article_id,source_name,title,category,url,content,description,author,published_at
azyrasu-trend-pe-sesim-be-dariga-badyqova-men-tursynbek-qabatov-keisi-neni-korsetti,informburo.kz,"Ажырасу – тренд пе, шешім бе? Дариға Бадықова мен Тұрсынбек Қабатов кейсі нені көрсетті",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/azyrasu-trend-pe-sesim-be-dariga-badyqova-men-tursynbek-qabatov-keisi-neni-korsetti,"Кейінгі уақытта шоу-бизнес өкілдері сұхбат беріп, ажырасқанын мәлімдей бастады. Актриса Дариға Бадықованың бұрынғы күйеуі Дархан Мұсаев ажырасқаннан кейін сұхбат беріп, не үшін бөлек кеткендерін айтса, жақында әнші, продюсер Мөлдір Мұқанова сұхбатында әзілкеш Тұрсынбек Қабатов екеуі шынымен ажырасып кеткенін мәлімдеді. Екі сұхбат та әлеуметтік желілерде қызу талқыланды. Танымал адамдардың жеке өмірі Қазақстандағы ажырасу мәдениеті мен отбасы институтының қазіргі жағдайы қандай деген талқыға түрткі болды.
Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2020 жылы елде 48 мыңнан астам неке бұзылса, 2024 жылы бұл көрсеткіш 40 мыңның асқан. Яғни соңғы бес жылда ажырасу деңгейі шамамен 10 пайызға төмендеген. Алайда, мұны жақсы көрсеткіш деуге келмейді. Себебі, ата-анасы екі жаққа кеткен балалар толық емес отбасыда тәрбиеленеді. Жалғызбасты аналардың үлесі артып келеді. Ал алимент төлеуден қашып жүрген әкелер қаншама.
Осы орайда Информбюро тілшісі ресми статистикаға көз жүгіртіп, ажырасуға әсер ететін факторларды сараптап көрді.
Некелесу саны артқан сайын, ажырасу саны да көбейетіні түсінікті. 2000-2019 жылдар аралығында ажырасулар саны екі есеге артып, 2000 жылы 27 391 жағдайдан 2019 жылы 59 796-ға дейін жетті. Одан кейінгі жылдары қайтадан төмендей бастады:
2024 жылы 123,6 мың неке тіркелсе, 40,5 мың жұп ажырасқан. Қалалық жерлерде 30,1 мың (74,4%), ауылдық жерлерде 10,4 мың (25,6%) ажырасу фактісі тіркелген. ШҚО, Қарағанды және Павлодар облыстарында ажырасу деңгейі жоғары. Ажырасудың ең төменгі деңгейі – Түркістан облысында. Оңтүстік және батыс өңірлерде дәстүрді сақтау және отбасы құндылықтарын қорғау әрқашан басымдықта болғандықтан, ажырасу коэффициенті де төмен.
Ұлттық статистика бюросының дерегінше, көбінесе отасқандарына төрт жыл болмаған отбасылар ажырасады. Ал былтыр бір жыл болмай ажырасқандардың үлесі 8% құраған. Некелесу жылдары бойынша:
Оқи отырыңыз: Үйсіздік, чайлдфри, өзі үшін өмір сүру. Қазіргі жастардың кеш үйленуіне не себеп
2024 жылы жарияланған ""Қазақстан отбасылары"" ұлттық баяндамасы деректеріне сәйкес, ажырасқандардың орташа статистикалық мінез-құлық үлгісі мынадай: ерлі-зайыптылар, 25-29 жастағы еркек пен 20-24 жастағы әйел неке құрып, 30-34 жасқа келгенде ажырасқан.
25-29 жас аралығындағы әйелдер арасындағы ажырасулардың үлесі ерлерге қарағанда жоғары (12,1% және 18,1%). Бұл өте қисынды, себебі осы кезеңде көбінесе ерте отбасы құрғандар ажырасу туралы шешім қабылдайды. Сонымен қатар ерлер арасындағы ажырасулардың үлесі үнемі әйелдерге қарағанда жоғары болады. Орта білімі бар әйелдерге қарағанда жоғары білімі бар әйелдер көбірек ажырасады. Ерлер арасында мұндай ерекшелік байқалмайды.
""Астана мен Алматы қалаларында ажырасу деңгейі жоғары білімді тұрғындар арасында орта білімділерге қарағанда жоғары. Мұның бір себебі әлеуметтік нормалардың өзгеруі болуы мүмкін. Заманауи мегаполистер жағдайында ерлі-зайыптылар жараспаса ажырасуды дұрыс деп шешеді. Жоғары білімді адамдар шешімін саралап, өз-өзін дамытуға, өз қабілетін іске асыруға ұмтылады және жолдасымен қарым-қатынасы бақыт әкелмейтінін мойындаудан қорықпайды"", – делінген баяндамада.
Бұл сұраққа нақты жауап жоқ. Десе де мамандар ажырасу себептері деп қаржылық қиындықты, бала тәрбиесіндегі келіспеушіліктерді, зиянды әдеттер және ата-ана мен туыстарының араласуын, тәуелділік, опасыздық, зорлық-зомбылық, баланың болмауын, құндылықтардың сәйкес келмеуін атап көрсетеді.
Сарапшылардың пікірінше, бір отбасының ішінде құндылықтардың қайшылығы түсініспеушіліктен дау-жанжалға ұласып, арты ажырасуға әкелуі мүмкін. Құндылықтары ұқсас болғанына қарамастан неке туралы түсінік, балаларды тәрбиелеу, жұмыс, дін немесе қаржы мәселелері түрткі болуы мүмкін.
""Зерттеуге қатысқан бірқатар сарапшылар отбасы қарым-қатынасына БАҚ пен әлеуметтік желілердің ықпалы зор екенін алға тартады. Соның ішінде көбінесе отбасы келіспеушіліктеріне әкелетін Instagram платформасының әсері. Әлеуметтік желідегі ""табысты өмірдің"" мінсіз трансляциясы ерлі-зайыптылар арасында наразылық пен шиеленіс тудыруы мүмкін. Әлеуметтік желіден мінсіз өмірді көрген әйелдер күйеулерінен ""табысты өмірді"" талап ете бастайды. Бұл өз кезегінде отбасында шиеленіс пен келіспеушілік тудырады, тіпті ажырасуға әкеп соқтырады"", – деп жазылған баяндамада.
Оқи отырыңыз: Экоажырасу деген не және ешкімнің жүрегіне жара салмас үшін не істеу керек? Психоаналитик кеңестері
Экономикалық зерттеулер институтының жетекші сарапшысы Шынар Төлешованың сөзінше, ажырасу – қоғамның барлық салаларына әсер ететін әлеуметтік-демографиялық процесс.
""Қалалық жерлерде ажырасу деңгейі ауылдық жерлермен салыстырғанда жоғары. Негізгі факторлар деп мәдени айырмашылықтар мен халықтың этникалық құрылымын айтамыз. Статистика көрсеткендей, көп жұп некелескеннен кейінгі тоғыз жылда ажырасып жатады және бұл үрдіс үдей түседі. Ажырасумен аяқталатын некелер саны артып келеді. 2020 жылы тіркелген 100 некенің 1,8-і ажырасумен аяқталса, 2024 жылы мұндай некелердің үлесі 2,7%-ға дейін өсті. Сарапшылар мен психологтар ажырасуға көп нәрсе себеп дейді. АХАЖ мәліметінше, көп жұп некені бұзу себебі ретінде ""мінезіміз келмеді"" дегенді көрсетеді. Бұл сөздің астарында тұрмыстық және материалдық келіспеушіліктер, бала тәрбиесі туралы көзқарастардың сәйкес келмеуі, ымыраға келе алмау, баланың болмауы жатуы мүмкін. Маскүнемдік, нашақорлық, құмар ойын ойнау секілді тәуелділік, опасыздық жасау, зорлық-зомбылық та ажырасудың негізгі себептері болып отыр"", – дейді Шынар Төлешова.
Психолог Гүлжан Қалиқызының айтуынша, ажырасуды отбасы институты мен қоғамның әлсіреуі мәселесі деп емес, жаһандану заманында шетелден келіп жатқан әртүрлі ағымдардың арқасында басқа ойлардың пайда болуына байланысты психологиялық жетілу мен өзгеру процесінің белгілері деп қарастырған дұрыс.
""Бұрын адамдар ""шыдау керек"" деген ұстаныммен өмір сүріп келсе, қазір керісінше, эгоцентризм пайда болып жатыр. Адам өз сезімін, өз арман-тілегін, өз-өзін тануға көп қадам жасап жатыр. Біреуде агрессивті түрде, ал біреуде қалыпты өтіп жатыр. Біреулер өзгерістерге ілесіп, отбасын сақтап қалып жатса, кейбіреулер өзгерістерге қатты ұшырамай, оны қолданбайды. Әйелдің өзін таңдауын эгоизм деп емес, өз-өзін субъект ретінде тануға ұмтылыс деп қарастырған жөн. Адамның өз өміріне иелік ету актісі деп қарастырған дұрыс. Ер адамдар да өзгеріспен, өз эмоциясымен, уайымымен бетпе-бет келіп жатыр. Қоғам ретінде жауапкершіліктің жаңа моделін қарастырып жатырмыз. Бірақ ол – үлкен де ұзақ процесс. Қоғам үшін бұл – баяғы ""ұят"" мәдениетінен ""сана"" мәдениетіне өту кезеңі. Ауыр, қиын, түсініксіз, қорқынышты, бірақ дамуға алып бара жатқан процесс. Қалыпты ойлардан өзгеше, басқаша жаңа құбылыстар адамның ішкі жан дүниесінде үрей, қорқыныш туғызады. Оны біз басып тастағымыз келеді, естігіміз келмейді. Бірақ бұл – процесс. Сондықтан ажырасуды проблема ретінде емес, симптом ретінде қарастырамыз. Ал ажырасуда тек әйелді кінәлау – патриархалды қоғамның, ұят мәдениетінің көрінісі"", – деді психоаналитик.
Гүлжан Қалиқызы ажырасуды психоанализ тұрғысынан әлеуметтік құбылыс қана емес, ол адамның ішкі психикасындағы терең өзгерістердің белгілері деп атады. Адамның  нәресте кезінен сіңіріп келген бұрынғы және қазіргі құндылықтар жүйесі адамның ішкі қажетіне сай келмей қалған кезде ""ұят болады"", ""бұлай істеуге болмайды"" дейтін адамның суперэгосы мен өмірге, еркіндікке, қуанышқа деген бейсаналық ұмтылыстың арасында қақтығыс болады. Адам ""заң бұзайын ба, әлде мен өзімді таңдап, өз қалауыммен жүрейін бе?"" дегенде ажырасу ішкі азаттықтың әрекетіне айналады.
""Бұл – өте ауыр процесс, оңай процесс деп айту қиын. Бірақ кейбір адамдарға шынайы өмір бастау үшін қажет қадамдардың бірі болуы мүмкін, өйткені адамдар ішкі бейсанадағы образдарды іздеу арқылы бір-біріне қосылады. Бірақ адамдар да, қоғам да, білім де бір орында тұрмайды. Әрдайым өзгеріске ұшырап отырған кезде оған қаншалықты бейімделе аламыз? Отбасымызға, ішкі жан дүниемізге жаңалықтарды қаншалықты алып келе аламыз? Жұп ретінде бір-бірімізді түсіне аламыз ба? Біреуі бір орында қалып, екіншісі өзерген кезде арада түсініспеушілік пайда болады. ""Ұят"" санайтындар да, керісінше, өзгеруге ұмтылатын отбасылар да бар. Ары қарай бірге бола алмайтынын түсінгендер ажырасуды мәселенің шешім деп қарайды. Сонда әйел қоғамның ""ұят болады"", ""шыдау керек"" деген тілектерін көтеріп жүретін құты болудан бас тартып, басқаша болуды таңдайды"", – деді Гүлжан Қалиқызы.
Оқи отырыңыз: Отбасындағы жанжал: Қалай ажырасудың алдын алуға болады?
Патриархалды мәдениетте әйел көп жағдайда өз қалауларын тұншықтырып, өзгенікін алдыңғы қатарға қояды. Ал қазір өзіне субъект ретінде қарауға, өз қалауын, өмірін сезінуге ұмтылып отыр. Ақпарат ағынының әсері де жоқ емес. Басқаларды көргенде сұрақ туындап, әйелдерде ішкі өзгерістер пайда болады. Ал қоғамда бұл наразылық, қарсылық тудырады, өйткені өзін таңдаған әйел бұрынғы тәртіпті бұзып, енді бәрін тек ер адам шешпей, әйел де өз орнын иелене бастайды. Ғасырлар бойы әйелдің үні басылып келсе, міне, енді әйелдер құқығы, сезімдері, қалаулары барын айта бастады. ""Әйелдің эгоистігі, эгоизмі"" деген құбылыстар қазіргі психоанализде, қазіргі өмірде өз тілектеріне, өз қалауларына қайтару яғни жеке субъект болу процесі ретіде қарастырылып жатыр.
""Ал ер адамның жарақаты, биліктен айырылу қорқынышы бар, себебі ер адамдардың ішкі дағдарыста болып жатқаны кезеңі. Ер адамдар бұрынғыдай бәрін шешетін әке рөлінен айырылып жатыр, бұл олар үшін өте қорқынышты нәрсе. Қорқыныш бар жерде агрессия, әйелді төмендету реакциясы автоматты түрде шығады. Қазіргі қоғам ерлерге жаңа модель ұсынып отырған жоқ. Әйел адам ер адам ретіндегі орталық рөлді алып қойса, онда қазіргі замандағы ұғымдарға сай сенің рөлің қандай болуы керек: тепе-теңдік пе, әлде біреу төмендеп, біреуі жоғарылауы керек пе? Қай жерден баланс табамыз? Негізі тепе-теңдік ұстау, жауапкершілікті бөліп алу деген секілді модельдер бар. Бірақ олар бізге енді-енді келіп жатыр. Ер адамның билікті бақылауда ұстауға тырысуы шын мәнінде өзін іштей қажетсіз сезінуден, әлсіз болудан қорғап қалуы дейміз. Ер адамның әйелді кінәлауы – ішкі әлсіздігін сыртқа проекциялауы"", – деді психолог.
Гүлжан Қалиқызы қоғамда бейсаналылық ұжымдық өзгеріс болып жатқанын, ""ұяттан"" ""санаға"" өту, басқаша модель құрастыру, қазақ қоғамы мәдени кодтың ауысу кезеңінде тұрғанын айтып отыр. Бұрын мінез-құлықты ""ұят"", ""елдің сөзі"" реттеп отырса, қазір сана мен жауапкершілік алға шықты. Ұят адамды заңдылықтан шығармай ұстап тұрса, ал сана – өзгеріс пен дамудың басқаша жолы. Сондықтан қоғамда ажырасу, зорлықты ашық айту, жеке шекара туралы әңгімелер айтылса, ол қоғамның психологиялық өзгеруінің белгілері.
""Әлеуметтік желілердегі ажырасу кейстері ұжымдық терапия сынды, өйткені адам өзі істей алмағанды басқа жақтан алады. Кино көрген кезде не оқиғаларды естігенде жан дүниемізде шешілмеген сұрақтарға реакция береміз. Сұхбаттардың белсенді талқылануы – біреудің өміріне қызығушылық емес, жан жарақатымызды ұжымдық өңдеу процесі. Біз сол арқылы өзімнің де ішкі жан дүниемді реттеп отырамыз. Осылайша қоғам зорлық, жеке шекара, әйелдердің таңдауы, бұрын ұят саналған тақырыптарды ашық айта бастайды. ""Шыда"" мәдениетінен ""сана"" мәдениетіне көшу кезеңі, яғни аман қалу күйінен саналы өмірге өту. Ұят та, кінә сезімі де, агрессия да барлығы өз нормасында болуы қажет. Десе де ""ажырасу ұят"", ""балалар өскенше шыдау керек"" дегеннен саналы өмірге өту керек. Қазақ қоғамы дәл қазір өтпелі кезеңде тұр. Әр қоғам өз кодын сақтап, өзгерістерді менталитетіне, салт-дәстүріне, мәдениетіне сай бейімдеуі керек. Өз-өзін құрметтеу мәдениеті қатар келіп жатыр. Ажырасқан әйел саналы шешім қабылдаған тұлға ретінде көрініп, ал ер адам жәбірленуші емес, өз таңдауы мен ісінің салдарын мойындауға тиіс. Ер адам эмоциялық интеллектін дамытуы керек"", – деді Гүлжан Қалиқызы.
Оқи отырыңыз: ""Ажырасу – ұят, ал таяқ жеу – тағдырдың жазғаны ма?"" Тұрмыстық зорлық жөніндегі халықаралық сарапшымен сұхбат
Психоаналитиктің сөзінше, әйелдің шыдауы – ерлік емес, жүйенің қысымы. Әйелдер бала үшін шыдайды, қоғамның пікірінен қорқады, қаржылай тәуелсіз емес, өз-өзіне деген махаббаты аз, өзін бағаламайды. Ұзақ уақыт бойы шыдап келген әйел ақыр соңында сеңді бұзып, өз қалауын істеуге бел буады. Сондықтан әйел ажырасамын деп шешкенде ер адам ауыр сезімін мойындаса, бұл отбасының күйреуі емес, керісінше, жаңа жетілген жақындықтың бастауына айналады дейді маман.
Ажырасқалы жүрген отбасыларға психолог көмегі қажет, өйткені ажырасу тек құқықтық процесс қана емес, ол – психологиялық үлкен өтпелдің кезеңі. Жақсы маман ажырасуды мәселенің шешімі деп қарастырмай, не болғанын, мұндай ойға не әсер еткенін, қай кезде қарым-қатынасқа сызат түскенін талқылайды. Психолог көмегін алған соң отбасын сақтап қалатындар да, ажырасу процесін барынша жарақатсыз өткізетіндер де бар.
""Бұрын психологтардың жұмысын ауылдың дана қариялары атқаратын. Қазір ондай адам аз. Әрине, ажырасуды ойға алған жұптарға психолог көмегі қажет. Ең алдымен эмоцияны дайындау керек, қаржылық тұрақтылық керек. Балалармен сөйлескен жөн. Мұндай шешімге келсеңіз кімнен қолдау күте алатыныңызды ойлаңыз. Ажыраспас бұрын бәрін жасап көрдіңіз бе, көмек сұрадыңыз ба, ерлі-зайыпты ретінде сөйлесуге мүмкіндік болды ма, ашумен шешім шығарған жоқсыз ба, бұл шешім өзіңізге және өзгелерге қалай әсер етуі мүмкін, ажырасқан соң өзіңізді кім ретінде көресіз деген сұрақтарға жауап беріңіз. Әр мәселені шешуге болады. Ол үшін көп уақыт керек. Асықпай саналы түрде шешім қабылдағанда бір-бірін кінәлау, зорлық-зомбылық көрсету азаяды. Біреулер ажырасуды дұрыс көрсе, енді бірінің қарым-қатынасы беки түседі. Отбасын құру оңай емес. Ешқандай формула жоқ, оны әр отбасы бірге құрастыра алады"", – деп қорытындылады психолог.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда кейінгі бес жылда 200 мыңнан астам отбасы ажырасқан.,,2025-11-06T11:00:00+05:00
balalardyn-kozi-nasarlap-ozderi-nege-bukireiip-barady-zane-ogan-cifrlyq-texnologiialardyn-qatysy-qandai,informburo.kz,"Балалардың көзі нашарлап, өздері неге бүкірейіп барады және оған цифрлық технологиялардың қатысы қандай",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/balalardyn-kozi-nasarlap-ozderi-nege-bukireiip-barady-zane-ogan-cifrlyq-texnologiialardyn-qatysy-qandai,"Қазақстандағы педиатрия саласының өзекті мәселелері мен балалар денсаулығына қатысты Информбюро порталының сұрақтарына Санжар Асфендияров атындағы ҚазҰМУ Педиатрия кафедрасының меңгерушісі Гүлнар Ташенова Алматыда өткен халықаралық педиатрия конференциясының барысында жауап берді.
– Қазақстанның педиатрия саласы соңғы жылдары көптеген өзгерістерді бастан кешіргенін білеміз. Өзгерістер қаншалықты оң нәтиже берді?
– Салада соңғы 10-13 жылда көптеген технология енгізілді. Қазіргі Қазақстанда емдеу ісіне қажетті әлемдік деңгейде жоғары технологиялардың бәрі дерлік бар. Бірақ, сонымен қатар, денсаулық сақтау саласында Бастапқы медициналық-санитарлық көмекке басымдық беріліп отыр. Яғни, ауруды асқындырмай тұрып, оның ерте диагностикалау және алдын алу әлдеқайда маңыздырақ.
Мәселен, қазір балалардың психикалық, соматикалық дамуына қатысты ақаулар, аурулар жиі кездеседі. Сондықтан, дүниеге келген сәтінен бастап 6 жасқа толғанға дейін балалардың дамуындағы осындай ақауларды ерте анықтайға көбірек көңіл бөлеміз.
Осы уақытта, әсіресе 3 жасқа дейін диагноз дұрыс қойылып, түзету шаралары уақытылы енгізілсе, балалардың денсаулығында кінәрат қалмайды.
Бұл үшін профилактикалық тексеру, скрининг, әмбебап патронаждық қызмет сынды құралдар қолданылады. Ерте араласу және оңалту орталықтары өңірлерде белсенді түрде ашылып жатыр. Сондай-ақ, заңнамалық тұрғыда қажетті стандарттар қабылданды.
– Бастапқы медициналық-санитарлық көмек көрсетуге елімізде педиатрлар саны қаншалықты жеткілікті және олардың білім-білігі соған сай ма?
– Бұрын 6 жасқа дейінгі балаларды тек педиатрлар қараған болса, енді мұндай құзырет жалпы практика дәрігерлеріне де берілді. Бұған дейін олар да жасы үлкен балалар мен ересек адамдарды ғана қарайтын. Сәйкесінше, балаларға бастапқы медициналық-санитарлық көмек көрсетуге атсалысатын дәрігерлер контингенті артты.
Әрине, бұл педиатрлар тапшылығына байланысты мәселені шешу үшін қолға алынған шара. Өйткені, өңірлердің бәрінде бірдей педиатрлық учаскелер жоқ, оның орнына жалпы практика дәрігерлері ғана бар. Жаңа өзгерістерге сәйкес, жалпы практика дәрігерлері балаларды қарап, қажет жағдайда түрлі сала дәрігерлерін қамтитын бригадалардың қарауына жібереді. Мұндай бригаданың құрамына қажетіне қарай логопед, психиатр, дефектолог, әлеуметтік қызметкер не басқа сала өкілдері кіруі мүмкін, бірақ дегенмен оның негізінде педиатр басты рөл атқарады.
Мұнда балаларды емдеу мен профилактикалық ем-шара жасаудың бағдарламасы жасалады. Айта кетейік, мұндай бағдарлама әр балаға жеке-дара түзіледі. Ол міндетті түрде баланың ата-анасының келісімінен өтеді.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда түркиялық сүт және тамақ қоспаларының өндірісі іске қосылады
– Балалар арасында жиі кездесетін сырқат түрлері қандай?
– Ең бірінші орында – тыныс алу жолдарының аурулары. Вирустық инфекциялар, маусымдық тұмау және өзгеде тыныс алу ауруларының статистикасы қай уақытта да жоғары. Одан кейін сезу мүшелерінің аурулары тұр. Олардың ішінде балалардың смартфонды шамадан тыс қолдануына байланысты көз ауруларының көбеюі алаңдатып отыр. Одан қалды, психоэмоциялық, неврологиялық сырқаттар және асқазан аурулары да жиі кездеседі.
Смартфонға шүйлігу, дұрыс отырмау себепті сүйек-бұлшық ет жүйесіне қатысты сколиоз, остеохондроз, омыртқаның қисаюы сынды аурулар да көбейген.
Тыныс алу органдарының аурулары негізінен вирустық инфекцияларға байланысты болса, қалғандары салауатты өмір салтын ұстанбаумен тікелей байланысты. Олардың басты себептеріне цифрлық технологиялардың теріс әсерін, фаст-фуд пен газды сусындарға құмарлықты және физикалық дене қозғалысымен айналыспауды жатқызар едім.
– Бұл мәселелердің шешімі ретінде нені атар едіңіз?
– Балабақшаға баратын балалар арасында мұндай сырқаттар тым жиі байқалмайды. Қанша дегенмен, үйде ата-ананың, балабақшада тәрбиешілердің бақылауы күшті. Режиммен тамақтанады, смартфонға шүйлігетін уақыт аз және түрлі белсенді қимыл-қозғалысқа негізделген шаралар да бар.
Ал мектеп кезінде бұл режим сақталмайды. Балалар үйден сырт жерде фаст-фуд не газды сусындарды көп тұтынады. Смартфонды көп уақыт қарайды және дене қимылы да азаяды. Мектеп бағдарламасындағы екі күндік дене шынықтыру сабағы жеткіліксіз. Оның өзі көп мектепте тек формалды түрде болатынын жасыра алмаймыз.
Біздің зерттеуімізше, мектеп жасындағы бала аптасына кемі үш рет белсенді спортпен айналысуы қажет. Бұл жай дене шынықтыру емес, белсенді спорт болуы тиіс.
Жүрек-қан тамырлары жүйесі жақсы жұмыс істеп, қанды бүкіл дене мүшелеріне белсенді айдаған кезде, бала ағзасы да жақсы жұмыс істейді. Оған қоса, мидың жұмысы жақсарып, оқуға да ынтасы артады.
Оқи отырыңыз: Балалар стоматитінің алдын алу: ата-аналарға арналған пайдалы кеңестер
– Ал сүйек-бұлшық ет жүйесінің саулығы туралы не айтар едіңіз. Бүкір балалар көбейіп бара жатқаны жасырын емес...
– Бұған – балалардың смартфонға шүйлігуінен бөлек, партада дұрыс отырмауын да басты себеп ретінде айтар едім. Парта әртүрлі жастағы балаға лайық болуы үшін, ол адаптивті, яғни көтеріліп-түсірілетін механизммен жасалуы тиіс. Әттегенайы, мұндай талап барлық мектепте бірдей сақтала бермейді. Бесінші сынып баласына арналған партаға оныншы сынып оқушысы отырса, әрине, омыртқасы қисайып, сколиоз не басқа аурулар қалыптасады.
Адаптивті парталардан бөлек, бұл мәселенің шешімі – бір бала отырып, екінші бала тұрып сабақ оқитын парта болар еді. Яғни, партаның бір бөлігі баланың отырып оқуына, екіншісі тұрып оқуына арналады. Шамамен әр 15 сайын балалар орын ауыстырады. Сонда денесінің құрыс-тұрысы жазылып, қан айналымы жақсарады, сәйкесінше оқуға деген зейіні мен ынтасы да артады.
Жалпы, бала үнемі қимыл-қозғалыста болуы қажет. Оны ұзақ уақыт бойы қимылсыз қалдыруға болмайды.
Тағы бір мәселе – оқулықтардың тым ауырлығы. Қазір балалардың мектеп дорбасы 7-8 келі салмаққа ие. Күнделікті оны мектепке, одан кейін үйге тасу баланың сүйек-бұлшық ет жүйесіне зиянын тигізеді. Сондықтан, оқулықтардың салмағы барынша жеңіл болуы тиіс. Кітап бір не жарты оқу жылына арналып шығарылатыны белгілі. Неге оны әр тоқсанға, яғни төрт бөлікке бөліп тастамасқа? Сонда кітап жұқа болып, салмағы да азаяр еді. Мұндай ұсыныстар біздің тараптан жиі айтылады, дегенмен олардың бәрі іске асырыла бермейтіні бар.
Оқи отырыңыз: Жеті атаны толтырмай үйлену жиіледі. Дүниеге сал балалардың келуіне кім кінәлі?
– Балалар арасында артық салмақ пен семіздік мәселесі қалай шешілуде?
– Балалар арасында семіздің бойынша аздаған болса да, шамамен 3,5 пайыз мөлшерінде тұрақты өсім байқалып отыр. Бұл – негізінен, мектеп жасындағы балаларға тән проблема. Онымен күресте ақпараттық-насихаттық жұмысты күшейту керек. Әрине, семіздіктің, оған әкелетін зиянды тамақтар мен сусындардың зардабы туралы балалардың өздерінің көздерін жеткізген дұрыс деп есептеймін.
Мәселен, Беларусьтің бір мектебінде жоғары сынып оқушылары қызық тәжірибе жасаған. Мектептің бір бұрышына қоян не тышқандарды жәшіктерге қойып, оларға күнделікті әртүрлі тағам берген. Зиянды тағам берген жануарлар көп семіріп, түрлі ауруларға ұшыраса, көкөністер мен пайдалы тағам жегендері сау әрі ширақ болып қала берген. Міне, бұл тәжірибе фаст-фудтың зиянына оқушылардың өздерінің көзін жеткізуге көмектескен.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мектеп оқушылары арасында семіздікке шалдыққандар саны жыл санап өсіп жатыр.,,2025-10-30T12:45:04+05:00
ekran-men-saxnadagy-zastar-tarbiesi-kuldiremiz-dep-buldirip-zurgen-zoqpyz-ba,informburo.kz,Экран мен сахнадағы жастар тәрбиесі: Күлдіреміз деп бүлдіріп жүрген жоқпыз ба,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ekran-men-saxnadagy-zastar-tarbiesi-kuldiremiz-dep-buldirip-zurgen-zoqpyz-ba,"Ер адамның әйел кейпіне еніп ойнауы немесе әйелдің ер адамның рөліне шығуы – әлемдік театр мен кинода ғасырлар бойы қолданылып келе жатқан тәсіл. Бұл құбылыстың түп-тамыры өте терең. Мәселен:
Әлемге танымал Mrs. Doubtfire, Some Like It Hot, White Chicks фильмдері немесе Шекспир театрларының классикалық қойылымдары – бәрі де гендерлік рөлдерді көркем тәсіл ретінде қолданған туындылар. Бұл бағыт көптеген елде заңмен шектелмейді, керісінше шығармашылық еркіндіктің бір бөлігі ретінде танылады. Шетелдік заңдар көбіне мұндай көркемдік элементке тыйым салмайды, тек оның мазмұны балаларға арналмаған жағдайда тиісті жас санаты бойынша реттеледі.
Қазақстанда да гендерлік рөлдердің ауысуын комедиялық әдіс ретінде пайдаланатын фильмдер аз емес: халық жақсы көретін ""Келинка Сабина"", ""Зу-зу Күлпаш"", жаңа ""Жездуха"" франшизасындағы образдар – көрермен арасында кең таралып, ұлттық комедияның бір бөлігіне айналды.
Алайда соңғы кезде қоғамда өнердің осындай формаларына қатысты пікірталас күшейіп, кейбір азаматтар мен ұйымдар бұл тәсіл ұлттық құндылықтарға қаншалықты сай келетіні туралы сұрақтар көтере бастады. Осыған байланысты мемлекеттік деңгейде ""насихат"", ""әдеп"", ""қоғамдық құндылықтар"" ұғымын қалай түсіндіру керектігі туралы да талқылау жүріп жатыр. Осындай пікірталастар аясында қоғам белсенділері мен киносыншылар өз ұстанымын ортаға салды.
""Қазақстан ата-аналар одағының"" төрайымы Бағила Балтабаева қоғамда қызу талқыланып жатқан мәселеге қатысты пікір білдіріп, өнер мен ұлттық құндылықтардың бір-біріне қарсы қойылмауы керектігін айтты. Оның айтуынша, негізгі шешім – тыйым салуда емес, мәдени талғамды өсіруде жатыр. Ол қоғамның талғамы көтеріле бастағанда, сахнадағы бейнелердің де табиғи түрде өзгеретініне сенетінін жеткізді.
""Бұл мәселенің шешімі – тыйымда емес, мәдени талғамды көтеруде. Ұлттық құндылық пен өнер бір-біріне қарсы емес, оларды тек дұрыс арнаға бағыттау қажет. Қоғамның талғамы өссе, сахнадағы бейнелер де ешкімге күш салмай-ақ, біртіндеп жөнге келеді деп ойлаймын"", – деді Бағила Балтабаева.
Одақ басшысы ер адамның әйел рөлін шектен тыс бейнелеуі немесе керісінше әйел адамның ер кейіпіне тұрпайы енуі көрермен талғамын төмендетуі мүмкін екенін атап өтті. Оның айтуынша, өнердің еркіндігі бар болғанымен, ұлттық құндылықтарды қорғайтын өз шеңбері де болуы тиіс. Ол бұл мәселені нәзік тақырып санайтынын, бірақ кез келген нәрсенің шегі бар екенін айтты.
""Ер адамның әйел рөлін ойнап, оның кейіпіне енуді өз басым құптамаймын. Өнер еркін, бірақ ұлттық құндылықтың да өз шегі бар. Шектен тыс тұрпайылық қоғам талғамын бұзады"", – деді ол.
Оқи отырыңыз: Полигамияны дәстүрмен ақтауға бола ма немесе ""тоқалдан туған"" баланың құқығы қандай?
Балтабаева театрлар мен продюсерлік орталықтарға мәдени жауапкершілік стандарттарын енгізу қажет деп есептейді. Оның сөзінше, бұл шектеу емес, бағыт көрсету. Ол арзан күлкіге емес, сапалы сатираға басымдық беру керектігін айтып, көрермен талабы өссе, өнердің өзі де өзгереді деген пікірде.
""Сондықтан мәдени жауапкершілік стандарттарын енгізу керек деп ойлаймын. Бұл тыйым емес – дұрыс бағыт. Арзан күлкі көрермен талап ететін жерде ғана жасалады. Егер қоғам сапалы өнерді талап етсе, сахна да өзгереді"", – деді Бағила Балтабаева.
Айта кетсек, сарапшы телеарналар мен театрларда ұлттық құндылықты нығайтатын жаңа форматтағы комедияларды қолдау маңызды екенін ерекше атап өтті. Ол жас буынның талғамын қалыптастыру үшін мектептер мен колледждерде театр мәдениетіне арналған сабақтар мен шеберлік сағаттарын өткізу қажет деп санайды. Бағила Балтабаеваның пікірінше, бұл келешек буынды арзан күлкіден алыс ұстап, сапалы өнерді ажырата алатын деңгейге жеткізеді.
Ал ҚМДБ шариғат және пәтуа бөлімінің маманы, ұстаз Елбек Тасболатұлы дін іліміндегі біржынысты қатынас жайлы тұжырымдарды таратып түсіндіріп, қоғамның өркендеуі мен рухани тұрақтылығы ең әуелі берік отбасы институтына байланысты екенін атап өтті.
""Біздің басты міндетіміз – халқымызды имандылыққа, рухани тазалыққа шақыру, ата-бабамыздан мирас болып жеткен ұлттық салт-дәстүр мен құндылықтарды ұлықтау. Ұлттың рухани бірлігі мен отбасылық институты – қоғам тірегінің ең маңызды бөлшектері. Соңғы уақытта қоғамда әртүрлі атаумен көрініп, өзін адам құқықтарын қорғаушылар ретінде көрсететін кейбір топтардың дәстүрлі құндылықтарымызға қайшы дүниелерді насихаттауға ұмтылып жүргені жайлы хабарлар түсуде. Әсіресе әлеуметтік желілерде қоғамның құндылықтық таңдауларын қайта бағалау қажеттігін айтып, қалыптасқан ұстанымдарға әсер етуге тырысатын пікірлер жиілеп кетті"", – деді ұстаз Елбек Тасболатұлы.
ҚМДБ ресми өкілі ары қарай отбасының табиғи болмысы ер мен әйелдің одағынан басталатынын, бұл – жаратылыстың өзгермес заңы әрі адамзат өркендеуінің негізі екенін еске салды. Сондай-ақ ""Ағраф"" сүресінің 80-81-аяттарына тоқталды.
""Шариғат бойынша ер мен әйелдің арасындағы шынайы отбасы – жаратылыстың негізі. Қасиетті мәтіндерде осы жаратылыстан алшақтайтын әрекеттердің құпталмайтыны анық айтылған. Құранда Лұт пайғамбар қауымының мысалы келтіріліп, мұндай жолға түспеудің қажеттігі ескертіледі. Бұл аяттарда табиғи емес бағытқа бет бұрудың дұрыс еместігі нақты ескертіледі"", – деп түсіндірді ол.
Оқи отырыңыз: Ажырасу – тренд пе, шешім бе? Дариға Бадықова мен Тұрсынбек Қабатов кейсі нені көрсетті
Дін өкілінің айтуынша, адамның өз болмысын өзгертуге талпынысы да шариғатта мақұлданбайды. Сөз соңында өкіл қоғамды сабырға, парасаттылыққа, өзара құрметке шақырды.
""Кімде-кім табиғи жаратылысын өзгертуге ниет етсе, ол өзіне де, қоғамға да зиян келтіреді. Мұндай жағдайда ең дұрыс жол – рухани қолдау іздеу, кеңес алу, тәубе мен түзелуге ұмтылу"" – деді ол.
Кино саласын ұзақ жылдар зерттеп жүрген киносыншы Жанкелді Өмірәлиев қазіргі комедияда жиі кездесетін гендерлік рөлдер ауысуы туралы пікір білдіріп, бұл тәсілдің әлемдік кинода да, қазақ комедиясында да бұрыннан бар драматургиялық әдіс екенін айтты. Оның сөзінше, мұндай трюк контраст пен абсурдты ашуға мүмкіндік береді, әрі стереотиптерді күлкіге айналдырудың тиімді тәсілі саналады.
""Киноға келетін болсақ, әйел адамның рөлін ер адам немесе ер адамның рөлін әйел адам сомдау – баяғыдан келе жатқан үрдіс. Көбінесе комедия жанрында қолданылады. Комедия гендерлік рөлдердің ауысқанын, кейіпкердің өзіне тән емес әлеуметтік жағдайда ашылғанын жақсы көреді. Мұндай тәсіл арқылы авторлар әйелдер мен ерлерге қатысты стереотиптерді, қос стандарттарды, әлеуметтік айырмашылықтарды күлкіге айналдырады"", – деді Жанкелді Өмірәлиев.
Кино маманы бұл тәсілдің қазақ комедиясында да кең таралғанын айтады. Оның пікірінше, ""Зу-Зу Күлпаш"", ""Келинка Сабина"" немесе ""Жездуха"" франшизасындағы Айжамал секілді образдардың халыққа ерекше жаққандығы – дәл осы трюктің драматургиялық тиімділігіне байланысты.
Өмірәлиев бұл кейіпкерлер арқылы авторлар танымал келін образын батыл түрде комедияға айналдырып, жарқын тұлғалар жасағанын атап өтті.
""Біздің комедияда да бұл құбылыс өте жиі. Күлпаш, Сабина, Айжамал секілді кейіпкерлерді көрермен қатты жақсы көреді. Олар арқылы авторлар келін образын ашық көрсетіп, күлкілі формаға енгізіп, есте қаларлық персонаждар жасап шықты"", – деді ол.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда ерлер мен әйелдердің жалақысы неге тең емес? Инфографика
Киносыншы қазіргі әлеуметтік шектеулер мен қоғамның жедел өзгерісі бұл әдісті ескілеу етіп көрсететінін де жоққа шығармайды. Ал дорамалардағы біржынысты кейіпкерлер бойынша нақты пікір айта алмайтынын, себебі ол контентті жүйелі түрде көрмейтінін айтты. Сонымен қатар, ЛГБТ тақырыбын реттеуге бағытталған заң жобаларына қатысты да өз көзқарасын білдірді.
""ЛГБТ насихатына тыйым салу мәселесіне келсек, жалпы кез келген цензураға қарсымын. Иә, кейде фильм авторлары шектен шығып, қажетсіз жерге өз ""повесткаларын"" тықпалайды. Мысалы, балалар контентінде ондай кейіпкерлердің түкке қажеті жоқ. Бірақ оның сыртында, шығармашылықта артық цензура болмауы керек "", – деді Жанкелді Өмірәлиев.
Оқи отырыңыз: Этностиль – трендте! Қазақтың ұлттық киімдерін қалай сәнге айналдыруға болады?
Мәжіліс депутаты Ерлан Саиров қоғамда талқыланып жатқан мәселе жөнінде өз позициясын білдіріп, ұлттық болмысты сақтау әрқашан мемлекет назарындағы маңызды ұстанымдардың бірі екенін айтты. Оның айтуынша, ұсынылып отырған өзгерістерді бағалау кезінде елдің тарихи тәжірибесі мен құндылықтық бағдарын да ескеру қажет.
""Қазақстан әрқашан өзінің дәстүрі мен салт-санасын сақтау жолында болған, сондықтан бұл бағыт біз үшін маңызды болып қала береді"", – деді ол.
Ерлан Саиров ұлттық рухани тіректі сақтау мемлекеттің тұрақтылығына тікелей әсер ететінін айтып, отбасы мен ұрпақ тәрбиесі – бұл жүйенің негізгі іргесі екенін атап өтті. Оның сөзінше, қоғам үшін ең өзекті міндет – ұлттық болмысты жоғалтпай, жаңа ықпалдарға байыппен қарау.
""Ең бастысы – ұлтымыздың рухани келбетін сақтап қалу. Оның іргесі отбасынан, ұрпақ тәрбиесінен басталады"", – деді депутат.
Оқи отырыңыз: Үйсіздік, чайлдфри, өзі үшін өмір сүру. Қазіргі жастардың кеш үйленуіне не себеп
Ол сондай-ақ кез келген өзгерісті қабылдауда эмоцияға емес, ақылға жүгіну керектігін жеткізіп, қоғамдық пікір екіге жарыла бастаған жағдайда әсіресе сабырлы талдау қажет екенін атап өтті.
""Сол себепті әр мәселені ақылмен саралап, байыппен қараған жөн"", – деп түйіндеді ол сөзін.
Адвокат, құқық ғылымдарының PhD докторы, адам құқықтары жөніндегі халықаралық кеңесші Халида Әжіғұлова заң жобасына қатысты өз ұстанымын білдіріп, бұл бастаманың Конституцияға сай келмейтінін айтты. Оның айтуынша, ""ЛГБТ насихатына тыйым салу туралы"" ұсыныс тұтас бір әлеуметтік топты кемсітеді және құқықтық мемлекетке жат өшпенділік пен төзімсіздікті қалыптастыруы мүмкін. Сарапшы ""ЛГБТ насихаты"" деген терминнің өздері үшін де анық еместігін айтып, қандай да бір насихатты шектеу үшін ол әрекет заңсыз болуы тиіс екенін түсіндірді.
""Өкінішке қарай, Мәжіліс депутаттары жыныстық бағдар мен гендерлік сәйкестік ұғымдарының мәнін терең түсінбейді және Қазақстанның адам құқықтары саласындағы халықаралық міндеттемелерінен бейхабар екенін көрсетті. Қандай да бір нәрсенің насихатына тыйым салу үшін, ол алдымен құқық бұзушылық ретінде бекітілуі керек. Ал Қазақстанда біржынысты қарым-қатынас қылмыстық жаза қарастырылған әрекет емес. Демек, құқықтық негізсіз нәрсенің ""насихатын"" тыйым салу мүмкін емес"", – деді қорғаушы.
Әжіғұлова, сондай-ақ, ""балаларды қорғау"" деген уәждің қисынсыз екенін айтып, сексуалдық бағдар мен гендерлік сәйкестік адамның туа біткен ерекшелігі екенін атап өтті. Оның айтуынша, қауіптісі – ақпарат емес, балалардың бағдар ерекшелігі үшін буллингке ұшырауы.
""Әлемде бірде-бір адам теледидардан біржынысты махаббатты көріп, кенеттен ЛГБТ болып кеткен жағдай болмаған. Бұл – ғылыми тұрғыдан да, тәжірибеде де дәлелденбеген. Дәл осы буллинг балаларды тығырыққа тіреп, суицидке әкелуі мүмкін. Сондықтан мемлекет кемсітушілікке қарсы құқықтық білімді күшейтуі тиіс. Қазақстан бір жағынан БҰҰ құрылымдарында жоғары деңгейде өкілдік алып отырмыз деп мақтанады, ал екінші жағынан тұтас бір топты кемсітетін заң қабылдамақ. Бұл – адам құқықтары саласындағы қос стандарттың көрінісі. Ғылым гомосексуалдықтың туа біткен қасиет екенін әлдеқашан дәлелдеді. Табиғи ерекшеліктерді ""насихатқа"" теңеп, оған тыйым салу – ""қараңғылық"". Егер бұл заң қабылданса, Қазақстан адам құқықтары саласында айтарлықтай кері кетеді"", – деп түйіндеді ол сөзін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сарапшылар комедиядағы гендерлік бейнелеу дәстүрі мен оның қоғамдағы орны туралы пікірін ортаға салды.,,2025-11-21T13:30:00+05:00
gonkong-tumauy-ystyqty-qalai-tusiremiz-zane-ony-oseltamivir-rasymen-emdei-me,informburo.kz,Гонконг тұмауы: Ыстықты қалай түсіреміз және оны Осельтамивир расымен емдей ме,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/gonkong-tumauy-ystyqty-qalai-tusiremiz-zane-ony-oseltamivir-rasymen-emdei-me,"Соңғы апталарда ата-аналарды алаңдатқан басты сауалдар: ""Бұл Гонконг тұмауы ма? Неге баланың ыстығы ешқандай дәріге түспейді?"" болып тұр.
Балабақша топтары жартылай бос: көп бала 39-40 градус қызумен бірнеше күн қатарынан ауырып жатыр. Ал ересектер әлсіздік пен буын сырқырауына шағымданып отыр.
Әлеуметтік желіде ""жаңа вирус"", ""инфекциялық ауруханада кезек көп"" деген жазбалар көбейген сайын ел арасында алаңдаушылық та арта түсті. Бәрі бір-бірінен естіп, осельтамивир деген дәріні жаппай сатып алып жатыр. Дәріханадан бұл дәріні бірден табу қиын. Бұл шынымен жаңа вирус па? Қалай емделу керек? Осельтамивир шынымен ем бе? Педиатр Мадина Мұсахан егжей-тегжейлі түсіндіріп берді.
Педиатр Мадина Мұсахан Гонконг тұмауына (H3N2) қатысты дүрбелеңге негіз жоқ екенін айтады.
""Ол тұмау бұрыннан бар. Халық арасында оны әр кезеңде әртүрлі атап жатады. Негізінде жыл сайын қайталанып отыратын бір вирус – сол бір тұмау. Бұл жаңадан шыққан үлкен пандемиялық ауру емес"", – дейді маман.
Дәрігердің айтуынша, тұмаудың белгілері ЖРВИ-ға қарағанда айқынырақ және ауырлау өтеді.
""Мысалы, ЖРВИ кезінде қызу 3-4 күнге созылса, тұмау кезінде  39-40°С-қа дейін көтеріліп, 5-7 күнге дейін түспеуі мүмкін. Интоксикация да күштірек болады. Бала ""аяқ-қолым, ішім, бүкіл денем ауырып тұр"" деп шағымдануы мүмкін. Бұл тұмауға тән белгі. Тұмаудан кейінгі қалпына келу кезеңі де кейде ЖРВИ-ға қарағанда ауырлау болады"", – дейді маман.
Оқи отырыңыз: Ақтөбеде ""Гонконг тұмауы"" анықталды. Мамандар не дейді?
Педиатрдың айтуынша, тұмау симптоматикалық түрде ғана емделеді. Яғни:
Ибупрофеннің дозасын дәрінің концентрациясына және баланың салмағына қарай есептеу керек. Мысалы:
""Дәрі мөлшері міндетті түрде салмаққа сай болуы тиіс. Балаға жиі-жиі су ішкізіп, бөлмені салқындатып, ауаны ылғалдандырып отырған дұрыс. Егер баланың қызуы 6 сағатқа дейін түспей, дәрі беру арасындағы интервал сақталмаса, парацетамол мен ибупрофенді алмастырып беруге болады. Парацетамолдың дозасы – 15 мг/кг. Екі препаратты дұрыс интервалмен кезектестіре қолдануға болады. Егер бала өзін өте нашар сезініп тұрса, температурасы 37°С болса да, түсіру қажет жағдайлар кездеседі. Тұмаудың негізгі белгісі – жоғары температура, ал басты міндет – оны дұрыс түсіру, балаға су беру және үй жағдайын реттеу "", – дейді педиатр.
Желі қолданушылары тұмаумен ауырмау үшін құрамында осельтамивирі бар дәрі ішу керек екенін жазып жатыр. Оның қатарында флувир, флукап, освир, неодокс және тағы да басқа препараттар бар. Алайда педиатр мұның шындыққа жанаспайтынын айтады.
""Тұмау – кәдімгі вирус, оны түбегейлі емдейтін арнайы дәрі жоқ. Осельтамивир профилактика үшін көмектеспейді. Оны ауырғаннан кейін алғашқы 24-48 сағатта ғана беру ұсынылады. Бірақ ол ауруды толық тоқтатпайды. Мысалы, бала 5-7 күн ауыратын болса, дәрі ең көп дегенде ауруды 1 күнге ғана қысқартуы мүмкін. Осельтамивир бергеннен кейін келесі күні температура бірден жоқ болып кетеді деген түсінік дұрыс емес. Сондықтан бұл препарат міндетті емес, онсыз да толық жазылып шығуға болады"", – дейді маман.
Мадина Мұсаханның айтуынша, тұмаудың алдына алуға тек вакцина көмектеседі.
Оқи отырыңыз: Тұмау мен ЖРВИ маусымы: Үйде емделу жолдары қандай
""Тұмауға қарсы вакцина салдыру уақыты – қыркүйек-қазан айлары. Поликлиникаларда үшвалентті вакцина салынады. Вакцинаны ауырмай тұрғанда салдыру керек. Қазір мемлекеттік емханаларда вакцина салынбайды, бірақ жеке орталықтарда салдыруға болады. Егер биыл ауырып қойған болсаңыз, вакцина салдырудың пайдасы жоқ. Келесі жылы алдын ала салдырған жөн"", – деп түсіндірді педиатр.
Астана қаласының бас санитариялық дәрігері Айгүл Шагалтаева таратқан дерекке сүйенсек, зерттелген 285 үлгінің 116-сында H3N2 – Гонконг тұмауы анықталған.
Гриппке және COVID-19-ға теріс нәтиже көрсеткен материалдар ішінен:
Бұл көрсеткіштер бір ғана H3N2 емес, түрлі респираторлық вирус циркуляцияда екенін көрсетеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Астанада зерттелген 285 жағдайдың 116-сында Гонконг тұмауы анықталған.,,2025-11-18T12:30:00+05:00
isimdik-erkindiktin-emes-aurudyn-bastauy-psixolog-taueldiliktin-zasyryn-sebepteri-turaly,informburo.kz,"""Ішімдік – еркіндіктің емес, аурудың бастауы"". Психолог тәуелділіктің жасырын себептері туралы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/isimdik-erkindiktin-emes-aurudyn-bastauy-psixolog-taueldiliktin-zasyryn-sebepteri-turaly,"Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегіне сүйенсек, алкоголь жыл сайын әлемде 3 миллионнан астам адамның өліміне себеп болады. Бұл – жол-көлік апаттарынан немесе зорлық-зомбылықтан қаза табатындар санынан әлдеқайда көп. Ал Қазақстанда алкогольдік ішімдікке байланысты аурулар мен қылмыстар саны жылдан жылға өсіп келеді. 2024 жылы ел бойынша алкогольден уланудың 12 мыңнан астам жағдайы тіркелген, оның 60 пайызы – 30 жасқа дейінгі жастардың үлесінде.
Алкогольге тәуелділік – тек медициналық немесе құқықтық емес, ең алдымен психологиялық және рухани мәселе. Ол адамның ішкі жан дүниесіндегі жараның белгісі, шешілмеген эмоциялық ауыртпалықтың көрінісі. Көп жағдайда адам өзіндегі күйзеліс пен жалғыздық сезімінен қашып, ішімдік арқылы уақытша тыныштық іздейді. Бірақ бұл тыныштық – алдамшы, ол тек уақытша ұмыту сыйлайды да, кейін терең күйзеліске ұрындырады.
Ішімдікке тәуелділіктің себептері мен оның адамның өміріне, отбасына және қоғамға әсері туралы біз коуч, психолог Назира Бурханмен әңгімелестік. Ол өз тәжірибесінде жүздеген адаммен жұмыс істеп, тәуелділіктің түп тамырының физикалық емес, психоэмоциялық деңгейде жатқанын дәлелдеп жүрген маман. Сұқбат барысында біз ішімдікке тәуелділіктің жасырын белгілері, оның психологиялық себептері, тәуелді адамға қалай көмектесу керектігі және бұл дерттен арылудың нақты жолдары туралы жан-жақты талқыладық.
Психолог, коуч Назира Бурханның айтуынша, ішімдікке тәуелділік – адам жанындағы жараның сыртқы көрінісі. Көп жағдайда адамдар ішімдікті демалу, көңіл көтеру немесе стрессті жеңілдету жолы деп қабылдайды. Алайда оның түбінде терең психологиялық себептер, ""шешілмеген эмоциялар"" мен рухани бос кеңістік жатады.
""Адам ішімдікке көбіне ләззат алу үшін емес, ауырсынуды ұмыту үшін жүгінеді. Бұл – ең қауіпті тұсы. Себебі ішімдік уақытша жеңілдік береді, бірақ түбінде сол ауырсынуды күшейтеді. Ол өзін кінәлі, әлсіз сезінеді. Осы цикл қайталана береді де, адам психологиялық тұңғиыққа батып кетеді"", – дейді Назира Бурхан.
Оның айтуынша, тәуелділіктің алғашқы белгілері көзге бірден байқала бермейді. Алдымен адам жиі ішуді ""әлеуметтік себептермен"" ақтап алуға тырысады. ""Тек достармен"", ""жұмыстан кейін аздап"", ""демалыста ішпесем, көңілсіз"" деген сылтаулар біртіндеп жүйелі мінез-құлыққа айналады.
Оқи отырыңыз: Кофе мен тамақты көп ішу, шылым және ішімдік: Қазақстандықтар қандай зиянды әдеттерге құмар
Коуч маманның тәжірибесінде ішімдікке бейімділіктің түбірінде жиі ішкі бос кеңістік, жеке тұлғалық дағдарыс, эмоциялық күйзеліс тұратыны байқалады.
""Көптеген адам ішімдікті көңілді болудың құралы деп ойлайды. Бірақ шын мәнінде ол эмоциялық байланыстан қашудың тәсілі. Адам өз-өзімен, өз ойымен жалғыз қалудан қорқады. Себебі ішінде ""шешілмеген"" реніш, жара бар. Ал ішімдік сол жараның үстіне уақытша таңғыш қойып беретіндей әсер қалдырады"", – дейді Назира Бурхан.
Психолог бұл құбылысты ""қашу механизмі"" деп атайды. Адам ішкі уайым мен ауыр эмоцияны баса алмай, химиялық жолмен оларды әлсіреткісі келеді. Бірақ ми уақыт өте келе бұл ""қашуды"" қалыпты жағдай ретінде қабылдап, химиялық тәуелділік пайда болады.
Тәуелділіктің жасырын белгілері
Назира ханым ішімдікке тәуелділіктің алғашқы кезеңінде байқалатын бірнеше жасырын белгіге назар аударады:
""Тәуелділік бір күнде пайда болмайды. Ол тамшыдан теңіз болатындай, байқалмай басталып, сана мен ағзаны біртіндеп өзіне бағындырады"", – дейді маман.
Ғылыми тұрғыдан: неге адам тәуелді болады?
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) 2024 жылғы есебінде алкоголизм мидың химиялық тепе-теңдігін бұзатын ауру деп сипатталады. Алкоголь ішкен сәтте мида дофамин мен эндорфин бөлініп, адам қуаныш сезімін бастан өткереді. Бірақ жиі қайталанған сайын ми бұл гормондарды табиғи жолмен шығара алмай қалады.
Калифорния университетінің нейробиологтары дәлелдегендей, тұрақты түрде ішімдік ішетін адамдардың миындағы дофамин рецепторларының белсенділігі 30 пайызға төмендейді. Бұл адамды ләззатсыз, күйзеліс жағдайында қалдырады. Ол сол қуанышты қайта сезіну үшін тағы ішеді – осылайша ""шыр айналған цикл"" пайда болады.
""Ми – бейімделгіш орган. Ол неге жиі ұшыраса, соған үйренеді. Егер адам қиындықты ішімдікпен шешуге дағдыланса, ми сол сәтті шешім ретінде қабылдайды. Ал бұл – тәуелділіктің бастамасы"", – дейді Назира Бурхан.
Оқи отырыңыз: Алкоголь, SIM-карта: Семейде түрмеге тыйым салынған заттарды өткізбек болған күдікті ұсталды
Әлеуметтік факторлар және мәдени қалыптар
Психологтың айтуынша, Қазақстанда ішімдік ішу көбіне әлеуметтік норманың бір бөлігі ретінде қабылданады. Мереке, туған күн, тіпті аза күндерде де үстелден ішімдік табылатыны қалыпты жағдай саналады. Бұл – ұрпақтан ұрпаққа беріліп келе жатқан мәдени сценарий.
""Біздің қоғамда ""ішсең – еркек"", ""ішпесең – қызықсыз"" деген түсінік бар. Бұл – өте қауіпті стереотип. Өйткені, адамдардың көбі ішімдікті қарым-қатынас құралы ретінде қолданады. Ал шын мәнінде ол қарым-қатынасты бұзады"", – дейді Назира Бурхан.
Әлеуметтанушылардың зерттеуінше, алкоголь тұтыну деңгейі жоғары қоғамдарда сенім мен ашықтық деңгейі төмен болады. Себебі адамдар эмоцияны ішімдік арқылы шығаруға дағдыланып, шынайы қарым-қатынас орнатуға қиналады.
Соңғы жылдары Қазақстанда жасөспірімдер арасында ішімдікке ерте бейімдік байқалып отыр. Ұлттық статистика бюросының дерегіне сәйкес, 2024 жылы 15-18 жас аралығындағы жасөспірімдердің 14 пайызы айына кемінде бір рет алкоголь ішкен.
Назира Бурхан бұл құбылысты ата-аналардың эмоционалды немқұрайлығы мен әлеуметтік желілердегі ""жалған еркіндік"" культімен байланыстырады.
""Қазіргі жастар ішімдікті ""еркіндіктің символы"" деп түсінеді. Ал шын мәнінде, ол – еркіндіктің жоғалуы. Еркін адам ешнәрсеге тәуелді болмайды"", – дейді ол.
Ішкі диалог және өз-өзіне өтірік айту
Психолог ішімдікке тәуелді адамның ең басты жауы – өз ойы екенін айтады.
""Көп адам өзіне өтірік айтады: ""мен қалаған кезде тастай аламын"", ""бұл әдет емес"", ""бәрі де ішеді"". Бұл – өзін-өзі алдау механизмі. Ми әр ішкен сайын жаңа нейрондық байланыс жасайды. Бір күні адам шынымен қаласа да, тоқтата алмай қалады"", – дейді маман.
Ғылыми тұрғыда бұл нейропластикалық бейімделу деп аталады. Ми алкогольмен байланысты нейрондық жолдарды күшейтеді, ал ішімдіксіз өмірді стресс ретінде қабылдай бастайды. Сондықтан тәуелділік – ерік күші жетпей қалған жағдай емес, мидың қайта бағдарламаланған күйі.
Назира Бурханның айтуынша, ішімдікке тәуелділікті жеңу – ең алдымен ішкі шындықты мойындаудан басталады.
""Көп адам ""менде мәселе жоқ"" деп өзін алдайды. Бірақ шын өзгеріс тек мойындаудан басталады. Мен өз клиенттеріме әрдайым айтам: ""Сен – ауру емессің, сен – емделуге шешім қабылдай алатын адамсың"", – дейді ол.
Психолог атап өткендей, тәуелді адамға бір ғана тыйым немесе жазалау әсер етпейді. Оған қолдау, сенім және түсіністік қажет.
""Біз адамдарды айыптаудан арылуымыз керек. Тәуелділік – бұл әлсіздік емес, көмекке шақыру. Адам ішімдік арқылы ""менің жаныма ауыр"" деп айқайлап тұр. Біз оны тыңдауымыз керек"", – дейді Назира ханым.
Ішімдікке тәуелділік – көрінбейтін, бірақ қоғамды іштен улап жатқан дерт. Ол тек бауыр мен жүйкені ғана емес, адамның рухын әлсіретеді. Назира Бурханның пікірінше, ең маңызды қадам – тәуелділікті тек медициналық емес, адамдық және рухани тұрғыдан түсіну.
""Әр адамда жарық бар. Ішімдік сол жарықты тұмшалап тастайды. Бірақ ол мәңгі сөнбейді. Тек өз ішіңдегі жылуды қайта жағуға батылдық керек"", – дейді ол.
Ішімдік тәуелділігінің жасырын механизмі мен адам миына әсері
Психолог Назира Бурханның айтуынша, ішімдікке тәуелділік – жай ғана жаман әдет немесе еріксіздік емес, ол нейробиологиялық өзгерістердің күрделі тізбегі. Бұл үдеріс мидың марапаттау орталығына, дофамин және серотонин секілді нейромедиаторларға әсер етеді.
""Адам алғаш рет ішімдік ішкенде ми дофаминнің көп мөлшерін бөледі. Бұл ләззат сезімін, жеңілдік пен қуаныш әсерін тудырады. Уақыт өте келе, ми бұл сезімді тек алкоголь арқылы алуға үйреніп кетеді. Яғни табиғи мотивация мен қуаныш тетігі бұзылады. Осы сәттен бастап адам өз еркінен тыс, химиялық тәуелділік шеңберіне түседі"", – дейді маман.
Ғылыми зерттеулерге сүйенсек, ішімдік мидың 126-дан астам аймағына әсер етеді, соның ішінде шешім қабылдау, эмоцияны реттеу және есте сақтау үшін жауапты фронтальды қыртыс ең қатты зақымданады. Гарвард университетінің нейропсихологтары жүргізген зерттеуде алкоголизмге бейім адамдардың миында грей-маттер көлемі 5-11 пайызға азаятыны дәлелденген. Бұл – адамның ақыл-ой қабілетінің, бақылау мен моральдық жауапкершілігінің төмендеуін білдіреді.
Оқи отырыңыз: ""Әкім болғандар да бар"": Танымал психолог тәуелділікке ұшыраған адамдар жайлы айтты
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) деректері бойынша, алкоголь жыл сайын әлемде 3 миллионға жуық адамның өліміне себеп болады. Бұл – әр 10 өлімнің біреуі ішімдікке тікелей немесе жанама байланысты деген сөз. Қазақстанда да жағдай көңіл көншітпейді: Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, елімізде жыл сайын алкогольден улану мен созылмалы ішімдікке тәуелділіктен 5 мыңнан астам адам қайтыс болады, ал есепте тұрған науқастар саны 90 мыңнан асады.
Жүйке жүйесі мен эмоциялық тепе-теңдік бұзылысы
Назира Бурханның айтуынша, алкоголь тек ағзаны улап қоймай, жеке тұлғаның құрылымын өзгертеді.
""Алғашында адам өзін еркін, көңілді, батыл сезінеді. Бірақ уақыт өте келе бұл әсер керісінше айналады – ашушаңдық, агрессия, уайым, өзін кінәлі сезіну, қоғамнан оқшаулану байқалады. Бұл – ішімдік арқылы жасанды түрде дофамин өндірісін күшейтудің нәтижесі. Ми табиғи жолмен қуаныш сезімін тудыру қабілетін жоғалтады"", – дейді психолог.
Алкогольдің әсерінен адам эмоциялық тұрақтылығын жоғалтады, кішкентай қиындықты да көтере алмай қалады. Дәл осы психикалық күйзеліс ішімдікті қайта ішуге итермелейді. Бұл – ""құлып пен кілт"" механизмі, яғни адам проблемадан қашып, оны шешудің орнына мас күйінде ұмытқысы келеді.
Америкалық Ұлттық алкогольді зерттеу институтының мәліметі бойынша, тұрақты ішімдік ішу депрессия мен мазасыздықтың даму ықтималдығын 4 есе арттырады. Психологиялық тұрғыда ішімдік адамның өзін-өзі бағалауын төмендетіп, оның әлеуметтік мәртебесіне де әсер етеді: жұмыстан айырылу, отбасылық жанжал, ажырасу, достармен қарым-қатынастың үзілуі сияқты салдарлар жиі байқалады.
Әйелдер мен ерлер арасындағы айырмашылық
Психолог атап өткендей, әйелдердің организмі алкогольге ерлерге қарағанда әлдеқайда сезімтал. Себебі әйел ағзасында су мөлшері аз, ал май тіні көп, сондықтан алкоголь баяу ыдырайды және улану жылдам жүреді.
Ғылыми деректерге сүйенсек, әйелдерде бауыр циррозы мен алкогольдік психоз ерлерге қарағанда екі есе жылдам дамиды.
""Қоғамда ішімдікке бейімдік көбіне ерлерге тән деген стереотип бар. Бірақ соңғы жылдары әйел алкоголизмі жасарып, жиілеп барады. Бұл – алаңдатарлық үрдіс. Жасырын ішу, күйзеліс, жалғыздық, әлеуметтік қысым – бәрі әйелдерді тәуелділікке итермелейді. Ал аналардың ішімдікке салынуы ұрпақтың денсаулығына тікелей қауіп"", – дейді Назира Бурхан.
Қазақстандағы және әлемдегі үрдістер
ДДСҰ деректеріне сәйкес, әлемде әр адамға орта есеппен жылына 6,2 литр таза этанол (алкогольдің таза мөлшері) келеді. Еуропада бұл көрсеткіш 10-12 литрге дейін жетеді.
Қазақстан бұл тізімде орташа деңгейде, яғни жылына шамамен 8 литр шамасында. Бірақ сарапшылардың айтуынша, бұл – ресми дерек қана, бейресми тұтыну бұдан әлдеқайда жоғары.
Республикалық психикалық денсаулық орталығының статистикасы бойынша, соңғы 5 жылда елімізде жасөспірімдер арасындағы алкогольге тәуелділік 15 пайызға артқан. 14-17 жас аралығындағы әрбір 7-ші бала айына кем дегенде бір рет ішімдік ішіп көргенін мойындаған.
""Бұл – тек медициналық емес, әлеуметтік дағдарыс. Егер біз жастардың эмоционалдық интеллектін, өз-өзіне сенімін дамытпасақ, олар бос кеңістікті алкоголь немесе басқа стимуляторлармен толтыруға тырысады. Бұл – заманауи қоғамның ауруы"", – дейді Назира Бурхан.
Ми мен ағзаға әсер ететін жасырын салдарлар
Ішімдіктің әсерінен бауырда майлы дистрофия пайда болады, ол уақыт өте келе циррозға ұласады. Сонымен қатар, алкоголь жүрек бұлшықетінің әлсіреуіне, қан қысымының тұрақсыздануына және инсульт қаупінің артуына себеп болады.
Америкалық кардиологиялық қауымдастықтың дерегіне сәйкес, күніне бір стақаннан артық алкоголь тұтынатын адамдарда жүрек аурулары 38 пайыз жиірек кездеседі.
Оқи отырыңыз: Абай облысында қоғамдық орындарда алкоголь ішкен 1 600-ден астам азамат жауапқа тартылды
Мидың жұмысына келсек, алкоголь есте сақтау мен назар шоғырландыру қабілетін төмендетеді. Тіпті ішімдікті тоқтатқаннан кейін де мидағы нейрондық байланыстар бұрынғы қалпына келу үшін 6 айдан 2 жылға дейін уақыт қажет етеді.
Психологиялық тұрғыда тәуелділіктің терең тамыры
Назира Бурханның айтуынша, ішімдікке бейімділіктің астарында көбіне балалық шақтағы жарақаттар, эмоциялық жетіспеушілік және құндылықтық дағдарыс жатады.
""Көп адам ішімдікті көңіл көтеру үшін емес, жан жарасын ұмыту үшін ішеді. Кішкентай кезінде өзіне сенімсіз, бағаланбаған, жалғыз өскен бала ересек өмірде ішімдік арқылы өзін еркін және қабылданған сезінеді. Бірақ бұл уақытша эффект"", – дейді ол.
Коуч маманның пікірінше, тәуелділіктің ең қауіпті жағы – адам өзін жоғалтады. Уақыт өте келе оның санасы ішімдікпен бірге өмір сүруге бейімделеді. Ол таңертең ішпесе тұра алмайды, бірақ іштім десе де ләззат сезбейді. Бұл – психологиялық құлдық.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, алкоголь жыл сайын әлемде 3 миллионға жуық адамның өліміне себеп болады.",,2025-10-23T18:02:48+05:00
keudemdi-maqtanys-kernedi-qol-kuresinen-birnese-durkin-alem-cempionyn-zengen-qazaq-qyzy-kim,informburo.kz,"""Кеудемді мақтаныш кернеді"". Қол күресінен бірнеше дүркін әлем чемпионын жеңген қазақ қызы кім",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/keudemdi-maqtanys-kernedi-qol-kuresinen-birnese-durkin-alem-cempionyn-zengen-qazaq-qyzy-kim,"Биыл қыркүйек айында 16 жастағы Ұлболсын Елмұрат Болгарияда армрестлинг, яғни қол күресінен өткен  әлем чемпионатында сенсация жасады. Ол 60 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде өнер көрсетіп, финалда 13 дүркін әлем чемпионы словакиялық Лусия Дебранованы жеңді.
Ұлболсын – армрестлинг саңлақтары шыққан мекен Шардараның тумасы. Биыл сәуірде өткен ел чемпионатында ""Шардара Армспорт"" құрамасы 25 алтын медаль жеңіп алып, жалпыкомандалық есепте топ жарды. Олардың арасында жасөспірімдер сапында өнер көрсетіп, алтын медаль алған Ұлболсын да бар.
Осы орайда Информбюро порталы ересектер арасындағы алғашқы жарысына қатысып, әлем чемпионы атанған Ұлболсын Елмұратпен аз-кем сұхбаттасты.
– Ұлболсын, қайда туып өстіңіз. Қол күресті таңдауыңызға не себеп болды?
– Шардара қаласында туып өстім. Спортқа 12 жасымнан қызығып, осы қол күреске қатыса бастадым. Сол кездері интернет желісінен, әлеуметтік желілерден қол күрескен спортшы қыздарды көріп, неге байқап көрмеске деп ойладым.
– Биыл 13 дүркін әлем чемпионы словакиялық Лусия Дебранованы жеңіп, сенсация жасадыңыз. Жалпы финалдағы ғана емес, әр қарсылас оңай емес қой. Чемпионатқа қалай дайындалдыңыз? Финал алдында уайым болмады ма?
– Әлем чемпионатына өте қатты дайындалдым. Өзім ""Шардара Армспорт"" клубында жаттығамын. Осал тұсымды күшейтуге күніне төрт сағатымды арнадым. Қарсыласыммен қол күрескенде қобалжыдым, бірақ оны еңсеріп, финалда жеңіп шықтым.
Финал алдында ата-анамның, ""жаттықтырушымның үмітін ақтай аламын ба?"", ""ұтылып қалсам ше?"" деген ой маза беимеді. Соған қарамастан, финалда жеңіп шықтым.
Қарсыласымды жеңу оңайға соқпады. Жаттықтырушыларымның айтқан тәсілдерін қолданып жеңіп шықтым. Жеңген сәтте ішімдегі бар эмоция сыртқа шығарып, өте керемет әсер алдым.
– Сіз 16 жасыңызды ересектер арасында әлем чемпионы атандыңыз. Алғаш рет осындай ірі жарысқа қатыстыңыз ба? Әлде бұған дейін де үлкен ареналарда ел намысын қорғап жүрсіз бе?
– Жоқ, бұған дейін жасөспірімдер арасында өткен Қазақстан, Азия, Әлем чемпионаттарында ел намысын қорғадым. Бұл әлем чемионаты – ересектер арасында күрескен алғашқы жарысым.
– Жасөспірімдер арасында қандай жетістіктерге жеттіңіз?
– Жасөспірімдер арасында Қазақстан чемпионы, Азия чемпионы, Әлем чемпионы және Әлем кубогы иегерімін.
– Армрестлинг спортында не маңызды? Білектің күшін қалай жаттықтырасыздар?
– Қол күресте ең маңыздысы ол – шыдамдылық, мінез, күш-қайрат қажет. Біз бірінші қыздырынып аламыз да, содан соң жаттығамыз. Күнде төрт сағат жаттыққан соң бабымда болып, үзбей жаттығудың арқасында әлем чемпионы атанып отырмын.
– Әлем чемпионатынан кейін сіз туралы медиа жарыса жазды. Жеңісіңізді сенсация деп хабарлады. Сіз өзіңіз бұл жеңісіңізді қалай қабылдадыңыз? Чемпионаттан кейін өміріңіз өзгерді ме?
– Шынымды айтсам, жеңіс маған үлкен жауапкершілік жүктеді. Кеудемді қуаныш пен мақтаныш кернеді. Халықтың ықыласын сезініп, бұл мені алға ұмтылуға жігерлендірді. Өмірде жаңа мүмкіндіктер ашыла бастады.
– Сіз әлі мектепте оқиды екенсіз. Спорт пен сабақты қатар алып жүру қиын емес пе? Қандай мамандық таңдап жатырсыз?
– Спорт пен сабақты алып жүру қиындық тудырып жатқан жоқ. Екеуіне де шамасы жететін адамға қиын емес деп ойлаймын.
Заң саласына қызығып жүрмін, бірақ спортты оқумен қатар алып жүргім келеді.
– Қандай арман-мақсатыңыз бар?
– Мектепте жүріп өзімді дамытып жүрмін. Армандарымның бірі – әлемнің ең мықты спортшыларының қатарында болу. Сонымен қатар болашақта жастарға шабыт беретін тұлға болғым келеді.
Сөз соңында осындай дәрежеге жеткізген алғашқы ұстазым – Арман Қарсыбаевқа және жаттықтырушым Меруерт Қалықұловаға алғыс айтамын. Әр жеңісімнің артында осы кісілердің еңбегі тұр. Бұл жалғыз менің ғана емес, олардың да жеңісі деп білемін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Жасөспірімдер арасында Қазақстан, Азия және әлем чемпионы болған Ұлболсын Елмұрат енді ересектер арасында өнер көрсетеді.",,2025-10-29T12:00:00+05:00
koronavirus-pandemiiasynan-keiin-bioqauipsizdik-maselesi-ozekti-bola-tusti-sarapsylar-pikiri,informburo.kz,Коронавирус пандемиясынан кейін биоқауіпсіздік мәселесі өзекті бола түсті. Сарапшылар пікірі,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/koronavirus-pandemiiasynan-keiin-bioqauipsizdik-maselesi-ozekti-bola-tusti-sarapsylar-pikiri,"Алматыда өткен ""Биологиялық қауіпсіздік пен қорғаныстың болашағы"" атты халықаралық конференцияда 20 елден келген 150-ден астам сарапшы ғылым мен технология және жаһандық қауіпсіздік тоғысындағы өзекті мәселелерді талқылады. Соның ішінде биотехнология мен биологиялық тәуекелдерді басқарудағы жасанды интеллект рөлі, синтетикалық биология және ""айна өмірі"" тұжырымдамасы, биотехнологияның қолжетімділігі мен реттеу тетіктері, климаттың өзгеруі мен ауруларды қадағалау, биоқауіпсіздік саласындағы жалған ақпаратпен күрес, сондай-ақ ғылымдағы этика мен жауапкершілік мәселелері көтерілді.
ҚР Сыртқы істер министрлігі Халықаралық қауіпсіздік департаментінің директоры Арман Байсуанов биоқауіпсіздік тақырыбы COVID-19 пандемиясынан кейін өзекті бола түскенін айтты.
""Бұл мәселе БҰҰ деңгейінде көтеріліп отыр. Орталық Азия Каспий теңізінен Моңғолияға дейін созылып жатқан аймақ болғандықтан Сібір жарасы секілді індеттер еш кедергісіз таралады. Осындай конференцияларда ақпарат пен тәжірибе алмасып, індеттердің таралуымен күрес бойынша жедел әрекет ету жүйесін құру міндеті тұр. Биоқауіпсіздік бойынша Еуропалық Одақтың және ТМД аясында аймақтық платформа, әлемдік деңгейде ""Биологиялық қаруға тыйым салу жөніндегі Конвенция"" бар. Қазақстанда 2022 жылы биологиялық қауіпсіздік туралы заң қабылданды. Біз барлық шетелдік серіктестермен аймақтық және жаһандық деңгейде ынтымақтастық орнатуға, ақпарат алмасуға дайынбыз"", – деді Арман Байсуанов.
ҚР ДСМ санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитетінің төрағасы Сархат Бейсенова Қазақстан кейінгі жылдары ғылыми тәсілдер мен халықаралық принциптерге негізделген заманауи биоқауіпсіздік жүйесін жүзеге асырып жатқанын атап өтті.
Шетелдік зерттеушілердің басын біріктірген іс-шарада биотехнологиялар қауіп-қатер көзіне айналмай, адамзаттың игілігі үшін қолданылуға тиіс екені бірнеше рет айтылды.
""Ғылым мен технологиялар қарыштап дамып жатыр. Технология әлдеқайда арзандады. Жасанды интеллект пайда болғалы да биологиялық зерттеу жүргізу жеңілдеп, шығын азая түсті. Алайда мұның екінші жағы бар: маманның пиғылы жаман болса салдары да жаман болады. Биологиялық зерттеулер адамзаттың игілігі үшін де, адамзатқа қарсы да қолданылуы мүмкін. Қазақстанда да, әлемде де зертханалар көптеп ашылып жатыр. Ал биологиялық қауіпсіздік деңгейі жоғары зертханаларды ұстау тым қымбатқа түседі. Әрі зертханаларда жұмыс істейтін мамандар өз қызметінің қандай қауіп-қатерге әкелуі мүмкін екенін бағамдай білуі керек. Сол себепті қауіпсіз орта құрамыз десек кәсіби мамандарды дайындап, оларды оқытуымыз қажет"", – деді Халықаралық ғылым және технология орталығының Аға бағдарлама менеджері Хендрик Виссер.
Стратегиялық тәуекелдер жөніндегі кеңестің аға ғылыми қызметкері (АҚШ) Эндрю Вебер биологиялық қауіптерге қалай қарсы тұруға болатынын баяндады. Ол президент Барак Обаманың кезінде АҚШ Қорғаныс министрінің ядролық, химиялық және биологиялық қорғаныс бағдарламалары жөніндегі көмекшісі қызметін атқарған. Отыз жылдан астам уақыт биоқауіпсіздік саласында еңбек еткен сарапшы Қазақстан мен Грузиядан қару-жарақ деңгейіндегі уранды шығару, сондай-ақ Сирия мен Ливияның химиялық қаруын жою секілді ядролық қаруды таратпауға бағытталған ірі жұмыстарды басқарды.
""1995 жылы маусымда Қазақстанға алғаш келіп, америкалық мамандардан құралған шағын топқа жетекшілік еттім. Степногорск қаласындағы құпия нысанға барып, реакторларды өз көзіммен көрдім. Құпия зертханада Сібір жарасының штаммын өндіріліп, басқа үлгілері сыналды. Бұл сапар өмірімді түбегейлі өзгертті. Тоқсаныншы жылдардан бастап биотерроризм өзекті бола түсті. Неге тарихта ірі биологиялық шабуылдар болған жоқ деген сұрақ туындайды. Биологиялық қаруды жасау қиын дейді, бірақ олай емес. Мемлекеттер мен ұйымдар шабуылдардың алдын алып, биоқару жасау бағдарламаларының жолын кесіп отырды. Биологиялық қаруға тыйым салу Конвенциясын қолдайтын 195 ел бар. Өкінішке қарай, үш-төрт ел биологиялық қару жасауды тоқтатқан жоқ. Мысалы, Солтүстік Кореяда биологиялық қару бағдарламасы өте жақсы дамыған. Кеңес Одағы кезінде Ресейде бес мың адам жұмыс істейтін қауіпті бағдарлама болған. Біз ХҒТО-мен бірге Кеңес Одағы мұрасын жою үшін жұмыс істедік. Десе де Ресейдің биологиялық қару бағдарламасы жалғасып жатыр. Бұл өз кезегінде осы аймақ үшін ғана емес, әлем үшін де үлкен қауіп төндіріп отыр. Сондықтан Ресей, Солтүстік Корея, Иранмен заңсыз қаруларды дамытпау туралы келісімге келуіміз керек"", – деді Эндрю Вебнер өз баяндамасында.
Сарапшы әлемдегі зертханалар ғалымдар мен зерттеушілер үшін ашық болғаны дұрыс дейді. Жасанды интеллект дамыған уақытта құпия бағдарлама жасау, мемлекеттік құпияны жасыру қиын, тіпті Солтүстік Кореяның өзі жасыра алмайды.
Төтенше жағдайларға дайындық және әрекет ету орталығының директоры Томоя Сайто Жапониядағы құс тұмауы (H7N9) мен COVID-19 індеттері сияқты қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы ірі төтенше жағдайлар кезінде жұмыс істеген. Ол баяндамасында Жапонияның биологияляқ қатерлерге қарсы тұру тәжірибесін бөлісті.
АҚШ-тағы RAND корпорациясының аға ғылыми қызметкері Джеральд Эпштейн – ұлттық және халықаралық қауіпсіздікке қатысты ғылыми-техникалық саясат бойынша жетекші сарапшы. Оның жұмыстары биотехнологиядағы инновацияларды дамыта отырып, биологиялық қауіптерді азайтуға бағытталған.
""Әлі күнге дейін ескі де дәстүрлі қатерлер адамзатқа қауіп төндіріп отыр. Екінші Дүниежүзілік соғыстан кейін кейбір елдер биологиялық қару жасаумен айналысты және бұл қатер ешқайда кеткен жоқ. Өйткені жаңа технологиялардың дамуымен биологиялық технологияларды зиянды мақсатта қолдану мүмкіндіктері пайда болып жатыр. Сол себепті дәстүрлі қатерлерден қорғанып қана қоймай, заманауи технологиялардың арқасында пайда болуы мүмкін жаңа қатерлерді болжауымыз керек. Биотехнологияның адамзатқа тигізетін пайдасын да ұмытпауымыз керек. Халықаралық ынтымақтастық өте маңызды рөл атқарады, өйткені аурулар бір елдің шекарасынан өте алмай, тоқтап қала салмайды. Олар ештеңеге қарамай емін-еркін тарала береді. Әлемнің бір шетінде пайда болған кез келген ауру бүкіл әлем үшін қатерлі болуы мүмкін. Барлық ел биоқауіпсіздік мәселесімен бетпе-бет келіп отырған соң ортақ шешім табу үшін күш біріктіру қажет"", – деді Джеральд Эпштейн.
Биотерроризмнің пайда болу қаупі және қауіптің жаңа векторлары сессиясында Женева қауіпсіздік саясаты орталығының аға кеңесшісі Марк Финоның айтуынша, коронавирус пандемиясы індеттің қайдан және қалай шыққанына қарамастан халықтың денсаулығына үлкен әсер ететінін, оның алдын алуға және онымен күресуге дайындық жетіспейтінін көрсетті.
""Сондықтан біз одан сабақ алып, қолда бар мехнаизмдерді жетілдіре түсуіміз керек. Болашақта болуы мүмкін кез келген биоқауіптерге дайын боламыз деп үміттенемін. Биоқауіпсіздік – жаһандық мәселе. Ешбір мемлекет, тіпті қуатты мемлекеттердің өзі онымен жалғыз айналыса алмайды. Сондықтан бәріміз бірге жұмыс істеуіміз керек, өйткені вирустар, аурулар мен індеттер шекараға қарамайды"", – деді Марк Фино.
Украина ұлттық ғылым академиясының академигі, Палладин атындағы биохимия институтының директоры Сергей Комиссаренконың айтуынша, биоқауіпсіздік кез келген елдің ұлттық қауіпсіздігінің маңызды бөлігіне айналды. Биологиялық қаруларға тыйым салынса да, әлі күнге дейін бұл мәселе өзекті. Көпшілік біле бермейтін биотерроризм өте қауіпті, өйткені кейбіреулер ауру қоздырғыштарын теріс пиғылы үшін пайдаланып, адамзатқа қауіп төндіруі мүмкін.
""Биоқауіпсіздік саласын зерттеп жүрген сарапшылар өзекті мәселелерді талқылау үшін Алматыда бас қостық. Біз жоғарыда айтылған мәселелердің шешімін табуға тырысамыз, сонымен қатар ғалымдар, саясаткерлер және қоғам арасындағы көпір боламыз. Қазір әлеуметтік желілерде түрлі ақпарат тарап жатады. Сондықтан да бұрмаланған ақпаратты жоққа шығарып, сенімді ақпарат тарату өте маңызды болып отыр. Осындай алаңдарда ортақ мәселелерімізді талқылап, ақпарат алмасқымыз келеді. Өзіміздің және халқымыздың өмірін қауіпсіз ету, адамдардың денсаулығын сақтау басты орында қала береді"", – деді Сергей Комиссаренко.
Орталық Азия және Кавказ елдерінің Биологиялық қауіпсіздік қауымдастығының президенті Дамира Аширалиева осы аймақтағы биоқауіпсіздік бойынша алаң кеңейіп келе жатқанын тілге тиек етті.
Биотехнология саласындағы жасанды интеллект рөлі тақырыбы көтерілген сессияда Назарбаев Университетінде биологиялық және химиялық қауіпсіздік бойынша үйлестіруші Айсұлу Нұржанова автоматтандыру биоқорғау деңгейін көтеріп қана қоймай цифрлық салада тәуекелдер тудыруы мүмкін екенін ескертті.
""Технологиялар дамып, автоматтандырылған жүйелер қолжетімді болған сайын ұйымдар жаңа құрал-жабдықтарды сатып ала алады. Дегенмен ұйымның өзі немесе оның қауіпсіздік мәдениеті бұл автоматтандырылған жабдықты енгізуге және пайдалануға әлі дайын болмауы мүмкін. Екінші маңызды мәселе – қажет дағдылар мен кадрлардың біліктілігі арасындағы айырмашылық. Қауіп-қатер туралы трансшекаралық ақпарат алмасу да өзекті бола түскенле деректер ұрланбауы үшін қауіпсіздікті күшейтуіміз керек"", – деді Айсұлу Нұржанова.
Демократияны зерттеу орталығының аға талдаушысы Татьяна Новосиолова жасанды интеллект бұрмаланса немесе дұрыс пайдаланылмаса әсері қандай болатынын айтып, ""деректердің улануы"" мәселесін көтерді.
""Деректердің улануы"" (data poisoning) – құралдарға бұзып кіру немесе араласу. Бұл киберқауіпсіздікке де қатысты, себебі осы жүйелер қаншалық қауіпсіз және зиянды мақсатта пайдаланудың қалай алдын алуға болады деген сұрақтар өзекті болып отыр. Зертханалардағы қауіпсіздік мәселесі қозғалғанда сонда жұмыс істейтін қызметкерлердің қауіпсіздігімен бірге ақпараттық қауіпсіздік мәселесі қатар тұрады"", – деді Татьяна Новосиолова.
Іс-шараны Халықаралық ғылым және технология орталығы (ISTC) мен Орталық Азия және Кавказ Биологиялық қауіпсіздік қауымдастығы (BACAC) ұйымдастырды. Конференция GIZ, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі мен Денсаулық сақтау министрлігінің қолдауымен өтті.
Сондай-ақ, конференция Биологиялық қаруға тыйым салу туралы конвенцияның (BWC) 50 жылдығына және ISTC-ның Қазақстандағы 10 жылдығына орайластырылған.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Алматыда өткен ""Биологиялық қауіпсіздік пен қорғаныстың болашағы"" атты халықаралық конференцияда 20 елден келген 150-ден астам сарапшы ғылым мен технология және жаһандық қауіпсіздік тоғысындағы өзекті мәселелерді талқылады. Соның ішінде биотехнология мен биологиялық тәуекелдерді басқарудағы жасанды интеллект рөлі, синтетикалық биология және ""айна өмірі"" тұжырымдамасы, биотехнологияның қолжетімділігі мен реттеу тетіктері, климаттың өзгеруі мен ауруларды қадағалау, биоқауіпсіздік саласындағы жалған ақпаратпен күрес, сондай-ақ ғылымдағы этика мен жауапкершілік мәселелері көтерілді.",,2025-10-22T15:18:46+05:00
manerlep-syrganauga-zan-tanimen-beriletin-tanymal-sportsy-dzeison-braun-denis-ten-turaly,informburo.kz,"""Мәнерлеп сырғанауға жан-тәнімен берілетін"". Танымал спортшы Джейсон Браун Денис Тен туралы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/manerlep-syrganauga-zan-tanimen-beriletin-tanymal-sportsy-dzeison-braun-denis-ten-turaly,"Танымал мәнерлеп сырғанаушы Джейсон Браун қазан айында Алматыда өткен Denis Ten Memorial Challenge турниріне қатысып, қола жүлдеге ие болды. Мәнерлеп сырғанау спорты жасара түссе де өз биігін түспей, жас буынмен қатар тұғырға көтеріліп жүрген америкалық спортшы көрерменді әртістік шеберлігімен, әсем сырғанауымен тәнті етті.
Осы орайда Информбюро тілшісі Қазақстанның жарқ етіп аққан жұлдызы Денис Тенмен бірге жаттығып, талай жарыста өнер көрсеткен замандасы Джейсон Браунмен аз-кем сұхбаттасты.
– Турнирде жүлделі үшінші орынға ие болдыңыз. Нәтижеңізге көңіліңіз тола ма?
– Бұл турнирге бір ай бұрын ғана қатысамын деп шешім қабылдадым. Алматы жылы қарсы алды. Маусымды осылай жеңіспен бастағаныма қуаныштымын. Бүгінгі көрсеткен өнерім өзіме ұнады. Көрерменнің де көңілінен шықты деп ойлаймын.
– Денис Тен екеуіңіз замандас болдыңыздар. 2010-жылдары талай жарыста өнер көрсеттіңіздер. Өкінішке қарай, Денис арамызда жоқ. Денисті еске алу үшін әлемнің түкпір-түкпірінен спортшылар келді. Сіз де АҚШ-тан келіп отырсыз. Замандасыңыз Денис туралы естелігіңізді айтыңызшы.
– Ол ғажап адам еді. Дениспен бірге жаттықтық. Жаттыққан кезде де бар жан-тәнімен сырғанайтын. Мұзда сырғанағанда әркез құштарлығы мен қайсар мінезін көрсететін, оны байқамау мүмкін емес еді. Денис әртістік шеберлікке көп күш салатын, сондықтан да оның секіруі әдемі көрінетін. Дениспен бірге жаттыққанда оның артистизм мен атлетизмді ұштастыра алатынына тамсана қарап, шабыт алатынмын. Оның бұл қасиеті мені дәл солай жасауға, дәл сондай деңгейге ұмтылуға итермеледі.
Жаттығу кезінде Денистің күшін көріп қана қоймай, оның өте мейірімді, жақсы адам екеніне көзім жететін. Жаттығу кезінде әрдайым маған қолдау көрсететін. Жарыстарда қарсылас болсақ та, мейірімді болатын. Бірге тамақтансақ, ашық мінезінен танбай емін-еркін сөйлесе беретін.
Қазақстанға, Денис Теннің туған жеріне келуді әрі осы жерде өнер көрсетуді көп уақыттан бері армандадым. Денистің анасын көргеніме қуаныштымын. Міне, арманым орындалып, Қазақстанда Денис Тенді еске алу турнирінде, өзі сырғанаған мұзайдында өнер көрсетіп жатырмын.
– Сонда сіз бұрын Қазақстанда болмадыңыз ба? Денис өзінің шоуына шақырмады ма?
– Жоқ, болмадым. Қазақстанға бірінші рет келіп тұрмын. Денис бір жылы шоуында өнер көрсетуге шақырды. Бірақ мен белгілі бір себептермен келе алмадым. Бұған аздап қынжыламын.
– 2019 жылы мәнерлеп сырғанаушы Евгения Медведевамен бірге ""Халық Арена"" кешеніне Денис Теннің атын беруге қатысты петицияны қолдап, видеоүндеу жасаған екенсіздер. Өкінішке қарай, бұл бастама қолдау таппаған секілді. Дегенмен, сіз дәл сол аренада өнер көрсетіп, жеңіс тұғырынан көріндіңіз. Қызық емес пе...
– Иә, таң қаларлық жағдай. Бәрі ап-анық есімде. Евгения маған келіп, Қазақстанда петиция жасап жатқанын айтты. Мен ""не істеуім керек?"" деп сұрадым. Денис Тенге қатысы бар болған соң, бастаманы қолдағым келді.
Дәл осы аренада өнер көрсетіп, Алматыдағы Денис Тен ескерткішіне барғаным ерекше күйге бөледі. Қазақстанға сапарым мен үшін ерекше мінге ие.
– Қазақстан туралы әсеріңіз қандай?
– Тамаша. Адамдары сондай жақсы, қонақжай. Жанкүйерлер, еріктілер, қалада серуендеп жүргенде кездестірген адамдар, такси жүргізушілері, бәрі-бәрі тым жақсы адамдар. Жолымда кездескен әр адам өте мейірімді, көмегін аямады. Алматы әдемі қала екен. Мен келгенде ауа-райы да керемет болып тұр.
Биік-биік таулар да көздің жауын алады. Дәл мұндай табиғатты көремін деп күтпеген едім.
Тамақ та дәмді. Жылқының етін әлі жеп көрген жоқпын,  бірақ көп адам соны жеуге кеңес берді. Алматыға ата-анаммен бірге келдім. Дәмін татып көріп, ұнағанын айтты. Екеуі ""Шымбұлаққа"" барып қайтты. Мен жарыста жүрген соң тауға әлі шықпадым.
Публикация от Jason Brown (@jasonbskates)
– Мәнерлеп сырғанау спорты – көп жарақат алатын спорт. Спортшылардың көпшілігі техникалық элементтерді орындаймын деп ауыр жарақат алып жатады. Тіпті, мансабын ерте аяқтайды. Әлі күнге дейін мұзға шығып, жарысқа қатысып жүрген қатарластарыңыз да некен-саяқ. Төрттік элементтерді қиналмай секіретін жас буын келгенде спортты тастамай, керісінше тұғырдан түспей жүргеніңіз таң қалдырады. Өз бабыңызда қалуға не жігерлендіреді?
– Мен спортты, жаттығуды, жарысты қатты жақсы көремін. Сол себепті ешқандай қиындыққа қарамай осы деңгейге жету үшін жаттыға беремін. Техникамды жетілдіру үшін талмай еңбек етемін. Мәнерлеп сырғанау спорты техникалық тұрғыдан дамып, жас буын жаңа элементтер, секірулер орындап жатыр. Артымнан келе жатқан жас спортшылардың өнеріне, техникасына қайран қаламын. Олар секілді секіру оңай емес болса да, артистизм, хореография тұрғысынан өнерімді жетілдіре беремін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматыда Денис Тенді еске алуға арналған алтыншы халықаралық турнир өтті.,,2025-10-21T12:30:02+05:00
oqusylardyn-chatgpt-qoldanuy-sapaly-bilim-aluga-komeksi-me-kedergi-me,informburo.kz,"Оқушылардың ChatGPT қолдануы: Сапалы білім алуға көмекші ме, кедергі ме",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/oqusylardyn-chatgpt-qoldanuy-sapaly-bilim-aluga-komeksi-me-kedergi-me,"Депутат Асхат Аймағамбетов Мәжілісте цифрландыру және білім саласына қатысты үш маңызды мәселені көтерді. Ол өз сауалдарын Цифрлық даму министрлігіне жолдап, цифрлық теңсіздік, балалардың әлеуметтік желілерге еркін тіркелуі және мектептерде смартфон қолдануға байланысты өзекті проблемаларды атап өтті. Әсіресе, оқушылардың сабақ кезінде смартфон пайдалануына алаңдаушылық білдірді. Экс-министрдің айтуынша, бұл оқу үлгеріміне айтарлықтай кері әсер етеді. Сондай-ақ мектеп мұғалімдері оқушылардың үй тапсырмасын ChatGPT секілді жасанды интеллект құралдарының көмегімен орындайтынын айтып, мұндай үрдістің оң және теріс жақтарын да атап өтті.
Депутат Асхат Аймағамбетов әлеуметтік желілердегі балалардың қауіпсіздігіне назар аударды. Қазір Қазақстанда кәмелетке толмағандар TikTok пен Instagram сияқты платформаларға ата-анасының рұқсатынсыз тіркеле алады. Ал көптеген елде мұндай жағдай заңмен шектеліп, ата-ананың келісімі мен жасын растау жүйесі енгізілген.
Мектептерде смартфон қолдану мәселесіне тоқталған депутат, бұл тыйымның оң нәтижесін атап өтті. Оның пікірінше, мұндай шектеу оқушылардың өзара қарым-қатынасын нығайтып, үлгерімнің артуына ықпал етеді.
""Қазіргі таңда Қазақстанда TikTok пен Instagram сияқты платформаларға 5-6 жастағы балалар да ата-анасының рұқсатынсыз, верификациясыз тіркеле алады. Ал өзге елдерде бұл мәселе заңмен реттеліп жатыр. Мысалы, Дания мен Австралияда әлеуметтік желілерге тіркелу жасы – 15-16 жас. Ал АҚШ, Ұлыбритания және Ирландияда ата-ананың арнайы рұқсаты мен жасын верификациялау талап етіледі. (...). Англия, Нидерланд және әлемнің қырықтан астам елінде мектептерде телефон пайдалануға тыйым салу туралы шешім қабылданған. Қазақстанда да Назарбаев Зияткерлік мектептері, Білім-Инновация лицейлері және бірқатар жетекші мектептер осы тәжірибені енгізіп, оқу орнында смартфон қолдануға шектеу қойды. Нәтижелері оң: оқушылардың өзара қарым-қатынасы артты, үлгерім көрсеткіштері де жақсарды. Осы тәжірибені кеңейту немесе заң аясында реттеу мүмкін бе? Жалпы, бұл мәселеге қатысты Цифрлық даму және Оқу-ағарту министрліктерінің ортақ позициясы қандай?"" – деді ол.
Бәйтерек орта мектебі Информатика пәнінің мұғалімі Нұрболат Тлеуқабылдың айтуынша, қазіргі таңда оқушылардың үй тапсырмасын ChatGPT сияқты жасанды интеллект құралдарының көмегімен орындауы – көзге көрінбей кең тарап жатқан жаңа үрдіс. Оның пікірінше, ChatGPT секілді жүйелерді мүлде тыйым салуға емес, оны дұрыс бағытта қолдануға үйрету қажет.
""Бүгінгі балалар – цифрлық дәуірдің өкілдері. Олар ақпаратты тез табуға, дайын шешім алуға үйреніп барады. Бұл, бір жағынан, уақыт талабына сай, екінші жағынан, ой еңбегінің әлсіреуіне әкелуі мүмкін. Менің байқағаным, егер оқушы ChatGPT-дің жауабын сол күйі көшіріп алса, ол өздігінен ойланбайды, жазу мәнері де жоғала бастайды. Ал егер бұл құралды көмекші ретінде – яғни идея алу, мәтінді өңдеу, баламалы шешімдерді салыстыру үшін пайдаланса, оның сыни ойлау қабілеті артады. Тіпті кейбір балалар өз қатесін байқап, неге солай екенін түсінуге тырысады. Бұл – үлкен ілгерілеу"", – дейді мұғалім.
Оқи отырыңыз: Тоқаев ұстаз құқығын қорғау бойынша ""Педагог мәртебесі туралы"" заңға өзгерістер енгізуді ұсынды
Нұрболат Қуатұлы ChatGPT-ді ""жау"" ретінде қабылдамай, ""ақылды кеңесші"" ретінде қолдануға шақырады. Ол мұғалімдер мен мектептер оқушылар арасында жасанды интеллектіні жауапкершілікпен қолдану мәдениетін қалыптастыруы тиіс деп есептейді.
""Мақсат – ChatGPT оқушының орнына ойлануы емес, оны ойландыруы керек. Яғни, жасанды интеллект – оқу үшін құрал, орнына білім алатын ""құтқарушы"" емес"", – дейді ол.
Мұғалімнің айтуынша, ChatGPT көмегімен жазылған жұмысты бірден анықтау оңай емес, бірақ тәжірибелі педагог оқушының бұрынғы жазу стилінен, логикалық құрылымынан, ойлау жүйесінен айырмашылықты байқай алады. Сонымен бірге ол ашық сұрақтар мен пікірталас түріндегі тапсырмалардың AI көмегімен дайын жауапты көшіруге жол бермейтінін атап өтті.
""Оқушыларға ең маңыздысы – жауап алу емес, сол жауапты түсініп, өз сөзімен жеткізе білу. Мен үнемі оқушыларға айтамын: жасанды интеллект сенің ойыңды алмастырмасын, керісінше, соны жетілдірсін. Ақпаратты көшіру оңай, ал оны талдап, өз көзқарасыңмен ұсыну – шын мәнінде білімнің көрсеткіші"", – дейді Нұрболат Тлеуқабыл.
Оқи отырыңыз: ""Зияткер ұстаз"" шахмат турниріне тіркелу басталды
Ол сонымен қатар мектеп деңгейінде жасанды интеллектіні қолдануға қатысты этикалық ережелер қажет екенін айтты.
""Әр оқушы өз жұмысындағы AI үлесін көрсетуі тиіс. Бұл – академиялық адалдықтың бір бөлігі. Ал мұғалімдер ChatGPT-ді өз сабақтарында тиімді пайдалану жолдарын меңгеруі қажет. Жасанды интеллект білім сапасын арттыруға, әр оқушының жеке оқу траекториясын құруға мүмкіндік береді"", – деп қорытындылады ұстаз.
Ұстаз Айнұр Шыбырайымқызының пікірінше, қазіргі заманда балалардың әлеуметтік желілерге ата-ананың рұқсатынсыз тіркелуі – тек цифрлық қауіпсіздік мәселесі емес, сонымен қатар баланың психологиялық және әлеуметтік дамуына әсер ететін маңызды фактор.
""Бүгінгі таңда жеткіншектер әлеуметтік желілерге ерте жастан еніп жатыр. Тіпті 6-7 жастағы балалардың TikTok, Instagram, немесе YouTube сияқты платформаларда өз парақшасы бар. Бірақ бұл еркіндік кейде зиян әкелуі мүмкін – бала өзін өзге адамдармен салыстырып, лайк пен пікірге тәуелді болып қалады"", – дейді ұстаз.
Оның айтуынша, әлемнің дамыған елдері бұл мәселеге ерекше мән беріп отыр. Мысалы, Дания мен Австралияда әлеуметтік желіге тіркелу жасы 15-16 жас деп белгіленген. Ұлыбритания мен АҚШ-та 13 жасқа дейінгі балалар әлеуметтік желіні тек ата-анасының рұқсатымен және жеке деректерді верификациялау арқылы ғана пайдалана алады. ЮНЕСКО мен UNICEF 2024 жылғы есебінде де балалардың интернеттегі еркіндігі мен қауіпсіздігі арасында тепе-теңдік қажет екенін атап өткен.
""Бізге де осы бағытта нақты ереже керек. Бала желіге тіркелер алдында ата-ананың рұқсатын алу – бұл шектеу емес, қорғаныш. Себебі ата-ана баланың кіммен сөйлесіп, қандай контент тұтынып жүргенін бақылап отыруы тиіс. Бұл – цифрлық сауаттылықтың ең басты бөлігі"", – дейді Айнұр Шыбырайымқызы.
Оқи отырыңыз: ""Әр ұстаз мемлекеттік наградаға лайық"". Шымкент әкімі Мұрат Әйтенов педагогтарды құттықтады
Мұғалімнің пікірінше, дәл осындай ұстаным мектептегі смартфон қолдану мәселесіне де қатысты. Ол соңғы жылдары әлемнің көптеген елінде мектептерде телефон ұстауға шектеу қою оң нәтиже бергенін айтады. Франция, Нидерланд, Ұлыбритания және Финляндия сынды елдерде мұндай тыйым оқушылардың зейінін арттырып, сынып ішіндегі қарым-қатынасты жақсартқан.
""Осы жылы UNESCO мен OECD-тің зерттеулері жарияланды. Нәтижесінде, смартфонды сабақ кезінде пайдаланбайтын мектептерде оқушылардың оқу үлгерімі орта есеппен 6-8 пайызға артқаны анықталған. Бұл – жай статистика емес, нақты дәлел. Өйткені бала зейіні үзіліссіз экранда емес, өз ісінде болуы керек"", – деп атап өтті ұстаз.
Айнұр Шыбырайымқызының айтуынша, Қазақстанның кейбір жетекші мектептері – Назарбаев Зияткерлік мектептері мен Білім-инновация лицейлері – бұл тәжірибені сәтті енгізіп үлгерген. Нәтижесінде оқушылардың бір-бірімен тікелей қарым-қатынасы артқан, ал сабақтағы тәртіп пен назар деңгейі айтарлықтай жақсарған.
""Мектеп – тек білім беретін орын емес, ол – тұлға қалыптастыратын орта. Ал тұлға экран арқылы емес, шынайы қарым-қатынас арқылы дамиды. Сондықтан әлеуметтік желі мен смартфонға қатысты шектеулер – еркіндікті тарылту емес, баланы қорғаудың мәдени формасы"", – деп түйіндеді Айнұр Шыбырайымқызы.
№16 мектептің бастауыш сынып мұғалімі Ақмарал Әбдіраманованың айтуынша, бастауыш жастағы балалардың әлеуметтік желілер мен смартфондарға еркін қол жеткізуі – соңғы жылдары ерекше алаңдатарлық құбылысқа айналды.
""Бала үшін экран – ойын мен қызықтың әлемі, бірақ сол әлемнің ішінде шынайы өмірдің тепе-теңдігін жоғалту қаупі бар. Әсіресе бастауыш сыныптағы оқушылар шынайы мен виртуалдыны ажырата алмайды, эмоциялық тұрғыдан әлсіз"", – дейді ұстаз.
Ұстаздың пікірінше, әлеуметтік желілерге тіркелу кезінде ата-ананың рұқсаты мен бақылауы міндетті болуы тиіс.
""Бала өз бетімен TikTok немесе Instagram-ға тіркелсе, онда тек ойын-сауық контентін көреді. Бірақ сол видеолардың бәрі бала психологиясына сай келе бермейді. Ата-ана рұқсатынсыз тіркелу – интернеттегі жауапкершілікті сезінбеудің алғашқы қадамы. Біз, керісінше, балаға цифрлық этиканы, қауіпсіздік мәдениетін үйретуіміз керек"", – дейді Ақмарал Әбдіраманова.
Оқи отырыңыз: ""Бір жылда 12 ғасыр тарихын оқиды"". Алматылық ұстаз оқу бағдарламасын өзгертуді ұсынды
Ол халықаралық тәжірибелерді мысалға келтіріп, ЮНЕСКО мен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының соңғы мәліметтерін атап өтті: экран алдында шамадан тыс уақыт өткізетін бастауыш жастағы балаларда ұйқы режимі бұзылып, зейін тұрақтылығы төмендейді, сөйлеу және эмоциялық даму баяулайды. Канада мен Финляндияның бастауыш мектептерінде бұл мәселені шешу үшін арнайы бағдарлама енгізіліп, оқушылардың гаджет қолдану уақыты қатаң реттелген.
""Смартфон мен әлеуметтік желі баланың даму құралы емес, тек көмекші болуы керек. Ал мектеп – ""тірі"" қарым-қатынас пен ойын арқылы тәрбиелейтін орта. Егер бала үзілісте телефон ұстап отырса, ол достарымен сөйлесуді, ойнауды, тыңдай білуді ұмытады. Бізге осы қарапайым адами дағдыларды қайтару қажет"", – дейді бастауыш сынып мұғалімі.
Ақмарал Әбдіраманованың айтуынша, кейбір ата-аналар баласын тыныштандыру үшін телефон беруді әдетке айналдырған. Бірақ бұл уақытша шешім ғана.
""Экран баланы тынышталдырады, бірақ дамытпайды. Керісінше, ойлау белсенділігі мен қиялын тежейді. Ал мектеп пен отбасы бірлесе отырып баланың бос уақытын мазмұнды етуге күш салуы керек"", – дейді ол.
Оқи отырыңыз: Биыл педагогтерді жаңаша аттестаттау басталады. Оның қалай өтетінін түсіндіреміз
Сондай-ақ, ұстаз соңғы уақытта кейбір оқушының үй тапсырмасын ChatGPT секілді жасанды интеллект құралдарының көмегімен орындап жүргенін атап өтті. Оның айтуынша, мұндай тәжірибенің пайдасы да, зияны да бар.
""Бастауыш сынып оқушылары үшін ChatGPT-ді пайдалану – екі қырлы құбылыс. Егер бала оны түсіну, іздену және идея алу мақсатында қолданса, ол оның қызығушылығын оятып, өз ойын жүйелеуге көмектеседі. Бірақ егер дайын жауапты көшіріп алуға үйренсе, онда ол өз бетінше ойлану, жазу және талдау дағдыларынан айырыла бастайды. Сол себепті ата-ана мен мұғалім баланың жас ерекшелігін ескере отырып, жасанды интеллектіні тек көмекші құрал ретінде пайдалануға бағыттауы тиіс"", – дейді Ақмарал Әбдіраманова.
Мұғалім мектептерде смартфон қолдануға шектеу қою тәжірибесін қолдайтынын да айтты.
""Бұл – тыйым емес, тәрбие. Телефонсыз өткізілген сабақ пен үзіліс – баланың шынайы өмірмен байланысын қалпына келтіреді. Соңғы зерттеулерге қарағанда, телефонды сабақ кезінде пайдаланбайтын сыныптарда оқушылардың оқу мотивациясы мен назар деңгейі айтарлықтай жоғары. Демек, бұл шешім білім сапасына да, бала психологиясына да оң әсер етеді"", – деп қорытындылады Ақмарал Әбдіраманова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мектеп мұғалімдерінің оқушылардың мектепте смартфон мен ChatGPT қолдануына қатысты пікірлерін ұсынамыз.,,2025-11-13T14:00:00+05:00
poligamiiany-dasturmen-aqtauga-bola-ma-nemese-toqaldan-tugan-balanyn-quqygy-qandai,informburo.kz,"Полигамияны дәстүрмен ақтауға бола ма немесе ""тоқалдан туған"" баланың құқығы қандай?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/poligamiiany-dasturmen-aqtauga-bola-ma-nemese-toqaldan-tugan-balanyn-quqygy-qandai,"""Тоқалдықты заңдастыру"" тақырыбы әлі де қызу талқыланып келеді. Кейбір заңгерлер мен қоғам белсенділері бұл бастаманы әйелдердің және балалардың құқықтарын қорғау тетігі ретінде ұсынғанымен, бірқатар сарапшы пікірмен түбегейлі келіспейді. Мамандардың айтуынша, полигамияны заңдастыру – біріншіден, Конституция қағидаттарына қайшы, екіншіден, әйел мен баланың шынайы құқықтық қорғалу деңгейін арттырмайды. Сондай-ақ, олар заңсыз некеден туған баланың алимент алу құқығы туралы сөз қозғады.
Таяуда мәжіліс депутаты Абзал Құспанның тоқалдықты заңдастыру туралы айтқан идеясы қоғамда түрлі пікір туғызды.
Гендерлік теңдік мәселелерін зерттеуші әрі сарапшы Айгерім Құсайынқызының айтуынша, Мәжіліс депутаты Абзал Құспанның тоқалдық институтын заңдастыру туралы бастамасы – заң шығарушы тұлға үшін ""күлкілі әрі қайшылыққа толы ұсыныс"".
""Егер депутат әйелдерді қорғау деп тоқалдардың эмансипациясын немесе олардың балаларына мұрагерлік құқық беру мәселесін меңзеп отырса, мұны ""әйелді қорғау"" деп айту қате. Керісінше, ол – екінші әйелдерін жасырып жүрген ер адамдардың әрекетін заңдастыруға бағытталған қадам. Бұл – әйел құқығын қорғау емес, заңсыздықты заңдастырудың көрінісі"", – дейді сарапшы.
Оның сөзінше, Қазақстан гендерлік теңдікке қатысты 40-қа жуық халықаралық және салалық құжаттарды қабылдап, соның басым бөлігін ратификациялаған. Демек, ""теңдік"" ұғымының мәні – көп әйел алуды заңдастыру емес.
""Әйелдерді қорғау ұранымен кейбір ер адам өзінің аморальды ниеті мен әрекетін заңдастыруға ұмтылып отыр. Бұл – шынайы гендерлік саясаттың мәніне қарсы бағыт"", – дейді Айгерім Құсайынқызы.
Оқи отырыңыз: Иракта 9 жастағы қыздардың некеге тұруына рұқсат берілмек. Бастама БҰҰ тарапынан сынға қалды
Публикация от Aigerim Kussaiynkyzy | Gender expert | Researcher| (@kussaiynkyzy)
Сарапшы сонымен қатар депутаттың бұл ұсынысы Қазақстан Конституциясының қағидаттарына қайшы екенін атап өтті. Оның айтуынша, еліміздің Ата заңы Қазақстанды демократиялық әрі зайырлы мемлекет ретінде айқындайды, ал мұндай елде діни немесе дәстүрлі жоралғыларды заңдастыруға жол берілмеуі керек.
""Конституцияның бірінші бабында Қазақстан өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет деп жариялаған. Зайырлы мемлекеттерде көп әйел алу сияқты діни ритуалдарды заңдастыруға болмайды . Егер біз діни нормаларды заңдастыра бастасақ, бұл мемлекет құрылымының іргетасын шайқалтады . Мұндай идеялар Ауғанстандағы тәліптердің немесе Ирандағы әйелдерге қарсы әрекеттерді ақтауға ұқсас сипат алады. Абзал Құспанның ұсынысы – осы тұрғыдан қарағанда антиконституциялық әрі антигендерлік бастама"", — деді зерттеуші.
Айгерім Құсайынқызы заңгер адамның мұндай мәлімдеме жасауына өкініш білдіріп, оның қоғамдағы құқықтық мәдениетке теріс әсер ететінін айтады.
""Құқық қорғаушы, заңгер адамның өзі ""тоқалдықты заңдастыру керек"" десе, қарапайым азаматтар ""неге болмасын?"" деп ойлауы мүмкін. Бірақ бұл – Конституцияның бірнеше бабына қайшы, әйелдердің тең құқығын бұзатын, сексистік және патриархалды ұстаным. Абзал Құспан мұндай ұсыныстың заң ретінде қабылданбайтынын жақсы біледі . Дегенмен ол халықтың назарын аударып, популистік резонанс тудыру үшін осындай мәлімдеме жасаған. Сондықтан мен бұл пікірді қасақана жасалған, антиконституциялық, мизогендік және әйел құқығын аяққа таптайтын популистік мәлімдеме деп бағалаймын"", – деді сарапшы.
Тоқал әңгімесі күшейгенде қоғам белсендісі абайтанушы Омар Жәлел де де өзінің тоқал алған оқиғасын бөлісіп, оның себебін түсіндірді.
Оның айтуынша, бұрын тоқал алу – қажеттілік болған болса, қазір – нәпсінің қалауы, құмарлық, қала берді – мақтан.
""Бұрын мен осы мәселені көп көтердім. Айттым. Айтқан нәрсе міндетті түрде жүзеге асады екен. Ұрпақ дедік. Негізгі ұранымыз осы болды. Бірақ берекені ойламадық. Ойлауға шамамыз да болмады. Басы қатты нәпсімізді тоқтата алмадық. Қайратымыз жетпеді. ""Ертең би боласың, сонда бұл мәселе алдыңнан шығады"" деп, елдіктің жолында ғашығынан бас тарттырып, Тәттімбетті тоқтатқан Қазанғаптай дана би алдымызда болмады. Үлгісіздіктің көкесін көрсеттік. ""Өзім білемін"" дедім. Ешкімді тыңдамадым. Айтса, ұқпадым. Біраз адамдарға жел бердім. Әлі күнге дейін біраз жігіттер ""Сіздің осы әңгімеңіз ұнайды"" дейді. Нәпсілеріне ұнап тұрғанымен шаруасы жоқ. Қызба бастар көргісі келеді. Артын ойлап жатқан ешкім жоқ. Оларға бұл – қызық. Шыжығын ешкім ойлап жатқан жоқ"", – деді Омар Жәлел.
Сондай-ақ, ол өзіне еріп тоқал алып, кейін өкінген жандардан да кешірім сұрады.
""Мен ""тоқал алмаңдар"" деймін. Өз ащы тәжірибемнен айтып отырмын. Отбасының шырқын бұзбаңдар. Алған жарларыңды қадірлеңдер. Ұрпақ керек болса, солар-ақ туып береді. Бұл сөзді мен айтуға тиіспін. Үйткені көп жігіттер менің сөзіме ерді. Менің сөзім оларға демеу болды. Елдің алдында жүрген соң әр сөзіңе жауап беруің керек. Мен осылай өзімнің қате айтқан сөзіме жауап беріп отырмын. Егер менің әсерімнен отбасы бұзылса, иіліп тұрып кешірім сұраймын. Мен – өз идеямның құрбанымын. Бұл идея іс жүзінде өзінің дұрыс еместігін көрсетті. Бұрын тоқалды бәйбішелер өздері алып беретін. Бұл мәселе өмірлік қажеттілігі болғандықтан ғана даналықпен шешілетін. Ол заман енді келмеске кетті. Заман өзгеріп кетті. Он тоғызыншы ғасырдың идеясы қазір өтпейді"", – деді Омар Жәлел.
Адвокат әрі отбасы құқығы саласындағы маман Құндыз Утебекова көп әйел алушылықты заңдастыру туралы ұсынысты Конституция талаптарына да, қоғамдағы теңдік қағидатына да қайшы деп санайды. Оның айтуынша, мұндай бастама елдің құқықтық жүйесін әлсіретіп, әйел мен ердің теңдігін бұзады.
""Менің ойымша, көп әйел алушылықты заң жүзінде енгізу – әділетсіз шешім. Себебі біздің Конституциямызда ерлер мен әйелдердің құқықтары тең деп нақты көрсетілген. Егер ер адамға бірнеше әйел алуға рұқсат берілсе, онда әділдік үшін әйелдерге де бірнеше ер алу мүмкіндігі берілуі керек емес пе? Бірақ бұл қоғамның моральдық және құқықтық қағидаттарына мүлде сәйкес келмейді. Сондықтан мұндай бастама – теңдік емес, керісінше, теңсіздікті заңдастыру әрекеті"", – деді заңгер.
Құндыз Утебекованың пікірінше, гендерлік теңдік – тек құқықтық ұғым емес, мемлекет дамуының маңызды көрсеткіші.
""Әйел мен ердің қоғамдағы тең мүмкіндіктерін сақтау – өркениетті елдің басты белгісі. Егер біз көп әйел алушылықты заңдастыруға жол берсек, онда бұл әйелдердің мәртебесін төмендетіп, олардың адам ретінде тең құқылы болуына қауіп төндіреді. Бұл – қоғамды артқа тартатын, патриархалдық көзқарасты күшейтетін қадам"", – деп атап өтті ол.
Оқи отырыңыз: Қырғызстанда медресе оқытушылары жас қыздарды тоқал болуға мәжбүрлеген
Оның айтуынша, неке институтына қатысты кез келген заңнамалық өзгеріс құқықтық және әлеуметтік тұрғыдан мұқият талдауды қажет етеді.
""Егер көп әйел алушылық туралы норманы талқылайтын болсақ, онда онымен бірге мүліктік даулар, мұрагерлік құқық, алимент төлеу тәртібі және басқа да көптеген мәселені қарастыру керек. Бұл – өте күрделі құқық саласы. Мұнда эмоция емес, заң мен әділет қағидаты жетекші рөл атқаруы тиіс"", – деді заңгер.
Құндыз Утебекова көп әйел алушылық идеясын қоғамдағы моральдық құндылықтарға да қауіп төндіретін құбылыс деп бағалады. Оның пікірінше, мұндай бастамалар халықтың құқықтық санасына теріс әсер етеді және әйелдің қоғамдағы рөлін әлсіретеді.
""Егер заңгерлердің өзі ""тоқалдықты заңдастырайық"" десе, онда қарапайым азаматтар не ойлайды? Бұл қоғамда заңға, Конституцияға деген сенімді азайтады. Біз әрбір адамның – әйел де, ер де – тең құқыққа ие екенін ұмытпауымыз керек. Сондықтан бұл бастамаға құқықтық тұрғыдан ғана емес, адамгершілік тұрғысынан да үзілді-кесілді қарсы шығу қажет"", – деп түйіндеді адвокат Құндыз Утебекова.
Адвокат Құндыз Утебекованың айтуынша, қазіргі қолданыстағы заңдар аясында Қазақстан Республикасында ерлі-зайыптылардың, сондай-ақ некеден тыс туған балалардың да құқықтары толық қорғалған. Сондықтан ""тоқалдықты заңдастыру"" бастамасы – заңдық тұрғыда негізсіз және Конституцияға қайшы.
""Қазақстан Республикасының Конституциясының 14-бабына сәйкес, заң мен сот алдында барлық адам тең. Яғни әйел мен еркектің, некеде туған және некеден тыс туған баланың құқықтары тең дәрежеде қорғалады . Ал ""тоқалдықты заңдастыру"" бұл теңдікті бұзады, себебі бір адамның бірнеше әйелмен некеде тұруы – Қазақстан Республикасының Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы кодексінің 11-бабында тікелей тыйым салынған әрекет"", – деп түсіндірді адвокат.
Оқи отырыңыз: Баласы буллинг жасаған ата-ана бірден айыппұл төлеуге міндеттеледі
Оның айтуынша, қазіргі заңнама некеге тұрмаған, бірақ ортақ баласы бар ер мен әйелдің де құқықтарын айқын реттейді. Яғни ата-аналар ресми некеде болмаса да, бала туған жағдайда ер адам баланың әкесі ретінде танылса, ол азаматтық-құқықтық және қаржылық жауапкершіліктен босатылмайды.
""Бұл Неке және отбасы кодексінің 47-бабында нақты көрсетілген. Егер ер адам баланың биологиялық әкесі болса, ол автоматты түрде ата-аналық міндеттерді атқаруға тиіс . Мұндай жағдайда анасы сот арқылы алимент өндіре алады – бұл Кодекстің 138-бабының 1-тармағында көзделген"", – деді Құндыз Утебекова.
Ол сондай-ақ, алимент төлеу некеде тұрғандарға ғана емес, неке қию рәсімінен өтпеген, бірақ баланың ата-анасы деп танылған адамдарға да қатысты екенін атап өтті.
""Мысалы, егер ер адам әкелік қатынасын мойындаудан бас тартса, анасы ДНҚ сараптамасы арқылы әкелік фактіні дәлелдеп, сот шешімі негізінде алимент өндіруге құқылы. Мұндай тәжірибе Қазақстанда кеңінен қолданылады. Сондықтан тоқалдықты заңдастыру бала мен ананың мүддесін қорғайтын жаңа құқықтық механизм әкелмейді"", – деді заңгер.
Құндыз Утебекованың пікірінше, керісінше, полигамияны заңдастыру әйелдердің құқықтық және әлеуметтік мәртебесін әлсіретіп, азаматтық құқықтық қатынастарда теңсіздік орнатады.
Оқи отырыңыз: Ажырасу – тренд пе, шешім бе? Дариға Бадықова мен Тұрсынбек Қабатов кейсі нені көрсетті
""Қазіргі заң әйелдің де, ердің де тең құқылы болуын қамтамасыз етеді. Ал егер бір ер адамға бірнеше әйелмен некеде болуға рұқсат берілсе, бұл Конституцияның 27-бабындағы ""Отбасы, ана мен бала мемлекеттің қорғауында болады"" деген қағидатқа да қайшы келеді. Себебі мұндай модельде бірінші және екінші әйелдердің құқықтық мәртебесі әртүрлі болады, бұл өз кезегінде мүліктік және мұрагерлік дауларға әкеледі"", – деді ол.
Маманның айтуынша, егер мақсат әйел мен баланың әлеуметтік қорғалу деңгейін арттыру болса, онда полигамияны заңдастыру емес, қолданыстағы алименттік және әлеуметтік қолдау механизмдерін жетілдіру қажет.
""Заңды бұзбай-ақ әйел мен баланы қорғауға толық мүмкіндік бар. Ол үшін отбасы құқығын күшейту, алимент өндірудің тиімді тетіктерін енгізу және ата-аналық жауапкершілікті арттыру қажет. Ал полигамия – керісінше, заңдық теңсіздік пен моральдық тұрақсыздықтың жолы"", – деп түйіндеді адвокат Құндыз Утебекова.
Психолог Назира Бурханованың айтуынша, көп әйел алушылық – тек әлеуметтік не діни мәселе емес, ол ең алдымен жеке тұлғаның психикасына әсер ететін күрделі психологиялық феномен. Мұндай жағдай отбасы мүшелерінің барлығында – әйелде, еркекте, балада – қанағаттанбау сезімі, сенім дағдарысы және эмоционалды жарақат қалыптастырады.
""Психоанализ тұрғысынан алғанда, бірінші әйел үшін ерінің тоқал алу шешімі – ""мен сүйікті болуға лайық емеспін"", ""мені алмастырды"" деген бейсаналық қорқынышты белсендіреді. Бұл өзін-өзі бағалау механизмін бұзады. Әйел ішкі түрде өзін кінәлі сезініп, ""неге мені таңдамады?"" деген мазасыз ойлармен өмір сүреді. Мұндай ішкі қақтығыс ұзаққа созылса, ол невротикалық күйге, тіпті депрессиялық эпизодтарға ұласуы мүмкін"", – дейді маман.
Назира Бурханованың айтуынша, психологияда мұндай реакция ""эмоционалды сатқындық"" синдромы деп аталады. Бұл кезде адам физикалық емес, эмоционалды деңгейде алданғанын сезеді. Нәтижесінде әйелдің қорғаныс механизмдері белсеніп, агрессия, қызғаныш, өзін-өзі бағалаудың төмендеуі байқалады.
""Зерттеулер көрсеткендей, ерінің екінші әйел алуын бастан өткерген әйелдердің 70 пайыздан астамында травмалық стресс белгілері байқалады. Олар ұйқысыздық, ішкі уайым, ашушаңдық, қорқыныш сезімін жиі сезінеді. Бұл психосоматикалық ауруларға – бас ауруы, жүрек соғуының бұзылуы, асқазан аурулары сияқты көріністерге әкелуі мүмкін"", – деп нақтылады психолог.
Оқи отырыңыз: Ана болуға қалай дайындалу керек? Бала сүюді жоспарлау тәсілдері
Психологтың айтуынша, мұндай отбасыларда ең көп зардап шегетіндер – балалар. Бала ата-анасының арасындағы эмоционалды байланыстың бұзылуын сезіп, өзін қауіпсіздік аймағынан айырылғандай көреді.
""Психоаналитик Джон Боулбидің байланыс теориясы бойынша, баланың болашақтағы тұлғалық тұрақтылығы оның ата-анасымен қалыптасқан сенім мен эмоционалды тұрақтылыққа тікелей байланысты. Егер бала әкесінің басқа әйелге кетіп, үйде шиеленіс пен суық қатынас орнағанын байқаса, онда оның бейсанасында ""махаббат тұрақсыз"", ""ер адам сенімсіз"" деген схемалар қалыптасады "", – дейді Бурханова.
Бұл құбылыс ұл және қыз балаларда әртүрлі көрініс табады. Ұл балалар агрессияға бейім болып, ер-әйел қатынасында үстемдікке ұмтылса, қыз балалар керісінше, эмоционалды тәуелділік синдромына шалдығады, яғни болашақта өзін бағаламайтын немесе қорлайтын серіктесті ""қалыпты"" деп қабылдай бастайды.
""Балаға ""әкенің екінші әйелі бар"" деген түсініктің өзі тұрақты отбасылық модельдің бұзылғанын білдіреді. Бұл бейсаналық деңгейде оның тұлғалық шекараларын әлсіретіп, идентификация процесін қиындатады. Яғни, ол кім болатынын, отбасын қалай құру керегін түсінбей өседі "", – дейді психолог.
Назира Бурханова полигамияны ""дәстүр"" деп ақтау – қоғамның моральдық когнитивтік диссонансында тұрғанын айтады.
""Бір жағынан, біз зайырлы, демократиялық елміз дейміз. Екінші жағынан, діни немесе дәстүрлік негіздегі нормаларды заңдастыруды ұсынамыз. Мұндай екіұдайлық қоғамның бейсаналық деңгейінде ""қос мораль"" қалыптастырады. Бұл әйел мен ердің теңдігін теріске шығарып, отбасылық қатынастардағы зорлықты нормализациялайды"", – деді ол.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда баламен қарым-қатынасқа қатысты дауларды шешудің бірыңғай тәртібі енгізілді
Маманның пікірінше, полигамияны заңдастыруды ұсыну – әйелдің психологиялық және құқықтық қауіпсіздігін әлсірететін қадам.
""Тоқал алу – әйелдің қадірін төмендетіп, ер адамның жауапкершілігін азайтады. Ол эмоционалды адалдық институтын бұзады. Психоаналитиктер мұндай жағдайды ""бейсаналық агрессияның легализациясы"" деп атайды – яғни адам өз ішкі әлсіздігін, сенімсіздігін, эгоцентризмін заң арқылы ақтап алуға тырысады"", – деп түйіндеді психолог Назира Бурханова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Психолог маманның айтуынша, әкесі қатар бірнеше әйел алған балалар болашақта кім болатынын, отбасын қалай құру керегін түсінбей өседі.",,2025-11-10T13:30:00+05:00
prezident-toqaevtyn-prezident-tramppen-qarym-qatynasy-ote-zaqsy-aqs-bas-konsuly,informburo.kz,Президент Тоқаевтың президент Трамппен қарым-қатынасы өте жақсы – АҚШ бас консулы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/prezident-toqaevtyn-prezident-tramppen-qarym-qatynasy-ote-zaqsy-aqs-bas-konsuly,"Оқырман назарына АҚШ бас консулы Мишель Еркінмен болған видео сұхбаттың (13.11.2025) қазақ тіліне аударылған скрипт-нұсқасын ұсынамыз.
АҚШ-тың Алматыдағы бас консулы Мишель Еркін екі жылдан астам уақыттан бері Қазақстанда қызмет етіп келеді. Бұл уақыт аралығында ол экономикалық, білім беру бағдарламаларын дамытумен айналысып, америкалық ірі инвестициялық жобаларды сүйемелдеді және АҚШ пен Орталық Азия елдері арасында ""C5+1"" форматындағы диалогты құруға көмектесті. Ақ үйде өткен тарихи саммит пен Қазақстанның Ибраһим келісіміне қосылатыны туралы хабардың аясында екі ел арасындағы мемлекетаралық, сондай-ақ өңірлік форматтағы қарым-қатынастың болашақ дамуы жаңа сипаттарға ие болмақ.
Informburo.kz порталына эксклюзив сұхбатында Мишель Еркін қол жеткен келісімдер, аса маңызды минералдар, АҚШ мемлекеттік хатшысы мен президентінің Қазақстанға жасауы мүмкін сапары туралы әңгімеледі. Сондай-ақ, қазақша Еркін деген тегін неге Қазақстанның еркіндігі мен тәуелсіздігінің символы деп есептейтінін айтты.
– Сәлеметсіз бе, бас консул ханым. Біздің студиямызға қош келдіңіз Ең алдымен ұзаққа созылған тарихи шатдаунның аяқталғанымен құттықтаймын! Бұл жаңалық бірнеше сағат бұрын ғана құлағымызға жетті. Дегенмен, біз Сізді мұнда біздің күн тәртібіміздегі сұрақтар бойынша әңгімелесу үшін шақырдық. Қазір бұл мәселелер де өте қызық. ""C5+1"" саммитінен соң айтар әңгімеміз аз емес.
– Сұхбатқа шақырғандарыңыз үшін көп рахмет! Әсіресе, осындай тарихи кезеңде, президент Трамп пен сіздердің мемлекет басшыларыңыз Тоқаев және Орта Азия елдерінің өзге де басшылары арасында өткен аптада болған тарихи кездесуден соң сұхбатқа келу мені қуанышқа бөлеп отыр.
– Әңгімені соңғы күндердегі ең өзекті мәселеден бастасақ. Ол – Қазақстанның Ибраһим келісімдеріне қосылуы. Бұл маңызды жаңалықты әлемге Дональд Трамп хабарлады. Трамп – Тоқаев – Нетаньяху арасындағы бірлескен телефон қоңырауынан соң америкалық лмдер әлеуметтік желіде: ""Жақында біз ресми қол қою рәсімі туралы хабарлаймыз. Бұл КҮШ клубына қосылуды қалайтын елдер әлі де көп"" деп жазды. Мишель ханым, бұл мәселеде бізге Сіздің сарапшы ретіндегі пікіріңіз қызық. ""Күш клубы"" деген не және оны CapsLk арқылы жазып, ерекше маңыз берудің мәні неде?
– Президент Трамп Қазақстанның өзінің екінші президенттік мерзімінде Ибраһим келісімдеріне қосылан алғашқы ел екенін расымен атап өтті. Әлі құжаттарды жетілдіріп, қол қоюға дайындау бойынша атқарылатын жұмыстар бар. Бірақ, мен қазір тараптар қол қойған өзге де көптеген келісімдер туралы айта аламын. Бұл келісімдердің тарихи маңызы зор. Құрама Штаттар мен Қазақстан өткен аптада және бізге президенттің Оңтүстік және Орталық Азия бойынша арнайы өкілі Серджио Гор және мемлекеттік хатшының орынбасары Кристофер Ландау келген алдыңғы аптада миллиардтаған доллардың сауда және инвестициялық келісімдерін жасасты. Олардың арасында ""Қазақстан темір жолына"" локомотивтер сату бойынша Wabtec-пен арадағы келісімдер, Air Astana мен Boeing арасындағы  миллиард долларға жуық келісімдер бар. Сондай-ақ...
– Иә, олар туралы біз міндетті түрде әңгімелесеміз. Дегенмен, Қазақстан қабылдаған шешімді түрліше бағалап жатқандар бар. Бәрі дерлік бұл жай ғана дипломатиялық реверанс емес екенін мойындайды. Бұл туралы, тіпті, АҚШ мемлекеттік хатшысы Марк Рубио бірқатар БАҚ-қа растап жауап берді. Reuters хабарынан үзінді келтірейін: ""Бұл – дипломатиялық байланыстардың аясынан тысқары шығатын терең қарым-қатынастар. Тараптар бірге жұмыс істей алатын әртүрлі бағыттар бойынша экономикалық дамуға айрықша және бірегей мүмкіндіктерге жол ашатын серіктестік қалыптасы келеді"". Бұл келісімге қосылу туралы шешім қатысушы елдердің (ал олардың саны үшеу – әлі мәселе ашық күйінде тұрған Суданды қоспағанда, Біріккен Араб Әмірліктері, Бахрейн, Марокко) жоғары аталған салалар бойынша дамуына қандай да бір серпін берді ме?
– Біз Ибраһим келісімдеріне қол қою нәтижесінде экономикалық әріптестіктің расымен де күшейетінін күтіп отырмыз. Бірақ, мен басқа елдердің экономикасына қатысты болжамдар айта алмаймын. Сондықтан, мен бүгін өткен аптада біз бірқатар келісімге қол қою арқылы қол жеткізген тарихи прогресс туралы айтқым келеді. Оның ішінде, мен бұған дейін атап өткендей, Boeing және Air Astana арасындағы сомасы 7 млрд доллар болатын келісім, Wabtec пен ""Қазақстан темір жолы"" арасындағы сомасы 4 млрд доллардан асатын келісім бар. Сондай-ақ, мысалы, John Deere қондырғылары Қазақстанда шамамен 3-4 млрд долларға сатылады, бұл екі елдің де экономикасына көмектеседі.
Рұқсат етсеңіз, мен Құрама Штаттар мен Қазақстан арасында өте маңызды минералдарды әзірлеу бойынша өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылғанына қуанышты екенімізді айтқым келеді. Америкалық Cove Capital компаниясы Қазақстанда вольфрамды қайта өңдеу зауытына бір млрд доллардан астам қаржы инвестициялайды. Болашақта қосымша инвестиция бөлу мүмкіндігі де бар. Осылайша, Қазақстанға келіп, оның экономикасына инвестиция құйғанда біз тек қаржылық капитал ғана әкеліп қоймаймыз, оған қоса көптеген жоғары технологиялық шешімдерді, жоғары өнеркәсіптік стандарттарды, еңбек ен қоршаған ортаны қорғау стандарттарын да ала келеміз. Бұл расымен де саладағы үздік тәжірибе және біз оны осы вольфрам кеніші мен қайта өңдеу зауытынан бастауға үміттіміз.
– Сіздің ойыңызша, Ибраһим келісіміне қосылу туралы шешім Қазақстанды ""АҚШ – Израиль"" саяси жобасының бейтарап аралық еліне айналдырмай ма? Бұл шешімге тарапты таңдау ретінде баға бері жатқандарға не деп жауап беруге болады?
– Бұған дейін атап өткенімдей, бұл келісім экономикалық серіктестікті күшейтеді деп үміттенеміз. Бірақ, Ибраһим келісімдеріне қатысты сізбен бөлісетін менде өзге жаңа ақпарат жоқ. Ал менің айтқым келетіні – өткен аптада болған және сәтті өткен ""C5+1"" саммиті мен алдыңғы аптадағы президенттің Оңтүстік және Орталық Азия бойынша арнайы өкілі Серджио Гор және мемлекеттік хатшының орынбасары Кристофер Ландаудың Қазақстанға сапары жайында.
– Дегенмен, Ибраһим келісімдеріне қатысты мәселені қорытындылайық. Екі тарап әлі қол қоюы қажет бұл келісімнің аясында экономикалық басымдықтардан бөлек, қандай кепілдіктер туралы айтуға болады? Мен қазір қауіпсіздік мәселесіне назар аударып отырмын. Өйткені, Қазақстан қалай болғанда да террористік ұйымдардың риторикасына ілініп қалып жатыр. Бұл мәселеде келісімдерге қосылу Қазақстанға қандай да бір кепілдіктер бере ме?
– Жаңа айтқанымдай, келісімнің шарттары әлі біздің үкімет, Қазақстан үкіметі және Израиль үкіметінің арасында әлі талқыланып жатыр, сәйкесінше келісімге әлі қол қойылған жоқ. Сондықтан, қазіргі уақытта мен оған қатысты пікір айта алмаймын. Сондықтан, қауіпсіздік мәселесі бойынша толыққанды ақпарат алу үшін Қазақстан үкіметі мен Израиль үкіметіне хабарласуға кеңес берер едім.
– Иә, әрине. Бұл мәселелер әлі талқыланып жатыр. Бірақ, қалай болғанда да, бүгінгі бәрі жылдам дамып жатқан заманда сұрақтардың туындауы заңдылық. Екі тарап бұл сұрақтарды әлі де түрлі деңгейде талқылайды де ойлаймын. Сіз ""C5+1"" саммитінің барысын мұқият бақылағаныңызға да сенімдімін. Ол өз мақсаттарына жетті, солай ма?
– Мен бұл – тарихи оқиға деп есептеймін. Біз Қазақстанда дайындықты біздің президенттеріміз президенттің Оңтүстік және Орталық Азия бойынша арнайы өкілі Серджио Гор және мемлекеттік хатшының орынбасары Кристофер Ландаумен 28-30 қазанда кездескеннен әлдеқайда бұрын бастадық. Бұл кездесулер саммиттің расымен де сәтті өтуіне негіз қалады. Біз үшін бұл көп жылғы, оның ішінде ""C5+1"" платформасының аясындағы жұмыстың шешуші сәті болды. Ал бұл платформа біздің Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Түрікменстанмен дипломатиялық платформамыз екенін жақсы білесіздер. Ол 2015 жылы құрылды. Сәйкесінше, бізде биыл 10 жылдық мерейтой.
Біз биыл он жылдықты саммитпен ғана емес, жоғары деңгейдегі іскерлік кездесулермен де атап өттік. Дәл осы кездесулерде мен атап өткен, сомасы миллиардтаған долларды құрайтын келісімдердің көбі жасалды. Біз үшін саммит, онымен байланысты сапарлар мен іскерлік шаралар үлкен жетістік болды. Олар бүкіл өңірдің және әсіресе Қазақстанның инвестициялары мен саудасының дамына негіз болып, біздің елдеріміздің бәрін үшін өз жемісін әкелді деп есептеймін.
– 10 жыл бұрын негізі қаланған бұл алаңның өткеніне ретроспективті түрде, таяудағы өткен кезеңіне және бүгінгі оқиғаларға қарай отырып, қандай баға берер едіңіз?
– Мен мұнда 22 жыл бұрын жұмыс істегенімді білесіз. Сондықтан мен 2005 жылы Қазақстаннан кеткен уақыттан кейінгі экономикалық прогресті байқадым. Сонда да мен бұл саммитке өте жоғары баға берер едім. Мен оны он жылғы еңбектің, дипломатиялық қызметтің және жеке сектормен жұмыстың жемісі деп бағалаймын. Мысалы, өткен жылы Алматыда біз ""C5+1"" саммитінің бизнес бөлігі болып табылатын алғашқы ""B5+1"" саммитін өткіздік. Онда 250-ден астам қатысушы болды. Олардың көбін бүкіл өңірдің кәсіпорындары құрады. Олар Алматыда бас қосу арқылы өткен аптадағы саммиттің сәтті өтуіне негіз қалады.
Сондықтан, бұл өңірде ұзақ уақыт өткізген адам ретінде саммиттің жетістіктерін көру, ұзақ жылғы дипломатиялық және жеке әріптестікке негіз қалағанымызға көз жеткізу мені қуанышқа бөлейді.
– Саммит барысындағы келіссөздерге тоқталсақ, маған сіздің келіссөз жүргізуші ретіндегі пікіріңізді білу қызық болып тұр. Біздің президентіміз Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың ""жаратқан жіберген көшбасшы"" туралы айтқан сөзі лезде ел арасында тарап кетті. Саммит уақытында процеске қатысушылардың реакциясын бақылау өте қызықты болды. Кез-келген саяси технолог мұндай сәтте қуанатыны анық. Ал дипломатия тұрғысынан сіз бұл келіссөз процесін қалай бағалар едіңіз?
– Қазақстанның жолы болды, мемлекет басында тәжірибелі дипломат және мемлекет қайраткері отыр. Әрине, оның қарым-қатынасы өте жақсы. Президент Тоқаевтың президент Трамп арасындағы қарым-қатынас өте жақсы. Мен олардың бірнеше рет телефон арқылы сөйлескенін және арасында өзара сыйластыққа негізделген қарым-қатынас қалыптасқанын білемін. Меніңше, бұл келіссөздердің сәтті өтуіне және келісімдерге қол жеткізуге өз үлесін қосты.
– Саммит қорытындысында Ақ үй қандай сомадағы инвестициялар мен шарттар туралы жариялады? Қателессем, сөзімді түзерсіз, өңір бойынша – 27 миллиард шамасында, ал Қазақстан үшін сома 17 миллиардты құрайтынын білемін. Мұндай нәтижелерге біз қалай келдік, осы жайын егжей-тегжейлі айтып берсеңіз. Бұл құжаттар ұзақ әзірленгеніне және олардың бір күннің ісі емес екеніне сенімдімін.
– Біз көптеген саланы қамтитын кең ауқымды келісімдерге қол қойдық. Оның қатарында ауыл шаруашылығы, цифрлық технологиялар, авиация, маңызды минералдар және өзге де салалар бар. Бұл келісімдер, мен бұған дейін атап өткендей, Мемлекеттік департаменттің экономикалық бөліміндегі біздің қызметкерлердің, сондай-ақ коммерциялық қызмет мамандарының көп жылғы жұмысының нәтижесі. Бізде Сауда министрлігінде бүкіл Қазақстанға жауап беретін коммерциялық атташе бар, ол Алматыда жұмыс істейді. Олар іскерлік байланыстарды дамыту мақсатында компаниялармен әріптестік құрады. Сондай-ақ, бізде ""B5+1"" форумы бар, ол 2024 жылы Алматыда өткізілсе, кезекті шара 2026 жылғы ақпанда Бішкекте өтеді.
Осылайша, біз бұл жоғары деңгейдегі сапар болғанына және мұндай жоғары деңгейдегі келесі сапар қашан болатынын білмейтінімізге қарамастан, жұмысты жалғастырамыз. Бұл жұмыстар өткен аптаның тарихи жетістіктерін дамыту үшін, көбірек келісімдер жасасу және Қазақстанмен әріптестіктің жаңа жолдарын табу мақсатында жалғасын табады.
– Қазақстанның геосаяси жағдайы бір жағынан тиімді болса, екінші жағынан оңай да емес. Бұл туралы саммит барысында америкалық тараптан да бірнеше рет айтылды. Аса маңызды минералдарға айрықша қызығушылыққа орай, бұл мәселе ушыға түсуі мүмкін бе?
– Бұған дейін айтқанымдай, Құрама Штаттар мен Қазақстан аса маңызды минералдардың кен орындарын игеру бойынша өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Қазақстан аса маңызды минералдарға бай екені белгілі. Америкалық Cove Capital компаниясы тек өндіру мен байыту ғана емес, Қазақстанда қайта өңдеуге де бір миллиардтан астам инвестиция құйып отыр. Америкалық компаниялар кез-келген салаға келгенде орындайтын позитивті жұмысты тағы бір қайталап айтқым келеді. Олар жетекші тәжірибе мен заманауи технологияларын әкеліп, қоршаған ортаны қорғайды және ұзақмерзімді перспективаға жұмыс істейді. Олар Қазақстанға көмек көрсетуді көздейді. Оны біз Қазақстан тәуелсіздік алғалы бері инвестиция салған компаниялардың мысалынан көре аламыз.
– Сіз дұрыс айтасыз. Расымен де бұл теңгерімді сақтау, шикізаттық және шикізаттық емес секторда да әріптестікті қатар дамыту өте маңызды. Бүгінгі таңда әңгіме Қазақстанмен 30 келісім жайында болып отыр. Алда әлі бірқатар маңызды кездесу, келісімге келулер болады. Тіпті, мемлекеттік хатшы Марк Рубионың Қазақстанға келетіні туралы да айтылды. Оның Қазақстанға сапары туралы мәселе шешілді ме? Білкім, нақты күні не уақыт мерзімдері белгілі болар?
– Біз үшін мемлекеттік хатшы Марк Рубионы біздің өңірде, оның ішінде Қазақстанда қарсы алу үлкен құрмет болар еді. Бірақ, менде оның сапарының күні туралы әзірге ақпарат жоқ. Ол келесі жыл ішінде Орталық Азияның барлық еліне бару ниеті бары туралы расымен де айтты. Меніңше, 2026 жылы болуы керек.
– Біз де оны Қазақстанда қарсы алуға аса қуанышты боламыз. Тарихқа үңілсек, ол Қазақстанға келген Америка Құрама Штаттарының бірінші мемлекеттік хатшысы болмайды. Ал америкалық лидер туралы бұлай айта алмаймыз. Саммит кезінде президент Трамп америкалық көшбасшының Қазақстанға жасалуы мүмкін бірінші тарихи сапары жайында: ""I think it's very possible"" деп жауап берді. Гипотеза тұрғысынан талдап көрсек, егер Марк Рубио Қазақстанға келесі жылы келсе, онда президент Трамп қашан келуі мүмкін? Яғни, бұл 2026, 2027 жыл болуы мүмкін бе?
–Президент Трамптың сапары, әлбетте, тарихи әрі тамаша жетістік болар еді. Бірақ, өкінішке қарай, менде оның жұмыс кестесіне қатысы ақпарат жоқ, сондықтан президенттің жоспарларына қатысты сұрақтарды Ақ үйге жолдауыңызды сұрауға мәжбүрмін. Мен президенттің нақты сапарын бекітетін бірде-бір хаттаманы білмеймін, бірақ, бұл сапар болады деп үміттенемін.
– Бас консул ханым, келесі жылы мемлекеттік хатшының сапары кезінде Сіз осы қызметте боласыз ба?
– Мен мемлекеттік хатшы Марк Рубио қай айда келетінін білмеймін, бірақ ол 2026 жылы болады деген үміттемін. Білкім, мен әлі осы қызметте болармын, бірақ менің бас консул ретіндегі өкілеттік мерзімім алдағы жазда аяқталады.
– Өткен екі жарым жыл өнімді жұмыстарға толы болды. Сіз бұл кезеңдегі өз жұмысыңыздың негізгі нәтижелері ретінде нені атар едіңіз?
– Бас консул жұмысының ең жақсы жақтарының бірі – мен әртүрлі мәселелермен айналысамын. Мәдениет және білім беру салаларынан баста, экономикалық, саяси және қауіпсіздік бойынша мәселелерге дейін... Мемлекеттік департаменттегі 23 жылдық қызметімде мен негізінен экономикалық және коммерциялық мәселелермен айналыстым. Сондықтан, егер мен өзіме ұнайтын және өзімді еркін сезінетін жұмысты таңдау құқығы берілсе, ол экономикалық және коммерциялық мәселелер болар еді.
Мәселен, ол – Шымкенттегі Coca-Cola зауытын ашу кезінде лентаны қию мүмкіндігі. Америкалық ірі компания Honeywell-дің жаңа кеңсесінің ашылуы кезінде лента қию мүмкіндігіне ие болдым. Снектер шығаратын Pepsi Lay’s зауытына бару мүмкіндігім болды. Сондықтан, бүкіл ауыр жұмысты көру, оның жасалған келісімдер, Қазақстанға құйылған инвестициялар мен Құрама Штаттармен жасалған сауданың нәтижелерін көру расымен қуанышқа бөлейді.
– Жастарды, жас кәсіпкерлерді, оның ішінде әйелдерді қолдауға бағытталған көптеген білім беру, гуманитарлық жобалар болғанын білемін. Қай бағдарламаларды өзіңіз ерекше атап өтер едіңіз?
– Бізде мені айрықша қанаттандыратын және ""C5+1"" дипломатиялық платформасының аясында өңірлік сипатқа ие бір жоба бар. Ол – GoViral. Бұл жоба шығармашылық индустрияда жұмыс істейтін жас кәсіпкерлер мен блогерлерге арналған. Біз оны менің қызмет уақытымда да, оған дейін де зор мақтанышпен қолдау көрсетіп келеміз. Осы ретте ""C5+1"" платформасының тағы бір жетістігі – бүкіл Орталық Азиядағы жастарды біріктіруіміз дер едім. ""C5+1"" саммитінде біз, сондай-ақ, платформамыздың аясында мәдени және экономикалық әріптестікті сақтауды күшейту жөнінде екі жаңа келісімге қол қойдық.
– Келесі сұрақтың жауабы біздің көптеген көрерменіміз үшін де қызықты боларына сенімдімін. Мен Сізді бірнеше мәрте ""Еркін ханым"" деп атадым. Тегіңіздің қазақша айтылуы, әлбетте, кей адамдардың көкейінде сұрақ тудырғаны анық.
– Еркін – менің күйеуімнің тегі. Ол америкалық азаматтық алғанда біз осы текті таңдадық. Қазақ дәстүрі бойынша, бұл тек оның әкесінің атынан алынған. Мен үшін оның еркіндік немесе тәуелсіздікті білдіретіні маңызды. Бұл АҚШ үкімет Қазақстанға не қалайтынын еске салып тұрады. Ол Қазақстан еркін, егемен болғанын және территориясының тұтастығы сақталғанын қалайды. Біз үшін бұл текте еркіндікті білдіретін символикалық мән жатыр. Бұл текті күйеуім АҚШ азаматтығын алғанда бірге таңдадық.
– Сіз орысша сөйлейтініңізді білемін. Қазақ келіні ретінде өтіліңіз үлкен болғандықтан, қазақша да білесіз. Осы орайда сізге мынадай сұрақ қойғым келіп отыр. Қазақ тілінде сіздің жадыңызға жатталған, санаңызға сіңіп қалған қандай да бір мақал, мәтел не өзге қанатты сөз бар ма?
– Қазақ тілінде мен үйренген алғашқы сөздердің бірі ""айналайын"" болды. Қазақ тілі мен үшін сүйікті әрі ерекше тіл, өйткені бұл сөзді менің енем балаларым кішкентай көзде көп айтатын. Мен үшін бұл сөз көп жылдардан бері мен алып келе жатқан отбасының қолдауын білдіреді. Маған қазақ туысқандар мен балаларым кішкентай кезде үлкен қолдау көрсеткен тамаша ене бұйырды. Отбасымның, күйеуімнің және енемнің қолдауынсыз мұндай талабы қатал мансап құруым қиынға соғар еді.
– Шын мәнінде, қызмет бабымен қайда жүрсеңіз де, Қазақстан әрдайым сіздің жүрегіңізде деп ойлаймын. Сізге атқарған жұмысыңызда, бізге уақыт бөліп, студияға келгеніңізге алғыс айтамын. Алдағы уақытта да жетістіктеріңіз көп болуын тілеймін!
– Үлкен рахмет. Мен өз тарапымнан сөз қоссам бола ма? Қазақстанда біліп-таныған қазақ халқының айрықша бір қақырын атап өткім келеді. Ол – қазақ халқының бүкіл әлемге әйгілі қонақжайлылығы. Таяуда президент, президенттің Оңтүстік және Орталық Азия бойынша арнайы өкілі Серджио Гор және мемлекеттік хатшының орынбасары Кристофер Ландаум барған делегацияға көрсетілген қазақтың қонақжайлылығы оларға қазақ асханасымен, қазақ мәдениеті және дәстүрлерімен танысуға мүмкіндік бергенін айтқым келеді. Бұл расымен де оларда оң әсер қалдырды және өткен аптада қандай жетістіктерге жол ашқанын өз көзімізбен көрдік. Сондықтан, президент әкімшілігіне, Алматы әкіміне және Сыртқы істер министрлігіне қонақжайлылығы үшін алғыс айтқым келеді. Меніңше, бұл – қазақ халқының қолынан өте, өте жақсы келетін іс.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","АҚШ-тың Алматыдағы бас консулы Мишель Еркін &quot;C5+1&quot; саммитінен кейінгі құны бірнеше миллиардтан асатын инвестициялар, сирек металдар және өзінің қазақша тегі туралы айтып берді.",,2025-11-18T19:00:00+05:00
qazaqstanda-erler-men-aielderdin-zalaqysy-nege-ten-emes-infografika,informburo.kz,Қазақстанда ерлер мен әйелдердің жалақысы неге тең емес? Инфографика,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-erler-men-aielderdin-zalaqysy-nege-ten-emes-infografika,"Қазақстанда медиандық жалақы жыл сайын өсіп келеді, бірақ бұл өсім ерлер мен әйелдер арасында біркелкі емес. Ресми мәліметтерге сүйенсек, ерлердің табысы әйелдерге қарағанда орта есеппен 25-35 пайызға жоғары. Бұл айырмашылық әсіресе жоғары жалақы төленетін салаларда айқын байқалады.
Неге ерлердің табысы әйелдерге қарағанда жоғары? Мұның қандай да бір әлеуметтік, гендерлік себебі бар ма? Экономикалық зерттеулер институтының аға сарапшысы Жанерке Рахман түсіндіріп берді.
– Еңбекақыда гендерлік теңсіздік – қазіргі заманның аса өзекті проблемаларының бірі. Бұның себебін ғасырлар бойына жалғасқан гендерлік дискриминациямен түсіндіруге болады. Патриархалды жүйедегі көп мемлекетте әйелдер, негізінен, біраз ғасыр бойына экономикалық өмірдің белсенді қатысушысы болудан жасанды түрде шеттетілгенін тарихтан білеміз. Оның үстіне, индустриалды дәуірде, яғни XIX-XX ғасырларда, әйелдер еңбек нарығына шыққанымен, оларды көп жағдайда тек ""көмекші"" позицияларға алатын еді. Тиісінше, алғашқы еңбек нарқына шыққаннан бастап, әйелдердің еңбекақысы ерлерге қарағанда азырақ болған.
Соғыстың кезінде әйелдер ерлердің еңбек позицияларын игергеніне қарамастан, соғыстан кейінгі жылдарда ерлер жоғары еңбекақы берілетін позициялардан әйелдерді бәрібір қайта ығыстырды. Нәтижесінде, әйелдер, әдетте, еңбекақысы төмен салаларда еңбек етеді: білім, денсаулық, мәдениет және әлеуметтік салалар. Ал еңбекақысы жоғары салаларда, мәселен, қаржы, IT, менеджмент секілді салаларда, тіпті, қазірдің өзінде, ерлердің үлесі әлдеқайда басым. Бұл құбылысты ғылымда ""кәсіби сегрегация"" деп атайды.
Бұдан бөлек, КСРО дәуіріндегі ""әйел отбасы мен жұмысты қатар алуы қажет"" деген пропаганданың да қазіргі өмірімізге әлі де ықпал ететінін ұмытпаған жөн. Нәтижесінде, әйелдер жұмыстан кейінгі уақытта да отбасында ""екінші ауысыммен"" артық еңбек етуге мәжбүр. Себебі үйленіп, үй болу әйелдерге аптасына орта есеппен 7 сағат ақы төленбейтін жұмыс уақытын қосып береді.
Сонымен қатар, көп елдерде әлі күнге дейін ""ерлер нан табады, әйелдердің басты жұмысы – отбасы"" деген кертартпа таптаурындар бар. Оның үстіне, қоғамдағы әлеуметтік күтілімдерге сәйкес, әйелдер бала күтіміне байланысты мансабында үзіліс алуға мәжбүр. Елімізде ерлердің декреттік демалысқа шығу мүмкіндігінің бар болғанына қарамастан, карьералық үзіліс басым көп жағдайда әйелдерде ғана болады.
Бұдан бөлек, ұйымдардың көпшілігі еңбекақы бойынша ""құпиялық"" принципін алға тартып, ашық саясатты ұстанбайды. Яғни, бір жерде бірдей позицияда еңбек ететін ер мен әйелдің айлығындағы айырмашылықтың қаншалықты екені ашық айтылмайды. Демек, әйелдің академиялық жетістіктері жоғары, еңбек өтілі көбірек, жұмыс нәтижесі жақсырақ болса да, ол өзімен қатар жұмыс жасайтын, бірақ академиялық деңгейі төмен және аз нәтиже көрсететін ер әріптесіне қарағанда азырақ айлық алуы мүмкін.
Халықаралық Экономикалық форумның 2020 жылғы деректеріне сүйенер болсақ, жалпы әлемде әйелдер ерлерге қарағанда 16 пайызға аз айлық алады.
Оқи отырыңыз: Сенатор Нұртөре Жүсіп: Бірдей лауазым атқаратын мемлекеттік қызметшілерге еңбекақы төлеуде елеулі алшақтық бар
2025 жылғы ""Әлемдік гендерлік айырма"" индексі бойынша, Орта Азия әлемдік рейтинге 4-орынға ғана табан тіреген. Зерттеу нәтижесінде Орта Азия мемлекеттерінде гендерлік айырманың бар болғаны 69,8%-ға жабылғаны анықталды. 70 пайыздан жоғары нәтижені бар болғаны 2 мемлекет көрсеткен: Армения – 73,1% және Грузия – 72,9%. Өңірдің 7 елінің ішінде тек Қазақстан, Әзербайжан және Грузия ""экономикалық қатысу және мүмкіндіктер"" категориясы бойынша гендерлік айырманы 70 пайыздан аса қысқартқан:
Академиялық жетістіктер бойынша тек Тәжікстан төмен нәтиже көрсеткен – 93,9%, қалған 6 мемлекет бойынша білім саласында гендерлік теңдік 98 пайыздан жоғары.
Орта Азия елдері ""саяси қатысу"" категориясы бойынша екінші ең төмен нәтиже көрсеткеніне қарамастан, министрлік қызметтегі әйелдердің үлесін 8,2 пайыздық көрсеткішке арттырғанын да айта кету керек. Ал парламенттегі гендерлік теңдік көрсеткіші 10 пайызға өсті.
Жалпы әлемдік индекс бойынша, Қазақстан 92 орынға табан тіреді, дегенмен 2024 жылғы қорытындымен салыстырсақ, еліміз рейтингте 16 орынға төмендеген. Рейтингте еліміздің төменгі орында болуы және гендерлік теңсіздіктің жабылмауы – жай статистика емес, бұл әйелдердің әлі күнге дейін жүйелі түрде өз деңгейінде бағаланбауы. Осы себептен айлық пен карьералық позициядағы айырма әлі де болса сақталады.
2019 және 2025 жылдар арасындағы Қазақстанда әйелдер мен ерлер арасындағы медианалық еңбекақыны салыстырар болсақ, айқын флуктуацияны көреміз. Аталған жылдарда ерлердің жалақысы барлық дерлік салада жоғарырақ болған. Мәселен, 2019 жылы ерлер әйелдерге қарағанда 26 пайызға артық айлық алған. Медианалық еңбекақы аталған жылы ерлерде 127 586 теңгені құраса, әйелдердің медианалық айлығы 100 997 теңгені ғана құраған.
2020 жылы бұл пайыздық көрсеткіш 14 пайызды құраған, ерлердің медианалық айлығы 153 303 теңгені, әйелдердің медианалық айлығы 133 979 теңгені құраған.
2021 және 2022 жылдар медианалық еңбекақыдағы гендерлік айырма 9 пайызға дейін төмендеп, жақсы нәтиже көрсетеді. Аталған жылдары ерлердің медианалық айлығы 173 мың теңге (2021) және 214 мың теңгені (2022) құраған. Ал әйелдердің медианалық еңбекақысы 2021 жылы 159 мың теңгені, 2022 жылы 196 мың теңгені құраған.
Оқи отырыңыз: ""2400 әкімнің 205-і – әйел"": Жұлдыз Сүлейменова гендерлік мәселедегі жеңістерді атады
Дегенмен, 2023 жылы ерлердің медианалық еңбекақысы әйелдерге қарағанда 17 пайызға дейін артық болды: ерлерде – 273 864 теңге, әйелдерде – 234 561 теңге. Ал 2024 жылы аталған пайыздық көрсеткіш 14 пайызды құрайды (ерлердің медианалық еңбекақысы – 305 161 теңге, әйелдердің медианалық жалақысы – 267 677 теңге)
Дегенмен, 2025 жылғы жарты жылдық көрсеткіш бойынша ерлердің әйелдерге қарағанда 18 пайызға артық айлық алатынын көруге болады (медианалық еңбекақы). Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша, ерлердің медианалық еңбекақысы биыл 347 642 теңге болса, әйелдердің медианалық еңбекақысы 294 600 теңгені ғана құраған. Ал жалпы медианалық еңбекақы көлемі 317 512 теңгені құраған. Айта кету керек, 2025 жылдың жарты жылдық қорытындысы бойынша, номиналды айлық көлемі 448 620 теңгені құрайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","2025 жылы ерлердің медианалық еңбекақысы 347 642 теңге болса, әйелдердің медианалық еңбекақысы 294 600 теңгені ғана құраған.",,2025-11-05T17:00:00+05:00
qazaqstanda-songy-10-zylda-zeinetaqy-men-zalaqy-qalai-osti-infografikalyq-solu,informburo.kz,Қазақстанда соңғы 10 жылда зейнетақы мен жалақы қалай өсті? Инфографикалық шолу,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-songy-10-zylda-zeinetaqy-men-zalaqy-qalai-osti-infografikalyq-solu,"2026 жылдан бастап Қазақстанда әлеуметтік төлемдер мөлшері өседі. Мәжіліс қабылдаған ""2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы"" заң жобасына сәйкес, келесі жылдан бастап ең төменгі жалақы – 85 мың теңге, базалық зейнетақы – 35 596 теңге, ал ең төменгі зейнетақы 69 049 теңге болады. Сонымен қатар, АЕК – 4 325 теңге,  ең төменгі күнкөріс деңгейі 50 851 теңге мөлшерінде белгіленді.
Informburo.kz соңғы 10 жылдағы негізгі әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштердің қалай өзгергенін сараптап шықты.
2015 жылдан бері ең төменгі жалақы 4 есеге жуық (21 364 теңгеден 85 000 теңгеге дейін) өскен. 2019-2021 жылдары бұл көрсеткіш өзгеріссіз қалса, 2022 жылдан бастап жыл сайын айтарлықтай артты.
2015 жылдан 2025 жылға дейін АЕК шамамен екі есеге жуық (1 982 теңгеден 3 932 теңгеге дейін) өскен. АЕК әлеуметтік төлемдер, айыппұлдар, салықтар мен мемлекеттік алымдарды есептеу үшін базалық мән ретінде пайдаланылады.
2022 жылы алғаш рет екі түрлі АЕК енгізілді: бірі – әлеуметтік төлемдерге арналған, екіншісі – салықтар мен айыппұлдарға арналған.
Оқи отырыңыз: Ауыл мұғалімдерінің табысы қалаға қарағанда 25 пайыз жоғары. Орташа жалақы қанша
Соңғы он жылда ең төменгі күнкөріс деңгейі екі еседен астам өскен (18 650 теңгеден 36 018 теңгеге дейін). 2018 жылы ең ірі өсім байқалды – 2017 жылмен салыстырғанда 15% өсті.
2020-2022 жылдары өсім орта есеппен жылына 5-7% шамасында болды.
2015 жылдан 2025 жылға дейін ең төменгі базалық зейнетақы мөлшері шамамен үш есеге жуық артқан (11 182 теңгеден 32 360 теңгеге дейін).
2018 жылы зейнетақыны есептеу жүйесі өзгеріп, еңбек өтілі мен табыс деңгейіне байланысты жаңа формула енгізілді.
2023 жылдан бастап базалық зейнетақы жыл сайын орта есеппен 15-20% шамасында өсіп келеді.
2015 жылдан 2025 жылға дейін ең төменгі зейнетақы 2,6 есеге өсіп, 23 692 теңгеден 62 771 теңгеге жетті.
2023 жылдан бастап үкімет инфляция қарқынын ескере отырып, зейнетақыны жыл сайын 10-15% шамасында арттырып келеді.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда атаулы әлеуметтік көмек 259 мың адамға тағайындалды
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сенат қазіргі таңда 2026-2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заңды қарап жатыр.,,2025-10-31T11:35:38+05:00
qazaqstandagy-sancel-madenieti-atysuly-oqigalar-psixolog-pikiri-zane-koreia-taziribesi,informburo.kz,"Қазақстандағы Сancel мәдениеті: Атышулы оқиғалар, психолог пікірі және Корея тәжірибесі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstandagy-sancel-madenieti-atysuly-oqigalar-psixolog-pikiri-zane-koreia-taziribesi,"Соңғы жылдары әлеуметтік желілер қоғамның ойын ортаға салатын алаңына айналып, танымал адамдардың кез келген пікірі, әрекеті немесе қателігі жаппай реакция тудыратын деңгейге жетті. Осы үрдістің ішінде ""cancel мәдениеті"" – белгілі бір тұлғаны бойкоттап, қоғамдық ықпалын азайтуға бағытталған қозғалыс – ерекше орын алып отыр. Қазақстанда бұл құбылыс әлі тұрақты жүйеге айналмағанымен, соңғы бір жылда бірнеше танымал адамның төңірегінде үлкен талқылау жүргені рас. Төменде сол кейстерге тоқталамыз.
Не болды?
Актёрмен қарым-қатынаста болған Әлия Бутеева Instagram желісінде жазба жариялап, Серік Шәріпті өзіне қол көтерді деп айыптады. Айыптауын дәлелдеу үшін ол ер адамның өзін лифтіден күштеп сүйреп шығарғанын көрсететін бейнежазбаны және бетінің қызарып қалған суретін қоса салды. Жазба үлкен қоғамдық резонанс тудырып, әлеуметтік желілерде актердің жарияланымдарының астына ашулы пікірлер қарша жауды.
Оқи отырыңыз: Экран мен сахнадағы жастар тәрбиесі: Күлдіреміз деп бүлдіріп жүрген жоқпыз ба
Артынша Серік Шәріп қызды ұрып-соғу оқиғасына қатысты видеоүндеу жариялады. Ол сүйіктісі Әлия Бутееваны шапалақпен ұрғанын мойындап, өз әрекетіне өкінетінін айтты.
""Көпшілігіңіз ұрыс кезінде ашу мен ызаға беріліп кететін сезімді білетін шығарсыздар. Мен сіздерден менің қателігімді қайталамауды, қол көтермеуді сұраймын. Мен Әлияны шапалақпен салып қалдым, сол үшін одан, оның отбасынан және менен көңілі қалған барлық адамнан кешірім сұраймын"", – деді актер.
Бұл қандай нәтижеге әкелді?
Salem Entertainment тобы Серік Шәріппен барлық келісімшартты үзгенін ресми мәлімдеді. Актер қатысқан ""Шакал"", ""Qarga"" және ""Meow"" сияқты жобалар тоқтатылды немесе қайта қаралды. Сондай-ақ ол қатысқан көркем фильм – ""Патруль: соңғы бұйрық"" – прокатқа дайындалып жатқан нұсқадан актермен түсірілген сахналар алынып тасталды.
Соттың қаулысымен актер ӘҚБтК-нің 73-бабы, 1-бөлігі (""Отбасылық-тұрмыстық қатынастар саласындағы құқыққа қарсы әрекеттер""  – ред. түсіндірмесі) бойынша кінәлі деп танылып, бес тәулік әкімшілік қамауға алынды.
Әлеуметтік желілерде оның әр жазбасының астына адамдар ашулы пікірлер қалдырып жатты. Актерді Бишімбаевпен салыстырып, ""асүй боксшысы"" деп атағандар да болды.
Оқи отырыңыз: Полигамияны дәстүрмен ақтауға бола ма немесе ""тоқалдан туған"" баланың құқығы қандай?
Не болды?
2022 жылы Chocofamily Holding иесі Рамиль Мухоряпов қазақ тіліне қатысты айтқан пікірі үшін даудың ортасында қалды. Ол орыс тілін білсе де, қазақша сөйлейтіндерді сынға алып, мұны ""ұлтшылдық пен мәдениетсіздіктің көрінісі"" деп атаған. Бұл сөздер желі қолданушыларының ашу-ызасын тудырып, көпшілік оларды мемлекеттік тілге құрметсіздік ретінде бағалады.
Нәтиже берді ме?
Нәтижесінде компания қызметтерінен бас тарту науқаны басталды. Көп ұзамай Мухоряпов кешірім сұраған бейнежазба жариялады, ал компания өкілдері жыл соңына дейін барлық қызмет түрін қазақ тіліне көшіруге уәде берді. Кейін оның тілге қатысты айтқан сөзі бойынша қылмыстық іс қозғалғаны белгілі болды, алайда полиция қылмыс құрамының болмауына байланысты істі тоқтатты.
Қазақстандықтардың сенімін қайта қайтару мақсатында ChocoFamily барлық сервисін толықтай қазақ тіліне аударды. Осы оқиғадан кейін Мухоряпов қазақтілді жобаларды қаржылай қолдай бастады. Оның ішінде документалист Әлия Әшімді қолдау, тарихи кітаптардың басылымын қаржыландыру және қазақша контент өндірушілерге қолдау көрсету бар.
Не болды?
Әзілкештің экс-әйелі Мөлдір Мұқан отандық бағдарламаға берген сұқбатында Тұрсынбек Қабатовтың өзіне опасыздық жасағанын және бүгінде балаларымен араласпайтынын айтты.
""Ұлым дүниеге келген уақыт. Бала ұйықтап жатыр, неге ояна беретінімді түсінбеймін. Мазам қатты кетіп жатыр. Бала емізіп жатқан уақытта телефонды алып, қарап қалып ем, ""Сіз күйеуіңіздің жүрісі туралы естідіңіз бе? Қазір оның көңілдесі бар"" деген хат келді. Айдаладағы бір адам жазып жатыр, парақшасы жабық екен. ""Оған біраз құнды сыйлық, пәтер, көлік алып берген. Қымбат тон, алмаз – бәрі қазір соның үстінде"" деген пікір жазылды. Өзім шаршап тұрмын. Түрлі ой мазалап жатыр. Ол күні Тұрсынбек үйде емес, гәстрөльде болуы керек, Алматыда болды. Жаңағы пікірді бірден өшірдім, Тұрсынбек келе салысымен бетіне атылған жоқпын. Бұл өтірік болар деп ойладым. ""Бұл жалған, Тұрсынбек мұндайға баруы мүмкін емес"" деген ойыма, өзімді алдағаныма 14 жыл болды. Өзімді алдап келген екенмін. Уақыт өте келе айттым. Себебі жаңағы ақпарат келе берді, келе берді. Оны кім жазғанын ақыры білмедім. Бірден ""Мен еркекпін"" деп кеудесін қаққан жоқ, кішіпейілділік танытты. ""Сен бұл әңгімені кімнен естідің?"" деп сұрақ қойды. ""Бұл өтірік"" деп басында мойындамады. Кейін жаңағы ақпараттар көп келе бастағаннан кейін ""Қоямын, иә, кішкене өзімді еркіндікке жіберген болармын. Қателік жасадым, қойдым, болды"" деген жауап қайтарды. Мен сендім. Ол уақытта да, күні кешеге дейін де мен ажырасамын деп ойламадым. Ажырасуға талпынбадым. Ондай шешімге дайын болмадым. Сол кездегі жанымның ауырғаны, сыздағаны әлі де кетпеді. Сыздап жатыр. Тұрсынбекті жақсы көргенімнен болар, қатты жақсы көрдім"", – деді Мөлдір Мұқан журналист Жанар Байсемізоваға берген сұқбатында.
Әзілкештің өзі бірден әлеуметтік желі арқылы балаларымен жақсы қарым-қатынаста екенін жазып ақталды, бірақ опасыздық тақырыбын көтермеді . Осыдан кейін қоғамның пікірі екіге жарылды. Бірі мұны Мөлдір Мұқан фильміне пиар деп бағаласа, екіншілері керісінше оған қолдау білдіріп, ""Шәй в большом городе"" фильміне міндетті түрде баратынын айтты.
Сондай-ақ желіде Мөлдір Мұқан мен Тұрсынбек Қабатовтың бұрын түсірілген видеосы да қызу талқыланды. Видеода әзілкештің әйелі ажырасу тақырыбындағы сахнаға жылап отырады. Желі қолданушыларының арасында Тұрсынбек Қабатовтың Қазақстан бойынша өтіп жатқан концерттеріне бойкот жариялауға шақырғандар болды.
Нәтиже берді ме?
Отбасылық өмірге қатысты ақпараттың cancel-ге нақты әсер еткені байқалмайды. Концерттері жалғасты, дегенмен көрермен санына қалай әсер еткені белгісіз.
Оқи отырыңыз: Ажырасу – тренд пе, шешім бе? Дариға Бадықова мен Тұрсынбек Қабатов кейсі нені көрсетті
Назира Бурханова, психолог және коуч:
– Қазақстанда соңғы жылдары cancel мәдениеті, яғни жеке тұлғаны немесе компанияны қоғамдық түрде бойкоттау тәжірибесі күшейіп, әлеуметтік желілердегі пікірталастардың басты тетіктерінің біріне айналды. Психология тұрғысынан мұндай құбылыс топтық санкция ретінде қарастырылады, себебі адамдар қоғамдағы нормаларды бұзғандарды айыптау арқылы өзінің моральдық ұстанымын бекіткісі келеді. Стэнфорд университетінің 2021 жылғы зерттеуі де бұл әрекеттің көбіне әділеттілікті қалпына келтіруден гөрі эмоциялық разряд пен әлеуметтік үстемдікті сезінуге байланысты жасалатынын көрсеткен еді.
Қазақстандағы cancel мәдениетінің өзіндік ерекшеліктері бар: батыс елдерінде ол көбіне саяси-идеологиялық қайшылықтардан туындаса, бізде тіл мәселесі, тұрмыстық зорлық-зомбылық оқиғалары және қоғамдық тұлғалардың моральдық жауапкершілігі ең көп триггерге айналады; Мухоряповтың сөзі, Серік Шәріп пен Бишімбаев істеріне қатысты реакциялар соның айқын мысалы. Сонымен бірге cancel мәдениетінің оң әсерлері де бар: Harvard Kennedy School зерттеулері қоғамдық бойкот кей жағдайда корпорациялардың ашықтығын арттырып, мәдени және этикалық нормаларды қайта қарауға ықпал етіп, зорлық-зомбылық сияқты мәселелердің жасырын қалмауына жол бермейтінін дәлелдейді. Қазақстанда да қоғамдық бақылаудың күшеюі көптеген мәселенің ашық талқылануына мүмкіндік берді.
Алайда америкалық психологиялық қауымдастықтың деректері мұндай айыптаудың күшті стресс, үрей, депрессиялық симптомдар туғызып, адамның кәсіби әрі әлеуметтік өмірін күйретуі мүмкін екенін көрсетеді, ал эмоцияға сүйенген жаппай шабуыл фактісіз, біржақты шешімдерге әкелуі ғажап емес. Сондықтан Қазақстанда cancel мәдениеті ""жою"" емес, жауапкершілік мәдениетіне айналуы керек: ақпаратты эмоциядан бөлу, жазалау емес – түзетуге мүмкіндік беру, сондай-ақ қоғамдық бақылауды конструктивті қалыптастыру маңызды. Қорытындылай айтқанда, cancel мәдениеті қазіргі қоғамға тән құбылыс ретінде Қазақстанда да әлеуметтік әділеттілік пен қоғамдық нормаларды қорғаудың құралына айналып келеді, бірақ оның тиімді моделі жазалаушы емес, қателікті түзету мен этикалық жауапкершілікті арттыруға бағытталған қалпына келтіруші әділдік қағидасына негізделуі тиіс.
Кореядағы cancel мәдениеті әлемдегі ең қатал, тіпті әлеуметтік қысымы ең жоғары елдердің бірі ретінде жиі аталады. Әсіресе K-pop индустриясы мен кино саласында танымал тұлғалар қоғамның назарында өмір сүреді, ал олардың жеке өміріндегі ең кішкентай қателік немесе күмәннің өзі бір сәтте карьераны толық тоқтатуға себеп болуы мүмкін.
Біріншіден, Оңтүстік Корея – өте ұжымшыл, әлеуметтік нормаларға қатты мән беретін қоғам. Қоғамдық пікірден ""ұятқа қалу"" ондағы адамдар үшін өте ауыр әлеуметтік жаза болып саналады. Сондықтан бұқаралық ақпарат құралдары мен желідегі пікірлер қысымының күші өте жоғары. Танымал тұлғаның атына белгілі бір айып тағылса – тіпті ол дәлелденбегеннің өзінде – компаниялар бірден келісімшарттарды тоқтатады, телехабарлар эпизодтарын кесіп тастайды, жарнамалар алынып тасталады, ал жобаға қатысу толықтай тоқтатылуы мүмкін.
Екіншіден, бұл жерде cancel мәдениеті тек қысқа мерзімді айыптау емес, адамды қоғамнан толық оқшаулау түрінде көрініс табады. Өкінішке қарай, дәл осы қатты қысым салдарынан Кореяда өнер адамдарының өзіне қол жұмсау жағдайлары бірнеше рет тіркелген. Бұл – cancel мәдениетінің тым қатқыл формаға айналғанының ең ауыр көрінісі. Үшіншіден, K-pop индустриясы мен шоу-бизнес жүйесі өзі де өте қатаң. Айдолдар жас кезінен шектеулі ортада тәрбиеленіп, тамақтануынан бастап сөйлейтін сөздеріне дейін компания бақылауында болады.
Солли корей қоғамындағы қатаң моральдық талаптар мен интернеттегі үздіксіз хейттің ең танымал құрбандарының бірі. Ол феминистік көзқарасы, еркін образы және жеке пікірі үшін қатты сыналған. Әлеуметтік желіде оған бағытталған үздіксіз буллинг психологиялық тұрғыдан ауыр соққы болды. Нәтижесінде ол өз өзіне қол салды. Бұл оқиға Кореяда интернет мәдениетін реформалау талқысын күшейтті.
Ким Сон Хо – карьерасы бір түнде үзілген актер. 2021 жылы актерге қатысты жеке өміріне байланысты айыптаулар тарағаннан кейін, барлық жарнама компаниясы келісімшарттарды тоқтатты. Танымал форумдардың бірінде белгісіз қолданушы оны баласын алдыруға мәжбүрледі деп айыптады. Ол қатысқан телешоудан эпизодтары кесіліп тасталды. Жаңа түсірілетін фильмдерден шығарылды. Кейін айыптаулардың көп бөлігі жалған екені анықталса да, оның карьерасына келген зиян орасан болды.
Со Йе Джи – басты рөлдерінен айырылған актриса. 2021 жылы оның жеке қарым-қатынастағы мінез-құлқы туралы дау шыққаннан кейін, бірнеше кино мен сериал жобасынан шығарылды.
Даудың басы әріптесі Ким Джон Хённан басталды. Телехикая таныстырылымы кезінде актер кинодағы серігіне дөрекілік көрсетіп, өзінен алыс тұруды сұрайды. Кейін мұны одан актриса Со Ие Джидің талап еткені белгілі болады. Осыдан кейін Со Ие Джимен барлық жарнамалық келісімшарттар тоқтатылды. Бір жылға жуық экраннан көрінбеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Психолог cancel мәдениетінің этикалық жауапкершілікті арттыруға бағытталуы тиіс екенін айтады.,,2025-11-26T16:00:24+05:00
zyl-saiyn-35-mln-adam-koz-zumady-esirtkige-taueldiliktin-saldary-qandai-zane-odan-qalai-aiyguga-bolady,informburo.kz,"Жыл сайын 3,5 млн адам көз жұмады: Есірткіге тәуелділіктің салдары қандай және одан қалай айығуға болады",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zyl-saiyn-35-mln-adam-koz-zumady-esirtkige-taueldiliktin-saldary-qandai-zane-odan-qalai-aiyguga-bolady,"Бүгінгі таңда әлемнің әр түкпірінде есірткі мәселесі тек құқықтық немесе медициналық емес, сонымен қатар психологиялық, әлеуметтік, мәдени дағдарысқа айналып отыр. БҰҰ-ның есірткі және қылмыс жөніндегі басқармасының 2024 жылғы есебінде:
Қазақстан да бұл індеттен тыс емес. Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметі бойынша, елімізде 100 мыңнан астам адам есірткіге тәуелділіктен ресми тіркеуде тұр. Бірақ сарапшылардың айтуынша, бұл нақты саннан бірнеше есе аз көрсеткіш – себебі көп адам көмек сұрауға қорқады. Бүгін біз осы күрделі әрі нәзік тақырыпты психологиялық тұрғыдан талқылау үшін психоаналитик, тәуелді мінез-құлық маманы Жанар Оспанмен сұхбат құрдық.
– Қазіргі қоғамда есірткіге тәуелділік неге кеңінен таралып отыр? Бұл тек әлсіз адамдардың таңдауы ма?
– Жоқ, бұл – ең үлкен қателік. Есірткіге тәуелділік тек әлсіз адамның таңдауы емес, ол – күрделі психологиялық, биологиялық және әлеуметтік құбылыс. Психоанализ тұрғысынан қарасақ, тәуелділік – адамның бейсаналы түрде ішкі ауырсынудан қашуының көрінісі. Мысалы, бала кезінде эмоциялық назардан айырылған, жиі сыналған немесе қабылданбаған адам есейгенде сол бос орынды бір нәрсемен толтыруға тырысады. Кейде ол – жетістік, кейде – махаббат, ал кейде, өкінішке қарай – есірткі. Мәселен, біз терапияда жиі байқаймыз: тәуелділікке бейім адамдардың 80 пайызында бала кездегі травмалар бар . Олардың санасында ""мен жақсы емеспін"", ""мен ешкімге керек емеспін"" деген терең сенім қалыптасқан. Бұл – есірткінің тамыры психикада жатқанын көрсетеді. Ол – тек химиялық тәуелділік емес, эмоциялық тәуелділік.
– Демек, тәуелділікке бейім адамның мінезі, ойлау жүйесі өзгеше ме?
– Иә, кейде тәуелділікке бейім тұлғалардың мінез құрылымы ерекше болады. Психологияда мұндай адамдарды "" аддиктивті тип "" деп атаймыз.
Олардың бойында көбіне үш ерекшелік байқалады:
Мысалы, мұндай адам қиын жағдайда шынайы сезімін айта алмай, ішкі ауырсынуын жасырғысы келеді. Ал есірткі оған ""уақытша еркіндік"" сезімін береді. Психоанализде бұл механизмді ""ауыстыру"" деп атаймыз – адам ауыр эмоциясын басқа нысанға бағыттайды.
Оқи отырыңыз: Ақтөбе облысында жыл басынан бері 483 келіден астам есірткі тәркіленді
– Алғашқы белгілер туралы айтсақ. Ата-ана немесе жақындары тәуелділікті қалай ерте байқай алады?
– Бірінші белгілер әрдайым мінез-құлық пен эмоциялық күйден басталады.
Мысалы:
Кейбір ата-аналар баласының тұйықталуын ""жасөспірімдік кезең"" деп қабылдайды. Бірақ бұл – өте қауіпті қателік. Психоаналитик ретінде мен әрқашан айтамын: жасөспірімнің мінезіндегі кез келген күрт өзгеріс – ескерту сигналы. ДДҰ мәліметінше, тәуелділіктің алғашқы белгілерін байқаған отбасылардың 70 пайызы дер кезінде көмек сұрағанда, баланы толық емдеп шығуға мүмкіндік болған.
– Жақындары мұндай жағдайда не істеуі керек? Ұрысу ма, әлде үнсіз қалу ма?
– Ең қиыны да – осы. Көп ата-ана қорқыныштан эмоцияға беріліп, баласын ұрысады. Бірақ бұл – мәселені ушықтырады. Психологияда бар қағида: ""ұят емес, қауіп бар"". Яғни ұялмау, мәселені жасыру емес, ашық айту маңызды. Бір мысал келтірейін. Маған бірде 16 жастағы ұлы бар ана келді. Ұлы бірнеше ай бойы өз бөлмесінде қамалып, сабағына бармай, үнемі шаршаңқы жүрген. Тексеріс барысында оның синтетикалық есірткі қолданғаны анықталды. Анасы алғашында өз-өзіне кінә артып, қатты күйзеліске түскен. Бірақ терапия барысында біз оның баласымен ашық әңгіме орнатып, кінә мен қорқынышты ""қолдау мен түсінуге"" ауыстырдық. Бір жыл ішінде ол бала толық емделіп, қайта оқуына оралды. Осыдан шығатын қорытынды – жақындардың махаббаты мен сабыры кейде дәріден де маңызды .
– Ал неге адамдар маманға барудан қорқады? Психологқа немесе психоаналитикке бару ұят сияқты қабылданады ғой...
– Өкінішке қарай, иә. Бұл – біздің қоғамның басты стереотиптерінің бірі. Бірақ әлемде бұл көзқарас баяғыда өзгерген. Мысалы, Еуропада әрбір төртінші адам жылына кем дегенде бір рет психотерапевтке барады. Себебі олар түсінеді: психологиялық гигиена – дене гигиенасы сияқты маңызды. Қазақстанда соңғы 5 жылда психологиялық көмекке жүгінетіндердің саны 40 пайызға артқан. Бұл – жақсы көрсеткіш. Бірақ тәуелділікке келгенде адамдар әлі де ұялады, себебі ""нашақор"" деген таңба қорқытады. Мен үнемі айтамын: маманға бару – әлсіздік емес, ерлік. Бұл – адам өз өмірін өзгертуге дайын екенін көрсететін ең батыл қадам.
– Синтетикалық есірткілер туралы көп айтылып жүр. Олардың айырмашылығы неде және неге олар қауіпті?
– Бұл өте өзекті сұрақ. Егер бұрын есірткі көбіне табиғи өсімдіктерден (гашиш, опий) алынатын болса, қазір синтетикалық түрлері – ""спайс"", ""мефедрон"", ""соль"" сияқты түрлері басым. Синтетикалық есірткілердің ерекшелігі – оларды анықтау қиын, ал әсері әлдеқайда күшті. Бір ғана дозадан кейін-ақ адамда галлюцинация, дүрбелең, агрессия, суицидтік ойлар пайда болуы мүмкін. 2023 жылы ДДҰ жариялаған деректерге сүйенсек, синтетикалық есірткілердің әсерінен болған психоз жағдайлары соңғы 10 жылда үш есеге артқан. Бұлар орталық жүйке жүйесіне тікелей әсер етіп, ми нейрондарын өлтіреді. Әсіресе 25 жасқа дейінгі жастарда мидың даму процесі тоқтап қалады. Сондықтан синтетикалық есірткі – психологиялық тұрғыдан ""адамның менін"" жоятын зат.
– Емделу процесі қалай жүреді? Тек дәрі-дәрмек жеткілікті ме, әлде психотерапия міндетті ме?
– Емделудің екі кезеңі бар: физиологиялық және психологиялық. Бірінші кезеңде дәрігерлер ағзаны уыттан тазартады, жүйке жүйесін қалпына келтіреді. Бірақ бұл – тек бастапқы қадам. Нағыз жұмыс екінші кезеңде басталады – яғни психоаналитикалық емдеуде. Біз терапияда адамның есірткіге жүгіну себептерін іздейміз: неге ол ауыр эмоциямен бетпе-бет келгісі келмеді? Кейде бұл себеп 10, тіпті 20 жыл бұрынғы бала кездегі жарада жатады. Мысалы, бір клиентім есірткіге 25 жасында тәуелді болған. Талдау барысында анықталды: бала кезінде анасы жиі ауырып, ол өзін ""кінәлі"" сезінген. Бұл сезім ересек өмірінде ішкі қысым туғызған. Ол осы қысымды жеңу үшін есірткі қолданған. Ал түпкі себебін түсінген соң, оның тәуелділігі біртіндеп жойылды.
– Мұндай терапия қанша уақыт алады?
– Бұл әр адамға байланысты. Кейде бірнеше ай, кейде бірнеше жыл қажет. Бірақ психоанализдің басты мақсаты – тек есірткіден бас тартқызу емес, өмірді қайта сезінуге үйрету. Тәуелділік – бос кеңістіктің көрінісі. Егер адам сол кеңістікті жаңа мағыналармен толтырмаса, қайта оралу қаупі жоғары.
Оқи отырыңыз: Шаруа қожалығынан 185 келіден астам марихуана табылды: әкесі мен ұлына үкім шықты
– Сіздің тәжірибеңізде ерекше әсер еткен жағдай болды ма?
– Иә, көп болды. Бірақ бір оқиға есімнен кетпейді. 30 жастағы жігіт келді. 10 жыл бойы түрлі есірткі түрін қолданған. Терапия барысында ол бала кезінде ""ер адам жыламауы керек"" деген тәрбиемен өскенін айтты. Эмоциясын жасырып, ауырсынуды сыртқа шығара алмаған. Сол себепті ішкі қысымды есірткімен жеңуге тырысқан. Бірнеше айлық жұмыс барысында ол алғашқы рет сеанс кезінде жылады. Сол сәтте ол өзімен татуласты. Қазір ол өзге тәуелділерге көмек көрсететін волонтерлік топтың жетекшісі.
– Қоғамда ""нашақор жазалансын"" деген көзқарас бар. Сіз бұған қалай қарайсыз?
– Мен жазалауға қарсы емеспін, бірақ жаза жалғыз жол емес. БҰҰ дерегіне сүйенсек, жазалау саясаты басым елдерде тәуелділердің саны азаймаған, керісінше жасырын тұтыну артқан. Ал керісінше, реабилитация мен психологиялық көмек жүйесі дамыған елдерде – мысалы, Португалия, Нидерланд, Норвегия – тәуелділік деңгейі соңғы он жылда 40-60 пайызға төмендеген. Сондықтан есірткіге қарсы күрестің басты бағыты – адамды емдеу, қалпына келтіру, қоғамға қайта қосу.
– Тәуелділіктен арылған соң адам өмірін қалай қайта құра алады?
– Бұл ең маңызды сұрақтардың бірі. Емделу – соңғы нүкте емес, жаңа бастама. Көп адам ""мен енді есірткісіз өмір сүре алам ба?"" деп қорқады. Біз терапияда оларға ""бос орынды өмірмен толтыру"" принципін үйретеміз:
ДДҰ дерегі бойынша, өмірінде жаңа мағына тапқан адамдардың 84 пайызы қайта тәуелділікке оралмайды .
– Ал отбасының рөлі қандай?
– Отбасы – бұл ""қалпына келтіру орталығының"" ең бірінші қабаты . Жақындарының қолдауы емнің нәтижесін екі есе арттырады. Бірақ мұнда тепе-теңдік қажет. Тым бақылау – кері әсер етеді, ал бейжайлық – адамды жалғыз қалдырады. Сондықтан, психоаналитиктер ""жылы қадағалау"" әдісін ұсынады.
– Сіздің ойыңызша, жастарды бұл жолдан қалай сақтап қалуға болады?
– Ең мықты профилактика – білім мен сенім. Жастар есірткі туралы шынайы ақпаратты ата-анасынан, ұстаздан, қоғамнан алмаса, оны интернеттен іздейді. Ал ол жақта көбіне бұрмаланған ақпарат. Мектептерде психологиялық сағаттар мен есірткіге қарсы тренингтерді көбейту қажет. Мысалы, Финляндияда мектеп бағдарламасына ""эмоциялық сауаттылық"" сабағы енгізілгеннен кейін, жасөспірімдер арасындағы есірткі қолдану көрсеткіші 30 пайызға азайған.
Есірткі – тек ағзаны емес, жанның құрылымын бұзатын дерт. Бірақ ол үкім емес. Егер адам көмек сұраса, үміт бар. Мен әр пациентіме: ""Сенің бойыңда өмірге қайта келетін күш бар, тек өзіңе сен"" деймін. Тәуелділік – жолдың соңы емес, тек бұрылысы. Одан өтіп, жаңа өмір бастау – әркімнің қолында.
Оқи отырыңыз: ""Дала Қырандары"" Павлодарда есірткі сатушыларға қарсы акция өткізді
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",296 миллион адам өмірінде кем дегенде бір рет есірткі қолданған.,,2025-10-24T11:47:44+05:00
anarbekovtin-zaraqaty-men-realdyn-quramy-qairat-real-madrid-matcynan-ne-kutemiz,informburo.kz,"Анарбековтің жарақаты мен ""Реалдың"" құрамы. ""Қайрат"" – ""Реал Мадрид"" матчынан не күтеміз",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/anarbekovtin-zaraqaty-men-realdyn-quramy-qairat-real-madrid-matcynan-ne-kutemiz,"Алғаш рет УЕФА Чемпиондар лигасының негізгі кезеңіне шыққан ""Қайрат"" 30 қыркүйекте өз алаңында әйгілі ""Реал Мадридке"" қарсы ойнайды. Матч жақындаған шақта жұлдызды қақпашыға айналып үлгерген Темірлан Анарбеков ауыр жарақат алып қалды. Оның қашан алаңға оралатыны белгісіз. Ал Қазақстанда ""Реал"" жанкүйерлері де жетерлік. ""Алматыға кімдер келеді екен?"" деп елеңдеп отырғандар аз емес.
Осы орайда Информбюро тілшісі ""Реал"" сапында кімдер ойнауы мүмкін, билет бағасы қанша болады деген сұрақтарға жауап беріп, сарапшылардың пікірін ұсынады.
""Реал Мадрид"" алдағы Чемпиондар лигасының ойындарына арналған ресми құрамын жариялады. Хаби Алонсо баптайтын команда алдымен 17 қыркүйекке қараған түні өз алаңында ""Марсельге"" қарсы ойнайды. Содан кейін 30 қыркүйекте Алматыда ""Қайратпен"" матч өткізеді.
""Марсельмен"" өтетін матч бойынша жарияланған тізімде ""Реал Мадридтің"" барлық жұлдызы бар:
14 қыркүйекте ""Қайрат"" пен ""Ақтөбе"" арасында өткен ойынның 10-минутында ""Қайраттың"" қақпашысы Темірлан Анарбековке Уче Агбоға соқтығысып, ауыр жарақат алды. Оның орнына 18 жастағы Шерхан Қалмұрза алаңға шығып, ""Қайрат"" сапында дебют жасады.
Алдын ала мәлімет бойынша қақпашының жағы сынған. Спортшының ақыл тісі де зақымданып, мойын тұсы жарақаттанған.
""Оған астыңғы жақ сүйегі сынды деген алдын ала диагноз қойылды. Өкінішке қарай, Темірлан Анарбеков алдағы кездесулерге қатыса алмайды"", – деді клубтың медиа-офицері Арман Жақсығұлов.
Анарбеков алдағы уақытта ""Қайраттың"" Чемпиондар лигасындағы басты кездесулерінде ойнай алмауы мүмкін. 18 қыркүйекте португалиялық ""Спортингке"", 30 қыркүйекте ""Реалға"" қарсы матчтарды жіберіп алмақ. Ем-дом шаралары 2 айға созылады.
Айта кетейік, командадағы бірінші қақпашы Александр Заруцкий де жарақат алған болатын. Чемпиондар лигасының іріктеу ойындарында ""Селтикке"" қарсы сырт алаңда өткен матчта Заруцкийдің орнына Темірлан Анарбеков шығып, есеп тең аяқталған еді. Одан кейін алматылық ""Қайрат"" өз алаңында шотландиялық ""Селтикті"" қабылдап, негізгі уақыт пен қосымша уақыт бойы есеп ашылмай, пенальти сериясына ұласқан болатын. Қақпашы Анарбеков үш бірдей допты қайтарып, командасына жеңіс сыйлады.
Ендігі ойындарда алаңға жас қақпашы Шерхан Қалмұрза шыпқақ. Ол 2022 жылдан бері ""Қайрат"" Академиясында жаттығып келеді. Биылғы маусымда ол Бірінші лигада ""Қайрат – Жастар"" құрамында 7 матчқа қатысты.
""Ол жап-жас. Ол өзіне артылған міндетті жасады. Жас болса да сенімді ойнады. Толқыған шығар, бірақ мұндай мачта кез келген футболшы ""қалай болады екен"" деп уайымдайды деп ойлаймын. Шерхан жарады, қолынан келді. Оны қатты мақтауға да болмайды. Ол әлі өзін дәлелдеуі керек. Десе де берілген мүмкіндікті қолдана алғаны тамаша дер едім. Ешқандай доп жібермегеніне тек қуаныштымыз"", – деді ""Қайрат"" клубыынң бас бапкері Рафаэль Урахбахтин.
Парламент мәжілісінің депутаты Асхат Рахымжанов билеттің бағасын шектеп, қымбаттап кетпеуін айтқан болатын.
""Алыпсатарлар мәселесі бар, өзім де талай рет соған тап болдым. Бұл ұлттық деңгейдегі маңызды спорттық оқиға болып жатқанда моральдық қағида алдыңғы орынға шығуға тиіс. Бір адамға бір билеттен ғана сататын ереже енгізу керек шығар. Құқық қорғау органдары мен әкімдікті де қосу қажет болуы мүмкін, өйткені бұл Қазақстан футболы тарихындағы маңызды матч"", – деген болатын.
Ол билет құнын 10 мың теңгеден асырмауды, ал балаларды мүлдем тегін кіргізуді ұсынды.
""Шығынды жабу үшін символикалық баға қоюға болады. Бірақ 10 мыңнан аспауы керек, ал жақсы баға – 5 мың теңге. Ең мықты жанкүйерлеріміз – балаларды тегін кіргізу керек"" – деді саясаткер.
Фото: Gety Images
Оқи отырыңыз: ""Қайрат"" – ""Реал Мадрид"" ойыны: полиция билет сатып алу кезінде сақ болуға шақырады
""Қайрат"" – ""Реал Мадрид"" матчының билеттері 23 қыркүйекте сағат 17:00-де клубтың ресми сайты мен Ticketon платформасында сатылымға шығады. Бір ЖСН бойынша бір адамға екі билеттен артық сатып алуға болмайды. Деректер сатып алу кезінде де, стадионға кіргенде де мұқият тексеріледі.
УЕФА-мен келісілген және барлық ойынға бірыңғай болып белгіленген билеттің бағасы 30 000 теңгеден 250 000 теңгеге дейін болады. Баға саясаты турнир талаптарына және Чемпиондар лигасы матчтарын ұйымдастырудың халықаралық тәжірибесіне сәйкес келеді.
Абонемент иелері өз орындарын ертерек тиімді бағаға сатып ала алады. Ticketon қызметкерлері сатылым басталғанға дейін алдын ала хабарласып, орындарды сатып алу бойынша толық ақпарат береді. Осылайша, клуб ең адал жанкүйерлеріне ерекше қамқорлық көрсетіп отыр.
Билеттердің бір бөлігі дәстүрлі түрде бекітілген әлеуметтік және клуб квоталары аясында бөлінеді. Олар ""Қайрат"" Академиясының және клуб филиалдарының бапкерлері мен тәрбиеленушілеріне, паралимпиадалық спорт түрлерінің спортшыларына, сондай-ақ клубтың қызметкерлері мен ардагерлеріне беріледі. Белгілі бір квота клуб демеушілеріне қолданыстағы серіктестік міндеттемелер аясында қарастырылған.
Клуб билетті тек ресми арналардан, яғни клубтың ресми сайты, Qairat SuperApp мобильді қосымшасы және Ticketon сервисі арқылы сатып алуға болатынын ескертеді. Осы сервистерден алынған билетпен ғана стадионға кіруге болады.
Азиз Жұмаділ, футбол шолушысы:
– Матчқа әлі біраз уақыт бар, оған дейін біраз нәрсе өзгеруі мүмкін. Бірінші кезекте, Темірлан Анарбековтің алаңға шығу-шықпау мәселесі де әлі белгісіз. Александр Заруцкийдің жарақаты бар. Анарбеков жарақат алмағанда әлдеқайда сенімді болушы едік. Оның қазіргі жағдайы туралы толыққанды ақпарат жоқ. Тіпті инсайт та жоқ. Шерхан Қалмұрзаның біраз ойынын көргенмін. Өте жас ойыншы. 2000-жылдары Икер Касильяс жарақат алған Бодо Иллгнерді алмастырып, бірден үздік қақпақшы болды. Ұлттық құрамадан негізгі қақпашаны ысырып тастады. Бәлкім, сол секілді Шерхан Қалмұрзаның да жұлдызы жанатын уақыт болатын шығар. Бірақ Темірлан Анарбековтің аяғы не қолы емес, жағы сынды. Енді оның денсаулығы дәрігерлердің қолында. Ойынға дейін алаңға оралуы әбден мүмкін. ""Қайрат"" пен ""Ақтөбе"" ойынын кейінге жылжытқанда алматылық клубтың ""Спортингке"" қарсы матчқа дайындыққа әлдеқайда уақыт көбірек болар еді.
Мадридтің ""Реалы"" Алматыға келетін ойыншылардың құрамын жариялап қойды, бірақ алаңға нақты кімдер шығатыны белгісіз. Құрамды қарап отырсаңыздар резервтен ешкім жоқ, барлығы да мықты ойыншылар. Килиан Мбаппе алаңға негізгі құрамда шыға ма, әлде екінші таймда шыға ма, ол жағы белгісіз. Браим Диас не Гонсало Гарсия да алаңға шығып қалатын шығар. Қайсы шықса да ""Қайраттың"" қорғанысына оңай болайын деп тұрған жоқ.
Оқи отырыңыз: ""Қайрат"" – ""Реал Мадрид"" ойыны: Алматыдағы Орталық стадион Чемпиондар лигасының матчтарына дайын ба
Барлыға да ертең ""Қайрат"" пен ""Спортинг"" матчынан кейін белгілі болады. Бүгін ""Реал Мадрид"" өз алаңында ""Марсельді"" қабылдайды. ""Марсельді"" жеңген жағдайда ""Реал"" негізгі құрамдағы ойыншыларына демалыс беруі мүмкін, өйткені ""Қайратпен"" өтетін ойыннан екі-үш күн бұрын Ла Лига аясында ""Атлетико Мадридпен"" кездеседі. ""Реал"" үшін бұл матч оңай болмайды. Сондықтан, меніңше"" негізгі құрамда шабуыл шебінде Гонсало Гарсия шығуы мүмкін. Содан кейін Родриго алаңға шығып қалар. Браим Диас та шығуы мүмкін. Олар да өте мықты, жұлдыз ойыншылар. Ал Мбаппе қосалқы құрамда отыруы мүмкін. Екінші таймда алаңға шығып қалар, шықпауы да ғажап емес. Шабуыл шебіндегі ойыншылар – Гарсия, сол қапталда – Родриго, оң қапталда – Браим Диас. Ал артқы шеп бізге аса маңызды болып тұрған жоқ.
Есеп қалай болуы мүмкін деген өзекті сұрақ болып отырған жоқ. ""Қайратқа"" жанкүйермін, қолдаймын. ""Реал"" секілді әлемдік жұлдыздардан құралған команда бізге келіп тұрған кезде таблоға қараудың қажеті жоқ. ""Қайраттың"" футболшылары да, жанкүйерлері де тек ойыннан ләззат алуы керек. Қалғаны алаң, ойын барысында көріне жатады. Сондықтан, әрине, ""Қайрат"" бұл ойында аутсайдер саналады. Меніңше, ""Мадридің Реалына"" бұл ойын аса қиынға соқпайды. Алаңның сапасы бар, ойын Алматыда өтіп жатқаны бар, ауа райының басқаша болуы, таулы аймақта өтуі ""Реалға"" мәселе болмауға тиіс.
Ақылбек Ешназаров, футбол жанкүйері:
– ""Реал"" сапында кім ойнайтыны соңғы күнге дейін белгісіз болайын деп тұр. Себебі 28 қыркүйекте олар ""Атлетико Мадридпен"" кездеседі. Ол жақта негізгі құрамдары ойнайтыны сөзсіз. Ал ""Қайратқа"" қарсы матч та өте маңызды ойындардың бірі, өйткені ""Қайратқа"" да, ""Реалға"" да ұпай керек. Сондықтан ""Реал"" Алматыға барынша негізгі құрамға жақын құраманы жіберетін шығар. Мбаппенің алаңға шығу-шықпауы – елу де елу. Оны қазір нақты ешкім айта алмайды.
Темірлан Анарбековтің жарақат алып қалғаны өкінішті. Енді бар үміт – Шерхан Қалмұрзада. Әрине, 18 жастағы футболшы үшін бұл бір үлкен сынақ болайын деп тұр. ""Реал"" – әлемдегі ең алып командалардың бірі. Сондықтан Шерханға психологиялық тұрғыдан өте қатты дайындалу керек.
Жағдайға тура қарасақ, бұл ойында ""Қайрат"" ұтады дегенге аздап күмәнім бар. ""Қайрат"" тең есеп ұстап қалса, бұл жеке мен үшін үлкен жеңіс болар еді. ""Шериф"", ""ЦСКА"" клубтарының жолын қуып, алматылық ""Қайрат"" мадридтік ""Реалды"" жеңіп кетсе, бұл бір тарихи оқиға болары сөзсіз. Бір ""Қайраттың"" ғана емес, күллі Қазақстанның жеңісі болар еді. Бұл елімізде футболды ілгерілетуге сеп болар еді.
Оқи отырыңыз: ""Қайратты"" Чемпиондар лигасына шығарған Темірлан Анарбеков туралы не білеміз
""Қайраттың"" жоқ дегенде бір гол салып, ""Реалды"" қапы қалдырғанын қалаймын. Есептің тең болғаны да жаман емес. ""Реал"" футболшылары ""Атлетикодан"" ұтылып қалып, Алматыға жынданып келсе, онда есеп 0:3 болуы әбден мүмкін.
""Реал"" футболшыларының Қазақстанға келе жатқаны біз үшін үлкен мереке болмақ. Бұл қазақ футболының алға жылжып, дамып келе жатқанын білдіреді. Жиырма жылдан бері ""Барселонаға"" жанкүйер болғандықтан жеребе кезінде ""Барселона"" түссе екен дедім. Бірақ олай болмай қалды. Әрине, ""Реал"" да мықтылардың бірі. Бұл күнді ""Қайраттың"" жанкүйерлері мереке қылып өткізуі керек.
30 жылдан бері қазақ футболы бір орында тұр. Кейінгі бес-алты жылда ақырындап алға жылжып жатырмыз. Әрине, әлі үйренеріміз көп. Бірақ осындай мықты командалар көбірек келсе, ойыншыларымыз олармен ойнап, көбірек тәжірибе жинаушы еді.
""Қайрат"" пен ""Реал"" матчы мен үшін естен кетпес тарихи сәт болайын деп тұр. Билет алып үлгерсем матчқа барып, әр сәтін бағалап, қызығып қараушы едім.
""Қайрат"" клубы 8 матч өткізеді. Алғашқы өз алаңындағы ойын 30 қыркүйекте Алматыдағы Орталық стадионда мадридтік ""Реалға"" қарсы өтеді. Ал Чемпиондар лигасының негізгі кезеңіндегі алғашқы матчта 18 қыркүйек күні ""Спортингке"" қарсы ойнайды.
21 қазанда алматылық клуб өз алаңында ""Пафосты"" қабылдаса, 5 қарашада ""Интер"" клубына қонаққа барады. 26 қарашада ""Копенгагенге"" қарсы сырт алаңда ойнап, 9 желтоқсанда өз алаңында ""Олимпиакоспен"" кездеседі. Келер жылы 20 қаңтарда өз алаңында ""Брюггені"" қабылдап, 28 қаңтарда ""Арсеналмен"" сырт алаңда кездеседі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Матч билеттері 23 қыркүйекте сағат 17:00-де сатылымға шығады.,,2025-09-16T16:50:42+05:00
astana-turgyndary-sogymdy-qaidan-alady-zane-onyn-bagasy-qansa,informburo.kz,Астана тұрғындары соғымды қайдан алады және оның бағасы қанша,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/astana-turgyndary-sogymdy-qaidan-alady-zane-onyn-bagasy-qansa,"Астанада күн салқындаған сайын соғымға деген сұраныс арта түсті. Қала тұрғындары ет базары мен жәрмеңкені жағалап, қыстың қамын ойлай бастады. Бірі – ірі қара мал етін іздесе, енді бірінің таңдауы жылқы етіне түседі. Биыл баға қандай?Соғымды қайдан алған арзан әрі тиімді? Informburo.kz тілшісі зерттеп көрді.
Әр сенбі-жексенбі күні Астанадағы ""Қазанат"" ипподромының көлік тұрағында әр облыстың ауыл шаруашылығы жәрмеңкесі өтеді. Әдетте, мұнда ет бағасы сәл төмендеу. Мысалы, Абай облысының жәрмеңкесінде сиыр етінің келісі – 3 500 теңгеден, жылқы еті 3 400 теңгеден сатылды.
Тұрғындардың айтуынша, жәмеңкеге ерте бармасаң, түске қарай еттің құнарлы бөлігі қалмайды. Арзанырақ болғандықтан, кезек те көп, кейде ет алу үшін бір сағатқа жуық күтуге тура келеді.
""Өзім Абай облысының тумасы болғандықтан, осы жәрмеңкеге арнайы келдім. Біздің топырақтың еті өзімізге ерекше дәмді болып тұрады. 30 келідей ет алдым"", – деді Айжан есімді қала тұрғыны.
Оқи отырыңыз: Соғым маусымы: Ет мүшелеудің тәртібі қандай?
Астанада бірнеше ет базары, шағын дүкен бар.
Ет базарында:
""Әсем"" базарындағы сатушының айтуынша, қала тұрғындарының арасында сиыр етіне сұраныс көбірек.
""Сиыр еті қолайлы, әртүрлі тағамға жарайды. Ал жылқы етін қыста қазы-қартаға, қонаққа деп сұрайды. Базарда етті келілеп сатамыз, алайда бірден толық туша сұрайтындар да бар. Қазір жарты тушаға да сұраныс көбейді. Себебі қалада шағын отбасылар көп, тоңазытқыш кішкентай болса, бір малдың етін сақтау да қиын"", – дейді сатушы.
Ал кей шағын ет дүкендерде 1 келі сиыр еті – 3800 теңгеден, жылқы еті 4200 теңгеден сатылып жатыр.
Оқи отырыңыз: Соғым науқаны басталды, ал ет арзандамай тұр. Ет таңдай білесіз бе?
Астаналықтар соғымды қалаға жақын маңдағы елді мекендерден әкеліп сататындардан да жиі алады. Әсіресе, Павлодар мен Солтүстік Қазақстаннан жеткізілген малға сұраныс жоғары. Сондай-ақ Ұлытау облысы Жаңаарқа өңірінен, тіпті Шымкент, Тараздан тапсырыспен ет әкелетіндер бар.
Кейбір отбасылар етті туша күйінде алдырса, енді біреулер уақытын үнемдеу үшін бәрін мүшелеп, дайын күйде қораптап алуды жөн көреді.
Осыған байланысты кей кәсіпкерлер соғым, соғымның төрттен бірін, жартысын мүшелеп дайындап, тіпті сыйлы мүшелерді табақтап сатуды қолға алған.
Сонымен орта есеппен:
Осылайша, Астанада бір туша соғым алу үшін 600 мың теңгеден артық қаражат қажет. Бұл – орта табысты отбасы үшін едәуір шығын. Сондықтан көпшілік қазір жарты тушамен шектелуді немесе етті аз-аздан бөліп алуды жөн көреді.
Оқи отырыңыз: Бір келісі 1 800 теңге: Ақтөбеде тұрғындар ақбөкеннің етін жеуге көшті
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қалада жарты туша соғымға сұраныс артқан.,,2025-09-26T14:30:00+05:00
dana-qaragusova-garysqa-algasqy-bolyp-usatyn-qazaq-qyzy-kim,informburo.kz,Дана Қарағұсова. Ғарышқа алғашқы болып ұшатын қазақ қызы кім,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dana-qaragusova-garysqa-algasqy-bolyp-usatyn-qazaq-qyzy-kim,"Қазақстандық кәсіпкер Дана Қарағұсова жуырда Blue Origin компаниясының суборбиталық туристік ғарыш сапарына қатысады. Бұл – ел тарихындағы сирек оқиға. Бұған дейін ғарышта тек үш қазақстандық ғарышкер болған. Енді олардың қатарына кәсіпкер әйел де енеді. Осы ретте Informburo.kz Дананы оқырмандарға таныстыруды жөн көрді.
Дана Карағұсова – кәсіпкер, маркетинг саласының маманы. Ол 25 жылдан бері медиа, дистрибуция және іс-шаралар индустриясында жұмыс істеп келеді. Қазақстандағы First Media Group маркетинг холдингінің негізін қалаған.  JLo, Backstreet Boys, 50 cent сияқты әлем жұлдыздарының Алматыдағы концертін осы холдинг ұйымдастырған.
Дананың анасы – бұрынғы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі, сондай-ақ мәжіліс пен сенат депутаты болған Гүлжан Карағұсова.
Кәсіби қызметінен бөлек, Дананың жеке қызығушылықтары да айрықша: ол альпинизммен әуестенеді, Африкадағы Килиманджаро шыңына және Кавказдағы Эльбрусқа көтерілген.
Дана Қарағұсовамен бірге ғарышға кәсіпкер Джефф Элгин, инженер Клинт Келли ІІІ, стартаптар негізін қалаушы Аарон Ньюман, украин кәсіпкері Виталий Островский және аты-жөні құпия тағы бір жолаушы аттанады.
Оқи отырыңыз: ""Ғарыш біз ойлағаннан да жақын"": Алматы NASA-ның жаһандық хакатонына қосылады
1 қазанда Blue Origin компаниясы NS-36 миссиясының құрамын жариялады. Сол тізімде Дана – Қазақстаннан шыққан жалғыз қатысушы. Компания миссияның нақты күнін алдағы уақытта хабарлайтынын мәлімдеді.
Дананың өзі бұл оқиғаға қатысты Instagram парақшасында:
""Адамзаттың болашағы ғарышпен байланысты. Жаңа шекараларды игеру арқылы біз тек технологияны ғана дамытып қоймаймыз, өз мүмкіндігімізді де кеңейтеміз. Мен үшін Blue Origin-нің NS-36 миссиясы – зерттеу жобасының бір бөлігі әрі жылдар бойғы арманыма жасалған қадам"", – деп жазды .
Ұшу күні жақын арада жарияланады. Бұған дейін Blue Origin қазан айының басында ұшатынын хабарлаған. Сапарды BlueOrigin.com сайтында, YouTube платформасында, әлеуметтік желілерден тікелей эфирде көруге болады.
Оқи отырыңыз: Ғарышта ең ұзақ болған қазақ ғарышкері кім? Тест
NS-36 миссиясы – New Shepard бағдарламасы аясындағы 15-ұшу. Осы күнге дейін Blue Origin ғарышқа 75 адамды ұшырды. Ғарышкер-туристер ғарыштың халықаралық шекарасы – Карман сызығынан асып шығады. Әдетте сапар шамамен 10–12 минутқа созылады. Осы уақыт ішінде Жерді ғарыштан көруге болады.
Компания алғаш рет туристерді ғарышқа 2021 жылғы 20 шілдеде жіберді. Оның арасында америкалық миллиардер, Amazon және Blue Origin компанияларының негізін қалаушы Джефф Безос болды.
Интернеттегі деректерге сүйенсек, мұндай сапардың құны – шамамен 500 мың доллар. Ал 2021 жылы Джефф Безоспен бірге алғашқы ғарыш сапарына билет онлайн-аукционда 28 миллион долларға сатылған.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мұндай сапардың құны – шамамен 500 мың доллар.,,2025-10-03T13:16:45+05:00
dress-kod-avtobus-kestesi-zane-kiru-tartibi-backstreet-boys-koncertinin-korermenderi-ne-bilu-kerek,informburo.kz,"Дресс-код, автобус кестесі және кіру тәртібі: Backstreet Boys концертінің көрермендері не білу керек",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dress-kod-avtobus-kestesi-zane-kiru-tartibi-backstreet-boys-koncertinin-korermenderi-ne-bilu-kerek,"21 қыркүйекте ""Астана Арена"" стадионында алғаш рет әлемге әйгілі Backstreet Boys тобының концерті өтеді. Бұл кешке 45 елден 12 мыңнан астам турист келеді. Көпшілік асыға күткен концерт қарсаңында қалада қандай дайындық жасалды? Жанкүйерлерді не күтіп тұр? Дресс-код қандай? Шаттл автобустар қай жерден жүреді? Informburo.kz көрерменге қажет ақпаратты жинақтады.
Өтетін орны: ""Астана Арена"" стадионы Күні: 21 қыркүйек Көрерменді кіргізу уақыты: 17:00 Шоудың басталуы: 19:30
Әкімдіктің хабарлауынша, концерт күні қалада көлік жүктемесін азайту үшін шаттл-автобустар ұйымдастырылады. Олар сағат 16:00-ден бастап қаланың бес нүктесінен көрермендерді стадионға жеткізеді:
Оқи отырыңыз: Өнерін ұнатқандар мен бөксеге сын айтқандар. Джей Ло қалай қазақ қоғамын екіге жарды
Көрермендер стадионға тек билетте көрсетілген сектордың есігінен кіре алады.
Концертті ұйымдастырып отырған ""Астана концерт"" ұйымы көрермендерге бірыңғай ақ түсте киініп келуді ұсынды. Барлығы ақ түсті киіммен келсе, концерт атмосферасы ерекше әсерлі болады деп күтілуде.
Осыған байланысты қазақстандықтар әлеуметтік желілерде #GetReadyWithMe хэштегімен концертке қалай киініп келетінін көрсетіп жатыр.
Ұйымдастырушылардың мәліметінше, концертті көру үшін Астанаға Германия, Польша, Франция, Түркия, Финляндия, Литва, Эстония, Чехия, Сербия, Грекия, Әзербайжан, Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан, БАӘ, Австралия сияқты 45 елден 12 мыңнан астам турист келеді.
Бұл концерттің тек Қазақстан ауқымындағы емес, Орталық Азиядағы ірі мәдени оқиғаға айналатынын көрсетеді.
Оқи отырыңыз: Алматыда Макс Корждың концерті өтпеді, бірақ қала оның әндерін бірнеше күн бойы шырқады
Концертте топтың әлемге белгілі хит әндері шырқалады. Олардың қатарында I want it that way, Everybody, As long as you love me, Quit playing games, Larger than life сынды әндер бар. Бұл әндер бірнеше буынның жастық шағымен, мектептегі би кештері мен 90-жылдардағы поп-мәдениетпен тығыз байланысты.
Backstreet Boys 1993 жылы АҚШ-тың Флорида штатында құрылды. Топта Эй Джей Маклин, Хауи Дороу, Ник Картер, Кевин Ричардсон және Брайан Литтрелл өнер көрсетеді. 1999 жылғы Millennium альбомы 30 миллионнан астам данамен сатылып, поп-музыка тарихындағы ең табысты дисктердің біріне айналды.
Бүгінде топ 130 миллионнан астам альбом сатып, әлемдегі ең табысты поп-группалардың қатарын толықтырды. 2025 жылы Лас-Вегастағы The Sphere кешенінде бір күнде 500 мың билет сатылып, рекорд орнатқан болатын.
Астанадағы концерт осы турдың бір бөлігі ретінде өтеді. Ұйымдастырушылар бұл оқиғаны Орталық Азиядағы ең ірі мәдени шаралардың бірі деп бағалап отыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",&quot;Астана концерт&quot; ұйымы көрермендерге бірыңғай ақ түсті киім киіп келуді ұсынды.,,2025-09-18T11:00:00+05:00
ekoazyrasu-degen-ne-zane-eskimnin-zuregine-zara-salmas-usin-ne-isteu-kerek-psixoanalitik-kenesteri,informburo.kz,Экоажырасу деген не және ешкімнің жүрегіне жара салмас үшін не істеу керек? Психоаналитик кеңестері,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ekoazyrasu-degen-ne-zane-eskimnin-zuregine-zara-salmas-usin-ne-isteu-kerek-psixoanalitik-kenesteri,"Ажырасу – адамның өміріндегі ең күрделі психоәлеуметтік дағдарыстардың бірі. Психологияда мұндай кезеңдер ""өмірлік дағдарыс"" деп аталады және ол жоғалту синдромына ұқсас эмоционалдық процестерді тудырады: күйзеліс, кінә, ашу, қорқыныш, бос кеңістік сезімі.
Соңғы жылдары психологиялық тәжірибеде ""экологиялық түрде ажырасу"" ұғымы кең тарала бастады. Психоаналитик Жанар Оспанның айтуынша, бұл ұғым адамның өз сезімін және бұрынғы серіктесінің эмоциясын ескере отырып, қарым-қатынасты өркениетті, сауатты және психикалық тұрғыда қауіпсіз түрде аяқтауды білдіреді.
Экологиялық ажырасудың негізгі қағидалары туралы маман айтып берді.
Психоаналитик Жанар Оспанның айтуынша, экологиялық түрде ажырасу адамның эмоциялық интеллект деңгейімен тікелей байланысты.
"" Экологиялық ажырасу – бұл адамның өз эмоциясын тануы, оны бақылауы және серіктесінің сезіміне құрметпен қарауы . Мұндай жағдайда бұрынғы жұбайды жау ретінде емес, ортақ тарихы бар тұлға ретінде қабылдау маңызды. Қарым-қатынасты өркениетті түрде аяқтау үшін сөйлесім тіліне ""мен – сөйлемдерін"" енгізу қажет. Мысалы: ""Мен өзімді ренжігендей сезіндім"", ""Менің ойымша, бізге ара-қашықтық қажет"" деген сияқты сөздер сезімді ашық, бірақ айыптаусыз жеткізуге мүмкіндік береді. Экологиялық тұрғыда ажырасудың басты қағидаты – кикілжіңнің орнына диалог орнату және эмоциялық шекараны сақтау. Бұл өзіңе де, екінші адамға да психологиялық тұрғыда қауіпсіз кеңістік қалыптастырады"", – дейді маман.
Психоанализдің негізін қалаған З. Фрейд пен гуманистік бағыт өкілдері К. Роджерс пен А. Маслоу адамның эмоциясын басу оның ішкі күйзелісін күшейтетінін атап өткен. Бұл ойды психоаналитик Жанар Оспан да қолдайды. Оның айтуынша, ажырасу кезіндегі ең үлкен қателік – сезімді тұншықтыру.
""Көп адам ауыр сәтте эмоциясын көрсетпеуге тырысады. Бірақ эмоцияны басу – жараның тереңдеуіне әкеледі. Адам өз сезімін мойындағанда ғана катарсис, яғни ішкі босану процесі басталады"", – дейді маман.
Оқи отырыңыз: Әзербайжанда туыстар арасындағы некеге шектеу енгізілген соң, үйлену тойлары азайды
Жанар Оспанның пікірінше, эмоцияны тану мен қабылдау – өзін-өзі реттеу қабілетінің негізі.
""Өзіңізге: ""Мен ренжідім"", ""Мен қорқамын"", ""Мен шаршадым"" деп айту – әлсіздік емес, керісінше ішкі күштің белгісі. Бұл адамның өз күйін түсініп, психологиялық тепе-теңдігін сақтауға көмектеседі"", – дейді психоаналитик.
Психолог ажырасу кезінде адамдардың жиі қолданатын қорғаныс тетіктерінің бірі – ""кінә арттыру механизмі"" екенін айтады. Оның сөзінше, бұл механизм қысқа мерзімде жеңілдік беретіндей көрінгенімен, ұзақ уақытта психологиялық жараны тереңдетеді.
""Біз ауыр сезіммен бетпе-бет келгенде, оны өзімізге қабылдаудың орнына, өзгеге телиміз. ""Сен кінәлісің"", ""Сен бұздың"" деген сөздер дәл осы проекция механизмінің көрінісі. Бірақ мұндай тәсіл жанды емдемейді, керісінше ренішті ұзартады"", – дейді маман.
Жанар Оспанның пікірінше, экологиялық тұрғыда ажырасудың басты шарты – кінәлаудан гөрі жауапкершілікті бөлісу .
""Қарым-қатынас – екі адамның ортақ кеңістігі. Сондықтан да оның аяқталуы үшін жауапкершілік те ортақ болуы керек. Өзін де, өзгені де түсіне білу – психологиялық жетілгендіктің белгісі"", – дейді психоаналитик.
Психологтың айтуынша, балалары бар отбасылардағы ажырасу – ең күрделі психоэмоциялық процестердің бірі. Жанар Оспан бұл құбылысты психологияда ""баланың ішкі лоялдық қақтығысы"" деп аталатынын атап өтті. Оның айтуынша, мұндай жағдайда бала екі ата-ананың арасындағы рөлдік тепе-теңдікті жоғалтып, өз эмоциясын ашық білдіре алмай қалады.
""Бала үшін ата-ананың екеуі де бірдей маңызды. Егер ересектердің арасындағы реніш балаға берілсе, ол қай тарапты жақтау керегін білмей, ішкі жан дүниесінде қақтығысқа түседі. Бұл оның сенім жүйесіне және болашақтағы қарым-қатынас моделіне әсер етуі мүмкін"", – дейді маман.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда ажырасу қымбаттайды. Сенат баж мөлшерін арттыру мәселесін қарап жатыр
Сондықтан Жанар Оспан ата-аналарға баланы ересектер арасындағы шиеленістен қорғауды және махаббаттың үзілмейтінін үнемі білдіріп отыруды ұсынады.
""Балаға: ""Біздің арамыз өзгерсе де, сені екеуміз де жақсы көреміз"" деп ашық айту – оның ішкі қауіпсіздік сезімін сақтаудың ең тиімді тәсілі. Бұл сөз баланың психикасына тұрақтылық пен сенімділік береді"", – дейді психоаналитик.
Психоаналитик Жанар Оспанның айтуынша, ажырасудан кейін бірден достық орнатуға тырысу немесе қарым-қатынасты қайта талқылау – адамның психикасына ауыр салмақ түсіретін құбылыс. Мұндай әрекеттер көбіне когнитивтік диссонансқа әкеледі, яғни санада ""бітті"" деген түсінік пен ""тағы бір мүмкіндік бар"" деген үміттің қақтығысы орын алады.
""Кей адамдар ажырасқаннан кейін бәрін ""достықпен аяқтадық"" деп шынайы эмоцияларын жасырып қояды. Бірақ бұл – ішкі қайшылықты тереңдететін жағдай. Эмоциялық жара жазылмай тұрып, достық орнатуға тырысу – өзін алдау "", – дейді маман.
Жанар Оспанның пікірінше, уақыт пен арақашықтық – эмоциялық қайта қалпына келудің негізгі шарты.
""Өзіңді тыңдап, не сезініп жүргеніңді түсіну үшін уақыт керек. Бұл кезеңде рефлексия мен ішкі тыныштық өте маңызды. Адам тек өз эмоциясын қабылдаған кезде ғана жаңа өмірге психологиялық тұрғыда дайын болады"", – дейді психоаналитик.
Оқи отырыңыз: Иракта 9 жастағы қыздардың некеге тұруына рұқсат берілмек. Бастама БҰҰ тарапынан сынға қалды
Маман сондай-ақ бұл уақытта психологиялық шекара орнатудың маңыздылығын ерекше атап өтеді. Оның айтуынша, бұл – өзін қорғаудың және жаңа тепе-теңдікке келудің негізгі қадамы.
Заманауи психотерапияда, әсіресе когнитивті-мінез-құлық терапиясы бағытында, ажырасудан кейінгі эмоционалдық күйзелісті өңдеу – жеке бағыт ретінде қарастырылады. Психоаналитик Жанар Оспанның айтуынша, мұндай терапиялық жұмыс адамның өз сезімдерімен қайта байланыс орнатып, өмірін жаңаша көруге мүмкіндік береді.
""Психологпен жұмыс істеу – тек ауыр кезеңді жеңу емес, өзін қайта танып-білу жолы. Терапия барысында адам өз қажеттіліктерін түсінуді, деструктивті ойларды қайта құрылымдауды әрі жаңа өмір сценарийін қалыптастыруды үйренеді"", – дейді маман.
Ол экологиялық тұрғыдан ажырасуды тек ""мәдениетті қоштасу"" ретінде емес, жеке тұлғалық өсу актісі ретінде қарастырады.
""Экологиялық түрде ажырасу – бұл адамның өзін де, өзгені де түсіне білу қабілетінің артуы. Бұл процесс эмоционалдық мәдениетті дамытады және психологиялық жетілуге жол ашады. Менің ойымша, салауатты ажырасу – өзіңді және өзгені ренжітпей, өмірдің жаңа парағын ашу өнері. Мұндай таңдау – қоғамдағы психологиялық сауаттылық пен жауапкершіліктің айғағы"", – дейді психоаналитик Жанар Оспан.
Оқи отырыңыз: Трамптың отбасы 499 доллар тұратын ""алтын"" смартфон шығарды
Психоаналитик Жанар Оспанның айтуынша, ажырасу – екі адамның арасындағы шешім болғанымен, ол олардың артындағы үлкен әлеуметтік шеңберге де әсер етеді: туыстар, достар, ортақ таныстар. Сондықтан мұндай жағдайда дұрыс коммуникация мен жеке шекараны сақтау өте маңызды.
""Адамдар көбіне ажырасу туралы әңгімені өз атынан емес, өзгелер арқылы жеткізеді. Бірақ ең дұрыс жол – өз дауысыңмен, сабырлы әрі бейтарап түрде айту. Мысалы: ""Біз өзара келісіммен ажырастық. Біз ұзақ ойлана келе осылай шештік, сондықтан сіздерден түсіністік күтемін."" Мұндай ашықтық өсек-аяңның алдын алады және эмоциялық бақылауды өз қолыңызда ұстауға көмектеседі"", – дейді маман.
Жанар Оспан ажырасудан кейін достарды ""таңдау"" міндетті емес екенін де айтады. Оның пікірінше, достық – иелену емес, еркін байланыс. Егер екі тарап та сабырлы болса, ортақ достық сақталады.
""Бұрынғы жұбайдың туыстарымен де қатынасты бірден үзу міндетті емес. Тек эмоциялық және тұлғалық шекара сақталуы қажет. Егер байланыс сізге ауыр тисе, арақашықтық ұстау – қалыпты нәрсе . Балалары бар отбасыларда басты назар баланың эмоционалдық қауіпсіздігіне бағытталуы керек. Балаға: ""Біздің қарым-қатынасымыз өзгерсе де, сені екеуміз де жақсы көреміз"" деп ашық айту – оның ішкі тұрақтылығын сақтайды"", – дейді Жанар Оспан.
Сондай-ақ ол өз жеке кеңістігін қорғаудың маңыздылығын атап өтеді.
""Туыстар мен достардың пікірлері кейде жараны қайта ашады. Ондайда жай ғана ""Бұл тақырыпты талқылағым келмейді, бәрі бақылауда"" деп қысқа айту жеткілікті. Бұл – сыпайы түрде шекара қоюдың мәдени тәсілі. Түсіністік пен сабырлық сақталса, сыйластық жоғалмайды. Уақыт өте сізге кімнің шын мәнінде жақын екенін өмірдің өзі көрсетеді"", – дейді психоаналитик.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Психологтың айтуынша, балалары бар отбасылардағы ажырасу – ең күрделі психоэмоциялық процестердің бірі.",,2025-10-14T12:30:40+05:00
etnostil-trendte-qazaqtyn-ulttyq-kiimderin-qalai-sange-ainaldyruga-bolady,informburo.kz,Этностиль – трендте! Қазақтың ұлттық киімдерін қалай сәнге айналдыруға болады?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/etnostil-trendte-qazaqtyn-ulttyq-kiimderin-qalai-sange-ainaldyruga-bolady,"Бүгінде басына тақия, үстіне ою-өрнекпен көмкерілген киім киген адамдарды көру таңсық жайт емес. Этностиль халық арасында трендке айналды. Ұлттық стильдегі әшекейлер де жаңаша сипат алды. Қазақтың шапаны мен камзолын қазіргі заманға сай тігетін дизайнерлер көбейді. Қазір этнобұйымдарды базардан да, дүкендерден де табуға болады. Адам көп жүретін орындарда жәрмеңкелер де өтіп тұрады. Ал соның ең үлкені – Алматыда жыл сайын өтетін Ethno Pop-Up Store. Дизайнерлер мен қолөнер шеберлерінің басын біріктіретін этно-мәдени фестивальде сауда қызып қана қоймай, төрінде қазақтың ән-күйі күмбірлеп, домбыраның үні естіледі.
Осы орайда Информбюро тілшісі фестивальдің ұйымдастырушысы танымал әнші Динара Сұлтанмен жоба туралы аз-кем сұхбаттасты.
– Бұл жоба қалай дүниеге келді? Жалпы Астана мен Алматыда Pop-Up store көп етеді ғой.
– Иә, бірақ этно бағытында мұндай жоба болмады. Шетелде ұзақ тұрған соң елге деген сағынышым осындай жобаны жасауға түрткі болды. ""Біз өзгелерге еліктейміз деп шетелдің киімін киіп аламыз. Неге біз өзіміздің киімдерімізді кимейміз?"" деген сұрақ туды. Араб елдеріндегі адамдар өздерінің ұлттық киімін киіп жүреді. Олардың киімі бізге тән емес. Елге деген сағыныш маза бермей, Қазақстанға оралған соң осы жобаны қалай да болсын жасаймын деп шештім.
2021 жылы наурыз айында алғашқы Ethno Pop-Up Store өткіздік. Бұл жобаның басты мақсаты – қолөнершілер мен дизайнерлердің басын қосып, қазақтың ұлттық киімдерін көпшілікке таныстыру және оларды Наурыз мейрамында ғана емес, күнделікті киім сияқты киюге болатынын көрсету. Ең бастысы – қазақтың ұлттық киімін трендке айналдыру. Жоба басталғалы үш-төрт жылда ұлттық киімдеріміз бен әшекейлеріміздің танылуына аз да болса үлес қостық деп ойлаймын. Жәрмеңке алғаш өткен жылғы деңгеймен салыстырсақ қазіргі этно бұйымдардың сапасы жоғарылай түсті. Осы жәрмеңкеде қойылған әр бұйымды шетелге шыққанда отандық брендіміз деп мақтанып киіп жүруге болады.
– Содан бері фестиваль ауқымы кеңейді ме? Қанша бренд қатысып жатыр?
– Алғашқы фестиваль мектебімізде өтті. Сол кезде қолөнершілер мен дизайнерлерді қосқанда әрең дегенде жиырмадай брендті таптық. Өзіміз бұрын-соңды жәрмеңке жасап көрмегенбіз. Көже қайнатып, дәм татқызып, барынша көңілді өткіздік. Келе-келе брендтер саны жүзге жетті.
Жобаға қатысу үшін өтініш беру қажет. Брендтерге анализ жасап, бұйымдарын өздері жасай ма соны тексеретін команда бар. Сондықтан барлық бренд қатыса алмайды. Талапқа сай келген, көңілден шыққан жобаларды қоладуға әзірміз. Жәрмеңкеге қатысатын дизайнерлер мен қолөнершілердің әрқайсын жеке танимын. Сүйікті брендтерім де бар. Ешқайсын бөліп жармаймын, бәрін бірдей қолдаймын.
Осы жолы 120 бренд өз бұйымдарын әкелді. Былтыр 150-ден астам бренд қатысқанда адам сыймаған соң биыл кішкене азайттық. Былтыр наурызда өткен фестивальге екі күн бойы бес-алты мыңға жуық адам келді. Ендігі мақсатымыз қонақтар қатарын 10 мыңға жеткізу болып отыр. Келер жылғы Ethno Pop-Up Store фестивалінде бірінші күні басқа дизайнерлер, екінші күні басқа дизайнерлер болады. Келушілер саны көбейетін шығар деп ойлаймын.
Публикация от Ethno Pop-Up Store: Mol Dünie (@ethno_popup_store)
– Бұл жолғы фестиваль неге ""Сабантой"" деп аталды?
Алғашқы Ethno Pop-Up Store наурыз мейрамына орай өтті. Фестивальге келіп, бұйымдарды сатып алатын тұтынушылар да, сол бұйымдарды жасайтын ісмерлер мен қолөнершілер де бір жылда бір рет қана өткізу аздық ететінін айтты. Есімізге Сабантой мейрамы түсіп, неге күзде де жасамасқа деген ой келді. Этно деп аты айтып тұрғандай ұлттық киімдерді наурызда ғана киеді деген түсінік бар. Сондықтан біз Қазақстанда тойлана бермейтін, өшіп бара жатқан сабантой мейрамын қайта жаңғыртқымыз келді. Ауыл-аймақта егін егіп, астық жинайтын шаруалар бәлки тойлайтын шығар. Бірақ дәл Наурыздай тойланбаған соң Ethno Pop-Up Store бағдарламасына Сабантойды қостық. Міне, екі-үш жыл қатарынан Наурыз және Сабантой мейрамы қарсаңында жылына екі рет жәрмеңке өткізіп келе жатырмыз.
– Этно-мәдени фестиваль болғандықтан мұнда саудадан басқа тағы не істеуге болады?
– Бұл – жай ғана жәрмеңке емес, отбасылық үлкен фестиваль. Биыл екінші рет Sadu Arena-да өткізіп жатырмыз. Сахнада өзіміз тәрбиелейтін жас өрендер өнер көрсетті. Биыл тосынсый жасап мен де сахнаға шықтым. Далада тамақ әзірленіп жатыр. Бұл жерде сауда қызып жатса да, күні бойы қонақтарға интерактив болып жатады. Балалар қыш бұйымдарын жасауды, киіз басуды үйренеді. Қонақтар дәрістерді тыңдап, ойланарлықтай бірнәрсе түйіп кетеді. Біз кімбіз? Қазақ тілін не үшін дамыту керек? Кімдігімізді қалай танимыз деген сұрақтарға жауап таба алатын алаң жасадық.
– Этностильдегі киім үлгілері көбейіп жатқаны қуантады. Алайда ""алайын десек бағасы қымбат, қалтамыз көтермейді"" деген пікірді көп естиміз. Неге қымбат?
– Дизайнерлер матаны Түркиядан, Дубайдан алады. Өкінішке қарай, Қазақстанда мата тұрмақ ине мен жіп шығармаймыз. Бірақ дизайнерлер әкелетін маталар шетелде де қымбат. Қазір қатты инфляция болып жатыр. Материалға қоса машинасы бар, цехты жалдау ақысы бар, тігіншілердің жалақысы бар. Соның бәрін қосқанда бір киімнің бағасы 100 мыңға жетіп қалады. Көбінесе матасына байланысты.
– Алда қандай жоспарыңыз бар?
– Енді бұл жобаны басқа қалаларда жасасам деймін. Алматыда ғана үлкен ауқымда өтіп келеді. Қаржыны жарнамаға салып жатырмыз. Хобби ретінде алып жүрген жобам болған соң бұдан ешқандай табыс таппаймын. Бала күнімнен зергерлік бұйымдарға қатты қызықтым. Бұл жобаға бизнес деп қарамаймын, бірақ неге бизнес жасамасқа. Басқа елге, басқа қалаға шығып жатсақ тәжірибемізді бөлісіп, франшиза қылып сатуға болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Танымал әнші, этно-мәдени фестивальдің ұйымдастырушысы Динара Сұлтанмен сұхбат.",,2025-10-08T12:30:00+05:00
ministr-sudia-partiia-xatsysy-alemde-zasandy-intellekt-qandai-qyzmetterge-tagaiyndaldy,informburo.kz,"Министр, судья, партия хатшысы. Әлемде жасанды интеллект қандай қызметтерге тағайындалды",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ministr-sudia-partiia-xatsysy-alemde-zasandy-intellekt-qandai-qyzmetterge-tagaiyndaldy,"Таныстыру рәсімі Астанада Digital Bridge халықаралық форумы аясында өтті. Бұл – Қазақстанда лауазымға ие болған алғашқы нейрожелі. Ол ішкі және сыртқы нормативтік құжаттарды, 2008 жылдан бергі директорлар кеңесінің шешімдерін және қордың құрылған сәтінен бастап жинақталған басқа да материалдарды талдайды.
Әлемнің өзге де елдерінде жасанды интеллект басқару саласында қолданылып қана қоймай, қызметке тағайындалып, түрлі лауазымға ие болып жатыр. Иформбюро порталы осындай қызмет атқарып жүрген жасанды интеллект негізіндегі нейрожелілер туралы шолу әзірледі.
Samruk-Kazyna Artificial Intelligence – жасанды интеллект негізінде әзірленген және өңір бойынша директорлар кеңесінің дауыс беру құқығы бар алғашқы цифрлық тәуелсіз мүшесі. SKAI корпоративтік басқарудың ашықтығы мен сапасын арттырудың жаңа құралы болып отыр. Нейрожелі құжаттарды, директорлар кеңесінің шешімдерін және қор құрылғаннан бергі жинақталған басқа да материалдарды талдайды. Бұл – кеңестің әлдеқайда ұтымды әрі сараланған шешімдер қабылдауына мүмкіндік береді.
""Самұрық-Қазына"" қауіпсіздікті назардан тыс қалдырмады. SKAI қордың портфельдік компаниясы – ""Қазақтелекомның"" екінші суперкомпьютері Al Farabium-ның жабық контурында жұмыс істейді. Осылайша ақпарат ел аумағынан тысқары тарамайды, ал жоғары есептеу қуаты талдаудың сенімділігі мен жылдамдығын қамтамасыз етеді.
Жүйенің негізі ретінде қазақстандық Alem LLM тілдік моделі қолданылған. Енді технология мен адамдар шешімді бірлесе қабылдайды. SKAI директорлар кеңесінің алдағы отырысында қолданылмақ.
Шэньчжэньде DeepSeek үлгілерінің негізінде құрылған ""AI кадрлары"" (AI civil servants) муниципалдық қызметтерде жұмыс істей бастады. Бұл жасанды интеллект-қызметкерлер құжаттарды өңдейді, жүктелген міндеттерді жасауға көмектеседі, шағымдарды талдайды, тапсырмаларды бөледі. Бұл министр сияқты жоғары лауазым болмаса да, жасанды интеллект мемлекеттік басқару саласында жұмыс істеп, процестерге қатысып отыр.
2023 жылы Футянь ауданында жасанды интеллект негізінде ""виртуалды партия хатшысы"" тағайындалды. Ол тұрғындарға кеңес беріп, мемлекеттік қызметтер бойынша жауаптар ұсынды. Бұл PR-жоба болғанымен, БАҚ оны ""виртуалды шенеунік"" деп атап кетті. Виртуалды мемлекеттік қызметшілер тапсырмаларды орындағанымен адамның бақылауында болады. Шешімді адамның өзі қабылдайды.
Оқи отырыңыз: Жасанды интеллект Қазақстанның Адам дамуы индексіндегі позициясын жақсарта ма?
Албанияда жасанды интеллект министр болып тағайындалды. Diella атты виртуалды министр елдегі мемлекеттік сатып алуларды қадағалайды. Осылайша Албания жасанды интеллектіні министр лауазымына тағайындаған әлемдегі алғашқы мемлекет атанды.
Diella албан тілінде ""күн"" деген мағынаны білдіреді. Албания премьер-министрі Эди Раманың айтуынша, енді мемлекеттік тендерлерді өткізу үдерісі біртіндеп Diella-ның құзырына беріледі.
""Осыдан соң Албания мемлекеттік тендерлерде жемқорлықтан толық арылған елге айналады. Барлық қаражат ашық әрі қатаң бақылауда болады. Бұл – қиял емес, нақты қадам"", – деді Эди Рама.
Жасанды интеллект қазірдің өзінде жұмысын бастап, барлық үкімет отырыстарына қатысып жатыр. Виртуалды министрді қолдау үшін жаңа бөлім құрылып, мемлекеттік құрылымдарға нейрожелілер енгізіледі. Бұл тендерлердің ашықтығы мен әділдігін қамтамасыз етпек.
Оқи отырыңыз: ChatGPT орнына – Oylan, MangiSoz, Beynele және TilSync: Қазақстандық жаңа 4 жаңа жасанды интеллектке шолу
Виртуалды министр парақорлық пен лоббизмге жол бермейді. Жақында ғана Албанияның бұрынғы президенті сыбайлас жемқорлық күдігімен қамауға алынғандықтан, бұл жаңалық елде өзекті бола түсті.
Diella қазірдің өзінде e-Albania атты электронды мемлекеттік қызметтер платформасын басқарып отыр. Жасанды интеллект бейнесінде дәстүрлі албан киіміндегі қыз бейнеленген.
Сот саласына да жасанды интеллект еніп жатыр. Қытай сот жү­йесі цифрлық инновацияларды қол­дану тұрғысынан әлем бойынша көш бастап тұр. Бұл елде цифрлық сот зертханасы жұмыс істейді.
Қытайдың кейбір аймақтарында, мысалы Шанхай мен Ханчжоу соттарында жасанды интеллект виртуалды көмекші ретінде сотқа қатысады. Олар алдыңғы істерді талдайды, заң баптарын тізеді, үкім нұсқаларын ұсынады. Мысалы, қылмыстық істерде жасанды интеллект айыпталушының кінәсін дәлелдеуге қатысты деректерді жүйелеп береді.
Сондай-ақ, кейбір аймақтарда жасанды интеллект ""виртуалды сот офицері"" қызметін атқарады. Ол сот залында бейне-аватар ретінде көрініп, іс барысын түсіндіреді, сұрақтарға жауап береді. Бірақ, соңғы шешімді әрдайым судьяның өзі қабылдайды.
2023 жылы Ұлыбританияның Брайтон қаласында кәсіпкер Стив Эндакот ""AI Steve"" атты жасанды интеллект жобасын іске қосты. Жоба мақсаты – жасанды интеллект көмегімен тұрғындармен тікелей диалог құрып, пікірлеріне құлақ асу.
AI Steve – чат-бот пен нейрожелінің қосындысы. Брайтон тұрғындары онлайн түрде AI Steve-ке сұрақ қойып, ұсыныстарын айтады. Жасанды интеллект оларға жауап беріп қана қоймай, тұрғындардың идеясын жинап, сараптайды. AI Steve ресми түрде парламент мүшесі емес, бірақ ол 2024 жылғы Ұлыбритания парламенттік сайлауында ""AI Steve"" атауымен тәуелсіз кандидат ретінде тіркелді. Егер ол сайлауда жеңсе, ресми мандат Стив Эндакотқа берілетін еді. Бірақ, ол барлық шешімді AI Steve-тің алгоритмдеріне сүйеніп қабылдайтынын мәлімдеді. AI Steve – әлемдегі алғашқы жасанды интеллект-кандидат. Ол әлі ресми саясаткер болған жоқ, бірақ Ұлыбританиядағы сайлауға қатысуы жасанды интеллектінің саяси жүйеге тікелей кіре бастағанын көрсетті.
Ресейде алғаш рет жасанды интеллект мемлекеттік қызметшіні алмастырды. Амур облысындағы кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау жөніндегі уәкіл Игорь Радченко 2025 жылғы көктемде осындай тәжірибе бастаған. Сәуірде ол GigaChat және DeepSeek нейрожелілеріне негізделген екі AI көмекшісін іске асырды. Мекеме заң кеңесшісіне мардымды жалақы төлей алмаған соң, оның орнын жасанды интеллектімен алмастырған. AI көмекші кәсіпкерлердің өтініштерін өңдеумен айналысады. Жасанды интеллект қолданысқа енгізілгелі өтініштерді қарау уақыты екі күннен бір сағатқа дейін қысқарды.
Жасанды интеллект омбудсменге оңтайлы әрекет ету бағытын ұсынады, тиісті заңдарға сілтемелерді жинайды және сотқа өтініш беруге немесе хат жобасын жасауға көмектеседі.
Бұл тәжірибе нәтиже күткеннен асып түсетінін көрсетті. Омбудсмен бизнес мүддесін қорғайтын арбитраж сотқа былтыр небәрі 19 іс түскен болса, 2025 жылдың бірінші жартыжылдығында сотқа 30 шағым түскен.
Бұл ретте жетекші заң кеңесшісі жұмыстан босатылмаған. Оның орнына ол Амур облысының азаматтық палатасындағы осындай бос лауазымға ауыстырылған.
Оқи отырыңыз: ChatGPT, DeepSeek, Gemini. Жасанды интеллект бәсекесінде кімнің бәсі жоғары
Эстония – электронды үкімет жүйесі дамыған елдердің бірі және алғашқылардың бірі болып сот жүйесіне жасанды интеллект енгізді. 2019 жылы Эстония әділет министрлігі ""робосудья"" (AI judge) жобасын таныстырды. Негізгі мақсаты – қарыз қайтару, келісімшарт бұзылуы, шағын төлемдер секілді ұсақ азаматтық дауларды жылдам шешу.
Бұл робосудья 7 мың еуроға жетпейтін азаматтық істерді қарайды. Әдетте компаниялар мен тұтынушылар арасындағы даулар немесе шағын коммерциялық даулар болуы мүмкін. Жасанды интеллект материалдарды талдап, алгоритм бойынша шешім шығарады. Шешім шыққан соң тараптардың бірі келіспесе, оны адам судья қарауы үшін апелляцияға бере алады. Бұл жерде жасанды интеллект соңғы шешімді шығара алмайды, бәрібір іс адам бақылауында болады.
Бұл жобаның артықшылығы – жасанды интеллект қарапайым істерді тез шешеді. Ал судьялар ұсақ істерге уақыт кетірмей, күрделі істерге көбірек көңіл бөледі. ""Робоcудья"" жүйесі пилоттық режимде ғана қолданылды. Толыққанды ұлттық деңгейде енгізілген жоқ. Десе де, Эстония үкіметі оны жетілдіріп жатыр.
Айта кететін жайт: Албанияда жасанды интеллект ресми түрде министр атанса, қалған елдерде жергілікті деңгейде ""вируталды әкім"", ""виртуалды судья"" секілді эксперименттер жасалып жатыр. Жасанды интеллект толықтай жауапкершілікке ие бола алмайды, тек көмекші құрал ретінде қолданылады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда SKAI атты нейрожелі &quot;Самұрық-Қазына&quot; директорлар кеңесінің цифрлық тәуелсіз мүшесі атанды.,,2025-10-03T15:15:15+05:00
olimge-akeletin-undistandyq-sarbat-zotelge-qarsy-darilerden-qazaqstanga-qauip-bar-ma,informburo.kz,Өлімге әкелетін үндістандық шәрбат: Жөтелге қарсы дәрілерден Қазақстанға қауіп бар ма,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/olimge-akeletin-undistandyq-sarbat-zotelge-qarsy-darilerden-qazaqstanga-qauip-bar-ma,"Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Үндістанда өндірілетін бірқатар сұйық дәрі-дәрмектің құрамында адам өміріне қауіпті зат бар екенін хабарлады. Сарапшылар Coldrif, Respifresh TR және ReLife атты шәрбаттардан диэтиленгликоль (техникалық спирт) табылғанын анықтаған. Бұл өнімдерді Sresan Pharmaceutical, Rednex Pharmaceuticals және Shape Pharma компаниялары өндірген. Бұл ақпарат Мадхья-Прадеш штатында бес жасқа дейінгі 17 баланың қайтыс болуынан кейін белгілі болды.
Үндістанның Ауруларды бақылау және алдын алу комиссиясы дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымына бұл дәрілердің басқа елдерге экспортталмағанын және заңсыз жолмен шығарылғаны туралы дерек жоқ екенін мәлімдеді. Дегенмен, ДДҰ басқа елдер мен аймақтарға дәрі-дәрмек жеткізу тізбегін мұқият тексеруді және бақылаусыз дәрі айналымындағы өнімдерге қатаң қадағалау орнатуды ұсынды.
Бұл Үндістанда тіркелген алғашқы жағдай емес. 2023 жылы дәл осы зат табылған үнді шәрбаттары Гамбияда 70, ал Өзбекстанда 18 баланың өліміне себеп болған.
2019 жылдың желтоқсанынан 2020 жылдың қаңтарына дейін Джамму және Кашмир штатында бес жасқа дейінгі кемінде 12 бала жөтелге қарсы шәрбат ішкеннен кейін көз жұмды. Белсенділердің айтуынша, шын мәнінде құрбандар саны бұдан да көп болуы мүмкін.
Бұған дейін де кодеин қосылған шәрбаттарды заңсыз пайдалану жағдайлары тіркелген. Кодеин – әлсіз опиоид, бірақ жоғары дозада ол эйфория мен тәуелділік тудырады және кішкентай балаларға қабылдауға болмайды.
Мамандардың айтуынша, әр жолы ел билігі дәрі нарығын реформалауға уәде бергенімен, улы шәрбаттар қайтадан пайда болып отырады. Шағын компаниялар жүздеген арзан, сертификатталмаған шәрбат өндіріп, сатылымға еркін шығып кетеді.
Оқи отырыңыз: Naqty Onim қолданбасы: Дәрі-дәрмекті қалай бақылауға болады
Қазақстанның Денсаулық сақтау министрлігіне қарасты Дәрілік заттарды сараптау ұлттық орталығы бұл дәрілерге қатысты ресми түсініктеме берді.
Орталықтың хабарлауынша, Coldrif, Respifresh TR және ReLife дәрілік препараттары Қазақстан Республикасының дәрілік заттар тізілімінде тіркелмеген және ел аумағына ресми түрде әкелінбеген.
Сонымен қатар Eapteka.kz, Apteka911.kz, Tabletka.kz сынды ірі интернет-дәріханалар мен маркетплейстердің ешбірінде әзірге бұл өнімдер жоқ.
Үндістан билігі бұл дәрілер елден экспортталмағанын айтқанымен, ДДҰ бұл мәлімдемеге толық сенуге болмайтынын хабарлады. Себебі кей жағдайларда дәрілер бейресми немесе “сұр нарық” жолдарымен басқа елдерге өтіп кетуі мүмкін.
Сол себепті ұйым барлық елдерге, әсіресе дамушы нарықтарға, дәрілік өнімдердің сапасын және жеткізу тізбегін тексеруді күшейтуді ұсынды.
Мамандардың айтуынша, мұндай жағдайлардан қорғанудың ең сенімді жолы – дәрілерді тексерілген көздерден алу.
Дәріні сатып алмас бұрын:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл дәрілерден кем дегенде 17 адам қайтыс болған.,,2025-10-16T11:35:25+05:00
oqusynyn-cifrlyq-kundeligi-nege-esqasan-qagaz-kundeliktin-ornyn-basa-almaidy,informburo.kz,Оқушының цифрлық күнделігі неге ешқашан қағаз күнделіктің орнын баса алмайды?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/oqusynyn-cifrlyq-kundeligi-nege-esqasan-qagaz-kundeliktin-ornyn-basa-almaidy,"Қағаз күнделік – өткеннің сарқыншағы ма, әлде баланың дамуына ауадай қажет құрал ма? Осы сұрақ қайтадан күн тәртібіне шықты. Цифрландыру дәуірінде дәстүрлі күнделіктің орны қандай болуы керек? Сарапшылар мен ата-аналар не дейді? Оқу-ағарту министрлігінің осы мәселеге қатысты ұстанымы қандай? Informburo.kz зерттеп көрді.
Қазақстанда қағаз күнделік 2016 жылға дейін оқушының бағасы мен тәртібін қадағалайтын негізгі құжат болды. Күнделікті сабақ кестесі, үй тапсырмасы, баға – бәрі сонда жазулы тұратын. Мұғалім оқушыға қандай да бір ескертуі болса, оны да осы күнделікке жазып беретін.
2016 жылдан бастап білім беру жүйесінде электронды күнделік (kundelik.kz) енгізіліп, қағаз күнделік кезең-кезеңімен қолданыстан шыға бастады. Алайда балалар клиникалық психологы Айнұр Алдаш бастауыш сынып оқушылары үшін қағаз күнделіктің маңызы зор екенін екенін айта келе, оны мектепке қайтаруды ұсынды :
""Ми маңдай, төбе, шүйде, самай деген бөліктерден тұрады. Яғни, мидың маңдай бөлігі бала 6-7 жасқа келгенде белсенді дамып бастайды. Міне, сол маңдайды дамытуға керемет көмектесетін құрал – күнделік.
Күнделік балаға уақытты түсіну үшін керек. Қазіргі балалардың көбі мезгілдерді, ай аттарын, аптадағы күндерді білмейді. Жаттату қиын. Жаттап алса да, уақытты сезбейді. Күнделікті күнде қолданған бала қазір қыркүйек екенін, аптаның қай күні екенін, қай күні не болатынын біліп жүреді. Қайта-қайта көріп, ашып жүрген соң көру арқылы есте сақтайды.
Күнделік – көзге көрінетін сабақ кестесі. 90 пайыз бала – бұл жаста визуал. Ақпаратты көріп қабылдайды. ""Не оқимын, қай сабақты дайындаймын"" дегеннің бәрі көз алдында тұруы керек. Бұл өте маңызды.
Бала жоспарлап үйренеді. Мысалы, бүгін дүйсенбі. Бейсенбіге жаттау бергенін көрді. Ертең бір шумағын жаттаймын, сосын тағы бір шумақ. Бейсенбіге дейін күшімді, уақытымды ұтымды пайдаланамын деп жоспарлауды үйренеді.  Дербестік күнделікпен тезірек дамиды. Шапшаңдық, өз-өзіне қызмет көрсету, өзі үшін әрекет ету, өз бетінше тапсырма орындау қабілеті қалыптасады"", – дейді психолог.
Маманның айтуынша, электронды күнделік бастауыштағы балаға ыңғайсыз:
""6-7 жастағы бала электронды күнделікті өз бетінше ашпайды. Оны анасы қарайды. Анасы қарамаса, айтпаса, сабақ та орындалмайды. Орындауға балада ынта да болмайды. Сосын баланың орнына анасы сабақ оқып, сабақ кестесін жазып отырады. Ал балада өз бетінше тапсырма орындау қабілеті нөл болады"" – дейді психолог.
Сонымен қатар Айнұр Алдаш күнделікке баға уақытылы қойылуы керек екенін атап өтті.
""Бала сабақта бағасын бірден алуы қажет. ""Кешке"", ""ертең"" деген, электронды күнделіктен көре салу деген жарамайды. Себебі баланың санасында себеп-салдарлық байланыс жоқ. Біраз уақыт өтіп кеткен соң қай бағаны не үшін алғанын бала ұмытып қалады. Бірден, дәл уақытында кері байланыс алмаған соң ол бағаның, бағалаудың бала үшін маңызы жоқ, бәрібір"", – дейді маман.
Айнұр Алдаш жазбасының соңында Оқу-ағарту министрлігіне баяғы күнделікті қайтаруды ұсынды.
Оқи отырыңыз: Бас прокурор ""Күнделіктегі"" жарнама туралы: Бізге арыз-шағым түскен жоқ
Informburo.kz Оқу-ағарту министрлігіне осы мәселе бойынша ресми сауал жіберді. Министрліктің жауабына сүйенсек, білім беру саласындағы технологиялық шешімдерді енгізу жергілікті атқарушы органдардың құзыретінде. Яғни, мектепте қай жүйені қолданатынын аймақтағы білім басқармалары шешеді.
Министрлік сонымен бірге кез келген жаңа жүйе заңнама талаптарына сәйкес келуі, барлық тараптардың мүддесін тең қамтамасыз етуі тиіс екенін атап өтті.
"" Ақпараттық жүйелер саласындағы кез келген өзгерістер мен жаңашылдықтар заңнама талаптарына қатаң сәйкес келуі және білім беру процесіне қатысушы барлық тараптардың мүдделерінің теңдігін қамтамасыз етуі тиіс "", – деп жазылған жауапта.
Оқи отырыңыз: Оқу-ағарту министрлігі мектеп формасына діни киім элементтерін қосуға болмайтынын еске салды
Электронды күнделік пен қағаз күнделік мәселесі ата-аналар арасында да қызу талқыланып отыр. Бірі – қағаз күнделіктің баланың жауапкершілігі мен мотивациясын арттыратынын айтса, енді бірі – электронды жүйені тиімді санайды. Ал үшінші тарап екі нұсқаны қатар қолдануды қолдайды.
nurzhamalerzhankyzy1: ""Күнделік ұстаз үшін де, ата-анаға да, балаға да өте тиімді. Ата-анасы баланың күнделікті алған білімін, тәртібін тексеріп, көріп отырады. Бұрынғыдай күнделікті қайтарсын. Бала күнделік арқылы күнді, апта аттарын, жыл мезгілдерін, күнді тағы басқа көптеген мағлұматты білетін болады"" .
araily.maratkyzy88: ""Қызым оқитын мектепте кәдімгі күнделікті қолданады. Мұғалімдері күнделікті міндетті түрде толтырғызып, тексереді. Сабақ соңында баға қояды, ескертулері болса, оны да жазады. Кілең бестік алуға талпынып жүреді. Күнделіктің пайдасы көп"".
nazerke_adilzhankyzy: ""Астанада мен апайына айтып жүріп күнделік алғызғанмын. Одан кейін ата-аналардың өздері көбі қолдамай қарсы болған. Мен ғана күнделікке баға қойылсыншы деп шырылдап жүрдім. Күнделік қайтарылса жақсы болар еді"".
adema_8994: "" Электронды деп әбігерге салып қойды. Телефонға үңіліп отырамыз. Мұғалімнің де уақытын алады, апайлар кейде үй тапсырмасын уақытылы салмайды"".
mokei89: ""Қызым 6-сыныпта, күнделік алып беремін. Өзің үшін жазып жүр деймін. Есесіне тиянақты, бәрін жоспарлы түрде жасайды. Ұлыма да 1-сыныптан бастаттық"".
aidankairosh: ""Қағаз күнделік шықса, ондағы баға, баланың жазуын көріп, одан сайын жүйкеміз жұқаратын шығар. Одан да электронды болғаны сәл жақсы ма деймін. Әр бала оқуды әртүрлі қабылдайды. Озат балаға бәрі оңай. Ал қосымша білімді қажет ететін балаға ол ауыр болады. Орташа есеппен қарағанда сыныптағы 25 баланың бәрі жақсы оқымайды. Тең жартысынан көбі – орташа оқитындар мен төмен оқитындар. Әр сыныпта жақсы оқитын 5-6 бала ғана болса, қалған күнделікті қарық қылмайды"".
gulnaz_asetovna: ""Электронный күнделік қалсын. Бастауыштағы бала қағаз толтыра алмайды"".
rustem31121985 : ""Бізде Түркістанда қағаз күнделік те, электронды күнделік те бар. Балалар екеуін де толтырады"".
molya18.20: ""Бізде электронды күнделік бар, бірақ біз оны мүлдем ашпаймыз. Қағаз күнделік те бар. Балам ертең қандай сабақ болатынын, қай сабақтан қандай тапсырма бергенін өзі жазып келеді. Үйге келген соң өзі орындайды. Күнделікке баға қойдырады. Бұл баланы одан сайын жігерлендіреді"".
gulzat_nabievna: ""Бізде 7-сыныпта қағаз күнделік бар. Оқушылар қолымен толтырады. Бағасын қойдыртады. Сынып жетекші ретінде апта сайын тексеріп отырамын. Ата-ана да тексереді. Баға санаймыз. Кімде көп болса, сол жеңімпаз атанады"".
Қағаз күнделікке қатысты пікірталас – білім беру жүйесіндегі дәстүр мен цифрландырудың арасындағы теңгерім іздеудің көрінісі. Осылайша сарапшы бастауыштағы бала үшін қағаз күнделік қажет десе, министрлік шешімді өңірлерге қалдырды. Ата-аналар да үшке бөлінді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Оқу-ағарту министрлігінің ұстанымы мен сарапшылардың пікірі қандай?,,2025-09-17T14:12:00+05:00
qairat-pen-real-madrid-matcy-matin-turindegi-transliaciia,informburo.kz,"""Қайрат"" пен ""Реал Мадрид"" матчы: Мәтін түріндегі трансляция",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qairat-pen-real-madrid-matcy-matin-turindegi-transliaciia,"23.40. Тарихи матч аяқталды. ""Реал Мадрид"" футболшылары ""Қайрат"" қақпасына бес гол салып, ойын 0:5 есебімен бітті.
23.38. Ойынның соңғы минутында ""Реал"" футболшысы Браим Диас гол салды. Есеп – 0:5.
23.35. Негізгі уақыт аяқталды. Төреші үш минут қосты.
23.32. Ойын соңына жақындап қалды. ""Реал Мадрид"" футболшылары допқа иелік етіп, бір-бірімен алмасып, ""Қайрат"" футболшыларына бермей жатыр.
23.27. Алаңға енді ғана шыққан Эдуардо Камавинга ""Қайраттың"" бос қақпасына гол салды. Есеп – 0:4.
23.24. "" Реал"" сапында ойыншылар ауысты. Камавинга, Беллингем және Гонсалолар Гюлер, Тчуамени және Мбаппені алмастырды. Ал ""Кайрат"" сапында Громыко мен Саптаевтың орнына Зария мен Рикардиньо шықты.
23.17. Ойынның 73-минутында Гюлерден пас алған Мбаппе ""Қайрат"" қақпасына үшінші голын салды. Есеп – 0:3.
23.16. ""Реал"" сапындағы Родриго пен Браим Диас Винисиус пен Мастантуононың орнына алаңға шықты.
23.12. Дани Себальос қарсыласын шалып құлатты. Төреші пенальти беру керек еді, алайда бас төреші Марко Гуида VAR қарап, пенальти болмайтынын айтты
23.07. Ойынның 64-минутында ""Қайрат"" бірден үш ойыншысын ауыстырды. Арадтың орнына Эдмилсон, Жоржинью орнына Байбек, Тапалов орнына Станоев шықты.
23.06. ""Қайрат"" футболшылары ойынның 60-минутында шабуылды үдетіп, қарсылас қақпасына бірнеше соққы жасап үлгерді.
23.01. ""Қайрат"" ойыншысы Арад ""Реал"" қақпасына доп бағыттады. Бірақ қақпадан сырт кетті.
22.59. Сатпаев ""Реал"" қақпасына айып соққысын бағыттады. Алайда доп тордың сыртынан табылды. Жанкүйерлер доптың торға тигенін көріп гол деп ойлап қалды.
22.56. Мбаппе жалғыз өзі ""Қайрат"" қақпашысы Шерхан Қалмырзамен бетпе-бет келіп, қақпаға бағыттаған соққысы голға ұласты. Есеп – 0:2.
22.54. ""Қайрат"" сапындағы Валерий Громыко қарсыласына өрескел әрекет жасап, сары қағаз алды. Енді оған ойын соңына дейін байқап ойнауға тура келеді.
22.47. Футболшылар алаңға оралды. Екінші тайм басталды. ""Реал Мадрид"" алғашқы минуттан шабуылға шықты.
22.33. Төреші 45 минут біткен соң қосымша бір минут қосып берді. Матчтың бірінші таймы 0:1 есебімен аяқталды.
22.30. Шерхан Қалмырза ""Реал"" ойыншысы Винисиустің соққысын қайтарды.
22.26. Ойынның 37-минутында қақпашы Қалмырза мадридтік Гарсияның соққысын қайтарды.
20.25. ""Қайрат"" алғашқы таймның соңғы минуттарында шабуыл жасады. Бұл жолы Громыконың соқысы қақпадан сырт кетті.
22.20. Ойынның 31-минутында ""Реал"" футболшысы Себальостың ""Қайрат"" қақпасына бағыттаған соққысын Қалмырза қайтарып қалды.
22.15. ""Реал Мадрид"" шабуылын үдетті. 27-минутта Шерхан Қалмырза қарсыластың екі соққысын қайтарып үлгерді.
22.11. Ойынның 24-минутында Мбаппе ""Қайрат"" қақпасына пенальти орындап, гол салды. Осылайша есеп ашылды.
22.08. Матчтың 20-минутында қақпашы Шерхан Қалмырза Мбаппенің қауіпті соққысын қайтарды.
22.06. Ойынның 18-минутында Арда Гюлер ""Реал"" бұрыштама добын қауіпті орындады.
22.04. Сол қапталдан Дастан Сатпаев ""Реал Мадрид"" қақпасына қауіпті шабуыл жасады.
21.09. Ойынның 12-минутында Мбаппенің ""Қайрат"" қақпасына бағыттаған соққысына Мартынович бөгет болды.
21.08. ""Қайрат"" футболшысы Луиш Мата ""Реал Мадрид"" ойыншысы Мбппені құлатты. Ойынның он минутында ""Реал Мадрид"" өз алаңынан шықпады.
21.54. Ойынның алтыншы минутында Жоржиньо ""Реал Мадрид"" қақпасына шабуыл жасамақ болды, бірақ ""Реал Мадрид"" футболшысы жолын кесті.
21.47. ""Қайрат"" пен ""Реал Мадрид"" арасындағы матч басталды. Төрешінің ысқырығы естілді. ""Қайрат"" футболшысы Дастан Сатпаев ойынның оныншы секундында-ақ ""Реал Мадрид"" қақпасына шабуыл жасап үлгерді.
21.45. Футболшылар ""Орталық стадион"" алаңына шықты.
21.10. ""Реал Мадридтің"" алаңға шығатын негізгі құрамы: Куртуа, Асенсио, Хёйсен, Алаба, Гарсия, Чуамени, Себальос, Гюлер, Мастантуоно, Винисиус, Мбаппе.
Публикация от Real Madrid C.F. (@realmadrid)
21.05. ""Кайраттың"" алаңға шығатын негізгі құрамы белгілі болды: Қалмырза, Тапалов, Мартынович, Сорокин, Луиш Мата, Мрынский, Касабулат, Арад, Громыко, Жоржиньо, Сатпаев.
20.45. Ойынның басталуына бір сағат қалды.
20.40. Орталық стадион алдында адам қарасы көп. Жанкүйерлер әлі де стадионға кіріп жатыр. Билет ала алмай сыртта жүргендер де қаншама.
19.30. Flashscore.com бүгін алаңға негізгі құрамда шығатын футболшылардың тізімін жариялады. ""Реал Мадрид"" сапында Мбаппе, Родриго, Беллингем, Гарсия, Диас, Камавинга, Себальос, Алаба, Асенсио, Вальверде, Куртуа бар. ""Қайрат"" құрамында Сәтпаев, Қалмырза, Тапалов, Мартынов, Сорокин, Мата, Қасаболат, Арад, Мрынский, Жоржиньо, Громыка бар.
18.35. ""Қайрат"" футбол клубының капитан Александр Мартынович УЕФА-ға берген сұхбатында ""Реал Мадридке"" қарсы ойын туралы пікір білдірді.
""Шынымды айтсам, жеребеде Мадридтік клубпен түскеніміз таң қалдырды. Басты мақсатымыз ел чемпионатын ұтып, Еуропалық жарыстарға шығу еді. Бірақ барлық кезеңнен өтіп, топтық кезеңге жолдама алу арманымыз орындалды. Ең бастысы – алаңға шығып, ойыннан да, стадиондағы атмосферадан да барынша ләззат алу"" – деді Мартынович.
18.15. Defensa Central мәліметінше, ""Реал Мадрид"" бүгін ""Қайратты"" жеңсе 2,1 миллион евро алады. Ал тең түссе мадридтік клуб 700 мың евроға ие болады. ""Қайраттан"" жеңілсе ақшадан қағылады.
18.05. Матч аяқталған соң тегін автобустар жүреді. Барлығы 60 автобус жолға шығып, 6 нүктеге дейін қатынайды:
Қала метросының жұмысы түнгі сағат 01.00-ге дейін ұзартылады.
17.50. Футбол мачты кезінде 2,5 мыңнан астам полиция қызметкері жұмыс істейді. Олар жанкүйерлер мен ойыншылардың қауіпсіздігін сақтап, жол қозғалысын реттейді.
17.45. Стадион аумағына жанкүйерлер кіре басталды. Матч басталғанша арнайы бағдарлама ұйымдастырылған. Жанкүйерлер бетіне тегін аквагрим салдыра алады. Ал трибунада клуб жалаулары таратылады.
17.40. Алматыға 26-29 қыркүйек аралығында матчты тамашалау үшін 5 мыңнан астам шетелдік қонақ келген.  Негізгі туристер легі Қытай, Үндістан, Ресей, Жапония, Ұлыбритания, Испания, Чехия және ТМД елдерінен келген. Қазақстанның басқа өңірлерінен келген жанкүйерлер де көп.
Mastercard мәліметінше, Алматыға келген шетелдік турист орта есеппен 1 500 АҚШ долларын жұмсайды.
17.25. Матч күні кейбір көшелерде жол қозғалысы шектеледі. Орталық стадионның төңірегіндегі Абай, Сәтбаев, Байтұрсынов көшелерінің бөліктері сағат 16.00-ден бастап жабық болады.
Алматы полиция департаментінің баспасөз қызметі
Полиция департаменті қала тұрғындары мен қонақтарын шектеу сызбасымен алдын ала танысып, қозғалыстағы өзгерістерді ескеруге шақырады.
17.15. Бүгін УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңі 2-тур матчында ""Қайрат"" пен ""Реал Мадрид"" кездеседі. Сағат 21.45-те Алматының ""Орталық стадионында басталатын тарихи ойынды тамашалауға әлемнің түкпір-түкпірінен жанкүйерлер мен шетелдік БАҚ өкілдері келді. Екі команда алғаш рет кездескелі отыр. Бұған дейін Қазақстандық клуб мадридтік футболшылармен ешқашан ойнамаған, ал ""Реал Мадрид"" футболшылары алғаш рет Қазақстанға келіп отыр.
Стадион аумағына жанкүйерлер 17.45-тен бастап кіре алады. Дәл осы уақытта ойын алдындағы бағдарлама басталады. ""Қайрат"" футбол клубы билетті тексеріп, стадионға кіргізу үшін көрермендерден матч басталарға 3-4 сағат бұрын келуді сұрайды. Жанкүйерлердің билеті ғана емес, жеке куәліктері де тексеріледі.
Матчтың бас төрешісі – Италиядан келген Марко Гуида.
Ойынды Qazaqstan және Qazsport телеарналары тікелей эфирде көрсетеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Informburo.kz &quot;Қайрат&quot; – &quot;Реал Мадрид&quot; матчынан мәтін түріндегі трансляция жүргізді.,,2025-09-30T17:15:00+05:00
qurmet-pe-piar-ma-sportsylarga-syi-siiapat-zasau-nege-trendke-ainaldy,informburo.kz,"Құрмет пе, пиар ма? Спортшыларға сый-сияпат жасау неге трендке айналды",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qurmet-pe-piar-ma-sportsylarga-syi-siiapat-zasau-nege-trendke-ainaldy,"Соңғы уақытта спортшыларға қымбат сыйлық – көлік, пәтер, ақшалай сыйақы табыстау үрдіске айналып барады. «Қайрат» футбол клубының қақпашылары Шерхан Қалмырза мен Темірлан Анарбековке автокөлік табыстағаны да жұрт назарын аудартты. Бірі мұны жастарды ынталандыру десе, енді бірі спорт пен меценаттықтың шекарасы бұзылып барады деп алаңдайды. Жалпы, бұл қаншалықты дұрыс? Меценаттардың жарнамасына айналып кеткен жоқ па? Informburo.kz спорт сарапшыларының пікірін білді.
Әли Битөре, спорт сарапшысы:
– Спортшыларға жеке компанияның немесе меценаттардың сыйлық беруін құптамаймын. Себебі мұндай қадам спортшыны менмендікке, былайша айтқанда, жұлдыз ауруына соқтыруы мүмкін. Оның үстіне, бұл екі қақпашы автокөлік алатындай, ерекше атап өтетіндей ешқандай жетістікке жете қойған жоқ.
Кез келген нәрсенің екі ұшы бар. Сол сияқты Шерхан мен Темірланға жасалған демеушілік жағдайын қарасақ, пайдасымен бірге зиянын да көруге болады. Бір жағынан, меценат көлік сыйлап, жанкүйерлердің эмоциясына әсер етті, өзінің де атын, компаниясының беделін жарнамалады. Бірақ, екінші жағынан, қақпашылар материалдық тұрғыда байығанымен, командасындағы абыройын, жалпы ойынға деген көзқарасын біршама жоғалтып алды. Футбол – командалық спорт, мұнда бір ойыншыны бөліп-жару, батыр етіп көрсету – әділетсіз. Мәселен, егер ""Қайрат"" ""Селтикке"" қарсы матчта пенальтиге жетпей жеңіліп қалғанда, Темірлан Анарбеков ""қаһарман"" ретінде танылмас еді. Өйткені сол ойында бүкіл команда қорғаныста бар күшін салды, ал шешуші сәтте қақпашы өз міндетін орындады. Бұл – ортақ еңбек, ортақ жеңіс.
Жалпы, спортшыларға жеке сыйлық таратып, әр жеңістен кейін қомақты ақша үлестіруге қарсымын. Себебі материалдық тұрғыда тоқтаған спортшының жеңіске деген аштығы жоғалады. Ал нағыз спортшы жеңіске аш болғанда ғана үлкен мақсатқа ұмтылады. Бұрын талай спортшы Олимпиада чемпионы атанып, мемлекеттен 250 мың доллар алуды армандайтын. Ал қазір кейбіреулер бір жарыстан-ақ сол сомаға жетеғабыл ақша алып жатыр. Кейінгі Олимпиадаларда алтынсыз қалғанымыздың бір себебі де осы ма деп ойлаймын.
Бір ғана мысал, Ризабек Айтмұхан деген балуан еркін күрестен алғаш рет әлем чемпионы атанғанда көптеген меценат оны көтермелеп, түрлі сыйлық ұсынды. Бірақ содан кейін ол ірі жарыстарда жүлде алуды қойды. Міне, марапаттың спортшыға берген ""пайдасы"". Сондықтан қос қақпашымызды қатты еркелетіп, жұлдызын өшіріп алмасақ екен деймін. Әйтпесе екеуі де – таланты, болашағы бар жігіттер.
Оқи отырыңыз: ""Қайрат"" қақпашысы Шерхан Қалмұрза ректор грантына ие болды
– Мен бұл мәселеге біржақты көзқарас ұстана алмаймын. Өйткені медальдің екі жағы болса, бұл мәселенің үш-төрт жағы бар сияқты. Бір жағынан, спортшыларға сыйақы беруді қолдаймын. Бірақ ол тең дәрежеде, әділ түрде болғаны дұрыс. Біреуіне көбірек, біреуіне азырақ емес, барлығына бірдей берілуі керек.
Мысалы, біз соңғы жылдары Олимпиадаға жолдама алған спортшыларды да чемпион болғандай күтіп алып, сыйлық беріп жатырмыз. 2024 жылы Париж Олимпиадасына қатысу лицензиясын алған спортшыларға пәтер, көлік, ақша бердік. Бұрын мұндай құрмет тек чемпионаттан медаль алып келгендерге көрсетілетін. Бұл еліміздегі спорт деңгейінің төмендеп бара жатқанын білдіреді.
Кешегі Шерхан мен Темірланға көлік берген кәсіпкерлерге де қарсы емеспін. Бірақ бұл жерде олардың өздеріне ұпай жинап алғанын да мойындау керек. Мүмкін Тұрсын Алагөзовтің жомарттығы, әлеуметтік желідегі белсенділігі әсер еткен шығар. Немесе ""Қайраттың"" Чемпиондар лигасына шығуы себеп болған болар. Қалай болғанда да, қазақтың балалары көлік мініп жатса, қуанамын.
Алайда басқа спорт түрлеріндегі жағдай бөлек. Мысалы, боксшылар алтын медаль әкелген соң халықаралық федерациялардан, жеке демеушілерден 100 мың доллар көлемінде сыйақы алып жатыр. Президент қабылдады, министр құрмет көрсетті. Ал грек-рим күресінен 26 жылдан кейін алтын алған Айдос Сұлтанғалиды ешкім қабылдаған жоқ. Федерация да үнсіз қалды. Бұл – үлкен олқылық. Президент қабылдауын ұйымдастыру, құрмет көрсету де федерацияның жұмысы еді. Сондықтан мәселе тек сыйлық беруде емес, федерациялардың белсенділігінде. Егер әр спорт федерациясын шын жанашыр, спортқа адал адамдар басқарса, демеушілер де тартылады, сыйақы беру механизмі де өздігінен реттеледі.
""Спортты қолдаймыз ба, әлде спортшыны ма?"" деген сұраққа келсек, спортты қолдау – өте кең ұғым. Бізде Қайрат Боранбаев, Тимур Тұрлов сияқты ірі кәсіпкерлер қазақтар басым спорт түрлеріне келе бермейді. Ал күрес, бокс, дзюдо сияқты дәстүрлі спорттарға орта деңгейлі кәсіпкерлер ғана назар аударып жүр.
Спортшыны қолдаған жөн, бірақ қолдау жүйелі түрде болуы керек.Үлкен компаниялар мен алпауыт кәсіпкерлерді спортқа тарту үшін спорт министрлігі нақты жұмыс істеуі тиіс.
Оқи отырыңыз: ""Қайратты"" Чемпиондар лигасына шығарған Темірлан Анарбеков туралы не білеміз
Назерке Сұлтанбек, спорт журналисі:
– Атлеттер – кәсіби спортқа өмірін арнаған жандар. Балалық және жастық шақтағы құрдастары көретін қызықтың бәрінен бас тартып, күндерін жаттығу залы мен жарыстарда өткізеді. Спортшылардың көбі біреуге тым қарабайыр көрінуі мүмкін: ""елімнің атын танытсам"" деген арманмен өмір сүріп, сол жолда көп нәрсені құрбан етеді. Олардың көпшілігі – шын патриот. Патриоттығының көрінісі – халықаралық аренада Қазақстан атынан жүлде алып, көк байрақты желбіретуі.
Үлкен жеңістен кейін халықтың өз батырын қошеметпен қарсы алуы – біздің салтымызға сай дүние. Бұл – спортшыны да жігерлендіре түсетін сәт. Қымбат сыйлықтар алып жатса да, еңбектің ақталғаны. Спортшылардың көбісі (әсіресе жекпе-жек түрлері) қарапайым отбасылардан шығады. Олар ""әке-шешеме үй салып берсем"", ""отбасым уайым-қайғысыз өмір сүрсе"" деген перзенттік парызбен еңбектенеді. Ал әлеуметтік мәселелері толық шешімін таппаған спортшыларға жоғары деңгейде жаттығу жасау да қиынға соғады.
Дегенмен, ресми ұйымдардан тыс жеке тұлғалардан сыйлық алуда спортшылар сауаттылық танытуы керек деп ойлаймын. Әсіресе, миллиондаған аудиторияға жария етіп берілетін сыйлықтарға қатысты. Әрине, жақсы пиғылмен сыйлық жасайтын меценаттар өте көп, дегенмен сыйлығы үшін өз имиджіне әсер етуді сұрайтын сәттер де туындауы әбден мүмкін. Сондықтан, спортшылармен, командалармен осы салада білімі бар менеджер жұмыс істегені абзал.
Оқи отырыңыз: Кәсіпкер ""Қайраттың"" қақпашысы Шерхан Қалмырзаға көлік сыйлады
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Соңғы кезде спортшылардың кәсіпкерлерден сыйлық алуы қоғамда қызу талқыға түсіп жүр.,,2025-10-07T12:56:33+05:00
qytaidyn-batys-qaqpasy-synzan-olkesinen-sagyn-reportaz,informburo.kz,Қытайдың батыс қақпасы: Шыңжаң өлкесінен шағын репортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qytaidyn-batys-qaqpasy-synzan-olkesinen-sagyn-reportaz,"Биыл Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданының құрылғанына – 70 жыл. Бұл жылдар аралығында өңір адам танымастай өзгерсе, соның ішінде соңғы 15 жылдағы экономикалық көрсеткіштер жалпы Қытай бойынша орташа көрсеткіштерден де жоғары болып отыр. Мұны бір ғана дерекпен сипаттаудың өзі жеткілікті. ҚХР бойынша жалпы ішкі өнімнің орташа жылдық өсімі 5 пайыз болса, Шыңжаң ауданында бұл көрсеткіш 7 пайызға жуықтайды.
Ал аудан құрылған шақтағы номиналды жалпы ішкі өнім 1 миллиард юаньнан 2 триллион юаньға дейін (1666 есе!) артқан. Ал соңғы 10 жылда ауданның жалпы табысы екі есе өссе, оның жекелеген өңірлері мұндай өсімге бар болғаны 5 жыл ішінде қол жеткізді.
Мұндай жетістікке қол жеткізу үшін, әрине, ауқымды жобалар жүзеге асырылды. Дегенмен, сарапшылар екі басты екі факторды бөле-жара айтады.
Осы реформалық жұмыстардың қандай жеміс беріп жатқанын көру үшін Қытайдың Алматыдағы бас консулдығының мұрындық болуымен қазақстандық бір топ журналист өлкенің бірқатар жерінде болып, қолға алынған бірқатар жобамен танысып қайтты.
Көлемді материалды оқу жеңіл болуы үшін оны ыңғайлы бөліктерге жинақтап, арнайы мазмұнын әзірледік.
Шыңжаң сапары ауданның орталығы – Үрімжі қаласындағы Еркін сауда аумағынан басталды. Өлкеде мұндай орталықтар бірнешеу (Қашғар мен Алашанькоуда да бар – автор) , ал біз барғанымыз Үрімжіде 2018 жылы салынған. Халықаралық әуежай, жоғары жылдамдықты автомагистраль және теміржол контейнер терминалының жанынан орын тебуі еркін сауда аймағының тиімділігін арттырып тұр. Кедендік және салықтық жеңілдіктеріне байланысты орталыққа қызығушылар көп. Қазіргі таңда бұл жерден әлемнің 70 елінің 180 кәсіпорнының тауарларын табуға болады.
Арасында күнделікті тұтынатын азық-түлік пен киім-кешектен бастап, Африка сынды алыс құрлықтан келетін экзотикалық бұйымдар да бар. Одан бөлек, Еуропа, Моңғолия, Үндістан және Ресейдің тауарлары да көз тартады.
Ал қазақстандық тауарлар арасында ұнға, балға, сұйық майға және тіпті, минералды сусындарға да сұраныс жоғары екен. Негізінен, Қазақстанның шығыс бөлігіндегі кәсіпорындардың өнімдері шоғырланғанымен (бұған Достық – Алашанькоу кеден бекетінің жақындығы себеп – автор) , Алматы мен Қазақстанның оңтүстік облыстарынан келетін тауарларды да байқадық.
Еркін сауда аймағындағы тауарлардың дені онлайн сатылады. Салықтық және кедендік жеңілдіктерге байланысты бағасы да тиімді. Кәсіпкерлердің өз тауарын жарнамалауы үшін TikTok желісінде онлайн трансляция жасау мүмкіндігі де жолға қойылған. Айтпақшы, мұнда TikTok – жарнаманың ең негізгі көзі саналады. Ал эфирдегі жарнама жасаушылар – виртуалды көмекшілер.
Қазақстандықтар соңғы уақытта тізгіндей бастаған GAC (Guangzhou Automobile Group Co) брендінің көліктері бізге осы Шыңжаңнан келеді. Рас, компанияның бас кеңсесі Қытайдың Гуанжоу қаласында орналасқанымен, ірі филиалдарының бірі дәл осы Үрімжі қаласында. Компанияның өзі 1997 жылы ашылса, Үрімжідегі филиалдың негізі 2006 жылы қаланған. Фабрика аумағы – 330 мың шаршы метр.
Жалпы, GAC өндіретін көліктерінің саны жөнінен Қытайдағы үздік бес автоконцерннің қатарына кіреді. Онда газ-бензинмен жүретін дәстүрлі көліктерден бөлек, электр қуатына не гибридті қуат көзіне негізделген электрокарлар да көп шығарылады. Жылдық өндіріс көлемі – 3 миллион көлікке жуықтайды.
GAC көліктері Қазақстанда 2023 жылдан бастап қана сатыла бастады. Дегенмен, қазірдің өзінде Алматы, Астана және Шымкент қалаларында GAC салондары жұмыс істеп тұр.
Айта кетейік, Үрімжідегі GAC Motor өкілдері тура бір жыл бұрын Қазақстанда болып, біздің елде де өз көліктерінің өндірісін жолға қою туралы ниетін хабарлаған болатын. Қазір бұл ниетті нақты жобаға айналдыру мақсатында жұмыс жүріп жатыр. Жоба іске асқан жағдайда көліктің дайын бөліктерін аз шығынмен Қазақстанға жеткізу есебінен арзан бағадағы көліктерді біздің ел нарығына ұсынатын болады.
Бұл базар расымен де ""Үлкен базар"" деп аталады. Оның Шығыс базар, Гранд базар немесе ханзуша Эрдаоцяо деген де атаулары бар. Дегенмен, үйреншіктісі – Үлкен базар. Оның жөні бар, өйткені, базар аумағы – 100 мың шаршы метрден астам.
Базар – сауда орны ғана емес, жергілікті тұрғындар мен туристердің кездесу не сауық құратын орнына айналған. Азық-түлік пен киім-кешек, кәдесыйлар, қолөнер бұйымдары – бәрі-бәрін осы жерден табуға болады.
Айтпақшы, дәл осы базарда Нан мұражайы орналасқан. Мұнда жақсы көрген жанға гүл емес, бір құшақ нан сыйлау дәстүрі де бар.
Үлкен базардың өзге мәдени орындардан тағы бір артықшылығы – бұл жерде қызық пен шу түнде де басылмайды. Қыз-қыз қайнаған түнгі өмір...
Үрімжіде турист қарасы үзілмейтін орындардың бірі – Өлкетану мұражайы. Қай уақыт болмасын, мұражай алдындағы кезек басылмайды. Шығыс Түркістаннан бастап, өлкенің бүгінге дейінгі тарихынан сыр шертетіндіктен, оны халық арасында Шыңжаң мұражайы деп те атайды. Ғимарат ұйғыр архитектурасының стилінде салынғанымен, онда осы өлкені мекендейтін қытай, ұйғыр, қазақ, моңғол және өзге де халықтардың тарихына қатысты экспонаттар көп қойылған.
Дегенмен, туристер мұнда мумияларды көру үшін көбірек құмартады. Мұражайда бір емес, он мумия бар. Олардың бәрі Үрімжінің айналасынан өткен ғасырда табылған. Бәрінің дерлік жасы 4 мың жылға жуық. Арасында әйелдердің, ерлердің, тұтас отбасының, шақалақ сәбидің, тіпті, еуропалық нәсілге жататын адамның да мумиясы бар.
Мұражай гидтері бұл мумиялар ""Такла-Макан шөлінің әншілері"" деп аталатынын айтты. Оның сыры – бәрінің аузының ашылып жерленуінде жатыр. Ал мумиялардың бүгінгі заманға дейін жақсы сақталуын ғалымдар өлкенің құрғақ климатымен және даланың шөлейттігімен байланыстырады.
Ақпараттық тур аясында Amina шырын зауытына бас сұғудың сәті түсті. 2000 жылы іске қосылған түрлі жеміс шырынын шығаратын кәсіпорын бүгінде Шыңжаңнан бөлек, ішкі Қытайдың біраз бөлігін дәмді шырынмен қамтамасыз етіп отыр. Одан артылғаны Үндістан, Пәкістан, Өзбекстанға экспортталады.
Amina жоғары технологиялық компаниясының есепшісі Лю Цяньнің айтуынша, Қазақстан кәсіпкерлерімен де келіссөздер жүргізілген, алайда біздің тараптан сұраныс жоғары болмапты.
""Қазақстаннан клиенттер келді. Біз олармен сусындарды экспорттау мәселесін талқыладық. Алайда, сұраныс әлі жоғары емес"", – деді ол.
Фабрика жылына 80 мың тонна жеміс шырынын шығаруға қуатты. Қазір шамамен 350 адамды жұмыспен қамтып отыр. Өндірістік процесс толықтай автоматтандырылған. Тіпті, шырын құятын бөтелкелердің өзі пластик ұнтағынан осы жерде өндіріледі.
Amina – біз мақала басында атап өткен мемлекеттік және кадрлық қолдаудың тамаша үлгісі бола алады. Зауыт салуға 50 му (қытайдың өлшем бірлігі – автор), яғни шамамен 34 мың шаршы метр жер беріліп, 50 миллион юань (шамамен 4 миллиард теңгеге жуық) инвестиция құйылған.
Қазір зауыт жеміс шырынынан бөлек, тез даярланатын кеспе шығаруға да маманданған.
Сайрам-Нұр көлі Шыңжаңның батыс бөлігінде, Қазақстанның шығыс шекарасынан бар болғаны 30 шақырымдай жерде, Боро-Тала моңғол автономиялық округінде орналасқан. Алакөл мен Сайрамды шекара ғана бөліп тұрғандықтан, жергілікті жұрт екі көлді әңгіме арасында жиі байланыстырады. Дегенмен, Сайрамның ауданы Алакөлдің үштен біріндей ғана және екі көлдің туризмі де түрліше жолға қойылған.
Айталық, Сайрамда суға түсуге, балық аулауға мүлде рұқсат жоқ. Оның себебі де бар, көл теңіз деңгейінен 2000 метр биіктікте орналасқан (салыстыру үшін: бұл биіктік Іле Алатауының Бутаков сарқырамасы орналасқан биіктікпен шамалас – автор) . Сәйкесінше, шіліңгір шілденің өзінде де көл суы суық, ал балықтар өте тереңде мекендейді. Дегенмен, кәсіби балықшылар балық аулап, туристерге дайындап береді.
Сайрам-Нұр көлі туристік аймағының баспасөз хатшысы Самал Аманқызының айтуынша, көлге жылына 500 миллионға жуық турист келеді. Енді бұл көрсеткішті 800 миллионға дейін жеткізу жоспары бар. Әрине, мұншалықты көп турист қабылдау көлдің экологиялық ахуалына нұқсан келтіруі мүмкін. Сондықтан, туристер көлді жағалаудан ғана тамашалай алады. Көлдің периметрі 90 шақырымды құрайтын болса, осы периметр бойынша сапалы тасжол төселген. Туристер белгіленген орындарда ғана тоқтап, көлдің сұлулығын тамашалайды, суретке түседі, тынығады. Тәртіп солай.
90 демекші, жергілікті тұрғындар көлді үш 90-мен сипаттайды. Көлдің периметрі – 90 шақырым, тереңдігі – 90 метр және Құлжаға дейінгі қашықтық та – 90 шақырым. Көл жағалауында тарихи орындар жеткілікті. Айталық, туристерді қызықтыратын мекеннің бірі – кезінде Шыңғыс ханның әскерін бақылайтын хан тағы да осы жерде болған.
Боро-Тала округіндегі қолдан жасалған ғажаптардың бірі – алма бағы. Оның ерекшелігі сол – ол бірден үш – ауыл шаруашылығын дамыту, экологияны қалпына келтіру және туризмді дамыту бағыттарын көздейтін ауқымды жоба.
Шамамен 1160 гектар аумақты алып жатқан алма бағында негізінен тұз бен суыққа төзімді алма сұрыптары егілген. Одан бөлек, өрік, жабайы шабдалы, шырғанақ, долана және басқа да жеміс ағаштары бар. Ағаштардың дені әлі жас, дегенмен қазірдің өзінде бақтың өнімдері Шыңжаң мен Қытайдың бірқатар өңіріне жеткізіледі. Ал келешекте жемістерді экспортқа шығару жоспарда бар.
Дегенмен, бақтың ең негізгі рөлі – қуаңшылықпен күрес және экологияны сақтау болып келеді. Қала құрылысы кезінде жиналған қоқыс пен қажетсіз материалдан үйілген төбе бүгінде өнімді топырақ қабатымен жабылып, керемет жотаға айналған. Ол елді мекендерге келетін желді ұстап қалып, тұрғындар жылда әбігерге салатын құм көшкінінен арылған.
Одан қалды, қаланың оңтүстік бөлігінде жауын-шашын 30 пайызға дейін артып, микроклимат әжептәуір жақсарған. Бұл жоба – әйгілі Такла-Макандағы шөлді тоқтату және көгалдандыру жобасының бір үлгісі іспеттес.
Әрине, қаланың тынысы ашылып, құм көшіп жатқан дала жасыл белдеуге айналғаннан кейін мұнда жануарлар мен құстар да келіп, туризм қолға алынып жатыр. Қазір бұл төбе мен алма бағы – округтің туристер келетін бір орнына айналған. 2016 жылы бұл жер 3А санатындағы туристік аймақ мәртебесін иеленді.
Жалпы, Боро-Тала – инвестиция тартуға тартымды аймақтардың бірі. Мемлекет басшылығы бұл аймақта туризм мен логистиканы дамытуға ерекше мән беріп отыр.
""Алашанькоу шекара бекеті бізді Қазақстанға, одан әрі бүкіл батыс әлеміне бастайтын қақпа. Осы құрлық порты арқылы біз Қазақстаннан ет пен бидайды импорттап жатырмыз"", – деді Боро-Тала моңғол автономиялық округі Инвестициялар басқармасының маманы Ли Жи Хан.
Шыңжаңдағы экономикалық дүмпу мол энергияны қажет ететіні анық. Егер бұрын бұл өлкеде дәстүрлі көмір энергетикасы жақсы дамыған болса, қазір оның орнын бірте-бірте жасыл энергетика басып келеді. Жаңа энергетиканың негізгі көзі – күн мен жел. Бұл ретте қазақстандық журналистер Мулэй қазақ автономиялық уезіндегі күн панельдерінің ""жайлауын"" тамашаладық.
Жайлау деуге негіз бар, өйткені кең далада орнатылған 500 мыңнан астам күн панелі ұшы-қиыры жоқ көк жайлауды көзге әкеледі. Бұл жайлауды жел станциялары жиектеп тұр. Өндірілген электр энергиясы орталық электр желісі арқылы Шыңжаңның тұрғын үйлері мен кәсіпорындарының қажетіне жөнелтіледі.
Мамандар күн панельдерінің тағы бір артықшылығына назар аударды. Олар тек энергия өндіріп қоймай, күн ыстығын өзіне жұту арқылы жерге көлеңкесін түсіріп, аптапты дарытпайды. Бұл панельдер астындағы жердің ""еркін тыныстауына"" мүмкіндік беріп, жасыл желектің өсуіне жол ашады. Осылайша, аймақтың экологиялық микроклиматы да жақсара түседі.
Айта кетейік, Қазақстанда салынып жатқан бірқатар жел энергетикасы станцияларын Қытай компаниялары жүзеге асыруда.
Шыңжаңдағы ауыл шаруашылығының негізгі саларының бірі – мақта шаруашылығы. Қазір мемлекеттік қолдаудың арқасында жоғары сапалы, өнімділігі жоғары мақта сұрыптары шығарылып жатыр. Өндіріс толықтай дерлік автоматтандырылған: жерді автоматты, жүргізушісіз тракторлар жыртып, дән себеді, плантацияларды дрондар бақылайды. Жасанды интеллектінің көмегімен жерді құнарландыратын қоспалардың мөлшері нақты есептеледі, дәл осылайша мамандарға тек орталық диспетчерлік пунктте отырып процесті бақылау ғана қалады.
""Жерді жырту процесін автоматтандырылған тракторлар жүзеге асырады. Оны адамдар кеңседе отырып басқарады. Мақтаны құрт жемес үшін бақылауды дрондар арқылы жасаймыз. Дәрі дронның көмегімен себіледі"", – деді Мақта технологиясы академиясының маманы Сун Мэй Чжин .
Ауыл шаруашылығын автоматтандыру мен цифрландыруды Қытайдың Ауыл шаруашылығы ғылымдары академиясы қолға алған. Интеллектуалды басқарудың нәтижесінде ғалымдар Жонмиан 113+ деп аталатын мақта сұрыбын шығарған. 100 му (шамамен 67 мың шаршы метр) алқаптан 750 келі өнім алып, бұл – өлкенің жаңа рекорды болып танылды.
PS. Шыңжаң бір Үрімжімен және Боро-Таламен шектелмейді. Ол – Қытайдың ең үлкен провинциясы. Сәйкесінше, бұл жазба – бір сапар аясында ғана көріп, көңілге түйгендер.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Бұл материалда өлкеде туризм, ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және жасыл энергетика қалай дамып жатқанын әңгімелейміз.",,2025-09-26T13:33:46+05:00
realdyn-sabuylyna-qarsy-turgan-18-zastagy-serxan-qalmyrza-turaly-ne-bilemiz,informburo.kz,"""Реалдың"" шабуылына қарсы тұрған 18 жастағы Шерхан Қалмырза туралы не білеміз",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/realdyn-sabuylyna-qarsy-turgan-18-zastagy-serxan-qalmyrza-turaly-ne-bilemiz,"Алматыда ""Қайрат"" пен аты аңызға айналған ""Реал Мадрид"" кездесуі өтті. Отандық футбол клубы испаниялықтарға 0:5 есебімен есе жіберсе де, жанкүйерлердің ризашылығына бөленді. Әсіресе, қақпаға бағытталған 12 соққының 7-еуін ұстап қалған қақпашы Шерхан Қалмырза көпшіліктің батасына бөленіп жатыр.
Осы орайда Информбюро порталы 18 жастағы Шерхан Қалмырзаның футболдағы жолына үңіліп, материал әзірледі.
Шерхан Қалмырза 2007 жылы 15 маусымда дүниеге келген. Бойы – 187 см, салмағы –  75 келі. ""Қайрат"" клубының жүйесінің түлегі, негізгі командада №82 нөмірмен ойнайды. Жас өспірімдерден бастап ""Қайрат"" академиясында тәрбиеленген.
""Қайрат"" футбол клубының сапында 3 жылдан бері өнер көрсетіп келеді. ""Қайраттың"" жастар клубы сапында екі дүркін Қазақ жастар лигасының чемпионы атанған.
""Қайрат"" құрамында тұңғыш рет 2025 жылдың 14 қыркүйегінде ""Ақтөбеге"" қарсы ойында алаңға шықты. Бұл ойынды қақпашы Темірлан Анарбеков бастағанымен, ол бірінші таймда жарақат алып қалған еді. Сол кезде Шерхан оны алмастырған.
Негізінен, ол ""Қайраттың"" ресми түрде үшінші қақпашысы болып есептеледі, негізгі қақпашылар жарақат алғанда алаңға шығады.
Оқи отырыңыз: ""Қайратты"" Чемпиондар лигасына шығарған Темірлан Анарбеков туралы не білеміз
Төрт күннен кейін Лиссабонда УЕФА Чемпиондар лигасындағы тұңғыш ойынын өткізді. ""Спортингке"" қарсы матч кезінде пенальти қайтарып, көзге түсті. ""Қайрат"" 1:4 есебімен жеңіліп қалса да, Шерхан Чемпиондар лигасы тарихындағы үшінші ең жас қақпашы атанды.
Оқи отырыңыз: ""Қайрат"" пен ""Реал Мадрид"" матчы: Мәтін түріндегі трансляция
Дебют жасаған сәтінде Шерхан Қалмырзаның жасы небәрі 18 жас 3 ай ғана болған. Ал әйгілі испан қақпашысы Икер Касильяс Чемпиондар лигасында 18 жас 3 ай 26 күнінде алғаш рет алаңға шыққан еді.
Ал Шерханнан жасырақ қақпашылардың қатарында бельгиялық ""Генк"" клубының қақпашысы Мартен Вандевордт (17 жас 9 ай 14 күн) және португалиялық ""Бенфиканың"" қақпашысы Миле Свилар (18 жас 1 ай 21 күн) тұр.
""Реал Мадрид"" клубымен ойын соңында испандық қақпашы Тибо Куртуа Шерханмен жейдесін ауысты. Кейін Instagram парақшасында Шерханмен түскен суретін жариялады. Футбол жанкүйерлері мұны құрмет деп бағалап жатыр.
Thibaut Courtois (@thibautcourtois)'in paylaştığı bir gönderi
Сонымен қатар шетелдік футбол жанкүйлерлері де Шерхан Қалмырза туралы жарыса жазып жатыр.
Él es Sherkhan Kalmurza, portero del Kairat-Zhastar. Con 18 años fue titular ante el Real Madrid. ❤️ A pesar de un resultado desfavorable (derrota 5-0) definitivamente no olvidará esta noche de Champions League. pic.twitter.com/paVkeyIGHE
In the Champions League match against Real Madrid, FC Kairat are fielding their third-choice goalkeeper, Sherkhan Kalmurza. Prior to facing Madrid, the 18-year-old had only made three appearances with Kairat’s senior team. #UCL pic.twitter.com/fllI36Pmv6
Kairat’s goalkeeper Sherkhan Kalmyrza, only 18 years old, is playing against Real today. His second career match is already a Champions League game. The whole of Kazakhstan supports him with love and pride. pic.twitter.com/BolzX8zpFD
Buena carta de presentación de Sherkhan Kalmurza (18) 🇰🇿 vs el Real Madrid en #UCL Mostrando gran personalidad a su corta edad, capacidad de concentración y un buen nivel de paradas 🧤🔝 Habrá que estar atento a él en esta Champions League 👀🌟 pic.twitter.com/Q2AEH7RLWW
SE SALIÓ ANTES DEL KINDER PARA JUGAR 👀🔥 Sherkhan Kalmurza está dando un gran partido ante el Real Madrid con tan solo 18 años 🫶🏼 #TeDaMásEmociones pic.twitter.com/bKBTazg8gO
This is a big lie, the Kairat goal keeper has been phenomenal for his team. Young, fresh and energetic performance. Quite good against a team like Madrid pic.twitter.com/AXyxCsBwE5
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Шерхан Қалмырза – Чемпиондар лигасы тарихындағы үшінші ең жас қақпашы.,,2025-10-01T12:06:16+05:00
temeki-tastai-almai-zursiz-be-alem-darigerleri-balama-zol-usyndy,informburo.kz,Темекі тастай алмай жүрсіз бе? Әлем дәрігерлері балама жол ұсынды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/temeki-tastai-almai-zursiz-be-alem-darigerleri-balama-zol-usyndy,"Қазақстанда шылымқорлық әлі де өзекті мәселе. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегінше, әлемде жыл сайын темекіге әуестіктің салдарынан 7 миллион адам көз жұмады. Ал біздің елде жүргізілген сауалнамаға қатысқан қазақстандықтардың 38 пайызы темекінің ең зиянды бөлігі – никотин деп есептейді. Алайда, халықаралық ғылыми деректер бұл пікірді жоққа шығарады.
Informburo.kz тілшісі ""Түтінсіз болашақ"" шарасында өткен ""Темекі зиянын азайту: медициналық қауымдастықтың дауысы"" панеліне қатысып, сарапшылар пікірін тыңдап қайтты.
Медицина ғылымдарының докторы, молекулалық онкология маманы Евгений Имянитовтың айтуынша, темекі шегудің тарихы Майя халқынан басталады. Алайда, тек ХІХ ғасырда ғана кең тарала бастаған. Тіпті, никотин тыныштандырып, зейінді арттыратын болғандықтан, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскерилердің рационына кіргізілген. Кейін ол сәнге айнала бастаған.
""Алайда қоғам мен медицина темекінің зиянын түсінген соң, оған қарсы күрес басталды. Темекі шегудің  ең басты қаупі әрдайым өкпе қатерлі ісігімен байланысты болды. Созылмалы обструктивті өкпе ауруы сияқты созылмалы аурулар бар, бірақ олар баяу дамиды, ал өкпе қатерлі ісігі – темекіге қатысты тарихи әрі негізгі қорқыныш"", – деді ол.
Ғалымның пікірінше, түтінсіз технологиялардың пайда болуы онкология үшін жаңа мүмкіндік ашты.
""Бүгінде барлық канцерогендер белгілі, олар темекі жанған кезде пайда болады. Ал түтінсіз никотин өнімдерінде канцерогендер мүлде жоқ. Дегенмен, қабыну процестері, никотиннің ұзақмерзімді әсерлері сияқты басқа факторлар әлі зерттелуі тиіс"", – деді ғалым.
Ең бастысы, сарапшының пікірінше, никотин ағзаға түтінсіз жеткізілген жағдайда өкпе қатерлі ісігінің қаупі жойылады.
""Бұл – темекі шегушілер үшін жақсы жаңалық. Себебі, дәрігерлердің 99 пайызы темекі шегудің басты себебін ""өкпе қатерлі ісігі"" деп санайды. Статистикалық деректер де осыны растайды. Жыл сайын әлемде 2 миллион адам өкпе қатерлі ісігіне шалдығады, олардың 85 пайызының себебі – дәстүрлі темекі. Түтінсіз өнімдер тым жаңа болғандықтан, оларды тікелей кінәлау мүмкін емес. Бірақ, скандинав елдерінің тәжірибесі көрсеткендей, адамдардың дәстүрлі темекіден түтінсіз темекіге көшуі өкпе қатерлі ісігінің деңгейін бірнеше есе төмендетті"", – деді онколог.
Оқи отырыңыз: Темекі тастаудың тиімді жолы қандай? Халықаралық зерттеу нәтижесі жарияланды
Пульмонолог, Еуропалық респираторлық қоғамының (ERS) мүшесі Саттар Ералиевтің айтуынша, темекі шегуге байланысты аурулар медицинада жеке топ ретінде қарастырылады. Оның ішінде ең алдымен өкпе қатерлі ісігі аталады. Бұл дерт шылым шекпейтіндерге қарағанда темекі шегушілерде шамамен 8 есе жиі кездеседі. Дегенмен, маманның пікірінше, өкпе қатерлі ісігінен де ауқымдырақ мәселе бар, ол – созылмалы обструктивті өкпе ауруы (ХОБЛ).
""Созылмалы обструктивті өкпе ауруы қазір әлемдік деңгейдегі проблемаға айналып отыр. Бұл ауру темекі шегумен тікелей байланысты және жұқпалы емес дерттерден болатын өлім себептерінің ішінде 3-орында тұр. Ең қауіптісі – өлім саны жыл сайын өсіп келеді. Қолда бар дәрілер науқастың өмірін жеңілдеткенімен, ауруды толық емдеу мүмкін емес"", – деді пульмонолог.
Ғылыми зерттеулер оның тек өкпені ғана емес, бүкіл ағзаны зақымдайтынын көрсеткен. Қабыну процесі қант диабеті мен атеросклероз секілді кемінде 6 түрлі аурудың дамуына ықпал етеді.
""Негізгі зиянды әсер темекідегі никотинде емес, түтіннің өзінде жатыр. Жану процесінде мыңдаған химиялық зат бөлініп шығады, олардың ондағаны – обыр тудырушы. Олар тікелей өкпеге түсіп, жасушаларды зақымдайды. Ал түтін иммундық жүйені шатастырып, ағзаны өз жасушаларына қарсы қояды. Соның салдарынан ауыр ХОБЛ дамиды. Сондықтан, негізгі үмітіміз – түтінсіз технологиялар. Өйткені, түтіннің әсерін тоқтату оң нәтижелерге әкелуі мүмкін"", – деді маман.
Оқи отырыңыз: Ішімдік пен темекіге әуестер неге емделуге асықпайды? Психиатр дәрігермен сұхбат
Стоматолог, медицина ғылымдарының кандидаты Мейрам Раганин 6 жылдан астам уақыт бойы темекі шеккендер мен 3 жылдан астам қыздырылатын өнім қолданған адамдарды салыстырып көрген.
""Темекі шегушілердің жағдайы нашарлады, гиперкератоз (обырға дейінгі жағдай) жиі кездесті. Ал қыздырылатын өнім қолданушыларда көрсеткіштер әлдеқайда жақсы болды, гиперкератоз сирек анықталды"", – деді Мейрам Раганин.
Дәрігер төрт қалада 80 адамға жүргізілген тәжірибе нәтижесін де бөлісті.
""Жартысын темекімен қалдырдық, жартысын қыздырылатын өнімге ауыстырдық. 3 айдан кейін қыздырылатын өнім қолданушыларда аз да болса, оң өзгеріс байқалды, ал шылымқорларда жағдай нашарлай берді. 6 айдан соң қыздырылатын өнім қолданушылардың гиперкератоз деңгейі 7-ден 1-ге дейін төмендеді, яғни обырға дейінгі белгілер айтарлықтай азайды. Ал темекі шегушілерде жағдай өзгерген жоқ"", – деп түсіндірді маман.
Оқи отырыңыз: Темекі түтінінсіз болашақ: Оған 2030 жылға қарай қол жеткізу қаншалықты мүмкін?
Ал медицина ғылымдарының докторы Александр Филиппов никотиннің ағзаға әсерін былай сипаттайды:
""Адам ағзасында арнайы рецепторлар бар. Никотин осы рецепторларды ынталандырады, соның нәтижесінде жүрек соғу жиілігі артады, артериялық қысым көтеріледі және басқа да физиологиялық реакциялар байқалады. Сондықтан жүректің ишемиялық ауруы немесе стенокардиясы бар адамдар үшін никотин зиянырақ әсер етуі мүмкін"", – деді ғалым.
Александр Филипповтың пікірінше, мәселе тек никотинде емес, түтіннің өзінде жатыр.
""Никотин – ерекше зат, тіпті оны ерекше ""наркотик"" деп атауға болады. 2024 жылы Ұлыбританияда жүргізілген зерттеу темекіге тәуелділіктің ауқымын көрсетті. Мыңнан астам шылымқордың жағдайы тексерілгенде, олардың шамамен 40 пайызында ауыр немесе өте ауыр никотиндік тәуелділік анықталған. Бұл тәуелділіктің ғаламдық проблемаға айналғанын дәлелдеді. Бірақ, мәселе тек никотинде емес. Темекі түтінінде мыңдаған улы зат бар, олардың концентрациясы өте жоғары. Егер бүгін темекі алғаш рет ойлап табылса, ол ешқашан нарыққа шығарылмас еді"", – деді ол.
Сарапшының айтуынша, сол себепті де халықаралық ұйымдар темекіні тастай алмай жүрген адамдарға түтінсіз технологияларға ауысуды ұсынады.
""Алайда темекіні тастағысы келетін көптеген адамдар зияны азырақ балама өнімдердің бар екенін білмейді. Мәселен, Ұлыбританиядағы зерттеулер көрсеткендей, 2012 жылы респонденттердің тек 6 пайызы электронды темекіні дәстүрлі темекіден зиянырақ деп санаса, 2022 жылы мұндай пікірдегі адамдардың үлесі 30 пайызға жетті. Бұл – ақпарат тапшылығының айқын белгісі"", – деді Александр Филиппов.
Екінші мәселе – медициналық қауымдастықтың өзі жеткілікті ақпаратқа ие емес. 2024 жылы өткен халықаралық форумда мыңнан астам дәрігер арасында сауалнама жүргізілген.
""Нәтижесінде 95 пайызы ""темекі шегу зиян"" деп нақты жауап бергенімен, 20-28 пайызы электронды темекі мен кәдімгі темекінің арасында айырмашылық жоқ деп ойлайтыны анықталды. Яғни, дәрігерлердің өздері де науқасты қалай ынталандырып, шылымнан балама жол арқылы бас тартуға бағыттау керегін толық білмейді"", – деді сарапшы.
Оқи отырыңыз: ""Электронды шылымда мың сан химикат бар"". Темекі түтіні жастардың денсаулығына қалай әсер етіп жатыр
Үшінші мәселе – реттеуші органдар деңгейінде. Оларды бейхабар деуге болмайды, бірақ жастар арасында электронды өнімдердің таралуы алаңдатарлық. Маманның айтуынша, кәдімгі электронды шылымдар электронды темекіні қыздыру жүйелеріне қарағанда әлдеқайда танымал. Сондықтан мемлекет үшін басты міндеттердің бірі – жастарды электронды өнімдерден қорғау болса, екіншісі – темекіні тастай алмайтын адамдарға зияны азырақ балама ұсыну.
""Бұл қоғамдық денсаулыққа зиян келтірмей, жүрек-қан тамыр ауруларының қаупін төмендетуге мүмкіндік береді. Ең бастысы – электронды темекі өнімдері шынымен зиян келтірмеуі тиіс"", – деп қорытындылады сарапшы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Олардың айтуынша, темекінің басты қаупі никотинде емес, жану кезінде бөлінетін мыңдаған канцерогенді заттарда жатыр.",,2025-09-21T09:24:48+05:00
zasandy-intellekt-qazaqstannyn-adam-damuy-indeksindegi-poziciiasyn-zaqsarta-ma,informburo.kz,Жасанды интеллект Қазақстанның Адам дамуы индексіндегі позициясын жақсарта ма?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zasandy-intellekt-qazaqstannyn-adam-damuy-indeksindegi-poziciiasyn-zaqsarta-ma,"Астанада өткен Digital Bridge форумында 2025 жылғы Адам дамуы туралы баяндама Қазақстанда таныстырылды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы Digital Bridge 2025 форумында ""Таңдау мәселесі: Жасанды интеллект дәуіріндегі адамдар мен мүмкіндіктер"" атты панельдік сессияны ұйымдастырды.
БҰҰДБ алғаш рет 1990 жылы жариялаған Адам дамуы туралы баяндама экономикалық өсуден тыс ілгерілеуді өлшеудің жаңа тәсілі ретінде Адам дамуы индексін енгізді. HDR әл-ауқатты бағалаудың жетекші жаһандық көрсеткіші болып, денсаулық, білім және өмір сүру деңгейіне назар аударады. Әр жылы баяндама адам дамуын қалыптастыратын негізгі тақырыпты зерттеп, деректерге негізделген түсініктер мен саясаттық ұсыныстар береді.
2025 жылғы Адам дамуы туралы баяндама жаһандық алаңдатарлық үрдісті көрсетеді: Адам дамуы индексі тарихтағы ең жоғары деңгейге жеткенімен, ілгерілеу қарқыны соңғы 35 жылдағы ең төмен деңгейге түсті. Көп жылдар бойы жаһандық Адам дамуы индексі тұрақты түрде жақсарды, бірақ соңғы жылдары тұрақсыздық пен тоқырау байқалды. 2020-2021 жылдары жаһандық Адам дамуы индексі орташа мәні екі жыл қатарынан төмендеді. Бұл баяндаманың тарихында алғаш рет орын алды. 2023 жылы 90-нан астам елде Адам дамуы индексінің мәні 2019 жылмен салыстырғанда төмен болды, бұл соңғы дағдарыстардың кең таралған әсерін көрсетеді.
Тағы бір алаңдатарлық жайт – Адам дамуы индексі рейтингінің жоғарғы және төменгі елдері арасындағы адам дамуы алшақтығы ондаған жылдар бойы қысқарғанымен, қазір қайтадан ұлғайып келеді. Бұл ең кедей және осал топтардың одан әрі артта қалуына әкеледі, жақындасу процесін алшақтау процесіне айналдырады. Баяндамада соңғы жылдары, әсіресе жас әйелдер мен қыздар арасында, жастардың психикалық әл-ауқатының күрт төмендеуі атап өтілген – бұл жасанды интеллектпен қуатталған цифрлық технологиялардың жылдам таралуымен сәйкес келеді.
Оқи отырыңыз: Жасанды интеллект бейбіт мақсатта ғана қолданылуға тиіс – Тоқаев
""Жасанды интеллект – бұл тек технологиялық серпіліс емес, ол біздің құндылықтарымыз бен басымдықтарымыздың сынағы. Бүгінгі таңда қабылданатын шешімдер жасанды интеллектінің инклюзия мен ілгерілеу құралы бола ма, әлде алшақтықты тереңдететін факторға айнала ма, соны анықтайды. БҰҰДБ жасанды интеллектінің адам дамуын қолдап, барлық адамдарға мүмкіндік беруіне ұмтылады"", – деді Қазақстандағы БҰҰДБ тұрақты өкілі Катаржина Вавьерниа.
2025 жылғы HDR жасанды интеллектті адам дамуы үшін әрі сын-қатер, әрі мүмкіндік ретінде қарастырады. Сауалнама деректері бойынша, әлем бойынша респонденттердің шамамен 20 пайызы жасанды интеллектіні қазірдің өзінде пайдаланып отыр, ал төмен Адам дамуы индексі елдеріндегі респонденттердің үштен екісі бір жыл ішінде жасанды интеллектіні қолдануды бастауды жоспарлап отыр. Бұл өте жоғары Адам дамуы индексі елдеріндегі респонденттердің шамамен жартысымен салыстырғанда өзгеше. Адамдар жасанды интеллектіні жұмысын автоматтандырудан гөрі толықтыратынына, жаңа мүмкіндіктердің пайда болуына көбірек үміт артады.
Алайда баяндамада генеративті жасанды интеллект модельдерін оқыту деректері мен дамуы жоғары елдердің көзқарасына қатты бейімделгені, бұл алалаушылық пен инклюзивтілікке қатысты алаңдаушылық туғызатыны ескертіледі. Бүгінгі таңда қабылданатын шешімдер – үкіметтер, ұйымдар және жеке тұлғалар тарапынан – жасанды интеллектіні инклюзия мен ілгерілеу құралы бола ма, әлде алшақтықты тереңдететін факторға айнала ма, соны анықтайды.
Баяндама жасанды интеллекттің әлеуетін – тек технологиялық серпіліс ретінде емес, тоқырауды еңсеруге және ілгерілеуді ынталандыруға арналған қуатты құрал ретінде көрсетеді. Жаһандық сауалнама нәтижелері сақ оптимизмді көрсетеді: респонденттердің жартысы қазіргі жұмыс орындары автоматтандырылуы мүмкін деп санайды, бірақ 60 пайызы ЖИ жаңа мансаптық мүмкіндіктер ашады деп күтеді, оның ішінде әлі жоқ мамандықтар да бар. Тек 13 пайыз жұмыс орындарын жоғалтуға алаңдайды, ал Адам дамуы индексі төмен елдерінде 70 пайызы жасанды интеллектіден өнімділіктің артуын күтеді, үштен екісі оны келесі жылы білім, денсаулық сақтау салаларында немесе жұмыста қолдануды жоспарлап отыр.
Оқи отырыңыз: ""Асығыс қабылдай салуға болмайды"". Президент Цифрлық кодекс туралы
""Жасанды интеллект біздің экономика мен қоғамның барлық секторларын жылдам өзгертуде. Біздің міндетіміз – оның әлеуетін баршаға пайда әкелу үшін пайдалану, ешкімнің артта қалмауын қамтамасыз ету. Қазақстан цифрлық инфрақұрылым мен дағдыларға инвестиция салып, жұмыс күшін болашаққа дайындауда"", – деді жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі Дмитрий Мун.
Қазақстан 193 елдің ішінде Адам дамуы индексі бойынша 60-орында (0,837 балл) мықты позицияға ие. Алайда теңсіздік пен экологиялық тәуекелдерді ескергенде индекс 0,765-ке дейін төмендейді, бұл әділ және орнықтылық шешімдердің қажеттілігін көрсетеді.
Цифрлық дәуірдің сын-қатерлеріне жауап ретінде Қазақстан жасанды интеллектіні реттейтін жаңа заң қабылдады. Онда адам құқықтары, ашықтық және қауіпсіздік басымдыққа ие. Заң жасанды интеллектіні эмоцияларды талдау, мінез-құлықты бақылау және жеке деректерді келісімсіз жинау үшін қолдануға тыйым салады, дипфейктерді белгілеуді міндеттейді. Сондай-ақ, құпия ақпаратты қорғау үшін ашық нейрондық желілерге шектеу қойылып, жасанды интеллектіні енгізуде ұлттық құндылықтар мен мәдени сәйкестікті интеграциялау маңызды деп атап көрсетіледі.
""Бүгінде халықаралық құқық жүйесі бірізді дамымай, тиімді іске асыру тетіктерін қалыптастырмай отыр. Жасанды интеллектіні жаһандық реттеу әлі де әлсіз деңгейде. Сондықтан азаматтардың құқықтарын қорғау мен экономикалық мүдделерді қамтамасыз ету бойынша негізгі жауапкершілік ұлттық жүйелерге жүктеледі"", – деді мәжіліс депутаты Екатерина Смышляева.
Қазақстан білім мен инновацияға да айтарлықтай инвестиция салып жатыр. Инновациялық саясат функциялары Ғылым және жоғары білім министрлігіне берілді, бұл ғылыми және білім беру процестерін тығыз интеграциялауға мүмкіндік береді. Ел отандық технологияларды енгізуді жеделдетіп, бәсекеге қабілеттілікті арттырып, жасанды интеллектпен жұмыс істейтін мамандарды дайындауда. Білім беру саласында жасанды интеллектіні оқыту мен дағдыны дамыту тәсілдерін өзгертіп жатыр.
Оқи отырыңыз: Қазақстан екінші суперкомпьютер кластерін іске қосады
""Жасанды интеллект  бұл тек технологиялық құрал емес, сонымен қатар білім беру философиясын өзгертетін фактор. Ол жаңа буын мамандарын дайындауға көмектеседі, заманауи білімге қолжетімділікті қамтамасыз етеді және болашаққа қажетті дағдыларды – аналитикалық ойлау мен шығармашылық шешім қабылдаудан бастап дамытады. Жасанды интеллектіні оқу процесіне енгізу бейімделгіштікке, инновацияға және ұлттық дамуға үлес қосуға ықпал етеді"", – деді ғылым және жоғары білім вице-министрі Гүлзат Көбенова.
Генеративті жасанды интеллект бұрынғы кез келген технологияға қарағанда жылдамырақ таралуда. 2025 жылғы Адам дамуы туралы баяндама – жылдам интеграцияның дамуға жақсы әсер ете алатыны мен қауіп-қатер әкеле алатынын де ескертеді. Нақты әрекеттерсіз жасанды интеллект бар теңсіздіктерді тереңдетуі мүмкін  көмекші технологияларға қолжетімділік бірнеше жоғары табысты елдерде шоғырланған, ЖИ жұмыс күшінде гендерлік алшақтық сақталып отыр, ал адам жасы мен білім деңгейі кімнің көбірек пайда көретінін анықтауды жалғастыруда.
Әлемнің көптеген жұмысшылары, әсіресе Адам дамуы индексі төмен аймақтарында, жасанды интеллект әлеуетін пайдалану үшін қажетті цифрлық құралдарға әлі де ие емес. Жасанды интеллект не болатыны, оны кім басқаратыны және кім пайда көретіні алдын ала анықталмаған. Бүгінгі таңда қабылданатын шешімдер жасанды интеллект баршаға мүмкіндік беретін қозғаушы күш бола ма, әлде көптеген адамдарды артта қалдыра ма – соны анықтайды.
Баяндама үш басым әрекетті ұсынады:
Сессия қатысушылары жасанды интеллект адам дамуының тұжырымдамасын қалай өзгертетінін, осы технологиялық дәуірдің бірегей сын-қатерлерін және жасанды интеллект әділеттілікке, инклюзияға және адамдардың өзін-өзі жүзеге асыруға ықпал етуі үшін қажетті саясаттық шешімдерді талқылады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазіргі таңда еліміз 193 елдің ішінде 60-орында тұр.,,2025-10-03T10:00:00+05:00
180-kiiz-ui-erekse-rekordtar-zane-ulttyq-oiyndar-qazaq-xalqy-abai-toiyn-qalai-otkizdi,informburo.kz,"180 киіз үй, ерекше рекордтар және ұлттық ойындар. Қазақ халқы Абай тойын қалай өткізді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/180-kiiz-ui-erekse-rekordtar-zane-ulttyq-oiyndar-qazaq-xalqy-abai-toiyn-qalai-otkizdi,"1-10 тамыз аралығында Абай Құнанбайұлының 180 жылдығына арналған онкүндік өтті. Жер-жерде хакімнің өмірі мен шығармашылығына арналған түрлі іс-шаралар өтті. Театр қойылымы, ақындар айтысы, ғылыми конференция, көрмелер мен концерттер әр күннің шырайын келтірді. Informburo.kz Абай тойының ел есінде қалатын талай қызыққа толы сәттерін баяндайды.
Абай тойы аясында Семейде ""Абай QUIZ"" республикалық зияткерлік ойыны өтті. Оған еліміздің 10 өңірінен 180 команда, яғни 1 080 ойыншы жиналды. 4,7 миллион теңгелік жүлде қоры сарапқа салынды.
Бас жүлде астаналық ""Brainstorm"" командасына бұйырды. 2-орын – ""Алматы Микс"", 3-орын – семейлік ""Тұрақсыз тіркестер"" тобының үлесіне тиді.
Ұйымдастырушылар бұл шараны ең көп ойыншы қатысқан интеллектуалды ойын ретінде Қазақстан рекордтар кітабына ұсынбақ.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда қанша Абай бар
Ұлы Абайдың 180 жылдық мерейтойына орай Қарауылда 180 киіз үй тігілді.
Ақынның туған жеріне Сенат төрағасы Мәулен Әшімбаев бастаған делегация келді. Олардың қатарында парламент депутаттары, Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы, халық жазушысы Төлен Әбдік, Жазушылар одағының төрағасы Мереке Құлкенов, облыс әкімі Нұрымбет Сақтағанов бар.
Сахнада Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың құттықтау хаты оқылды. Онда Абай мұрасының әмбебап құндылығы мен аймақты ұлттық құндылықтар мекені ретінде өркендету басымдық екені айтылды.
Оқи отырыңыз: Абай Құнанбайұлы шай ішкен самаурын Ұлттық музейге табысталды
Абайдың 180 жылдығына арналған мерейтойда ""Жеті қазына"" ұлттық спорт фестивалі ел есінде ерекше қалмақ. Демеушілер мерейтойдың бас жүлде жеңімпаздарына – 10 автокөлік, қалған жеңімпаздарған 90 жылқы сыйлады.
Фестиваль алаңында бір күнде жорға жарысы, 16 шақырымдық топ бәйге мен 25 шақырымдық аламан бәйге, қазақ күресінің ""Түйе палуан"" және ""Өгіз палуан"" бәсекелері, ультрамарафон, тоғызқұмалақ ойыны өтіп, көрерменнің арқасын қоздырды.
Топ бәйге мен аламанда Алматы облысы мен Павлодардың жүйріктері, жорғада қырғыз сәйгүлігі үздік шықты.
Қазақ күресінен ""Түйе палуан"" атағын маңғыстаулық Нұрдәулет Жарылғапов, ал ""Өгіз палуанды"" алматылық Жігер Еркінұлы иеленді.
Ең төзімді спортшы атағы батысқазақстандық Баубек Ильясовқа бұйырды. Ол Семейден Қарауылға дейінгі 180 шақырымдық ультрамарафонды 19 сағат 9 минутта жүгіріп өтті. Абайдың сүйікті ойыны тоғызқұмалақта шымкенттік Ғалымжан Темірбаев ешкімге дес бермеді.
Елордадағы MEGA Silk Way орталығында Абай Құнанбайұлының 180 жылдығына орай ерекше арт-инсталляция қойылды. Ұлы ақынның портреті 3000 рубик текшесінен құрастырылып, небәрі бес сағат ішінде жиналды. Биіктігі – 3 метр, ені 2 метр болатын бұл туындыны спидкубер жастар құрастырып шыққан.
Жобаны ұйымдастырған Әлихан Ертұрсынның айтуынша, рубик текшесі логика мен шығармашылықты тоғыстырған өнер нысанына айналды.
Түркістандықтар Абайдың 180 жылдығына орай 180 ""Абай жолы"" романының топтамасын басып шығарып, жастар мен тұрғындарға таратты.
Абайдың 180 жылдығы Ақтөбеде ерекше сәттермен есте қалды. Дәл мерейтой күні өңірде 35 сәби дүниеге келіп, олардың екеуіне ұлы ойшылдың құрметіне Абай есімі берілді. Бірінші Абай таңғы сағат 5:15-те, ал екіншісі – Абай Абайбекұлы – екі сағаттан кейін, 7:00-де өмірге келген. Тағы бір қызығы, екеуі де – ата-анасының тұңғышы.
Жас аналар Айзана мен Ақгүлді қуанышымен құттықтау үшін қала әкімінің орынбасары Әсет Оралбаев перзентханаға барып, шаһар басшысының атынан домбыра сыйлады.
Абай ауданындағы Қарауылтөбеде ""Абай елі"" стелласы ашылды. Стелланың авторы – мүсінші Нұрбол Қалиев. Бұл орын енді ауыл қонақтары үшін Қарауылдың көркем көрінісін биіктен тамашалайтын жаңа тартымды нүктеге айналмақ.
Стелла төрт тұғырдан тұрады: қауырсын қалам – ""Өлең сөздің патшасы, сөз сарасы"" ұстанымының символы; қалқан – ел қорғаған батырлар мен бүгінгі ерлердің айбыны; домбыра – Абайдың жаны мен әнінің өзегі; ақбесік – ұлыларды тудырған қасиетті бесік. Ескерткіштің ең биігі – ғаламшар мен оны айнала қалықтаған қарлығаш, тыныштық пен тұрақтылықтың белгісі.
Мерейтой аясында ""Абайға құрмет"" акциясы басталды. Әр өңір Абай облысына бір нысан салып береді. Маңғыстау облысы – Достық үйін, Шымкент қаласы – шығармашылық орталық, Түркістан облысы – көрме орталығын, Астана – келешек мектебін, Ақтөбе облысы – жекпе-жек орталығын, Павлодар облысы – үстел теннисі орталығын салып берсе, Шығыс Қазақстан облысы қаладағы Ертіс өзенінің жағалауын абаттандырып бермек.
Сонымен қатар меценаттардың көмегімен ""Абай-Шәкәрім"" кесенесінің жанынан 60 гектар аумақта ""Этно ауыл Жидебай"" бой көтереді.
Жалпы алғанда ұлы ақынның 180 жылдық мерейтойына ел бойынша 5 мыңнан аса түрлі форматтағы іс-шара ұйымдастырылды. Олардың қатарында ""Абай академиясы"" атты энциклопедиялық порталдың таныстырылуы, зағип жандар мен нашар көретін азаматтарға арналған кітапхананың ашылуы, ""Адамзаттың Абайы"" республикалық ақындар айтысы, ""Құнанбай"" көркем фильмінің көрсетілімі, ""Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп"" халықаралық ақындар фестивалі, ""Асыл сөзді іздесең Абайды оқы"" республикалық жыр мүшәйрасы, Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ ұлттық музыкалық драма театрында Мұхтар Әуезовтің ""Абай"" спектаклі, Роза Бағланова атындағы ""Қазақконцерт"" мемлекеттік академиялық концерттік ұйымындағы концерт, ""Абай оқулары"" республикалық байқауы және тағы басқа ауқымды іс-шаралар өтті.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",1–10 тамыз аралығында Абай Құнанбайұлының 180 жылдығына арналған мәдени іс-шаралардың онкүндігі өтті.,,2025-08-11T14:53:42+05:00
7-memleket-donald-trampty-nobel-syilygyna-usyndy-tarixta-nobel-ielengen-el-bassylary-kimder,informburo.kz,7 мемлекет Дональд Трампты Нобель сыйлығына ұсынды. Тарихта Нобель иеленген ел басшылары кімдер,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/7-memleket-donald-trampty-nobel-syilygyna-usyndy-tarixta-nobel-ielengen-el-bassylary-kimder,"Жыл сайын бейбітшілікті нығайтуға қосқан үлесі үшін Нобель сыйлығы беріледі. Бұл сыйлық 1901 жылдан бастап 104 рет табысталды. 2024 жылы Нобельді Хиросима мен Нагасакиде атом бомбасынан зардап шеккен адамдар өмірі туралы баяндау арқылы әлем елдерін ядролық қарудан бас тартуға шақырған Nihon Hidankyo қозғалысы иеленді.
Бейбітшілік жөніндегі Нобель сыйлығы соғыс пен қақтығысты тоқтатуға, ядролық қарусыздандыруға, халықаралық қатынастарды нығайтуға үлес қосқан мемлекет басшысыларына да берілген. Олардың қатарында АҚШ президенттері Теодор Рузвельт, Вудро Вильсон, Джимми Картер, Барак Обама, КСРО президенті Михаил Горбочев, ОАР президенті Нелсон Мандела, Германия канцлері Вилли Брандт сияқты саясаткерлер бар.
Осы орайда Информбюро тілшісі бейбітшілік саласында Нобель сыйлығына ие болған мемлекет басшылары туралы шолу әзірледі.
1906 жылы ""Бейбітшілік"" сыйлығы АҚШ-тың 25-президенті Теодор Рузвельтке табысталды. Оған Ресей-Жапония соғысын (1904–1905) тоқтатудағы делдалдық рөлі үшін берілді. Ол екі ел делегациясын АҚШ-тың Портсмут қаласында келіссөз жүргізуге шақырып, бейбіт келісімге қол қоюға ықпал етті.
Ресей мен Жапония Маньчжурия мен Корея үшін соғысты. Рузвельт бейбітшілікті сақтаумен қатар, АҚШ-тың халықаралық аренадағы беделін күшейтті.
Теодор Рузвельт ""Бейбітшілік"" сыйлығын алған алғашқы америкалық әрі мемлекет басшысы атанды. Ол марапаттау рәсіміне келмей, орнына сыйлықты елші және Норвегиядағы өкілетті министр Герберт Пирс алды.
Бельгия премьер-министрі Огюст Мари Франсуа Беернарт 1909 жылы Пол Анри д’Эстурнель де Констанмен бірге Нобель сыйлығына ие болды. Оған бұл марапат халықаралық арбитраж және қақтығыстарды бейбіт жолмен шешу идеясын насихаттағаны үшін берілді. Беернарт Гаага бейбіт конференцияларына қатысып, халықаралық сот құру бастамасын қолдады.
XIX ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басында халықаралық қақтығыстарды сот арқылы шешу тың идея еді. Бельгия премьер-министрі кезінде бейбіт дипломатияны дамытты.
1919 жылы Вудро Вильсонға Нобель сыйлығы бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бейбітшілік орнатуға қосқан үлесі және Ұлттар Лигасын құрудағы рөлі үшін берілді. 1918 жылы ол соғыстан кейінгі әлемді бейбіт және әділ етуге бағытталған ""14 тармақ"" атты жоспарын жариялады. Бұл тармақтарда ашық дипломатия, қаруды қысқарту, ұлттардың өзін-өзі басқару құқығы, теңіз еркіндігі сияқты принциптер қамтылды.
Вильсон осы идеялар негізінде Ұлттар Лигасын құру бастамасын көтерді. Бұл ұйым қазіргі БҰҰ-ның іргетасы еді. Алайда АҚШ Конгресі Вильсонның бастамасын қолдамай, елдің өзі Ұлттар Лигасына мүше болмады. Осы шешім Вильсонның беделіне әсер етсе де, оның бейбітшілік жолындағы халықаралық ықпалын Нобель комитеті мойындады.
1921 жылы Швеция премьер-министрі Карл Ялмар Брантингке Нобель сыйлығы берілді. Ол бұл марапатты Кристиан Ланге, Фредерик Байермен бөлісті. Брантингке халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және Ұлттар Лигасын қолдауға қосқан үлесі үшін берілді.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлемде бейбітшілік орнату үшін Ұлттар Лигасы құрылды. Ол Швецияны Ұлттар Лигасының белсенді мүшесі етті. Қарусыздану және бейбіт келіссөздерді қолдады. Карл Ялмар Брантинг Ұлттар Лигасының белсенді жақтаушысы, бейбітшілік саясатын ұстанған социал-демократиялық көшбасшы болды.
1957 жылы Канада сыртқы істер министрі Лестер Боулс Пирсон Нобель сыйлығына ие болды. Оған бұл марапат БҰҰ бітімгерлік күштерін құрудағы рөлі үшін берілді.
1956 жылы Суэц дағдарысы кезінде Мысыр, Израиль, Ұлыбритания және Франция арасында қақтығыс болды. Сол кезде Лестер Боулс Пирсон бірінші БҰҰ бітімгерлік күштерін (UNEF) ұйымдастырды. Қақтығысты әскери жолмен емес, халықаралық бақылаумен шешті.
БҰҰ-ның алғашқы бейбітшілік миссиясын ұйымдастырып, қақтығысты ушықтырмай тоқтатқаны үшін Нобель сыйлығын алған саясаткер 1963-1968 жылдары Канада премьер-министрі болды.
1971 жылы Батыс Германия канцлері Вилли Брандтқа Шығыс пен Батыс Германия арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға бағытталған Ostpolitik саясаты үшін Нобель сыйлығын иеленді. Ол Кеңес Одағымен, Польшамен бейбіт келісімдер жасап, қырғиқабақ соғыс кезінде Еуропадағы шиеленісті азайтуға күш салды.
Қырғиқабақ соғыс кезінде Германия екіге бөлінді. Вилли Брандтың өзі Варшаваға барып, ескерткіш алдында тізе бүгіп, Польша халқынан тарихи кешірім сұрады. 1980-жылдарға дейін ішкі және сыртқы саясатта белсенді қызмет етті.
1974 жылы Жапония премьер-министрі Эйсаку Сато Шон МакБрайдпен бірге Нобель сыйлығына ие болды. Оларға ядролық қаруды таратпау және Азиядағы бейбітшілікті нығайтуға қосқан үлесі үшін бейбітшілік сыйлығы берілді.
Эйсаку Сато ядролық қаруды таратпау туралы шартты (NPT) қолдап, Жапонияның ""үш ядролық қағиданы"" енгізді. Бұл қағида бойынша ядролық қару жасамау, оны иеленбеу және елге кіргізбеу керек еді.
Жапония – атом бомбасы түскен жалғыз мемлекет. Эйсаку Сато болса премьер-министр қызметін атқарған кезде ядролық қарусыздану саясатын ұстанды.
Ол 1975 жылы қайтыс болды. Жапония тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен премьер-министрлердің бірі болды.
1978 жылы АҚШ президенті Джимми Картер Мэриленд штатындағы Кэмп-Дэвид резиденциясына Мысыр президенті Әнуар Садат пен Израильдің премьер-министрі Менахем Бегиндім шақырып, 12 күндік келіссөз жүргізді. Екі елдің басшысы бейбіт келісімшартқа және Синай түбегін Египетке қайтару туралы қол қойды. Осы әрекеті үшін екеуіне Нобель Бейбітшілік сыйлығы берілді.
Кэмп-Дэвид келісімінің арқасында Мысыр мен Израиль арасындағы 30 жылға созылған қақтығыс тоқтады. Осы келісімнен кейін Мысыр Израильді мойындаған алғашқы араб елі болды. Бірақ 1981 жылы Әнуар Садатқа қастандық жасалып, қаза тапты.
1987 жылы Коста-Рика президенті Оскар Ариас Санчес Орталық Америкадағы азамат соғыстарды, қақтығыстарды тоқтатуға бағытталған бастамасы үшін Нобель сыйлығын алды.
1980-жылдары Никарагуа, Сальвадор, Гватемала және Гондураста азамат соғыстары болды. Оскар Ариас Санчес Esquipulas II бейбіт келісімін жасап, осы елдердегі қақтығыстарды тоқтатуға  күш салып, демократиялық реформаларға шақырды.
Ол екі мерзім бойы Коста-Риканың президенті қызметін атқарды. Қызметінен кеткен соң да бейбітшілік белсендісі ретінде қызметін жалғастырды.
1990 жылы Нобель комитеті Михаил Горбачевке ""бейбітшілік үдерісіндегі жетекші рөлін ескеру үшін"" бейбітшілік сыйлығын табыс етті.
1985 жылы КСРО басшылығына Михаил Горбачев келген соң социалистік лагерьдегі өзгерістер  орын ала бастады. Нәтижесінде 1989 жылы шығыс пен батыс қарама-қайшылығының, капитализм мен социализм күресінің белгісі болған 155 шақырымға созылып жатқан бетон қабырға – ""Берлин қабырғасы"" бұзылды. 1990 жылы қыркүйекте Германия канцлері Гельмут Коль мен КСРО президенті Михиал Горбачев өз әскерін Германиядан шығару туралы келісімге қол қойды. 1990 жылдың 3 қазанында ГДР мен ГФР ресми түрде біріктірілді. Бұл тарихи істі ұйымдастыруда КСРО басшысының рөлі зор.
Ол КСРО басшысы ретінде ""қайта құру"" және ""ашықтық"" саясатын енгізді. Бұл Кеңес қоғамын демократияландыруға және сөз бостандығын кеңейтуге жол ашты. АҚШ-пен ядролық қаруды қысқарту жөнінде маңызды келісімдерге қол қойды. Шығыс Еуропадағы коммунистік режимдер бейбіт түрде құлаған кезде КСРО әскерін ұстап отырды. Германияның бірігуіне және Еуропадағы саяси картаның өзгеруіне ықпал етті.
Михаил Горбачёв – Нобель сыйлығын алған соңғы кеңестік көшбасшы. Ресейде оған қатысты көзқарас екіұдай: біреулер оны бейбітшілік үшін еңбегі зор қайраткер десе, енді біреулер Кеңес Одағының ыдырауына жол берді деп сынайды.
1991 жылы Мьянма демократиялық қозғалысының көшбасшысы Аун Сан Су Чжи демократия жолындағы бейбіт және зорлықсыз күресі үшін Нобель Бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. 1988 жылы Мьянмада әскери төңкеріс болған кезде Аун Сан Су Чжи әскери диктатураға қарсы бейбіт оппозициялық қозғалысты басқарды. 1989 жылдан бастап саясаткер 15 жылға жуық үй қамақта отырса да саяси реформаны талап етті. Ол әлемде бейбіт қарсылықтың символына айналды.
2015 жылы Мьянмадағы сайлауда Аун Сан Су Чжидің партиясы жеңіске жетіп, мемлекеттік кеңесші ретінде билікке келді. Алайда 2021 жылы әскери төңкеріс нәтижесінде қайта қамауға алынды.
Ол Мьянманың де-факто лидері саналады. Кейінірек Рохинджа мұсылмандарына қатысты қуғын-сүргін кезінде үнсіз қалғаны үшін халықаралық қысымға ұшырап, беделі түсті.
1993 жылы Нельсон Мандела мен Фредерик Виллем де Клерк ""апартеид режимінің бейбіт аяқталуына және Оңтүстік Африкада жаңа демократия негіздерін даярлаудағы олардың еңбегі үшін"" бейбітшілік сыйлығына ие болды. Виллем де Клерк сол кездегі Оңтүстік Африка Республикасының президенті еді. Ал Мандела Нобель сыйлығын алғаннан кейін президент атанды.
Нельсон Мандела 27 жыл түрмеде отырып, 1990 жылы бостандыққа шықты. Мандела үш жылды Де Клеркпен бірге апартеид құрылымын бөлшектеуге арнап, елдегі демократиялық сайлауға жол ашты. Олар елдің жаңа Конституциясын дайындап, барлық нәсіл өкілдеріне тең құқық берді.
1994 жылы Мандела Оңтүстік Африка Республикасының алғашқы қара нәсілді президенті болып сайланды. Президент ретінде өткізген бес жылында халықаралық және ұлтаралық татулықты насихаттағаны үшін әлемдік құрметке ие болды.
1994 жылы Ицхак Рабин, Шимон Перес және Ясир Арафатқа Нобель сыйлығы берілді.
1993 жылы АҚШ астанасы Вашингтонда Израиль премьер-министрі Ицхак Рабин мен Палестина азат ету ұйымының (ПАЕҰ) жетекшісі Ясир Арафат қол алысып, бейбітшілік жолындағы ниетін жариялады.
Олар Осло бейбіт келісімдерін жасау арқылы Израиль-Палестина қақтығысын реттеуге талпыныс жасады. Келісім бойынша Палестина автономиясы құрылып, тараптар бір-бірін мойындады. Алайда 1995 жылы Рабин Тель-Авивтегі бейбітшілік митингісінде қастандықпен өлтірілді. Тарихи құжаттарға қол қойып, келіссөз жасауға белсене қатысқан Израиль сыртқы істер министрі кейіннен премьер-министр атанды.
Осло келісімдері Палестина автономиясын құруға және Израиль әскерін белгілі бір аймақтардан шығаруға жол ашты. Келісімдер толық орындалмаса да, бұл оқиға Израиль–Палестина бейбітшілік процесіндегі ең үлкен үміт кезеңі болды.
Кейін Осло процесі баяулап, көптеген шарт орындалмай қалды. Бұл марапат Таяу Шығыс дипломатиясының ең маңызды символдарының бірі болып қалды.
1996 жылы Жозе Рамуш-Орта шығыс тиморлық белсенді Карлуш Белумен бірге Нобель сыйлығын алды. Оларға Шығыс Тимор жанжалын әділ және бейбіт жолмен шешуде олардың күш-жігері үшін бейбітшілік сыйлығы берілді.
1975 жылы Португалиядан тәуелсіздігін жариялаған Шығыс Тиморды бірнеше күннен кейін Индонезия басып алды. Окупация кезінде ондаған мың адам қаза тапты. Жозе Рамуш-Орта БҰҰ-да және басқа халықаралық алаңдарда елінің жағдайын көтеріп, Шығыс Тимордағы адам құқықтарының бұзылуын бүкіл әлемге танытты. Ал Карлуш Белу жергілікті халықты бейбітшілікке үндеп, қақтығыстарды тоқтатуға тырысты.
Католик епископы Карлос Белу болса жергілікті халықты бейбітшілікке үндеп, қақтығыстарды тоқтатуға тырысты. Бұл марапат Шығыс Тимор мәселесіне әлем назарын аударды. 1999 жылы БҰҰ бақылауымен өткен референдумда халықтың көпшілігі тәуелсіздікті қолдап дауыс берді. 2002 жылы Шығыс Тимор ресми түрде тәуелсіз мемлекет болды, ал Жозе Рамуш-Орта кейін ел президенті атанды.
Солтүстік Ирландияның алғашқы министрі Дэвид Тримбл 1998 жылы Джон Хьюммен бірге Нобель Бейбітшілік сыйлығына ие болды. Оған Солтүстік Ирландиядағы ""The Troubles"" қақтығысын бейбіт жолмен аяқтауға қосқан үлесі үшін берілді.
Солтүстік Ирландияда протестанттар (британшылдар) мен католиктер (ирланд ұлтшылдары) арасындағы қақтығыс отыз жылға созылды. Дэвид Тримблдің бастамасымен екі тарап 1998 жылғы Белфаст келісіміне (Good Friday Agreement) келді.
Ол Солтүстік Ирландия парламентін қайта құру процесіне қатысты. 2022 жылы қайтыс болғаннан кейін Ұлыбритания саясатында бейбітшілік символы ретінде есте қалды.
2000 жылы Нобель Бейбітшілік сыйлығы Оңтүстік Корея президенті Ким Дэ Чжунға Солтүстік Кореямен қарым-қатынасты жақсартуға бағытталған бастамалары үшін берілді.
Корея соғысынан (1950–1953) кейін екі ел арасындағы қатынас өте шиеленісті болды. Ким Дэ Чжун 1998-2003 жылдары президент болған кезде ""Sunshine Policy"" яғни ""Күн сәулесі саясаты"" деп аталған саясатты бастады. Бұл саяси, экономикалық және гуманитарлық байланыстарды арттыру арқылы бейбітшілік орнату жоспары еді.
Нәтижесінде 2000 жылы Пхеньянда Солтүстік Корея көшбасшысы Ким Чен Ирмен кездесті. Қос Корея арасындағы алғашқы жоғары деңгейлі саммит өтті. Отбасыларды қайта қауыштыру бағдарламасы іске қосылды. Ол қайтыс болғаннан кейін Оңтүстік Кореяда демократия символы ретінде есте қалды.
АҚШ-тың 39-президенті Джимми Картер 2002 жылғы Нобель Бейбітшілік сыйлығының иегері атанды. Нобель комитеті оның ондаған жылдар бойы халықаралық қақтығыстарды бейбіт жолмен шешу, демократия мен адам құқықтарын ілгерілету және әлеуметтік-экономикалық дамуға қосқан үлесін бағалады.
Джимми Картер 1977-1981 жылдар аралығында АҚШ президенті қызметін атқарды, Нобель сыйлығын президент қызметінен кеткен соң да бейбітшілікке, сайлаулардың әділ өтуіне және кедей елдердегі денсаулық сақтау жобаларына белсенді араласқаны үшін алды.
Ол 1978 жылы Израиль мен Мысыр арасында Кэмп-Дэвид келісімін ұйымдастырды. Бұл келісім Таяу Шығыстағы бейбіт процестің маңызды қадамы болды. Адам құқықтарын қорғау саясатын сыртқы саясаттың басты бағыты етті.
1982 жылы Carter Center атты ұйым құрды. Бұл ұйым сайлауларды бақылау, жанжалды аймақтарда бітімгерлік миссиялар жүргізу, аурулармен күресу сияқты жұмыстармен айналысады. Либерия, Гаити, Босния, Солтүстік Корея сияқты елдерде делдалдық миссияларға қатысты. Гвинеядағы құрт ауруы мен безгекке қарсы халықаралық кампания жүргізді.
Нобель комитеті Джимми Картерді ""әлемдегі ең белсенді бейбітшілік қорғаушысы"" деп атап, сыйлықты тек президенттік қызметі үшін ғана емес, өмір бойғы бейбітшілікті сақтауға қосқан үлесі үшін берді.
2011 жылы Нобель комитеті бейбітшілік сыйлығына Элен Джонсон-Серлифті лайық деп тапты. Оған бұл марапат Либериядағы әйелдердің қауіпсіздігі мен құқықтарын қорғау, әйелдердің бейбітшілік құру және демократияға қатысуына жағдай жасау жолындағы күресі үшін берілді.
Элен Джонсон-Серлиф бұл сыйлықты азамат соғысын тоқтатуға үлес қосқан либериялық бейбіт белсенді Лейма Гбови және араб елдерінде демократия мен әйелдер құқығын қорғаушы йемендік журналист және белсенді Таваккул Карманмен бірге алды.
Элен Джонсон-Серлиф Африкада демократиялық жолмен сайланған алғашқы әйел президент атанды. 2006-2018 жылдары президент қызметкен атқарған ол Либерияда азамат соғысы аяқталғаннан кейін елді тұрақтандыру, татуласу және әйелдердің саясаттағы рөлін арттыруға күш салды. Ол БҰҰ-мен және халықаралық ұйымдармен жұмыс істеп, әйелдерді қақтығыстарды реттеу процесіне қосу тәжірибесін дамытты.
Нобель комитеті Элен Джонсон-Серлифті ""әйелдердің бейбітшілік орнатудағы рөлін бүкіл әлемге дәлелдеген көшбасшы"" деп бағалады. Оның президенттігі кезінде Либерияда сөз бостандығы кеңейіп, әйелдер үкімет пен қоғамда белсенді бола бастады.
2009 жылы бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығы АҚШ президенті Барак Обамаға табысталды. Ол халықаралық дипломатияны нығайту және халықтар арасындағы ынтымақтастықты күшейтуге қосқан ерекше үлесі үшін марапатталды. Нобель комитеті Обаманың ядролық қаруды таратпауға қосқан үлесіне де ерекше назар аударды.
Барак Обама 2009 жылы президент қызметіне кіріскен сәттен бастап әлемді қарусыздануға шақырып, Таяу Шығыс бейбіт процесін қайта жаңғыртты. Ол АҚШ президенті атанған соң бар-жоғы 9 айға жетпейтін уақытта Нобель сыйлығына лайық деп танылды. Осылайша Барак Обама бейбітшілік саласында Нобель сыйлығына ие болған төртінші АҚШ президенті атанды.
Сарапшылар мұны ""үміт сыйлығы"" деп атады, өйткені бұл марапат Барак Обаманың болашақ әрекеттеріне сенім ретінде берілді.
2016 жылы Нобель сыйлығын Колумбия президенті Хуан Мануэль Сантос жеңіп алды. Нобель комитеті саясаткерге бұл сыйлықты Колумбияда 50 жылдан астам уақыттан бері жалғасып келе жатқан азаматтық соғысты тоқтату үшін бүлікшілерімен бейбіт келісім жасағаны үшін берді.
1964 жылы басталған үкіметтік күш-құрылымдары мен ""Колумбияның революциялық қарулы күштері"" әскері солшыл радикалды күштері мен түрлі әскерилендірілген радикалды топ өкілдері арасында болған қақтығыстардың салдарынан қаншама адам мерт болып, қаншама адам босқынға айналды. Сантос келісім арқылы елде тұрақтылық орнатуға қадам жасады. 2017 жылдың 27 қыркүйегінде бірнеше жыл қатарынан жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде тараптар арасында өзара ынтымақтастық жөніндегі келісімге келді.
Хуан Мануэль Сантос көтерілісшілердің қаруын тастап, бейбіт өмір сүруін талап етті. Алайда бұл келісімдер халық тарапынан қолдау таппады. Олар референдумда бейбіт келісімге қарсы дауыс бергеніне қарамастан, Колумбияның депутттары өзара бейбіт келісім жөніндегі құжатты мақұлдады.
Эфиопия премьер-министрі Абий Ахмед Али – 2019 жылғы Нобель Бейбітшілік сыйлығының иегері. Оған бұл сыйлық Эфиопия мен Эритрея арасындағы 20 жылға созылған қақтығысты тоқтату және бейбіт келісімге келу үшін жасаған батыл бастамалары үшін берілді. Ел ішінде саяси реформалар жүргізіп, саяси тұтқындарды босату, сөз бостандығын арттыру, әйелдерді жоғары лауазымдарға тағайындау сияқты өзгерістер енгізді.
1998–2000 жылдары Эфиопия мен Эритрея арасында шекара қақтығысы болып, ондаған мың адам қаза тапты. Соғыстан кейін екі ел арасында ресми бейбіт келісім болмай, шекара жабық тұрды. Абий Ахмед 2018 жылы билікке келісімен Эритрея президенті Исайяс Афеверкимен келіссөз жүргізіп, шілде айында ""Джибутидегі бейбіт келісі"" жасалды. Келісім нәтижесінде елдер арасында дипломатиялық және сауда қатынастары қайта орнады.
2020 жылдан бастап Эфиопияның Тыграй аймағында азамат соғысы басталып, Абий Ахмедтің бейбітшілікке қатысты беделі халықаралық деңгейде дауға ұшырады. Дегенмен, Нобель сыйлығы оған бейбітшілік бастамасы үшін, яғни нақты 2018-2019 жылдардағы жетістіктері үшін берілді.
Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху АҚШ президенті Дональд Трампты Абрахам келісімдері (АҚШ-тың араб мемлекеттерімен дипломатиялық қарым-қатынасты қалыптастырудағы бастамасы) үшін биылғы Нобель сыйлығына ұсынды. Республикалық конгрессмен Бадди Картер болса Иран мен Израиль арасындағы қақтығысты тоқтату және Трамптың ядролық қарудың таралуын тежеуге арналған әрекеттерін атап көрсетті. Ал Камбоджа премьер-министрі Хун Манет Трамптың Камбоджа мен Тайланд арасындағы жер шекарасындағы қақтығысты тоқтатуға делдалдық еткенін ерекше атап өтті. Пәкістан үкіметі де Үндістанмен арадағы дағдарыс салмағын азайтуға қосқан үлесі үшін Дональд Трампты сыйлыққа ұсынды.
Армения мен Әзербайжан көшбасшылары да Трамптың бейбіт келісім жасаудағы рөлі үшін Нобель сыйлығына лайық деп таныды.
Дональд Трамп алғашқы президент қызметкен атқарған мерзімде де Нобель сыйлығына ұсынылған болатын. Алайда бұл марапат оған бұйырмады. Норвегиялық саясаткер Кристиан Тибринг-Гедде Трампты 2018 және 2020 жылдары ұсынды. Сол кездегі Израиль мен Біріккен Араб Әмірліктері және Бахрейн арасындағы Абрахам келісімдері Трамптың дипломатиялық жетістігі ретінде көрсетіледі. Иран мен Израиль, Камбоджа мен Тайланд, Үндістан мен Пакістан арасындағы қақтығыстарды азайту мақсатындағы делдалдық әрекеттері де аталады. Алайда кейбір сарапшылар мұндай ұсыныстарды ""дәлелденбеген"", ""өзін-өзі мақтау мақсатында айтылған"" деп бағалайды.
The Guardian мақаласында Нетаньяхудың ұсынысы Дональд Трамп туралы халықаралық деңгейде жағымды имидж қалыптастыру мақсатындағы ""саяси айла"" деп сипатталған. Алайда АҚШ пен кей елдерде бұл әрекеттер Трамптың ""бейбітшілік брокері"" ретіндегі имиджін нығайтудың бір бөлігі ретінде қарастырылып жатыр.
Әзірге Израиль, Камбоджа, Пәкістан, Армения, Әзербайжан басшылары, АҚШ-тағы демократиялық ұйым мен кей конгрессмендер Дональд Трамптың кандидатурасын қолдап отыр.
Дональд Трамптың өзі Нобель сыйлығына дәмелі, алайда ол Нобель комитеті бұл сыйлықты бермейтінін бірнеше мәрте мәлімдеді.
""Нобель сыйлығын әділетті түрде берген болса, мен көп нәрсеге байланысты алуыма болушы еді, бірақ олар ондай емес. Барак Обама президент бола салысымен сыйлықты қолына ұстатты. Обаманың өзі не үшін Нобель сыйлығын алғанын түсінген жоқ"", – деді Трамп.
Трамп жыл басынан бері төрт жанжалды тоқтатуға үлес қосты.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2025 жылғы Нобель сыйлығының лауреаттары 6-13 қазан аралығында жарияланады.,,2025-08-15T10:00:00+05:00
aitu-ulttyq-messendzerge-ainala-ala-ma-zane-ol-usin-qansa-uaqyt-qazet-sarapsylar-pikiri,informburo.kz,Aitu ұлттық мессенджерге айнала ала ма және ол үшін қанша уақыт қажет? Сарапшылар пікірі,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aitu-ulttyq-messendzerge-ainala-ala-ma-zane-ol-usin-qansa-uaqyt-qazet-sarapsylar-pikiri,"Қазақстанда мемлекеттік қызметтер саласында Aitu мессенджерін ұлттық деңгейде бекіту жұмыстары жүріп жатыр. Бұл қадам азаматтардың мемлекеттік қызметтерге қолжетімділігін жеңілдетіп, бірқатар цифрлық сервистерді бір платформада біріктіруді көздейді.
Жоспар бойынша, Aitu арқылы мемлекеттік органдардың хабарламалары, қызмет көрсету өтінімдері және электрондық құжат алмасу жүзеге асырылады. Сарапшылардың пікірінше, ұлттық мессенджер отандық ІТ-инфрақұрылымды дамытуға және деректер қауіпсіздігін арттыруға ықпал етуі мүмкін.
Дегенмен, оның тиімділігі мен қолданысқа ену деңгейі қолданушылардың жаңа платформаға бейімделуіне және ұсынылатын мүмкіндіктердің тартымдылығына байланысты болмақ. Осы орайда мессенджердің болашағы, оның айналымға енуі үшін не қажет екені және Telegram мен WhatsApp деңгейіне жете алу-жетпеу мүмкіндігі жөнінде сарапшылардан сұрап көрдік.
Журналист әрі жасанды интеллект пен ІТ-технологиялар саласының сарапшысы Мейіржан Әуелханұлы жаңа мессенджердің қолданысқа ену мерзімі мен бәсекеге қабілеттілігі туралы пікірін бөлісті. Ол алдымен бұл процестің уақытын атап өтті.
""Жаңадан жасалған мессенджердің қолданысқа ену мерзімін алсақ, егер ол бүкіләлемдік деңгейде танылса – шамамен бір-екі жыл жеткілікті болуы мүмкін. Ал егер тек аймақтық деңгейде қалса, онда уақыт әлдеқайда ұзағырақ қажет болады"", – дейді ол.
Сарапшының айтуынша, қазіргі қолданыстағы WhatsApp пен Telegram секілді мессенджерлердің орнына шығу оңай емес.
""Мысалы, Қытайдағы WeChat-ты алсақ, ол тек хабар алмасу құралы ғана емес, түрлі қызметтерді біріктірген толыққанды экожүйе. Сондықтан, жаңа мессенджердің оларды нарықтан ығыстыруы екіталай"", – деп түсіндірді Әуелханұлы.
Дегенмен, ол жаңа мессенджердің артықшылықтары болуы мүмкін екенін де жоққа шығармайды.
""Мысалы, қазіргі жасанды интеллект технологияларын қолдану арқылы ерекше мүмкіндіктер жасауға болады. Егер Қазақстанда бір мессенджер іске қосылса, мен аудио хабарлама жазып отырмын делік – ол автоматты түрде мәтінге айналдыруы керек. Немесе, керісінше, мәтінді дауыстап оқып беру сияқты функциялар енгізілсе, бұл үлкен артықшылық болар еді"", – дейді сарапшы.
Оқи отырыңыз: Мықты табыс табатын IT маман болу үшін не істеу керек? Бағдарламашымен сұхбат
Әуелханұлының пікірінше, жасанды интеллектпен байланыстырылған жаңа деңгейдегі мүмкіндіктер мессенджерді өзгелерден ерекшелендіріп, халықтың қызығушылығын арттыра алады. Ал егер жаңа өнім қазіргі қолданылып жүрген мессенджерлерден ешқандай айырмашылығы болмаса және олардың функцияларын ғана қайталаса, көпшілік оны пайдаланбайды. ""Ондай жағдайда адамдар қолданыстағы қосымшалардан артық пайда көрмейді"", – деп нақтылады ол. Сарапшы сондай-ақ болашақтағы ықтимал сценарийлерді де атап өтті.
""Мысалы, Telegram немесе WhatsApp секілді шетелдік мессенджерлерде бір айқын кемшілік пайда болып, оның орнына балама ұсынылса, 4-5 жыл ішінде жаңа мессенджерді халық кеңінен қолдануы мүмкін. Бірақ, егер әлемдік деңгейде орныққан ірі компаниялар өз аудиториясын ұстап қалу үшін қызметтерін үздіксіз дамытса, олардың орнын басу қиын"", – дейді ол.
Әңгіме соңында ол WhatsApp-тың тегін болғанымен, пайдаланушылардың деректерін жинап, нысаналы жарнамаға қолданатынын еске салды.
""Сондықтан мұндай платформалар өз қызметін жетілдіріп, нарықтағы басымдығын сақтап қалуға бар күшін салады"", – деп түйіндеді Мейіржан Әуелханұлы.
Экономист Арман Байғанов ең алдымен ұлттық мессенджердің технологиялық даму қарқынына тоқталды.
""Меніңше, ол бәрібір технологиялық тұрғыдан артта қалады. Себебі WhatsApp, Telegram және өзге де мессенджерлердің даму қарқыны әлдеқайда жоғары, олардың қаржылық мүмкіндігі мол, технологиялық базасы мықты және жоғары білікті мамандары бар. Сондықтан олар үнемі алда болып, дамуын жалғастыра береді, ал ұлттық мессенджер бәрібір артта қалуы ықтимал"", – дейді Байғанов.
Сарапшы Қытайдағы тәжірибеге де назар аударды. Оның айтуынша, Қытайда өз мессенджерінің болуы – сол елдің ауқымды ресурстары мен үлкен халқының арқасы.
""Бізде ондай мүмкіндік шектеулі. Мұндай жобаны жасау және оны тұрақты түрде қолдау мемлекет үшін қосымша жүктеме болады. Бұл үшін арнайы компанияны тарту, ресурстар бөлу керек, әрі оны жасау мен қызмет көрсету қымбатқа түседі"", – деп түсіндірді ол.
Арман Байғановтың болжамынша, бұл мессенджер халық арасында аса жоғары сұранысқа ие бола қоймайды.
""Экономика тұрғысынан алғанда, қазірдің өзінде бар нәрсені қайтадан жасаудың қажеті жоқ деп ойлаймын. Қазақстанның қаржылық мүмкіндіктері мен техникалық әлеуетін ескерсек, біз WhatsApp пен Telegram сияқты мессенджерлердің даму қарқынын қуып жете алмаймыз. Сондықтан, бұл идеяны Қазақстанда дамытуға жеткілікті негіз жоқ"", – деді экономист.
Оқи отырыңыз: Цифрлық Қазақстан: IT-салаға 187 мыңнан астам маман жұмылдырылды
Сарапшы сонымен бірге бәсекеге қабілеттілік мәселесін де атап өтті.
""Кез келген адам мессенджер жасай алады, бірақ ол қаншалықты бәсекеге қабілетті бола алады? Егер бастапқы кезеңде оның функционалы WhatsApp-пен бірдей болса, онда WhatsApp-ты толықтай бұғаттап, тек Қазақстан ішінде жаңа мессенджерді қолдануға тура келеді. Ал мұның қаншалықты дұрыс болары – бөлек мәселе"", – деп түйіндеді Арман Байғанов.
Белгілі PR маманы, журналист Айбар Олжай ұлттық мессенджер тақырыбында өз пікірін білдірді. Ол ең алдымен жобаның артықшылығы мен шектеулеріне тоқталды.
""Менің ойымша, оның негізгі принципі түсінікті. Яғни, басты артықшылығы – серверлерінің Қазақстанда орналасуы. Бұл тұрғыдан алғанда, кейбір қауіпсіздік мәселелерін шешу үшін бұл, әрине, жақсы қадам. Бірақ мәселе оның қаншалықты кең таралатынында. Өйткені адамдардың барлығы бірдей Aitu-ға көшпесе, ол толыққанды байланыс құралы бола алмайды"", – дейді Айбар Олжай.
Ол әрі қарай адамдардың жаңа платформаны қолдану мәселесіне тоқталды.
""Егер халықтың жартысы көшіп, жартысы көшпесе, бәрібір адамдар байланыс үшін бұрынғы WhatsApp пен Telegram-ды пайдалана береді. Ал тағы бір маңызды жайт – Aitu негізінен ішкі, яғни Қазақстан аумағындағы байланысқа арналған. Шетелдегі адамдармен, мысалы, халықаралық байланыс үшін бәрібір халықаралық мессенджер керек болады"", – деп түсіндірді ол.
Айбар Олжайдың пікірінше, бұл жағдай ұлттық мессенджердің толық алмастырушы рөлін атқаруына кедергі келтіреді.
""Бұл тұрғыдан алғанда, менің ойымша, WhatsApp немесе Telegram сияқты платформаларды толық алмастыру қиын. Өйткені олар көп жылдан бері қалыптасқан аудиториясы бар, халықаралық деңгейде жұмыс істейтін жүйелер"", – деп қорытындылады ол.
Оқи отырыңыз: Электрондық үкімет қызметі Aitu қосымшасымен біріктірілді
Бағдарламалық қамтамасыз ету инженері (Software Engineer) Арсен Өжетов ең алдымен өз тәжірибесін бөлісті.
""Шынымды айтсам, Aitu мессенджерін қолданып көрмедім. Бірақ егер ол тек жай хабар алмасу құралы болса, оны қолданатындар аз болады деп ойлаймын. Өйткені халықтың басым бөлігі Telegram мен WhatsApp-қа үйреніп қалған"", – деді маман.
Оның сөзінше, жаңа мессенджердің табысты болуы үшін ол тек чат қосымшасы болып қалмауы керек.
""Егер Kaspi, eGov, тауар жеткізу сервистері, такси қызметтері сияқты қосымшалармен интеграция жасалса, нағыз super app қалыптасар еді. Мысалы, Қытайдағы Alipay секілді бір қосымша арқылы төлем жасау, мемлекеттік қызметтерді алу, тауарға тапсырыс беру және такси шақыру мүмкіндігі болса – дәл сол кезде ғана адамдардың қызығушылығы артады"", – деп түсіндірді ол.
Арсен Өжетовтың пікірінше, қазіргі заманда адамдарға тек байланыс құралы жеткіліксіз.
""Қолданушы уақытын үнемдеп, күнделікті қажеттіліктерін бір жерден шеше алатын платформаны қалайды. Егер технология күнделікті өмірдің барлық саласын қамтитын болса, оны жаппай қолдану мүмкіндігі жоғары"", – деп қорытындылады маман.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Президенттің тапсырмасымен жеке деректерді қорғайтын отандық Aitu мессенджеріне көшу мәселесі пысықталып жатыр.,,2025-08-13T16:48:54+05:00
aleumettik-zelini-bugattau-qalai-memlekettik-tonkeriske-akeldi-nepalda-ne-bolyp-zatyr,informburo.kz,Әлеуметтік желіні бұғаттау қалай мемлекеттік төңкеріске әкелді? Непалда не болып жатыр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aleumettik-zelini-bugattau-qalai-memlekettik-tonkeriske-akeldi-nepalda-ne-bolyp-zatyr,"Непалда ел тарихындағы ең ірі жастар қозғалысы болып жатыр. Қозғалысты негізінен 18-25 жас аралығындағы жастар мен студенттер басқарды. Сол себепті оны ""Z ұрпағының қозғалысы"" деп атады. Сонымен қатар ""Азия көктемі"" немесе ""Непал революциясы"" деп те атап жатқандар бар. Наразылықтардың нәтижесінде премьер-министр Кхадга Прасад Шарма Оли отставкаға кетті, 34 адам қаза тапты, 1300-ден астам адам жараланды. Informburo.kz оқиғаның себеп-салдарына хронологиялық шолу жасады.
4 қыркүйекте Непал үкіметі Facebook, Instagram, WhatsApp, YouTube, X, TikTok және басқа да бірнеше әлеуметтік желіні бұғаттады. Оның себебін ""платформалардың коммуникация және ақпараттық технологиялар министрлігінде тіркелмегенімен"" түсіндіріп, бұл шара ""жалған ақпарат, арандату және киберқылмыспен күресу"" үшін қажет деп мәлімдеді . Бұдан бұрын 2023 жылы да елде TikTok-ты 9 айға бұғатта болған еді.
Бұғаттау #NepoKids – Непалдағы шенеуніктердің баласының TikTok-та салтанатты өмір салты туралы видеоларының тренд болған кезімен тұспа-тұс келді. Олар желіде қымбат киімдер, люкс көліктер мен саяхаты туралы видео салатын. Бұл билік пен қарапайым халық арасындағы теңсіздікті одан әрі айқындай түсті.
Дүниежүзілік банктің дерегі бойынша, Непалда 15-24 жас аралығындағы жастардың жұмыссыздық деңгейі 2024 жылы 20,8% болған. Осындай экономикалық теңсіздік, инфляция және үкіметтің халыққа берген уәдесін орындамауы наразылықты күшейтті.
5-7 қыркүйекте бейбіт шерулер басталды. Студенттер Катманду, Покхара, Итахари қалаларында жиналды. Олар ""Әлеуметтік желілерді емес, жемқордықты бұғаттаңдар"", ""Gen Z жемқорлыққа қарсы"" деген үндеу жасады. Полициямен қақтығыс болып, 20 шақты адам жараланды.
Әлеуметтік желіде #UnbanSocialMedia және #NepoBaby хештегімен түрлі жазбалар мен үндеулер пайда болды.
8 қыркүйекте мыңдаған студент парламент алдында жиналды. Оларға полиция көзден жас ағызатын газ, су, оқ жаудырды. Бұл күні 19 адам қаза тауып, 347 адам жарақат алды. Елде комендант сағаты енгізілді.
🚨Gen Z revolution in Nepal over corruption and social Media ban. 19 dead in protests as Facebook, Instagram, WhatsApp, X, YouTube and 21 more platforms get banned pic.twitter.com/LM8sYirt6i
9 қыркүйекте наразылықтар одан әрі күшейе түсті. Әлеуметтік желілер қайта ашылды. Елдің басты халықаралық әуежайы жабылды. Демонстранттар парламент, жоғарғы сот, Сингха Дурбар үкімет орталығы, Nepali Congress штаб-пәтерін өртеп жіберді, саясаткерлердің үйіне шабуыл жасады.
Премьер-министр Кхадга Прасад Шарма Оли отставкаға кетті, оның алдында ішкі істер, ауыл шаруашылығы, су және денсаулық сақтау министрлері де отставкаға кеткен. Сол кеште ""Непал мен непалдықтардың қауіпсіздігі үшін жағдайды бақылау"" мақсатында Катмандуға әскер кіргізілді . Әскерилер бірнеше министрді және олардың туыстарын тікұшақпен эвакуациялады.
Video: Nepal Ministers, Family Cling To Chopper Rope To Flee Protests. pic.twitter.com/7xVdI9ixsH
Бұл күні тағы 5 адам қаза тапты, 200-ден астам адам жарақан алды. Сонымен қатар түрмеден 100-ден астам тұтқын босады. БҰҰ биліктің іс-әрекетін ""артық күш қолдану"" деп айыптады. БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш ""жан-жақты тергеу"" жүргізуге шақырып , зорлықты тоқтатуды талап етті.
10 қыркүйекте президент Рам Чандра Паудел премьер-министр Олидің отставкасын қабылдады. Митинг мүшелері мен армия басшысы генерал Ашок Радж Сигдел кездесіп, уақытша үкімет туралы сөйлесті. Наразы топ парламентті таратуды талап етіп, премьер-министр ретінде бұрынғы бас судья Сушила Каркиді ұсынды.
Бұл күні қаза тапқандар саны 28-ге жетті, тағы 100-ден астам адам жараланды. Катманду, Лалитпур, Бхактапурде коменданттық сағат сақталды. Үндістан шекарада 22 қашқынды ұстады.
11 қыркүйекте келіссөздер жалғасты, бірақ ірі бизнес өкілдерін қосу мәселесімен тоқтады. Сушила Карки ұсынысты қабылдады деген мәлімдеме тарады. Әскер қаруды тапсыруды талап етті.
Әуежай ашылып, кей рейстер іске қосылды. Бұл күні тағы 3 адам қаза тапты, 50-ден астам адам жарақат алды.
12 қыркүйекте келіссөздер әлі жалғасып жатыр. Катмандуда шектеулерді кезең-кезеңімен алып тастап жатыр. Сот, банк пен полиция жұмыс істей бастады, алайда қоғамдық көлік әлі де тоқтап тұр.
Жастар көшелерді тазалап жатыр. Бүгінге дейін барлығы 34 адам қаза тауып, 1360-тан астам адам жарақат алды. Билік қаза тапқандардың отбасына өтемақы төлеуге және жараланғандары тегін емдеуге уәде берді.
Премьер-министрдің отставкасы – жастар наразылығы ел үкіметін құлатқанын көрсетті. Әлі де әскер елді тәртіпке шақырып, митинг мүшелерімен келіссөз жүргізіліп жатыр. Олар парламентті қайта жасақтауды және қайта сайлау өткізуді талап етіп отыр. Бұл оқиға ел экономикасына да әсер етті. Туризм тоқтады, Үндістандық туристер эвакуацияланды, шекара жабылды.
Washington Post агенттігінің жазуынша , бұл толқулар Непалдың 2008 жылдан бері саяси тұрақсыздықтан шыға алмай келе жатқанын дәлелдейді. Елде бірнеше рет конституциялық реформалар мен жаңа заңдар қабылданғанымен, жемқорлық, әлеуметтік теңсіздік және биліктің жауапкершілігі мәселелері шешімін тапқан жоқ. Әлеуметтік желілерді бұғаттау – жылдар бойы жиналған наразылықтың сыртқа шығуына түрткі болды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",17 жылда елде 13 рет үкімет ауысқан. Непал кейсі әлемнің көптеген еліне сабақ бола алады.,,2025-09-12T15:00:00+05:00
bir-palataly-parlament-qazirgi-zuieden-aiyrmasylygy-qandai-zane-alemdik-taziribege-solu,informburo.kz,Бір палаталы парламент: Қазіргі жүйеден айырмашылығы қандай және әлемдік тәжірибеге шолу,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bir-palataly-parlament-qazirgi-zuieden-aiyrmasylygy-qandai-zane-alemdik-taziribege-solu,"Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына жолдауында екі палаталы парламенттен бір палаталы жүйеге көшу туралы бастама жасады. Алайда бұл реформаны асығыс жүзеге асыруға болмайтынын, оны бір жыл бойы қоғамда, сарапшылар ортасында және қазіргі Парламентте талқылау керектігін айтты. Егер халық қолдаса, 2027 жылы жалпыұлттық референдум өткізіліп, Конституцияға өзгеріс енгізілуі мүмкін.
Бұл бастама нені білдіреді? Бір палаталы және екі палаталы жүйелердің айырмашылығы қандай? Әлемде қай елдер бір палаталы жүйені таңдаған? Informburo.kz осы сұрақтарға жауап іздеп көрді.
Қазақстанда тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында 1993 жылғы Конституция бойынша бірпалаталы Жоғарғы Кеңес жұмыс істеді. Алайда ол саяси тұрақсыздық жағдайында тиімділігін көрсете алмады. 1995 жылғы жаңа Конституция қабылданғаннан кейін екі палаталы Парламент құрылды. Ол: Сенаттан және Мәжілістен тұрады.
Парламент жүйесінің негізгі екі түрі бар: бір палаталы және екі палаталы. Бұл жүйелердің айырмашылығы – заң шығарушы органның құрылымында.
Екі палаталы жүйе: Заң шығарушы орган екі тәуелсіз палатадан тұрады. Әдетте олар Жоғарғы палата (Қазақстанда – Сенат) және Төменгі палата (Қазақстанда – Мәжіліс) деп аталады.
Төменгі палата: Көбіне жалпыхалықтық дауыс беру арқылы сайланады және халықтың мүддесін білдіреді. Заң жобаларына бастамашылық жасау және бюджетті бекіту сияқты негізгі өкілеттіктер осында шоғырланған.
Жоғарғы палата: Құрылу принципі әртүрлі болуы мүмкін: аймақ өкілдерінен, тағайындалған мүшелерден немесе жанама сайлау арқылы жасақталады. Оның басты міндеті – төменгі палата қабылдаған заңдарды тағы бір рет сүзгіден өткізу, аймақтық мүдделерді қорғау және билік тармақтары арасындағы тепе-теңдікті сақтау.
Заң жобалары екі палатада да мақұлдануы керек. Мысалы, Қазақстанда алдымен заң жобасын Мәжіліс әзірлеп, мақұлдаған соң, Сенатқа жібереді. Сенат заң жобасын мақұлдаған соң ғана, құжат Президенттің қол қоюына жіберіледі. Сенат заң жобасымен келіспесе, кері қайтарып жібере алады.
Бұл жүйе федералдық немесе үлкен елдерде таралған, өйткені ол түрлі мүдделерді теңестіруге мүмкіндік береді.
Бір палаталы жүйе : Заң шығарушы органның бір ғана палатасы болады. Барлық заң жобалары осы бір палатада талқыланып, қабылданады. Депутаттар әдетте халық санына немесе партиялық тізімге сүйене отырып сайланады. Бұл жүйе кішігірім елдерде немесе унитарлық мемлекеттерде жиі кездеседі.
Қасым-Жомарт Тоқаев егер Қазақстан бір палаталы Парламентке көшсе, онда Парламентті тек қана партиялық тізім бойынша сайлаған жөн екенін жеткізді.
Әр жүйенің өзіндік оң және теріс тұстары бар.
Әлемдегі 188 ұлттық парламенттің шамамен 107-сі бір палаталы.
Еуропа: Даниядағы – Фолькетинг, Швециядағы – Риксдаг, Финляндиядағы – Эдускунта, Грекиядағы – Халық жиналысы, Португалиядағы – Республика ассамблеясы бір ғана палатамен жұмыс істейді. Бұл елдерде парламент саяси тұрақтылыққа сүйеніп, заң қабылдау үдерісін жеделдету үшін қарапайым модельді сақтап отыр.
Азия: Түркияның Ұлы Ұлттық Мәжілісі, Сингапур Парламенті, Қытайдың Бүкілқытай халық өкілдері жиналысы, сондай-ақ Израильдегі Кнессет – бір ғана палатадан тұратын заң шығарушы органдар. Бұл елдерде парламенттің күші әртүрлі: мысалы, Түркияда Ұлттық Мәжіліс шешуші рөл атқарса, Қытайда халық өкілдері жиналысы партиялық бақылаудағы символдық институт ретінде жұмыс істейді.
ТМД: Посткеңестік елдер ішінде де бірпалаталы парламенттер бар. Грузия Парламенті мен Қырғыз Республикасының Жогорку Кеңеші бір ғана палата арқылы заң шығару қызметін атқарады. Бұл елдерде қос палаталы жүйе тиімсіз деп танылып, саяси және экономикалық шығындарды азайту мақсатында қайта қаралған.
Оқи отырыңыз: Тоқаев бір палаталы парламент құру бастамасын көтерді
Әлемдегі ең көне парламент – Исландиядағы Альтинг (Alþingi). Ол 930 жылы құрылған және бірпалаталы орган ретінде жұмыс істеді. ХХ ғасырда екі палаталы жүйеге көшті, алайда 1991 жылдан бастап қайтадан бірпалаталы жүйеге оралды.
Ең үлкен бірпалаталы парламент: Әлемдегі ең ауқымды бірпалаталы парламент – Қытайдың Бүкілқытай халық өкілдері жиналысы. Оның құрамында шамамен 3 мыңға жуық депутат бар. Бұл орган елдің заң шығару билігін жүзеге асырады, бірақ іс жүзінде Қытай коммунистік партиясының бақылауындағы саяси институт саналады.
Ең кішкентай парламент: Тувалу парламентінде бар-жоғы 16 депутат бар. Депутаттар 4 жылға сайланады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда 1993 жылдары бірпалаталы Жоғарғы Кеңес жұмыс істеді.,,2025-09-08T15:20:28+05:00
bir-palataly-parlamentke-kosu-onirlik-separatizmnin-aldyn-alady-saiasattanusy,informburo.kz,Бір палаталы парламентке көшу өңірлік сепаратизмнің алдын алады – саясаттанушы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bir-palataly-parlamentke-kosu-onirlik-separatizmnin-aldyn-alady-saiasattanusy,"Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев өзінің дәстүрлі Жолдауын жариялап, ел дамуының негізгі бағыттарын айқындады. Мемлекет басшысы саяси жүйені жетілдіру, цифрлық технологияларды енгізу, энергетика мен су инфрақұрылымын жаңғырту, сондай-ақ халықаралық ұйымдарды реформалау мәселелеріне баса назар аударды.
Осыған байланысты Ресейдегі Мемлекеттік даму институтының директоры, саясаттанушы Дмитрий Солонников өз пікірін білдіріп, Жолдауда көтерілген бастамалардың маңызына тоқталды.
– Өз Жолдауында президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан жасанды интеллект пен цифрлық өзгерістер дәуіріне қадам басқанын атап өтті. Бұл қадамдардың ел мен өңір болашағы үшін маңызы қандай деп ойлайсыз?
– Цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект сөзсіз, әлемдік экономиканың және технологиялық дамудың басты қозғаушы күші. Олардан жаңа серпілістер, жаңа мүмкіндіктер күтіледі: басқару үдерістерін оңтайландыру, шешім қабылдауды жеңілдету, жаңа мамандықтардың пайда болуы, еңбек нарығында қайта бөліністер, өнімнің өзіндік құнын төмендету, құзыреттерді дамыту және тағы басқа.
Бір жағынан, бүкіл әлемде бұл салаға орасан зор инвестициялар құйылып жатыр. Екінші жағынан түпнұсқа, эксклюзивті өнімдер жасауға мүмкіндік береді. Осы бағытта өз орнын тауып, лайықты ұсынылған мемлекеттер болашақ экономикасында үлкен бәсекелік артықшылыққа ие болады.
Алайда екінші қыры да бар: көптеген экономистер цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект саласында негізсіз үміттерге сүйенген алып қаржылық ""көпіршіктер"" пайда болып жатқанын айтады. Алдағы жылдары олардың жарылуы мүмкін, бұл үлкен шығындарға әкеліп соғады. Сондықтан, бұл секторға барынша назар аудару аса маңызды.
Бұл саламен жүйелі түрде, ұйымдасқан түрде айналысу қажет, әрі міндетті түрде мемлекеттің қатысуымен мүмкіндіктер мен қауіптерді бағалап, әлемдік бәсекелестікке дайындалып, ұлттық экономиканың орнын табуға және ықтимал дағдарыстарға алдын ала әзірленуге тиіс. Осыған орай арнайы басқару құрылымдары қажет. Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтқаны мүлде дұрыс, бұл мемлекеттің жауапкершілік аймағы. Жеке инвестициялар мен жеке бастамалар қоғамды толықтай қорғап, серпіліс әкеле алмайды. Тарихта барлық іргелі технологиялар тек мемлекет қолдауымен жасалды. Осы тұрғыда Тоқаевтың ұстанымы толығымен дұрыс.
– Президент заң шығару органының тиімді әрі ашық жұмысын қамтамасыз ету үшін бір палаталы парламентке көшуді ұсынды. Бұл қадам Қазақстанның саяси жүйесінің дамуына қалай әсер етеді деп ойлайсыз?
– Бір палаталы немесе қос палаталы парламент туралы әңгіме және заң шығару билігінің тиімділігі мен ашықтығын арттыру – екі бөлек мәселе. Заң шығарушы билік екі палаталы жүйеде де тиімді әрі ашық бола алады, оған әлемде көптеген мысалдар бар.
Сонымен қатар, парламенттің жұмысын азаматтарға түсінікті әрі ашық ету маңызды. Соңғы жылдары Қасым-Жомарт Тоқаев осыған ерекше көңіл бөліп, конституциялық өзгерістер енгізді. Ал бір палаталы парламент құру – бөлек процесс.
Қос палаталы парламенттің мәні мынада: бір палата бүкіл елдің мүддесін білдірсе, екіншісі өңірлердің пікірін білдіреді. Сайлау бір мандатты округтер арқылы да, партиялық тізім бойынша да өтуі мүмкін. Ал тек тізім бойынша сайлауға негізделген бір палаталы парламентке көшу бірыңғай саяси кеңістік құру және өңірлік сепаратизмнің алдын алу дегенді білдіреді.
Яғни, негізгі идея депутаттар бүкіл елдің мүддесін ойлауы тиіс, ал өз өңірінің бюджетіне ғана басымдық беруге тырыспауы керек. Бұл өңірлік сепаратизмнің парламенттік салаға өтіп кету қаупіне қарсы қадам. Бұнда белгілі бір логика бар. Сепаратизмге қарсы әртүрлі тәсілдер бар, мүмкін бір палаталы модель де өз тиімділігін көрсететін шығар.
Алайда конституциялық өзгерістер қабылданбас бұрын қоғамда кең ауқымды талқылау жүргізу маңызды. Сонда ғана шешім жалпыға ортақ ретінде қабылданады.
– Жолдауда энергетикалық және су инфрақұрылымын жаңғыртуға ерекше назар аударылды. Мұндай бастамалардың орнықты даму мен ""жасыл өткел"" тұрғысынан маңызы қандай?
– Энергетика саласы өте маңызды, әсіресе цифрлық технологиялардың дамуына байланысты. Жасанды интеллект, дата-орталықтар, суперкомпьютерлер орасан зор энергияны қажет етеді. Цифрлық технологияларды белсенді дамытқан кейбір елдерде электр энергиясының бағасы бірнеше есе өсіп, бұл Қазақстан үшін де үлкен проблемаға айналуы мүмкін.
Жаңа қуат көздері мен энергия көздері жасалмаса, электр құны халық үшін қолжетімсіз болып, қымбатшылыққа байланысты цифрландыруды ""жерлеуі"" мүмкін. Сондықтан экономиканы дамыту туралы айтқанда ең алдымен энергетика мәселесін шешу қажет.
""Жасыл күн тәртібі"" өз үмітін көп жағдайда ақтамады: АҚШ пен Еуропада көптеген жобалар тоқтатылуда, ал электр энергиясы бағасының өсуі оның ""көпіршік"" екенін дәлелдеді. Осы тұрғыда Қасым-Жомарт Тоқаев ұсынған атом электр станцияларын салу бағыты дұрыс әрі болашағы зор.
Су ресурстары да кем емес маңызды мәселе. Қазақстан үшін үлкен аумақтарды ескерсек, бұл өмірлік мәнге ие: су қоймаларын сақтау, суару жүйелерін дамыту, Орталық Азия елдерімен ортақ ресурстарды пайдалану мәселелері. Бұл мемлекеттің ерекше назарында болуы тиіс.
– Мемлекет басшысы ұлттық жобаларды жүзеге асыруда мемлекет пен бизнестің серіктестігіне баса назар аударды. Бұл тұрғыда Қазақстанның әлеуетін қалай бағалайсыз?
– Мемлекет пен бизнес серіктестігі сөзсіз бүкіл посткеңестік кеңістікте дамудың негізгі драйвері ретінде қарастырылады. Бұл туралы Ресейде де, Беларусьта да, Орталық Азияда да, Оңтүстік Кавказда да жиі айтылады.
Бір жағынан, мемлекет стратегиялық даму бағыттарын айқындайды. Екінші жағынан жеке кәсіпкерлікке дамуға мүмкіндік беру маңызды. Мұнда кооперация, ашық заңдық және экономикалық ережелер жүйесі қажет. Мұның бәрі бірлесіп құрылып, жұмыс істеуі тиіс.
Бұл бүгінгі күннің басты бағыты, ал Қазақстанда бұл салада айтарлықтай даму болатыны анық.
– Президент БҰҰ Бас Ассамблеясында ұйымды реформалау жөніндегі бастамаларымен шығатынын мәлімдеді. Қазақстан әділетті және теңгерімді әлемдік тәртіпті нығайтуда қандай рөл атқара алады деп ойлайсыз?
– БҰҰ-ны реформалау – бүгінде елдердің бәрі талқылап отырған тақырып. Мәселе оны кім қалай түсінетінінде.
Батыс елдері Қауіпсіздік кеңесін өз елдері есебінен кеңейтуді ұсынады, мысалы, Германия мен Жапонияны қосу. Алайда бұл Батыс өркениетінің үстемдігін күшейтеді, өйткені Жапония іс жүзінде АҚШ-тың бақылауында.
Альтернативті тәсілді БРИКС елдері мен жаһандық Оңтүстік қолдайды: Африка мен Латын Америкаға – Бразилияға, Үндістанға тұрақты өкілдік беру. Мәселен, үнді өркениеті шынымен де ұсынылуға тиіс.
Қазіргі таңда БҰҰ дағдарысты бастан кешуде: көптеген ірі шешімдер Қауіпсіздік Кеңесін айналып қабылдануда. Мысалы, АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы әрекеттері БҰҰ тарапынан санкцияланбаған. Шын мәнінде ""күштілердің құқығы"" үстемдік құруда, ал ұйым дәрменсіз болып отыр.
Дегенмен, әзірге БҰҰ-ның баламасы жоқ. ШЫҰ, БРИКС сияқты жаңа халықаралық құрылымдар пайда болуда, бірақ олардың ешқайсысы БҰҰ-ның орнын баса алмайды . Сондықтан реформалау – қажеттілік.
Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның ұлттық ұстанымын да, Орталық Азия немесе ЕАЭО-ның ортақ көзқарасын да ұсына алады. Оның Бас Ассамблеядағы сөзін қатысушылар да, сарапшылар да жіті бақылайды. Әрине, бұл жағдайды бірден өзгертпейді, бірақ әр мәлімдеме маңызды. Бірақ әрбір осындай үндеу таразы басын бір жаққа қарай аударуы мүмкін ұсақ бөлшек іспетті. Сондықтан Қазақстанның ұстанымына барлығы мұқият назар аударады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Дмитрий Солонников депутаттар бүкіл ел мүддесін ойлап, өз өңірінің бюджетіне ғана басымдық беруге тырыспауы керек екенін айтады.",,2025-09-09T19:09:11+05:00
damir-sadyrov-oilap-tapqan-dziu-dzitsu-adisi-ony-qalai-alem-cempiony-atandyrdy,informburo.kz,Дамир Садыров ойлап тапқан джиу-джитсу әдісі оны қалай әлем чемпионы атандырды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/damir-sadyrov-oilap-tapqan-dziu-dzitsu-adisi-ony-qalai-alem-cempiony-atandyrdy,"Қазақстандық джиу-джитсу шебері, әлем чемпионы әрі халықаралық төреші Дамир Садыров жаңа техникалық әдіс ойлап тапты. Алдыңғы үшбұрыштан кері үшбұрышқа өту әдісін халықаралық федерацияның өзі мақұлдаған. Бұл әдіс жоғары деңгейдегі жекпе-жектерде Дамир Садыровтың шеберлігін дәлелдеп үлгерген және қазір оны шәкірттеріне де үйретіп жүр. Спортшының айтуынша, ол әдісті бейнематериалдар мен нұсқаулықтар арқылы басқа мектептерге де енгізуді жоспарлап отыр.
Осы орайда Информбюро тілшісі спортшының өзімен сұхбаттасып, бұл әдіс туралы кеңінен сұрап білді.
– Дамир, спортқа қалай келдіңіз?
– Бала кезден спорт өмірімнің ажырамас бөлігі болды. Мектепте жүргенде дзюдоға қатыстым. Бұл олимпиадалық спорт түрі маған тәртіпті, тепе-теңдік ұстауды және күрестің мәнін түсінуді үйретті. Жиырма жасымда алғаш рет джиу-джитсу залына барып, бұл спорттың жай ғана хобби емес, менің өмірлік жолым екенін түсіндім.
Маған жол көрсеткен ұстазым, еліміздегі үздік мамандардың бірі – Рустам Балабаев. Оның қол астында мен ақ белдіктен қара белдікке дейін жетіп, джиу-джитсудың техникалық әрі философиялық қырларын терең меңгердім. Бұл жылдар қажырлы еңбекке, халықаралық сапарларға, жарыстар мен үздіксіз жаттығуға толы болды.
– Спортта қандай жетістіктерге жеттіңіз?
– 2017 жылдан бастап ұлттық және халықаралық турнирлерде белсенді өнер көрсете бастадым. 2019 жылы ACBJJ әлем чемпионы атанып, өз салмақ дәрежемде де, абсолютті категорияда да алтын алдым. 2019 және 2022 жылдары Абу-Дабиде өткен AJP әлем чемпионатында жеңіске жеттім. UWW, JJIF, ACBJJ әлем біріншіліктерінде жүлдегер атандым. Қазақстан чемпионы атанып әрі бірнеше дүркін жүлдегері болдым. 2024 жылы АҚШ-та өткен IBJJF және NAGA турнирлерінде жүлделі орындарға ие болдым. Ең жарқын жеңістерім деп осыларды атар едім.
– Сіз спортшы ғана емес, халықаралық деңгейдегі төрешісіз...
– Спортшы бола жүріп төрешілікке қадам бастым. Қазір JJIF, JJAU, AIGA, IBJJF, AJP және ADCC бағыттары бойынша халықаралық сертификатым бар. Әлем және Азия чемпионаттарында, сонымен қатар Моңғолия, Қырғызстан, Өзбекстан, Сауд Арабиясы мен Қазақстандағы ұлттық біріншіліктерде төрелік еттім.
Бұл – біліміме, әділдігіме және тәжірибеме берілген баға. Мені финалдық жекпе-жектерде төрелік етуге шақырады. Жас төрешілерге де білгенімді үйретемін. Мақсатым – аймақтағы төрешілік деңгейін жаңа биікке көтеру.
– Шәкірт те тәрбиелейсіз бе?
– Иә, менің жұмысым тек татамимен шектелмейді. Жаңа буын спортшыларын тәрбиелеп жүрмін. Олардың ішінде әлем чемпионаттарының жүлдегерлері Ринат Горбачёв пен Мариан Урдабаева бар. Жаттықтырушы ретінде техниканы ғана емес, тәртіпті, қарсыласты құрметтеуді, ойлау мәдениетін де сіңіруге тырысамын.
Мариан Урдабаева дзюдодан бірнеше дүркін ел чемпионы. Джи-джитсудан Қазақстан чемпионы, әлем чемпионаты және Азия ойындарының бірнеше дүркін жүлдегері. Ол екі түрлі спорт түрінен медаль алды.
– Джиу-джитсу спортында өзіңіздің авторлық әдісіңізді ойлап тауыпсыз. Бұл қандай техника?
– Иә, күресе жүріп бірқатар техникалық комбинациялар жасадым. Соның ішінде ерекше тәсіл – қарсылас қолын құлыптап тұрған кезде алдыңғы үшбұрыштан кері үшбұрышқа өту әдісі. Бұл әдіс басқа елдердің бапкерлерінің де қызығушылығын тудырды.
Бұл – менің жылдар бойы спаррингтер мен жарыстардағы тәжірибемнің нәтижесі. Алдыңғы үшбұрышқа (front triangle) түскенде қарсылас қолдарын құлыптап, тұншықтыруды бөгейтін жағдай жиі кездесетін. Дәстүрлі әдістер әрдайым нәтиже бере бермейтін, сондықтан мен өзгеше жол іздеуге кірістім.
– Бұл әдіс нақты қалай орындалады?
– Барлығы классикалық алдыңғы үшбұрыштан басталады. Қарсылас қолдарын құлыптағанда мен күшімді артық жұмсамаймын, оның орнына бұрышты өзгертемін. Үшбұрыш ішінде қалған қолды иықтан жоғары, шынтақ тұсынан іштен іліп, бейтараптаймын. Қарсылас басын көтермеуі үшін төменге басамын. Сол сәтте оның қалпын бұзамын. Осыдан кейін бүйірге ығысып, иыққа сүйеніп, аяқтардың орнын ауыстырып, кері үшбұрышқа (reverse triangle) өтемін. Бұл жерде тұншықтыру басқа қырынан жүреді.
Одан кейін қарсыластың әрекетіне қарай сабмишнді аяқтаудың үш нұсқасы бар: классикалық артқы үшбұрышты аяқтарды қыса отырып орындау. Егер қарсылас өте мықты болса, оның қолын шынтақтан жоғары ұстап, өз тіземді қоса қысып, артерия аймағында жоғары қысым жасау. Үшінші нұсқа – қарсыластың аяғын іліп алып, оны ""қошқар мүйіз"" позициясына орау. Бұл кезде көкетке максималды қысым түсіп, қарсылас тыныс ала алмай қалады да, тұншығады. Бұл оған қауіп төндіріп, қарсылас бағдарын жоғалтады.
– Мұны техникалық тұрғыда орындау қаншалық қиын?
– Бұл әдісті орындау үшін денені жақсы бақылап, тепе-теңдікті сезіну керек. Бірақ басты үш элементті дұрыс қойсаң – басты бақылау, бұрышты өзгерту және қыспақтың тығыздығы – әдіс әсіресе тәжірибелі қарсыластарға қарсы қолданғанда көмектеседі.
– Оны жарыстарда жасап көрдіңіз бе?
– Иә, бірнеше рет жасадым. Бұл әдіс жоғары деңгейдегеі жарыстарда өте жақсы көмектеседі, себебі стандартты тәсілдерді барлығы бұрыннан біледі. Техникалық арсеналын кеңейту үшін өз шәкірттеріме де үйретемін.
– Бұл әдіс ресми оқу құралдарының бір бөлігіне айналуы мүмкін деп ойлайсыз ба?
– Әбден мүмкін. Қазір көп бапкерлер стандарттан тыс шешімдерге қызығушылық танытып жүр. Өзім де бейнематериалдар мен әдістемелік нұсқаулықтар дайындап жатырмын, сонда бұл әдісті әртүрлі мектептерде қолдануға болады.
– Алға қойған қандай мақсатыңыз бар?
– Мен үшін джиу-джитсу – тек спорт емес, үлкен мектеп. Өзімді спортшы, бапкер, төреші әрі жекпе-жек өнерінің тұрақты өкілі ретінде көремін. Мақсатым – джиу-джитсуды дамыту, елдер мен федерациялар, буындар арасында көпір болу. Жарысқа қатысып немесе білгенімді үйретіп қана қоймай жаңа мүмкіндіктердің есігін ашып жүрмін.
Материал авторы: Назерке Абибулла
26 тамыз 2025 жыл
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Спортшы джиу-джитсудан Қазақстан және әлем чемпионы, әлем біріншіліктерінде бірнеше дүркін жүлдегер атанған.",,2025-08-26T15:00:00+05:00
islam-bir-rettik-nekege-ruqsat-ete-me-sarigattagy-uilenuge-qatysty-ustanym-qandai,informburo.kz,"Ислам ""бір реттік некеге"" рұқсат ете ме? Шариғаттағы үйленуге қатысты ұстаным қандай",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/islam-bir-rettik-nekege-ruqsat-ete-me-sarigattagy-uilenuge-qatysty-ustanym-qandai,"Ақтөбе тұрғыны ""Нұр Ғасыр"" мешітінде қызға тиісіп, ""бір реттік неке"" ұсынған. Кейін бұл оқиға көпшілік арасында кең тарап, талқыға түсті. Осы орайда Информбюро тілшісі ислам дінінде ""бір реттік неке"" бар ма, жоқ па деген сұраққа жауап іздеді.
Ақтөбе тұрғыны Эммануэлла Наурызбаева Instagram парақшасында мешіт кіреберісінде ер адамның оған интимдік мақсатта ""бір реттік неке"" ұсынғаны туралы видео жариялады . Осы видеодан кейін Ақтөбе қалалық полициясы видеодағы адамды анықтап, оны бес тәулікке қамады.
Публикация от Emmanuella Nauryzbaeva (@emmanuellanauryzbaeva)
Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы бұл оқиғаға байланысты мәлімдеме жасады.
""Мешіт – құлшылық пен тәрбие ордасы. Онда келген әрбір азамат өзін әдеппен, ізетпен ұстауға міндетті. Ислам шариғатында өзгеге тіл тигізу, орынсыз сөз айту, әсіресе әйел затына қолайсыз пікір білдіру – мұсылман әдебіне сай келмейтін және айыпталатын іс-әрекет. ҚМДБ қыз балаға орынсыз сөз айтқан азаматтың әрекетін айыптайды. Өйткені, мұндай әрекет мұсылмандыққа жат, әрі адамгершілік қағидаттарына да сай емес"", – делінген хабарламада.
ҚМДБ жамағатты сабыр мен парасаттылыққа шақырып, жалған ақпарат пен арандатушылық әрекеттерге ермеуге үндейді.
Оқи отырыңыз: ""Мәһір – қалыңдықты саудалау емес, Құдайдың берген құқығы"". Имам мешітте неке қидыру ережелерін түсіндірді
ҚМДБ шариғат және пәтуа бөлімінің маманы, ұстаз Елбек Тасболатұлы исламда уақытша неке деген мүлдем жоқ екенін, уақытша некенің үкімі қандай екенін айтты.
""Ақ неке – ер мен әйел затының отбасын құру мақсатында жасалатын қасиетті келісім шарт. Сондықтан да, ақ некенің басқа келісім шарттардан қарағанда өзгеше талаптары бар. Мысалы, неке қимақшы болған ер мен әйел бір-біріне жақын туыс болмауы, қалындық тарапының қамқоршысының (әкесі, атасы, ағасы,баласы арнайы тәртіппен) келісімі, күәлардың қатысуы, екі тараптың разылығы және басқа да шарттар қойылады. Біздің ұстанатын бағытымыз – көпшілік ғұламалардың жолы. Яғни уақытша неке мүлдем дұрыс емес"", – деді ұстаз.
Елбек Тасболатұлы исламда уақытша неке есепке алынбайтынын, бұндай неке қиылған болып есептелмейтінін айта кетті. Мұндай ұғым төрт мәзһабта да жоқ. ҚМДБ ханафи мәзһабын ұстанғандықтан бұндай некені жоққа шығарады.
""Бір реттік неке"" кейбір жат ағымдардың өздеріне жасап алған дүниесі. Мұндай неке қоғамда бұзақылықтың, арсыздықтың жайылуына себеп болады. Сондықтан жезөкшелікке ұқсайтын дүние болып есептеледі немесе діннің атын жамылып жезөкшелікті адалға шығарып алу деп есептесек те болады. Салдары өте ауыр. Мұндай неке есептелінбегендіктен жезөкшелікпен қатар дінде қатаң тыйым салынған зинамен айналысу және оны діннің атымен ақтап алу болып есептеледі. Бұл күнәнің үстіне күнә, азғындық үстіне азғындық болмақ. Дініміз бұндай нәрсеге қатаң тыйым салады. Сондай азғындыққа түсіп қалмау үшін ресми орындардан, мешіттен дінге қатысты мәселенің мән-жайын анықтап алу керек"", – деді Елбек Тасболатұлы.
Үкімі: ""бір реттік неке"" зина, харам болып есептеледі.
Оқи отырыңыз: ""Зинақорлықты ақтау"". Азаматтық некенің Исламдағы үкімі қандай
Жалпы неке сөзінің негізі – ""никах"" деген араб сөзі. Ислам дінінде үйленудің өзіндік парызы мен шарттары бар. Парызы екеу: біріншісі – үйлену сөзі, ұсыныс, екіншісі – ұсынысты қабыл алу.
Шарттары:
Аталған шарттардың бірі кем болған жағдайда Әбу Ханифа мәзһабы бойынша неке дұрыс болып саналмайды.
Мұхаммед пайғамбар (с.ғ.с) өзінің ұлағатқа толы хадистерінде де үйленудің, жұбайлық өмірдің өзінің сүннетінен екендігін баса айтады. Үйленуді, шариғат жолымен некелесуді мойындамаған жанды өз үмбетінен деп есептемейтіндігін ескертеді.
ҚМДБ некесі қиылмаған ""азаматтық неке"" шариғатта некесіздікке жатады дейді.
""АХАТ бөлімінде ресми тіркелмей немесе мұсылманша неке қиылмай жақындасу зина ұғымына кіреді. Осылайша, екі тарап ""ерлі-зайыпты болуға дайындық, тәжірибе"" деген желеумен ауыр күнә болып саналатын зинақорлықты ақтауға тырысады. Негізінде мұсылман шариғатында халал мен харам анық ажыратылып көрсетілген"", – делінген ҚМДБ хабарламасында.
""Азаматтық некенің"" шариғатқа қайшылықтары:
Үкімі: АХАТ бөлімінде ресми тіркелмей немесе мұсылманша неке қиылмаған ""азаматтық неке"" – зина, харам болып саналады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ислам дінінде үйленудің өзіндік парызы мен шарттары бар.,,2025-08-13T11:00:00+05:00
qairatty-cempiondar-ligasyna-sygargan-temirlan-anarbekov-turaly-ne-bilemiz,informburo.kz,"""Қайратты"" Чемпиондар лигасына шығарған Темірлан Анарбеков туралы не білеміз",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qairatty-cempiondar-ligasyna-sygargan-temirlan-anarbekov-turaly-ne-bilemiz,"""Қайрат"" футбол командасы өз алаңында ""Селтик"" командасын жеңіп, алғаш рет Чемпиондар лигасының негізгі кезеңіне шықты. Тарихи жеңіске жас қақпашы Темірлан Анарбеков себепкер болды. Негізгі уақытта да, қосымша уақытта да есеп ашылмаған соң ойын пенальтиге ұласты. Пенальти сериясында қарсылас команданың үш соққысын қайтарған Темірлан ойынның басты қаһарманына айналды.
Осы орайда Информбюро порталы 21 жастағы Темірлан Анарбековтің футболдағы жолына үңіліп, материал әзірледі.
Темірлан Анарбеков 2003 жылы 14 қазанда Атырауда дүниеге келген. Ол 11 жасында Атырауда балалармен доп теуіп жүріп, ""Атырау"" командасына іріктеу жүріп жатқанын естіген. Темірлан әу баста алаңда ойнағысы келген, бірақ оны алмаған. Екінші құрамға ілінген Темірланды қақпашы болмағандықтан қақпаға қойған. Ол ұзын бойыл болмаса да бірнеше соққыны қайтарған соң жаттықтырушы оған қақпашы болуды ұсынған. Солай Темірланның футболдағы жолы басталған.
Футболға әдеттегідей шабуылшы немесе қорғаушы болып емес, бірден қақпашы ретінде келген Темірлан көп ұзамай ""Қайрат"" академиясының назарына түсті. 2017 жылы академияға ауысып, футболдың қыр-сырын үйрене түсті.
""Алматыға жарысқа келгенде скауттар мені байқап, қаралымға келуді ұсынды. Ата-анаммен ақылдасқан соң Алматыға барамын деп шештім. Бәрі сәтті өтіп, мені академияға алды. Басында қиын болды. Бірақ футболға деген махаббатым барлық қиындыққа қарсы тұрды. Ол кезде Қазақстанда мұндай жоғары деңгейдегі академия бар екенін білмедім де. Бәрі ұнады. Жігіттермен жақсы араласып кеттім, команда жақсы болды. Бапкерлер көп нәрсе үйретті. Бәрі үшін алғысымды айтамын"", – деді ол Қазақстан футбол федерациясына берген сұхбатында .
Темірлан Анарбеков 2020 жылы 17 жасында Қазақстан Премьер-лигасында ""Қайрат"" сапынла дебют жасады. Ол ""Таразға"" қарсы матчта алаңға шығып, бір матч өткізді. Сол жылы ""Қайрат"" Қазақстан чемпионы атанды. 2022 жылғы маусымда ""Қайрат-Жастар"" командасының капитаны атанып, Бірінші лигада тұрақты ойнады. 2024 жылғы маусымда уақытша елордалық ""Жеңіс"" клубында өнер көрсетті.
""Клубтың ұсынысы болды. Қыста ""Қайраттың"" басшылығы ""Жеңіс"" клубына баруға қалай қарайтынымды сұрады. Келістім. Ешкім сен ойнайсың деп уәде берген жоқ. Бірінші нөмір үшін бәсекелестікті жеңу керек болды. Лига Кубогының жартылай финалында ""Қайратқа"" қарсы матчта ойнамаймын деп ойладым. Бірақ алаңға шығуым үшін өтемақы төледі. Өзімді барынша көрсеткім келді. Бапкер жалға беру мерзімі аяқталған соң ""Қайратта"" күтетінін айтты"", – деді Темірлан Анарбеков.
2025 жылы ""Қайраттың"" негізгі қақпашысына айналып, Қазақстан Премьер-лигасында алты ойын өткізді.
Жаттықтырушылар оның сабырлы мінезін, ойынға деген жауапкершілігін ерекше атап өтеді. Қақпадағы сенімді қимылдары мен тактиканы тез ұғып, қорғаушылармен тіл табысуы оны негізгі құрамға біртіндеп жақындатты.
Анарбеков жасөспірімдер құрамасынан бастап Қазақстан намысын қорғап келеді. Ол 2019 жылы – Қазақстан U-17, 2021 жылы – Қазақстан U-19, 2022–2024 жылдары – Қазақстан U-21 құрамасында ойнап, барлығы 15 кездесу өткізді. 2025 жылдан бастап ол Қазақстан ұлттық құрамасына шақырылып, ірі халықаралық матчтарда ел намысын қорғап жүр. Алайда ол ұлттық құрама сапында әлі дебют жасаған жоқ.
""Ол кезде ұлттық құрамаға шақырады деп ойламадым. Ата-анам мен достарым тізімді жіберген соң бірақ көрдім. Қақпашы ретінде өскендіктен шақырды деп ойлаймын. Болашақта Қазақстанның нөмірі бірінші қақпашысы болғым келеді"", – деді футболшы.
""Қайрат"" Чемпиондар лигасының плей-офф кезеңінде шотландиялық ""Селтик"" клубымен кездесті. Глазгода сырт алаңда өткен матчта негізгі қақпашы Александр Заруцкий жарақат алып, ойынның 75-минутында оны Темірлан алмастырды. Жас қақпашы қарсыластардың жойқын шабуылына қарамастан тамаша ойын көрсетті.
Публикация от UEFA Champions League (@championsleague)
Алматыдағы қарымта матчта қақпашы қызметін мүлткісіз орындап, қаһарман атанды. Тоқсан минут бойы қақпаны қалтқысыз күзетті. Қосымша уақытта да гол жібермей, матчты пенальти сериясына жеткізді. Селтик футболшыларының үш бірдей соққысын қайтарып, ""Қайратты"" тарихи жеңіске жетеледі. Осылайша алматылық клуб алғаш рет Чемпиондар лигасының негізгі кезеңіне шықты. Осы ойыннан кейін Темірлан Анарбековтің есімі алтын әріппен жазылып, жанкүйерлердің аузынан түспеді.
Алматыдағы қарымта ойында қақпашы қауіпті бес соққыны қайтарып, одан кейін пенальти сериясында үш голды қайтарды.
Әлемдік басылымдар мен сарапшылар Темірлан Анарбеков туралы жарыса жазып жатыр.
The Guardian ""Селтик"" пен ""Қайрат"" арасындағы екі матч та 210 минут бойы голсыз өтіп, есеп пенальти сериясында шешілгенін, 21 жастағы қақпашы Анарбеков үш футболшының соққысын қайтарып, ""Қайрат"" клубын топтық кезеңге шығарғанын жазды.
""Алғашқы таймда Джеймс Форрестің соққысын жарақат алған негізгі қақпашы Александр Заруцкийді алмастырған Анарбеков қайтарды. Қосымша уақытта та ""Селтик"" қарсыласқа қысым көрсеткенімен ""Қайрат"" соңына дейін тұрды. Бәрін пенальти шешіп, қазақстандық жас қақпашысы Темірлан Анарбеков қаһарманға айналды. Ол Адам Айда, МакКоуэн және Маэданың соққысын керемет қайтарды. Осылайша қазақстандық клуб Еуропа жеріне нық сеніммен аяқ баспақ"", – деп жазды The Guardian .
Германиялық Bild басылымы ""Қайратты"" аутсайдер деп атап, биыл тұңғыш рет Чемпиондар лигасында ойнайтынын жазды.
""Қайрат""клубы УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне алғаш рет шықты. Бұл нағыз сенсация! Алматыда өткен тарихи матчтың шешуші пенальти сериясында 21 жастағы қақпашы Темірлан Анарбеков нағыз қаһарманға айналды. Ол үш соққыны қайтарып, командасын топтық кезеңге шығарды. Шотландиялық ""Селтик"" клубы үшін бұл күтпеген жайт еді. Британдық басылымдар тіпті бұл ойынды ""Қазақстандағы қорқынышты түн"" деп атады. Ал қазақстандық жанкүйерлердің армандары орындалып, Алматыда той болды. Енді Чемпиондар лигасында да Қазақстан дауысы естіледі"", – деп жазды.
Испаниялық AS басылымы ""Қайрат"" УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне шыққан қазақстандық екінші команда екенін, он жыл бұрын ""Астана"" клубы алғаш осындай нәтиже көрсеткенін жазды.
""Алматыда өткен матчта  210 минут бойы бірде-бір гол соғылмады. Қақпашылардың шеберлігі, әсіресе жас Анарбековтың сенімді ойыны ерекше көзге түсті. ""Селтик"" футолшысы Маэда қақпашымен бетпе-бет шығып, гол салуға мүмкіндігі болды. Алайда Анарбеков өз қақпасын қорғап қалды. ""Қайрат"" үшін бұл – тарихи жетістік, ал Темірлан Анарбеков Қазақстан футболының қаһарманына айналды"", – деп жазды AS .
""Қайрат"" Чемпиондар лигасының іріктеу кезеңінде Словенияның ""Олимпия"" клубын, Финляндияның ""КуПС"" командасын, Словакияның ""Слован"" клубын жеңді. Плей-офф кезеңінде тәжірибелі ""Селтикке"" қарсы ойында пенальти сериясында 3:2 есебімен жеңіске жетіп, топтық кезеңге жолдама алды.
Топтық кезеңдегі қарсыластары қандай командалар екені әзірге белгісіз. 28 тамызда Монакода ресми түрде жеребе тартылған соң белгілі болады. Ал топтық ойындар 2025 жылғы 16–18 қыркүйекте басталады.
Публикация от «Қайрат» ФК | FC Kairat Almaty (@f.c.kairat)
""Қайрат"" төртінші себетте орналасқан. Жеребе тарту кезінде оған әр себеттен екі қарсылас клуб таңдалады. Топтық кезеңде командалар 8 матч өткізеді (төрт ойын – өз алаңында, төрт ойын – сырт алаңда).
Сондықтан атақты ""Реал"" не ""Барселона"", ""ПСЖ"" не ""Ливерпуль"" алматылық ""Қайратқа"" қарсылас атануы әбден мүмкін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматыдағы Орталық стадионда алғаш рет УЕФА Чемпиондар лигасының әнұраны ойнады.,,2025-08-27T14:45:18+05:00
qaitadan-apat-zanryndagy-tungys-otandyq-film-qalai-tusirildi,informburo.kz,"""Қайтадан"". Апат жанрындағы тұңғыш отандық фильм қалай түсірілді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qaitadan-apat-zanryndagy-tungys-otandyq-film-qalai-tusirildi,"Қыркүйек айында ""Dala Cinema"" киностудиясы ұсынған әлеуметтік-драма жанрындағы Qaitadan фильмі жарыққа шықты. Бұл фильм көрерменге голливудтық ""уақыт ілмегі"" (day loop) мотивін қазақы болмыс және өзекті әлеуметтік мәселелермен сәтті үйлестірген бірегей туынды. Түсірілім тобы су тасқыны шынайы шығуы үшін қолдан дамбы тұрғызып, оны жарған. Ауылдың макетін жасап, су басып жатқанын түсірген.
Осы орайда Информбюро тілшісі санаулы қаржыға ауқымды фильм түсірген режиссер Думан Еркімбекпен және бас продюсер Жалын Тілеубергенмен сөйлесті.
""Қайтадан"" – режиссер Думан Еркімбектің алғашқы толықметражды фильмі. Ол 2020 жылы Алматы облысындағы Күрті ауылында қысқаметраж фильм түсіріп жүрген кезде  ауылдың шетіндегі үлкен дамбыны көрген.
""Дамбы жарылса ауылдың түгі қалмай шайылып кетеді ғой"" деген ой келді. Бірнеше жыл санада жүрді. Ақыры осы идеяны дамыта келе, 2022 жылы ""Қайтаданның"" сценарийін Асылбек атты туған ініммен жаза бастадық. Қағаз бетіндегі дүние кинодан бөлек болады. Кейде қаржы жетпей ойдағыдай шықпай жатады немесе актерлер өзінше ойнап, импровизацияға салып кетеді. Десе де бұл фильм өзінше ерекше болып шықты. Ойлағанымызға сәл жетпей қалған кездері тағы да уақыт, тағы да қаражат болса дедік. Бірақ ондай мүмкіндік болмағандықтан осы деңгейге жеткізе алдық"", – деді фильм режиссері және сценарий авторы Думан Еркімбек.
Оның айтуынша, фильмде адамдардың басына түскен сынақ, тығырықтан шығу кезіндегі әрекеттер, ой салатын идея бар. Көркем туындыда осындай айтпай келетін апаттардың алдын алу, оқиғаны болдырмау, себебі мен салдары сынды бағыттар қамтылған.
Фильмнің оқиғасы ауыл төңірегіндегі дамбының жарылуына байланысты өрбиді. Дамбыдағы жарық – бүкіл қазақ қоғамына арналған символдық ескерту іспеттес. Ол кез келген ұсақ-түйектің қауіпсіздік пен жауапкершілік тұрғысынан маңызды екенін жеткізеді. ""Қайтадан"" туындысы – қоғамды төтенше жағдайларға немқұрайлы қарамауға, ескерту сигналдарына дер кезінде үн қатып, бірлікпен әрекет етуге шақырады.
Бас кейіпкер – қала баласы Рауан. Ол ҰБТ-дан сүрінген соң, ата-ананасы сабақ болсын деп шалғайдағы ауылға апарып тастайды. Бірақ тағдыр оны күтпеген сынаққа салады: Рауан бір күннің тұзағына қалады. Әр күннің соңында дамбы қирап, апат болады. Кейіпкер уақыт ілмегінен шығу үшін тек өзін ғана емес, бүкіл ауылды құтқаруы керек екенін түсінеді.
""Апат айтып келмейді. Осы фильм арқылы қандай да бір тосын жағдай болса, еліміздің әрбір азаматы қалай әрекет ету керегін көрсетуге тырыстық. Жалпақ тілмен айтар болсақ, бұл – есею туралы фильм. Қиын-қыстау заманда, ел басына күн туғанда жеке басын ойламай, жауапкершілік алатын батыр, ержүрек жастарымыз болса, бірлесіп жүкті көтеруге үндейді. Еліміз, жеріміз бізге ғана керек екенін сезіндіру мақсатында сценарийге көптеген дүниені сыйдырдық. Бізге уақыттың қымбат екенін көрсеткіміз келді. Кинодағыдай бізге екінші мүмкіндік берілмейді. Бұл фильмде барлығын өзгертуге болады, ал шынайы өмірде бір қате жіберсек, бірнәрсеге бей-жай қарасақ сол нәрсенің зардабын шегеміз. Сондықтан көрермен фильмнің айтарын түсініп, тереңнен бойласа екен"", – деді фильмнің бас продюсері Жалын Тілеуберген.
Думан Еркімбек дамбы жарылмай тұрып ауыл адамдарын эвакуациялау сахнасы қалай түсірілгенін айтып берді.
""Түсірілім кезінде әр сахна қиын болды, өйткені көп адаммен эвакуация жасадық. Түсірілім болған ауылда күн суық еді. Түнде көп сахна түсірдік. Қаншама ауыл адамын басқару, дамбының жарылғанын түсіру техникалық әрі эмоциялық жағынан қиын болды. Уақыт тапшы еді. Қолайлы ауа райын күттік. Бюджет аз болғандықтан қысқа уақытта көп нәрсе түсіру қажет болды. Соған қарамай соңына дейін жеткізген командаға көп рахмет. Жиналған кәсіби мамандардың ерік-жігерінің арқасында кино ойдағыдай шықты"", – деді Думан Еркімбек.
Думан сценарий жаза бастағанда бірден компьютерлік графикадан бас тарту туралы ойлаған, себебі дамбы жарылатын кадр ойдағыдай шықпай қалуы мүмкін еді. Сондықтан түсірілім тобы фильм шынайы шығуы үшін ауылдың макетін жасап, қолдан дамбы тұрғызған.
""Көрермен графикаға сенбейді. Сондықтан дамбыны, ауылды қолдан тұрғызуды жөн көрдік. Дамбыны өзіміз жарамыз деп шештік. Қазақстанда ешкім істеп көрмеген соң қиын болды. Қоюшы суретші Бекен Нарбай іске кірісіп, дамбыны тұрғыздық. Бірнеше рет жарып көрдік. Ауылдың өзін екі-үш ай жасады. Нәтиже көңілден шықты. Классикаға айналған ""уақыт ілмегі"" элементі әлемдік кинода көп кездеседі. ""Қайтадан"" фильмінің өзіндік мағынасы, айтар ойы бар. Елімізде қаншама жыл бойы бір мәселе, апат, қате қайталанады. Сондықтан осы элементті таңдап алдық. Адам уақыт ілмегінен шығуы үшін өз-өзімен жұмыс істеп, өз-өзін жеңуі керек. Сол сияқты біз де қоғам ретінде мәселелерді шешу үшін онымен күресуіміз керек"", – деді фильм режиссері Думан Еркімбек.
Фильм үшін қоюшы суретшілер бас-аяғы үш ай бойы жай ғана декорация емес, толыққанды ауыл тұрғызған. Екі үлкен түсірілім тобы мен 300-ден астам адам қатысқан эвакуация мен дамбының жарылу сахналарын түсіру қиынға соққан.
""Жалпы, өте ауқымды, техникалық тұрғыдан қиын жоба болғандықтан, әрбір түсірілім күні сынаққа толы болды. Судың, апаттың эффектісін беру өте қиын. Біздің нарығымызда ешкім жасамаған. Қоюшы суретші мен декораторлардың қолынан келді. Оларға алғысым шексіз. Біз мамандардың өте креативті декорацияларды да жасай алатын дәлелдедік деп ойлаймын. Бекен Нарбай бастаған азаматтар үлкен жауапкершілікті мойнына алып, бел шеше кірісті. Ауылды тоғыз масштабта кішірейтіп макетін салып шықты. Дамбы тұрғызып, 250 тонна су жинап, қолдан бассейн жасады. Дамбыдағы суды жарып, судың бағыт-бағдарын реттеу арқылы діттегенімізге жете алдық. Судың эффектісі әлемде де дұрыс жасалмайды. Графика арқылы жасалғаны көрініп тұрады. Халықтың апатқа сеніп жатқаны шынайы су болғандықтан деп ойлаймын. Режиссердің көзі болған, халыққа жеткізе алған, динамикалық кадрларды жақсы түсірген коюшы оператор Мейірлан Ашековтың еңбегін атап өтіп жатыр. ""Аз ғана ақшаға мына қиялды қалай түсірейін деп жатыр?"" демей, бізге сенген, қолдаған командаға алғыс айтамын"", – деді Жалын Тілеуберген.
Апат туралы тұңғыш қазақстандық фильм прокатқа ертерек шығуы керек болған. Алайда шығармашылық топ кейінге қалдыруды жөн санаған.
""Жанрлық фильмді жайдан-жай көрсете салуға болмайды. Былтыр көктемде су тасқыны болды. Сонымен қатарласып прокатқа шығуды жөн санамадық. Адамдардың эмоциясымен ойнау, хайп қуалап кетпеу деген дүниелерге мән береміз. Сонымен ұштасып, соны жарнамалағандай болмайық деген оймен күзге қалдырдық"", – деді Жалын Тілеуберген.
Фильмнің бас продюсері коронавирус пандемиясынан кейін қазақстандық фильмдер жаңа деңгейге көтерілгенін, көрермендердің де талғамы өскенін атап өтті. Көрермен сұранысы болса қазақтың фильмі дамитынын, бұл өз кезегінде кинотеатрлардың ауыл-аймаққа жетуіне ықпал ететінін айтты. Режиссерлер де ойланып, көрермен талғамына сай жанрлық фильмдер көптеп түсіреді дейді ол.
""Қазақстандағы ең ұзақ дайындалған фильмдердің бірі деп ойлаймын. Қалай шығады екен, халық қалай қабылдайды екен деген уайым соғұрлым көбейе береді. Соның барлығы қанша уақыт жүк болды. Мемлекет қолдауымен түсірілген фильм болған соң сұрауы бар. Бетімізден қақпай сценарийге, жастарға сеніп қолдау көрсетті. Сол жауапкершіліктің бәрін арқалап жүргеннен кейін сезім көкіректі кернеп, көзден жас болып шықты. Аядай ғана кеңседе режиссермен бірге қанша уақыт монтаждап, әр бөлшегіне мән беріп, көптеген өзгерту енгізіп, біраз уақыт еңбектендік. Қанша адамның аманаты, қанша адам жұмыс істеді. Бізге сенді. Аядай ғана кеңседе туған дүние елге тарайтын сәт туғанда көзімнен жас шығып кетті"", – деді Жалын Тілеуберген.
Фильм Мәдениет және ақпарат министрлігі мен Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығының көмегімен түсірілді. Бас рөлдерде отандық жас актерлер Жасұлан Көпберген, Ермек Шынболатов және Шұғыла Ешенова түскен. Екінші планда Алмат Сақатовты, Аида Жантілеуованы, Ержан Нұрымбетовты және Әшім Ахметовты көруге болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Бұл – тек уақыт ілмегінің символы ғана емес, өз болашағы мен қоғам игілігі үшін күресуге шақыратын фильм.",,2025-09-09T16:30:00+05:00
qandai-tagamdar-qaterli-isik-pen-semizdikke-akeledi-nutriciologpen-suxbat,informburo.kz,Қандай тағамдар қатерлі ісік пен семіздікке әкеледі? Нутрициологпен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qandai-tagamdar-qaterli-isik-pen-semizdikke-akeledi-nutriciologpen-suxbat,"Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, артық салмақ пен семіздікке шалдыққан адамдар саны соңғы 40 жылда үш есеге артқан. Қазақстанда да жағдай көңіл қуантарлық емес: Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, ересектердің шамамен 60-65 пайызы артық салмақпен күресуде, ал әрбір үшінші адам семіздікке шалдыққан.
Мамандардың айтуынша, бұл көрсеткіштердің негізгі себебі – фастфуд пен тәтті сусындарды шамадан тыс пайдалану, сондай-ақ энергетикалық сусындардың кең таралуы. Мұндай өнімдер ағзаның табиғи тепе-теңдігін бұзып, қант диабеті, гипертония, жүрек-қан тамыр және асқазан-ішек ауруларының даму қаупін бірнеше есе арттырады. Осыған орай біз нутрициолог пен кәсіби жаттықтырушы Айжан Қалымовадан арнайы сұқбат алып, зиянды тағамдардың зардабы, дұрыс тамақтанудың жолдары және пайдалы баламалар туралы пікірін тыңдадық.
– Энергетикалық сусындардың ағзаға нақты қандай зияны бар?
– Алдымен оның құрамына назар аудару қажет. Энергетикалық сусындардың ішінде кофеин, таурин, инозитол сияқты ағзаны уақытша сергітетін заттар өте көп мөлшерде болады. Бұл элементтер артериялық қан қысымын көтеріп, жүрек пен жүйке жүйесіне қатты салмақ түсіреді.
Екінші үлкен қауіп – қанттың шамадан тыс көптігі. Кейбір сусындардың үштен бірі дерлік қанттан тұрады. Қантты шамадан тыс пайдалану семіздікке, қант диабетіне, бауырдың әлсіреуіне, ұйқы безінің ауруларына, сондай-ақ жүрек пен қан қысымының көтерілуіне алып келеді. Тіпті кей жағдайларда энергетикалық сусындарды көп тұтыну қатерлі ауруларға, тіпті кенеттен өлімге де себеп болған оқиғалар кездескен.
– Оларды жиі қолдану жүрек пен жүйке жүйесіне қалай әсер етеді?
– Кофеинді шамадан тыс көп қолданғанда жүрек соғысы жиілеп, тахикардияны қоздыруы мүмкін. Сонымен қатар қан қысымын көтеріп, гипертонияға бейім адамдарды инсульт пен инфаркт сынды қауіпті ауруларға алып келуі ықтимал. Энергетикалық сусындардың құрамындағы қант алғашында ағзаға күш-қуат бергендей әсер етеді. Алайда қант деңгейі кейіннен күрт төмендеп кеткенде адам қайтадан шаршайды, әлсірейді. Соның салдарынан адам қайта-қайта энергетикалық сусын ішкісі келіп тұрады. Әсіресе кешкі уақытта энергетикалық сусын тұтыну қауіпті. Себебі ол мелатонин гормонының бөлінуін тежейді. Ал мелатонин бөлінбесе, түнгі ұйқы бұзылады. Ұйқы нашарлаған кезде керісінше стресс гормоны – кортизол мөлшері артып, жүйке жүйесіне ауыр салмақ түсіреді. Бұл ашушаңдыққа, тіпті уақыт өте келе депрессияға дейін әкелуі мүмкін. Сондықтан кешкісін энергетикалық сусын ішудің зияны өте зор.
Оқи отырыңыз: ""Жаттығуды бүгін бастасаңыз да, J Lo бола алмайсыз"". Нутрициолог Дженнифер Лопеске тән мінсіз мүсіннің құпиясын бөлісті
– Бургер, пицца сияқты фастфуд тағамдарының ең қауіпті тұстары неде?
– Фастфудтың ең қауіпті тұстарына тоқталсақ, мысалы бургер, пицца, қуырылған картоп сияқты бәріне таныс тағамдардың құрамында ең алдымен трансмайлар бар екенін білеміз. Трансмай дегеніміз – табиғи емес, жасанды жолмен өндірілетін ең арзан май түрі. Ол екі жолмен пайда болады: өндірістік әдіспен химиялық өңдеу арқылы (маргарин, спред сияқты майлар) немесе майды ұзақ уақыт бойы қайта-қайта қыздырғанда. Мұндай майлар арзан әрі ұзақ сақталатындықтан, фастфуд өнімдерінде жиі қолданылады. Алайда дәл осы майлар ағзаға түскенде канцерогендер бөледі. Канцерогендер – ағзада қатерлі ісік туындатуы мүмкін қауіпті химиялық заттар. Сондай-ақ олар қан тамырларын бітеп, холестеринді көтеріп жібереді. Сондықтан трансмай – фастфудтың ең зиянды бөлігі.
Екінші қауіптілігі – тұздың шамадан тыс көп болуы. Фастфуд тағамдары дәмді болу үшін түрлі қоспа мен дәмдеуіш қосылады. Бірақ тұздың көптігі бүйрекке артық салмақ түсіріп, артериялық қысымды көтереді. Ал ол гипертония мен инсульттің негізгі себептерінің бірі болып саналады. Фастфудтағы тұз бен дәмдеуіштердің көптігі тәбетті ашып, тоқтық сезімін жоғалтады. Соның салдарынан адам шамадан тыс мөлшерде тамақтанып, өзінің тоқ екендігін байқамай қалады. Бұл асқазан-ішек ауруларына, сондай-ақ тағамға тәуелділікке әкелуі мүмкін. Сонымен қатар фастфуд – ""бос калория"" көзі. Оның құрамында ағзаға қажетті дәрумендер, минералдар, ақуыздар жоқтың қасы. Мұндай тағамдар тек семіздікті күшейтіп, денсаулыққа зиян тигізеді.
– Мұндай тағамдарды анда-санда да жеу зиян ба?
– Егер айына бір-екі рет қана тұтынса, ол ағзаға аса қатты зиян тигізбейді деп ойлаймын. Дегенмен ""анда-санда"" деген ұғым әр адамға әрқалай түсініледі: біреуге аптасына бір-екі рет те аз көрінуі мүмкін, ал шын мәнінде бұл тым жиі. Сондықтан ең дұрысы – айына бір, ары кетсе екі рет қана жеуге кеңес берер едім. Егер одан жиі болса, ол тәуелділікке айналуы ықтимал.
– Зиянды тағамдардың орнына қандай пайдалы әрі дәмді балама ұсынып алар едіңіз?
– Өзімнің екі балам бар, екеуі де мектеп жасында. Сондықтан үйде де, мектеп асханасында да тамақтану кезінде ең алдымен ақуызы мол тағамды таңдауға тырысамыз. Ақуызға бай тағамдарға жұмыртқа, балық, ет, ірімшік сияқты өнімдер жатады. Бұлар ағзаға ғана емес, әрбір жасушаға пайдалы, әрі ұзақ уақытқа дейін тоқтық сезімін береді. Сондықтан бірінші кезекте ақуызды тағамдарды ұсынамын. Сонымен бірге пайдалы майларды да ұмытпаған жөн: мысалы, жаңғақтың түрлері. Олар да балаларға ұзақ уақытқа қуат пен тойымдылық береді.
Оқи отырыңыз: Бір минутта мидың 2 миллионға жуық нейроны өледі. Инсульттің алдын алу жолдары қандай
– Жастардың фастфуд пен энергетикалық сусындарға үйір болуының себебі неде деп ойлайсыз?
Ең алдымен, біздің қоғамда дұрыс тамақтану мәдениеті қалыптаспаған. Мектептерде тамақтану мәдениетін үйрететін арнайы сабақтар жоқ. Сондықтан бұл білімді ең әуелі ата-ана баласына сіңіруі қажет деп ойлаймын.
Статистикаға көз жүгіртсек, Қазақстанда семіздікпен күресіп жүрген адамдардың үлесі 60-65 пайызға жеткен. Бұл – өте жоғары көрсеткіш. Әрбір үшінші адам артық салмақтан зардап шегіп отыр. Мұның барлығы тамақтану мәдениетінің жоқтығынан хабар береді. Екінші себеп – бағаның қолжетімділігі. Фастфуд арзан, ал құнарлы, сапалы тағам қымбат. Бұл да жастарды тез дайындалатын, бағасы төмен тамаққа жетелейді. Үшінші мәселе – қозғалыстың аздығы. Біз мұны ""гиподинамия"" деп атаймыз. Қазіргі жастардың көпшілігі спортпен тұрақты айналыспайды, қозғалысы аз. Осының бәрін ескергенде, жастардың фастфудқа бейім болуы – қоғам мен отбасының ортақ мәселесі. Сондықтан әр ата-ана өз баласына дұрыс тамақтану мен салауатты өмір салтын үйретуге жауапты деп ойлаймын.
Тағы бір айта кететін жайт – жарнама. Энергетикалық сусындар мен фастфуд өнімдерінің жарнамасы өте көп, кеңінен таралған. Дегенмен соңғы жылдары жақсы өзгерістер де болды: 2025 жылдан бастап энергетикалық сусындарды 21 жасқа дейінгі жасөспірімдерге сатуға тыйым салынды. Бұл – құптарлық қадам. Алайда осы заңды қатаң қадағалау керек деп ойлаймын. Себебі өз тәжірибемде фитнес-клубтарда энергетикалық сусындардың тегін таратылғанына бірнеше рет куә болдым. Тіпті жаттығуға келген клиенттердің өзіне ұсынылған жағдайлар болды. Мұндайға жол бермеу үшін бақылауды күшейткен жөн. Сонымен қатар мектеп асханаларында да оң өзгерістер бар: сосиска, кекстер, тәтті сусындар сияқты өнімдерді сатуға тыйым салынды. Бұл – балалардың денсаулығы үшін қуанышты әрі маңызды бастама.
– Энергияны табиғи жолмен арттыру үшін қандай тағамдар жеу керек?
– Энергияны табиғи жолмен арттыру үшін қандай тағамдар жеу керек?"" деген сұраққа айтарым: ең бірінші – ақуызға бай тағамдар. Ақуыз бүкіл ағзамызға, әрбір жасушамызға қуат беріп қана қоймай, ұзақ уақытқа тоқтық сезімін сақтайды. Оған тауық еті, балық, қызыл ет, жұмыртқа, ірімшік сияқты тағамдар жатады. Сонымен бірге пайдалы майларды ұмытпау қажет: мысалы, зәйтүн майы, авокадо, түрлі жаңғақтар. Балалардың ланчбоксіне жаңғақ қоса салу – өте пайдалы әрі ұзақ уақытқа энергия беретін жақсы тәсіл.
Келесі маңызды топ – баяу көмірсулар. Олар ұзақ қорытылып, ағзаны күні бойы күш-қуатпен қамтамасыз етеді. Бұған қарақұмық, сұлы жармасы, қоңыр күріш сияқты тағамдарды жатқызуға болады. Әрине, ең бастысы – су. Дене қуатының төмендемеуі үшін суды жеткілікті мөлшерде ішу өте маңызды.
Публикация от ФИТНЕС ТРЕНЕР/ НУТРИЦИОЛОГ/ ПОХУДЕНИЕ/ АСТАНА (@aijan_kalymova)
– Артық салмақ пен созылмалы аурулардың осы тағамдармен байланысы қаншалықты күшті?
– Фастфуд пен тәтті сусындар қандағы қант деңгейін тұрақсыздандырып, артық салмақ пен 2-типті қант диабетіне әкелуі мүмкін. Ал шамадан тыс тұз бен трансмайлар жүрек пен қан тамырларына ауыр салмақ түсіріп, гипертония мен инфаркт қаупін күшейтеді. Сонымен қатар бауыр майланып, ағзада созылмалы қабыну процестері дамиды. Бұл – ұзақ мерзімде денсаулық үшін аса қауіпті жағдай.
Оқи отырыңыз: Артық салмақтан қалай арылуға болады? Психологтан 7 кеңес
– Күнделікті өмірде зиянды тағамнан бас тарту үшін қандай практикалық кеңес берер едіңіз?
– Мысалы, тәтті кәмпиттердің орнына құрма немесе басқа да табиғи жемістерді қолдануға болады. Яғни, дұрыс тамақтануды бірден қатаң шектеу арқылы емес, оның орнына пайдалы баламалар табу арқылы қалыптастырған жөн. Фастфудтың өзін де үй жағдайында пайдалырақ етіп жасауға болады. Мәселен, гамбургерді дүкеннен сатып алмай, үйде дайындалған ет, көкөніс пен пайдалы өнімдерден әзірлеуге әбден мүмкіндік бар. Сондықтан балаларды да осылайша пайдалы балама арқылы үйреткен дұрыс деп ойлаймын.
– Балалар мен жасөспірімдерді дұрыс тамақтануға қалай үйреткен тиімді?
– Ең алдымен бұл – идея мен көзқарастан басталады. Баланы шектеу арқылы емес, үлгі көрсету арқылы тәрбиелеу маңызды . Үйдегі ересектер өздері дұрыс тамақтану әдетін қалыптастырса, балалар да соны көріп, соған бейімделеді. Екіншіден, мектепте де дұрыс тамақтану жайлы арнайы сабақтар жүргізілсе, өте тиімді болар еді. Өкінішке қарай, мұндай пән бізде жоқ. Сондықтан әзірге басты жауапкершілік – ата-ананың өзінде. Яғни балаларға ең алдымен үлгі арқылы үйрету қажет.
– Мектеп асханасында немесе үйде зиянды тағамдардың алдын алу үшін ата-ана не істей алады?
– Ең әуелі ата-ана баласына мектепке пайдалы тағам салып бергені дұрыс. Мысалы, көкөніс, жеміс-жидек, жаңғақтар немесе үйде дайындалған пайдалы тағамдар. Биылғы оқу жылынан бастап мектеп асханаларында сосиска, пицца, тәтті тоқаштар мен газды сусындарды сатуға ресми түрде тыйым салынды. Бұл – өте қуанышты әрі маңызды қадам. Сонымен қатар ата-аналар кез келген уақытта асхананың жұмысын, тазалығын тексеруге мүмкіндік алды. Жалпы алғанда, мектептегі тамақтану сапасы күннен-күнге жақсарып келеді. Бұл – балалардың денсаулығы үшін үлкен жетістік.
– Өз тәжірибеңізде адамдардың зиянды тағамнан бас тартуына не көбірек көмектеседі?
– Ең алдымен – білім. Адам дұрыс түсінік қалыптастырып, зиянды тағамның денсаулыққа қаншалықты қауіпті екенін терең ұққан кезде ғана оны шынайы түрде шектей бастайды. Екінші маңызды фактор – қолдау. Жақындары мен айналасындағы орта дұрыс тамақтануға мән берсе, адамға да оны бастау әлдеқайда жеңіл болады. Үшінші – нәтиже. Дұрыс тамақтана бастағаннан кейін ағзадағы өзгерістерді сезіну: артық салмақтың азаюы, энергияның артуы, бет әлпетінің жақсаруы, ісіктің кетуі – осының бәрі адамға үлкен мотивация береді. Сөйтіп, уақыт өте келе дұрыс тамақтану мен белсенді қозғалыс әдетке айналып, адамның өмір салты түбегейлі өзгереді деп ойлаймын.
Фастфуд пен газды сусынды бүгін тоқтатпасаңыз: Алғашқы айларда – қандағы қант тұрақсызданып, шаршағыштық, тәттіге құмарлық пайда болады, белге артық май жиналады. Бір жылда инсулинге төзімділік қалыптасып, қан қысымы көтеріледі, бауыр майлана бастайды. Бірнеше жылдан соң – семіздік, қант диабеті, гипертония, жүрек аурулары мен буынның сырқырауы мазалайды.
Соңында айтарым: әр күніміз – болашақ қарттығымыздың іргетасы. Бүгін қалай тамақтанамыз, қалай қозғалып, қалай ұйықтаймыз – қартайғанда соның жемісін көреміз. Бір жол – белсенді, қуатты, аурусыз қарттық. Екінші жол – дәріге тәуелді, ауруханаға байланған қарттық. Таңдау – әрқайсымыздың қолымызда.
Оқи отырыңыз: ""Адам бойындағы таланттарды анықтайды"". Генетикалық паспорт артық салмақ пен дерттен қалай құтқарады?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Маман Айжан Қалымова фастфуд пен газды сусыннан дер кезінде бас тартпаған жағдайда ағзаға төнетін қауіп-қатерлерді тарқатып түсіндірді.,,2025-08-20T17:40:45+05:00
qazaqstanda-el-azamattaryna-ortaq-adep-kodeksin-qabyldau-qazet-pe,informburo.kz,Қазақстанда ел азаматтарына ортақ Әдеп кодексін қабылдау қажет пе,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-el-azamattaryna-ortaq-adep-kodeksin-qabyldau-qazet-pe,"Қырғызстанда ""Ар-намыс кодексінің"" жобасы әзірленді. Бұл құжат қоғамдағы әлеуметтік жауапкершілік, өзара құрмет, қоғамдық мораль және отанға адалдық мәселелерін реттеуге бағытталған. Қазақстанда мұндай құжат жоқ, тек мемлекеттік қызметшілерге арналған ар-намыс кодексі қабылданған. Осы орайда, Қазақстанға осындай ұлттық деңгейдегі әдеп кодексі қажет пе? Информбюро тілшісі  сарапшылардың пікірін білді.
Құжат азаматтар, жастар, қоғам қайраткерлері және жалпы халық үшін моральдық стандарттар жиынтығы ретінде қызмет етуге бағытталған. Қырғызстан құжатында негізгі мақсаттар:
Кодекс:
Оқи отырыңыз: Қырғызстанда бүкіл ел азаматтарына арналған Ар-намыс кодексі қабылданады
Әлеуметтанушы, PhD докторы Эльмира Отардың пікірінше, Қазақстанға да ұлттық деңгейдегі әдеп кодексі қажет. Ол тек қағазда қалмай, күнделікті өмірде көрінуі тиіс.
""Бұл құжат біздің көпұлтты, көпэтносты, көп дінді мемлекетімізді біріктіруге қызмет етеді. Қырғызстандық кодекс әлемдегі алғашқы құжат емес: Жапонияның моральдық партиясы, Сингапурдың Ұлттық құндылықтар бағдарламасы сияқты құжаттар бар. Жаһандану мен цифрландыру дәуірінде ортақ этикалық нормалар қоғамдағы біртектілікті сақтау үшін маңызды. Қазіргі кезде кей нормалар ұлттық дәстүрге сүйенсе, кейбірі шетелдік мәдениеттен үлгі алады. Бірыңғай бағыт жоқ. Сондықтан қоғамдық моральдық бағдарларды күшейту үшін Қазақстанға осындай кодекс қажет деп есептеймін"", – дейді әлеуметтанушы.
Сарапшы Қазақстанда жас-кәрі, қала-ауыл, орыс тілді-қазақ тілді, консерватор-либерал сияқты әртүрлі топтар бар екенін және олардың арасындағы алшақтық артып келе жатқанын айтады. Ортақ құндылықтар осындай кодекс арқылы қоғамдағы бөлінуді жұмсартуға ықпал етеді.
""Сонымен қатар, көпэтносты мемлекет ретінде ортақ моральдық-этикалық кодекс этностарды ортақ ережелерге, сыйластыққа біріктіре алады. Бұл құжат ұлттық бірлікті нығайтуға қызмет етеді. Сондай-ақ, цифрландыру мен жаһандану кейде әлеуметтік қақтығыстарға және агрессияға себеп болады. Осындай құндылықтық база бұл тәуекелдерді азайтуға көмектеседі. Жұмсақ құрал ретінде кодекс қоғамдағы агрессияны төмендетеді, адамдардың ой-санасын, адалдық, шыншылдық, әділдік, ұлттық мінез-құлықты жоғарылататын құрал бола алады"", – деді Эльмира Отар.
Оқи отырыңыз: Әуежайдағы жанжал: Әнші Жұбаныш Жексенұлы әкімшілік жауапқа тартылды
Сарапшының айтуынша, Қазақстанда жалпы ұлттық әдеп кодексі қабылданса, оны алдымен жастар, блогерлер, мемлекеттік қызметші емес мамандар, мәдениет және спорт саласының өкілдері сынды қоғамдағы жоғары топтарға бағыттау қажет.
""Жастар – оқушылар, студенттер, жұмысқа жаңа кірген мамандарға арнаудың маңызы – олар құндылықтарды осы кезеңде қабылдайды. Блогерлер мен инфлюенсерлер әлеуметтік желілерде ақпараттық күн тәртібін қалыптастырады, тіл мен мәдениетке тікелей әсер етеді. Кодекс журналистерге этикалық жауапкершілік мәдениетін дамытуға мүмкіндік береді, ақпарат сапасын арттырады. Мемлекеттік қызметшілер, азаматтық белсенділер, спортшылар, мәдениет өкілдері – халыққа үлгі болатын тұлғалар. Білім беру мекемелері мен тәрбие орталықтары құндылықтарды балалар мен жастарға жеткізетін басты орта болып табылады. Мәдениет, туризм, қызмет саласындағы тұлғалар күнделікті қарым-қатынас мәдениетін қалыптастырады"", – дейді маман.
Алайда Эльмира Отар моральдық құжат міндетті заңдық құралға айналса, әкімшілік бақылауға ұшырауы мүмкін екенін ескертеді.
""Егер кодекс міндетті заңдық құралға айналса, әкімшілік бақылауға айналу қаупі бар. Моральдық құжат ерікті болып қалуы тиіс, әйтпесе формализм мен цензура күшейуі мүмкін. Заң күшіне енгізілсе, оны бұзғаны үшін жазалау механизмін қосу мүмкіндігі, саяси құралға айналу қаупі де бар. Тек саяси идеология ретінде қызмет етсе, формализмге ұшырауы мүмкін. Цензура күшейуі ықтимал. Сонымен қатар гетерогенді қоғамда әр топтың мүддесі мен ерекшеліктері ескеріліп, теңгерімді болу қажет. Бұл құжаттың пайдасы – ортақ құндылықтарды түсіндіру, қоғамдық поляризацияны жұмсарту, тәрбиелік функция арқылы ұлттық бірегейлікті нығайта түседі"", – дейді сарапшы.
Оқи отырыңыз: Қалың малды толық қайтарып алуға бола ма? Заңгер жауабы
Заңгер Ғабдул-Ғани Әбутәліп Қазақстанда әдеп, ар-намыс және қоғамдық мораль мәселелеріне қатысты кейбір нормалар Әкімшілік құқық бұзушылықтар кодексінде қарастырылғанын айтады. Бұл ережелер көбінесе нақты құқықтық жауапкершілікті қамтамасыз етуге бағытталған. Мысалы, қоғамдық тәртіпті бұзу, қоқан-лоққы көрсету сияқты әдепке қарсы әрекеттер әкімшілік жауапкершілікке тартылады.
Ал жалпы халық үшін әдеп-ар-намысқа қатысты тікелей заңдық міндет жоқ, тек моральдық және мәдени нормаларға сүйену ұсынылады.
Заңгердің пікірінше, ұлттық деңгейдегі әдеп кодексін енгізу тек қағазда қалмай, қоғамдағы моральдық нормаларды нығайтуға бағытталып, әкімшілік құқықтық санкциялармен шатастырылмауы керек.
""Яғни, мұндай құжат қабылданса, ол ерікті моральдық стандарт ретінде қызмет етуі тиіс. Заңдық міндетке айналдырылса, формализм мен саяси ықпалға ұшырау қаупі бар"", – дейді заңгер.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сарапшылардың айтуынша, әдеп кодексі әкімшілік құқықтық санкциялармен шатастырылмауы керек.",,2025-08-15T16:09:21+05:00
qorgas-qalai-qurgaq-porttan-euraziialyq-industriialyq-logistikalyq-xabqa-ainaldy,informburo.kz,Қорғас қалай құрғақ порттан Еуразиялық индустриялық-логистикалық хабқа айналды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qorgas-qalai-qurgaq-porttan-euraziialyq-industriialyq-logistikalyq-xabqa-ainaldy,"Өткен аптада ҚР премьер-министрінің орынбасары – сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеудің Жетісу өңіріне жұмыс сапары Қорғас қаласын халықаралық деңгейдегі көп функционалды көлік-логистикалық, индустриялық-сауда және туристік орталыққа айналдыру жөніндегі стратегиялық бағытты растады.
Мұрат Нұртілеу ""Қорғас – Шығыс қақпасы"" еркін экономикалық аймағы мен ""Қорғас"" халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығының нысандарын аралап, көлік инфрақұрылымының жаңа жүктерді қабылдауға дайындығын бағалады және Қытайдың жетекші корпорациялары – China Minmetals Corporation және CITIC Construction Co. Ltd басшыларымен келіссөздер жүргізді.
Қытайдың Минметалс корпорациясымен Қорғас ауданында заманауи логистикалық хаб салу жобасы талқыланды. Бұл нысан Қазақстанның жүктерді өңдеу мүмкіндіктерін кеңейтіп, экспорттық жеткізілімдердің тиімділігін арттырып, жаңа транзиттік бағыттарды тарту үшін жағдай жасай отырып, трансконтинентальды Азия-Еуропа бағытының негізгі буынына айналуы тиіс. ""CITIC Construction Co. Ltd"" компаниясымен шекаралық аймақта ауылшаруашылық өнімдерін терең өңдеуге арналған индустриалды парк құру жоспары әзірленді. Бұл Қазақстанға шикізат экспортынан жоғары қосылған құны бар өнім өндіруге көшуге, Қытай және үшінші елдер нарығындағы позициясын нығайтуға, агроөнеркәсіптік секторда жаңа жеткізу тізбегін құруға мүмкіндік береді.
Осы орайда, Қытайды зерттеу орталығы ""Қорғас – Шығыс қақпасы"" арнайы экономикалық аймағының дамуына қатысты материалды ұсынды.
Биылғы 1 шілдеден бастап Үкіметтің № 495 қаулысымен ""Қорғас – Шығыс қақпасы"" АЭА-ның нысаналы индикаторлары нақты белгіленген логистикалық аймақ ретінде жаңа мәртебесі бекітілді. АЭА аумағы 5 431,5 гектарды құрайды және порт/аэрологиялық, логистикалық және индустриялық аймақтарға бөлінген. Құжатта өндірісті жедел дамыту, тиімді көлік-логистикалық және индустриялық орталықты қалыптастыру, сондай-ақ шекаралық ынтымақтастықты ынталандыру басымдықтары белгіленген. Жетісу қаласы әкімдігінің мәліметінше, қазірдің өзінде АЭА аумағында 28 жоба пайдалануға берілді, 40-тан астамы жүзеге асырылуда. Тартылған инвестиция көлемі 113,3 млрд теңгені құрады, мақұлданған жобалардың жалпы құны 682 млрд теңгеден асады. 5 мыңға дейін ұлғайту болжамымен мыңнан астам тұрақты жұмыс орны құрылып, өнім көлемі 81,6 млрд теңгеге жетіп, салық түсімдері 9 млрд теңгеден асты.
Іске асырылған жобалардың қатарында кофе және сусындар (MacCoffee) өндірісі, 2025 жылдың наурызында АҚШ-қа экспорттауды бастай отырып, қуаттылығы жылына 100 МВт-қа дейінгі күн батареяларын шығару, жылына 60 мың тоннадан астам құрама жем өндірісі, сондай-ақ болат жабындар мен гофрленген қаңылтырлар өндірісі бар. Бұл деректер АЭА өнеркәсіптік құрамдас бөлігі тұрақты деңгейге жеткенін және аймақ тек транзиттік ""құрғақ порт"" болудан қалғанын көрсетеді.
Skyhansa неміс инвесторларының қатысуымен ""Қорғас"" ШЫХО жанында жаңа халықаралық жүк және жолаушылар әуежайын салу туралы шешім бөлек стратегиялық қадам болды. Жоба ресми түрде 2025 жылдың 26 маусымында іске қосылды. Іске асыру кезең-кезеңімен 2025-2032 жылдары жүзеге асырылады, бұл ретте әуежай жүк және жолаушылар рейсін қабылдауға және жөнелтуге бағытталады, бұл көлік бағыттарын әртараптандыруға, жүктерді жеткізу жылдамдығын арттыруға және қосылған құн есебінен экспорттық жеткізілімдердің табыстылығын арттыруға мүмкіндік береді.
Ағымдағы кезеңнің логистикалық динамикасы рекордтық көрсеткіштерді көрсетеді. 2025 жылдың қаңтар-маусым айларында Қытайдың ""Қорғас"" бақылау-өткізу пункті арқылы 22,255 млн тонна импорттық және экспорттық жүк өтті, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 4,3%-ға артық. Шыңжаңдағы барлық бақылау-өткізу бекеттері арасында бірінші орын алды. Бұл ретте автокөлік ағынының ұлғаюы және Қытайдың көкөністері мен жемістерінің Қорғас арқылы экспорттау көлемінің ұлғаюы байқалады – бірінші жартыжылдықта 307 мың тонна. Қазақстан тарапынан ""құрғақ порттың"" негізгі буыны болып табылатын Алтынкөл стансасы бес айда 6,5 миллион тонна жүкті өңдеді (+ 22% ж/ж). Бірінші тоқсанда Қорғас станциясы арқылы 2 375 жүк пойызы (+ 28,5%) және 3,336 миллион тонна жүк (+ 26%) өтіп, осы кезеңдегі рекордтық көрсеткішке айналды. Жыл басында Қазақстан мен Қытай 2025 жылға арналған екіжақты теміржол тасымалының жоспарын 33 млн тонна – Қазақстаннан Қытайға 20,639 млн тонна және қарама-қарсы бағытта 12,361 млн тонна көлемінде келісілді, бұл жоғары мақсатты өткізу дәлізін анықтайды. 2025 жылы ""Қорғас"" ШЫХО сауда және туризм саласында сапалы секіріс жасады. Мұнда келушілерге қызмет көрсетуді толық цифрландыру аяқталды, соның ішінде бақылаудан өту, жүкті түсіру және қабылдау шекарадан өту уақытын едәуір қысқартуға мүмкіндік берді. Қытай тарапынан 2025 жылдың қаңтар-мамыр айларында 3,893 миллион сапар тіркелді (+87,2% жыл/жыл), бұл шекаралық туризмнің қалпына келуі мен өсуін көрсетеді. Бұл Қытайдағы Қазақстанның Туризм жылдарына және елдер арасындағы визасыз режимге сәйкес келді, бұл туристер мен сатып алушылардың өзара ағынын арттырды.
Бірінші жартыжылдықтағы Алтынкөл/Қорғас жұбы арқылы жүк тасымалының жалпы құны туралы нақты деректер ресми түрде жарияланбағанымен, ауқымды бағалау үшін Қорғасты қоса алғанда, Шыңжаңның төрт интеграцияланған кеден аймағының сыртқы сауда көлемі 96,11 миллиард юань (2020 жылдың бірінші жартысында +1,9%) болғанын ескеруге болады.
Осы факторларды біріктіре отырып, Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев талай рет айтқан ""Қорғастың"" Қытаймен саудадағы негізгі ""Орталық Азияға шығатын қақпа"" мәртебесін нығайтып отырғанын көрсетеді. АЭА өндірістік әлеуетінің өсуі, жүк айналымының рекордтық көрсеткіштері, авиациялық құрамдас бөлікті іске қосу және сауда және туризм инфрақұрылымын цифрландыру Қазақстанға еуразиялық логистика мен сыртқы саудада ұзақ мерзімді бәсекелестік артықшылықтарды қамтамасыз ететін транзиттік, индустриялық және инвестициялық орталық ретінде Жетісу өңірінің дамуындағы жаңа кезеңді құрайды.
Қазақстан мен Орталық Азия үшін Қорғастың геоэкономикалық маңыздылығы стандартты жүк айналымы немесе инвестициялық көрсеткіштер шеңберінен шығады – бұл бірнеше өңірдің көлік, өнеркәсіп, сауда және туристік мүдделері тоғысатын халықаралық интеграцияның тұтас хабының қалыптасуы. Қорғас – жай шекаралық нүкте емес, ""Бір белдеу – бір жол"" бастамасына салынған және теңіз және құрлық дәліздері арасындағы жүк ағындарын қайта бөлуге мүмкіндік беретін Транскаспий халықаралық көлік бағытымен байланыстырылған еуразиялық көлік архитектурасының негізгі элементі. Жоғары технологиялық ""құрғақ порттың"", қуатты Алтынкөл теміржол вокзалының, қарқынды дамып келе жатқан жол-көлік инфрақұрылымының және жақын болашақта халықаралық әуежайдың бір жерде болуы Қытай мен Қазақстан арасында ғана емес, сонымен қатар Ресей, Парсы шығанағы елдері, Еуропа және Түркия бағыттарында жүктерді өңдеуге қабілетті бірегей мультимодальды логистикалық платформаны құрайды.
Азық-түлік өнімдерін қайта өңдеуден жаңартылатын энергия көздерін өндіруге дейін әртараптандырумен АЭА өнеркәсіптік құрамдас бөлігі аймақты өсудің тәуелсіз көзімен қамтамасыз етеді, шикізат экспортына тәуелділікті азайтады және ел ішінде құн тізбегінің қалыптасуын ынталандырады. ШЫХО-ның шекаралық сауда және туристік аймағы B2C сегменті мен электронды коммерцияны нығайтып, Қорғасты транзиттік ғана емес, сонымен қатар жаппай тұтыну нарығының ""шлюзіне"" айналдырады. Орталық Азия үшін Қорғас логистикалық бағыттарды жаһандық қайта құрылымдау аясында көліктік, өндірістік және сервистік құрамдастардың интеграциясы тұрақты даму мен жоғары бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз ететін кешенді даму үлгісіне айналуда.
Қазақстан Қорғастағы жобаларды ілгерілету арқылы аймақтағы жетекші транзиттік және инвестициялық хаб ретіндегі рөлін тиімді қамтамасыз етіп, еуразиялық саудадағы ықпалын күшейтіп, сыртқы экономикалық саясаттың қосымша құралын алуда. Жетісу өңірі үшін бұл үдеріс өнеркәсіп өнімі мен халықты жұмыспен қамтуды ұлғайту ғана емес, сонымен бірге ұлттық экономикалық қауіпсіздікке және еліміздің халықаралық аренадағы стратегиялық жағдайына тікелей әсер ететін ұзақ мерзімді капиталды, технологияны және адам ресурстарын тарту орталықтарының біріне айналуды білдіреді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қазірдің өзінде Қорғаста 28 жоба пайдалануға берілсе, 40-тан астамы жүзеге асырылып жатыр.",,2025-08-13T10:03:56+05:00
uisizdik-caildfri-ozi-usin-omir-suru-qazirgi-zastardyn-kes-uilenuine-ne-sebep,informburo.kz,"Үйсіздік, чайлдфри, өзі үшін өмір сүру. Қазіргі жастардың кеш үйленуіне не себеп",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/uisizdik-caildfri-ozi-usin-omir-suru-qazirgi-zastardyn-kes-uilenuine-ne-sebep,"Кейінгі жылдары Қазақстанда отбасын құратындардың қатары азайып, орташа некеге тұру жасы өскен. Оған қоса азаматтық некеге тұратындар да көбейген. Биыл жарты жылда 51,4 мың неке тіркелсе, былтыр дәл осы кезеңде 57,5 ​​мың неке қиылған.
Осы орайда Информбюро тілшісі қазақстандықтардың отбасы құруға асықпауына әсер ететін әлеуметтік, экономикалық және өзге де факторлар туралы сарапшылардан сұрап білді.
Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, Қазақстанда соңғы он жылда некелер саны тұрақты түрде төмендеген:
2021 жылғы Ұлттық халық санақ нәтижесі 20 жастан асқан ер адамдардың ішінде ешқашан некеге тұрмағандар саны – 1 309 844 адам, ал әйелдер арасында 1 233 484 адам болғанын көрсетті. Алғаш рет үйленген ерлердің орташа жасы 2014 жылы 27,1 жас болса, 2024 жылы 27,9 жасқа өскен. Ал алғаш некеге тұрған әйелдердің орташа жасы 24,6 жастан 25,2 жасқа дейін өскен.
Экономикалық зерттеулер институтының жетекші сарапшысы Шынар Төлешованың сөзінше, некеге тұру жасының өсуі – жаһандық тенденция. БҰҰ деректеріне сәйкес, 2021 жылы Еуропа елдеріндегі ер адамдардың некеге тұруының орташа жасы Беларусь елінде – 28,6 жасқа, ан Испанияда 36,3 жасқа жеткен. 2011-2021 жылдар аралығында бұл көрсеткіш Беларусь елінде 2 жасқа, Испанияда 3 жасқа артты. Әйелдер арасында бұл көрсеткіш Молдова елінде 26 жастан Швецияда 36,3 жасқа дейін құбылып отыр. Он жыллда Молдовада қалыңдықтардың орташа жасы 3 жасқа, ал Швецияда 3,2 жасқа өскен.
""Солтүстік өңірлер мен Астана, Алматы секілді ірі қалаларда кеш отбасын құру үрдісі айқын байқалады. Оңтүстік және батыс өңірлерде дәстүрлі мәдениеттің ықпалымен ерте отбасын құру үрдісі сақталып отыр. Орта Азия елдерінде ерлердің некеге тұру жасы артып келеді, ал әйелдердің некеге тұру жасы салыстырмалы түрде баяу өсіп жатыр. 2011-2021 жылдар аралығында: Түрікменстанда – 25,0-ден 25,8 жасқа дейін, Өзбекстанда – 25,8-ден 26,5 жасқа дейін, Қырғызстанда – 26,8-ден 27,3 жасқа дейін көтерілді"", – деді Шынар Төлешова.
Адамдардың отбасы құруға асықпауын білім алуға, мансап жасауға, жағдайын жақсартуға, шығармашылық және кәсіби тұрғыда өзін-өзі жүзеге асыруға деген ұмтылысымен түсіндіруге болады.
Аякөз Ханетова, макроталдаушы :
– Экономикалық тұрғыдан қарасақ, некелесу жасының ұлғайып жатқанының және ""чайлдфри"" жолын таңдаған адамдардың көбеюінің басты себебі – бірінші кезекте қаржылай тұрақтылыққа деген талап пен әлеуметтік-экономикалық қысымның артуы. Зерттеулер көрсеткендей, қазір жастар алдымен жоғары білім алып, мансабын құрып, белгілі бір деңгейде табысқа жетіп алған соң ғана отбасын құруға ұмтылады. Әсіресе, әйелдер үшін бұл құбылыс айқынырақ, себебі олар өзінің білімін жетілдіруге, кәсіби тәжірибе жинақтауға және мансабын дамытуға көбірек мүмкіндік алады, табысы өсіп, экономикалық еркіндігі нығаяды. Яғни кешірек тұрмысқа шығу – қаржылай тұрақтылық пен жеке таңдау еркіндігін қамтамасыз ететін экономикалық стратегияға айналып отыр.
Сонымен қатар, экономикалық шығындардың өсуі: баспана бағасының қымбаттауы, инфляция, қарыз жүктемесі – отбасын құруға кедергі факторлар. Мысалы, Оңтүстік Корея еліндегі соңғы деректерде кеш үйленудің басты себебі ретінде тұрғын үйдің қолжетімді болмауы мен табыс тұрақсызды көрсетілген.
Оның үстіне цифрландыру дәуірі Z буынына өзін-өзі қамтамасыз етуге мүмкіндік береді: онлайн тапсырыс, жеткізу қызметі, стриминг, цифрлық қаржы құралдары бар кезде ""тұрмыс құрмай-ақ күн көру"" әлдеқайда жеңіл секілді. Экономикалық тұрғыда бұл некенің қажеттілігін төмендетеді, өйткені шаруашылықты бірігіп жүргізу бұрынғыдай тиімді болмай қалды.
Нұргүл Даубаева , психолог:
– Бұл жайтқа қатысты пікірлер сан алуан болуы мүмкін. Дей тұрғанмен, әр адамның өз қажеті бар. Сан алуан тағдыр, сан алуан жайт. Бірі біреу үшін жауапкершілік алғаннан гөрі ата-анама көмек қолын созайын десе, енді бірі, әсіресе, ер азаматтар қауымы баспаналы болайын деп келешекті ойлайды. Қазіргі қоғамдағы жастардың еркіндігі көзге түседі. Өз ойларын еркін жеткізіп, өзгенің пікіріне аса мұктаж емес екенін де көрсетеді. Қазіргі сәт деп өмір сүріп қана қоймай болашаққа да көз жүгіртетіндерін ескеру қажет.
Сонымен қатар, жұбын лауазымына, жағдайына қарап таңдайтын арулар көп. Әлеуметтік желіден өзгелердің өтірік-расы аралас өмірін көріп, өздері де бір образ жасап алып, соны күтіп жүретіндер аз емес.
Балалы болғысы келмейтіндердің катарына келсек немесе ""чайлдфри"" деген ұстанымдағы адамдар бала күнінен артынан ілескен іні-бауырларына жауапкершілік алып, бала қарау деген міндеттен шаршаған, ресурсы таусылған бала кейін есейген шағында балалы болудан мезі екенін ұғынып, ондай жауапкершілік алғысы келмей жатады. Балалық шағы тәтті болмаған жан, кішкентай баланың бақытқа жетелемейтіндей беймазалығы мен ашушаңдығын көтеріп, қазіргі өміріне балалық шақтың ызғары әсер етеді
Адам баласы жалпы ақпаратты айналасынан, қоршаған ортасы мен отбасынан алып, ұстанымдары мен көзқарастары қалыптасады.
Отбасында әбіржіп, өзіне қарамаған анасын бақылаған қыз ""әйел + отбасы + бала = әбіржу, өзіне уақыты жоқ бақытсыз жан"" деп шешеді. Сол кезде қыз өзі үшін өмір сүріп, тұрмысқа шығуға асықпауды жөн санайды. ""Үлгеремін, әлі ерте"" деп есейгісі келмейді. ""Отбасы құрудан қашып құтыла алмайсың, түбінде уақыты келеді деп"" уақыт созады.
Ойында еркек қандай болу керек деген образ жасап алады: оқыған, бай, үйі бар, жұмысы бар, ата-анасы бар (маңызды болса), арақ ішпейді, темекі шекпейді дегендей. Танысқан адамы талабына сай болса әрекетке көшеді. Болмаса тағы іздейді. Кейін ""талабыма сай адам жоқ, бірақ осы адам болатын сияқты"" деп көрінгенге тұрмысқа шығып жатқандар да өте көп.
Тоқетері, бізді өз үрейіміз бен сеніміміз, әсіресе, ата-анамыз бен қоғамның сенімі билейді.
Дарина Жунусова , саясаттанушы, Paperlab зерттеушісі, Мақсұт Нарикбаев атындағы университетінің оқытушысы:
– Қазіргі жастардың некеге және отбасына деген көзқарасы шынымен де аға буыннан түбегейлі өзгеше. Факторлардың бірі – ұжымдық құндылықтардан жеке құндылықтарға өту. Аға буын үшін отбасы ең алдымен әлеуметтік парыз және ұрпақ жалғастығы болса, жастар үшін ол – жеке таңдау, бақыт пен өзін-өзін дамытумен байланысты.
Ұлттық зерттеу орталығының деректері бойынша, жас қазақстандықтар серігін таңдау кезінде ең алдымен прагматикалық факторларға – жасына, сыртқы келбетіне, әлеуметтік жағдайына қарайды. Ал махаббатты бірінші орынға қойғандар бар болғаны 0,7% ғана. Аға буын, керісінше, отбасыны махаббат және моральдық құндылықтармен байланыстырған.
Көзқарастардың өзгеруіне жаһандану мен заманауи өмір салты қатты әсер етті. Жастар некені жиі кейінге қалдырып, алдымен білім, мансап пен қаржылық тұрақтылыққа ұмтылады. Бұған нақты экономикалық жағдаймен де байланысты: қымбат баспана, инфляция және тұрақсыз еңбек нарығында өмір сүретін жастар үйленуді қымбат әрі жауапты шешім деп санайды.
Үндістан, Оңтүстік Корея, Еуропа елдерінде қалада тұратын әйелдер – мансап үшін, ал еркектер өз-өзін дамытуға көңіл бөлу үшін некені кейінге ысырып қояды. Қазақстанға бұл үрдіс сәл кешірек жетсе де, қоғамда байқалып отыр: әйелдердің 30,6%-ы болашақ күйеуінің қаржылық жағдайын маңызды деп санаса, 22,9%-ы мансабын маңызды деп атаған. Ер адамдар да болашақ әйелінің отбасының әлеуметтік мәртебесіне назар аударады.
Сонымен, қазіргі қазақстандықтар некені құндылық ретінде жоққа шығармайды. Керісінше, жастардың 70–80%-ы отбасын басты құндылық деп атайды. Десе де ""өмірдегі міндетті қадам"" деп саналған неке түсінігі саналы түрде шешім қабылдау дегенге өзгерді. Ал адамдар мансапта өсіп, қаржылай мақсаттарына жеткен соң ғана кешірек осы қадамды жасайды.
Зерттеулер көрсеткендей, қазақстандықтар отбасы құруға жауапкершілікпен қарай бастады. Қазақстан қоғамдық қаму институтының дерегінше, халықтың басым көпшілігі неке құруға алдын ала дайындалу қажет деп санайды. Бүгінде бірінші орынға білім, мансап және өзін-өзі дамыту шығып отыр. Білім деңгейінің өсуі де некеге тұру жасына әсер етеді. 2024 жылы некеге тұрған әйелдердің 41%-ының, ерлердің 38%-ының жоғары білімі болған.
Қолжетімсіз баспана, жұмыссыздық, инфляция некені қымбат әрі тәуекелді жобаға айналдырады. Сондықтан жастар үйленуге асықпайды немесе азаматтық некеге тұрады. 2025 жылдың тамызында жылдық инфляция 12,2%-ға жетті. Ал отбасын құрса шығын да артады. Сондықтан бәрі қымбаттап жатқан соң отбасын құруды кейінге қалдырылады. Экономиканы елемеудің салдары Оңтүстік Кореяда неке мен туу көрсеткішінің төмендеуіне әкелді. Ол жақта да үй қымбат, жұмыс уақыты ұзақ, мансап жолында бәсеке жоғары, бала өсіруге көп шығын кетеді.
Қазіргі жастардың психикалық жағдайы да үлкен мәселе боп тұр. Бұрын күйзелісті көбіне орта жастағылар сезінсе, қазір ең ""бақытсыз"" топ жастар болып отыр. Бұл да некеге тікелей әсер етеді. Адам күйзелісте жүргенде болашағына күмәнмен қарайды әрі міндет алғысы келмейді.
Адамдар отбасын құрғысы, балалы болғысы келсе де, экономикалық, әлеуметтік, психологиялық жағдайлар кедергі болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Кейінгі он жылда некелесу көрсеткіші 36 мыңға төмендеген.,,2025-09-11T13:32:52+05:00
ximiialyq-kastraciia-nege-pedofiliia-maselesin-sespeidi-sarapsylar-zana-sesimderdi-usyndy,informburo.kz,Химиялық кастрация неге педофилия мәселесін шешпейді? Сарапшылар жаңа шешімдерді ұсынды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ximiialyq-kastraciia-nege-pedofiliia-maselesin-sespeidi-sarapsylar-zana-sesimderdi-usyndy,"Педофилия – қоғамда терең үрей мен ашу-ыза туғызатын, бала қауіпсіздігіне тікелей қатер төндіретін аса қауіпті құбылыс. Психологияда педофилия жыныстық ауытқу – парафилия – ретінде қарастырылып, бұл диагноз халықаралық аурулар классификациясының (ICD-11) және Америкалық психиатриялық ассоциациясының (DSM-5) тізіміне енгізілген. Мамандардың айтуынша, педофилдік мінез-құлық көбінесе бала кезінде бастау алып, тиісті психологиялық көмек көрсетілмеген жағдайда ересек жаста қауіпті әрекеттерге ұласады.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, әлем бойынша жыл сайын миллиондаған бала жыныстық сипаттағы қылмыстардың құрбаны болады. UNICEF пен World Childhood Foundation секілді ұйымдардың зерттеулеріне сәйкес, кей елдерде әрбір 5-ші қыз бала мен 13-ші ұл бала кәмелетке толмай тұрып жыныстық зорлыққа ұшырайды. Бұл тек тіркелген жағдайлар, ал көбі үнсіз қалады немесе жасырын қалып жатады.
Педофилияға қатысты жаза мәселесі – тек құқықтық сұрақ қана емес, бұл – қоғамның адамгершілік қағидаттары мен болашақ ұрпақтың қауіпсіздігіне деген көзқарасының көрсеткіші. Түрлі мемлекет бұл мәселеге әртүрлі жолмен жауап беруде: мысалы, Оңтүстік Корея мен Польшада педофилдерге химиялық кастрация шарасы қолданылса, АҚШ-тың бірнеше штатында өмір бойына бақылауда ұстау немесе арнайы тізімдерге енгізу тәжірибесі бар. Ал Қазақстанда бұл мәселе әлі де өзектілігін жойған жоқ – жазаның қатандығы мен тиімділігіне қатысты қоғам мен сарапшылар арасында пікірталас жалғасуда. Осы материалда біз педофилдерге қатысты жазаның қажеттілігі мен тиімділігі жайында сарапшылар пікірін тыңдап, мәселені ғылыми-психологиялық тұрғыдан зерделеп көрдік.
Қазақстанда кеңінен танымал психоаналитик, Орталық Азия психоанализ институтының директоры Анна Құдиярова ең алдымен педофил мен қылмыскердің арасындағы айырмашылықты нақты түсіну қажет екенін айтады.
""Педофилия – бұл психикалық дерт, ал педофил – науқас адам. Әсіресе, егер ол өзі көмек сұрап келсе, оны емдеу керек"", – дейді психоаналитик.
Маманның айтуынша, нағыз педофилия дертіне шалдыққан адам күш қолданбайды.
""Педофил құрбанын ұрып-соқпайды, керісінше, жылы сөзбен, мейіріммен арбайды. Педофил ауруы асқынып, адам шегінен шыққанда қылмыскерге айналуы мүмкін. Мұндай жағдайда, әрине, жазалау керек, бірақ онымен қатар емдеу де қажет. Қазақстан түрмелерінде педофилия үшін сотталғандармен сапалы жұмыс жүргізіле ме, бұл – күрделі сұрақ. Алайда, мұндай қылмыскерлермен тұрақты түрде психотерапевттер жұмыс істеуі аса маңызды. Себебі, психологиялық түзету жұмысы жүргізілмесе, бостандыққа шыққаннан кейін олар қайта қылмысқа баруы мүмкін"", – дейді Анна Құдиярова.
Оқи отырыңыз: Суицидке бейім баланың мінез-құлқы қалай өзгереді? Психологпен сұқбат
Қазақстанда педофилияның алдын алуға көмектесетін бір тетік – арнайы call-орталық құру болуы мүмкін. Онда кәмелетке толмағандарға жыныстық тартым сезінетін адамдар анонимді түрде хабарласып, көмек сұрай алар еді. Психотерапевттің айтуынша, мұндай жандарға құпиялылық кепілдендіріліп ем көрсетілуі тиіс.
""Егер әрбір ата-ана өз баласына толық жауап беретін болса, балалар ешқашан құрбан болмайды. Мәселе педофилдерде емес, тәрбие жүйесінде. Біз балаларымызға оттан сақ болуды, сіріңкемен ойнамауды үйретеміз ғой. Сол сияқты, психикалық ауытқуы бар адамдардан, маньяктардан да сақтануды үйретуіміз керек. Егер ата-ана баласын қараусыз қалдырса, бұл – оның кінәсі. Әр ата-ана өз баласына толық жауапты болса, ешбір педофилден қорықпауға болады. Балаларға сапалы тәрбие беру керек"", – деді Анна Құдиярова.
Астана қаласының уролог-дәрігері, андрология мен жыныстық саулық саласындағы білікті маман, эстетикалық урология жөніндегі сарапшы Анастасия Оспанова педофилдердің қылмысын қайталау қаупін азайту үшін химиялық кастрацияның өзі жеткіліксіз екенін алға тартады. Бұл мәселені кешенді түрде шешу қажет екенін айтқан маман алдын алу мен бақылауға бағытталған бес түрлі маңызды шараны атап өтті.
""Химиялық кастрация дегеніміз – жыныстық құмарлықты уақытша басу әдісі. Бұл мақсатта тестостерон деңгейін төмендететін арнайы препараттар қолданылады. Мұндай шара кейбір жағдайларда, әсіресе кәмелетке толмағандарға қарсы сексуалдық қылмыс жасаған адамдарда жыныстық қозуды төмендетуде тиімді болуы мүмкін"", – дейді маман.
Алайда уролог-дәрігердің айтуынша, химиялық кастрация – мәселені шешетін жалғыз жол емес.
""Педофилия көбіне жай ғана гормон деңгейінің бұзылуымен шектелмейді. Бұл – психосексуалдық сипаттағы терең бұзылыстар. Егер мұндай адамдар кешенді психотерапиялық ем алмаса, жыныстық белсенділігі уақытша төмендегенімен, олар қоғам үшін әлі де қауіпті саналады"", – деп ескертеді андрология және жыныстық саулық бойынша маман.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда педофилдер өмір бойы бас бостандығынан айырылады – заң жобасы
Эстетикалық урология саласы сарапшысының пікірінше, химиялық кастрация тек кешенді бағдарламаның бір бөлігі бола алады. Бірақ жүйелі психологиялық жұмыссыз бұл әдіс қайталанатын қылмыстың алдын алуға кепілдік бере алмайды.
""Медикаментоздық ем – тек уақытша құрал. Ал нақты нәтижеге жету үшін психиатриялық және психологиялық оңалтудың қатар жүруі міндетті"", – дейді Анастасия Оспанова.
Сарапшы сондай-ақ бостандыққа шыққаннан кейін мұндай тұлғалардың қоғамға қауіп төндіруі мүмкін екенін атап өтті.
""Егер олар толыққанды оңалтудан өтпесе, психологиялық жұмыс жүргізілмесе – қайталама қылмыс қаупі жоғары. Сондықтан бұл мәселеге көпдеңгейлі көзқарас қажет"", – дейді ол.
Анастасия Оспанованың айтуынша, қылмыскерді түрмеден кейін бақылау жүйесі мынадай элементтерден тұруы керек:
""Егер қоғам шын мәнінде балаларды қорғағысы келсе, тек заңды қатайту жеткіліксіз. Бұл үшін постпенитенциарлық бақылау мен емдеу жүйесі нақты әрі тиімді жұмыс істеуі керек. Бір ғана дәрі бұл мәселені шешпейді. Мәселені шешетін – жүйелі жұмыс"", – деп түйіндеді Анастасия Оспанова.
Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының Шариғат және пәтуа бөлімінің маманы Елбек Тасболатұлы педофилияға қатысты исламның ұстанымын түсіндіріп, оның рухани және моральдық салдарына тоқталды.
""Педофилия – адам табиғатына қайшы, ар мен ұяттан ада, шариғатта ауыр күнә саналатын қылмыс. Бұл – тек заң шеңберінде емес, рухани және моральдық тұрғыдан да ерекше алаңдаушылық тудыратын мәселе. Сол себепті біз бұған діни тұрғыдан нақты баға беруге тиіспіз"", – дейді дінтанушы Елбек Тасболатұлы.
Оның айтуынша, Алматыда өткен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы Ғұламалар кеңесінің IX отырысында осы тақырып арнайы қаралып, педофилияға қатысты арнайы пәтуа қабылданған. Бұл діни құжатта аталған құбылыстың табиғаты, оның қоғамға тигізер зияны мен шариғаттағы үкімі жан-жақты сараланған.
""Бүгінде кейбір адамдар педофилияны психикалық ауытқу немесе туабітті дерт ретінде көрсетуге тырысады. Алайда дін тұрғысынан бұл – азғындықтың ең ауыр түрі. Ислам ондай жиіркенішті әрекеттерге жол бермейді. Мұндай қылмыс – адам баласының абыройы мен ар-намысына, тіпті болашағына шабылған балта"", – дейді Елбек Тасболатұлы.
Оқи отырыңыз: Асхат Аймағамбетов: 10-15 жыл бұрын сотталған педофилдер қазір бостандыққа шығуы мүмкін
ҚМДБ шығарған пәтуада бұл туралы былай делінген: ""Ислам – мейірімділік пен кешірім діні. Ол адамзатты ізгілікке, әділет пен жауапкершілікке тәрбиелейді. Қазақ халқының мәдениетінде де мейірім мен ұят ұғымы ерекше орын алған. Ал қоғамның бейбіт тіршілігін бұзатын кез келген арсыздық – шариғатта ауыр күнә. Алла Тағала қасиетті Құранда: ""Жер бетінде тыныштық орнағаннан кейін бұзақылық жасамаңдар"" (Ағраф сүресі, 56-аят) және ""Алла бұзақылық етушілерді сүймейді"" (Мәида сүресі, 64-аят) деп қатаң ескерткен"".
Ислам ғұламалары аяттардағы ""бұзақылық"" ұғымына кең түсініктеме берген. Мәселен, әйгілі табиғин ғалым Мужаһид бұл ұғымды былайша сипаттайды: ""Бұзақылық – зина, кісі өлтіру, ұрлық, ұрпақты аздыру, егін мен жерді құрту сынды зұлымдықтар"".
Елбек Тасболатұлының айтуынша, педофилия – тек құқық бұзушылық емес, тұтас қоғамға, адамзат болмысына қарсы жасалған аса ауыр қылмыс. Оның салдары өте күрделі:
""Егер мұндай жауыздық баланың өліміне алып келсе, бұл – адамзат баласына жасалған ең ауыр қылмыстардың бірі. Ислам ғалымдары бұған қатысты өте қатаң үкімдер айтқан – өлім жазасына дейін. Өйткені бұл әрекет – жаратылыс заңына, шариғатқа және адамгершілікке ашық қайшы"", – дейді дінтанушы.
Сонымен қатар, Елбек Тасболатұлы еліміздің зайырлы мемлекет екенін атап өтті. Сол себепті діни үкімдер емес, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі басшылыққа алынады.
""Қазіргі қолданыстағы заңнамаға сәйкес, педофилдер өмір бойына бас бостандығынан айырылады. Бұл – дұрыс. Алайда біз діни институт ретінде қоғамды рухани жағынан сақтандыруымыз керек. Баланы тәрбиелеу – ата-анаға, ұстазға, имамдарға артылған аманат. Себебі бала – Алланың аманаты"", – деп түйіндеді Елбек Тасболатұлы.
Педофилдер жасаған қылмыстар – тек жекелеген адамдардың емес, тұтас қоғам мен мемлекеттің әлеуметтік және экономикалық жүйесіне тікелей қауіп төндіретін аса күрделі мәселе. Бұл туралы психолог, коуч Назира Бурханова жан-жақты пікір білдіріп, мәселенің тек адамгершілік немесе құқықтық тұрғыда ғана емес, экономикалық қырынан да қаралуы қажеттігін ерекше атап өтті.
""Кәмелетке толмағандарға қарсы жасалған жыныстық сипаттағы қылмыстар ел болашағына тікелей әсер етеді. Бұл балалардың тұлғалық қалыптасуына, білім алу мүмкіндіктеріне, еңбекке араласуына және қоғамға бейімделуіне орасан кедергі келтіреді. Мұндай қылмыстың салдары жылдар бойы сақталып, жәбірленушінің өмір сапасына теріс әсерін тигізеді"", – деді ол.
Психологтың айтуынша, педофилиядан зардап шеккен балалар ұзақмерзімді және кешенді медициналық-психологиялық көмекке зәру болады.
""Психологиялық жарақат алған балалар тек ішкі күйзелісте жүріп қана қоймайды, олардың толыққанды білім алуына да кедергі туады. Көп жағдайда оларда үрей, өз-өзіне сенімсіздік, қоғамнан оқшаулану, тұйықтық сияқты белгілер байқалады. Мұның бәрі олардың әлеуметтену үдерісін тежеп, болашақта кәсіби ортаға бейімделуін қиындатады. Нәтижесінде мұндай азаматтар еңбек нарығына толық қатыса алмай, ел экономикасына үлес қоса алмайды"", – деп атап өтті Назира ханым.
Ол бұл жағдайдың мемлекетке түсетін материалдық шығынын да тілге тиек етті.
""Педофил құрбандары үшін қажетті психотерапиялық және медициналық көмек арзан емес. Бұл қызметтердің құны жоғары және ұзақ уақытты талап етеді. Сонымен қатар, бұндай балалардың ата-аналары да психологиялық қолдауға мұқтаж болады. Бұл мемлекет үшін қосымша шығын. Мұның сыртында – тергеу, сот және жазалау үдерістеріне кететін қаржы. Құқық қорғау органдары мен сот жүйесі мұндай істерде жоғары ресурспен жұмыс істейді, ал қылмыскерлерді түрмеде ұстаудың өзі қомақты қаражатты қажет етеді"", – деді ол.
Оқи отырыңыз: Мыңнан астам педофил бостандықта. Оларды жазаға тартуда қазақстандық сот жүйесі неге дәрменсіз?
Психолог қоғам ішіндегі сенім мен тұрақтылықтың әлсіреу қаупін де елеулі фактор ретінде атады.
""Мұндай жағдайлар көбейсе, ата-аналар балаларының қауіпсіздігіне алаңдап, үнемі қорқынышпен өмір сүреді. Бұл – қоғамдық тұрақтылыққа кері әсер етеді. Жұртшылықтың мемлекетке, оның қорғау тетіктеріне деген сенімі азая бастайды. Кейбір отбасылар тіпті балалары үшін қауіпсіз орта іздеп, елден кетуді де ойлайды. Бұл – мемлекет үшін өте үлкен әлеуметтік дағдарыс"", – дейді Назира Бурханова.
Сарапшы педофилиямен күресте жазалаудан бөлек, алдын алу және тәрбиелік жұмыстардың маңызды екенін ерекше атап өтті.
""Педофилия – бұл тек қылмыс емес, мемлекеттің болашағына бағытталған қауіп. Мұндай әрекеттермен күрес тек қатаң жазалаумен шектелмеуі тиіс. Біз бұл мәселенің түп-тамырына үңіліп, оның алдын алуға күш салуымыз керек. Балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың алдын алу үшін ата-аналармен, мұғалімдермен, тіпті балалардың өздерімен де ағарту жұмыстарын жүйелі түрде жүргізу қажет. Баланың қауіпсіздігі – бұл тек отбасының емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі"", – деп түйіндеді психолог.
Психолог Жанар Оспан педофилияның салдарын тек қылмыстық деңгеймен шектеуге болмайтынын атап өтті. Оның айтуынша, мұндай әрекеттер адамның психикасына терең жара салып, бүкіл қоғамның қауіпсіздігіне қатер төндіреді. Маман педофилдерге қатысты бақылау тетіктерін күшейту қажеттігін де көтерді. Ол ондай тұлғаларға арнайы электронды білезіктер тағылып, олардың балалар көп шоғырланатын жерлерге жақындауына қатаң тыйым салынуы керектігін айтты.
Сарапшының пікірінше, бұл – тек жазалаумен шектелмей, қоғамды қорғауға бағытталған нақты әрі тиімді шаралардың бірі.
""Педофилия – жай ғана заң бұзушылық емес. Бұл – адамның психикасына, қоғамның рухани тұтастығына бағытталған аса қатерлі соққы. Ол баланың болашағын бұзып, өмір бойы жазылмас жара қалдыратын ең ауыр рухани зұлымдықтардың бірі"", – деді маман.
Психоаналитик көптеген елде бұл мәселемен күрес тек заң жүзінде жүргізіліп қоймай, психологиялық және медициналық тұрғыдан да қолдау көрсетілетінін атап өтті.
""Мысалы, Германияда педофилдерге арналған арнайы психотерапиялық түзету бағдарламалары міндетті түрде жүргізіледі. Олар жазасын өтеу барысында да, бостандыққа шыққаннан кейін де психологтар мен психиатрлардың тұрақты бақылауында болады. Ал Оңтүстік Корея мен Польшада химиялық кастрация сынды нақты шаралар заңмен бекітілген. Бұл – қылмыскердің әрекетті қайталап жасауына жол бермеудің тиімді тәсілдерінің бірі"", – деп түсіндірді Жанар Оспан.
Маман АҚШ тәжірибесіне де тоқталып өтті.
""Кейбір штаттарда педофилдерге арнайы GPS-бақылау білезіктері тағылады. Олар балалар көп жүретін мектеп, балабақша секілді орындардан белгілі бір қашықтықта ғана өмір сүруге міндеттеледі. Ұлыбритания мен Францияда мұндай қылмыскерлердің аты-жөні арнайы тізілімге енгізіліп, олардың жүріс-тұрысы қоғам тарапынан қатаң бақылауда болады"", – деді ол.
Оқи отырыңыз: Өнерін ұнатқандар мен бөксеге сын айтқандар. Джей Ло қалай қазақ қоғамын екіге жарды
Жанар Оспан бұл шаралардың барлығының түпкі мақсаты – балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету екенін айтты.
""Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, педофилдердің 60-70 пайызы психикалық ауытқуға шалдыққан. Бірақ бұл олар жауапкершіліктен босатылады деген сөз емес. Керісінше, бұл олардың кәсіби әрі үздіксіз психологиялық қолдауды қажет ететінін көрсетеді"", – деді психолог.
Ол американдық психиатр Дэвид Фарлидің зерттеуін мысалға келтірді. ""Бұл зерттеуде педофилдердің шамамен 80 пайызы бала кезінде өздері де жыныстық немесе психологиялық зорлық-зомбылық көргені анықталған. Бұл – мәселенің тамыры әлдеқайда тереңде жатқанын көрсетеді"", – деді Жанар ханым.
Маман қоғамда балаға зорлық жасауға еш жол жоқ деген ортақ ұстаным қалыптасуы қажет екенін ерекше атап өтті.
""Біз тек заңмен шектеліп қалмауымыз керек. Қоғамның әр мүшесі – ата-ана, мұғалім, көрші, тіпті кездейсоқ куә – балаға зорлық-зомбылыққа жол берілмеуі тиіс екенін терең сезінуі керек. Бұл – бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі"", – деді ол.
Сөз соңында Жанар Оспан: ""Баланы қорғау дегеніміз – оны жай ғана қауіптен сақтау емес. Бұл – оның тұлға ретінде еркін, қауіпсіз, сенімді өмір сүруіне жағдай жасау. Ерте профилактика, ата-ана тәрбиесі, мектептегі тәрбие, ақпарат құралдарының рөлі және кәсіби психологиялық қолдау – осының бәрі кешенді түрде қаралуы тиіс. Егер біз балаларымыздың қауіпсіздігін шынайы қамтамасыз еткіміз келсе, бұл бағытта аянбай еңбек етуіміз керек"", – деп түйіндеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мамандар педофилдер әрекетін қайталамауы үшін кастрация жасаудың жеткіліксіз екенін айтады.,,2025-08-07T12:00:00+05:00
ana-tildi-qadirleu-bizdin-tek-ulttyq-emes-ari-dini-paryzymyz-qmdb-mamany,informburo.kz,"Ана тілді қадірлеу – біздің тек ұлттық емес, әрі діни парызымыз – ҚМДБ маманы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ana-tildi-qadirleu-bizdin-tek-ulttyq-emes-ari-dini-paryzymyz-qmdb-mamany,"Бүгінгі таңда қоғамымызда діни сауаттылықты арттыру, ұлттық құндылықтарды дәріптеу және ұлтаралық татулықты сақтау – басты назардағы мәселелердің бірі. Қоғамдағы рухани тұрақтылықты қамтамасыз етуде дін мамандарының, әсіресе Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы өкілдерінің атқарып отырған жұмысы айрықша маңызға ие.
Осы ретте біз ҚМДБ Шариғат және пәтуа бөлімінің маманы Елбек Тасболатұлымен сұхбаттасып, дін мен дәстүр сабақтастығы, діни ағартушылықтың рөлі, жастар тәрбиесі мен қазіргі заманғы діни ахуал жайлы бірқатар өзекті сауалдарға жауап алдық.
– Ислам діні ұлтаралық татулық, көпэтносты қоғамдағы бейбіт өмір туралы не дейді? Құран мен сүннетте бұл мәселе қалай көрініс табады?
– Ислам діні – тек бір ұлттың немесе бір аймақтың ғана емес, бүкіл адамзаттың игілігі үшін түскен ұлы дін. Оның басты қағидаларының бірі – адамдар арасында бейбітшілік пен өзара түсіністік орнату, түрлі ұлт пен ұлыс арасында татулық пен ынтымақтастықты сақтау.
Ұлттар мен ұлыстарға бөлінуіміздің мәні – бір-бірімізді тану, түсіну, бірлік пен бейбіт өмір сүруді үйрену. Демек, әр адам өз ұлтын жақсы көріп, тілі мен мәдениетін қадірлеп, еліне адал қызмет ететін патриот болуы керек. Алайда бұл өз ұлтыңды басқа ұлттардан жоғары қою, өзгелерді кемсіту немесе бөлектеу дегенді білдірмейді. Ислам діні мұндай ұлтшылдықты құптамайды, керісінше, әділдік пен теңдікті басты орынға қояды. Исламда ""жаман ұлт"" деген түсінік жоқ. Қай ұлттан шықса да, адамды жақсы не жаман ететін – оның іс-әрекеті мен ниеті.
Сол себепті дініміз әрбір мұсылманды әділеттілікке, сабырлыққа, өзге ұлт өкілдеріне құрметпен қарауға шақырады. Осы тұрғыдан алғанда, ұлтаралық татулық пен келісім – Ислам дінінің қолдайтын әрі дамытатын негізгі құндылықтарының бірі. Бұл қағиданы ұстана отырып, кез келген көпэтносты қоғам бейбіт өмір мен рухани дамудың үлгісіне айнала алады.
– Қазақстан – көпұлтты, көпконфессиялы мемлекет. Мұндай қоғамда бірлік пен келісімді сақтау үшін діни институттар қандай рухани рөл атқара алады деп ойлайсыз?
– Көпұлтты және көпконфессиялы мемлекет жағдайында діннің, әсіресе ресми діни мекемелер мен діни институттардың қоғамдағы бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтаудағы рөлі айрықша маңызды. Дін – адамдарды рухани тәрбие мен адамгершілікке баулитын, жүректерге сабыр мен мейірім ұялататын үлкен күш. Сондықтан ол әлеуметтік келісім мен ұлтаралық татулықты нығайтудың тиімді құралы ретінде қарастырылады.
Алайда, қазіргі таңда дін атын жамылып, өз мақсаттарын жүзеге асыру үшін әрекет ететін түрлі теріс ағымдар мен экстремистік, террористік ұйымдар қоғам үшін аса қауіпті факторға айналып отыр. Олар әлемнің түкпір-түкпірінде ғана емес, кейде өз елімізде де іріткі салуға әрекет етеді. Бұл ерекше ескеруді талап ететін мәселе.
Мұндай жағдайларда халықтың діни сеніміне селкеу түсірмеу, ел ішіне іріткі салуға жол бермеу – ресми діни мекемелер мен имамдардың басты міндеттерінің бірі.
Сондықтан бүгінгі күні діни институттар халық арасында ағартушылық жұмыстарды белсенді жүргізіп, әсіресе діни сауаты төмен азаматтармен жүйелі түрде жұмыс істеуі қажет.
Бұл бағытта олар тек діни білім берумен шектелмей, қоғамдағы бірлік пен ынтымақтастықты нығайтуға, жастарды теріс ағымдардан қорғауға, дұрыс діни көзқарас қалыптастыруға күш салуы тиіс. Қоғамдағы тұрақтылық – тек құқықтық немесе саяси саладағы іс-шаралардың нәтижесі емес, ол рухани тұтастықпен де тығыз байланысты. Ал бұл тұтастықтың діңгегі – діннің бейбітшілікке үндейтін, адамды ізгілікке тәрбиелейтін мәңгілік құндылықтары.
– Исламдағы ""үмбет"" ұғымы этносқа емес, рухани ортақтыққа негізделеді. Бұл ұғым қазіргі қоғамдағы ұлтаралық келісім идеясына қалай үндеседі?
– Ислам дініндегі ""үмбет"" ұғымы – бүкіл мұсылман қауымын біріктіретін рухани тұтастықтың нышаны. Бұл ұғым мұсылмандардың ұлт, тіл, нәсілге бөлінбей, бір Аллаға иман келтірген бауырлар ретінде бір-бірін қолдап, құрметтеп, өзара мейірімді қарым-қатынаста өмір сүруі керектігін білдіреді. Исламда мұсылман адам қай ұлттан шыққанына қарамастан, үмбеттің толыққанды мүшесі саналады. Бұл – діннің әмбебап әрі біріктіруші сипатының бір көрінісі.
Үмбет ұғымы мұсылмандар арасындағы шынайы бауырмалдықты, өзара жауапкершілікті, қолдау мен түсіністікті нығайтуға бағытталған. Мұның өзі ұлтаралық келісім мен бейбіт қатар өмір сүру идеясымен тығыз үйлеседі.
Сондықтан бұл түсінік бүгінгі көпұлтты қоғамдарда аса маңызды рөл атқарады. Ол адамдарды тек діни тұрғыдан ғана емес, рухани, мәдени, адами тұрғыдан да жақындастырады. Исламдағы үмбет концепциясы – ұлтаралық татулықты нығайтып, бірлік пен келісімді сақтауға негіз болатын басты құндылықтардың бірі.
Оқи отырыңыз: Қажылыққа жинаған ақшасын сырқат балаларға бөліп берген қарияға ҚМДБ жолдама сыйлады
– Ұлтаралық келісімнің тұрақтылығы үшін діни білім беру мен уағыздардың мазмұны қаншалықты маңызды? Діни қызметкерлер бұл бағытта қандай жауапкершілікке ие?
– Ұлтаралық татулықты сақтау ісінде діни білім берудің маңызы айрықша зор. Дін – адамдарды тек рухани жетілдіру құралы ғана емес, сонымен қатар қоғамдағы бейбіт өмір мен келісімді қалыптастырушы маңызды тетік. Бүгінгі таңда әлемде діни сауатсыздықтың салдарынан түрлі теріс ағымдар мен адасқан идеологиялар қоғам ішіне іріткі салуға тырысуда. Өкінішке қарай, кейде мұндай теріс пиғылды топтар дінді бетперде етіп, Құран аяттары мен хадистерді бұрмалап түсіндіреді. Олар дінді өз мақсаттарына пайдалануға тырысып, халықтың сеніміне селкеу түсіреді.
Осындай жағдайда дін саласында терең білім алған, ғылыми негізде білім тарататын ғалымдар мен білікті мамандардың араласуы аса қажет. Тек осындай мамандар ғана теріс ағым өкілдеріне дәлелмен, сауатты уәжбен жауап бере алады және қоғам мүшелерін адасудан сақтап қала алады.
Сонымен қатар, имамдар мен діни қызметкерлер де бұл бағытта белсенді болуы керек. Олар халық арасында діни сауаттылықты арттырып, жастарға дұрыс діни түсінік беру жолында жүйелі жұмыс жүргізуі тиіс. Қате бағыттағы адамдарға ескерту жасап, қажет болған жағдайда пікірталасқа шығып, шындықты дәлелдер арқылы көрсету – олардың маңызды міндеттерінің бірі. Бұл – діни қызметтің негізгі миссиясы: қоғамды рухани тұрғыда қорғау, адасқан топтардан арашалау және халықтың бірлік пен татулықта өмір сүруіне жол ашу.
– Кейбір қоғамдарда діни ұрандар ұлтаралық араздықты күшейту үшін қолданылып жатады. Мұндай жағдайлардың алдын алу үшін дін өкілдері қандай позиция ұстануы керек деп санайсыз?
– Кейбір қоғамдарда дінді ұлтаралық араздық туғызу құралы ретінде пайдалануға тырысатындар расымен бар. Олар өз мақсаттарына жету үшін дін атын жамылып, халықты адастыруға тырысады. Мұндай ұрандар мен шақырулар – шын мәнінде діннің мәніне мүлдем қайшы, үстірт ойға, таяз пікір мен дүмшелікке негізделген әрекеттер. Ислам діні мұндай көзқарасты мүлдем қолдамайды.
Керісінше, Ислам – бейбітшілік пен татулықтың діні. Ол өзге дін өкілдерімен сабырлы, сыйластыққа негізделген қарым-қатынас орнатуға үндейді . Бұл қағидалар Құран Кәрім мен Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с) сүннетінде анық әрі нақты түрде көрініс тапқан. Ал діннің шынайы мәнін білетін ресми діни институттар мен білікті дін қызметкерлері мұндай арандатушылыққа қарсы тұрып, қоғамда тыныштық пен келісімді сақтауға атсалысып келеді.
Олар халыққа дұрыс діни түсінік беріп, Исламның шынайы бейнесін көрсету арқылы түрлі араздыққа жол бермеуге бар күшін салады. Сондықтан мұсылман қауымы дін атын жамылған теріс әрекеттерден аулақ болып, шынайы діннің бейбітшілікке, әділдік пен өзара құрметке негізделетінін әрдайым есте ұстауы қажет.
– Бейбітшілік пен татулық туралы айтқанда, Исламда бүлік пен араздықтың салдары туралы ескертулер жиі кездеседі. Бұл ұстанымдарды қазіргі жастарға қалай түсіндіруге болады?
– Бейбітшілік пен татулықты сақтау – Ислам дінінің негізгі әрі тұрақты ұстанымдарының бірі. Ислам – адамзат баласын татулық пен ынтымаққа, әділдік пен мейірімге үндейтін дін. Құран Кәрімде Алла Тағала мұсылмандарды бөлінушілікке емес, бірлікке шақырып, оның маңызын айқын етіп көрсеткен. Мәселен, ""Әли Имран"" сүресінің 103-аятында былай делінеді: ""Барлығың Алланың жібіне жабысыңдар, бөлінбеңдер!"". Бұл аятта Алла Тағала мұсылман үмбетіне бірлікті ту ету қажеттігін ескертеді. Бөлінушілік – тек діни ғана емес, әлеуметтік және ұлттық тұтастыққа да үлкен зиянын тигізетін құбылыс. Сондықтан қоғамда татулық пен өзара түсіністікті сақтау – әрбір саналы адамның борышы.
Әсіресе жастар арасында бейбітшілік пен бірліктің маңызын кеңінен түсіндіру – уақыт талабы. Жастарға бейбіт өмірдің артықшылықтарын нақты мысалдармен ұғындырып, бөлінушіліктің қандай зардаптарға апарып соғатынын көрсету арқылы олардың ой-санасына оң ықпал етуге болады. Тарихтағы алауыздықтар мен кикілжіңдердің салдарын баяндау – тәрбиелік тұрғыдан да, қоғамдық тұрақтылықты сақтау жолында да аса маңызды. Сондықтан қоғамның барлық саласында, әсіресе білім беру мен діни ағарту жұмыстарында жастарды бейбіт өмірге, ынтымақ пен келісімге баулу – келешек үшін жасалатын үлкен игілік.
– Мешіт мінберінен айтылатын уағыздарда этностар мен тілге қатысты тақырыптарға қалай зер салу керек деп есептейсіз? Қоғамдық бірлікті сақтау үшін қандай шектеу мен даналық қажет?
– Мешіттер мен түрлі діни жиындарда этносаралық татулық, өзара сыйластық және тіл мәселесі бұрыннан бері күн тәртібінен түскен емес. Имамдар мен дін өкілдері жамағатқа бірлік пен бейбіт өмірдің маңызын түсіндіру барысында тілдің де алатын орнын жиі айтады. Осы орайда қазақтың ""Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте"" деген дана сөзі аса орынды. Бұл нақыл – тілді тек қатынас құралы емес, ұлттың рухани тірегі ретінде бағалаудың көрінісі. Халықтың ана тілі – Жаратушы Алланың берген үлкен нығметтерінің бірі. Құран Кәрімде де әр ұлт пен халықтың өз тілімен жаратылғаны туралы айтылып, тілдің Алладан келген сый екені ескертіледі. Бұл – әрбір адамның өз ана тіліне деген құрметін арттыруға, оны сақтап, дамытуға деген жауапкершілікті ұғындырады. Сондықтан ана тілімізді қадірлеу – біздің әрі діни, әрі ұлттық парызымыз. Ислам діні адамды тек бір тілде сөйлеуге міндеттемейді, қайта өз тілін сақтай отырып, басқа тілдерді үйренуге, өзге ұлт өкілдерімен сыпайы әрі түсіністікке негізделген қатынас орнатуға үндейді . Өз тіліне құрмет – өз тамырына, өз болмысыңа құрмет. Ал өзге тілдерді меңгеру – өзгеге құрмет, ынтымаққа ұмтылу. Бұл – Ислам дінінің бауырмалдық, кешірімділік және толеранттылық қағидаттарының бір көрінісі.
Оқи отырыңыз: Мұсылман күнтізбесі бойынша жаңа жыл басталды. Мұхаррам айында ораза ұстау міндет пе
– Діни сауаттылықты арттыру – ұлтаралық татулықты нығайтуға үлес қоса ала ма? Бұл ретте ҚМДБ қандай бағдарламалар немесе жобалар жүргізіп жатыр?
– Діни сауаттылық – ұлтаралық татулық пен қоғамдық тұрақтылықты нығайтудың маңызды рухани тетігі. Ол адамды тек діни тұрғыдан ғана емес, адамгершілік пен өзара сыйластыққа тәрбиелеу арқылы көпэтносты қоғамда бейбіт қатар өмір сүруге жол ашады. Діни тұрғыдан сауатты адам – өзінің де, өзгенің де құндылықтарын бағалай білетін, ар-ождан мен парасаттылықты ту еткен тұлға. Осы бағытта елімізде ауқымды жұмыстар атқарылып келеді. Әсіресе Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының бұл саладағы қызметі ерекше. Басқарма қамқорлығындағы еліміздегі жалғыз Ислам жоғары оқу орны – ""Нұр-Мүбәрак"" Египет ислам мәдениеті университеті, сонымен қатар медреселер, колледждер мен мешіт жанындағы сауат ашу курстары – барлығы да діни білім беру арқылы қоғамға үлес қосып отыр. Бұл оқу орындарында білім алып жатқан жастар мен ересектер дінді дұрыс түсініп, радикалды көзқарастардан алшақ болуға, ұлтаралық келісімге негізделген ортақ құндылықтарды құрметтеуге тәрбиеленуде. Діни сауаттылық – тек намаз оқу мен ғибадат жасауды үйрету емес, ол адамға шынайы мұсылман болудың мәнін ұғындырып, өзін құрметтеуге, өзгеге мейірімді болуға, қоғамда жауапкершілікпен өмір сүруге баулу . Сондықтан діни ағарту жұмыстары – біздің рухани және әлеуметтік тұрақтылығымыздың негізгі тіректерінің бірі. Бұл – Қазақстандағы діни институттар атқарып отырған жүйелі әрі үздіксіз қызметтің жарқын нәтижесі.
– Қазақ халқының дәстүрлі діндарлығы мен ислам этикасы ұлтаралық мәмілеге қандай үлес қосып отыр? Бұл ерекшелік еліміздегі дінаралық және ұлтаралық үйлесімділікке қалай ықпал етуде?
– Қазақ халқының дәстүрлі діндарлығы мен ислам этикасы – ұлттың рухани болмысының өзегі әрі бүкіл адамзатқа үлгі боларлық құндылық. Бұл қасиеттер әсіресе сын сағаттарда, тарихи қиын кезеңдерде анық көрініс тапты. Соның айқын мысалы – Кеңес үкіметі тұсындағы ұлттар тағдыры. XX ғасырдың 30–50 жылдары аралығында Қазақстанға күштеп жер аударылған 2 миллионнан астам өзге ұлт өкілдері қазақ жерінен пана тапты. Қазақ халқы сол бір ауыр кезеңде өзі де ашаршылық пен қуғын-сүргіннің тауқыметін тартып отырса да, жатсынбай, бөтенсітпей, сырттан келген жандарға құшағын ашты. Дастарханындағы соңғы нанын бөліп беріп, баспанасын бөлісті, жүрегінің кеңдігімен, адамгершілігімен бауырына басты.
Қазақ ешкімді ұлтына, нәсіліне немесе дініне қарап кемсітпеді, қайта бәріне бірдей қарап, қолындағы барымен бөлісті. Бұл – жәй мейірімділік емес, ғасырлар бойы қанға сіңген имандылық пен ізгілік жолының жемісі.
Мұндай кеңпейілділік пен кісілік – қазақтың тереңнен бастау алатын ұлттық дәстүрі мен ислам дінінің этикалық ұстанымдарының жарасымды тоғысуының жарқын көрінісі. Ислам – адам баласына тек мұсылман ретінде емес, алдымен адам ретінде қарап, кісілік пен қайырымдылықты өмірлік қағида еткен дін. Қазақ халқы бұл қағидаларды тек сөз жүзінде емес, іс жүзінде дәлелдеп берді. Осы асыл қасиеттер – бүгінгі күнде де қоғамымызда ұлтаралық татулық пен конфессияаралық келісімді сақтаудың берік іргетасы болуға лайық. Өткеннің өнегесінен сабақ алып, болашақ ұрпаққа осы рухани мұраны жеткізу – әрқайсымыздың қасиетті парызымыз.
– Қазіргі ақпараттық кеңістікте ұлтаралық немесе діни араздық тудыратын арандатушы пікірлер жиі кездеседі. Дін өкілі ретінде сіз мұндай жағдайда қандай ұстанымда болар едіңіз?
– Өкінішке қарай, қазіргі таңда ақпарат кеңістігі шексіз түрде дамып, интернет пен әлеуметтік желілер адамдардың күнделікті өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Бұрын тек кітап пен ұстаз арқылы алынатын білімнің орнына қазір кез келген ақпарат санаулы секунд ішінде әлемге таралады. Бұл – бір жағынан үлкен мүмкіндік болса, екінші жағынан өте үлкен қауіп. Себебі интернет бетінде кез келген адам түрлі жалған ақпараттар мен арандатушылық мазмұндағы бейнематериалдарға тап болуы әбден мүмкін.
Мұндай жағдайда қоғамда ағартушылық жұмыстарының рөлі бұрынғыдан да маңызды бола түседі. Атап айтқанда, дәстүрлі ислам құндылықтарын, қазақтың бай рухани мұрасын, ұлттық болмыс пен тәрбиелік мәні зор салт-дәстүрлерді кеңінен насихаттау – бүгінгі күннің басты міндеттерінің бірі. Өйткені адам баласы рухани негізге, ішкі иммунитетке ие болмаса, кез келген теріс идеологияның ықпалына тез түсіп кетуі мүмкін. Қазақтың дәстүрі мен ислам дінінің этикалық ұстанымдары бір-бірімен астасып, үйлескен рухани жүйе ретінде ғасырлар бойы халқымызды адамгершілікке, сабырға, ізгілікке тәрбиелеп келеді.
Осы құндылықтар насихатталған жағдайда, халықтың рухани иммунитеті күшейеді. Адам өзін де, өзгені де тануға, ажыратуға, дұрыс пен бұрысты саралауға үйренеді. Сонда ғана азаматтарымыз теріс бағыттағы идеологияларға бой алдырмай, жалған ұрандар мен арандатушылыққа ермей, саналы әрі салиқалы таңдау жасай алатын деңгейге жетеді деп сенеміз. Бұл – тек дін мамандарының ғана емес, бүкіл қоғамның, әсіресе отбасы, мектеп, мешіт пен медиа өкілдерінің бірлесе атқаратын ортақ миссиясы.
– Дәстүрлі ислам мен ұлттық сана арасында тепе-теңдік сақтаудың маңыздылығы туралы не айтар едіңіз? Бұл ұстаным ұлт бірлігін нығайтуға қалай әсер етеді?
– Ислам діні – бүкіл адамзат баласына, барлық дәуір мен қоғамға арналған кемел дін. Ол белгілі бір ұлтқа немесе кезеңге ғана емес, бүкіл адамзатқа ортақ рухани бағдар ретінде түсірілген. Ислам өз табиғатында халықтардың мәдени ерекшеліктеріне, тілдік айырмашылықтарына, тарихи тәжірибесіне құрметпен қарайды. Сондықтан ол қандай да бір ұлттың дәстүрін жоюды көздемейді, керісінше, сол дәстүрдің шариғатқа қайшы келмейтін тұстарын қолдап, жетілуіне ықпал етеді. Біз, қазақ халқы, XIII ғасырдан бері мұсылманбыз. Осы ғасырлар бойы ислам дінін қабылдай отырып, өзіміздің ана тілімізді, рухани дүниетанымымызды, салт-дәстүрімізді сақтап келеміз. Бұл – дін мен дәстүрдің бір-біріне қарама-қайшы емес, қайта өзара үндесе отырып дамуының айқын дәлелі. Қазақы дүниетаным мен ислам құндылықтарының сабақтасуы нәтижесінде біз бүгінгі рухани мәдениетімізді қалыптастырдық.
Ислам – адамзатты ізгілікке, әділетке, мейірім мен бейбітшілікке үндейтін дін. Ал қазақтың дәстүрі – кісілікке, кеңпейілділікке, үлкенді сыйлап, кішіні құрметтеуге негізделген. Екеуінің тоғысуы біздің ұлттық болмысымызды байытып, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен рухани мұраны сақтауға жол ашты. Осы үйлесімділік пен тұтастық бізді өркениетті елдердің қатарына қосып, рухани бай, мәдениеті терең ұлт ретінде қалыптастырды.
Сондықтан біздің дініміз де, ұстанған жолымыз да, ата-бабадан жалғасып келе жатқан салт-дәстүріміз де алдағы уақытта да жалғасын тауып, ұрпақ тәрбиесінде маңызды рөл атқара беретініне сенеміз. Осы құндылықтарды сақтай отырып, біз адамгершілік пен ізгіліктің биік үлгісінде қала береміз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Мешіттер мен түрлі діни жиындарда этносаралық татулық, өзара сыйластық және тіл мәселесі күн тәртібінен түспейді.",,2025-07-18T11:27:53+05:00
barefooting-zalanaiaq-zuru-alemde-nege-trendke-ainaluda-zane-ol-turaly-ortoped-ne-deidi,informburo.kz,Barefooting. Жалаңаяқ жүру әлемде неге трендке айналуда және ол туралы ортопед не дейді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/barefooting-zalanaiaq-zuru-alemde-nege-trendke-ainaluda-zane-ol-turaly-ortoped-ne-deidi,"Соңғы жылдары әлемде ерекше бір тренд кең тарала бастады. Ол – ""Барефутиң"" немесе жалаңаяқ жүру мәдениеті. Барефутиң жақтаушылары аяқ киімді шешіп, жермен тікелей байланыста болудың денсаулыққа және психологияға пайдалы екенін алға тартады. Бұл жай ғана әуесқойлық емес, тұтас философияға айналып бара жатқан мәдениет. Әлемнің көптеген келінде жалаң аяқ жүрушілерге арнайы барефут саябақтары салынған. Осы ретте Informburo.kz ортопед дәрігер Асылбек Жолдасовтың көмегімен жалаң аяқ жүрудің пайдасы мен зиянын зерттеп көрді.
""Барефутиң"" (barefooting) – күнделікті өмірде аяқ киім кимей, жалаң аяқ жүру тәжірибесі. Бұл мәдениет әсіресе АҚШ, Германия, Жаңа Зеландия, Австралия, Жапония сияқты елдерде танымал бола бастады. Бұл – адам күнделікті өмірде аяқ киімсіз жүруді әдетке айналдырып, өзінің табиғи жүріс мәнерін қалпына келтіруге тырысады дегенді білдіреді.
Сырт көзге байқалмауы мүмкін, бірақ аяқ киіммен жүру мен жалаң аяқ жүрудің айырмашылығы үлкен.
Адам табаны – ерекше құрылым. Онда отыз шақты сүйек, ондаған буын мен сіңір жұмыс істейді. Ұзақ уақыт ауыр әрі табаны қатты аяқ киім кию  табан құрылымының бұзылуына себеп болуы мүмкін. Себебі, табандағы қан айналымы баяулайды, жүру мәнері бұзылады. Әсіресе өкшесін тарсылдатып басып жүру тізеге, белге артық салмақ түсіреді.
Ал жалаңаяқ жүргенде адам әдетте табанның орта бөлігімен немесе ұшымен жүреді, бұл қозғалысты ""жұмсартады"", буындарға түсетін салмақ азаяды. Табан бұлшықеттері белсенді жұмыс істейді, қан айналымы жақсарады.
Оқи отырыңыз: Жазғы ыстық денсаулыққа зиянын тигізбес үшін не істеу керек? Дәрігер кеңесі
Иә, жалаң аяқ жүрудің артықшылықтары көп. Бірақ, дәрігер ретінде ескертерім, бәріне бірдей пайдалы бола бермейді. Табан невропатиясы бар (бұл қант диабеті бар адамдарда жиі болады) адамдарға, табан терісі өте жұқа, сезімтал адамдарға жалаң аяқ жүру ұсынылмайды. Сонымен қатар суық ауа райында ұзақ уақыт жалаң аяқ жүру салқын тиюге әкелуі мүмкін.
Қазақстанда табиғи орта кең болғанымен, инфрақұрылым мен қоғамдық сана әлі дайын емес. Себебі көшедегі тротуарлар қатты жабындымен қапталған, әрі лас болып жатады. Кей жерлерде жалаң аяқ жүру түгілі, қарапайым жаяу жүргінші үшін жағдай жасалмаған.
Сондай-ақ көпшілік жерде жалаңаяқ жүрген адамды орта  дұрыс қабылдай алмайды. Оның сыртында климатты да ескеру қажет, себебі әр аймақта ауа райы әртүрлі, солтүстік өңірлерде суық ұзақ уақытқа созылады.
Дегенмен, таза саябақтарда, үй маңындағы көгалды жерлерде немесе жазғы демалыс кезінде жалаңаяқ жүру тәжірибесін бастауға болады.
Оқи отырыңыз: Алдын алу – ең тиімді ем: Аллергиядан қалай сақтануға болады
Жалаңаяқ жүруге бірден көшіп кетуге болмайды, бұл дене үшін күтпеген стресс болуы мүмкін. Сондықтан оны біртіндеп, дұрыс тәсілмен бастау маңызды.
Үйде бастау: Алдымен, күн сайын үйде жалаң аяқ жүруге дағдыланыңыз. Жылы, таза еденде немесе жұмсақ кілем үстінде жүру табанға жайлы әсер етеді. Бұл бұлшықеттердің жұмысын күшейтеді, тепе-теңдік сезімін жақсартады.
Шөп үстінде немесе құмда: Ауладағы көгал, саябақтағы жұмсақ шөп немесе жағалаудағы құм – жалаңаяқ жүруге ыңғайлы орта. Алғашқы апталарда күніне 10-15 минут жеткілікті.
Қатты беттерге біртіндеп өтіңіз: Шөптен кейін ағаш еден, тақтайша, таста жүруді үйренуге болады. Осылайша табан әртүрлі текстураларды ""оқып"" үйренеді. Бұл кезеңде аяқта ауырсыну, шаршау сезілсе, уақытты қысқартыңыз немесе жұмсақ ортаға қайта оралыңыз.
""Барефут"" аяқ киімді қолданыңыз: Қалалық жерде бірден жалаң аяқ жүру мүмкін емес. Сондықтан жұқа, иілгіш табанды барефут аяқ киімдер жақсы балама бола алады. Олар табиғи жүріс мәнерін сақтай отырып, табанды жарақаттан қорғайды.
Арнайы жаттығулар жасаңыз: Табан бұлшықеттерін нығайту үшін мынадай қарапайым жаттығуларды орындауға болады:
Жаттығуларды күніне 5–10 минут жасау жеткілікті.
Егер сізде майтабан, варикоз немесе диабет болса, жалаңаяқ жүруді бастамас бұрын ортопед дәрігермен кеңескен дұрыс.
Жалаң аяқ жүру пайдалы болса да, одан кейін табанды қорғау маңызды. Себебі жалаң аяқ сыртқы ортаның әсеріне тікелей тап болады: кір, микроб, жарылу, жаралану сияқты қауіптер бар. Ортопед-дәрігер мынадай күтім тәртібін ұсынады:
Аяқты жуған соң жақсылап құрғатыңыз: Жалаңаяқ жүрген соң аяқты, табанды, бақай арасын жылы сумен жуып, міндетті түрде құрғақ сүлгімен мұқият сүртіңіз.
Ылғалдандырғыш крем жағыңыз: Серуеннен кейін табан терісі кеуіп кетуі мүмкін. Сол үшін қарапайым нәрлендіргіш немесе балауыз негізіндегі аяқ кремін қолданыңыз. Табан мен өкше бөлігіне көбірек назар аударыңыз.
Аптасына 1-2 рет скрабпен тазалау: Бұл тері қабатын жұмсартып, өлі жасушаларды кетіреді.
Қолайлы шұлық кию: Серуеннен кейін жұмсақ, таза шұлық киіп, аяқты демалту керек.
Жараны бірден өңдеу: Аяқта жара пайда болса, бірден өңдеу керек. Ол үшін сутегі тотығы немесе хлоргексидинді пайдалануға болады. Жараны құрғақ ұстаған жөн. Асқынып кетпеуі үшін бірнеше күн аяқ киім киіңіз немесе серуенге үзіліс жасаңыз.
Аяқты демалдырыңыз: Кешкісін аяқты жоғары көтеріп, 5-10 минут демалдырыңыз.
Егер табан терісі үнемі жарыла берсе, аяқта иіс пайда болса немесе қышу байқалса, қабыну, ісіну, қызару болса, міндетті түрде дерматолог немесе ортопедке қаралған жөн.
Оқи отырыңыз: Дәрі қобдишасы: Шетелге шыққанда қандай дәрі-дәрмекті өзіңмен ала бару керек
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қазақстанда табиғи орта кең болғанымен, жалаңаяқ жүруге инфрақұрылым дайын емес, дейді дәрігер.",,2025-07-24T16:00:00+05:00
bogde-emes-bauyr-ulttar-arasyndagy-arazdyqtyn-emi-qandai,informburo.kz,"""Бөгде емес – бауыр"": ұлттар арасындағы араздықтың емі қандай?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bogde-emes-bauyr-ulttar-arasyndagy-arazdyqtyn-emi-qandai,"Бүгінгі жаһандану мен ақпараттық ықпал күшейген кезеңде ұлтаралық татулық мәселесі бұрынғыдан да өзекті бола түсті. Этностық әртүрлілік – бұл тек мәдени байлық емес, сонымен қатар әлеуметтік жауапкершілік. Мамандардың айтуынша, әртүрлі ұлт өкілдері бір қоғамда бейбіт әрі сенімді өмір сүруі үшін тек саяси ерік пен құқықтық негіз емес, ең алдымен, психологиялық мәдениет пен ішкі қабылдаудың жоғары деңгейі қажет.
Ұлтқа қатысты стереотиптер, тарихи жаралар, әділетсіздік сезімі, әлеуметтік желідегі арандатушылық – мұның бәрі қоғамдағы этносаралық қарым-қатынастың нәзік құрылымына қауіп төндіруі мүмкін. Ал бұл күрделі әлеуметтік құбылыстың тереңінде не жатыр? Адам неге ""бөгдені"" қауіп ретінде қабылдайды? Қақтығыстан кейін ұжымдық жараны қалай емдеуге болады? Жастарда толеранттылық қалай қалыптасады? Осы және басқа да маңызды сұрақтар төңірегінде біз психолог, психоәлеуметтік кеңесші Лаура Сүйіндіктен сұхбат алып, ұлтаралық татулықты сақтау жолдарын адам психикасы, эмоциялық қабылдау, ұжымдық сана тұрғысынан қарастырдық.
– Ұлтаралық келісім ұғымы психологиялық тұрғыдан қалай түсіндіріледі? Адамдар арасында этностық айырмашылықтарға қарамастан өзара құрмет пен сенім қалай қалыптасады?
– Психологиялық тұрғыдан алғанда, ұлтаралық келісім – бұл әртүрлі этностық топтар арасындағы әлеуметтік когеренцияны, яғни өзара үйлесімді қарым-қатынас пен эмоционалды қабылдауды білдіретін күрделі әлеуметтік-психологиялық құбылыс. Бұл құбылыс әлеуметтік сәйкестік теориясы, контакт гипотезасы және мәдениетаралық қабылдау модельдерімен тығыз байланысты . Әлеуметтік сәйкестік теориясы адамның өзін белгілі бір топпен сәйкестендіру арқылы қалыптасатын мінез-құлқын түсіндіреді. Бұл сәйкестік басқа этностық топтарды қабылдауға тікелей ықпал етеді. Егер адам өз тобын ""біз"", ал өзгелерді ""олар"" деп шектеп қабылдайтын болса, бұл ұлтаралық сенімді әлсіретіп, бөгде топты қауіпті, бәсекелес ретінде қабылдауға итермелейді. Зерттеулер көрсеткендей, адамдарда өз тобына артықшылық беріп, басқа топтарға бейсаналық теріс көзқарас қалыптастыру жиі кездеседі.
Контакт гипотезасына сәйкес, әртүрлі этнос өкілдері арасындағы тұрақты әрі тең қарым-қатынас сенім мен құрметті арттыра алады. Бірақ бұл үшін қатысушы топтар тең дәрежеде болуы, ортақ мақсатты бөлісуі және институционалдық қолдауға ие болуы қажет. Бұл шарттар орындалғанда, межэтностық қатынас дискриминацияны азайтып, симпатия мен түсіністік деңгейін арттырады. Этносаралық келісімнің тағы бір маңызды психологиялық тірегі – эмпатия. Адам өзінен өзгеше мәдени ортадан шыққан адамның эмоциясын түсініп, оны тұлға ретінде қабылдай алса, қашықтық қысқарады, сенім артады. Бұл қабілет, әсіресе, этностық қақтығыстар мен тарихи жаралар сақталған ортада аса қажет. Сонымен қатар, мәдениетаралық құзыреттілік – басқа мәдениеттермен өзара әрекеттесудің сауатты үлгісі ретінде – толерантты қоғам қалыптастыруда маңызды құрал. Ол өзге мәдениетті тек біліп қоймай, оны құрметтеп, бейімделе білуді үйретеді.
Адам мінез-құлқының көп бөлігі қоғамдағы нормаларға бейімделіп қалыптасатынын ескерсек, бұл процесте қоғамдық институттардың да рөлі ерекше. Мемлекет, білім беру мекемелері, медиа мен қоғамдық ұйымдар плюрализм мен құрмет мәдениетін дәріптейтін орта қалыптастырса, ұлтаралық келісім де тұрақты бола түседі. Ұлтаралық келісім – бұл эмоция, таным және әлеуметтік құрылымдардың өзара ықпалы арқылы қалыптасатын психоәлеуметтік жүйе. Этностық айырмашылықтарға қарамастан, құрмет пен сенім тек санада емес, күнделікті тәжірибеде, сапалы қарым-қатынаста және институционалдық қолдауда қалыптасады. Психологиялық зерттеулер бұл процестің табиғи емес, үйретілетін әрі дамытуға болатын қабілет екенін анық көрсетіп отыр.
– Этностық стереотиптер мен алдын ала пайымдаулар адамның қарым-қатынасына қалай әсер етеді? Оларды жеңудің қандай психологиялық жолдары бар?
– Этностық стереотиптер мен алдын ала пайымдаулар – бұл жеке адамның немесе әлеуметтік топтың басқа этнос өкілі туралы тұрақты, бірақ көбіне жалған немесе қарапайымдалған наным-сенімдері. Психологияда мұндай құбылыстар адамның когнитивті үнемдеуге ұмтылуы, яғни күрделі ақпаратты жеңілдетуге тырысуы және әлеуметтік үйрету нәтижесінде қалыптасатыны белгілі. Адамдар қоршаған ортаны жеңіл қабылдап, түсіну үшін белгілі бір үлгілерге, жалпылауға сүйенеді. Бірақ бұл үлгілер нақты өмірде шынайылықтан алшақ болуы мүмкін.
Этностық стереотиптер қарым-қатынас деңгейінде бірнеше бағытта кедергі келтіреді. Танымдық тұрғыдан адам өзіне ұқсас емес этнос өкілін ""бөгде"", ""түсініксіз"", кейде тіпті ""қауіп"" деп қабылдауы мүмкін. Бұл in-group/out-group деп аталатын әлеуметтік сәйкестік әсерінен туындайды. Эмоциялық деңгейде сенімсіздік, қорқыныш немесе ашық агрессия сезімі орын алуы ықтимал. Ал мінез-құлық деңгейінде мұндай стереотиптер дискриминация, әлеуметтік шеттету немесе тікелей шабуылға бейімділікке әкелуі мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, адамдардың көпшілігі саналы түрде этностық стереотиптермен келіспесе де, бейсаналық деңгейде олардың ықпалында болады . Бұл – стереотиптердің қаншалықты терең және күрделі психологиялық құбылыс екенін дәлелдейді.
Мұндай теріс ұстанымдарды жеңудің бірнеше психологиялық жолы бар. Ең танымал және тиімді тәсілдердің бірі – Гордон Оллпорт ұсынған контакт гипотезасы . Яғни, әртүрлі этностық топтар арасындағы сапалы, тең дәрежедегі, бірлескен мақсатқа негізделген қарым-қатынас кезінде стереотиптер әлсірейді. 500-ден астам зерттеуді қамтыған Pettigrew & Tropp метаанализі бұл тұжырымды толық растайды. Сонымен қатар, когнитивті қайта құрылымдау әдісі де маңызды. Адам өзінің ойлау жүйесіндегі жалпылауды, логикалық қателерді тануға және оны сын тұрғысынан қайта бағалауға үйренуі қажет. Бұл тәсіл когнитивті психотерапияда кеңінен қолданылады.
Оқи отырыңыз: Өзіңізде депрессия барын қалай білуге болады және одан дәрігерсіз емделу жолы қандай
Эмпатияны дамыту мен рөлдік ойындар – басқа этнос өкілінің орнына өзін қойып көру, оның сезімін, уәжін түсінуге тырысу – стереотиптік көзқарастарды әлсіретеді. Бұл тәсіл тек рационалды түсінуге емес, эмоционалдық байланысты күшейтуге бағытталған. Бұған қоса, мәдениетаралық құзыреттілік – яғни басқа мәдениеттерді тану, салыстыру, құрметтеу қабілеті – этносаралық қарым-қатынасты жақсартуға ықпал етеді. Мұндай дағдылар білім беру, медиа және қоғамдық коммуникация жүйесі арқылы қалыптасады.
Этностық стереотиптер мен алдын ала пайымдаулар – адам психикасына тән табиғи, бірақ өзгертуге болатын құбылыс. Оларды жеңу – тек жекелеген адамның міндеті емес, сонымен бірге бұл қоғамның ақпараттық, білім беру және мәдени саясатының ортақ жауапкершілігі. Этносаралық құрмет пен түсіністік саналы көзқарас пен тәжірибеге негізделген жағдайда ғана шынайы түрде қалыптасады.
– Қоғамда этностар арасындағы шиеленіс пайда болған жағдайда, топтық травма мен ұжымдық агрессия қалай туындайды және оны емдеудің жолы бар ма?
– Этностар арасындағы шиеленіс – бұл жекелеген адамдар арасындағы келіспеушіліктен әлдеқайда ауқымды, терең әрі көпқабатты әлеуметтік-психологиялық құбылыс. Мұндай шиеленістер көбіне тарихи, мәдени, саяси және эмоциялық жадымен астасқан, тұтас этностық топтардың арасында жүретін ұжымдық қақтығыстарға айналады. Психологияда мұндай жағдайлар жеке тұлғалық деңгейден жоғары тұрған, топтық сана мен ұжымдық эмоцияларға негізделген процестер ретінде қарастырылады. Осы шиеленістердің нәтижесінде қоғамда топтық травма мен ұжымдық агрессия пайда болады.
Топтық немесе ұжымдық психологиялық травма – бұл белгілі бір этнос немесе әлеуметтік топ ұзақ уақыт бойы зорлық-зомбылыққа, жаппай қуғын-сүргінге, кемсітушілікке немесе тарихи әділетсіздікке ұшыраған жағдайда қалыптасатын терең жара. Бұл жара бір буынмен шектелмейді. Ол мәдени жад пен тарихи нарратив арқылы ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Осындай психологиялық жүктің мысалын армян геноцидінен кейінгі ұжымдық жадыдан, Холокостты бастан кешкен еврей халқының ұрпақтарының ұстанымдарынан немесе Руандадағы геноцидтен кейінгі ұлттың әлеуметтік құрылымынан байқауға болады. Кеңестік кезеңнен кейінгі Орталық Азия мен Кавказдағы этностық қақтығыстардан соң да көптеген қоғамдарда әділетсіздік, қорқыныш, кек, бейбітшілікке деген күмән сияқты сезімдер ұзақ уақыт сақталып отыр. Осындай травмалық ортада ұжымдық агрессия да бейсаналық түрде белсендіріледі . Қоғам белгілі бір этносты ""қауіп көзі"" ретінде қабылдай бастайды, ал қарапайым адамдардың бойындағы стереотиптер мен үрей тереңдей түседі. Мұндай жағдайда эмоциялық жұқтыру жүреді – яғни бір адамның қорқынышы немесе агрессиясы бүкіл топтың көңіл күйіне таралады. Сонымен қатар агрессия көбінесе ""әділет үшін күрес"" деген моральдық ақтау арқылы жүзеге асырылады . Бұл құбылысты Альберт Бандура ""moral disengagement"" деп атаған: адам өз әрекетін өз көзқарасына сай ""дұрыс"" етіп ақтап алады, сөйтіп зорлық әрекетіне психологиялық тосқауыл қойылмайды .
Алайда топтық травма мен ұжымдық агрессия – тұрақты күй емес, олардан сауығуға болады. Ол үшін бірнеше маңызды психологиялық және әлеуметтік қадам қажет. Біріншіден, әділдік пен мойындау – зардап шеккен топтың өткенін ашық тану, олардың жарасын мойындау, тарихи шындықпен бетпе-бет келу. Бұл процесс тек ресми кешіріммен емес, бейресми, мәдени, символдық деңгейде де жүруі керек. Екіншіден, ашық диалог пен нарратив алмасу – әртүрлі этнос өкілдерінің өзара тыңдауы, эмоциялық қабылдау мен түсіністікке келуі. Бұл жерде ""narrative exposure therapy"" сияқты психологиялық әдістер топтық терапия үшін тиімді. Үшіншіден, ортақ мақсат пен бірлескен тәжірибе – этностарды біріктіретін жобалар мен әрекеттер ұжымдық деңгейде серіктестік пен сенім қалыптастырады. Бұл мектеп, мәдени бастамалар, еріктілік немесе әлеуметтік жобалар болуы мүмкін. Төртіншіден, қалпына келтіруші әділет – қоғамдағы зиянның тек құқықтық емес, эмоциялық және адамгершілік деңгейде өтелуін қамтамасыз ететін тәсіл. Бұл әдіс Африка елдерінде, әсіресе Оңтүстік Африкадағы апартеидтен кейін кеңінен қолданылған.
Ұжымдық травма мен этностық агрессия – күрделі әрі сезімтал тақырып. Бірақ бұл жаралармен жұмыс істеу – тек саяси тұрақтылық үшін емес, сонымен бірге қоғамның психологиялық саулығы үшін де маңызды. Диалог, түсіністік, ашық мойындау мен бірге әрекет ету – сауығудың жалғыз жолы . Себебі жараны емдеудің алғашқы шарты – оның бар екенін мойындау. Ал сауығу – тек үнсіздікпен емес, шынайы қабылдау мен бірлескен болашақты құруға ұмтылу арқылы жүзеге асады.
– Балалар мен жасөспірімдерде ұлтаралық толеранттылық қалай қалыптасады? Отбасы мен мектептің бұл процестегі рөлі қандай?
– Балалар мен жасөспірімдерде ұлтаралық толеранттылықтың қалыптасуы – бұл күрделі, көпқабатты әлеуметтік-психологиялық процесс. Бұл қасиет адамның туа біткен ерекшелігі емес, оқыту, бақылау, қатынас және үлгі арқылы дамитын әлеуметтік дағды. Әсіресе балалық шақта, тұлғалық қалыптасудың бастапқы кезеңінде, этностық әртүрлілікке деген көзқарас әлі бейсаналық деңгейде қаланатындықтан, әлеуметтік орта – ең шешуші фактор.
Отбасы – баланың алғашқы әлеуметтік ортасы, сондықтан ұлтаралық қабылдау мен төзімділіктің негізі осы ортада қалыптасады. Ата-аналар өзара немесе сыртқы этностар туралы қандай пікір айтып, қандай эмоциямен бөліссе, бала оны бейсаналық түрде қабылдайды. Мысалы, өзге этносқа қатысты мейірімді, бейтарап не жағымсыз сөздер баланың санасында соған сәйкес ""дұрыс-бұрыс"" схемасын қалыптастырады. Ата-ананың өзі толерантты болса, бала да соған ұмтылады. Сондықтан отбасындағы эмоциялық климат, тіл, көзқарас және үлгі – шешуші рөл атқарады.
Мектеп – бұл тұлғаның әлеуметтік кеңістіктегі екінші маңызды қалыптастырушысы. Білім беру жүйесі тек пән үйретіп қана қоймай, қоғамдық ортада өмір сүрудің мәдениеті мен нормаларын қалыптастырады. Егер мектеп бағдарламасында әртүрлі этностардың тарихы, мәдениеті, тілі мен салт-дәстүрі объективті және сыйластықпен ұсынылса, бұл балаларда әртүрлілікке деген құрмет пен қызығушылық тудырады. Сонымен қатар мектеп ішіндегі этностық әртүрлілікпен жұмыс істеудің стилі де маңызды: мұғалімдердің бейтарап, әділетті болуы, буллингке жол бермеуі, балалар арасындағы теңдік пен ынтымақтастықты қолдауы – толеранттылықтың әлеуметтік тәжірибесін ұсынады.
Жасөспірім кезеңінде этностық сәйкестік туралы сұрақтар күшейе түседі, яғни ""Мен кіммін?"" деген ізденіспен қатар ""Мен басқаға қалай қараймын?"" деген мәселе де тереңдейді . Бұл кезеңде белсенді рефлексия және қоғамдық рөлдерді түсіну қабілеті артады. Сондықтан дәл осы уақытта толеранттылық тек есту не көру арқылы емес, жеке тәжірибе мен қарым-қатынас негізінде нығаяды. Жалпылай алғанда, ұлтаралық толеранттылық – қоғамда бірге өмір сүру мәдениетін меңгерудің көрінісі. Ол баланың эмоциялық қауіпсіздігіне, әлеуметтік қабылдануына, тұлғалық еркіндігіне тікелей байланысты. Ал бұл үшеуін қамтамасыз ететін негізгі институттар – отбасы мен мектеп.
– Қоғамдағы әлеуметтік әділетсіздік сезімі этносаралық сенімге қалай әсер етеді? Бұл сезімдерден туындайтын агрессияны психологиялық деңгейде қалай басқаруға болады?
– Әлеуметтік әділетсіздік сезімі – бұл адамдардың қоғамдағы мүмкіндіктер мен ресурстардың бөлінуін әділетсіз, тең емес деп қабылдауы. Психологияда мұндай сезім жеке адамның ғана емес, тұтас топтардың эмоционалдық және когнитивтік реакциясына ықпал ететін ұжымдық фрустрацияның бастауы ретінде қарастырылады. Бұл сезім этносаралық сенімге тікелей әсер етеді, өйткені адамдар әділетсіздіктің себебін көбінесе бөгде топтармен байланыстыра бастайды. Мұндай кезде басқа этнос өкілдері ""бәсекелес"", ""артықшылыққа ие"" немесе ""қолдау көріп отыр"" деген стереотиптер қалыптасады. Сөйтіп, этносаралық сенім әлсіреп, ұжымдық реніш пен бейсаналық агрессия пайда болады. Бұл құбылысты психологияда realistic conflict theory арқылы түсіндіруге болады. Теорияға сәйкес, ресурстар үшін бәсекелестік сезімі бар ортада топтар арасында шиеленіс артады, ал әділетсіздік сезімі бұл бәсекелестікті тереңдете түседі. Сонымен қатар relative deprivation theory – адамдар абсолюттік жоқшылықтан емес, өзін басқа топпен салыстырудағы айырмашылықты әділетсіз деп қабылдағанда көбірек агрессия танытады. Осыдан туындайтын агрессияны психологиялық тұрғыда басқару үшін ең алдымен когнитивтік қайта бағалау маңызды. Яғни адам немесе топ өзінің сезімін сыртқы жауға аудармай, жағдайды тереңірек түсінуге ұмтылуы керек. Бұл үшін психоәлеуметтік тренингтер, диалог алаңдары мен қоғамдық медиация тәжірибелері тиімді болуы мүмкін.
Оқи отырыңыз: ""Мамасының баласы"": Неге балалар есейсе де, ата-ана ықпалынан шыға алмайды
Эмоцияны реттеудің тағы бір жолы – эмпатияны дамыту. Басқа топтың жағдайын, сезімін түсіне алу қабілеті – агрессияны төмендететін негізгі факторлардың бірі. Бұл процесс когнитивті ғана емес, аффективті деңгейде де жүруі қажет. Мемлекет пен қоғамдық институттар деңгейінде әділеттілік сезімін қалпына келтіру, яғни инклюзияны қамтамасыз ету, мүмкіндіктер теңдігін ашық көрсету, шешім қабылдауға әртүрлі топтардың қатысуын арттыру – бұл сенім дағдарысын психологиялық тұрғыда емдеудің институционалдық жолы. Қорытқанда әлеуметтік әділетсіздік сезімі тек экономикалық немесе саяси емес, психологиялық сенім құрылымына тікелей әсер ететін фактор. Ол басқарылмаса, этносаралық қатынастарды улап, ұзақмерзімді күйзеліс пен агрессияға алып келуі мүмкін. Ал оны жеңу – сана, сезім және құрылымдық әділеттілік деңгейінде қатар жүруі тиіс кешенді процесс.
– Әлеуметтік желілерде жиі кездесетін ұлтқа байланысты негатив пікірлер мен стереотиптер жеке адамның санасына қалай әсер етеді?
– Әлеуметтік желілер – қазіргі қоғамдағы ең ықпалды ақпараттық және эмоциялық кеңістіктердің бірі. Бұл ортада ұлтқа қатысты негатив пікірлер мен стереотиптердің жиі қайталануы адамның санасына бейсаналық деңгейде теріс үлгілер мен көзқарастарды сіңіреді. Психологияда мұны имплицитті (бейсаналық – автор түсіндірмесі) әлеуметтік ұстанымдардың қалыптасуы деп атайды.
Біріншіден, адамның когнитивті жүйесі қайталанатын ақпаратты шындық ретінде қабылдауға бейім . Егер әлеуметтік желіде белгілі бір этнос туралы теріс пікірлер жүйелі түрде тараса, жеке тұлғаның санасында сол этносқа қатысты жағымсыз ассоциациялар қалыптаса бастайды. Бұл әсіресе әлеуметтік тәжірибесі аз, өзіндік фильтрі қалыптаспаған жастар мен жасөспірімдерге күшті әсер етеді.
Екіншіден, мұндай мазмұн ""топтық ойлау"" механизмін күшейтеді. Яғни, қолданушы өзін бір пікірді ұстанатын адамдар тобының мүшесі ретінде сезініп, сол көзқарасты сынсыз қабылдай бастайды. Бұл – ұжымдық агрессия мен стереотиптердің кеңеюіне жол ашады.
Үшіншіден, негатив пікірлер жәбірленуші этнос өкіліне де әсер етеді. Психологияда ""стереотиптік қауіп"" деген ұғым бар. Яғни адам өзі туралы қоғамда бар негатив пікірді естіген сайын, соған сәйкес қорқыныш, мазасыздық, өзін төмен бағалау сияқты психологиялық реакциялар пайда болады. Бұл оның әлеуметтенуіне, өзін көрсетуіне, сенімділігіне теріс ықпал етеді. Сонымен қатар, әлеуметтік желіде қалыптасқан ұлтаралық кернеу шынайы өмірдегі қарым-қатынастарға да әсер етуі мүмкін. ""Онлайн агрессия"" мен ""офлайн қақтығыстың"" арасындағы шекара барған сайын жойылып келеді. Мұндай әсерлерден қорғану үшін ақпараттық сауаттылықты, медиафильтр дағдыларын және эмоциялық интеллектіні дамыту қажет. Сонымен бірге, желі кеңістігінде негативті мазмұнға қарсы позитивті нарративтер мен этностар арасындағы өзара құрметті насихаттайтын контенттің үлесін арттыру – бұл да психологиялық иммунитет қалыптастырудың маңызды бөлігі .
– Психологиялық тұрғыдан алғанда, ұлтаралық сенім мен түсіністік қай кезде бұзылады? Қандай жағдайда адамдар бір-бірін ""бөгде"" немесе ""қауіп"" ретінде қабылдай бастайды?
– Психологиялық тұрғыдан ұлтаралық сенім мен түсіністік – адамның ішкі қабылдауы мен әлеуметтік тәжірибесінің, мәдени ортаның, эмоциялық жадтың және когнитивті үлгілердің өзара әрекетінен қалыптасатын нәзік тепе-теңдік. Бұл тепе-теңдік әрдайым тұрақты емес, ол нақты тарихи, әлеуметтік немесе жеке оқиғаларға байланысты бұзылуы мүмкін. Әсіресе топтар арасында қатер, әділетсіздік немесе бәсекелестік сезімі күшейген сәтте, бұрынғы сенім орнына қорғаныш пен күдік пайда болады. Психологияда бұл үдеріс көбінесе ""ingroup –outgroup"" (""біз – олар"" – автор түсіндірмесі) дихотомиясы арқылы түсіндіріледі. Адамдар өз тобын (""біз"" – автор түсіндірмесі) оң тұрғыда, ал басқа этносты (""олар"" – автор түсіндірмесі) жиі теріс, қауіпті немесе жат ретінде қабылдауға бейім. Бұл – әлеуметтік сәйкестік пен өзін қорғау механизмдерінің табиғи салдары. Бірақ бұл бейімділік нақты бір факторлар әсерінен күшейіп, сенімнің бұзылуына алып келуі мүмкін.
Ең жиі кездесетін себептердің бірі – ресурстарға – материалдық не символдық қорлар үшін бәсекелестік. Егер адамдар басқа этнос өкілдерін өз мүмкіндіктері мен артықшылықтарына қауіп төндіруші ретінде қабылдай бастаса, онда сенім әлсірейді. Бұл ""realistic conflict theory"" бойынша, нақты ресурстар үшін күресте этносаралық шиеленіс туындайды.
Тағы бір маңызды фактор – әлеуметтік әділетсіздік сезімі мен коллективтік реніш. Егер белгілі бір этностық топ өзін қоғамда кемсітілген, шеттетілген немесе әділетсіздікке ұшыраған деп есептесе, бұл – ішкі агрессия мен ""бөгдені кінәлау"" механизмін іске қосады. Ал басқа топ бұл наразылықты ""қауіп"" деп қабылдауы мүмкін. Сондай-ақ, ұлтаралық сенім мен түсіністік ақпараттық манипуляция мен стереотиптердің таралуы кезінде де бұзылады. Әсіресе әлеуметтік желілерде белгілі бір этносқа қатысты жалған не біржақты теріс пікірлердің көп таралуы адамдардың сол топқа деген көзқарасын бейсаналық түрде бұрмалап жібереді. Бұл ""қоғамдық жау"" бейнесін жасау арқылы ""бөгделендіру"" механизмін қалыптастырады. Психологияда мұны ""де-гуманизация"" дейді – яғни басқа топты адамдық сипатынан айыру. Ұзақ мерзімді перспективада бұл процестер қоғамдық сенім дағдарысына алып келеді. Этносаралық қатынастарда сенім бұзылғанда, адамдар күнделікті өмірде бір-біріне күдікпен қарай бастайды, жай сөз, әзіл, тіпті көзқарасқа дейін ""қастандық"" ретінде қабылдануы мүмкін. Бұл – эмоционалдық поляризацияның жоғары деңгейі, ол ұжымдық психикада жаулықты күшейтеді. Дегенмен, психология бұл үдерістің қайтымды екенін де көрсетеді. Егер адамдар арасында тұрақты, тең құқылы және мағыналы қарым-қатынас орнатылса, сенім қалпына келе бастайды. Бірақ ол үшін жеке тәжірибе ғана емес, қоғамдық деңгейде саяси әділет, ашық диалог пен оң эмоциялық орта қажет.
Қорытқанда, ұлтаралық сенім мен түсіністік тек идея емес – ол адамның ішкі қауіпсіздігіне, әділеттілік сезіміне, әлеуметтік қолдауына және когнитивті бейтараптығына тікелей байланысты. Бұл факторлардың біреуі бұзылса, адам ""бөгдені"" қауіп деп қабылдай бастайды, ал бірнешеуі қатар бұзылса – онда сенімнің орнына қорғану, агрессия мен жатсыну басым болады. Сондықтан мұндай сенімді сақтау үшін психологиялық сауаттылықпен қатар, қоғамдық әділет пен эмоционалдық тұрақтылықты қолдайтын кең орта қажет.
– Ұлтаралық қақтығыстардан кейінгі психологиялық қалпына келу процесі қалай жүруі керек? Қоғамға не көмектеседі – үнсіз қалу ма әлде ашық диалог па?
Ұлтаралық қақтығыстар – бұл тек физикалық немесе саяси шындық қана емес, ең алдымен, терең психологиялық жара. Ондай оқиғалардан кейін қоғамда ұжымдық жарақат, эмоциялық поляризация, сенім дағдарысы және бейсаналық қорғаныс механизмдері белсенді түрде көрініс береді. Қалпына келу процесі – бұл жай ғана жағдайды ұмытып кету емес, ол саналы түрде жараны мойындау, өңдеу және қайтадан адамаралық сенімді қалыптастыру үдерісі. Психология тұрғысынан бұл – ұжымдық емделу деп аталады.
Алғашқы кезең – травманың танылуы. Қоғамда қақтығыстың болғанын жоққа шығару немесе ""уақыт емдейді"" деген көзқарас – ұзақмерзімді жағынан қауіпті. Өйткені жасырылған эмоциялар мен өңделмеген ауыр сезімдер кейін жанама агрессия, стереотиптер, кек және қайта оралатын шиеленістер түрінде көрініс табуы мүмкін. Сондықтан психологиялық қалпына келудің алғашқы шарты – ашық әрі әділетті мойындау. Мұнда ашық диалогтың рөлі шешуші. Бірақ бұл қарапайым пікір алмасу емес, кәсіби деңгейде жүргізілетін психоәлеуметтік медиаторлар, қоғамдық терапевтік кеңістіктер, нарративтік әдістер арқылы ұйымдастырылған қорғалған коммуникация болуы керек. Осындай ортада қақтығыстың екі жағы да өз тарихын, эмоциясын, көзқарасын бөлісіп, өзара жараны мойындауға мүмкіндік алады. Бұған мысал ретінде Оңтүстік Африкадағы апартеидтен кейін құрылған ""Шындық пен татуласу комиссиясын"" келтіруге болады. Онда қоғам қылмысты кешіруді емес, оны естіп, түсініп, санамен қайта қабылдауды мақсат етті.
Психологиялық емделу үшін эмоциялық қауіпсіздік кеңістігі өте маңызды. Адамдар өз ойы мен тәжірибесін бөлісуге дайын болуы үшін олар өзін еститін, айыпталмайтын және кемсітілмейтін ортада сезінуі керек. Бұл ретте қоғамдық ұйымдар мен мемлекет тарапынан қамқор, бейтарап, тыңдауға дайын позиция маңызды. Бірақ, өкінішке қарай, көптеген қоғам ұлтаралық қақтығыстан кейін ""үнсіздік стратегиясын"" таңдайды . Бұл – бейбітшілікті сақтау мақсатындағы тактикалық қадам сияқты көрінгенімен, психологиялық тұрғыда травманың ""консервациясы"" болып есептеледі . Үнсіз қалу – уақытша тыныштық береді, бірақ ұзақмерзімді перспективада өңделмеген жараны тереңдете түседі. Мұндай травма ұрпақтан ұрпаққа беріліп, тарихи әділетсіздіктің символына айналуы мүмкін. Психоаналитик Вамик Волькан мұны ""топтық жадтағы қатып қалған жара"" деп сипаттайды. Сонымен қатар қалпына келу үдерісі – қоғамдық келісім мен ортақ естеліктерді қайта құру процесі. Бұл жерде мәдениет, өнер, білім үлкен рөл атқарады. Қақтығыстан кейінгі қоғамда ортақ тарихты қайта жазу емес, әр этнос пен топтың жарақаттық тәжірибесін заңды, елеулі және құрметті деп мойындау маңызды. Бұл – ұжымдық кешірімге емес, ұжымдық түсіністікке апаратын жол.
Қорыта айтқанда, ұлтаралық қақтығыстан кейін қалпына келу – жай ғана тыныштық емес, бұл – саналы емделу жолы. Үнсіздік – уақытша қорған болуы мүмкін, бірақ ол жараны жаза алмайды. Ал ашық, әділетті, құрметке негізделген диалог – адамның психикасына да, қоғамның құрылымына да сенім мен түсіністі қайта алып келетін бірден-бір тиімді жол.
Оқи отырыңыз: Сіз үнемі кешігіп жүресіз бе? Прокрастинацияны жеңуге арналған 5 әдіс
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Материалда ұлтаралық татулықты сақтау жолдарын адам психикасы, эмоциялық қабылдау, ұжымдық сана тұрғысынан қарастырдық.",,2025-07-17T14:30:34+05:00
chatgpt-ornyna-oylan-mangisoz-beynele-zane-tilsync-qazaqstandyq-zana-4-zana-zasandy-intellektke-solu,informburo.kz,"ChatGPT орнына – Oylan, MangiSoz, Beynele және TilSync: Қазақстандық жаңа 4 жаңа жасанды интеллектке шолу",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/chatgpt-ornyna-oylan-mangisoz-beynele-zane-tilsync-qazaqstandyq-zana-4-zana-zasandy-intellektke-solu,"Жасанды интеллект енді қазақша ойлайды. Назарбаев университеті ақылды жүйелер мен жасанды интеллект институты (ISSAI) төрт бірдей отандық жасанды интеллект өнімін таныстырды.
ISSAI әзірлеген Oylan 2.5 – мультимодальды, яғни мәтін, дауыс және сурет арқылы ақпарат қабылдайтын көптілді көмекші. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде сөйлей алады. Ең маңызды жаңалығы – латын әліпбиінде жұмыс істей алу мүмкіндігі.
Жүйе арқылы қолданушылар:
ISSAI IT өнім менеджері Әмина Байкенованың айтуынша, Oylan моделі әмбебап жаһандық ЖИ жүйелерінен түбегейлі ерекшеленеді. Себебі бұл модель толықтай Қазақстанда әзірленіп, отандық мәліметтерге негізделіп оқытылған.
""Басқа ірі халықаралық жүйелерден айырмашылығы, Oylan – қазақ тілін басты әрі негізгі тіл ретінде меңгерген модель. Ол қазақ тілінің терең құрылымын, диалектілік ерекшеліктерін, ресми және бейресми сөйлеу стильдерін жақсы түсінеді. ИИН, Kaspi, QR-код сияқты отандық ұғымдарды таниды әрі орынды қолдана біледі. Сонымен қатар, ол қазіргі латын қарпін де қабылдай алады. Сонымен қатар Oylan мәдени тұрғыдан сезімтал және Қазақстан заңнамасына сай, рұқсат етілмеген контенттен автоматты түрде бас тартады"", – дейді Әмина Байкенова.
ISSAI командасы 2026 жылдың желтоқсанына дейін Oylan моделін одан әрі кеңейтуді жоспарлап отыр. Жаңа мүмкіндіктер модельдің тек мәтінді ғана емес, сонымен қатар сурет, аудио және видеоны қабылдап, өңдей алуын қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар, модельге ""интеллектуалды агент"" функциясы енгізіледі. Мысалы, егер сіз ""Алматыдан Ақтауға ең арзан әуе рейсін тап"" деп сұрасаңыз, Oylan-ның интеллектуалды агенті интернет-ресурстарды шолып, нақты бағаларды, күндерді және рейстерді автоматты түрде тауып береді. Яғни, модель тек жауап беріп қоймай, әрекет ете алатын деңгейге жетеді.
MangiSoz 2.0 мәтінді адам даусына ұқсас дауыс арқылы оқи алады және керісінше, сөйлеуді мәтінге айналдырады. Қазақ, орыс, ағылшын, түрік және қытай тілдерін қолдайды. Әр тілде ер немесе әйел дауысын таңдау мүмкіндігі бар.
IT өнім менеджерінің айтуынша, MangiSoz шешімінің басты артықшылығы – оның дербестігі мен қауіпсіздігі:
""Біз қазақ тілінің аударма сапасына ерекше мән береміз және MangiSoz жүйесі қазақ тілін цифрлық кеңістіктің тең құқықты қатысушысына айналдырып отыр. Қазіргі уақытта бұл шешімді квазимемлекеттік ұйымдар, мемлекеттік білім беру мекемелері мен отандық өнеркәсіп кәсіпорындары белсенді пайдаланып жатыр. Бұл – ең алдымен, аударма кезінде деректердің құпиялығына қойылатын жоғары талаптарға байланысты. Көптеген компаниялар деректердің сыртқа кету қаупіне алаңдайды. Ал бізде ондай қауіп жоқ: MangiSoz Назарбаев Университетінің деректер орталығында орналастырылған, деректер ел ішінде қалады. Біз сұраныстарды өңдейміз, бірақ деректерді сақтамаймыз және не аударылып жатқанын көрмейміз. Біз өз пайдаланушыларымыздың қауіпсіздігіне кепілдік береміз"", – дейді Әмина Байкенова.
Beynele – қазақ, орыс және ағылшын тілінде берілген мәтіндік сұраныс бойынша визуалды сурет жасайтын генеративті модель. Ерекшелігі – мәдени бейімделуі: суретте қазақтың ұлттық киімдері, ою-өрнектері, табиғаты, символдары бейнеленуі мүмкін.
Әмина Байкенованың айтуынша, Қазақстанда жасалған бұл модель жергілікті мәдени кодтарды, ұлттық ерекшеліктер мен фольклорлық элементтерді ескеруге бейімделген:
""Модель тек жалпыға ортақ ұғымдарды ғана емес, Қазақстанға тән мәдени әрі психологиялық түсініктерді де дәл қабылдайды. Өйткені ол қазақстандық деректер негізінде құрылған. Бұл құрал арқылы ұлттық болмыс пен эстетика цифрлық кеңістікте көрініс табады. Ол жергілікті суретшілер мен педагогтарға өз мәдениетімізге сай контент жасауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ мәдени мұраны сақтап, жаңа оқиғаларды жасанды интеллект көмегімен бейнелеуге жол ашады. Мысалы, дәстүрлі ортада отырып, немерелерімен отырған ата-әжелер бейнесін сұратқанда, Google Gemini батыстық стильде сурет ұсынса, біздің модель ұлттық колоритпен нақты бейнені көрсетті"", – дейді ол.
ISSAI атқарушы директоры Ербол Абсалямов жасанды интеллект жүйесін Қазақстанға бейімдеуде ұлттық тіл мен менталитеттің маңызына ерекше назар аударады:
""Біздің басты мақсатымыз – жасанды интеллект модельдерін қазақ тілі мен қазақстандық болмысқа бейімдеу. Себебі, тіпті қазақша жақсы түсінетін халықаралық чат-боттың өзі біздің ойымызға сай нақты жауап бере ала ма – бұл үлкен сұрақ. Ал біз жасап жатқан модель жергілікті мәліметтерге сүйенеді, сондықтан ол ұлттық ерекшеліктерімізді ескере алады. Бұл бағыттағы жұмысымыз екі негізгі қағидаға негізделеді: біріншіден, жасанды интеллект тек игілік үшін қызмет етуі керек (AI for good), екіншіден, ол Қазақстан халқына нақты пайда әкелуге бағытталуы тиіс"", – дейді Ербол Абсалямов.
Бір тілде сөйлеп, бірнеше тілде түсінісуге мүмкіндік беретін TilSync жүйесі реалды уақытта субтитр мен аудиоаударма жасайды. Ол Zoom, YouTube, Teams сияқты платформалармен оңай біріктіріледі.
Мысалы, видеоконференция кезінде қазақ тілінде сөйлеген адамды тыңдаушы бір мезетте орыс немесе ағылшын субтитрімен көре алады. Бұл әсіресе халықаралық жиындар, қашықтан оқу, подкастинг пен стриминг кезінде маңызды.
""Форумдар мен конференцияларда кейде ағылшын немесе орыс тілін білмейтін азаматтар да қатысады. Алайда олар да шетелдік спикерлердің мазмұнын түсініп, қажетті ақпарат алғысы келеді. Дәл осы қажеттілікті өтеу үшін біз TilSync қосымшасын жасадық"", – дейді Әмина Байкенова.
TilSync жасанды интеллекті әлі толық қолданысқа енгізілмеген. Жыл соңына дейін кең қолданысқа беру жоспарланған.
Oylan және MangiSoz және Beynele жасанды интеллектілерін пайдалану үшін сайтына кіріп, тіркелу қажет. Тіркелгеннен кейін әр қолданушыға үш жасанды интеллектке ортақ 250 мың таңба тегін беріледі. Ол біткеннен кейін сатып алу керек болады.
Аталған жасанды интеллектілер жазылыммен емес, таңба санына байланысты сатылады. Мысалы, 1 млн таңба – 9 мың теңге, 2 млн таңба 18 мың теңге тұрады.
Сонымен қатар ISSAI Mangitas 02 технологиясын. таныстырды. Ол отандық жасанды интеллект жүйелерін толықтай Қазақстан аумағында, жергілікті серверлерде орналастыруға арналған заманауи шешім. Бұл құрылғы бірқатар маңызды міндеттерді атқарады. Атап айтқанда:
Осылайша, ISSAI тек ғылыми зерттеулермен шектелмей, реалды өмірде қолдануға болатын, экономиканың нақты секторларына ендіруге болатын өнімдер ұсынып отыр.
ISSAI — 2019 жылы құрылған, 2024 жылы автономды мәртебе алған жасанды интеллект саласындағы зерттеу институты. Онда 70-тен астам ғалым мен инженер жұмыс істейді. Институт ғалымдары 120-дан астам ғылыми мақала жариялаған. Ғалымдар ашық бастапқы кодты ЖИ модельдері мен деректер жиынтығын ұсынады және Қазақстандағы тілдік, мәдени және институционалдық ерекшеліктерге бейімделген ЖИ шешімдерін әзірлейді. ISSAI миссиясы – этикалық, инклюзивті және тәуелсіз жасанды интеллект жүйесін қалыптастыру
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",ISSAI институты отандық жасанды интеллект өнімдерін таныстырды.,,2025-07-18T11:00:00+05:00
labubu-men-lafufu-qubyzyq-oiynsyq-qalai-trendke-ainaldy-zane-onyn-bala-psixikasyna-aseri-qandai,informburo.kz,Лабубу мен Лафуфу: Құбыжық ойыншық қалай трендке айналды және оның бала психикасына әсері қандай,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/labubu-men-lafufu-qubyzyq-oiynsyq-qalai-trendke-ainaldy-zane-onyn-bala-psixikasyna-aseri-qandai,"Соңғы жылдары жұмсақ ойыншықтар әлемінде бұрын-соңды болмаған құбылыс орын алды. Орталық Азия мен Еуропада, АҚШ-та құбыжық ойыншық Лабубу ерекше танымалдылыққа ие болды. Қоянға да қасқырға да ұқсас, тісі ақсиған, тостақ көзді ойыншық бір қарағанда қорқынышты көрінгенімен, нағыз фан-клубы, коллекционерлер қауымдастығы қалыптасқан трендке айналды. TikTok-та осы ойыншыққа қатысты вирустық бейнелер миллионнан асады. Бұл құбылыстың артында не бар? Лабубу балалар мен ересектерді қалай қатар жаулап алды? Лафуфу деген кім? Зерттеп көрдік.
Лабубу – тек сүйкімді ойыншық емес, ол шынайы өнер мен еркін қиялдың тоғысынан туған кейіпкер. Оның авторы – гонконгтік суретші әрі иллюстратор Касин Лун (Kasing Lung).
Касин Лун шығармашылық жолын кітап иллюстрацияларынан бастаған. 2011 жылы How2work компаниясымен бірлесе отырып, алғашқы балаларға арналған кітаптары мен ойыншықтарын шығарды. 2013 жылы оның қытай тілінде ""Менің кішкентай ғаламшарым"" атты суретті кітабы жарық көрді. Онда әлемге күмәнмен қарайтын кішкентай баланың тарихы баяндалады. Ал 2014 жылы белгілі бельгиялық балалар жазушысы Брижит Миннмен бірге балетке қызығатын қоян туралы “Лиззидің билегісі келеді” деген ертегісі жарық көрді. Осы туындыдан кейін Касин Лун балалар әдебиетінің жаңа жұлдызына айналды. Бельгияның беделді Illustration Award сыйлығын жеңіп алған алғашқы қытайлық суретші ретінде тарихқа енді.
Бірақ оның нағыз жұлдызды туындысы – 2015 жылы шыққан ""Пука туралы хикая"" деген ертегі кітабы болды. Бұл кітап ""Құбыжықтар трилогиясының"" алғашқы бөлігі еді. Лабубу – осы әлемде алғаш пайда болған кейіпкер.
Автор оны былай сипаттайды : ""Лабубу – жүрегі таза, бірақ байқамай тентектік жасап қоятын рухтар тобы"".
Оның артынан басқа кейіпкерлер пайда болды. Атап айтқанда, Лабубу эльфтерінің көсемі – Зимомо , сүйекке ұқсайтын, бірақ вегетариан монстр – Тайкоко , ай жарығында пайда болатын қардан жасалған кейіпкер – Спуки мен тышқанға ұқсас Пато .
Касин Лун бұл кейіпкерлерді жайдан-жай ойлап таппаған. ""Мен өзіме тиесілі рухтар әлемін жасағым келді. Оларға  өзіме қызық, тіпті сәл тентектеу сипаттар қостым. Себебі олар өмірге толы, еркін және шынайы болсын дедім (...) Адамдар көбіне ережелерге бағынып өмір сүреді. Ал Лабубу – сол шеңберді бұза алатын кейіпкер. Ол біздің батылымыз жетпейтін дүниелерді жасайды. Кейде бізге де сондай батылдық керек. Сол үшін де Лабубу – менің ең сүйікті туындым"", – дейді ол.
Лабубудың пайда болуына Скандинавия ертегілері мен фольклоры себеп болған. Касин Лун жеті жасында отбасымен бірге Гонконгтан Нидерландыға көшіп кеткен. Ата-анасы мейрамхана жұмысымен айналысып жүргенде ол Скандинавия ертегілерін оқып, өз қиялындағы кейіпкерлердің суретін салады екен. Әсіресе, орманда немесе жерасты үңгірлерде өмір сүретін тролльдер туралы ертегілерге қатты қызығыпты. Ең сүйіктілерінің бірі – ""Үш ешкі мен тролль"" атты классикалық скандинав ертегісі мен ""Смурфтар"".
""Бұл – қарапайым ертегі сияқты көрінгенімен, өте терең әрі ойландыратын туынды. Міне, мені осы ертегі жаңа оқиғалар ойлап табуға шабыттандырды. Ал ""Смурфтар"" сол хикаяның кейіпкерлерін сан түрлі қылып жазуға шабыттандырды"", – дейді Касин Лун.
Лабубу алғаш рет 2015 жылы көпшілік назарына ұсынылды. Алайда оның танымалдығы 2019 жылы келді.
Оқи отырыңыз: Құбыжыққа құмар балалар: Ойыншық таңдауда неге мән беру керек?
2019 жылы Касин Лун қытайлық Pop Mart компаниясымен серіктестікке отырды. Осыдан кейін Лабубудың жұлдызы жанды.
Pop Mart ойыншықты ""тосынсый"" форматында (surprise box), яғни ішінде не бар екенін білмей сатып алу моделі бойынша сатылды. Бұл тәсіл тұтынушыларда коллекцияны толық жинауға деген әуестікті күшейтіп, сатылымның күрт өсуіне себеп болды.
Pop Mart негізін қалаушы Ван Нин 2025 жылы Forbes тізіміне еніп, оның байлығы 23 млрд доллар деп бағаланған. Бұл Pop Mart өнімдеріне, соның ішінде Лабубуға деген сұраныстың қаншалықты жоғары екенін көрсетеді.
Бүгінге дейін 300-ден астам Лабубу шығарылған. Бағалары да әртүрлі: 15 доллардан бастап, 960 долларға дейін жетеді.
2025 жылдың маусымында Бейжіңде өткен алғашқы аукционда биіктігі 120 см, жалбыз түсті Лабубу 170 мың долларға сатылды.
Оқи отырыңыз: Қазақстан ""Хаги Ваги"", ""Киси Миси"" ойыншықтарының импортына тыйым сала ма?
Labubu-ның тартымдылығы тек ерекше дизайнымен шектелмейді. Оның айналасында сәндік субмәдениет қалыптасты. Әсіресе, 2024 жылы әйгілі BLACKPINK тобының әншісі Лиса (Lalisa Manobal) әлеуметтік желіге Лабубумен түскен сурет салғаннан кейін тренд басталды. Ол осы ойыншықты инстаграмдағы суреттерінде, тіпті Рождество шыршасын безендіруде қолданды. Кейін бұл ойыншық басқа да белгілі тұлғалар, инфлюенсерлер, тіпті кейбір K-pop жұлдыздарының сөмкесінде сәндік элемент ретінде пайда болды. Бұл оны балалардан бөлек, 20-30 жастағы жастардың да қызығушылығына бөлеп отыр.
🤪🤪🤪
Балалар клиникалық психологы Айнұр Алдаштың жазуынша , Лабубуды балалар қорықса да қарайды, алады, себебі бала психикасында қызығушылық пен қорқыныш қатар жүреді. Сонымен қатар бұл кейіпкер баланың санасында түсніксіз, бірақ тартыпты күй тудырады. Балаларға екі эмоцияның қатар келуі де ""ғажап"" әсер болуы мүмкін. Әрине, айналадағы жаппай сұраныс пен ""топтан қалмайын"" деген ықпал да бар.
""Балаңыз Лабубы әперуді сұраса, маман ретінде пікірім мынау: Балаңыз өз дене мүшесін білетін жаста ма? Егер 6-7 жасқа толмаған болса, бұл ойыншықты алмаған жөн. Ал 6-дан асқан балаға әперсеңіз де, не үшін ол ойыншыққа қызықты сұраңыз. ""Қорқынышты ма?"" ""Қорқынышты болса, неге алғысы келеді?"", ""Ол қандай кейіпкер?, ""Ол кейіпкердің несі ұнайды, несі ұнамайды?"" деген сияқты сұрақтар қойып, талқылап, сезімдерін қорытуға көмектесіңіз"", – дейді маман.
Алайда қазір дүкен сөрелерінде тұрған Лабубулардың көбі – Лабубу емес, Лафуфу.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда тоннадан астам улы ойыншық сатылымнан алынды. Оларды қалай айыруға болады?
Lafufu – Лабубудың көшірмесі. Бұл жалған өнімдер шынайы Pop Mart ойыншықтарына ұқсас көрінгенімен, арзан әрі сапасыздау.  Лафуфудың кең таралуы әлеуметтік желідегі трендтің қарқындылығын дәлелдегенімен, ол Қытайда зияткерлік меншікті қорғау мәселесінің әлі де өзекті екенін көрсетті.
Pop Mart пен Labubu феноменінің табысы Қытай үшін стратегиялық деңгейге шықты. Қытай Коммунистік партиясының ресми басылымы "" People’s Daily "" Лабубуды ""Қытайда жасалған""-нан (Made in China) ""Қытайда ойлап табылған""-ға (Created in China) ауысудың символы ретінде жазды. Мақалада: ""Лабубудың өрлеуі – Қытайдың мықты өндірістік әлеуеті мен шығармашылық инновациясының үйлесімі. Бұл әлем тұтынушыларының эмоциялық қажеттіліктеріне дәл жауап береді"" деп жазылған.
The Guardian жазуынша, Pop Mart компаниясының ұлттық бренд дәрежесіне көтерілуі Қытай билігінің жалған өнімдерге қарсы күресін күшейтуіне себеп болды. Ел ""жалған тауарлар елі"" деген беделден арылуға тырысып жатқан тұста, бұл брендті қорғау маңызды қадамға айналды. Сәуір айында Қытайдың шығысындағы Нинбо қаласында кеден қызметі Лабубудың зияткерлік меншігін бұзды деген күдікпен 200 мың жалған өнім партиясын ұстаған. Ал маусым айында тағы бір арнайы операция барысында 2 мыңнан астам контрафакт өнім тәркіленген.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Ойыншықтың тарихы, жұлдыздардың ықпалы және балалар қауіпсіздігі туралы.",,2025-08-01T13:30:00+05:00
medeu-symbulaq-aiusai-turgen-satqaly-ile-alatauy-turizmi-qalai-damyp-zatyr-fotoreptortaz,informburo.kz,"Медеу, Шымбұлақ, Аюсай, Түрген шатқалы: Іле Алатауы туризмі қалай дамып жатыр? Фоторептортаж",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/medeu-symbulaq-aiusai-turgen-satqaly-ile-alatauy-turizmi-qalai-damyp-zatyr-fotoreptortaz,"Алматыға келген қонақтар Іле Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркіне бас сұқпай қоймайды. Себебі мұнда туристер көп жүретін Медеу, Шымбұлақ, Аюсай, Үлкен Алматы көлі, Бұтақты, Түрген шатқалы орналасқан. Ұлттық парк аумағында жалпы 46 туристік маршрут бар. Туристердің қауіпсіздігі мен жайлылығы үшін соқпақтар абаттандырылып, жаңа маршруттар ашылып жатыр.
Информбюро тілшісі Алматы қаласының оңтүстігінде, Іле Алатауының (Тянь-Шань) солтүстік беткейінде орналасқан парктің тынысымен танысып қайтты.
Іле Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркі 1996 жылы құрылған. Жалпы 200 160 гектар жерді алып жатқан парк келер жылы отыз жылдығын атап өтеді. Ұлттық парк құрамына Ақсай, Медеу, Талғар, Түрген филиалдары және Алматы мемлекеттік табиғи қаумалы кіреді. Парктің басты мақсаты – табиғи экожүйелерді, сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарларды сақтау, биологиялық әртүрлілікті қорғау, ғылымизерттеу, экологиялық ағарту және тұрақты экотуризмді дамыту. Парктің аумағы батыстағы Шамалған өзенінен шығыстағы Түрген өзеніне дейін 120 шақырымға созылып жатыр, ені – 30-35 шақырым.
Жыл басынан бері жеті айда Іле Алатауы ұлттық паркіне 507 571 турист келген. Былтыр қонақтар саны 824 мыңға жеткен. Ұлттық парк қызметкерлері биыл келушілер саны миллионнан асады деп отыр.
""Ұлттық табиғи парктің ең негізгі мақсаты – табиғатымызды қорғап, болашақ ұрпаққа қалдыру. Ол үшін орман қорын көбейту, аң-құс пен шөптесін өсімдіктерді, биоәртүрлілікті қорғау, өрт қауіпсіздігін сақтау жұмыстарын жасаймыз. Үлкен Алматы шатқалына туристер көп келеді. Биыл туристер саны миллионнан асады деп жоспарлап отырмыз. Бұрын жаяу жүргіншілер қатары 10-15 пайыз болса, қазір 30-40 пайызға жетті. Тау етегінде демалып қана қоймай, туристік соқпақтармен жүріп, шыңға шығатындар көбейді. Келер жылы ұлттық табиғи парктің құрылғанына отыз жыл болады. 1996 жылдан бері туризм әлеуеті едәуір өсті. Абаттандыру, инфрақұрылымды дамыту жұмыстары атқарылды. Туризм саласын қолға алсақ экономикамызға да қаржы түседі. Шетелдік туристер көптеп келуі үшін жайлы жағдай жасауымыз керек"", – деді Іле Алатауы Ұлттық паркінің бас директоры Елнұр Ахметов.
Жоғалған, адасқан туристердің қауіпсіздігі үшін парк аумағында бақылау-құтқару бекеттері жұмыс істейді. Ұлттық парк әкімдікпен бірлесе түнде де жанып тұратын маяктар қоюды жоспарлап отыр.
""Адамдар көбінесе түнде адасады. Күн батареясымен істейтін маяктар түнде жарық шашып, жол көрсетеді. Ал биік шыңдарға жалғыз шығып бара жатқандарды тауға жібермейміз. Топпен шығуы керек деген арнайы бұйрық шығарамыз"", – деді Іле Алатауы Ұлттық паркі бас директорының орынбасары Арқау Шантаев.
Ұлттық парк қызметкерлері үшін ең өзекті мәселе – қоқыс мәселесі. Туристер көбейген сайын парк аумағынан шығарылатын қоқыс көлемі де артқан.
""Былтыр 700 тоннадан астам қоқыс шығарылса, биыл жеті айдың ішінде 470 тонна қоқыс шығарылды. Ұлттық парк базасында қоқыс шығаратын үш көлік, сұрыптап қоқыс жинайтын 32 орын, қоқыс жинайтын 365 дана контейнеріміз бар.  Оның 70-і – дымқыл фракцияға, қалғаны құрғақ фракцияға арналған.  Арнайы жұмысшыларымыз, инспекторларымыз парктің ластанбауын қадағалайды"", – деді Арқау Шантаев.
Елнұр Ахметов та экологиялық туризм өзекті екенін айта кетті. Тауға демалуға келіп, бірақ от жағып, қоқыс тастап кететіндер аз емес. Табиғат аясында демалған соң әр адам айналаны ластамай, қоқысын жинап, артынан ештеңе қалдырмауы керек дейді ол.
""Туристер ереже сақтамайды. Тыйым салынған жерде от жағып, қоқыс тастап кетеді. Парк қызметкерлері арттарынан жинап жүреді. Сондықтан әр турист ұлттық табиғи парк ережесін білуі керек. От жағып, табиғатты ластаушылар заңмен жазаланады"", – деді Елнұр Ахметов.
200 мың гектар жерді алып жатқан ұлттық паркті өрттен қорғап қалу оңай шаруа емес. Сол себепті өрттің алдын алу және қауіпсіздік шаралары күшейтілген. Қазіргі уақытта 25 км өртке қарсы жол жөнделіп, 78 км жолақ шөбі шабылған.  Сондай-ақ, өрт маусымына дейін және қауіпті кезеңде 60 дана аншлаг, 15 000 ақпараттық парақша, 4766 түсіндіру кездесуі ұйымдастырылған. Жыл басынан бері 7 орман өрті тіркеліп, ереже бұзған 35 тұлға әкімшілік жауапкершілікке тартылған.
""Өртке қарсы қызмет мамандары оқытылып, техникалар мен құрал-саймандар жаңартылды, жанар-жағар май қоры дайындалған. Ұлттық паркте 320 мемлекеттік инспектор қызмет атқарады, соның ішінде 131 айналым (орман) инспекторы бар. Орманды қорғау шаралары екіге бөлінеді: орманды өрттен қорғау және зиянкестерден қорғау. Үлкен Алматы шатқалындағы орман өртін сөндіру станциясы былтыр салынып, биыл іске қосылып жатыр. Бірінші типтегі бірінші станциямыз. Төрт филиалдың әрқайсында осындай нысан салынып жатыр"", – деді Іле Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркі бас директорының орынбасары Дархан Исабеков.
Бұл станцияда өрт сөндіру автомашинасы, төрт трактор, төрт кіші өрт сөндіру кешені бар. Өртті жылдам анықтайтын 17 мұнара бой көтереді. Ол жерде датчик, камералар тұрады. Жоба іске асса парк қызметкерлері парк аумағының жетпіс пайызын камерадан көріп отыра алады. Осылайша қай жерде от тұтанғанын, кім қоқыс тастағанын, аң аулап жүргенін анықтайды.
Іле Алатауы ұлттық паркі аумағында орналасқан бақылау-өткізу бекеттері автоматтандырылып, онлайн төлем жүйесі енгізіліп жатыр. Ұлттық парк аумағында 10 бақылау-өткізу бекеті жұмыс істейді. Соның төртеуі автоматтандырылды. Бұтақтыдағы бекет толық автоматтандырылған, ал Алма-Арасан – тестілеу режимінде, Түрген және Қаскелеңдегі бекеттерде автоматтандыру құрылғылары орнатылған.
""Биыл Алма-Арасан шатқалындағы бекет толықтай автоматтандырылды. Енді келушілер экологиялық жарнаны қосымшасы арқылы төлей алады. Тіпті, ерте төлеуге болады. төлемді енді алдын ала жасауға да болады. Бұған дейін кіру ақысын бекетке жеткенде ғана төлеуге болатын. Соның салдарынан кейде кептіліс болып, келушілер кезек күтіп қалатын. Автоматтандырудың басты мақсаты – онлайн төлемге көшу, келушілерге ыңғайлы болуы үшін алдын ала төлеу мүмкіндігін жасау. Автоматтандыру жүйесі Ішкі істер министрілігінің базасына қосылған. Кез келген көлік бекетке келгенде мемлекеттік нөміріне қарап, төлемақы шығып тұрады. Сондықтан азаматтарды қосымша арқылы ертерек төлеуге, кезекке тұрмауға шақырамыз"", – деді Іле Алатауы Ұлттық паркі бас директорының орынбасары Арқау Шантаев.
Жеті айда 298 миллион теңге ұлттық парктің арнайы шотына түскен. Бұл қаржы туристік бағыттарды абаттандыруға, қоқыстарды жинауға жұмсалады. Ал төлем бағасы көлік түріне қарай есептеледі: мотоцикл мен мопедтерге – 786 теңге, 16 орыннан аспайтын жеңіл көлікке – 5100 теңге, 32 орындық автобустарға – 11 мың теңге, одан көп болса 17 500 теңге төлейді. Қарапайым жеңіл көліктер 1179 теңге төлеп өте береді. Ал жаяу жүргіншілер адам басына 589 теңгеден төлейді. Парк аумағынан шығып кірсе тағы да төлеуі қажет.
Үлкен Алматы көліне автокөліктер жіберілмейді, себебі қазіргі уақытта жолдың қауіптілігі өте жоғары. Көліктер соғысты, тас та құлады. Елнұр Ахметовтың айтуынша, ""ҚазАвтоЖол"" мекемесі мен Алматы қаласы әкімдігі бірлесе жолды жөндеу, құлап кетуі мүмкін тастарды бекіту жұмыстарын қолға алмақ. Жол қауіпсіз бола түссе электравтобустар қатынап, адамдарды тасымалдайды.
""Жеке электр көліктерін жібермейміз. Табиғатымызды сақтау үшін арнайы компаниялар автобуспен туристерді тасымалдайды"", – деді ол.
Ұлттық парк аумағындағы 46 туристік маршруттың 80-85%-ы абаттандырылған. Биыл Алматы қаласы әкімдігімен бірлесе қосымша 100 шақырымдай 11 соқпақты абаттандыру, үш кемпинг аумағын салу және үш бұлақ көздерін қалпына келтіру жұмыстары басталған.  Алма-Арасан – Терра алаңы арасындағы 15 км соқпақты абаттандырылып жатыр. Проходное сайындағы 1 км соқпақ толық реконструкциялануда. Парк қаражаты есебінен 1,5 км жаңа маршрут іске қосу жоспарланып отыр.
""Биыл Алма-Арасан ыстық су көздерінде әртүрлі жағдай болды. Туристерге тас құлады. Адамдардың қауіпсіздігі үшін Алматы қаласының туризм басқармасымен бірлесе 700 метрлік соқпақты абаттандыру жұмыстары аяқталып қалды. Жартастарды арнайы тормен қаптадық. Әлеуметтік желілерде сұранысқа ие болған ""Хоббит сарқырамасына"" апаратын 1,5 шақырым соқпақты абаттандырамыз. Соқпақ жол жасамасақ топырақ эрозияға ұшырайды. Екінші жобамыз – денсаулыққа пайдалы, табиғатты сезінетіндей жалаң аяқ жүретін алаңдар жасау. Алакөлден тас алып келеміз. Тас қана емес шөп, құммен толтырамыз. Сондай-ақ, балаларға арналған арқан паркін жасап, оларға таудағы қауіпсіздік шараларын үйретеміз"", – деді Арқау Шантаев.
Бұл жобаларға жиналған экологиялық жарнаның қаржысы жұмсалады. Қажет ақшаның қалғанын экологияға жаны ашитын жеке компаниялар береді.
Түрген филиалы Кузнецов сайында 2025-2026 жылдары жабайы Сиверс алмасына арналған жаңа ғылыми танымдық маршруты іске қосылады. Биыл наурыз айында ұлттық парк пен Helios компаниясы Сиверс алмасын ұлттық бренд ретінде қалыптастыру жобасы туралы меморандумға қол қойды. Сиверс алмасы – Солтүстік Тянь-Шаньдағы ең көне өсімдіктердің бірі және Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген бірегей алма. Компания жеке инвестиция есебінен парк аумағында ғылыми визит-орталық пен бақылау алаңын, өмірін алма ағашын зерттеуге арнаған академик Аймақ Жанғалиұлына музей салады.
Іле Алатауф паркі аумағында кездесетін 2000-ға жуық өсімдіктің 37-сі Қызыл кітапқа енген. Жануарлар әлемі де ерекше бай. Паркте мекендейтін 47 сүтқоректі жануардың бесеуі Қызыл кітапқа енген. Олар – қар барысы,тянь-шань қоңыр аюы, түркістан сілеусіні, тас сусары, үнді жайрасы. 198 құс түрі тіркелген, оның 11-і қорғалған түрлер қатарында. Сонымен қатар, 5000-нан астам омыртқасыз жануарлар түрі бар.
Парк аумағында 2 миллиард ағаш отырғызу жұмыстары қолға алынған.
Іле Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің орманды қорғау, молайту, қалпына келтіру бөлімінің басшысы Райхан Мұхамеджанованың айтуынша, ұлттық паркте орманды қалпына келтіру және молықтыру аясында 42 гектар аумақта 140,1 мың дана ағаш көшеті отырғызылды. Тұқымбақтарда 0,62 гектар жерге орман тұқымдары себілді. Орманды күтіп-баптау жұмыстары 256 гектар аумақта жүргізілді. Биыл тұқым жинау жоспары – 600 кг, оның ішінде: (шырша – 100 кг,өрік – 380 кг, алма – 120 кг).
""Тауға отырғызатын ағаш көшеттерді бес гектар жерді алып жатқан алты тұқымбағымызда өсіріп, паркімізді толық қамтамасыз етеміз. Оның үшеуі Түрген филилы, Түрген орманшылығында болса, екеуі – Қаскелең шатқалында, біреуі Кіші Алматы орманшылығында орналасқан. Біз тек осы жерде өсетін тұрақты ағаштарды ғана өсіреміз. Олардың тұқымын орманнан жинап алып, осы тұқымбақта, ашық алаңда аялап өсіреміз. Қазір олар орманды молайту жұмыстарында сәтті орындалып жатыр"", – деді Райхан Оразханқызы.
Орманшының айтуынша, ұлттық паркте орманды қорғау және сауықтыру жұмыстары жоспарға сай жүріп жатыр. Мәселен, Іле Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінде 8 мың гектар аумақта орман-патологиялық зерттеу жүргізіліп, 2629,5 гектар жерге зиянкестерге қарсы авиациялық-химиялық өңдеу жасалған.
Іле Алатауы ұлттық паркі аумағындағы Қаскелең шатқалында орналасқан ""Алатау маралы"" атты қожалықтың иесі Кеңес Қайырханұлы марал өсіреді. 2003 жылы Алтайдан 60 бас марал әкеліп, Алатауға жерсіндірген. Содан бері мал басы 150-ге жеткен.
Жыл сайын маусымда маралдың мүйізі кесіліп отырады. Егер кеспесе мүйізі кеуіп кетеді де, ішінде қан қалмайды. Жиналған қаннан емдік мақсатта арнайы өнімдер шығарылады. Шатқал ішінде емдеу орталығы да орналасқан.
Алматыдағы Іле Алатауы Ұлттық паркі аумағында ""Бақыт соқпақтары"" жобасы аясында жаңа абаттандырылған тау маршруты мен Қазақстандағы ең биік аспалы көпір ашылды.
Тау бағыты мен көпірді қазақстандық құрылыс компаниясы Алматының танымал тау бағыттарын абаттандыруға арналған ""Бақыт жолдары"" бастамасы аясында сыйға тартқан.
Абаттандырылған тау маршруты Проходное шатқалы арқылы Терра алаңына және Алёшкин көпірінен 3330 метр биіктікте орналасқан Космостанцияға дейін жалғасады. Маршруттың жалпы ұзындығы – 13,5 км. Жоба аясында салынып, тау символына айналған Алёшкин көпірі – Қазақстандағы ең биік аспалы көпірлердің бірі. Ұзындығы – 50 метр, ал теңіз деңгейінен биіктігі – 3000 метрден асады.
""Бақыт жолдары"" алдағы уақытта жалғасын табады. 2026 жылы Бұтақты шатқалында 17 шақырымға созылатын төрт маршрутты, 2027 жылы 11 шақырымға созылатын ""Жапон жолы – экопост"" бағыттарын абаттандыру жоспарланған.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2024 жылы ұлттық паркке 824 мың турист келген.,,2025-08-06T13:00:00+05:00
oiau-zatqan-adamga-ota-zasauga-bola-ma-neiroxirurgpen-asyq-angime,informburo.kz,Ояу жатқан адамға ота жасауға бола ма? Нейрохирургпен ашық әңгіме,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/oiau-zatqan-adamga-ota-zasauga-bola-ma-neiroxirurgpen-asyq-angime,"Ми – адам бойындағы ең жұмбақ әрі өмірлік маңызы зор мүше. Оның саулығы тек тән саулығы ғана емес, жан дүниеміз бен ой-санамыздың тепе-теңдігіне тікелей байланысты. Ми жұмысын жақсарту, жүйке жүйесі ауруларын емдеу бүгінде медицинадағы ең өзекті бағыттардың біріне айналды. Соның ішінде нейрохирургия саласы – адам миының тылсым сырларын зерттеп, өмір сапасын арттыруға сеп болатын заманауи бағыт. 22 шілде – Дүниежүзілік ми күніне орай ҚР ПІБ Медициналық орталығы ауруханасының нейрохирургі, ми ісіктері мен бассүйек патологияларын емдеуде инновациялық тәсілдерді қолданатын Абылай Серікбаймен сұхбаттастық.
Әңгіме барысында маман тәжірибесімен бөлісіп, озық технологиялардың рөлі мен нейрохирургияның келешегі жайлы ой өрбітті.
– Қазіргі таңда өзіңіз ҚР ПІБ МО ауруханасы қабырғасында орындап жүрген ең бірегей немесе инновациялық ота туралы айтып беріңізші. Қайдан үйрендіңіз, қандай елдің мектебі немесе клиникасы әсер етті?
– Қазір мен негізінен бассүйек негізінде орналасқан қолжетімсіз ісіктерді, сондай-ақ ми тереңінде орналасқан ісіктерді және бірнеше анатомиялық аймақтарға таралған (мысалы, краниоорбитальді немесе краниофациалды аймақтарды қатар зақымдайтын) күрделі ісіктерді жоюмен айналысамын. Мұндай жоғары технологиялық операцияларды орындау терең анатомиялық білімді, микронды дәлдікті және мультидисциплинарлық тәсілді талап етеді.
Бұл ота жасау әдістерін Мәскеудегі Н.Н. Бурденко атындағы нейрохирургия ғылыми-зерттеу институтында және Токио медициналық университетінің ауруханасында білім жетілдіру барысында меңгердім. Бұл мектептер маған бассүйек негізі хирургиясындағы заманауи бағыттарды, микрохирургиялық техника мен эндоскопиялық әдістерді үйлестіре отырып қолдануды үйретті. Қазіргі таңда сол тәжірибені Қазақстанда тиімді түрде енгізіп, күрделі нейрохирургиялық көмекті жаңа деңгейге көтеріп келеміз.
Сонымен қатар, біз сирек кездесетін тамыр патологиялары, соның ішінде Мойя-Мойя ауруы сияқты күрделі жағдайларда да хирургиялық араласулар жүргіземіз. Бұл дерт – ми қанайналымының созылмалы окклюзиялы зақымдануына әкелетін сирек ауру, оны емдеудің негізгі тәсілі – реваскуляризация, яғни диаметрі 1 мм шамасындағы қан тамырларын өзара жалғай отырып, миға қосымша қан ағымының жетуін қамтамасыз ету. Мұндай микроанастомоздар жоғары дәлдікті және микроскопиялық техниканы талап етеді.
Қазіргі таңда біз осы инновациялық тәжірибелерді еліміздің клиникалық тәжірибесіне бейімдеп, күрделі нейрохирургиялық патологиясы бар пациенттерге сапалы және қауіпсіз көмек көрсетуге ұмтылып келеміз.
Оқи отырыңыз: Қалқанша безі ауруы іштегі баланың миына қалай әсер етеді? Дәрігер түсіндірді
– Кейбір ота кезінде науқастың санасын сақтау (awake surgery) қажет болады, яғни адам ояу жатуы керек. Сіздің тәжірибеңізде мұндай жағдай болды ма? Оның қиындығы неде?
– Иә, науқас ояу кезінде ота жасау тәжірибем бар. Мұндай әдіс көбінесе тіл, қозғалыс немесе көру аймақтарына жақын орналасқан ісіктерді алып тастау кезінде қолданылады. Түсіндіре кетсем, ота басталғанда науқасқа наркоз салынады. Хирургиялық араласу барысында ісікті алар алдында пациентті оятып, сөйлеу, қозғалыс сынды функциялары тексеріледі. Содан кейін бәрі дұрыс болса ғана науқас қайта ұйқыға жіберіледі.
Ота жасау кезінде нейроанестезиолог пен нейропсихолог біріге отырып жұмыс істеуі керек, бұл – күрделі командалық жұмыс, сонымен қатар науқастың жай-күйін тұрақты бақылауда ұстау маңызды.
– Сіздің ойыңызша, күрделі нейрохирургиялық отаны сәтті аяқтау үшін команда жұмысының рөлі қандай? Ауруханаңыздағы команда туралы айтып берсеңіз.
– Нейрохирургиялық отаның нәтижесі хирургтың біліктілігіне ғана емес, көпсалалы команданың үйлесімді жұмысына тікелей байланысты. Біздің командамызда 7 нейрохирург пен 2 невролог-паркинсолог бар, оған қоса тәжірибелі нейроанестезиологтар, нейрофизиологтар, нейрорадиологтар, эпилептологтар және ота жасау кезінде, сондай-ақ отадан кейінгі күтімді қамтамасыз ететін мейірбикелер секілді жоғары кәсіби ұжым жұмыс істейді. Әр маман өз рөлін нақты орындаған жағдайда ғана пациент үшін ең қауіпсіз әрі тиімді нәтижеге қол жеткізе аламыз.
– Тәжірибеңізде ерекше есіңізде қалған оқиға туралы айтып беріңізші.
– Жасы қырық шамасындағы ер адамға қатысты бір оқиға есіме түсіп отыр. Оның туыстары алғаш маған қабылдауға келгенде науқас тамақ ішіп, жүре алмайды, когнитивтік функциялары айтарлықтай бұзылып, көру қабілеті кенеттен төмендеп кеткен екен. Тіпті тек жарықты және адамдардың сыртқы сұлбасын ғана ажырата алатын жағдайға жеткен.
Басқа жасалған МРТ зерттеуі кезінде бассүйек негізінде өте үлкен, алып деуге болатын, ми құрылымдарын басып тұрған және ісінуге алып келген ісік анықталды. Науқасқа нейрохирургиялық ем екі кезеңмен жүргізіліп, ісікті толықтай алып тастадық.
Науқастың ауруханадан өз аяғымен шығып, көру қабілетінің қалпына келгені ең әсерлі сәт болды. Оның жақындарын таныған сәттегі қуанышын сөзбен айтып жеткізу қиын. Бірақ кейінірек оның өткен бірнеше айдағы оқиғаларды есіне түсіре алмағаны белгілі болды.
Мұндай оқиғалар кәсіби жолда жиі кездесіп жатады. Қалай болғанда да, біз, кейде еріксіз, кейде мақсатты түрде, біреудің өміріндегі қайғысы мен қуанышының куәгеріне әрі кейіпкеріне айналамыз. Бұл дәрігер қызметінің аса жауапты әрі адамгершілікке толы қыры деп білемін.
Оқи отырыңыз: Жазғы ыстық денсаулыққа зиянын тигізбес үшін не істеу керек? Дәрігер кеңесі
– Миды зерттеу мен емдеуде нейронавигация, жасанды интеллект және роботтандырудың болашағы туралы не ойлайсыз?
– Бұл технологиялар нейрохирургияның келешегін түбегейлі өзгертіп жатыр деп ойлаймын. Мәселен, нейронавигация нақты анатомиялық құрылымдармен жұмыс істеуде жоғары дәлдікті қамтамасыз етсе, жасанды интеллект ісік диагностикасы мен хирургиялық жоспарлауда деректерді талдаудың жылдамдығы мен дәлдігін арттырады. Ал роботталған жүйелер микроқимылдар мен тұрақтылықты талап ететін операцияларда хирургтің қозғалысын бірнеше есе нақты етеді. Болашақта бұл технологиялар бір-бірімен интеграцияланып, нейрохирургияны қауіпсіз, жылдам, әрі нақты салаға айналдырады деп сенемін.
– Альцгеймер, Паркинсон сияқты генетикалық бейімділік пен нейродегенеративті аурулардың алдын алуда нейрохирургияның рөлі қандай?
– Нейрохирургия қазіргі таңда аталған ауруларды толық емдеуді мақсат етпесе де, олардың кейінгі кезеңдерінде симптомдарды жеңілдету және өмір сапасын жақсарту мақсатында қолданылатын deep brain stimulation сияқты нейростимуляция әдістерімен тікелей айналысады. Сонымен қатар, нейрохирургтар мен молекулярлық нейробиологтар арасындағы ынтымақтастық генетикалық және эпигенетикалық факторлардың клиникалық мәнін тереңірек түсінуге жол ашып отыр. Болашақта профилактикалық нейрохирургиялық араласулар немесе биочиптер арқылы ерте диагностика жасау мүмкіндігі талқыланып жатыр.
– Альберт Эйнштейн ""біз миымыздың 10 пайызын ғана пайдаланамыз"" деген екен. Шынында солай ма?
– Бұл тұжырым – ғылыми негізі жоқ миф. Қазіргі МРТ, ПЭТ, фМРТ сынды нейровизуализациялық технологиялар адамның миды жүйелі әрі толыққанды түрде қолданатынын дәлелдеп отыр. Тіпті қарапайым тапсырмалардың өзінде әртүрлі ми аймақтары бір мезетте белсенді болады. Сондықтан, адам миының 10 пайызы ғана қолданылады деген пікір – кең тараған қате түсінік. Шындап келгенде, миымыздың барлық құрылымы белгілі бір қызмет атқарып жатады.
Оқи отырыңыз: Дәрігер: Энергетиктер семіздікке шалдықтырып, жүрек тоқтауына алып келеді
– Келешекте ми ауруларына қарсы қандай инновациялық тәсілдерпайда болуы мүмкін деп есептейсіз?
– Болашақта бірнеше бағыт айрықша рөл атқарады деп ойлаймын. Атап айтқанда, нейрорегенерация және стволдық жасуша терапиясы – зақымданған ми тінін қалпына келтіру мүмкіндігін береді; жасанды интеллектке негізделген диагностика – нейродегенеративті өзгерістерді ерте сатыда анықтауға септігін тигізеді; нейроинтерфейстер (мысалы, Brain-Computer Interface) – сал ауруына ұшыраған науқастарға сыртқы құрылғылармен өзараәрекеттесу мүмкіндігін ашады; нанотехнологиялар – дәрілік заттарды дәл қажетті аймаққажеткізуді қамтамасыз етеді.
Бұл инновациялар интеграцияланып, мидың бұзылған функцияларын қалпына келтіру және аурудың алдын алу үшін жұмыс істейді.
Оқи отырыңыз: Ана болуға дайындықты жүктіліктен кемінде 3-6 ай бұрын бастау қажет – акушер
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Нейрохирург Абылай Серікбай заманауи технологиялар мен болашақ емдеу әдістері туралы пікірін бөлісті.,,2025-07-21T16:30:00+05:00
olim-talqylana-bermeitin-taqyryp-qaitys-bolgandar-turaly-kormenin-aitary-ne,informburo.kz,"""Өлім – талқылана бермейтін тақырып"". Қайтыс болғандар туралы көрменің айтары не",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/olim-talqylana-bermeitin-taqyryp-qaitys-bolgandar-turaly-kormenin-aitary-ne,"Алматыда заманауи суретші Мөлдір Қарубайқызы мен коммуникация маманы Дастан Аққожаның бірлескен ""Жад жолы"" атты партиципаторлық көрмесі өтіп жатыр. Мөлдір мен Дастан инсталляциялар мен экспонаттар арқылы ежелден келе жатқан ""жыртыс"", ""көненің көзі"" секілді әдет-ғұрыпты қайта тірілткен. Көрме авторлары 500-ге жуық адамнан өлім мен марқұмның жады туралы естеліктерін жинап, іріктелген 150-ге жуық хикаяны 17 метрлік матаға тігілген құраққа айналдырған. Әр құрақтың айтары бар. Пішініне, матасына, түсіне қарап-ақ кімге арналғанын білуге болады. Атасы не әкесінен қалған көйлектің жағасы да бар.
Осы орайда Информбюро тілшісі Almaty Gallery-де өтіп жатқан ""Жад жолы"" көрмесін аралап, көрме авторларымен және зерттеушімен сұхбаттасты.
Мөлдір Қарубайқызы , заманауи суретші:
– Көрме жасау идеясын Дастан ұсынды. Мен суретші ретінде формасын бірге жасайық деп келістім. Ата-әжем, ағам, туысқандарым қайтыс болса да бұл тақырыпқа терең үңіле алмадым. Қаза, жад тақырыбы таңсық емес еді, дегенмен жан дүниемнен өткізетіндей болмады. Көрменің эскиздері мен материалдарды жасап жатқан кезде анам қатерлі ісіктен көз жұмды. Сол кезде ғана Дастанның күйін түсіндім. Марқұм әкесі туралы қайта сұрадым. Екінші рет айтқанда ғана жақсы түсіндім.
Анам қайтқан соң біраз күннен кейін Дастанның әжесі қайтыс болды. Бұл тақырып ауыр болса да көрмені анамның жүзіне, Дастанның әжесінің қырқына қарай жасаймыз деп шештік. Марқұм апамның көзін жасағалы жүрген едім. Апамды соңғы рет моншада көрдім. Жалаңаш болатын. ""Арқамды езіп бер"" деп отырған кезі есімде қалыпты. Образ іздеп жүргенде анам дүние салды. Анамды соңғы рет қызыл киіммен жүргенін көріп едім. Анама арнап жасаған қызыл көз өзіме сағыныштан гөрі қайғы кейпінде көрінеді. Қызыл түсті біз де жақсы көрмедік. Қатерлі ісік ауруына ем екен, қызыл киімнен қорқады екен деген соң киіндіріп қойдық.
“Соңғы құшақ” қоштаса алмай қалған жандарға жақынының жылуын сезіну, қоштасып үлгеру үшін қойылды.  Үш құшақ түрі бар: ауыр, орташа, жеңіл. Құшақтың әсері барған сайын әлсірейді. Көрмеге келушілер жақынын еске алып, құшақтап үлгермеп едім деп көрпені ұзақ жамылды.
Өзгелердің хикаясын оқу қиынға соқты. Әсірсе, бес жасар қызынан айырылған ананың жазғаны жүрегіме дөп тиді. Уақыт өткен сайын қазаны қабылдау ауырлай түседі екен. Көрме жасағанда бәріміздің қайғымыз ортақ екенін түсіндім. Дастан екеуміз тек өз қайғымызды ғана ойламай, басқалардың оқиғасын, естелігін, көзін, жадын оятуды көздедік.  Адамдардың жазғаны осындай формаға айналып, бірге жоқтауға, қайғыға ортақтасуға көмектесті.
Оқи отырыңыз: ""Қызым өмір сүретін қоғам үшін өзімді, айналамды өзгертуім керек"". Суретші Мөлдір Қарубайқызымен сұхбат
Дастан Аққожа, коммуникация маманы:
– Көрмеге дайындалған кезде концепцияны барынша жұмырлату және мата іздеу қиын болды. Мата атаулары өзгерген екен. Масаты мата деп сұрағанда сатушылар білмейтін болып шықты. Оқиғаларды сұрыптап, соған сай киім іздеу де қиынға соқты. Тіккенге қарағанда мата іздеуге көп уақыт кетті, себебі оқиғасын айтқанмен де, киімін бергендер аз болды. Марқұмның киімдерін көзі қылып сақтап қалғысы келеді. Кейде киімін таратады. Содан қалмай қалуы да мүмкін.
Көрмені әу баста әкемнің жадын сақтау мақсатында бастадым. Алайда уақыт өте келе тек өзімнің қайғымды көрсеткім келмеді. Себебі бұл тақырып қаншама адамның басын қосады. Әкем қайтқан кезде ғана айналамдағы достарымның әкесінің біразы жүріп кеткенін түсіндім. Ешқашан бұл туралы сөйлеспей, иығымыз қайғының аясында теңескенде ғана осы тақырыпты қозғай бастаған екенбіз. Қоғамымызда бұл тақырып талқыланбайтын, табуланған, жабық тақырып екенін түсіндім. Соны өзгерту үшін осы көрмені жасадық. 500-ге жуық адам оқиғасын бізге аманаттап, өз қайғысын ортаға салып, жақынының жадысын сақтауға үлес қосқаны қатты қуантты.
Көрмеге Үндістаннан келген турист ат басын бұрды. Ол 12 жыл бұрын анасын жоғалтқанын, осылай есте сақтауға болатыны ойға келмегенін айтты. Жады тақырыбы, қайғыны еңсеру тақырыбы тек ұлт не ел, болмаса кеңістік пен аймақты қамтымайды. Көрмедегі экспозициялар Үндістанда жүрген адамның көңілін қозғап, еліне қайтқан соң анасына арнап құрақ жасап көретінін айтты. Бұл сөз жаныма дауа болды, себебі бір адамның ғана мойнына түспеген жүк екенін қабылдау әлдеқайда жеңіл екенін түсіндім.
Үш құшақтан тұратын ""Соңғы құшақ"" экспонаты адамдарға қатты ұнап жатыр. Көрермендер қазақ мәдениетіне жаңа көзқараспен қарап, мұндай салт-дәстүрдің, практиканың бар екенін білмегенін айтып жатыр. Өнер жанды сипап қана қоймайды. Санаға ой тамызық болса екен деген үмітіміз ақталды.
Көрмедегі жыртыстардың барлығы талқыланбай, көрінбей жатқан адамдардың сезімдері секілді. Біз сол сезімдердің барлығын ескеріп, елеп, зат жасағымыз келді. Біз үшін құрақ – сол заттың негізгі формасы. Құрақ, жыртыс қазақ санасындағы өмір пәлсапасын жақсы көрсететін секілді. Біз де соны көрсеткіміз келді. Не болса да жақсы, қайғылы сәттер туралы бұйым жасауға болады деген ой салдық.
Оқи отырыңыз: ""Жайма – адам баласы барынша шынайы болатын жалғыз кеңістік"". Оспан Әли хоспис өмірін арқау еткен көрмесі туралы
Камилла Асхат, әлеуметтанушы, зерттеуші :
– Сауалнамада үш негізгі блок болды. Социодемографиялық блок респонденттердің жалпы бейнесін анықтауға көмектесті. Бір блокты қайтыс болған жақындар туралы естеліктерге арнадық: оларды қалай есте сақтағанымызды және өз қайғымызды қалай өткергенімізді сұрадық. Тағы бір маңызды блок – жады/еске алу тәжірибелері: марқұмның заттарын сақтап қалдыңыз ба, мұны саналы түрде жасадыңыз ба, оны ""жыртыс"" сияқты дәстүр ретінде ұстандыңыз ба деген сұрақтар болды. Басты зерттеу сұрағымыз: ""жыртыс"" тәжірибесі әдет пе (жеке сипаттағы, белгілі бір аймақтық, жас не этникалық топпен шектелген практика) әлде дәстүр ме (кеңінен таралған тәжірибе)? Талдау барысында біз әсіресе адамдардың осы қырды қалай ой елегінен өткізгеніне назар аудардық: қайғыру тәжірибелеріне қатысты рефлексия бар ма, марқұмның жеке заттарын өзінде қалдыруды қажет әрі маңызды деп санай ма.
Менің міндетім негізінен аналитикалық болды: біз нақты зерттеу сұрағына жауап іздедік. Бірақ сонымен бірге өте сезімтал материалмен жұмыс істедік. Сол себепті мен Мөлдір мен Дастанға арасында біздің ортақ мақсатымыз – нақты сұраққа жауап табу екенін және бұл іске бізден бөлек тағы 450 адамның қатысып отырғанын еске салып отырдым. Өйткені олардың әңгімелері мен үшін – эмпирикалық дерек, ал олар үшін – шығармашылыққа арналған материал.
Зерттеу барысында біз мына негізгі тұжырымдарға келдік:
Өлім туралы неге сөйлеспейміз дегенге бірнеше себеп бар. Өз өліміміз немесе жақындарымыздың қазасы жайлы әңгіме көбіне қаралы, шамадан тыс ашықтық ретінде қабылданады. Сондай-ақ ""өлім туралы айтсаң, оны шақырып аласың"" деген ырым-сенімдер кең таралған. Нәтижесінде өлімді түсіну жеке кеңістікке ығыстырылады – өмірдің ақыры туралы ойлану көпшілік алдында емес, оңашада, өз-өзіңмен жүруі керек деп саналады. Тақырып қоғамдық кеңістіктен шеттетілгенде, адамдар нақты өмірде өліммен бетпе-бет келгенде әлдеқайда дәрменсіз болады: жақындарының қазасы немесе өлімге әкеп соғатын дерт оларды моральды тұрғыдан дайын емес кезде қағып түсіреді.
Қоғамда ортақ ""өлім тілі"" қалыптаспауынан қайғыру үдерісінің өзі күрделене түседі: адам өзін оқшауланғандай, ешкім түсінбейтіндей сезінеді, тіпті ұзаққа созылған қайғысы үшін ұялуы мүмкін. Сол себепті біз өлім мен қайғы туралы әңгімені қалыпты дүние деп санауға тырысамыз – жоғалтуды өмірдің ұялмай айтуға болатын табиғи бөлігі ретінде мойындататын мәдени кеңістік құру маңызды. Дегенмен сенімге негізделген орта пайда болған сәтте-ақ адамдар өлім мен жады туралы сөйлесуге дайын екені көрінді. Бұл өлім тақырыбының табуға айналуы оған қатысты қызығушылық пен эмоциялардың жоқтығын емес, керісінше оларды білдіруге лайық мәдени арналардың жоқтығын көрсетеді.
Оқи отырыңыз: Қазақ оюынан шабыт алған суретшінің көрмесі ашылды
Зухра Асылбекқызы, өнертанушы:
– Заманауи белсенді суретші Мөлдір Қарубайқызы мен коммуникация маманы Дастан Аққожаның бірлескен жобасы партиципаторлық көрменің үлгісін ұсынады. Мұнда аворлар бақилық болған жандардың артында қалған заттарын 150-ге таяу адамдардан жинақтап, сұхбат алып, оларды көрме экспозициясына айналдыру барысында оның ұжымдық жадта көрініс табуын материалдандыру арқылы жүзеге асырады. Мұндай естеліктер ұжымдық жад пен ұжымдық мәдениеттің белгісі болмақ. Осылайша көрме көптеген естеліктерден құралған бірнеше инсталляцияларда көркемдік пішінде шешім тауып, сол естелік иелерін еріксіз көрмеге қатысушылардың біріне айналдыру арқылы ерекшеленіп, заманауи сипатты иеленген.
Көрмеге қойылған инсталляциялар мен экспонаттар арқылы жоба авторлары халықтың санасында сонау ерте замандардан қалыптасқан ""жыртыс"", ""көненің көзі"" секілді ұғымдардың дәстүрге, ғұрыпқа немесе уақыт өте келе қалыптасқан әдетке жататынын анықтап, шекараларын айқындауға тырысады. Бұл процесс көрмеге қатысушылар мен көрерменнің, суретшілер мен антропологтардың, өнер зерттеушілері мен жоба авторларының қатысуымен өтетін кездесулер, талқылауларда жүзеге аспақ.
Жоба авторлары көрме барысында өнер туындысы мен қоғамды сабақтастыруға талпынып, оларды ортақ диалогқа түсуге, өзінің бірегейлігін табуға, бақилық болған жақынына деген тұншыққан сезімдердің эмоционалдық күйзелісін еңсеруге шақырады.
Өмір – өлімді қабылдаудың тәжірибесін қалыптастыратын мектеп. Ал өнер – соны еңсеруді үйрететін терапия.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Көрме Almaty Gallery-де 29 шілдеге дейін жалғасады. Кіру – тегін.,,2025-07-25T16:00:00+05:00
onerin-unatqandar-men-boksege-syn-aitqandar-dzei-lo-qalai-qazaq-qogamyn-ekige-zardy,informburo.kz,Өнерін ұнатқандар мен бөксеге сын айтқандар. Джей Ло қалай қазақ қоғамын екіге жарды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/onerin-unatqandar-men-boksege-syn-aitqandar-dzei-lo-qalai-qazaq-qogamyn-ekige-zardy,"1 тамыз күні Астанада америкалық әнші, актриса әрі әлемдік шоу-бизнестің жұлдызы Дженнифер Лопес (J.Lo) алғаш рет Қазақстанда жеке концертін өткізді. Астана Аренада өткен кешке 25 мыңнан астам жанкүйер жиналды. Бұл шоу көпшіліктің есінде ұзақ сақталары анық. Алайда концерттен кейін әлеуметтік желілерде қызу пікірталас туындап, қоғам екіге жарылды: бірі Джей Лоның кәсіби шеберлігін жоғары бағаласа, енді бірі оның сахналық образдарын сынға алды.
Желіде Джей Лоның дауысы, сахналық қойылымы, бишілермен үйлесімділігі мен шоу сапасына, әнішінің еңбекқорлығына тәнті болған қазақстандықтар аз емес.
""25 жыл бұрын Лопес стиль символы еді. Ал бүгінде – еңбекқорлықтың символы. Алдыңғы күні Шарм-эл-Шейхте болды. Бүгін – Астана. Түнде Ереванға ұшады. Біз – оның гастрольдік турындағы 15-ші қаламыз. Демалысы небәрі бір күн. Ұшақта ұйықтау дегеннің не екенін өздеріңіз де білесіздер. Ол мұның бәріне қалай үлгеретінін түсіну үшін ""Halftime"" деректі фильмін көруге кеңес беремін. Ол – лидер. Барлық жағынан. Жинақы. Сахнаға өзін 1000% арнайды"", – деп жазды Динара Сәтжан есімді Instagram қолданушысы.
Көпшілік мұндай деңгейдегі шоуды алғаш рет көргенін айтып, шоу-бизнес өкілдеріне үлгі болғанын жазды.
""Бізде әлемдік сахна көрмеген кісілігі басым әншілер көп. Қалтасына он теңге түссе, ойына келгенін істеп, халықтың төбесіне секіреді. Одан қалса, бір-бірінің артын шұқиды. Біздің өнер ""иіскетумен, иіскейіннен"" ары аса алмай жатыр. Студияда түнімен фонограмма жазғанына масаттанып жүрген әншілерге Джей Ло – сабақ. Сахна – тек шынайы еңбекті ғана көтереді. Шамалары жетсе, сәусілдетіп киетін көйлектерін киіп, Дженнифердің елінде өнер көрсетсін! Көрсетсін де, сол елдің халқын біздікіндей тәнті етсін! Сөздің тоқетері, Джей Ло ешкімді қазақтықтан айырған жоқ. Ол – дамыған елдің өнерін көрсетті. Бар болғаны – сол ғана. Әңгіме біздің саналы түрде оны қабылдауымызда. Ешкімнің мойынынан бұрап қазақ ете алмаймыз. Өйткені, өзіміз қазақ бола алмай жүрміз!"", – деп жазды Ажар Момбек есімді Facebook қолданушысы.
Көрермендердің айтуынша, сахна техникасы, дыбыс сапасы және хореография – бәрі халықаралық стандартқа сай болды. Тіпті концерттен соң әйелдер қауымы спортпен шұғылдануға мотивация алғанын жазып жатты.
""Джей Лоны көрген бүкіл қазақ қыздары ертең спорт залға баратын болды ғой"", – деп жазды Threads қолданушысы.
Оқи отырыңыз: ""Неге қазақтар Дженнифер Лопесті сонша жақсы көреді?"". Әншінің менеджерлері Қазақстанда билеттердің жылдам сатылғанына таңғалған
Сонымен қатар, шоу кезінде Дженнифер Лопестің бірнеше рет сахнаға іш киімге ұқсайтын костюммен шығуы желі қолданушыларының бір бөлігінің наразылығын тудырды.
""Иә, ол жаста денені уыста ұстап, олай қимыл-қозғалыс жасау - ерен еңбек, маңдай тер. Харизмасы да ұшан-теңіз. Бірақ юбка, шалбармен де шығады ғой, ол әнші. Тек “купальникпен” емес. Келген еліндегі жергілікті халықтың менталитеті ескеріліп, сахналық киімдеріне жабықтау элементтерді қосса, оның да елге деген кұрметінің белгісі болар еді. Бір жерін жарқыратып жүрсе, әрине назар әуелі сол жерге түседі де, “ұлы өнер” соның тасасында қап кетеді"", – деп жазды Facebook қолданушысы Ләззат Ахатова.
Желі қолданушылары Дженнифер Лопес пен Димаш Құдайбергеннің өнерін салыстырып жатты.
""Димаштікі гипер вокал яғни адамзат әншілік өнерінің ең шегі. Димаш даусына ешкім шекара қоя алмайды, сондықтан оның өнеріне қай елге барса да кедергі жоқ – есік ашық, өйткені Димаш даусы – жалпы адамзаттық ән салу өнерінің жеткен жетістігі, бағындырған биігі (...) Ал Лопес өнері дауыс атаулыдан жұрдай болғандықтан – мұндай биіктіктен ада. Оныкі – тек тән қоздырушы ғана. Дені стриптиз элементерінен тұратын оның өнері түйсіксіз надан тобырдың төмен талғамын қанағаттандыруға арналған. Сондықтан ол әнді кешіріңіздер, көтпен салады және бұлай айтуды ол өте шебер меңгерген. Әдетте мұндай концерттерге рухани мүгедектер, тирандар, абьюзерлер, коррупционерлер, педофилдер, өз ұлтын жек көретін нигилистер, наркомандар мен арабқұлдар жалпы мұндай комплексін жарияға салмай ішінде сақтайтын ""скрытый извращенецтер"" құмар келеді. Өйткені мұнда алапат арсыздық, жойқын есіріктік бар. Ал ""извращенецтерге"" бұдан артық не керек?!"", – деп жазды ақын, өнертанушы Ерлан Төлеутай.
Дженнифер Лопестің концертіне барған адамдарды да сынға алғандар болды.
""Сахнаға Джей Ло шыққан жоқ. Сахнаға біздің дүниенің алдында дірілдеген әлсіздігіміз, біздің ұлтсыздыққа деген құмарлығымыз шықты деп ойлаймын. Көп адамдардың әлеуметтік желідегі жазбаларына қарасақ. Көзіміз – жарыққа, құлағымыз – даңғазаға, жанымыз  жалаңаш бейнеге байланыпты-мыс... Бірақ, ешкім байқамады. Ол кеште біз Джей Лоны көрген жоқпыз. Біз өз бейшаралығымызды көрдік десек болар? Ол қазақша ән айтқан жоқ. Айтпайды да. Айтуға міндетті де емес. Бірақ біз... Жаппай барып, қол шапалақтауға міндетті болдық па?! Ол шоу үшін келді. Біз шоу үшін рухымызды сатып алдық па?"", – деп толғанды Асылхан Дәрібаев есімді желі қолданушысы.
Тіпті Абайдың 180 жылдығына арналған іс-шаралармен тұспа-тұс келгені үшін Дженнифер Лопестің Алматыдағы концертіне бойкот жариялағандар да болды.
Бұл пікірлер қоғамда мәдениетаралық қарым-қатынас пен сахнадағы еркіндік мәселесіне қатысты пікірталастың әлі де өзекті екенін көрсетеді.
Оқи отырыңыз: Әйгілі әнші Дженнифер Лопес Алматыда жеке концертін өткізеді
Мәдениеттанушы Әсия Бағдәулетқызы әлемдік поп мәдениетке қазақ дәстүрлі сахнасының шарттары мен талаптарын қою орынсыз екенін айтады.
– Дженифер Лопестің киімінен, концертінің датасынан қандай да бір диверсия көріп аттандаған адамдарға таң қаламын. Олардың көбі біздің реал өмірден басқа бір кеңістік пен уақытта өмір сүретіндей. Джей Ло не әлемдік поп-мәдениет өкілдерінің өнімдерін тұтынатынымыз құпия емес еді ғой. ""Санын жалтыратты"" дей ме, ""бұтын ашты"" дей ме, оның ешқайсысы жаңалық емес: Джей Ло бүгін Джей Ло болған жоқ. Әні мен биін онсыз да теледидар мен интернет арқылы тұтынып өскен ұрпақ та, әлі тұтынатын ұрпақ та жетіп артылады.
Сондай-ақ әлемдік поп мәдениетке қазақ дәстүрлі сахнасының шарттары мен талаптарын қою орынсыз да қисынсыз. Бұл өз заңдылықтары мен этикалық талаптары бар, әр түрлі жазықтықтарда, қатар өмір сүре беретін өнер формалары. Біз кеңістік (география) ғана емес, уақыттың да өніміміз. Сондықтан ұлттық мәдениетіміз бен музыкамызбен қатар өз дәуіріміздің әлемдік мәдениетін тұтынуымыз заңды. Өзіміз аңсайтын демократиялық құндылықтар да, ашық қоғам да әлеммен терезесі тең, ашық байланыста болуды меңзесе керек.
Үшіншіден, поп-мәдениетті онсыз да тұтынамыз, Лопес деңгейіндегі әлемдік жұлдыздарды көру үшін Дубайға, не Батысқа арнайы ұшып барып, басқа елдің экономикасына қаржы тастап келіп жатқан отандастарымыз қаншама. Қайта осындай жұлдыздарды елге тартып, сондай шоулардан ел экономикасына пайда ойлағанымыз қисынды емес пе? Қыруар қаражат жұмсап концерттік залдар салдық, сол табыс әкелмей қаңырап тұру керек пе? Әлде фонограммаға тойғызатын, жалқау пост советтік эстраданың “шығармашылығы” үшін ғана салынды ма? Бұл сияқты бір концертке қанша адам ағылады, соның айналасында қанша бизнес жүреді, сонымен бірге сахнаның артында келешекте өз елімізде осындай шоулар жасауға, әншілерімізді әлемге шығаруға пайдасы тиетін қаншама пайдалы байланыстар орнайды. Ал тыңдарман осындай шоуларды жиірек көрсе, отандық поп-мәдениетке де талабы артады, отандық әртістер де бәсекеге ұмтылады.
Түптеп келгенде, Лопес әлемдік деңгейде мойындалған әртіс, сондай деңгейдегі әртістердің Қазақстанның сахналарына келіп ән салып, шоу жасап жатқаны біздің жаһанның бір бөлігі екеніміздің белгісі.
Өз басым Джей Лоның тыңдарманы емеспін, Қазақстанда болсам концертіне баруым да екіталай, бірақ сол концертке барғандарды жазғыру, немесе ""кім ұйымдастырды?"" деп кінәліні іздеу қисынсыз. Джей Лоның концертіне де, Абайдың тойына да үлгеретін, дәстүрлі музыканы да, поп музыканы да қатар тыңдайтын ұрпақтың өкілімін деп есептеймін өзімді. Алайда адамдарды біріктіретін, көңілдерін көтеретін концертке өз талғамының ғана өлшемімен қарайтындар, сынайтындар қай буында да (аға буында да, орта буын, не жастар арасында да) бар, және оған да плюрализмнің белгісі деп әсіре эмоциясыз қарай білуіміз керек.
Ал антрополог, мәдениеттанушы Динара Әбілденованың пікірінше, мұндай түрлі пікірлердің туындауы мемлекеттің өзі зайырлы дей тұра біресе дінді, мәдениетті тірек құралы ретінде пайдалана отырып, енді бір жерде оған қарсы шығып отыруының салдарынан екенін айтады.
– Мәдени құндылық, этикалық шекара бұл жазылмаған нормалар категориясына кіреді. Еш жерде жазылмаған ережелер болғандықтан әр адам өзі өсіп, тұрып жатқан шектелген ортасына қарай белгілі бір әрекет, киіну салтын қалыпты деп санауы мүмкін. Біздің қоғамды алсақ, бір ортақ мәдени құндылық бар деп айту қиын. Әлеуметтік, экономикалық, наным-сенім жағынан әртүрлі көзқарасты адамдар бар, әрі ол қалыпты құбылыс. Жекелеген индивидтің, белгілі бір ортаның сенімін басқаларға таңып қою дұрыс емес. Әрі бұл нормалар заңда жазылып, тыйым салынған әрекеттер қатарына жатпайды да.
Жалпы мұндай түрлі пікірлердің болуы – мемлекетіміздің өзі зайырлы дей тұра біресе дінді, мәдениетті тірек құралы ретінде пайдалана отырып, енді бір жерде оған қарсы шығып отыруының салдарынан.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мәдениеттанушы  әлемдік поп мәдениетке қазақ дәстүрлі сахнасының шарттары мен талаптарын қою қисынсыз екенін айтады.,,2025-08-05T15:30:42+05:00
qant-diabeti-aleumettik-manyzy-bar-aurular-tiziminen-syzyldy-bul-infrakt-pen-insulttin-artuyna-akelui-mumkin,informburo.kz,Қант диабеті әлеуметтік маңызы бар аурулар тізімінен сызылды. Бұл инфракт пен инсульттің артуына әкелуі мүмкін,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qant-diabeti-aleumettik-manyzy-bar-aurular-tiziminen-syzyldy-bul-infrakt-pen-insulttin-artuyna-akelui-mumkin,"Қант диабеті – әлем бойынша миллиондаған адамның өмір сүру сапасына тікелей әсер ететін күрделі әрі созылмалы дерт. Қазақстанда бұл диагнозбен өмір сүріп жатқан азаматтар саны жылдан-жылға артып келеді. Сондай-ақ соңғы уақытта елде диабетпен ауыратын адамдардың құқықтарын, өмір сапасын және денсаулығын қамтамасыз етуге бағытталған медициналық саясатқа қатысты алаңдаушылық арта түсті.
Алматыда ""Диабеттік ата-аналар комитеті"" қоғамдық қоры ұйымдастырған баспасөз конференциясында қант диабетімен ауыратын қазақстандықтарды дәрілік қамту, заманауи инсулиндерге қолжетімділік, халықаралық медициналық стандарттардың бұзылуы және мемлекеттік деңгейдегі шешімдердің салдары жан-жақты көтерілді. Бұл шарада медициналық сарапшылар, заңгерлер, пациенттер мен азаматтық қоғам өкілдері үн қосып, қабылданып жатқан шешімдердің медицина мен адам құқығы қағидаттарына сай келмеуі салдарынан туындауы мүмкін қауіптерді атап өтті. Кездесудің басты мақсаты – қоғам назарын маңызды мәселеге аударып, шешімін табуға ықпал ету болды.
Кездесуде талқыланған басты мәселелердің бірі – 2025 жылғы 14 шілдеде қабылданған №206-VIII ҚРЗ заңына сәйкес, қант диабетінің әлеуметтік маңызы бар аурулар санатынан алынып тасталуы болды.
""Бұл шешім медициналық ғана емес, жалпы логикаға да қайшы келеді. Қант диабеті – Қазақстандағы инфаркт пен инсульттің басты себептерінің бірі. Мұндай ауқымды аурудың әлеуметтік маңызы бар аурулар тізімінен шығарылуы біз үшін түсініксіз. Бұл – мемлекет тарапынан пациенттерді қолдаудан бас тарту деген сөз"", – деді ""Диабеттік ата-аналар комитеті"" ҚҚ директоры Руслан Закиев.
NOMAD зерттеуінің мәліметінше, елдегі ересек тұрғындар арасында 2-типті қант диабетінің таралуы 8,2 пайызды құрайды, бұл шамамен 1 640 000 адам деген сөз. Аталған аурудан туындайтын асқынулар, мүгедектік пен өлім жағдайларынан экономикаға келетін жыл сайынғы шығын көлемі 436 миллиард теңгеден асады деп бағалануда.
Оқи отырыңыз: Бір минутта мидың 2 миллионға жуық нейроны өледі. Инсульттің алдын алу жолдары қандай
Баспасөз конференциясы барысында деглудек инсулиніне – заманауи әрі қауіпсіз препаратқа – қолжетімділіктің жасанды түрде шектелуі де сынға алынды.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап детемир инсулинін жеткізу тоқтатылады. Ал деглудек инсулині тек балалар мен жүкті әйелдерге ғана қолжетімді болады. Бұл ретте заңнамада нақты анықталмаған ""жасөспірім жастағы балалар"" деген түсініксіз термин қолданылған.
""Мұндай тұжырым заңнамаға сенімділікті төмендетіп қана қоймай, мыңдаған бала мен жасөспірімді емделу құқығынан айыруы мүмкін"", – деді медицина ғылымдарының кандидаты, Қазақстандық қант диабетін зерттеу қоғамының төрағасы Жанай Ақанов.
Сондай-ақ сарапшылар ГТП-1 класындағы дәрілік заттардың – атап айтқанда Виктоза және Трулисити препараттарының – тегін дәрілік қамту тізімінен алынып тасталғанына алаңдаушылық білдірді. Бұл препараттар бүкіл әлемде қандағы қант деңгейін, дене салмағын бақылау мен жүрек-қан тамырлары қаупін азайтуда тиімділігімен танылған.
Эндокринологиялық көмектің стандарттарының сақталмауы
Медициналық көмектің бекітілген стандарттарына сәйкес, егер инсулин терапиясы 18 жасқа дейін басталса, мемлекет студенттер мен жүкті әйелдерді инсулин помпаларына арналған шығын материалдарымен қамтамасыз етуге міндетті. Алайда, шын мәнінде, кәмелетке толған пациенттер мұндай көмекке екі жарым жыл бойы қол жеткізе алмай келеді.
Оқи отырыңыз: Қант диабетін қандай белгілер арқылы анықтауға болады
Балаларға арналған дәрі-дәрмектер тізіміне халықаралық қауіпсіздік сараптамасынан өтпеген бірқатар препарат енгізілген. Атап айтқанда, АҚШ-тың FDA ұйымы балаларға қолдануға рұқсат етпеген Humalog Mix 25 және Humalog Mix 50 екі фазалы инсулиндері қолданылады.
""Аталған препараттарды балалар тізіміне енгізу – халықаралық қауіпсіздік стандарттары мен дәлелді медицинаның принциптеріне қайшы келетін, өте қауіпті шешім. Мұндай шешімдерді Денсаулық сақтау министрлігінің жанындағы атышулы мекеме – Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы қабылдап отыр. Айталық, дәл осы орталық бұған дейін Қазақстанда іс жүзінде өндірілмейтін ""отандық"" қолғаптар шығаратын ""ҚазМедПром"" ЖШС-не тіркеу куәліктерін берген"", – деді Руслан Закиев.
Баспасөз конференциясын ұйымдастырушылар Денсаулық сақтау министрлігіне төмендегідей нақты талаптарды жария етті:
""Біз жай ғана алаңдаушылық білдіріп отырған жоқпыз – біз өз балаларымыздың, күн сайын қолдауға мұқтаж жақындарымыздың өмірі туралы айтып отырмыз. Денсаулық сақтау министрлігінің қабылдаған әрбір шешімі олардың өмір сүру сапасы мен ұзақтығына тікелей әсер етеді"", – деп қорытындылады ұйымдастырушылар.
Оқи отырыңыз: Қалай қант диабетінің алдын алуға болды? Дәрігер кеңесі
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматыда қант диабетіне қатысты медициналық көмектегі өзгерістер талқыланды.,,2025-07-31T13:00:00+05:00
qazaqstanda-aue-biletinin-ortasa-quny-5-kundik-zalaqydan-aspaidy-iata-europa-boiynsa-vice-prezidenti,informburo.kz,Қазақстанда әуе билетінің орташа құны 5 күндік жалақыдан аспайды – IATA Еуропа бойынша вице-президенті,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-aue-biletinin-ortasa-quny-5-kundik-zalaqydan-aspaidy-iata-europa-boiynsa-vice-prezidenti,"Маусымның басында Үндістан астанасында өткен IATA қауымдастығының кезекті жиналысы әлемдегі авиация саласындағы қауіпсіздік, отын үнемдеу, қоршаған ортаны қорғау, табысты арттыру және өзге де мәселелерді қозғаған болатын. Соңғы жылдары салаға экономикалық және қаржылық мәселелерден бөлек, саяси жағдайлар да айтарлықтай ықпалын тигізіп жатыр. Осы орайда, бұл өзгерістер тікелей Қазақстан нарығына қандай әсерін беріп жатқаны туралы IATA-ның Еуропа бойынша өңірлік вице-президенті Рафаэль Шварцманмен сұхбаттастық.
– Нью-Делиде өткен IATA жиналысында әлемдегі әуе парктерінің ескіру мәселесі көтерілді. Өкінішке қарай, болжамға сәйкес, ұшақтардың орташа жасы арта береді. Бұл ретте Қазақстан мен Орталық Азиядағы жағдай қандай?
– Қазіргі таңда әлемдегі әуе кемелерінің орташа жасы шамамен 14,8 жылды құрайды. Бұған жаңа ұшақтарды жеткізудегі іркілістер себеп. Ал жалпы Орталық Азиядағы ұшақ паркі жаһандық орташа деңгейден шамамен 5 жылға ескі. IATA жиынында бұл мәселе ұшақ жеткізудегі шектеулерге байланысты өндірістің баяулауынан туындағаны айтылды. Алайда бұл қауіпсіздікке тікелей әсер ететін мәселе емес. Бұл – отын үнемділігі мен қоршаған ортаға әсер тұрғысынан маңыздырақ. Жаңа ұшақтар аз отын тұтынады, шығарындылары аз болады. Сондай-ақ, олардың дыбысы да төменірек, бұл әуежай маңында тұрғындар мен кәсіпорындар үшін тиімді.
Ал қауіпсіздікке келсек, Қазақстан үшін ең бастысы – халықаралық стандарттарға сай болу. Мысал ретінде IATA-ның операциялық қауіпсіздік аудитін (IOSA) атауға болады. Қазақстандағы Air Astana, Fly Arystan, Scat Airlines және Qazaq Air сынды ірі әуе компанияларының IOSA сертификатына ие болуы – өте жоғары көрсеткіш.
Оқи отырыңыз: Әлемде бір әуе жолаушысынан бір сапарда 7 доллар ғана пайда түседі – IATA
– Қазақстанның авиациясы IATA стратегиясында қандай рөлге ие және оның әлеуетін қалай бағалайсыз?
– Қазақстанның авиация саласы жыл сайын 10%-дан аса өсіп келеді. Бұл – алдағы 20 жылда дамушы авиация аймақтары үшін болжанған жаһандық орташа көрсеткіштен екі есе көп. Қазақстан әуежай инфрақұрылымына инвестиция салып жатыр, егер реттеушілік мүмкіндіктерін де осы қарқынмен дамыта алса, онда Орталық Азияда көшбасшылық орынға ие болады.
– Үндістандағы ұшақ апатын ескере отырып, Орталық Азиядағы әуе қауіпсіздігіне қандай баға бересіз? IATA жиналысында жаңа рейстер саны ұшақ паркін жаңарту қарқынынан озып бара жатқаны айтылды. Бұл қауіпсіздікке кері әсер ете ме және апаттар санының жыл сайын арта түсу қаупі бар ма?
– Бұған дейін айтқанымдай, ұшақтарды жаңарту қауіпсіздікке тікелей әсер етпейді. Барлық ұшақтар қатаң сертификаттау мен техникалық қызмет көрсету талаптарына сай болуы керек. Сонымен қатар, ұшқыштар да қайта даярлаудан өтіп, қатаң түрде бақылауда болады.
– Сарапшылардың пікірінше, Орталық Азиядағы авиация нарығының даму қарқыны аса жоғары емес. Алайда аймақтың теңізге тікелей шыға алмауы әуе жүк тасымалының дамуына жақсы ынталандыру болуы тиіс деген ой келеді. Қазақстандық авиация саласының дамуының перспективасы қандай?
– Қазақстан теңізге тікелей шыға алмайтын ел болғанымен, оның экономикасы мен негізгі экспорт өнімдері (мұнай, пайдалы қазбалар мен металдар) әуе жүк тасымалының қарқынды өсуіне көп мүмкіндік бере бермейді.
Бірақ жолаушылар тасымалы бойынша жағдай бөлек. Соңғы он жылда Қазақстанда жолаушылар тасымалы 57%-ға өсті, ал соңғы 5 жылда 107 жаңа халықаралық бағыт ашылды. IATA-ның әуе байланысы индексі 2014 жылдан бері Қазақстанның Азия-Тынық мұхиты аймағымен байланысы аздап төмендегенін көрсетсе де, басқа елдермен байланысы 150%-дан аса өскен. Бұл – нарықта әлі де үлкен әлеует бар екенін көрсетеді. Қазіргі таңда Қазақстанда әуе билеттерінің орташа құны 5 күндік жалақыдан аспайды, бұл да нарықтың кеңеюіне мүмкіндік барын білдіреді.
Оқи отырыңыз: Тариф дауына қарамастан, әлемде жолаушылар мен жүктің әуе тасымалы арта түсті
– IATA мен Қазақстанның авиациялық отынмен қамтамасыз ету және декарбонизация бағытындағы жоспарлары қандай? Қазақстанда тұрақты авиациялық отынды (SAF) өндіру мүмкіндігі бар ма?
– 2021 жылы авиация 2050 жылға қарай көмірқышқыл газының шығарындыларын нөлге дейін төмендету мақсатын қойғаннан кейін, тұрақты авиациялық отын (SAF) бұл стратегияның басты элементіне айналды. SAF көмірқышқылын азайтудағы 65% үлесті қамтамасыз етуі тиіс, яғни қазіргі жылына 2,5 миллиард литрден 2050 жылға қарай 450 миллиард литрге дейін өндіру қажет болады.
SAF өндірісін дамыта алған мемлекеттер осы сұраныстан пайда көре алады. Қазақстанда SAF шикізаты жеткілікті болғандықтан, экспорттық әлеуеті зор. Дегенмен, өндірілген SAF отыны Jet A-1 стандартына сай болуы керектігін ескеру маңызды. Мысалы, Ресей мен ТМД елдерінде кең таралған TS-1 стандарты бұл мақсатқа сай келмейді.
Оқи отырыңыз: IATA тұрақты авиаотын жеткізу үшін жаңа SAF Matchmaker платформасын іске қосты
– Әлемнің әр түкпіріндегі соғыстар мен әскери операциялар авиацияның дамуына, соның ішінде Орталық Азияға қалай әсер етуде? IATA бірнеше рет азаматтық ұшақтар ешқашан әскери мақсатпен немесе қандай да бір қателікпен нысанаға алынбауы қажет екенін мәлімдеді. Алайда өмірде өзгеше жағдайлар да болып жатыр...
– 2023 жылы желтоқсанда Әзербайжан әуе жолдарының (AZAL – ред.) №8243 рейсінің апатқа ұшырауы бұл қауіптің нақты екенін көрсетті. Азаматтық авиация әскери қақтығыс жағдайында нысана болмауы тиіс, бірақ өкінішке қарай, кейде солай болып жатыр. Мұндай жағдайлар азаматтық ұшулар үшін көптеген әуе кеңістігінің жабылуына алып келді. Дегенмен, қазіргі қауіпсіздік жүйесі ұшақтарды қорғауға жеткілікті деңгейде.
Шын мәнінде, Ресей әуе кеңістігінің (және керісінше, ЕуроОдақ әуе кеңістігінің Ресей ұшақтар үшін) жабылуы Орталық Азия үшін Еуропа мен Азия арасындағы көпір болуға мүмкіндік береді. Дегенмен, бұл – қауіпсіздікке қатысы жоқ саяси шешім. Біз бұл қақтығыстар тез және әділ шешіліп, адамдардың еркін саяхаттауы үшін мүмкіндіктер туады деп үміттенеміз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Соңғы 10 жылда Қазақстанда жолаушылар тасымалы 57%-ға өсті, 5 жылда 107 жаңа халықаралық бағыт ашылды.",,2025-07-21T14:00:11+05:00
qyz-alyp-qasu-dastur-me-qylmys-pa-ara-zigin-qalai-azyratamyz,informburo.kz,"Қыз алып қашу – дәстүр ме, қылмыс па? Ара-жігін қалай ажыратамыз",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qyz-alyp-qasu-dastur-me-qylmys-pa-ara-zigin-qalai-azyratamyz,"Соңғы үш жылда Қазақстанда қыз алып қашу немесе мәжбүрлеп некеге тұрғызу фактілеріне қатысты полицияға 214 шағым түскен. Оның тек 10-ы ғана сотқа жеткен. Қалған 204 іс тергеу сатысында жабылған. Енді қыз алып қашқандарға қылмыстық жауапкершілік енгізіледі. Сенат қылмыстық кодекстке осындай өзгерістер енгізу туралы заң жобасын мақұлдады.
Заңнамалық өзгерістерге сәйкес, енді адамды бопсалау арқылы некеге тұруға мәжбүрлеу — қылмыстық жауапкершілікке жатады. Мұндай әрекет үшін: 2 мың АЕК-ке дейін айыппұл (шамамен 7,8 млн теңге) немесе дәл осы мөлшерде түзеу жұмыстары немесе 2 жылға дейін бас бостандығын шектеу не бас бостандығынан айыру жазасы қолданылады.
Егер некеге мәжбүрлеу кезінде күш қолданылса, жәбірленуші кәмелетке толмаған болса, материалдық немесе өзге де тәуелділік жағдайы пайдаланылса, алдын ала сөз байласқан топпен бірге жасалса, қызмет бабын пайдалану арқылы жасалған болса, жаза күшейтіледі. Мұндай жағдайда 5 мың АЕК-ке дейін айыппұл (2025 жылы — шамамен 19,6 млн теңге) немесе бостандығын шектеу, немесе 3 жылдан 7 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қолданылады.
Ал алып қашу немесе некеге мәжбүрлеу кезінде жәбірленуші ауыр зардап тартса , кінәлі адам 5 жылдан 10 жылға дейін түрмеге қамалуы мүмкін.
Бұған дейін заңда бір жеңілдік болған: егер ұрланған адам өз еркімен босатылса, кінәлі адам жазадан құтылатын. Енді бұл норма заңнан алынып тасталды. Яғни, күдікті адам жәбірленушіні босатқан күннің өзінде жауапкершіліктен құтыла алмайды.
Осы ретте Informburo.kz құқық қорғаушы, феминист Айгерім Құсайынқызымен және этнограф Бұлбұл Кәпқызымен тілдесіп, жаңа өзгерістерге қатысты пікірін білді.
Айгерім Құсайынқызы, құқық қорғаушы, феминист:
– Біз үнемі айтып жүретін және Қазақстан Республикасының Конституциясының бірінші бабында айтылғандай, Қазақстан – құқықтық мемлекет болғандықтан, кез келген әрекет құқықтық тұрғыда шектелуі керек, шешілуі керек. Яғни, кез келген азаматтық-құқықтық қарым-қатынастарда орын алатын әрекеттер – ол қыз алып қашу, қаржылық алаяқтық, хорасмент, сексизм болсын – ""ол мәдениет еді"", ""дәстүр еді"", ""менталитет еді"", ""біздің тәрбиемізде бар еді"" деген ақтаусыз, тек қана заң мен тәртіп шегінде реттелуі керек. Құқықтық мемлекеттің анықтамасы – осы. Қоғамның барлық саласындағы кез келген қатынас шешілген кезде, оның соңғы қаралатын инстанциясы – әжелердің, аталардың, ардың, ұяттың соты емес, заңның алдында құқықтық жауапкершілік болуы керек.
Қыз алып қашудың құқықтық, заңнамалық бөлек бап болып енгізілуі депутаттардың бастамасымен жүзеге асты деп айта алмаймын. Ол – азаматтық қоғамның, соның ішінде феминистердің еңбегінің жемісі. Оны нақты айту керек. Себебі, 1997 жылы Қазақстан Республикасының сол кездегі Қылмыстық кодексінен қыз алып қашу бабы алып тасталғаннан бері кез келген азаматтық белсенді, адам құқықтары саласында жүрген мамандар осы мәселені айтып келе жатыр. Соның 2025 жылы заңға енгізілгеніне қуану керек пе, білмеймін. Әлбетте, алға басатын қадам. Алайда, егер 1997 жылы соны Қылмыстық кодекстен алып тастамағанда, мүмкін мыңдаған қыздың тағдыры сынбас па еді?! 1997 жыл мен 20225 жылдың аралығында ""алып қашу"" деген бөлек бап болмағандықтан, Қазақстанда нақты қанша қыздың өзінің еркінен тыс күшпен ұрланғанын, қанша қыздың отбасы содан кейін бүлінгенін біле алмаймыз. Оны ешбір экономист, ешбір статист есептеп бере алмайды.
Қазіргі Қылмыстық кодекстің 25-бабы – ""Адам ұрлау"" деп аталады. Бірақ, біз қыз алып қашудың Қырғызстандағыдай, Әзербайжандағыдай бөлек бап болуын талап еткен болатынбыз. Дәл қазіргі өзгеріс бойынша бұл бап ""Қыз алып қашу"" емес, ""Некеге тұруға мәжбүрлеу"" деп аталады. Яғни ""қыз"" деген сөз жоқ, адамның жынысы аталмайды. ""Қыз алып қашу"" деген баптың сипаттамасының болмауынан-ақ бұл жерде акцент ""қыз алып қашуға"" қойылған деп айта алмаймын. Әлбетте, адам ұрлаудың және қыз алып қашудың объективті, субъективті құқықтық мотивтері әртүрлі болғандықтан, Қазақстанда қыз алып қашу бойынша құқықтық статистика жүргізілмегендіктен және бұл заң қабылданғаннан кейін Қазақстанда қыз алып қашу мынанша пайызға азайды деп айта алмаймыз. Себебі, Қазақстан Республикасының құқықтық қарым-қатынасын тек қана заң реттей алмағандықтан, кейбір өңірде ол әлі де дәстүр, мәдениет, тарих, ""атадан қалған із"", ""әжеміз де солай отбасылы болған"" еген сияқты ұғымдармен ақталатындықтан, тек қана бір бапты енгізу арқылы мәселе шешіліп кетеді дей алмаймыз. Ол кешенді түрде әр тарапта жүргізілетін жұмыс.
Оқи отырыңыз: Жамбыл облысында алып қашудың құрбаны болған қыз күйеу жігіт пен жолдасына араша сұрады
Қазір ақпараттық-мәдени жұмыстар жүргізілуі керек. Жарнамада болсын, телеарнада болсын – кез келген жерде қыз алып қашу қылмыс екенін айта беру қажет. Бұрын ол атадан қалған дәстүрге баланып келді. Ол дұрыс емес. Ол туралы этнографтар да, тарихшылар да айтқан. Қыз бен жігіттің әке-шешесі үйленуге рұқсат бермеген кезде бірге қашып кетуі – басқа мәселе.
Ал бізде Қазақстанда етек жайған дүние – танымайтын қызды өзінің еркінен тыс алып кетуі немесе сыртынан біліп жүрген жігіттің әйел ету мақсатында қызды күшпен алып кетуі. Қыздардың осыны біле тұра, өзін танымайтын, сүймейтін адамдармен отбасы құрып кетуі, төзіп кетуі қоғамның үлкен дерті болды. Неліктен? Себебі, бізде ""қызға қырық үйден тыю"", ""қыздың жолы жіңішке"" деген мақалдарға қарап, біз қыздардың отбасылық өмірі, некесі зорлықпен басталуы қалыпты деп қабылдап келдік. Зорлықпен басталған некеде кейін физикалық, әлеуметтік-экономикалық, сексуалды сипаттағы зорлық болса, соның бәрін біздің қыздарымыз қалыпты жағдай деп қабылдап келді. Соған қарамастан, неге әйелдер зорлық жайлы хабарламайды дейміз. Бұл жауапкершілікті қыздарға жүктеп қоятын, жәбірленуші тарапты аямайтын, өте қатты қысым жасайтын қоғамның пікірі.
Себебі адамдар бала кезден естіп өскен ертегі, аңыздармен өмір сүргісі келеді және сол ертегі мен аңыздардың, дәстүрдің, менталитеттің ішінде ""қыз алып қашу – қалыпты жағдай"" деген пікір болды. Енді сол пікірді жоққа шығару үшін бізге әлі ондаған жыл керек. Себебі Қырғызстанда ""қыз алып қашу"" деген жеке бап бұрыннан болса да, статистика бойынша жылына 5 мың қыз қыз алып қашудың құрбаны болады екен. Яғни, қоғамның мәдениеті, әлеуеті, кез келген зорлыққа төзбеушілік, толеранттылық мәдениеті қалыптаспай, бір бап – ешнәрсені шешпейді деген сөз.
Оқи отырыңыз: ""Алып қашам, мейлі, олай қалама"": Қыз алып қашу неге жаңа әндерде насихатталып жатыр
Бұлбұл Кәпқызы, этнограф:
– Негізінде, ""қыз алып қашу"" деген атауы ғана үрейлі естілгенімен, бұрынғы заманда бұл шын мәнінде зорлыққа негізделген әрекет емес еді. Ертеректе қыз бен жігіт өзара келісіп, дәстүр бойынша ғана ""алып қашатын"". Яғни, бұл жерде қыз да, жігіт те келісіп, ата-анасына айтпай, бірге кете беретін. Бұл бұрыннан бар, келісімге негізделген дәстүр.
Қазіргі заманда той жасау оңай емес. Қыз тұрмысқа шыққысы келсе, ата-анасы ұзату тойын жасап беруі керек. Бірақ көп жағдайда оған мүмкіндігі болмай жатады. Сондай кезде кейбір аналар қызына ""үндемей кетіп қалсаңшы"" деп өзі-ақ айтады. Қыз солай кетіп қалады, ал сырт көзге бұл да ""алып қашу"" сияқты көрінеді. Сөйтіп, ата-ананың да жағдайы жария болмайды, қыздың да абыройы сақталады. Бұл шын мәнінде, халқымыздың қарапайым ғана, сабырмен қабылданатын жолы еді. Өзіміз де кезінде дәл солай кеткенбіз. Ешкім зиян шеккен жоқ.
Бірақ, бүгінде ""алып қашу"" деген сөздің тасасына тығылып, қызды зорлықпен алып кетіп, оны жылатып, есік алдында күштеп көндіру – мүлде басқа, өте өрескел жағдай. Мұндай әрекеттер көбіне оңтүстік өңірлерде жиірек кездесетіні жасырын емес. Бұл ешқандай дәстүр емес, керісінше, адамның өміріне зорлықпен араласу. Сондықтан мұндай әрекеттерге заңмен нақты тыйым салынуы қажет.
Егер қыз өз еркімен барған болса, бұл жағдайда оны ""алып қашу"" деп атауға болмайды. Ол келісіммен отбасын құру. Мұндай жағдайда тергеу кезінде де қыздан: ""Сен өз еркіңмен келдің бе, әлде мәжбүрледі ме?"" – деп сұрайды. Қыздың өзі шындықты айтуы маңызды. Бірақ қыз өз еркімен кетіп, кейін жағдайды бұрмалап, ""мені алып қашты"" десе, әділетсіздік орнайды. Сондықтан әр жағдайды жеке қарап, шынайы мән-жайына үңілуіміз қажет.
Сол себепті заң жүзінде тыйым салғанда мына мәселені ескеру қажет: қыз өз еркімен барды ма, әлде оны мәжбүрледі ме? Егер келісіммен кеткен болса, ол дәстүрдің шеңберіндегі жағдай. Ондайға қатаң жаза қолдану – дұрыс емес. Ал шын мәнінде күш қолданылған болса, онда заң шеңберінде жауапкершілік болуы тиіс.
Қорытқанда, әр жағдайға терең үңіліп, нақты бағалау керек. Келісіммен құрылған одақ – қылмыс емес, ал еркінен тыс алып кету – қылмыс. Осы екеуінің аражігін ажыратып барып, шешім қабылдау маңызды.
Оқи отырыңыз: Тоқаев қыз алып қашу туралы: Мүлдем ақтауға болмайтын заңсыздық пен масқара тірлік
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сенат некеге тұруға мәжбүрлеуді қылмыс деп танитын заң жобасын бекітті.,,2025-07-10T12:00:00+05:00
suicid-alsizdik-emes-belgi-psixoanalitik-balalar-suicidin-aldyn-alu-zoldary-turaly-angimeledi,informburo.kz,"""Суицид – әлсіздік емес, белгі"": Психоаналитик балалар суицидін алдын алу жолдары туралы әңгімеледі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/suicid-alsizdik-emes-belgi-psixoanalitik-balalar-suicidin-aldyn-alu-zoldary-turaly-angimeledi,"Соңғы жылдары балалар мен жасөспірімдер арасындағы суицид мәселесі қоғамда ерекше алаңдаушылық тудырып отыр. Бұл – жай ғана статистикалық мәлімет емес, терең психоэмоционалдық себептерге негізделген әлеуметтік және рухани дағдарыстың көрінісі. Әсіресе балалық шақтағы психологиялық жарақаттар, отбасындағы қарым-қатынас, әлеуметтік қысым мен цифрлық әлемдегі буллинг – суицидалды ойлардың қалыптасуына әсер ететін жасырын, бірақ қауіпті факторлар.
Осы өзекті тақырып аясында психоаналитик Жанар Оспановамен арнайы сұхбат құрдық. Маманның айтуынша, суицид – бұл әлсіздіктің емес, көбіне естілмей қалған ішкі жанайқайдың көрінісі. Сұхбат барысында суицидалды мінез-құлықтың психологиялық табиғаты, психоанализдегі орны, балалар мен жасөспірімдердегі даму механизмдері және алдын алу жолдары туралы терең түсінік алуға тырыстық.
– Суицидалды мінез-құлықтың психологиялық табиғаты қандай? Балалар мен жасөспірімдерде ол қандай механизм арқылы қалыптасады?
– Суицидалды мінез-құлық – бұл адамның өзіне қасақана зиян келтіру немесе өмірден кетуге ұмтылуы. Ол тек жеке адамның ішкі күйзелісін емес, сонымен бірге әлеуметтік ортадағы шиеленісті қарым-қатынастар мен терең психологиялық жарақаттардың жиынтық нәтижесін көрсетеді. Психоанализге сүйенсек, суицид көбіне бейсаналық агрессияның өзіне бағытталуынан туындайды. Фрейдтің пайымынша, бұл – адам ішіндегі жиналған реніш пен ашуды сыртқа шығара алмай, өзін жазалау арқылы көрсету. Балалық шақтағы махаббат жетіспеушілігі, қабылданбау сезімі мұндай механизмді күшейтеді.
Карен Хорни мен Мелани Кляйн ішкі ""жақсы"" мен ""жаман"" объектілердің күресін айтады. Егер бала өзін сүйікті әрі қажетсіз сезінсе, оның бейсанасында өмірдің мәнсіздігі туралы ой қалыптасуы мүмкін. Жасөспірімдер эмоцияны сөзбен жеткізуде қиындық көреді, әсіресе ұят, жалғыздық пен үмітсіздік жағдайында. Бұл ішкі күйзеліс өзін-өзі жарақаттау немесе тұйықталу арқылы көрінеді. Жасөспірімдік дағдарыс кезінде өзін табуға, өмірдің мәнін ұғынуға деген сұраныс жауапсыз қалса, бұл да суицидке апаруы мүмкін. Сонымен қатар, жас ерекшелігіне тән ""туннельдік ойлау"" – яғни қиындықты мәңгілік трагедия деп қабылдау – балама шешім көруді шектейді. Ал отбасылық жанжал, буллинг, киберқысым сынды сыртқы триггерлер бұл ішкі күйді күшейте түседі. Суицид ішкі қақтығыстардың, мысалы, ""жақсы болғым келеді"" мен ""мен ешкім емеспін"" арасындағы шешілмеген көрінісі болуы мүмкін. Бұған қоса, серотонин деңгейінің төмендігі, генетикалық бейімділік пен тұлғалық бұзылыстар да бейсаналық деңгейде суицидалды мінез-құлыққа ықпал етеді.
– Психоанализ тұрғысынан суицидке бейімділіктің бастауын қалай түсіндіреміз? Бұл – саналы таңдау ма әлде бейсаналық күйдің көрінісі ме?
– Психоанализ бұл құбылысты негізінен бейсаналық күйдің көрінісі ретінде түсіндіреді. Зигмунд Фрейдтің теориясы бойынша, суицид – адам бойындағы ішкі агрессияның өзіне бағытталуы. Яғни, бала немесе жасөспірім сыртқы объектіге (мысалы, ата-анаға, қоғамға) ренішін ашық көрсете алмаған кезде, оны ішке жұтып, өзін жазалауға бейім болады. Мұндай бейсаналық импульс көбіне махаббат пен агрессияның қарама-қайшылығынан, өзін кінәлі сезінуден, қабылданбағандықтан туындайды. Сондықтан суицид – саналы шешімнен гөрі, ішкі қақтығыстар мен шешілмеген жарақаттардың бейсаналық әрекетке айналуы. Ол – көмекке деген үнсіз шақыру, өзін түсінуді, тыңдауды, қабылдауды аңсаудың ең шеткі көрінісі.
– Қазақстанда балалар мен жасөспірімдер арасындағы суицид көрсеткіштерінің артуына әсер ететін әлеуметтік-психологиялық факторлар қандай деп ойлайсыз?
– Қазақстанда суицид деңгейінің жоғары болуына бірқатар әлеуметтік-психологиялық факторлар ықпал етеді. Ең алдымен – отбасындағы эмоционалдық суықтық, ата-ананың назарсыздығы немесе керісінше, шамадан тыс қатаң бақылауы. Балалар өздерін бағаланбаған, қажетсіз сезінеді. Сонымен қатар, мектептегі қысым, буллинг, мұғалімдер мен қатарластардың түсінбеушілігі де маңызды рөл атқарады. Жасөспірімдік кезеңдегі қабылданбау, жалғыздық, өз орнын таба алмау – суицидке итермелеуші ішкі дағдарыстарға әкеледі. Қазіргі цифрлық заманда әлеуметтік желідегі идеалданған бейнелер, кибербуллинг пен лайк-бағалар арқылы бағалау жүйесі де балалардың психологиялық тұрақтылығына кері әсер етеді. Мұның бәрі – әлсіз өзіндік бағалау мен үмітсіздік сезімін күшейтетін сыртқы қысымдар.
– Психоанализде балалық шақтың адам психикасына әсері өте терең зерттеледі. Бала кезіндегі эмоционалдық жарақаттар кейін суицидалды тенденцияларға әкелуі мүмкін бе?
– Иә, психоанализ бұл байланысты айқын мойындайды. Бала кезінде алған эмоционалдық жарақаттар – мысалы, ата-ананың немқұрайлығы, сүйіспеншілік пен қауіпсіздіктің жетіспеуі – адамның ішкі әлемінде тұрақсыз өзіндік бейне қалыптастырады. Мұндай бала өзін кінәлі, махаббатқа лайық емес, қажетсіз сезінуі мүмкін. Бұл бейсаналық жарақаттар жасөспірім шақта экзистенциалдық дағдарыс кезінде ушығып, өзін-өзі жоюға итермелейтін терең ішкі қақтығыстар туғызуы ықтимал. Демек, балалық шақтағы еленбей қалған психологиялық ауыртпалықтар ересек өмірде суицидалды бейімділіктің негізін қалауы мүмкін.
– Ата-ана мен баланың байланыс стилі суицидалды ойлардың пайда болуына қалай ықпал етеді?
– Ата-ана мен бала арасындағы байланыс стилі – баланың өзін бағалауы мен әлемді қабылдауына тікелей әсер ететін маңызды фактор. Егер ата-ана эмоционалды қолдау көрсетпесе, баланың сезімдерін елемесе немесе тек талап қойып, сүйіспеншілік білдірмесе, бала өзін маңызды емес, қажетсіз сезінуі мүмкін. Қатаң, бақылаушы байланыс түрі де кері әсер береді: балада дербестік болмаған сайын, ішкі еркіндігі тұншығып, өзін қоғамда көрсетуге сенім азаяды. Ал бейжай, салғырт қарым-қатынас жағдайында бала мүлде елеусіз қалуы мүмкін. Мұндай жағдайларда балада жалғыздық, үмітсіздік сияқты күйзелісті эмоциялар жиналып, олар суицидалды ойлардың туындауына себеп болуы мүмкін. Яғни, ата-ана мен баланың арасындағы сенімге негізделген, ашық әрі қабылдаушы қарым-қатынас – суицидтің алдын алудың ең маңызды психологиялық негізі .
Оқи отырыңыз: Психоаналитик: Бақытты ақшадан іздеген балалар құмар ойынның құрбаны болады
– Отбасылық динамика (мысалы, шектен тыс бақылау, немқұрайлық, зорлық-зомбылық) суицидке итермелеуші жасырын фактор бола ала ма?
– Иә, бұл факторлар – суицидалды мінез-құлықтың маңызды, бірақ көбіне жасырын триггерлері. Шектен тыс бақылау кезінде бала өзін жеке тұлға емес, ата-ананың ""жобасы"" сияқты сезінеді, ал бұл дербестіктің жойылуына, ішкі күйзеліс пен қарсылыққа әкеледі. Немқұрайлық – баланың еленбеуі мен бағаланбауын тудырады. Балада ""менің бар-жоғым бәрібір"" деген ой қалыптасуы мүмкін. Ал отбасындағы зорлық-зомбылық (эмоциялық, физикалық немесе жыныстық) – баланың қауіпсіздік сезімін бұзып, үнемі қорқыныш пен кінә сезімінде өмір сүруге итермелейді. Мұндай деструктивті отбасылық жағдайлар баланың ішкі әлемінде құндылық дағдарысын, өмірдің мәнсіздігін және болашаққа сенімнің жоғалуын туғызуы мүмкін. Бұл – суицидке бейімделудің терең психологиялық негізі.
– Жасөспірімдерде кездесетін экзистенциалды дағдарыстар (өзін-өзі табу, мағына іздеу, қабылданбау қорқынышы) суицидалды мінез-құлыққа қалай әсер етеді?
– Жасөспірімдік кезең – адамның өзін тануға, өмірдің мәнін ұғынуға талпыныс жасайтын аса сезімтал әрі күрделі даму сатысы. Бұл уақытта экзистенциалды дағдарыстар, яғни ""Мен кіммін?"", ""Өмірімнің мәні неде?"", ""Мені шын қабылдай ма?"" деген терең сұрақтар пайда болады. Егер осы ішкі ізденістер түсіністік пен қолдау таппаса, жасөспірім өзін жалғыз, оқшау, мағынасыз күйде сезінуі мүмкін. Қабылданбау, назардан тыс қалу немесе үміттің ақталмауы – өмірдің мәні жоғалғандай әсер қалдырып, суицидалды ойларға жол ашады. Яғни, мағына іздеудегі тығырық пен өз ""менін"" табудағы сәтсіздік – психологиялық күйзелістің шарықтау шегіне әкеліп, суицидті ""шығу жолы"" ретінде қабылдатуы мүмкін.
– Дене мен жыныстық даму кезеңі психологиялық тұрғыда қандай ішкі шиеленіс туғызуы мүмкін? Бұл суицидке әкелетін себеп бола ала ма?
– Жасөспірім шақта дене мен жыныстық даму өте қарқынды жүреді, ал бұл өз кезегінде психикаға үлкен жүк түсіреді. Бала өз денесінің өзгерісін түсіне алмай, оны қабылдауда қиындық көруі мүмкін. Әсіресе, қоғамдағы сұлулық стандарттары мен құрдастар тарапынан болатын қысым сыртқы келбетке қатысты мазасыздықты күшейтеді. Жыныстық жетілу кезінде ұят, кінә, қорқыныш, өзін-өзі қабылдамау сезімдері туындайды. Егер бұл процесті ата-ана немесе әлеуметтік орта қолдап, ашық әңгімелеп түсіндірмесе, жасөспірім жалғыздық пен сәйкессіздік күйін бастан кешіруі мүмкін. Мұндай ішкі шиеленістер ұзаққа созылса, олар өзіне деген жиіркеніш, оқшаулану, үмітсіздікке ұласуы мүмкін. Бұл психоэмоционалдық ауыртпалық, әсіресе, әлсіз қолдауға ие ортада, суицидке итермелеуші факторға айналуы әбден мүмкін.
– Қазіргі цифрлық дәуірде әлеуметтік желілер мен кибербуллингтің балалар мен жасөспірімдердің психикасына кері әсері қандай?
– Әлеуметтік желілер – бүгінгі жасөспірімдердің өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Алайда бұл кеңістік реалистік емес стандарттар мен үздіксіз салыстыруға негізделген. Балалар мен жасөспірімдер өзін өзгелермен салыстырып, ""мен толыққанды емеспін, мені ешкім қабылдамайды"" деген тұжырымға жиі келеді. Ал кибербуллинг – яғни интернет арқылы қорлау, мазақ ету, қысым көрсету – психикаға тікелей зиян келтіретін фактор. Мұндай зорлық түрі көбіне жасырын, үздіксіз әрі ауқымды сипатта өтеді, сондықтан оны бала жалғыз қарсы алады. Нәтижесінде, өзін-өзі төмен бағалау, үрей, әлеуметтік қорқыныш, оқшаулану дамып, бұл жағдай уақыт өте келе десоциализацияға және суицидалды ойларға алып келуі мүмкін. Демек, цифрлық кеңістік – тек байланыс құралы емес, сонымен қатар эмоционалдық қауіп аймағына айналып отыр.
Оқи отырыңыз: Балаға ақша жинау мен жұмсауды қалай үйреткен дұрыс? Психолог кеңесі– Суицидтің қалай алдын алуға болады?
– Суицидтің алдын алу – кешенді әрі жүйелі тәсілді қажет ететін күрделі процесс. Ол тек психологтың жұмысы емес, бүкіл қоғамның, әсіресе отбасының, білім беру мекемелерінің және денсаулық сақтау саласының ортақ жауапкершілігіне жатады.
1. Ерте кезеңде белгілерді тану Көңіл күйдің тұрақсыздығы, тұйықталу, үмітсіздік жайлы сөздер, бұрынғы қызығушылықтардан бас тарту, өлім жайлы жиі ой қозғау – бұл суицидалды ойлардың алғашқы сигналдары. Мұндай жағдайда баламен ашық, бағалаусыз сөйлесу өте маңызды.
2. Эмоционалдық қолдау көрсету Бала өзін тыңдайтынын, қабылдантынын сезінуі керек. Оның уайымы ""ойыншық"" емес, нақты мәселе ретінде қарастырылуы тиіс. Ата-ана мен мұғалімдер арасындағы сенімге негізделген байланыс – қауіптің алдын алатын басты құрал.
3. Психологиялық көмекке қолжетімділік Мектеп психологының рөлін күшейту, сенім телефондары, онлайн кеңес беру платформалары сияқты қолжетімді ресурстар арқылы кәсіби қолдау ұйымдастырылуы қажет.
4. Ақпараттық қауіпсіздік пен медиа сауаттылық Балаларды әлеуметтік желідегі зиянды контенттен қорғау, кибербуллингпен күрес жүргізу, медиадағы суицидке қатысты ақпаратты жауапкершілікпен тарату – маңызды профилактикалық шаралар.
5. Құндылыққа бағытталған тәрбие Өмірдің мәнін, қиындықпен күресу дағдыларын, эмоцияны басқаруды үйрету – баланың ішкі тірегін қалыптастырады. Бұл психологиялық тұрғыда төзімді, бейімделгіш тұлға дамуына жол ашады.
Қысқаша айтқанда, суицидтің алдын алу – балаға жай ғана жанашырлық таныту емес, жүйелі қамқорлық пен нақты әрекетті талап ететін маңызды процесс . Суицид – әлсіздік емес, белгі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Маманның айтуынша, суицид – бұл әлсіздіктің емес, көбіне естілмей қалған ішкі жанайқайдың көрінісі.",,2025-07-15T18:00:00+05:00
suicidke-beiim-balanyn-minez-qulqy-qalai-ozgeredi-psixologpen-suqbat,informburo.kz,Суицидке бейім баланың мінез-құлқы қалай өзгереді? Психологпен сұқбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/suicidke-beiim-balanyn-minez-qulqy-qalai-ozgeredi-psixologpen-suqbat,"Бүгінгі күннің ең өткір әрі өзекті мәселелерінің бірі – балалар мен жасөспірімдердің психологиялық саулығы. Қоғамдық қысым, оқу жүктемесі, отбасындағы қарым-қатынас, әлеуметтік желілердің әсері мен ішкі дағдарыстар – мұның бәрі бала мен жасөспірімнің ішкі әлеміне терең із қалдырады. Ал бұл күйзелістердің дер кезінде байқалмауы кейде ауыр салдарға, соның ішінде суицидалды мінез-құлыққа алып келуі мүмкін.
Баланың үнін дер кезінде естіп, оның ішкі күйін түсіне алу – тек ата-ананың емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі. Бұл сұхбатта біз тәжірибелі психолог, коуч Назира Бурхановадан балалар мен жасөспірімдер психикасындағы өзгерістерді ерте тану, эмоцияны білдіру еркіндігі, психологиялық қолдаудың маңызы, сондай-ақ қазақ қоғамындағы психологиялық мәдениетті дамыту жолдары туралы сұрадық.
– Суицидалды мінез-құлыққа бейім баланы ерте кезеңде қалай тануға болады? Қандай сигналдар ата-аналар мен мұғалімдерді ескертуі керек?
– Суицидалды мінез-құлыққа бейім баланы ерте кезеңде тану – бұл ата-аналар мен педагогтар үшін аса маңызды, бірақ күрделі міндет. Себебі балалар мен жасөспірімдер ішкі күйзелісті ересектер секілді тікелей білдіре алмайды; олардың психологиялық ауыртпалықтары көбіне жанама, вербалды емес белгілер арқылы көрінеді. Психология ғылымында бұндай ерте кезеңдегі сигналдарды тану үшін суицидалды мінез-құлықтың жасырын кезеңін зерттеу маңызды саналады. Ғылыми деректерге сүйенсек, суицидалды ойлар мен әрекеттерге бейімділік көбіне балада психоэмоциялық тұрақсыздықпен, әлеуметтік оқшауланумен және мінез-құлықтағы күрт өзгерістермен қатар жүреді . Мысалы, бала бұрын қуанышты, белсенді болса, кенеттен тұйық, үндемейтін, ешнәрсеге қызықпайтын күйге түссе – бұл психикалық күйдің күрт өзгергенін білдіретін маңызды белгі. Қызығушылықтардың жоғалуы, қуаныш сезіміне деген жауаптың бәсеңдеуі депрессиялық процестің алғашқы көріністеріне жатады.
Тағы бір маңызды белгі – ұйқы мен тәбеттің бұзылуы. Бала жиі шаршаңқы, ұйқышыл не керісінше, ұйқысыз болса, тамаққа тәбеті мүлдем болмаса немесе күрт өзгерсе – бұл да суицидалды дисфункцияның бастапқы физиологиялық көріністері болуы мүмкін. Сонымен қатар, бала өзіне тән емес әрекеттер жасай бастайды: кенеттен жақындарымен қоштасқандай сөздер айтуы, өлім туралы жиі ой қозғауы, тіпті күнделік, өлең немесе сурет арқылы өз ішкі жан күйзелісін білдіруі – мұның бәрі психологиялық көмекке мұқтаждықтың дабылы.
Ғылыми еңбектерде суицидалды бейімділіктің үш негізгі қозғаушы факторы аталады: үмітсіздік сезімі, әлеуметтік қатынастардан үзілу және өзін ""артық адам"" ретінде сезіну . Мұндай сезімдер балада біртіндеп, көбіне елеусіз қалыптасуы мүмкін. Сондықтан мұғалімдер мен ата-аналар бала мен қоршаған орта арасындағы байланыстың сапасын ұдайы бақылауы тиіс: достармен қарым-қатынасы, өзін ұжымда сезінуі, отбасындағы эмоционалдық климат – бәрі психикалық күйдің көрсеткіші бола алады. Ерекше назар аударарлық тағы бір сигнал – балада өзін-өзі жазалау немесе өзін-өзі жарақаттау әрекеттері. Мұндай әрекеттер – өзін білдіре алмаған эмоцияның физикалық формаға көшуі, яғни бұл – жан айқайының тілсіз көрінісі. Психоаналитикалық тұрғыда бұл құбылыс бейсаналық агрессияның өзіне бағытталуымен түсіндіріледі.
Соңғы деректер көрсеткендей, балалар мен жасөспірімдер арасында суицидтің алдын алу тек клиникалық белгілерді танумен шектелмеуі керек. Бұл – эмоционалдық қауіпсіз орта құрумен, баланың дауысы естілетін сенімді қарым-қатынас орнатумен тығыз байланысты процесс. Баланың ең алғашқы сигналдары – оның сөзі емес, өзгерген көзі, үні мен мінезі. Ал сол өзгерістерді уақтылы көріп, қабылдай білген ересек – суицидтің алдын алудағы ең маңызды буын.
Оқи отырыңыз: Әр ойынқұмардың орташа қарызы – 10 млн теңге. Құмар ойынның құрбаны болмаудың жолы қандай?
– Психоаналитикалық терапия суицидалды бейімділіктің алдын алуда қандай нәтижелер бере алады?
– Психоаналитикалық терапия суицидалды бейімділіктің алдын алуда терең құрылымдық және ұзақмерзімді нәтижелер бере алатын бағыттардың бірі болып саналады. Бұл терапия түрі адамның мінез-құлқын емес, сол мінездің астарындағы бейсаналық процестерді, бала шақта қалыптасқан психологиялық жараларды және ішкі конфликтілерді тануға, түсінуге және қайта құрылымдауға бағытталады. Суицид көбіне кенеттен қабылданған шешім емес, ұзақ уақыт бойы жинақталған ішкі күйзелістің, өңделмеген эмоциялардың және бейсаналық агрессияның көрінісі болғандықтан, оны тек сыртқы мінез деңгейінде бақылау жеткіліксіз.
Психоаналитикалық тәсіл адамдағы өзіне бағытталған агрессияны, өзін жек көру сезімін, жарақаттан кейінгі кінә мен қорқынышты, қабылданбаған эмоциялар мен символдық ойлауды зерттейді. Терапия барысында клиент өзіне де, өзге адамдарға да деген шынайы эмоцияларын қауіпсіз кеңістікте аша алады. Бұл процесте эмоцияны рационализациялау емес, оны терең сезіну, атау беру және қайта түсіну маңызды. Мұндай жұмыс суицидалды ойдың түпкі себептерін жоюға мүмкіндік береді. Психоанализ негізін қалаушылардың бірі Зигмунд Фрейд суицидті бейсаналық агрессияның өзіне бағытталуы деп түсіндірген. Кейінгі неофрейдшіл бағыттағы зерттеушілер де, мысалы, Карен Хорни немесе Отто Кернберг, ішкі ""жақсы"" мен ""жаман"" объектілер арасындағы қақтығысты, өзін-өзі қабылдау мен өзін жек көру арасындағы күресті суицидалды бейімділіктің басты психодинамикалық себептері ретінде атаған. Осы ішкі дағдарысты психоаналитикалық терапия арқылы терең жұмыс істеу – бейсаналық шаблондарды саналы деңгейге шығарып, оларды қайта қарауға мүмкіндік береді.
Клиникалық практикада психоаналитикалық терапия ұзақ уақытты талап етеді, бірақ оның әсері тек симптомдарды жеңілдетумен шектелмей, адамның бүкіл тұлғалық құрылымын қайта қалыптастыруға бағытталады. Мұндай жұмыс барысында адам өз өміріндегі қайталанатын сценарийлерді таниды және олармен жаңа қарым-қатынас орната бастайды.
Сондай-ақ бұл терапия сенімді, құпиялы, қабылдаушы кеңістік ұсынады. Терапевт пен клиент арасындағы трансферлік қатынас – яғни бейсаналық түрде терапевтке маңызды фигуралардың бейнесін жүктеу – суицидалды бейімділігі бар адамның қайта сенім арта алуына, эмоциялық байланысты қалпына келтіруіне жол ашады. Бұл – жалғыздық пен үмітсіздік сезімін әлсіретудің ең тиімді психологиялық тетіктерінің бірі.
– Психолог ретінде сіздің тәжірибеңізде жасөспірімнің өмірге деген қызығушылығын оятқан қандай нақты әдістер көмектесті?
– Жасөспірімдердің өмірге деген қызығушылығын қайта ояту – бұл психологиялық жұмыстың ең нәзік әрі жауапты сәттерінің бірі. Себебі жасөспірім жасы – тұлғалық қалыптасудың дағдарысты кезеңі: бұл кезде адам өзін қоғамда, отбасыда, құрдастары арасында қалай қабылданатынын терең сезіне бастайды. Егер осы үдеріс жеткілікті қолдаусыз өтсе, жасөспірімде үмітсіздік, мағынасыздық, оқшаулану, өзін қажетсіз сезіну секілді күйзеліс күшейіп, өмірге деген қызығушылық өшіп қалуы мүмкін.
Менің тәжірибемде ең алдымен тиімді болған – жасөспірімнің даусын естіп, оның болмысына шынайы қызығушылық таныту. Көп жағдайда олар тек өзін естігенді қалайды, бірақ ересектердің көбісі ""ақыл айту"" мен ""бағалау"" стилінен шыға алмай қалады. Қарапайым, бағалаусыз қарым-қатынас – жасөспірімге алғаш рет қауіпсіз байланыс орнатып, оның ішкі қорғанысын төмендетеді. Екінші қолданған әдіс – мағына іздеу жұмысы. Бұл экзистенциалды психология мен логотерапияға тән бағыт. Жасөспірім өз күнінің, сезімінің, әрекетінің мағынасын көре алмай, ""неге тұрып жатырмын, не үшін оқып жүрмін?"" деген сұрақтарға жауап таппай, психологиялық вакуумға түседі. Осы сәтте мен оларға бірден ""өмірдің мәнін"" түсіндіруге тырыспаймын. Керісінше, кішкентай жетістіктер, қызығушылық ұшқыны, шығармашылық әрекет арқылы олардың ішкі энергиясын сыртқа шығаруға көмектесемін. Мысалы, сурет салу, музыка тыңдау, фотоға түсіру, табиғатпен болу – мұның бәрі эмоциямен қайта байланыс орнатудың құралына айналады. Тағы бір пайдалы тәсіл – құндылықтармен жұмыс. Көптеген жасөспірім өз таңдауы мен ішкі қалауынан ажырап қалады, өйткені олар көбіне ата-ананың, мұғалімнің, қоғамның күткенін орындауға тырысады. Терапияда мен ""сен үшін не маңызды?"", ""не сені тірі ұстайды?"", ""қай сәтте сен өзіңді шынайы сезінесің?"" деген сұрақтар арқылы оның нағыз ішкі тірегін іздеуге бағыттаймын.
Тәжірибеде бірнеше рет көмектескен тағы бір әдіс – психодрама немесе символикалық рөлдік жұмыс. Бұл тәсілде жасөспірім өзінің ішкі күйлерін кейіпкерлер арқылы бейнелейді: өлім, жалғыздық, үміт, ашу – бұларды сыртқа шығарып, сөйлету арқылы эмоцияны бастан кешіріп, жеңілдетуге болады. Бұл ""жансызданған"" күйден серпіліс әкеледі. Ең бастысы – жасөспірімнің ""өмірлік тарихын"" қайта құруға көмектесу. Көп жағдайда олар өз өткенін тек жара, сәтсіздік, қабылданбау арқылы еске алады. Ал мен олармен бірге сол естеліктердің жаңа интерпретациясын жасап, ""сен осыған төзе алғансың"", ""осы жерде сен күшті болдың"", ""мына сәт саған үміт берді"" деген көзқарас қалыптастыруға тырысамын. Бұл – баланың өзінің ішкі күшімен қайта қауышуының негізі. Сондықтан өмірге деген қызығушылықты ояту – бұл мотивация берумен емес, ішкі отты тұтататын өз әлемін қайта құрумен байланысты. Жасөспірім өзінің үні естіліп тұрғанын сезсе, сол сәттен бастап оның ішінде ""тірі"" сезіну қайта ояна бастайды. Ал бұл – емделудің алғашқы белгісі.
– Қоғамдық деңгейде қандай институционалдық немесе білім беру жүйесіне қатысты өзгерістер суицидтің алдын алуға ықпал ете алады?
– Суицид – бұл тек жеке психологиялық мәселе емес, тұтас қоғамның әлеуметтік, мәдени және институционалдық құрылымдарымен тығыз байланысты көпқабатты құбылыс. Сондықтан оның алдын алу тек психотерапиялық деңгейде емес, қоғамдық және жүйелік деңгейде де жүргізілуі тиіс. Институционалдық және білім беру саласындағы өзгерістер – дәл осы бағытта ұзақмерзімді әрі тұрақты әсер бере алатын негізгі механизмдердің бірі.
Бірінші кезекте, мектеп жүйесінде психологиялық қызметтің маңызын түбегейлі қайта қарау қажет. Көптеген білім беру мекемелерінде психолог қызметі формалды сипатта ғана, ал нақты психоэмоциялық жұмысқа ресурсы да, уақыты да, статусы да жеткіліксіз. Сондықтан білім беру жүйесіне кәсіби, клиникалық тұрғыдан даярланған, эмоционалдық күйзелістермен, суицидалды бейімділікпен жұмыс істей алатын мамандандырылған психологтар институтын енгізу – маңызды қадам. Мұндай мамандар тек ""кеңес беруші"" емес, нақты алдын алу, диагностика, араласу және бағыттау жұмыстарын жүйелі жүргізе алуы керек.
Екінші – эмоциялық интеллект пен психологиялық сауаттылықты дамытуға бағытталған пәндік және тәрбие бағдарламаларын енгізу. Балалар мен жасөспірімдерге өз эмоцияларын тану, оларды сөзбен жеткізу, ішкі күйді басқару, көмек сұрай білу дағдылары мектептен бастап үйретілуі қажет. Мұндай бағдарламаларда суицид сөзі айтылмай қалмауы тиіс – керісінше, оны табу емес, түсінуге ұмтылу маңызды. Осы арқылы стигмадан арылу мен ашық диалог мәдениеті қалыптасады. Финляндия, Швеция, Канада секілді елдерде мұндай пәндер мен бағдарламалар мектеп қабырғасынан бастап жүйеге енгізілген.
Үшінші – мұғалімдер мен ата-аналарға арналған тұрақты психологиялық білім беру және қолдау жүйесін құру. Суицидалды мінез-құлықтың алғашқы белгілерін тану үшін педагогтарға тек академиялық дайындық емес, эмоциялық сезімталдық қажет. Бұл бағытта профилактикалық тренингтер, семинарлар, дағдарыстық араласу бойынша нұсқаулықтар, супервизиялық қолдау жүйелері қажет. Ата-аналар да бала психикасының дамуы, дағдарыс кезеңдері, өзін-өзі жарақаттау белгілері туралы базалық біліммен қарулануы тиіс.
Оқи отырыңыз: Психолог кітап оқудың пайдасы туралы: Депрессия мен күйзелістен арылтады
Төртінші – институционалдық деңгейде суицидке қарсы ұлттық стратегиялар мен құқықтық негіздердің нақты орындалуы мен бақылауын күшейту. Көптеген елде суицидтің алдын алу бойынша стратегиялар бар, бірақ олардың орындалуы жиі декларативті күйде қалып қояды. Қазақстанда да мұндай стратегиялар болуы қажет, алайда олар жергілікті деңгейде жұмыс істейтін механизмдерге, мектеп, колледж, ЖОО психологиялық қызметтерінің міндеттері мен құқықтарын нақтылауға сүйенуі керек. Сондай-ақ медиа саласындағы реттеу мен жауапкершілік те маңызды. Өкінішке қарай, кейбір ақпарат құралдары мен әлеуметтік желі парақшаларында суицид тақырыбы сенсация түрінде беріледі. Бұл феноменді "" Верттер эффектісі "" деп атайды – яғни суицидке қатысты ақпарат белгілі бір жастар арасында жұқпалы мінез-құлыққа айналуы мүмкін. Осыған байланысты, БАҚ-та және интернет кеңістігінде жауапты жариялау стандарттарын, яғни суицид тақырыбын кәсіби этикамен беру принциптерін заңнамалық және мәдени деңгейде енгізу қажет.
Жалпылай алғанда, суицидтің алдын алу – бұл тек дағдарыс сәтінде көмек беру емес, күйзелісті болдырмайтын әлеуметтік, мәдени және психологиялық иммунитетті қоғам деңгейінде қалыптастыру. Ол үшін білім беру жүйесі мен институционалдық құрылымдар жеке адамды ғана емес, оның эмоционалдық әлемін, әлеуметтік қолдау желісін және өзін-өзі түсіну кеңістігін дамытуға бағытталуы тиіс. Суицидке қарсы ең мықты қорған – бұл тек көмек көрсету жүйесі ғана емес, тыңдай алатын, қабылдай алатын, түсіне алатын қоғам.
– Біздің қоғамда психологиялық көмекке жүгіну әлі де ұят санала ма? Бұл стигма суицид деңгейін қалай ушықтырады?
– Иә, өкінішке қарай, біздің қоғамда психологиялық көмекке жүгіну әлі де болса әлсіздікпен, ""ақыл-есі дұрыс емес адамның ісі"" деген түсінікпен байланыстырылады. Бұл – терең әлеуметтік стигма, ал оның салдары өте қауіпті: көмек сұрауға ұялу, ішкі күйзелісті жасыру, ауыр сезімдермен жалғыз қалу – осының бәрі суицидалды тәуекелді арттырады. Адам өз уайымын, күйзелісін бөлісе алмаған сайын, ол эмоциялық оқшаулануға түседі. Бұл психологияда "" үнсіз азап шегу "" феномені ретінде сипатталады және суицидке апарар ішкі жолдың бірі болып саналады. Егер адам уақытылы кәсіби қолдауға жүгінсе, ол өзін ғана емес, өмірін де сақтап қалуы мүмкін еді. Бірақ қоғамдағы ұят, кінә мен қорқыныш сезімі осы мүмкіндікті жоққа шығарады. Сондықтан стигманы азайту – бұл суицидтің алдын алудағы ең маңызды қоғамдық міндеттердің бірі. Психологиялық көмек сұрау – әлсіздіктің емес, керісінше, саналылық пен жауапкершіліктің көрінісі екенін ұғындыру қажет.
– Сіздің ойыңызша, балалар мен жасөспірімдердің эмоциясын еркін білдіруіне мүмкіндік беру олардың психологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ете ала ма?
– Иә, балалар мен жасөспірімдерге эмоциясын еркін білдіруге мүмкіндік беру – олардың психологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі ең негізгі шарттардың бірі. Себебі эмоцияны еркін жеткізе алатын ортада бала өзін қорғалатын, қабылданатын және маңызды сезінеді. Ал бұл сезім – психикалық саулықтың іргетасы. Керісінше, эмоциясын білдіруге тыйым салынған немесе оны ашық көрсету ұят саналатын ортада балада ішкі кернеу жиналып, уақыт өте келе агрессия, тұйықталу, мазасыздық немесе өзіне-өзі зиян келтіру секілді симптомдар пайда болады. Эмоцияны тану, түсіну және оны вербалды түрде жеткізе білу – бала үшін қауіпсіздік шекарасын қалыптастырады.
Эмоцияны еркін білдіру мүмкіндігі тек балаға ғана емес, ата-ана мен педагогке де өзара сенімді қатынас орнатуға жағдай жасайды. Бұл – дағдарысты сәттерде көмек сұрау, қорқынышын айту, шынайы сезімін жасырып қалмау мүмкіндігін береді. Яғни эмоцияны білдіру еркіндігі – психологиялық қорған емес, ішкі тіректің өзегіне айналады.
– Қазіргі қазақ қоғамында психологиялық қолдау жүйесін дамыту үшін қандай нақты қадамдар жасалуы керек деп ойлайсыз?
– Бұл саланы тек көмек көрсету құралы ретінде емес, қоғамдық денсаулық пен ұлттық қауіпсіздіктің маңызды құрамдас бөлігі ретінде тану қажет. Бұл үшін біріншіден, психология саласының мәртебесін заңдық және институционалдық деңгейде нақтылау керек. Яғни мектеп, колледж, университет, аурухана, әскери құрылым, тіпті ауылдық деңгейдегі мекемелерде кәсіби психологиялық қызметтің міндетті әрі жүйелі түрде жұмыс істеуін қамтамасыз ету қажет. Екіншіден, мамандарды даярлау сапасын арттыру – басты мәселе. Психолог тек теория білетін емес, нақты тәжірибе жүргізе алатын, клиникалық дағдыға ие, этикалық ұстанымдары қалыптасқан маман болуы тиіс. Ол үшін психология факультеттерінде тәжірибелік базалар ашылып, супервизиялық қолдау жүйесі енгізілуі керек. Үшіншіден, қоғамдық санада психологиялық көмекке жүгінудің беделін қалыптастыру қажет. Бұл – медиадағы тілдік өзгерістен басталады: психологқа бару ұят емес, керісінше, мәдениетті таңдаудың белгісі екенін көрсету . Танымал тұлғалар мен қоғамдық лидерлердің бұл тақырыпты ашық көтеруі – стигманы бұзудың тиімді жолы. Сондай-ақ ауыл мен қала арасындағы психологиялық қолжетімділік теңсіздігін жою – ерекше назарда болуы тиіс. Онлайн психологиялық платформалар, мобильді кеңес беру орталықтары, мемлекеттік субсидия арқылы қолжетімді көмек жүйесін құру – нақты нәтижеге бастар жол. Яғни психологиялық қолдауды дамыту – бұл тек кәсіби мамандардың емес, бүкіл қоғамның, мемлекеттің, білім мен мәдениет саласының ортақ жауапкершілігі. Сауатты қоғам – психикалық тұрғыдан тұрақты, жауапты және сенімді қоғам.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Маман психологқа бару ұят емес, керісінше, мәдениетті таңдаудың белгісі екенін көрсету қажеттігін айтады.",,2025-07-19T13:46:14+05:00
taldyqorgandagy-bir-mural-qalai-ulttar-dostygynyn-simvolyna-ainaldy-suretsimen-suxbat,informburo.kz,Талдықорғандағы бір мурал қалай ұлттар достығының символына айналды? Суретшімен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/taldyqorgandagy-bir-mural-qalai-ulttar-dostygynyn-simvolyna-ainaldy-suretsimen-suxbat,"Кейде бір сурет – тұтас ойдың, бір қабырға – бүтін ұрпақтың үнін жеткізетін күшке ие. Осындай рухани мағынасы терең, мазмұны бөлек муралдар қоғаммен үнсіз тілдесіп, әр жүрекке өз сөзін айтып тұрады. Сондай ерекше туындының авторы – Еркеғали Иманғали . Талдықорған қаласының тумасы, 29 жастағы суретші-дизайнер Ілияс Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің дизайн мамандығы бойынша білім алған. Қазіргі таңда ""Жетісу"" телерадиокомпаниясының кино бөлімінде қоюшы суретші қызметін атқарып келеді.
Өнерге деген шынайы сүйіспеншілік пен азаматтық ұстанымды ұштастыра білген маман жақында Жетісу облысы Талдықорған қаласында Қазақстан халқы Ассамблеясының 30 жылдығына арналған ерекше мурал жобасын жүзеге асырды . Бұл туынды – тек сурет емес, ол бейбітшілік пен бірлікті насихаттайтын, болашақ ұрпаққа үн қататын көркем идеяның көрінісі. Төмендегі сұхбатта Иманғали Еркеғали осы муралдың туу тарихы, оның мән-мағынасы, салу барысындағы қиындықтар мен жеке көзқарастары жайында ашық әңгімелейді.
– Ұлтаралық келісім мен татулық тақырыбы сіздің мурал идеяңыздың негізгі өзегіне қалай айналды? Осындай идеяны өнер арқылы жеткізуді мақсат етуіңізде қандай терең ой, қандай жеке тәжірибе жатыр?
– Бұл муралдың идеясы кездейсоқ туған дүние емес. Ол ел бірлігі мен ұлттар достығының символына айналған Қазақстан халқы Ассамблеясының 30 жылдық мерейтойымен тығыз байланысты. Осы атаулы датаға орай бейбітшілік пен татулықты бейнелейтін мурал салу ұсынысы көтерілгенде, мен бұл бастаманы жүрегіммен қабылдадым. Сол сәтте өзіме бір сауал қойдым: ""Неліктен біз дәл қазіргі қоғамға терең ой салар, жүрекке жол табар, бейбітшілік пен бірлікті дәріптейтін көркем мурал арқылы үн қатпасқа?"" – дедім.
Бұл ой көкейімде біраз уақыт пісіп-жетіліп, идея нақты мақсатқа айналды. Жыл басында осы бастама жөнінде ресми түрде сөз қозғалды. Муралдың тақырыбы мен маңызы айтылды, алайда ол қай жерде орналасатыны, нақты мазмұны қандай болатыны секілді жайттар сол кезде әлі толық бекітілмеген еді. Мен болсам бұл үдерісті созбай, өз ұсынысымды әзірлеп, эскиз жасауға кірістім. Ұсынған эскизімде әртүрлі ұлттың балалары бейнеленді.
Әр бала – өз халқының ұлттық киімінде. Олар үлкен бір пазлды бірігіп құрастырып жатыр. Бұл жай ғана сурет емес – бұл Қазақстанның рәміздік бейнесі. Әр бала – елімізді құрайтын түрлі этнос өкілдерінің символы. Қазақ, орыс, кәріс, ұйғыр, өзбек, кавказ халықтарының өкілдері елімізде ең көп таралған ұлттар екені белгілі. Мен бұл деректерді жай ғана ішкі түйсікпен емес, нақты мәліметтерге сүйене отырып, арнайы зерттеп, сенімді дереккөздерден – соның ішінде Google-дан тексеріп шықтым.
Пазлдың орталық бөлігінде жүрек пен ""лайк"" секілді әмбебап белгілер бейнеленген. Бұл – махаббаттың, өзара құрмет пен адамгершіліктің нышаны. Әртүрлі болғанымызбен, бір жүректің астында өмір сүріп жатқанымызды білдіретін символдық шешім . Аталған идея менің өзіме де ерекше әсер етті. Бұл мен үшін үлкен қуаныш, бір жағынан жауапкершілік еді. Содан көктемнің шуақты күндері келгенде, біз мурал салу жұмыстарына кірістік. Барлық рұқсаттар, техникалық құжаттар мен келісімдер уақытында дайын болды. Уақыты келгенде, идея қағаз бетінен көшеге шықты. Муралды салу жұмыстары сәтті басталып, арманымыз шындыққа айналды.
– Муралда бейнеленген көркем образдардың астарында не жатыр?
– Қазақстан – жас мемлекет. Бірақ бұл жастық – әлсіздік емес, жаңашылдықтың, серпін мен сенімнің белгісі . Тәуелсіздік алған жылдардан бері еліміз көпұлтты қоғам ретінде қалыптасты. Бүгінде Қазақстанда 130-дан астам ұлт пен ұлыстың өкілдері бір шаңырақтың астында бейбіт өмір сүріп келеді. Тілдері басқа болғанымен, тілектері бір. Түрлері бөлек болғанымен, жүректері ортақ. Бұл – үлкен құндылық. Біз дәл осы құндылықты мурал арқылы бейнелегіміз келді. Муралда түрлі ұлттың балалары бірлікте әрекет етіп, ортақ бір пазл құрап жатыр. Бұл – еліміздегі этностардың тек қатар өмір сүріп қана қоймай, бірлесе әрекет етіп, Қазақстан атты тұтас мемлекетті құрап отырғанының көркем көрінісі. Демек, бұл мурал – бірлік пен татулықтың бейнесі ғана емес, сонымен қатар халқымыздың арасындағы өзара сыйластық пен сенімнің символы.
Бірақ бұл муралдың тағы бір терең мағынасы бар. Ол – болашаққа бағытталған үміт. Себебі, онда бейнеленгендер – балалар. Балалар – біздің ертеңіміз. Бүгін ойнап жүрген бүлдіршін – ертең мемлекетті басқаратын азамат. Сондықтан да муралда көрсетілген әр бала арқылы біз келер ұрпаққа үндеу жолдаймыз: еліміздің тәуелсіздігі мен тұтастығын сақтау – тек өткеннің емес, болашақтың да міндеті . Біз бұл муралды жай ғана қабырғадағы сурет ретінде қарастырмаймыз. Ол – идея. Ол – жүректен шыққан мағына. Ол – тәуелсіз Қазақстанның көркем келбеті. Оның әр бөлшегінде ұлтқа деген сүйіспеншілік, болашаққа деген сенім, халыққа деген құрмет жатыр. Сондықтан да бұл мурал – тек көзге көрінетін бояу емес, ол – санаға әсер ететін мазмұн. Ол – ұрпақтан ұрпаққа жетер, үнсіз сөйлейтін үндеу.
– Сіздіңше, қазіргі Қазақстан қоғамында ұлтаралық келісім мен достықты сақтау үшін өнер қандай рөл атқара алады?
""Өнердің ұлтқа бөлінбейтіні"" – бұл жай ғана сөз емес, бұл ғасырлар бойғы шындықпен дәлелденген терең тұжырым. Өнер – адамзат баласына ортақ мұра. Оның төлқұжаты, шекарасы, нәсілі болмайды. Ол жүректен шығып, жүрекке жететін құбылыс. Қай ұлттың өкілі болса да, адамның ішкі жан дүниесін тербейтін туынды оны бірден баурап алады. Себебі өнер – адам болмысының ең нәзік қырларына тіл бітіретін ерекше күш. Бүгінгі таңда біздің жас суретшілеріміз, музыканттарымыз, бишілеріміз – әсіресе өнерге бейім балалар – халықаралық деңгейде мойындалып, Қазақстан атын әлемге танытып жүр. Бұл – біздің елімізде өнердің өркендеп келе жатқанын, оған деген көзқарастың құрметке толы екенін көрсетеді. Бізде ""мынау тек қазақтікі"", ""мынау басқа ұлттікі"" деген шектеу жоқ. Керісінше, біз барлық халықтың өнерін құрметтейміз. Себебі өнердің өзі құрметке лайық.
Осы мурал арқылы біз жастарға өнердің қандай үлкен рөл атқаратынын, оның адамдар арасындағы достық пен сыйластықты қалай қалыптастыратынын көрсеткіміз келді. Түрлі ұлттың балалары бір ортақ көркем ой арқылы біріккенде, олар бір-бірін жақсырақ тани бастайды. Өнер оларды тіл мен дәстүрден бұрын, жүрек арқылы табыстырады. Себебі, шын мәнінде, бәріміз – адамбыз. Ұлт пен дін – тек айырмашылық емес, керісінше, байлық. Ал ортақ Отанымыз – Қазақстан – сол байлықтарды біріктірген кең жүректі шаңырақ . Өнер – бейбітшілік пен татулықтың үндемейтін елшісі. Ол қақтығыс пен бөлінуге емес, жақындасу мен жарасымға жол ашады. Ән болсын, би болсын, сурет немесе сахналық өнер – олардың әрқайсысы адам мен адам арасындағы көпір бола алады. Сондықтан да, өнер – бұл тек шығармашылық акт емес, бұл – адамзаттың бір-бірін түсініп, құрметтеуіне бастайтын жол. Оның ұлттар арасындағы достықты нығайтудағы рөлі – баға жетпес құндылық.
– Әртүрлі ұлт пен ұлыстың ортақ тіл табысуы сіздің шығармашылығыңызда қаншалықты көрініс табады? Бұл тақырып сіз үшін ішкі қажеттілік пе, әлде азаматтық ұстаным ба?
– Біз көпұлтты ортада өмір сүріп келеміз. Бұл мен үшін тек сөз емес, өмірлік тәжірибеммен дәлелденген шындық. Мектеп қабырғасында оқып жүрген кезімізде-ақ қазақ және орыс сыныптары қатар болатын. Орыс сыныптарында түрлі ұлттың балалары оқыды – кәріс, ұйғыр, татар, орыс, шешен, украин және басқалар. Сол кезде бізге бұл қалыпты жағдай сияқты көрінетін. Бірақ кейінірек есейе келе бұл ортада өсудің өз алдына үлкен байлық екенін түсіндім. Қазір де сол кезден таныс достарымызбен араласымыз үзілген жоқ. Әрқайсымыз өз жолымызбен кетсек те, арамызда құрмет пен достық сезімі сақталып қалды. Бұл – көпұлтты қоғамда өмір сүрудің ең жарқын жемісі.
Жұмыс барысында да түрлі ұлт өкілдерімен бірлесіп, келісім мен татулықта еңбек етіп келеміз. Қарапайым қарым-қатынас – достыққа, достық – сенімге ұласады. Менің жеке өмірім де осы ұғымдардың дәлелі. Менің жұбайым – өзге ұлттың өкілі . Осы арқылы мен бір маңызды нәрсені анық түсіндім: ұлт – адамдарды бөлу үшін емес, байыту үшін жаратылған ерекшелік . Егер жүректер үндессе, тіл, діл, ұлт дегендер кедергі емес. Біздің бір ғана ортақ үйіміз бар – ол Қазақстан. Осы топырақта біздің баламыз өсіп келеді. Оның бойында екі түрлі ұлттың тамыры бар. Ол – болашақтың адамы. Ол – көпұлтты қоғамның нақты жемісі. Сол себепті мурал тақырыбы мен үшін жай сурет салу емес, өмірлік мәні бар идеяға айналды. Мен оны жан-тәніммен түсінемін, себебі менің өз өмірім осы идеямен сабақтасып жатыр.
Бүгінде Қазақстанда ұлты әртүрлі болғанымен, бір шаңырақтың астында тату-тәтті, бақытты өмір сүріп жатқан отбасылар өте көп. Солардың бірі – біз. Бұл біздің еліміздің бейбіт саясатының, өзара құрмет пен түсіністікке негізделген қоғамдық мәдениеттің айқын көрінісі. Қазақстан – тек жер ғана емес, бұл – жүректің кеңдігі . Бұл – әртүрлі ұлттар бір отбасыдай өмір сүре алатын кеңістік. Бұл – менің Отаным. Бұл – менің шындығым.
Оқи отырыңыз: ""Бөгде емес – бауыр"": ұлттар арасындағы араздықтың емі қандай?
– Мурал жасау кезінде қандай қиындықтар болды? Жергілікті тұрғындар немесе билік тарапынан қолдау сезілді ме?
– Мурал салу сырт көзге жай ғана шығармашылық жұмыс сияқты көрінуі мүмкін. Алайда оның артында үлкен еңбек, ерік-жігер, төзім мен тәртіп жатыр. Біз бұл жұмысты бастар кезде алдымызда тек бояу мен қылқалам ғана емес, бірқатар сын-қатер күтіп тұрғанын жақсы түсіндік. Ең алдымен, біз үнемі биіктікте жұмыс істедік. Биіктік – бұл тек физикалық кедергі емес, ол адамның бойындағы қорқынышты, сенімсіздікті жеңуді талап ететін сынақ . Әр қадамың – жауапкершілік. Әр қозғалысың қауіпсіздікпен өлшенеді. Ауа райы қандай болса да, жұмыс тоқтамауы керек. Кей күндері кенеттен жаңбыр жауып, кейде қатты жел тұрып, тіпті жұмыс техникасы да уақытша істен шығатын сәттер болды. Бірақ бұл мурал салудағы үйреншікті көрініс. Біз оны қалыпты, бірақ жауапты жағдай ретінде қабылдадық.
Биылғы жаз ерекше ыстық болды. Біз мурал салуды күннің аптапты кезеңіне тап келіп бастадық. Кей күндері температура 40 градустан асып, күннің қызуы төбеден тікелей түсті. Таңғы 6-дан жұмысты бастап, күн тас төбеге шыққанша бар күшімізбен еңбектендік. Сағат 13:00-ге дейін бетімізді күйдірген ыстыққа қарамай, қабырғада өмір сүретін бейнелерге жан бердік. Күн ұзағына тек көлеңке іздеп, біраз тыныс алып қайта оралудан басқа амалымыз болмады.
Бұл – көрер көзге әдемі көрінгенімен, шын мәнінде орасан зор еңбек пен шыдамдылықты талап еткен жұмыс болды. 4 күн ішінде біз физикалық та, психологиялық та сынақтардан өттік. Әсіресе аптап ыстықпен күрес – ең үлкен қиындықтың бірі болды. Қылқаламың алақаныңа жабысып, бояу кеуіп үлгермей, күшің сарқыла бастаған сәттер де аз болмады . Бірақ біз ешқашан бұл істі жай ғана сурет деп қабылдаған жоқпыз. Бұл – идеяның көрінісі, бұл – бірлік пен бейбітшілікті халыққа жеткізудің бейнелі жолы . Сондықтан да біз үшін бұл еңбек – жауапкершілікпен өлшенетін рухани миссия болды. Біз барлығын мүмкіндігінше сапалы, шынайы, жүректен шығатын етіп жасауға тырыстық. Себебі қабырғадағы сурет – уақытша. Ал оның берер мағынасы – мәңгілік.
– Болашаққа бағытталған шығармашылық жоспарларыңыз қандай? Алдағы уақытта тағы қандай муралдар салу ойыңызда бар? Сол туындыларды қандай тақырыптарға арнамақсыз?
– Бүгінгі таңда бізде осы бағытта тағы да бірнеше мурал салу идеялары бар. Әзірге бұл жобалар әкімшілік деңгейде толық мақұлданған жоқ, бірақ үмітіміз зор. Егер тиісті рұқсаттар мен қолдау болса, болашақта да осындай мазмұнды, мағынасы терең муралдарды өмірге әкелу жоспарда тұр. Өйткені бұл – өнер ғана емес, қоғаммен үнсіз тілдесудің бір жолы. Мурал жай ғана қабырғаға салынған сурет емес. Ол музейде немесе галереяда тұрған, тек белгілі ортаға арналған туынды да емес. Ол – халықпен күнделікті кездесетін көше өнері. Көшеде өтіп бара жатқан әр адам оның жанынан еріксіз көз салады, кейде ойланып қалады. Таңертең жұмысқа бара жатып, кешке үйге оралғанда, тіпті жай ғана серуендеп жүріп муралмен көз түйістірген жан бір сәтке болса да оның мазмұнына үңіледі. Сол сәтте мурал өз міндетін орындап тұр деген сөз.
Кейде бір адам ғана муралға қарап, ішінен бір ой түйсе – бұл біздің еңбегіміздің зая кетпегені. Сол сурет бір жанға болсын әсер етсе, ой оятса, жүрегіне жылу сыйласа – бұл біз үшін үлкен жетістік. Біз мурал салып жатқан кезде адамдардың түрлі реакциясын көрдік. Көптеген жылы сөз естідік. ""Жарайсыңдар!"", ""Тамаша идея!"", ""Керемет жасап жатырсыңдар!"" деген сөздер көңілге қуаныш ұялатып, күш берді. Әрине, сын да айтылды. ""Мұны не үшін салып жатырсыңдар?"", ""Осы керегіңіз бар ма?"" деген пікірлер де кездесті. Бірақ бұл – кез келген шығармашылық жұмыстың табиғаты. Қоғамда пікір әртүрлі болуы заңды. Біз үшін маңыздысы – шын көңілмен, жауапкершілікпен атқарылған іс. Есімде ерекше қалған бір сәт бар: біз күннің аптап ыстығында мурал салып жатқанда, жасы үлкен бір апа келіп, үнсіз қарап тұрды. Сосын жақындап: – Қарағымдар, ыстықта терлеп, еңбек етіп жатыр екенсіңдер. Алла күш-қуат берсін! – деп ақ батасын айтып кетті. Бұл орта жастағы әйел адам – этникалық кәріс ұлтынан еді. Сол сәт мен үшін тек батаның емес, көпұлтты Қазақстандағы бірлік пен өзара құрметтің шынайы көрінісі болды. Мурал – тек бояудың жиынтығы емес. Ол – идеяның бейнесі, ол – халықпен үнсіз сырласу. Бұл өнер – қабырғада тұрса да, санаға сөйлейді. Ол қоғамның рухын көтереді, адамға ой салады, ұлттар арасындағы достық пен түсіністікке үндеу тастайды. Сол себепті де біз бұл жұмысты бір ретпен шектеп қалғымыз келмейді. Алдағы уақытта да осындай мағынасы терең, ойлы әрі рухани қуат беретін муралдармен қоғамға қызмет етуді жалғастырғымыз келеді.
– Мурал жастарға, балаларға қалай әсер етеді деп ойлайсыз? Сіздердің жұмыстарыңыздың болашақ буынға қалдырар ізі қандай болмақ?
– Муралда кішкентай балалардың бейнеленуі – бұл жай ғана көркем тәсіл емес. Бұл – адамның жүрегін елжірететін, жан дүниесін жылытып, жақсы эмоциялар сыйлайтын ерекше элемент. Бұл – көркем өнердің шынайы күшін сезіндіретін, үнсіз тіл қататын бейне. Балалар – мейірім мен тазалықтың символы. Олардың жан-дүниесі кіршіксіз, ойы таза, ниеті пәк. Олар әлемге шынайы көзбен қарайды. Сол себепті де олардың бейнесі кез келген адамға ерекше әсер етеді. Қабырғада күліп тұрған баланың жүзіне қараған адамның өзі еріксіз жымиып, жан дүниесі жылып сала береді. Өйткені біз бәріміз де бала болғанбыз. Сол бейне арқылы өзіміздің ішкі бала кезімізге қайта ораламыз.
Кейде ересек адамдар муралдағы идеяны бірден түсіне қоймауы мүмкін. Бірақ балалар бәрін тез ұғады. Біз сурет салып жатқанда кішкентайлар жанымызға келіп: – Аа, бұл пазл ғой! Балалар бірге ойнап жатыр екен! – деп қуанып, ойларын айтып жатты. Бұл олардың әлемді қандай тазалықпен, шынайылықпен қабылдайтынын көрсетеді. Олар жасандылықтан ада, өз көзімен көрген дүниені шынайы түйсініп, жүрегімен қабылдайды.
Балалар бейнесі – тек мейірім мен қуаныштың емес, сонымен қатар ностальгияның да кілті. Әрбір ересек адам бала бейнесіне қарағанда, өз балалық шағын есіне алады. Сол кездердегі бейқам күлкі, тап-таза көңіл, риясыз ойын – бәрі-бәрі жүректе қайта жаңғырып, бір сәтке болсын өткен күнге жетелеп әкетеді. Бұл – өнердің шынайы күші. Сол себепті де муралдағы балалар бейнесі – жай ғана сурет емес. Ол – жүрекке жол табатын, жанды тербейтін, адамды жақсылыққа бастайтын бейнелік жолдау. Ол – адамдарды біріктіретін, өмірге үмітпен қарауға шақыратын үнсіз, бірақ айқын тіл қату.
Оқи отырыңыз: Астанада жаңа мурал: Тұрғын үй қабырғасы бүркітші бейнесімен безендірілді
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Өнерге деген шынайы сүйіспеншілік пен азаматтық ұстанымды ұштастыра білген маман жақында Қазақстан халқы Ассамблеясының 30 жылдығына арналған ерекше мурал жобасын жүзеге асырды.,,2025-07-21T10:37:33+05:00
zauyttagy-arbir-adam-el-ekonomikasynyn-irgetasyn-ustap-tur-metallurgter-otbasy,informburo.kz,Зауыттағы әрбір адам ел экономикасының іргетасын ұстап тұр – металлургтер отбасы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zauyttagy-arbir-adam-el-ekonomikasynyn-irgetasyn-ustap-tur-metallurgter-otbasy,"Рудный қаласындағы ERG Service кәсіпорнында шын мәнінде үлгі боларлық бір әулет еңбек етіп жүр. Бұл – әр мүшесі зауыттан өз орнын тапқан, бір бағытта маңдай тер төгіп, елдің дамуына үнсіз үлес қосып жүрген ұжымдай тату шаңырақ. Бірге өткізген еңбек жолы – жарты ғасырға жуық тәжірибе, талай сынақ пен қуанышқа толы өнегелі өмір. Бір қарағанда жай ғана сәйкестік сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ отбасы үшін бұл жол – тағдырдың сыйы, жүректің таңдауы.
Біз Сейтжан Майлыбаевпен арнайы сұқбаттасып, отбасының өндірістегі бірлігін, өмірге, еңбекке деген көзқарасын, ұрпақ тәрбиесіндегі ұстанымын тыңдадық. Ол – РММЗ прокат цехының тәжірибелі шебері. Екі жоғары білімі бар: машина жасау және металлургия мамандықтары бойынша. Еңбек өтілі – 22 жыл. Жан жары Индира Убайдаева – электродвигательдерді оқшаулаушы маман. Ол бұл салада 18 жыл еңбек етіп келеді. Мыңдаған мотордың жұмысына жан бітіріп, кәсібіне деген адалдығын дәлелдеген жан.
Үлкен қызы – Гүлбану Нұртасова алғашқы еңбек жолын электр пештер пультінен бастап, бүгінде баллон толтыру цехында жұмыс істейді. Қауіпсіздік және қоршаған ортаны қорғау мамандығы бойынша білім алып, болашағын өндірістегі еңбекті қорғау саласымен байланыстыруды көздеп отыр. Кенже қызы – Фариза Нұртасова – зауыттағы фельдшер. Ол үшінші жыл қатарынан ұжымның саулығына жауап беріп, жанашырлықпен қызмет етіп жүр. Әрқайсы түрлі цехта еңбек еткенімен, оларды біріктіріп тұрған – ортақ құндылықтар мен өзара сенім. Жұмыстан тыс уақытта олар бірге саяхаттағанды, гүл өсіріп, бір дастархан басында бас қосқанды жақсы көреді. Биыл қыздары ата-анасына тосынсый жасап, оларды күзде Дубайға демалысқа жіберуді жоспарлап отыр.
Бұл отбасының шынайы бақыты – бірге болу, бір мақсатқа жұмылып, бір-біріне сүйену. Олардың күші – ынтымақта, ал ынтымақтың бастауы – жүрекпен сүйген еңбек.
– Металлургия саласына қалай келдіңіздер? Бұл саланы таңдауға не түрткі болды?
– Металлургия саласына келуіміз кездейсоқтықтан туған шешім емес, бұл – өмір жолымызды қалыптастырған саналы әрі тағдырлы таңдау. Әулетімізде еңбекке адалдық, маңдай термен табылған нанның қадірін білу – атадан балаға жалғасып келе жатқан берік ұстаным. Біз үшін металлургия – жай ғана кәсіп емес, бұл – ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын еңбек дәстүрі, төзім мен табандылықты талап ететін рухани мектеп. Бұл салаға алғашқы қадамымызды сенімсіздікпен емес, шынайы жауапкершілікпен бастадық. Алғашында пештің ыстығы, темірдің оттай ызыңы, өндірістегі қатаң тәртіп сәл тосын көрінгенімен, уақыт өте келе осының бәрі үйреншікті тірлікке, тіпті жанымызға жақын өмір салтына айналды. Себебі біз бұл жерден тек кәсіби тәжірибе ғана емес, үлкен өмірлік сабақ алдық: кез келген жетістік табандылықпен, бірлікте және маңдай термен келеді екен.
Металлургия саласын таңдауға түрткі болған – қарапайым еңбек адамына деген құрмет. Зауыттағы әрбір адам – ел экономикасының іргетасын ұстап тұрған тұлға. Солардың қатарында болу, елге пайдалы болу – біз үшін үлкен мәртебе. Сонымен қатар, бір кәсіпорында бір отбасы мүшелері қатар еңбек ету – біздің арақатынасымызды бұрынғыдан да бекемдеп, ортақ құндылықтарымызды нығайтты. Қиын сәтте бір-бірімізге тірек болдық, қуанышта бірге марқайдық. Бүгінде таңертең зауыттың қақпасынан бірге кіріп, кешкісін бірге шығатын күндеріміздің әр сәті – біз үшін өмір жолымыздың шежіресіне айналған. Бұл – отбасылық береке мен еңбекке деген құрметтің үлгісі. Сондықтан металлургия – біздің кәсібіміз ғана емес, өмір салтымыз, жүрекпен таңдаған жолымыз.
Оқи отырыңыз: Металлург: ""Біздің жұмысқа білім мен ақыл керек жоқ дейтіндер қатты қателеседі""
– Бір отбасының бір кәсіпорында жұмыс істеуі – көпке үлгі. Бұл жағдай сіздердің арақатынастарыңызға қалай әсер етеді?
– Бір отбасының бір кәсіпорында еңбек етуі – біздің өміріміздегі ең үлкен бақ пен береке дер едік. Бұл – жай ғана жұмыс емес, жүректерімізді бір арнаға тоғыстырған, көзқарасымызды ортақ мақсатқа бағыттаған үлкен мектеп. Біз үшін өндіріс орны – үйдегідей ыстық, ал әрбір жұмыс күні – бірге өткен тағы бір тағылымды белес. Бір ортада жұмыс істеуіміз – өзара түсіністік пен қолдауды тереңдете түсті. Өйткені бір-біріміздің күнделікті атқарып жатқан қызметімізді іштен ұғынып, сезініп, құр сөзбен емес, нақты әрекетпен қолдау көрсете аламыз. Кейде біріміздің көңіліміз түсіп тұрса, екіншіміз демеу болып, алға жетелейміз. Біріміз жетістікке жетсек, сол қуаныш баршамызға ортақ болып, еңбекке деген ынтамыз арта түседі. Жұмыстан тыс уақытта да біз тек отбасы ретінде емес, бір бағытта еңбектеніп жүрген әріптес, серіктес, тірек ретінде бір-бірімізге сенім артамыз. Бұл сенім – қарым-қатынасымызды бұрынғыдан да нығайтып, арада кедергі қалдырмай, ашықтық пен шынайылықты орнықтырды. Біздің отбасымыз үшін ортақ кәсіпорын – тек табыс көзі емес, ол – өзара түсіністік пен сыйластықтың арқауы. Бірігіп еңбек ету арқылы біз тек металл құйып, темір балқытумен ғана айналысып жүрген жоқпыз, біз өзіміздің ішкі бірлігімізді, отбасы ұйытқысын да шыңдап келеміз. Сондықтан, расымен де, бір отбасының бір кәсіпорында жұмыс істеуі – үлкен жауапкершілікпен қатар, айналаға үлгі боларлық ерекше ынтымақтың көрінісі.
– Зауыттағы күндеріңіз қалай өтеді? Жұмыс кестесі мен отбасы уақытының тепе-теңдігін қалай сақтайсыздар?
– Зауыттағы күндеріміз тәртіп пен жауапкершілікке негізделген нақты бір ырғақпен өтеді. Таң қылаң бере оянып, күнделікті жұмысқа дайындықты отбасылық әңгімеден, бір-бірімізге тілек білдіруден бастаймыз. Өйткені біз үшін зауыт – жай жұмыс орны емес, өміріміздің бір бөлшегіне айналған орта. Әр күн – жаңа тапсырма, жаңа сынақ, жаңа мүмкіндік. Жұмысқа келгеннен бастап әрқайсымыз өз бағытымызға, міндетімізге бет аламыз. Жоғары дәлдік пен қауіпсіздікті талап ететін металлургия саласында әр қадам – маңызды. Сол себепті жұмыста бар назарымыз ісімізде, тәртіп пен тәртіпке бағыну – басты қағидамыз. Түс мезгілінде кейде жолымыз түйісіп жатса, қысқа ғана жылы лебіз айтып үлгереміз. Бірақ сырт көзге байқалмаса да, бір мекемеде жүргеніміздің өзі көңілге үлкен демеу. Ал отбасы мен жұмыстың арасындағы тепе-теңдікті сақтау – бұл біз үшін тек уақытты бөлу емес, бұл – шынайы ниет пен өзара түсіністіктің жемісі. Кешкісін үйге оралғанда біз жұмысты сыртта қалдырып, отбасылық жылулық пен жайлы ортаға бөленуге тырысамыз. Балаларымыздың әңгімесін тыңдап, дастархан басындағы уақытты қадірлейміз. Демалыс күндерін мүмкіндігінше бірге өткізіп, табиғатқа шығуға, бірге кітап оқуға немесе жай ғана әңгімелесуге мән береміз. Осылайша, біз зауыттағы қатаң ырғақ пен отбасы жылулығын бір-біріне қарсы қоймай, үйлестіре білуді өмірлік дағдыға айналдырдық. Уақыт тапшы болса да, бірлігіміз бен ниетіміз мол. Бәлкім, осының арқасында шаршау да жеңіл, өмір де мағыналы шығар.
– Металлургия ауыр әрі жауапты сала екені белгілі. Қиын сәттерде бір-біріңізге қалай қолдау көрсетесіздер?
– Иә, металлургия – ауыр әрі аса жауапты сала. Бұл салада тек физикалық күш емес, рухани төзім мен ішкі берік сенім де қажет. Темір балқып жатқан пештің ыстығы, жоғары температура, қауіпсіздік ережелері мен өндірістік талаптардың қаталдығы – мұның бәрі күнделікті өміріміздің бір бөлігіне айналған. Осындай жағдайда адамның жан дүниесі де әлсіреп, кейде қажып кететіні рас. Бірақ біз үшін ең басты күш – бір-бірімізге деген сенім мен қолдау. Біз отбасымызбен бірге бір өндірісте жұмыс істейтін болғандықтан, қиындықты да, қуанышты да бірге көтеріп келеміз. Қиын сәт туа қалса, көп сөздің қажеті жоқ – бір көзқарас, бір жылы сөз, үндемей иықтан қағу да жеткілікті. Біз бір-біріміздің көңіл күйін көзден-ақ түсінеміз. Біріміздің шаршағанымызды байқасақ, екіншіміз көмектесуге, көңілін көтеруге тырысамыз.
Үйге келгенде де жұмыс жайлы бөлісіп, ішкі қобалжуды сыртқа шығарып, жеңілдеп қалуға тырысамыз. Бір-бірімізді тыңдай білу, түсіне білу – ең үлкен қолдаудың бірі. Кейде бір ауыз ""шаршама, бәрі жақсы болады"" деген сөздің өзі таудай демеу болады . Өйткені біз тек әріптес емеспіз – біз ең алдымен отбасы мүшесіміз, бір-біріміз үшін тірекпіз. Бұл салада жұп болып, жан болып жүру – үлкен нығмет. Темір балқытатын жерде жүрсек те, жүрегіміздің жылуын жоғалтпауға тырысамыз. Қиындықтың артында береке бар екенін білеміз. Сол үшін қолымыздан келгенше бір-бірімізге арқа сүйеп, рухымызды бірге көтеріп келеміз. Ең бастысы – біз біргеміз, ал бірге болғанда кез келген ауырлық жеңілдей түседі.
– Өндірісте жұмыс істеген жылдар ішінде қандай маңызды тәжірибе жинақтадыңыздар?
– Өндіріс саласында өткізген жылдар – біздің өмірлік мектебіміз, мінезімізді қалыптастырып, болмысымызды шыңдаған кезеңдер. Бұл жылдар ішінде тек кәсіби шеберлік емес, ең алдымен, төзім, тәртіп, жауапкершілік және ұжымдық рух сынды қасиеттерді бойымызға сіңірдік. Металл балқыған пештің жанына тек еңбек етемін деген ниетпен емес, шынайы адалдықпен келу керектігін түсіндік. Біз үшін өндіріс – адамдардың өзара сыйластығын, бір-біріне арқа сүйеп жұмыс істеуді, кідірместен шешім қабылдай білуді үйреткен орта. Қауіпсіздік техникасынан бастап, жоғары технологиялармен жұмыс істеу, өндірістегі үдерістерді бақылау – мұның бәрі әрбір жұмысшыдан ерекше зейін мен білімді талап етеді. Жылдар өте келе біз сол талаптарға бейімделіп қана қоймай, оларды күнделікті тәжірибемізбен толықтыра білдік. Сонымен қатар, ұжымдағы қарым-қатынастың маңызын, әріптеске деген сенім мен сыйластықтың қандай шешуші рөл атқаратынын ұқтық. Әсіресе отбасымызбен бірге еңбек ету – жауапкершілікті еселеп арттырды. Біріміздің тәжірибеміз екіншімізге үлгі, бір-біріміздің табандылығымыз ортақ күшке айналды. Өндіріс бізге еңбектің қадірін ғана емес, уақыттың, ұйымшылдықтың және шын пейілмен жасалған істің нәтижесін бағалауды үйретті. Металл қалай ыстықта шынығып, мықты бола түссе – біз де осы салада шыңдалып, нағыз өмірлік тәжірибе жинадық деп нық сеніммен айта аламыз. Бұл жол – біз үшін мақтаныш, әрі келер ұрпаққа қалдырар үлгі.
– Кәсіпорында ата-анасымен бірге жұмыс істейтін жас буынға қандай ақыл-кеңес берер едіңіздер?
– Кәсіпорында ата-анасымен қатар еңбек етуді әрбір жас үшін тағдырдың үлкен сыйы деп білеміз. Бұл – тек еңбек жолының басы ғана емес, адамдық тәрбие мен өмірлік тәжірибенің тірі мектебі. Ата-анамен бірге бір салада жұмыс істеу – бір жағынан мақтаныш, екінші жағынан үлкен жауапкершілік. Сондықтан жас буынға айтарымыз – осы мүмкіндікті терең түсініп, қадірін біле біліңдер. Ең әуелі, еңбекке құрметпен қараңдар. Қанша заманауи технология келіп, жеңіл жолдар табылғанымен, шынайы табыс – адал маңдай тердің жемісі екенін ұмытпаңдар. Ата-анамен қатар жүріп, олардың жылдар бойы жинаған тәжірибесін көру, күнделікті мінезі мен еңбекке деген адалдығын байқау – кітаптан оқи алмайтын үлкен өмір сабағы.
Екіншіден, үлкенге қарап бой түзеу – қазақтың қанында бар қасиет. Ата-анаңның қасында жүріп, тек кәсіби шеберлікті емес, адамдық парасатты, қарапайымдылықты, ұқыптылық пен ұжыммен тіл табысуды үйренуге тырыс. Әр ісіне назар салып, әр сөзін зерделе – бұл сенің ертеңгі өз жолыңның іргетасы. Үшіншіден, еңбек – тек өзің үшін емес, ортақ мүдде үшін жасалатын іс. Ұжыммен тату бол, әріптестердің сенімін ақта, ата-анаңның абыройына көлеңке түсірмей, қайта сол абыройды өз тәртібіңмен, ниетіңмен, кәсібилігіңмен толықтыра біл. Қорыта айтқанда, ата-анамен бір кәсіпорында қызмет ету – бұл жай ғана жұмыс емес, бұл – ұрпақ сабақтастығының тірі үлгісі, үлкен өмірге деген алғашқы әрі нық қадам. Сол қадамды шын ықыласпен, шынайы еңбектен бастап, ұрпақ жалғастығын мақтанышпен өрбіте беріңдер.
Оқи отырыңыз: Ақтөбе ферроқорытпа зауыты жыл сайын жүз жұмысшысының үйлі болуына көмектеседі
– Қазіргі қоғамда қара жұмысқа, өндірістік еңбекке көзқарас қандай деп ойлайсыздар? Басшылық тарапынан жұмысшыларға қолдау бар ма?
– Қазіргі қоғамда қара жұмысқа, әсіресе өндірістік еңбекке деген көзқарас біртіндеп өзгеріп, бұрынғыға қарағанда шынайы бағасын ала бастағандай. Иә, ұзақ жылдар бойы ақылмен жасалатын қызметтер мен кеңсе жұмысын жоғары қою үрдісі байқалып келді. Бірақ соңғы жылдары ел экономикасын алға сүйреп тұрған негізгі күш – дәл осы өндіріс, нақты еңбек екенін көпшілік тереңірек түсіне бастады. Металлургия, құрылыс, ауыл шаруашылығы сияқты салада еңбек етіп жүрген қарапайым жұмысшылар – олар елдің іргетасын қалаушылар. Олар – таң атпай жұмысқа келіп, қара тер мен қажырлы күштің арқасында күн сайын нақты нәтиже шығарып жүрген, шынайы еңбектің иелері. Бұл – мақтануға тұрарлық миссия. Сондықтан біз қоғамның бұл салаға деген құрметінің артып келе жатқанына шын қуаныштымыз.
Ал енді басшылық тарапынан көрсетілетін қолдауға келсек, соңғы жылдары жұмысшылардың жағдайын жақсартуға бағытталған нақты шаралар қолға алынып жатқанын байқаймыз. Жалақыны уақытылы төлеу, қауіпсіз еңбек жағдайын жасау, арнайы киіммен, құрал-жабдықпен қамтамасыз ету, денсаулық сақтау, демалыс орындарымен қамту сияқты әлеуметтік мәселелер ескерусіз қалмайды. Әрине, әлі де жетілдіретін тұстар бар, бірақ ең бастысы – жұмысшының үніне құлақ асатын, пікірін ескеретін басқару мәдениеті қалыптасып келе жатыр.
Біз өзіміз еңбек етіп жүрген зауытта басшылықтың жұмысшыларға деген көзқарасын, қолдауын күн сайын сезінеміз. Әсіресе отбасымен жұмыс істейтін қызметкерлерге деген ерекше ықыласты, сенімді байқаймыз. Бұл – мотивацияның, ұжымдық ауызбіршіліктің негізі. Қорыта айтқанда, қазіргі қоғамда өндірістегі еңбек – барынша қадірленуге лайықты сала. Ал осы бағыттағы оң көзқарасты нығайтып, жұмысшы мәртебесін арттыра түсу – әрбіріміздің ортақ мақсатымыз болуы тиіс. Еңбектің ешқашан елеусіз қалмайтынына сенеміз.
– Алдағы уақытта қандай жоспарларыңыз бар? Жолдарыңызды немере-шөбере жалғастырады деген үміт бар ма?
– Алдағы жоспарларымыз – осы салада жинаған тәжірибемізді тек өз өмірімізбен ғана шектемей, кейінгі ұрпаққа аманат етіп қалдыру. Біз үшін металлургия – кәсіби жол ғана емес, бұл – өмір мектебі, шыдам мен жігердің шынайы мектебі. Сол себепті бұл жолды жалғастырар ұрпақ өсіп келе жатқанына үлкен үмітпен қараймыз. Қазірдің өзінде балаларымыз темірдің тегеурінін, еңбектің қадірін, күн сайын қайталанатын қарапайым тірліктің артындағы үлкен мағынаны көріп өсіп келеді. Олар зауытқа қарап, біздің таңмен таласа тұрып, күн еңкейгенше маңдай тер төгіп жүргенімізді көреді. Бұл – айтудан гөрі, үлгі арқылы үйретілетін тәрбие. Сол себепті біздің жүрегімізде үлкен сенім бар: ертең бұл жолды жалғайтын – өз немере-шөбереміз. Әрине, әр баланың өз қалауы, өз арманы болады. Біз олардың еркін таңдау жасауына қарсы емеспіз. Бірақ олар қай саланы таңдаса да, еңбекке адал болсын, адамдарға пайдалы болсын деген тілегіміз бар.
Ал егер металлургияны таңдаса – біз үшін бұл зор мәртебе болар еді. Онда бұл саланың шынайы құндылығы, рухы ұрпақтан ұрпаққа берілді деген сөз. Алдағы уақытта өзіміз де тоқтап қалмай, білімімізді толықтырып, технологияның жаңа мүмкіндіктерін меңгеріп, жастармен тәжірибе бөлісіп, ұжым ішіндегі татулық пен ынтымақты одан әрі нығайтуды мақсат етіп отырмыз. Ұзақ жылдар бойы қалыптасқан отбасылық еңбек дәстүрі үзілмей, келер буынға жол бастаса, одан асқан байлық жоқ деп білеміз. Бұл – біздің арманымыз ғана емес, борышымыз да.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Рудныйда тұтас бір отбасы бір кәсіпорында еңбек етеді.,,2025-07-23T12:00:00+05:00
3-million-adamnyn-omirin-qigan-asarsylyq-tyn-derekter-men-estelikter,informburo.kz,3 миллион адамның өмірін қиған ашаршылық: тың деректер мен естеліктер,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/3-million-adamnyn-omirin-qigan-asarsylyq-tyn-derekter-men-estelikter,"31 мамыр – Саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні. Бұл күн қазақ халқы үшін ауыр тарихтың бір парағы, ХХ ғасырдағы аштық пен қуғын-сүргіннің зұлматын еске салады. Осы кезеңде миллиондаған адам көз жұмып, қазақтың дәстүрлі өмірі мен мәдениеті үлкен соққыға ұшырады. Informburo.kz ашаршылықтың себебі, салдары және халықтың осы қиын-қыстау замандағы күресі туралы шынайы деректерге шолу жасап, шынайы естеліктерді ұсынады.
1920-жылдардың соңында Кеңес үкіметі елді жаппай ұжымдастыру саясатын бастады. Бұл саясат ауыл шаруашылығын социалистік жүйеге бейімдеу, жекеменшікті жою, халықты колхоз-совхоздарға біріктіруді көздеді. Бірақ қазақ даласында бұл реформа зорлықпен, репрессиямен іске асырылды.
Көшпелі қазақтардың ғасырлар бойы қалыптасқан өмір салты мен экономикасы жойылды. Қазақтардың негізгі кәсібі – мал бағу еді. Ұжымдастыру кезінде бай-құлақтар тап ретінде жойылды, малын тартып алды. Халықты отырықшыландыру мақсатында көшпелі өмір салты бұзылды.
1930–1932 жылдары орталықтан (Кремльден) Қазақстанға астық пен ет өткізу жөнінде шектен тыс жоспарлар жіберілді. Бұл жоспарлар тым ауыр болды, ал оны орындамағандар ""бай"", ""кулак"", ""халық жауы"" ретінде қуғындалды. Халық өзіне азық қалдырмай, барлығын мемлекетке өткізуге мәжбүр болды.
Оқи отырыңыз: Тоқаев: Мұндай тауқымет ешқашан қайталанбауы үшін бәрін жасайтын боламыз
Кеңес дәуірінде Қазақстан үш жойқын ашаршылықты бастан кешірді:
1917-1919 жылдардағы ашаршылық. 1918 жылдан бастап Қазақстанда шығарылған ""Наша газета"" газетінің 1918 жылғы 13 тамыздағы нөмірінде: ""Сыр аймағында басталған аштық пен індеттің халықты қырып, қаусатып тастағанын сол кездердегі тарихи деректерден көреміз. Бір ғана 1918 жылдың өзінде ""Түркістан халқын­ың 30 пайызы аштықтан қырылған"" деп жазылған.
Екіншісі – 1921-1922 жылдары болған ашаршылық. Құрғақшылықтан мал қырылып, қазақтар жиі қоныстанған облыстар тағы ашаршылыққа ұрынды. Ашыққандарға көмек көрсету комиссиясының төрағасы Мұхтар Әуезовтің мәліметі бойынша, осы жылдардағы аштықтан 1 млн 700 мың адам қайтыс болған.
Мемлекет тарихы институтының жетекші ғылыми қызметкері, педагогика ғылымдарының кандидаты Сейітқали Дүйсеннің мәліметінше, 2 млн 300 мыңнан астам адам аштыққа ұшырап, 1 млн шамасында аштық пен аурудан қайтыс болды. Егер 1920 жылы республика аумағында 4 млн 781 мың адам өмір сүрсе, ал 1922 жылы тек 3 млн 796 мың адам қалды. Әсіресе, бірнеше жылға созылған егін шықпаған республиканың батыс және оңтүстік-батыс өңірлері зардап шекті.
1931-1933 жылдардағы ашаршылық – ең ауыр әрі ауқымды қасірет болды. Бұл кезеңде шамамен 1,5-3 млн қазақ аштықтан қырылды.
Демограф-ғалым Мақаш Тәтімовтің есептеуінше, 1931–1933 жылдардағы ашаршылық Қазақстанда өмір сүрген 2,5 млн адамның, соның ішінде 2,3 млн қазақтың және 200 мың келімсектің қайтыс болғаны анықталды. Отырықшы келімсектер арасында аштықтан өлгендер 10 пайызға жетсе, көшпенді қазақтар арасында бұл көрсеткіш 52-53 пайыздан асып кеткен.
1928 жылы Қазақстанда 40 миллионнан астам мал болса, 1932 жылы бұл көрсеткіш 4,5 миллионға дейін қысқарды. Қазақ үшін мал – тіршілік көзі, азығы, киімі, баспанасы мен көлігі еді.
Ашаршылық жылдарында қазақ халқы малымен бірге дәстүрлі шаруашылық құрылымынан, баспанасынан, тіршілік құралдарынан түгел айырылды. Бұл тек экономикалық күйреу емес, мәдени және әлеуметтік апат болды. Жүздеген жылдар бойы қалыптасқан мал шаруашылығы мен көшпелі өмір салты зорлықпен жойылды.
Оқи отырыңыз: ""714 мың құжат әлі құпия"". Қуғын-сүргін мен ашаршылық тарихы қалай зерттеліп жатыр
1930-1933 жылдардағы ашаршылық жылдары қазақ халқы жаппай аштық пен қуғын-сүргінге ұшырағанымен, бұл кезеңде үнсіз көнген жоқ. Ел ішінде түрлі қарсылықтар мен көтерілістер болды. Бұл қарсылықтар көбіне ұжымдастыруға, малды тартып алуға, байларды тәркілеуге, азық-түлікті зорлықпен жинауға қарсыбағытталды.
Осы жылдар аралығында Қазақстанда 372 шаруалар көтерілісі болды. Бұл көтерілістерге 80 мыңға жуық адам қатысқан. Қозғалыстар көбіне стихиялық сипатта болса да, жергілікті билікке қарсы ұйымдасқан түрде шыққан жағдайлар да кездесті. Ең ірі қарсылық ошақтары Созақ, Шемонайха, Қазалы, Маңғыстау сынды өңірлерде өтті. Бірақ бұл көтерілістер қатыгездікпен басылып, мыңдаған адам сотталып, жүздегені атылды.
1931 жылдың күзінен бастап шектес республикалардың аумағына ашыққан қазақ халқының легі ағыла бастады. Кейбір зерттеушілердің есептеулері бойынша 1 миллионға жуық қазақ Қытай, Ауғанстан, Түркия, Иран, Өзбекстан, Қырғызстан, Түрікменстан, Ресейдің басқа өңірлеріне босып кетті. Жаппай қоныс аудару ұжымдық наразылық пен қазақтардың колхоздар құру саясатына қарсы тұру нысандарының бірі болды, екінші жағынан, аштықтан құтылудың жалғыз дұрыс жолы болды.
Ел ішіндегі жұрт аштық пен репрессиядан аман қалу үшін жан сақтау жолдарын іздеді. Көптеген ауыл тұрғындары қалалар мен теміржол бекеттеріне ағылды. Алайда қалада да жағдай жақсармады: аштық, ауру, үйсіздік жұртты қынадай қырды.
Азық таппаған жұрт жабайы шөп, жусан, ағаш қабығы мен жапырақ жеп, кей жағдайда жәндіктер мен тышқан, ит етін де жеуге мәжбүр болды. Каннибализм деректері де тіркелді.
Америкалық тарихшы Сара Кэмерон ""Аштық жайлаған дала"" кітабында: ""Шу ауданында ашыққандарды тамақтандыратын жерде Дәнежан деген шенеунік бір босқынның өліп бара жатқан адамның қарнын жарып жіберіп, бауырын суырып алып, оны екінші адамға бергенін және де ол адамның бауырды шикідей жеп қойғанын есіне алады"", деп жазады.
Аман қалу үшін кей ата-ана баласын балалар үйіне өткізді.
Оқи отырыңыз: Мектеп оқулықтарында 1930-33 жылғы ашаршылық тақырыбы қалай жазылып жүр
Қазақ даласында болған ашаршылыққа тарихи баға беру мәселесі – тәуелсіздік алғаннан кейін ғана кеңінен қарастырыла бастаған ауыр әрі күрделі тақырып. Ашаршылықтың себебі мен салдары, оның қолдан ұйымдастырылғаны, қазақ халқының ұлттық апатқа душар болғаны туралы шынайы пікірлер айтыла бастады.
Кей тарихшылар ашаршылықты тоталитарлық жүйенің салдары, сталиндік саясаттың қателігі, жоспарлы зорлық-зомбылықтың нәтижесі ретінде бағалайды. Кейбір зерттеушілер мен қоғам белсенділері 1931-1933 жылдардағы ашаршылықты қазақ халқына қарсы бағытталған геноцид деп ресми түрде мойындауды ұсынады.
Ұлы Отан соғысы және Еңбек ардагері – Жолдас Жолмұханұлы Байсейітов тің өмір жолы жайлы жазбаларынан үзінді:
Мен, Байсейітов Жолдас Жолмұқанұлы 1917 жылы наурыз айында Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы, Амангелді совхозында дүниеге келдім. Қаракөл орта мектебінің директоры Махамбетов Ғабдолла менің үлкен шешемнің інісі, яғни нағашым болатын. Сол үйде жатып 6 класс бітірдім. Ауылда ашаршылық, тамақ жоқ, бұл 1931–1932 жылдары еді, сондықтан әрі қарай оқи алмадым. Елдің көпшілігі Мақат, Доссор, Жайық бойына қарай қаңғып кетті. Әкем өлсе де, шешем бар, ішер асымыз болғандықтан, екі інім, бір қарындасымды ертіп, бесеуіміз жаяу Жайық бойына кеттік. Жолда бір інім және қарындасым аштықтан әлсіреп жүре алмады, оларды бір моланың қасына тастап кеттік. Шешем інім екеуімізді біресе арқалап, біресе жетелеп, нағашым Мысқалғаға жеткізді. Нағашымыз екеуіміз арбамен інім мен қарындасым қалған жерге келдік. Келсек, қарындасымның кеудесінде жаны бар екен, інім өліп кетіпті. Оны шұңқыр қазып көмдік. Нағашымыздың арқасында шешем, қалған бір інім, қарындасым төртеуіміз аштықтың зардабынан өлмей, аман қалдық. Бұл 1933-ші жыл еді.
Арман Сқабылұлының естелігі:
Атам екі ағайынды болыпты. Рақымбай, сосын Рақым … (інісінің толық есімі есінде жоқ). Өзі 7 жаста, бауыры 5-ке толған жылы, бөлшекбектер – әкесінің бүкіл малын тартып ап, өзін атып тастаған. Ауылдағы ағайын, бәлесінен аулақ деп, қос жетімді асыраудан қорыққан. Сол оқиғадан көп өтпей, алыс-жақын ауылдардың баршасын алапат ашаршылық жайлапты. Жаман болыпты! Адам жеу көбейіп кетіпті. Ұйықтап жатқан кісі болса, бауыздап, бүйрегін, сан етін жеп кетеді екен. 7 жасар атам, інісі екеуі, үй ішінде ұйықтаудан қорқып, сабан шатырға шығып, сонда көз шырымын алып жүріпті: ""Сатымен шығамыз, сосын сатыны көтеріп аламыз ғо, сол кезде ешкім тиіспейді, тыныш жатамыз. Түн ортасында күбірлеген дауыстарды естиміз. Шөп ішіне тығыла түсеміз"", – дейді. Бір күні, сатыны көтеруді ұмытып кетіпті… Әлгі күбірлектер тағы да келген. Сатымен көтерілген. ""Сосын шөпті айырмен шұқылай бастады. Үшкір темір, кіріп етіп көзімнің астына қадалды. Үн шығармадым. Ақырын істікті саусағыммен ұстап тұрдым. Темірді қайта суырып алғанда, қанымды сүртіп үлгердім. Байқаған жоқ. Сосын тағы да шөпті пішкілеп жатты. Бір уақытта, інім баж ете қалды. Жанды жеріне кіріп кетсе керек. Анау бәлеқор пішен арасын апыл-ғұпыл арышыды да, бес жасар бауырымды жұлып көтеріп, тау жаққа қарай жүгірді. Артынан шұбыра жүгіргендердің тарсылын естіп жаттым"". 7 жасымда атамның алдында отырып, оң көзі неге жасаурай беретінін сұрағанымда осылай деп еді. Өзін ақтайды, сосын өз-өзінен жерініп, кінәлайды. Ақтайтыны – ""7 жасар баламын ғой, не істей алар ем"", – дейді. Кінәлайтыны – ""Сатыны көтеруді ұмытып кеттім"", – деп өкінеді. ""Ашаршылық әркімнің үйін осылай істікпен шұқылады ғой"", деп еді.
Абылай Маудановтың естелігі:
Бұл жердің атауы – Ақтасты бұлақ. Қарағанды облысында, Жезқазғаннан Жезді кентіне барар жолдың бойында орналасқан, Жездіге 4-5 шақырымдай жерде. 1932 жылғы алапат аштық кезінде Батпаққарадан босқан бір топ адам осы бұлақтың басында көз жұмған екен. Оқиға былай болған: Осы маңнан атпен өтіп бара жатқан жақын маңдағы бір ауылдың адамы жүруге шамасы жоқ, құр сүлдері қалған аш-жалаңаш тобырдың қол бұлғап шақырғанын көреді. Атты жақындай бергенде, ішіндегі ең әлдісі делініп жүрген біреуі орнынан тұрып, селт етіп атқа ұмтылады. Алайда, бірнеше күн бойы ас ішпеген адамның әлсіз денесінде қайдан қуат болсын... Көздері қарауытып, жанталасып жатқан жандардың атты сойып алмақ болған үміті жүзеге аспай қалады. Жағдайдың қаншалықты ауыр екенін түсінген аттылы адам ауылға асығыс шабады. Бірақ, ол қайтып оралғанша, ішінде бала-шағасы бар отыз шақты адамның жүрегі үзіліп, түгелдей қырылып қалған екен. Кейін жергілікті халық олардың сүйектерін жер қойнына тапсырып, ақсақалдардың бастамасымен бейітті қоршап, белгі қойған. Аштықтың азалы бір шежіресі – міне, осындай.
Естеліктер Сағат Жүсіптің ""Ашаршылық ақиқаты"" кітабынан алынды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",XX ғасырда қазақ даласында үш рет ашаршылық болған.,,2025-05-30T16:00:44+05:00
azyq-tulik-narygyndagy-importqa-taueldilik-maselesi-qasan-sesiledi,informburo.kz,Азық-түлік нарығындағы импортқа тәуелділік мәселесі қашан шешіледі,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/azyq-tulik-narygyndagy-importqa-taueldilik-maselesi-qasan-sesiledi,"Қазақстанда екі жылдан бері отандық азық-түлік өндірушілер өндіріс пен азық-түлік қауіпсіздігін дамытуға қатысты аса маңызды мәселелерді шешуге тырысқанымен, үкімет тарапынан қолдау таппай келе жатқан мәселелер бар. Олар туралы Информбюро тілшісіне Қазақстан сүт одағының директоры Владимир Кожевников айтып берді.
Оның сөзінше, азық-түлік саласының салалық одақтары екі жылдан бері отандық өнімдерді сатуды жандандыру, бәсекелестікке лайықты жағдай жасау, сондай-ақ Қазақстанға азық-түлік әкелуді бақылауды күшейту бойынша ұсыныстарын қайта-қайта көтеріп келеді. Дегенмен, Салалық одақтар альянсы мемлекеттік органдар өкілдерінің олардың бастамаларын талқылау барысында өзекті мәселелерге тереңірек үңілгісі келмейтініне және маңызды ұсыныстарды формальды себептермен қабылдамайтынына қайран.
""Азық-түлік секторының салалық одақтары үкіметтің отандық тауар өндірушілерді қолдау мәселелері бойынша кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жобасына қатысты қорытынды жобасын алды. Бұл заң жобасы отандық өндірісті қолдауға, өндірушілер мен олардың өнімдерін сататын сауда желілері арасындағы өзара қарым-қатынасты мемлекеттік реттеуді күшейтуге бағытталған. Онда сауда желілерінде отандық азық-түлік өнімдерінің үлесін бақылау, сондай-ақ шекарада өнімдердің ""сұр"" импортына қарсы күресті жандандыру және бұл үшін әртүрлі мемлекеттік органдардың ресурстарын жұмылдыру туралы ұсыныстар бар. Өкінішке қарай, салалық одақтар ""Атамекен"" ҰКП арқылы алған үкіметтің қорытынды жобасында заң жобасындағы дерлік барлық ұсынысқа теріс қорытынды берілгені белгілі болды"", – деді Владимир Кожевников.
Оқи отырыңыз: Қазақстанға шетелден келетін сүт 20 пайыз арзан. Оған не себеп
Үкіметтің қорытындысы – кез келген заң жобасымен жұмыс істеудегі маңызды кезең. Ұсынылған нормаларды мақұлдай отырып, заң жобасында көтерілген мәселелерді шешуге жауапты министрліктер мен ведомстволар бұл заңнамалық бастамалармен жұмыс істеуге дайын екенін және мәселенің өзектілігін растайтынын білдіреді. Бірақ бұл жағдайда мәселенің өзектілігі анық болса да, Қазақстан өз азық-түлік өндірісінен мүлде айырылып қалу қаупінде тұрса да, ұсыныстардың басым бөлігі қолдау таппаған.
Саудада отандық азық-түлік өнімдерінің орнын жақсартуға және олар үшін әділ жағдайлар жасауға бағытталған ұсыныстар заң жобасында шамамен 40 тармақтан тұрады және бірнеше тақырыптық блокқа топтастырылған. Бірінші блок – бұл отандық өндірушілер мен сауда желілері арасындағы қарым-қатынасты реттеу, ол көптен бері өз шешімін күтуде. Салалық одақтардың өкілдері мұны мүмкіндігінше тезірек реттеу маңызды деп санайды.
Мамандардың айтуынша, нарықта әрдайым күштінің ережесі жүреді, ал қазіргі уақытта мұндай күш сауда желілерінің қолында. Өндірушілер оларға толықтай тәуелді және желілер бұл мүмкіндікті пайдаланып, тауарларды сату үшін тиімсіз шарттарды ұсынады.
Бірнеше жылдан бері бөлшек саудада импорттық азық-түліктің отандық өнімдерден басым екенін байқауға болады. Салалық одақтардың пікірінше, бұл қазақстандық өндірушілердің нашар жұмыс істейтінінен немесе аз өндіретінінен емес, сауда желілерінің импорттық тауарларды сатудан көбірек пайда көретінінен. Оларға отандық өндірушілер қызықсыз: отандық өнімдерге ең нашар сөрелер мен ең тиімсіз шарттар ұсынылады. Нәтижесінде, біздің өндірушілер өз өнімдерін толық көлемде сата алмай, өндірісті дамыту, салық төлеу, жұмыс орындарын құру сияқты маңызды функцияларын орындай алмайды. Бұл сауда желілерін алаңдатпайды да, өйткені нарықтық жағдайда әркім өз мүддесі үшін жұмыс істейді. Бірақ бұл мемлекет үшін маңызды мәселе, себебі бюджет тапшылығын толтыруға бағытталған салықтарды, әсіресе ҚҚС-ты көтеру ұсынылып жатқанда, оны толықтыратын негізгі ресурс – отандық өндірушілер.
Жаңа Салық кодексінің жобасында салықтарды арттыру жөніндегі ұсыныстар халық пен бизнестің қатты сынына ұшырап отыр. Алайда, бұған балама ұсыныстар жоқтың қасы. Дегенмен, отандық өндірісті дамыту мемлекеттік бюджетті толтыру мәселесін айтарлықтай шеше алар еді. Сондықтан, салалық одақтардың өкілдерінің пікірінше, мемлекеттік органдар ең алдымен отандық өндірістің мүдделерін қорғап, содан кейін ғана Қазақстанның жаһандық нарықтағы орны туралы ойлануы керек.
Оқи отырыңыз: Сүт және сүт өнімдерінің пайдасы мен зияны қандай
Тұтынушылардың мүддесі тұрғысынан алғанда да бұл мәселе өте өзекті. Бір қарағанда, арзан импорт – тұтынушылар үшін пайдалы сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ көбіне төмен баға өнімнің сапасының нашарлығынан болады. Себебі, қазақстандық азық-түлік өнімдерінен айырмашылығы, импорттық тауарлар үнемі тексеріліп отырмайды. Импорттаушылардың тауарларының бір партиясы тексерілгеннен кейін, олар бір жыл бойы тауардың құрамын және сапасын тексерусіз елге кіргізе алады.
Сонымен қатар, көптеген импорттаушылар бағаны демпинг әдісімен төмендетеді. Мысалы, Владимир Кожевников құрғақ сүтке қатысты жағдайды мысал ретінде келтірді. Бір кездері Қазақстан бұл өніммен өзін толық қамтамасыз еткен еді. Алайда, кейіннен АҚШ-тан төмен бағамен үлкен көлемде құрғақ сүт әкелінді. Нәтижесінде, отандық өндірушілер баға демпингін көтере алмай, өндірістерін тоқтатуға мәжбүр болды. Бүгінде Қазақстандағы құрғақ сүт өндірісі қажеттіліктің тек 5%-ын ғана қамтиды.
Баға демпингі импорттық азық-түлік өнімдерін өндірушілер мен жеткізушілер тарапынан жиі байқалады. Белгілі бір деңгейде бұл – қалыптасқан схема. Нарыққа жаңа ойыншы өз тауарының бағасын әдейі төмендетіп кіреді, осылайша, тұрақтап қалу үшін әрекет етеді. Ал бәсекелестерінен құтылған соң бағасын қайтадан көтереді. Нәтижесінде, импорт отандық өндірісті әлсіретіп, жойып жіберуі мүмкін. Бұл әсіресе азық-түлік қауіпсіздігі тұрғысынан алаңдаушылық туғызады. Салалық мамандар дабыл қағып, бұл мәселеге назар аударуға шақыруда. Өйткені, егер белгілі бір геосаяси өзгерістерге байланысты Қазақстан нарығынан негізгі импорттаушылар кетіп жатса, азық-түлік дүкендеріміздің сөрелерінде не қалады? Біз тіпті қысқа уақытқа да өзімізді азық-түлікпен қамтамасыз ете алмауымыз мүмкін.
Отандық өндірушілерге жағдай жасауды жақсарту бойынша заңнаманы жетілдіру ұсыныстары талқыланып жатқанда, олардың кейбірі қабылданбай, кері қайтарылып жатқанда, еліміздегі азық-түлік өндірісінің жағдайы нашарлай түсуде. Мәселен, Солтүстік Қазақстан облысындағы ет өнімдерін өңдеумен айналысатын алғашқы өндіріс кешендерінің бірінің директоры Светлана Меденникованың айтуынша, соңғы бірнеше жылда жергілікті өндірушілердің саны азайып келеді. Ал соңғы екі жылда жағдай одан бетер нашарлаған.
""Сауда желілері әлі де импорттық өнімдерді сатуға мүдделі. Қазіргі уақытта, әсіресе шекара маңындағы аймақтарда, сауда сөрелеріндегі импорттың үлесі 70 пайызға жетіп отыр. Қазақстандық өнімдерге бөлшек сауда орындарынан орын табу өте қиын. Ең қынжылтатыны, сауда желілері мен ритейлерлер қазақстандық өндірушілермен ынтымақтасуға, олардың өнімдерін сатуды бастауға ешқандай қызығушылық танытпайды. Олар негізінен Ресей, Беларусь және басқа импорттық тауарларға шоғырланған. Импорттық тауар жеткізушілерімен сауда желілерінде бірлескен бөлімдер ашып, әртүрлі акциялар ұйымдастыруда. Ал қазақстандық өндірушілер сауда желілеріне де, өз мемлекетіне де қажет емес сияқты"", – дейді Светлана Меденникова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бүгінде Қазақстандағы құрғақ сүт өндірісі қажеттіліктің тек 5 пайызын ғана қамтиды.,,2025-06-02T12:00:23+05:00
bailyq-bar-beibitsilik-qaida-taiau-sygystyn-zamanaui-portreti,informburo.kz,"Байлық бар, бейбітшілік қайда? Таяу Шығыстың заманауи портреті",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bailyq-bar-beibitsilik-qaida-taiau-sygystyn-zamanaui-portreti,"Соңғы күндер бүкіл әлем назарын Таяу Шығысқа, оның ішінде Иран мен Израиль арасындағы тұтануы мүмкін соғыс өртіне бұрған. Әсіресе, АҚШ-тың Иранның ядролық нысандарына жасаған соққысынан кейін жағдай тіпті ушыққан еді, бірақ, бүгінгі жаңалықтарға сәйкес, екі тарап атысты тоқтату жөніндегі келісімге келіп жатыр (бұл туралы әзірге Израиль ресми мәлімдеді) .
Осы ретте Kursiv.kz Таяу Шығыстың заманауи портретін әзірлеп, бір Иран ғана емес, негізінен араб елдерінен құралған аймақтың әлем экономикасы мен саясатындағы орны жайында сараптама жазды. Материал авторы – Нұрсұлтан Ерболатұлы.
Информбюро екіжақты әріптестік негізінде сараптама материалының толық нұсқасын ұсынады.
Таяу Шығыс – ежелгі өркениеттердің бесігі, діндердің тоғысқан мекені ғана емес, бүгінде жаһандық экономика мен геосаясаттың маңызды тіректерінің бірі. Бұл аймақтың өзектілігі көбінесе жер қойнауындағы байлықпен – дәлірек айтқанда, мұнаймен байланысты. Соңғы онжылдықтарда Таяу Шығыс елдері әлемдік энергетикалық нарықтағы басты ойыншыларға айналды. Бірақ олардың қуаты тек шикі мұнаймен шектелмейді – экономика, әскери күш және геосаяси позиция тұрғысынан да оларды айналып өту мүмкін емес. Осы материалдар негізінде Таяу Шығыс елдерінің қазіргі ахуалына тереңірек үңіліп көрелік.
OPEC-тің статистикалық бюллетеніне сүйенсек, Таяу Шығыс елдері 2019 жылы күніне 24,17 миллион баррель мұнай өндіріп, дүниежүзілік өндірістің елеулі бөлігін қамтамасыз еткен. Алайда 2020 жылы COVID-19 пандемиясы салдарынан бұл көрсеткіш күрт төмендеп, 22,04 миллион баррельге дейін қысқарған. Келесі жылдары көрсеткіштер біртіндеп қалпына келіп, 2022 жылы 25,09 млн баррельге дейін жетсе, 2023 жылы 23,81 млн баррельге түскен. Бұл өзгерістер жаһандық мұнай сұранысына, геосаяси тұрақсыздыққа және энергия көздерін әртараптандыруға байланысты.
Бірақ бұл – тек өндіріс көлемі. Ал дәлелденген мұнай қоры бойынша Таяу Шығыс елдері әлі де көш басында. 2023 жылғы дерек бойынша, әлемдік мұнай қорының 55,6%-ы осы аймақта шоғырланған. Бұл – тұрақты түрде энергиямен қамтамасыз ету мен геосаяси сауда келіссөздерінде үлкен артықшылық береді. Сауд Арабиясы, Иран, Ирак сынды елдер бұл ресурсты ұлттық табыстың негізі ретінде пайдаланып отыр.
Оқи отырыңыз: Иран мен Израиль соғысы: АҚШ-тың ядролық нысандарға шабуылының Қазақстанға қандай әсері бар
2024 жылға арналған Халықаралық валюта қорының болжамдары Таяу Шығыс елдерінің ЖІӨ-сінің әркелкілігін көрсетеді. Мысалы, Сауд Арабиясы – 1,1 трлн доллар, БАӘ – 537 млрд доллар, Түркия – 1,3 трлн доллар, ал Израильдің ЖІӨ-сі – 540 млрд долларға жетіп отыр. Бұл елдерде экономикалық әртараптандырудың айқын белгілері бар: қаржы орталықтары, туризм, логистика және өндірістік сектор дамып келеді. Қатар, Кувейт, Бахрейн сынды мұнайға тәуелді елдер де технологиялық хабтарға айналу мақсатында инфрақұрылымды жаңғыртуда.
Алайда аймақтағы барлық елдердің жағдайы бірдей емес. Судан ($28 млрд), Йемен ($19 млрд), Палестина ($18,6 млрд) және Сирия (мәлімет жоқ) сынды елдер соғыс пен тұрақсыздық кесірінен экономикалық дамуда айтарлықтай артта қалған. Бұл мемлекеттерде мұнай болса да, оны игеруге мүмкіндік пен инфрақұрылым жетіспейді. Салыстырмалы түрде мұнайы жоқ Израильдің ЖІӨ-сі Суданнан 20 еседен астам жоғары. Бұл әртүрлілік аймақтағы даму теңсіздігінің бір көрінісі.
Таяу Шығыстың геосаяси маңызы – оның мұнайымен ғана емес, стратегиялық орналасуымен де байланысты. Сондықтан қорғаныс шығындары бұл аймақта ерекше мәнге ие. Global FirePower дерегі бойынша, Сауд Арабиясының қорғаныс бюджеті $71,7 млрд құрап, бүкіл аймақ ішінде бірінші орында тұр. Одан кейін Түркия ($40 млрд), Израиль ($24,4 млрд) және БАӘ ($15,5 млрд) келеді.
Алайда бұл көрсеткіштер әскери қуатты нақты көрсете бермейді. Израиль, мысалы, тек 24,4 млрд доллар бөлгенімен, Global FireIndex рейтингінде 17-орында тұр. Ал әлдеқайда көп қаржы бөлетін Кувейт, Оман, Ливия сияқты елдер 70-80-орындарда. Бұл – әскери техниканың сапасы, кадр даярлығы мен технологиялық артықшылықтың маңызын көрсетеді.
Айта кету керек, Иран 10 млрд доллара жуық қорғаныс бюджетімен 14-орында. Бұл – оның аймақтағы ықпалды мемлекет екенін білдіреді. Сонымен қатар Иранның әскери және саяси стратегиясы тек тікелей қарулы күшке емес, прокси күштер арқылы ықпал етуге бағытталған.
Оқи отырыңыз: 75 жылға созылған қанды қырғын. Израиль мен Палестина не бөлісе алмай келеді?
Таяу Шығыс елдерінің әлсіз тұсы – тұрақсыздық пен ішкі қақтығыстар. Сирия, Йемен, Ирак сынды елдерде ұзаққа созылған соғыстар мен діни-саяси шиеленістер экономиканы тежеп, мұнай өндірісіне де кедергі келтіруде. Иранға қарсы санкциялар да бүкіл аймақтың сауда ағынына әсер етуде.
Соңғы уақыттағы Иран мен Израиль қақтығысы – тек екі ел арасындағы емес, бүкіл Таяу Шығыс геосаясатын айқындайтын фактор. Бұл текетірес ұзақмерзімді әрі күрделі сипатқа ие, ал әлемдік державалардың араласуы жағдайды одан әрі күрделендіреді. Тікелей соғыс ықтималдығы төмен болғанымен, жанама соққылар мен прокси қақтығыстар жалғаса береді.
Сонымен қатар аймақтағы кейбір елдер (мысалы, Сауд Арабиясы мен Иран) арасындағы бәсекелестік пен діни қайшылықтар кейде қарулы қақтығыстарға ұласуы мүмкін. Бұл бүкіл әлемдік мұнай нарығына әсер ететін фактор.
Алайда қуатты тұстары да бар. Біріншіден, мұнай мен газдың дәлелденген қоры оларға ұзақ жылдар бойы қаржылай тұрақтылықты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Екіншіден, БАӘ, Катар, Сауд Арабиясы сияқты елдер экономиканы әртараптандыруға белсенді кірісіп, энергетикадан тыс табыс көздерін дамытып жатыр. Бұл – ұзақ мерзімді стратегияның белгісі.
Таяу Шығыс – тек энергия көзі ғана емес, сондай-ақ әлемдік геосаясаттың ""жүрегі"". Мұнай байлығы оларға экономикалық артықшылық береді, ал әскери әлеует – өздерін қорғауға мүмкіндік береді. Бірақ болашақ тек мұнайға қарап қалмауы керек. Аймақ елдері диверсификация мен технологиялық даму жолына бет бұрса, әлемдік аренада өз ықпалын арттыра түсері анық.
Дегенмен, тұрақсыздық қаупі сейілмей тұр. Экономикалық теңсіздік, саяси қақтығыстар мен діни айырмашылықтар – аймақтың басты сын-қатері. Осы сынақтарды еңсерген жағдайда ғана Таяу Шығыс нағыз әлеуетін аша алады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әлемдік мұнай қорының тең жартысынан астамы дәл осы Таяу Шығыс елдеріне тиесілі.,,2025-06-24T20:20:10+05:00
balalar-uzaq-dunie-korgisi-kelmeidi-nelikten-animaciialyq-filmdi-otbasymen-birge-tamasalau-kerek,informburo.kz,"""Балалар ұзақ дүние көргісі келмейді"". Неліктен анимациялық фильмді отбасымен бірге тамашалау керек",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/balalar-uzaq-dunie-korgisi-kelmeidi-nelikten-animaciialyq-filmdi-otbasymen-birge-tamasalau-kerek,"""Қазақ тілі"" қоғамының ұйытқы болуымен ірі халықаралық студиялар әлемдік премьераларын қазақ тілінде ұсына бастады. 19 маусымда қазақша дубляждалған ""Элио"" фильмі үлкен экранға шықты. Жер бетінде жалғызсырап, өзге ғаламшарлықтардан өзін ұрлап кетуін өтінген Элионың шытырман оқиғасы ешкімді бей-жай қалдырмайды. Ата-анасынан айырылған бала Жерде өзін жалғыз сезінеді, сыр ақтарар досы да жоқ. Бір күні арманы орындалып, өзге әлемге аттанады. Басқа ғаламшардан нағыз дос табады. Алайда бұл қуаныш көпке ұзамайды.
Информбюро тілшісі Disney мен Pixar студияларының ""Элио"" анимациялық туындысын тамашалап, осы фильмнің қазақ және орыс тіліндегі дубляж режиссері Шах-Мұрат Ордабаевпен аз-кем сұхбаттасты.
– Дубляж жұмысы қалай жүрді?
– Бүгін премьераның масштабынан ""Элио"" шағын жоба секілді көрінгенімен, бірақ олай емес. Мен үшін бұл ерекше жоба, өйткені ""Элио"" – Pixar мен Disney студияларының бірегей туындысы. Бұл ешқандай ремейк емес, спин-офф, приквел не сиквел емес. Ешнәрсенің көшірмесі емес.
Жаңа дүние болған соң кастинг жасаған кезде, әсіресе аудармашылар ынтамен келеді. Ақ қағазға жаңадан жазылған туынды болғандықтан, оған дейін жасалған аудармаға жүгінудің, жаңадан бірнәрсе ойлап табудың қажеті жоқ. Сол үшін бұл жоба өзіме де ыстық.
Бас кейіпкер Элионың көрерменге, әсіресе құрдастарына айтары көп. Кішкентай бала өз қаласында, өз мемлекетінде ғана емес, үп-үлкен Жер шарында орнын таба алмай жүр. Басқа ғаламға көшсем деп армандайды. Өзге ғаламшарлықтардан өзін ұрлап әкетуін сұрайды. Элио өзін жалғыз сезінеді. Досы да, жақыны да жоқ. Бірақ анимациялық фильм шынайы достықтың не екенін, дос болу үшін мықты, бай, сұлу тіпті адам болудың да шарт емес екенін, өзге ғаламшарлық құбыжық та жүрегі адал әрі ізгілік деп соғатын болса дос таба алатынын баяндайды. Өскелең ұрпаққа, әсіресе өтпелі кезеңге қадам басқан жеткіншектерге, ортаншы балаға, назардан тыс қалған мейірімге зәру балаларға айтары көп дүние.
– Дубляж актерлері қалай таңдалды?
– Дубляж кастингтерінде ерекшелік болады деп айта алмаймын. Жұмыс барысы бірдей, бірақ бұл жобада басты кейіпкерлерді дыбыстауға барынша дебютанттарды шақырдық. Элио мен Глордон – екеуі де ұл кейіпкер. Бірақ біз Глордонды дыбыстауға қыз баланы ұсындық. Студия қарсы шыққан жоқ, рұқсатын берді. Қазақ тілінде ""род"" болмағандықтан ешқандай қиындық туған жоқ. Осылайша екі баланың ғана емес, ұл мен қыздың достығын көрсеткіміз келді.
– Неге қыз бала дыбыстады?
– Фильмдегі құбыжық баланың дауысы өте жіңішке, нәзік. Қазақтың ұл балаларына тән емес дыбыс болғандықтан, қыздардың арасынан іздедік. Ұлдар олай нәзік сөйлемеді. ""Нәзік сөйле"", ""жұмсақ сөйле"", ""қыз сияқты сөйле"" десең намыстанады. Сондықтан продюсерлермен кеңесе келе қыз баланы алдық және дұрыс шешім болды.
– Бұл фильмде буллинг мәселесі де қозғала ма?
– Ол да бар. Лагерьге жаңадан келген Элионы өзге балалар ұрып-соғып қарсы алады. Жетім Элио ғарышты ғана армандайды. Жер шарында өзін жалғыз сезінеді. Қиындықтарға қарсы тұру, жалғыздықпен күресу, шынайы дос табу бір жарым сағаттық фильмде жақсы көрсетіледі. Қолда барда алтынның қадірі жоқ демекші, өзге ғаламшарлықтармен араласып, солармен қырқысқанда ғана Жердің қадірін түсінеді.
Оқи отырыңыз: ""Лило және Стич"" фильмі қазақша сөйлейді
– Кейінгі кезде отбасы, мейірім, махаббат туралы анимациялық туындылар көптеп шығып жатыр. Қазіргі мультфильмдерді балалар ғана емес, үлкендер де көруі керек сияқты...
– Оларды балаларға арналған емес, отбасылық фильмдер деп айтады. ""Үш марғау"", ""Маша мен аюды"" тек балалар көреді деуге болады. Ал отбасылық фильмдерді ата-ана баласымен, үлкендер өзінен кішілермен көруі қажет.
– Бірақ қоғамда мультфильм тек балаларға арналған деген стереотип бар ғой.
– Қоғамда сондай қате түсінік қалыптасқан. Анимацияны тек балаларға арналған деп есептейтіндер бар. Анимация – өнердің бір тәсілі. Анимация арқылы кезінде соғыс, геноцид, жемқорлықпен күрес туралы туындылар да түсірген. Зорлық-зомбылыққа, нашақорлыққа қарсы дүниелер бар. Олар балаларға арналған дүние емес қой, жалпы көрерменге арналған. ""Элио"" – отбасылық фильм. Көрерменге қызық, іш пыстырмайды.
Бірақ қазіргі балаларға ұзақ дүние көрсету қиын. Әлеуметтік желілерден отыз секундтық, бір минуттық видео көріп үйреніп қалған. Соның кесірінен балалар хикаясы бар мультфильмдерді көруге ерінеді. Ал біз кітап оқып, толықметражды фильм көріп, сериал тамашалап үйренген ұрпақ әлі де хикаяны басынан аяғына дейін кейіпкермен бастан кешуге дайынбыз. Ал қазіргі балаларды, өкінішке қарай, бір минутта қызықтыра алмасаң ұзақ дүние көрсете алмайсың.
– Биыл тағы қандай фильмдер дубляждалады?
– ""Жануарлар шаһары"" шығады. ""Аватар"" фильмінің үшінші бөлімінің жұмысын биыл бастаймыз. Жылдың соңына қарай жарық көреді.
– Қазақшаға дубляждалып жатқан фильмдердің орысша дубляжын да сіздер жасайсыздар ғой?
– Соғыс басталғалы, Ресей Украинаға шабуыл жасағалы Disney сияқты үлкен компаниялар ресми түрде Ресейден кетті. Олар соғысты қолдамайды. Орыс тілі тек Ресейге тиесілі дүние емес.  Орыс тілінде сөйлейтін басқа да мемлекеттер бар, сол үшінде дубляж орыс тілінде жүргізіліп жатыр және оны Қазақстанда жасайды. Бізбен қоса орысша тамашалайтын елдер бар. Бірақ бұл фильмдер ресми түрде Ресейге таратылмайды. Ол жақта көрермендер пират нұсқасын ғана көреді.
Орысша дубляж жұмыстарына 2023 жылы қосылдым. Алғашқы жобаларды ресейлік әріптестеріміздің көңілінен шықпады. Көш жүре түзеледі. Қазақша жоба қалай шығады екен деп ешқашан қорыққан жоқпын. Қазақстан не Алматы болғандықтан емес, Бішкекте дыбысталса олар да уақыт өте келе жақсы жасайды деп ойлаймын. Орысша дубляж жасайтынымыз негізінде өкінішті. Алматы да, Бішкек те орысша сөйлей алады, орысша дыбыстай алады. Қазақ тілінің жанашыры ретінде мұны өкінішті жайт деп есептеймін. Бұл бір жағынан мықтылығымызды да, басқа жағынан әлсіздігімізді де көрсетеді. Тек қазақша бола берсе екен деп ойлаймын. Олар өздері орысша дыбыстаса, біз олармен жарысып қазақшасын көрсетейік. Бірақ жағдай осындай. Соғыс ешқашан жақсы болған емес, бірақ соғыстан кейін қазақша дубляж қайта тірілді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Шах-Мұрат Ордабаев – әлемдік туындыларды қазақша сөйлетіп жүрген дубляж режиссері.,,2025-06-20T16:11:07+05:00
balany-uratyn-tarbiesilerge-toqtam-bar-ma-balabaqsalarda-qasan-tartip-ornaidy,informburo.kz,Баланы ұратын тәрбиешілерге тоқтам бар ма? Балабақшаларда қашан тәртіп орнайды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/balany-uratyn-tarbiesilerge-toqtam-bar-ma-balabaqsalarda-qasan-tartip-ornaidy,"Соңғы уақытта балабақша тәрбиешілерінің балаларды ұрып-соғу деректері жиілеп, қоғамда үлкен алаңдаушылық туындап отыр. Астанада тәрбиеші бүлдіршінге үш күнде 19 рет қол көтеріп, қылмыстық жауапкершілікке тартылса, Шымкентте сызғышпен ұрған тәрбиеші 80 сағаттық қоғамдық жұмысқа міндеттелді. Жезқазғанда тағы бір тәрбиеші балаға күш көрсеткені үшін жазаланды. Осыған орай, Informburo.kz редакциясы Оқу-ағарту министрлігіне ресми сауал жолдап, тәрбиешілердің кәсіби жарамдылығы, жұмыс жүктемесі, кадр тапшылығы және балалардың қауіпсіздігі туралы сұрады. Төменде министрліктің ресми жауабы бойынша дайындалған материалды ұсынамыз.
Тестілеу педагогтың тек білім деңгейін бағалау мақсатында жүргізіледі. Ал тәрбиешілерге мектеп жасына дейінгі балалармен жұмыс істеуді, соған психологиялық дайындықты колледждер мен жоғары оқу орындарында үйретеді. Яғни педагог балабақшаға балалармен жұмыс істеуге психологиялық, моральдық тұрғыдан дайын болып келеді.
Оқи отырыңыз: ""Үш күнде 19 рет қол көтерген"". Астанада балабақша қызметкерінің үстінен қылмыстық іс қозғалды
Балабақшалар мен басқа да білім беру мекемелерінде педагогикалық әдеп жөніндегі кеңестер жұмыс істейді. Бұл кеңестер ұжымның адамгершілік-психологиялық ахуалын жақсарту, педагогикалық әдептің бұзылуына байланысты даулы жағдайларды реттеумен айналысады.
Мектепке дейінгі ұйымдардың штатында педагог-психолог маманы қарастырылған. Ол балаларға, ата-аналарға және педагогтерге психологиялық-педагогикалық қолдау көрсетеді. Сондай-ақ жағымды психологиялық орта қалыптастыру бағытында түрлі жұмыстар атқарады.
Қазақстанда педагог мәртебесі мен оның кәсіби қызметіне қойылатын талаптар ""Педагог мәртебесі туралы"" заңмен нақты реттелген. Аталған заңның 7-бабына сәйкес, балалар мен ата-аналар тәрбиешілерге құрметпен қарап, лайықты қарым-қатынас көрсетуі керек. Бұл тәрбиешілердің заңмен бекітілген құқы.
Өз кезегінде балабақша тәрбиешілері де педагогикалық әдеп нормаларын, оның негізгі қағидаттары мен талаптарын ұстануға міндетті.
Бір топтағы бала саны норматив талаптарымен бекітілген. Ерте жас тобындағы бала саны – 10 болса, келесі топта 20 бала, ал 3-5 жастағы балалар тобында 25 бала болуы керек.
Қазіргі уақытта республиканың барлық өңірінде мектепке дейінгі ұйымдар саны артып келеді. Халықтың қажеттілігін қанағаттандыру мақсатында балабақшалар, әсіресе жекеменшік балабақшалар көптеп ашылып жатыр. Мемлекеттік мектепке дейінгі ұйымдарда 3-4% педагог жетіспейді. Бұл сұрақты шешу үшін колледждер мен жоғары оқу орындарында тәрбиеші мамандығына грант санын көбейту, жалақыны 100% арттыру, әлеуметтік кепілдіктер беру шаралары қолға алынды.
Оқи отырыңыз: ""Қол көтеріп, жылағанды дәретханаға қамаған"". БҚО-да балабақша тәрбиешісі мен көмекшісі жұмыстан қуылды
""Терроризмге қарсы іс-қимыл туралы"" заңға сәйкес Оқу-ағарту министрлігі 2022 жылғы 30 наурызда №117 бұйрықпен ""Қазақстан Республикасының білім беру саласындағы қызметті жүзеге асыратын террористік тұрғыдан осал объектілерінің терроризмге қарсы қорғалуын ұйымдастыру жөніндегі нұсқаулықты"" бекітті.
Нұсқаулыққа сәйкес білім беру объектілері 2 топқа бөлінеді:
Бірінші топтың объектілері жедел басқару орталықтарына қосылған бейнебақылау жүйелерімен, ішкі істер органдарының кезекші бөліміне шығатын дабыл беру құралдарымен жабдықталады. Екінші топтағы ұйымдар бұған қоса домофон жүйесімен қамтамасыз етіледі. Қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңызды талабы – бейнебақылау жүйесін жедел басқару орталықтарына міндетті түрде қосу.
Егер тәрбиеші педагогикалық әдеп нормаларын бұзса, ата-аналар тиісті органға шағымдана алады. Мұндай кезде Білім саласында сапаны қамтамасыз ету жөніндегі аумақтық департаменттер кәсіпкерлік кодексінің 138-бабына сәйкес, тексеру аша алады. Ол білім беру оқу бағдарламаларын іске асыратын ұйымдарға арналған тексеру парағы негізінде жүргізіледі.
Балалардың құқықтарын кешенді қорғау мақсатында 2023–2025 жылдарға арналған ""Балалардың зорлық-зомбылықтан, жәбірленуден және оларға қатыгездікпен қараудан қорғалу құқығын іске асыру"" бөлімі бар кешенді жоспар іске асырылады.
Сонымен қатар, мектепке дейінгі ұйымдарға балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ете отырып, оларды тәрбиелеу, дамыту, күтіп-бағу үшін мемлекеттік білім беру тапсырысы орналастырылады. Мемлекеттік тапсырысты орындаушы ұйымдар балаға қолайлы, қауіпсіз, дамытушы білім ортасын құруға және норматив талаптарын сақтауға міндетті. Бұл талаптар сақталмаған жағдайда мекеме жұмыс жүргізе алмайды.
Оқи отырыңыз: Денесінің 40%-ын шалған: Қызылорда балабақшасында екі жасар бүлдіршін ыстық суға күйіп қалды
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мемлекет балабақшадағы тәртіпті қалай реттеп отыр?,,2025-07-02T16:00:00+05:00
biz-qazaqstannyn-ornyqty-damuyndagy-senimdi-ariptespiz-aiib-direktory,informburo.kz,Біз Қазақстанның орнықты дамуындағы сенімді әріптеспіз – АИИБ директоры,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/biz-qazaqstannyn-ornyqty-damuyndagy-senimdi-ariptespiz-aiib-direktory,"24-26 маусымда ҚХР астанасы – Бейжіңде Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкінің оныншы жыл сайынғы жиналысы өтеді. Банктің портфелінде қазақстандық 7 жоба бар болса, олардың жалпы құны 2 миллиард АҚШ долларынан астам. Бұл жобалар мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев басым бағыттар қатарына жатқызған көлік, энергетика және денсаулық сақтау салаларында жүзеге асырылады.
Информбюро порталы осы айтулы шара қарсаңында банктің инвестициялар жөніндегі директоры Константин Лимитовскиймен сұхбат құрды.
– Қазақстан Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі (АИИБ) негізін қалаған мемлекеттердің бірі. Он жыл ішінде біздің елдің банк қызметіндегі рөлі қалай өзгерді?
– 2016 жылы Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі құрылғаннан бері Қазақстан құрылтайшылардың бірі ретінде оның қызметінде маңызды рөл атқарады. Қазақстан алғашқы күннен бастап орнықты инфрақұрылымға және аймақтық дамуға бағытталған көп жақты институттың маңызын мойындады. Он жылда оның рөлі тек күшейе түсті.
2024 жылы АИИБ және Қазақстан үкіметі инфрақұрылымды орнықты дамытуды жеделдетуге және инклюзивтік экономикалық өсуді ынталандыруға бағытталған 2025-2029 жылдар кезеңіне арналған көп жылдық инвестициялық бағдарламаны бірлесіп әзірлеуге кірісті. Бұл ынтымақтастық экологиялық инфрақұрылымды қолдайтын, әлеуметтік инфрақұрылымның даму деңгейін жоғарылататын, аймақтық байланыстарды және Орталық Азия елдері мен басқа да аймақтардың ынтымақтастығын нығайтуға ықпал ететін инвестициялық жобалардың тиімді әрі сенімді желісін құруға ортақ ұмтылысты көрсетеді.
Қазақстан технологияларды пайдаланып инфрақұрылымды дамыту, жеке капиталды тарту және мемлекет-жеке сектор әріптестігін жасау үшін қолайлы орта құру жолында көш бастап келеді. Осындай жаңашыл бастамалардың қатарында мемлекеттік-жекеменшік әріптестік туралы заң бойынша қаржыландырылған еліміздегі бірінші аурухана, сондай-ақ маңызды көлік жобалары, соның ішінде сауданың дамуын тежейтін шектеулерді жоюға арналған теміржол айналма жолдары – AИИБ мақтан ете отырып қолдайтын нақты бастамалар.
АИИБ банктің негізін қалаушы мемлекет болып табылатын Қазақстанмен ынтымақтастықты дамытуға бейілділігін үнемі көрсетіп келеді.
– Қазіргі уақытта АИИБ портфелінде қазақстандық қанша және қандай жобалар бар? Бізге көлік, энергетика және денсаулық сақтау саласындағы жеті жоба туралы мәлім. Бұл жобалар қалай іске асып жатыр және әзірге жалпақ елге әлі хабарланбаған инвестициялық бастамалар бар ма?
– Қазіргі уақытта AИИБ-нің Қазақстанда көлік, энергетика және денсаулық сақтау саласын қамтитын, жалпы құны 2 миллиард АҚШ долларынан астам, мақұлданған жеті жобасы бар. Бұл бастамалар сәтімен іске асырылуда, мұның өзі орнықты даму және инфрақұрылымды жетілдіру саласындағы ұлттық мақсаттарға қол жеткізуге септігін тигізеді.
Бекітілген жобалардан басқа, АИИБ және Қазақстан үкіметі жаңа инвестициялық бастамалар портфелін дамытып келе жатыр. Қазіргі уақытта әзірленіп жатқан жобалардың қатарында – Алматы теміржол айналма жолдарын салу жобасы, оның арқасында халық көп шоғырланған қала аудандарынан жүк тасымалының қайта бағыттау және аймақтық сауда мен көлік байланысын қамтамасыз етуде шешуші рөл атқаратын М-32 (Ақтөбе – Қарабұтақ – Ұлғайсын) автокөлік жолы учаскесін қайта құру мүмкін болады.
Қарқынды дамып келе жатқан бұл портфель біздің Қазақстанның ұлттық басымдықтарынан айнымастығын және стратегиялық серіктес ретіндегі аймақтағы рөлін көрсетеді. Қазіргі уақытта біз Қазақстанмен автомобиль жолдары мен темір жолдар, денсаулық сақтау (атап айтқанда, аурухана салу), жаңартылатын энергия көздері және қаржы институттарын дамыту сияқты салаларда жаңа жобалар пакетін қалыптастыру бағытында белсенді жұмыс істеп жатырмыз.
– АИИБ қолдау көрсетуге дайын екенін білдірген басымдықты бағыттардың бірі – ""Каспий жасыл энергетикалық дәлізі"" жобасы. Бұл жоба бірқатар өңірлік мәселені шешуге арналған. Осы жайында толығырақ айтып берсеңіз.
– ""Каспий жасыл энергетикалық дәлізі"" жобасы – Орталық Азия мен Оңтүстік Кавказда жаңартылатын энергетика саласындағы трансшекаралық байланыстарды кеңейтуге бағытталған, өзгеріс әкелетін аймақтық бастама. AИИБ жобаны әзірлеудің бастапқы кезеңіне белсене қатысып жатыр және оны қолдауға өте мүдделі екенін танытты.
Дәліз тұжырымдамасында Қазақстан мен Өзбекстаннан Каспий теңізі және Әзербайжан аумағы арқылы Еуропаға жаңартылатын энергияны экспорттауға жол ашатын электр энергиясын жеткізуге арналған инфрақұрылым салу көзделген. Жобаны іске асыру Каспий өңіріндегі ""жасыл"" энергетиканың ауқымды әлеуетін ашуға мүмкіндік беріп, энергия жүйелерін көміртексіздендіруге, энергетикалық қауіпсіздікті нығайтуға және аймақтық ынтымақтастықты дамытуға ықпал етеді.
Жобаға АИИБ қатысуы оның басым бағыттарына, атап айтқанда, орнықты инфрақұрылымды және өңірлік интеграцияны ілгерілету мақсатына толығымен сәйкес келеді. Бұл жоба энергияның ""жасыл"" көздеріне көшудің және банктің негізін қалаушы бірнеше мемлекет арасындағы ұзақ мерзімді экономикалық ынтымақтастықтың озық үлгісі болуы мүмкін.
Оқи отырыңыз: Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі Қазақстанмен ынтымақтастықты күшейтеді
– Қазақстан президенті үкіметке ұлттық экономикаға жаңа инвестиция көздерін тартуды тапсырды. Қазақстан көлік, энергетика және әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту мен жетілдіру жобаларын ілгерілетіп жатқаны белгілі. Бұлар – АИИБ қызығушылық танытанын салалар. Жақын арада қандай жаңа жобалар қолдау тауып, банк портфелін толықтыруы мүмкін?
– AИИБ Қазақстанның стратегиялық басымдықтарына сәйкес даму бағдарын анықтауда ұстанымы белсенді екенін көрсетті, ал біз елдегі қарым-қатынасымызды кеңейту үшін айтарлықтай әлеуеттің бар екенін көріп отырмыз. Қазіргі уақытта мақұлдаудан өткен жеті жобаға қоса, біз Қазақстанның инфрақұрылымдық базасын нығайтуға және орнықты экономикалық өсуіне жәрдемдесуге бағытталған бірқатар жаңа бастаманы қарастырып жатырмыз.
Атап айтқанда, біз темір жолдағы тар жерлерді жоюға және басқасына қоса, Алматыдағы теміржол айналма жолдарын салу жобасы мен М-32 автожолының негізгі учаскелерін қайта құруға бағытталған бағдарламаны әзірлеп жатырмыз. Нақтырақ айтатын болсақ, екі бастама да көліктің қолжетімді болуын жақсартуға, көлік инфрақұрылымының өткізу әлеуетін кеңейтуге, сондай-ақ ел іші мен өңірдегі тауар айналымының тиімділігін арттыруға бағытталған.
Сонымен қатар, біз үкіметпен жаңартылатын энергетика және әлеуметтік инфрақұрылым саласындағы жобаларға қолдау көрсету мүмкіндігі бойынша тұрақты диалог жүргізіп жатырмыз. Біздің үнемі дамып келе жатқан жобалар желісі арқылы АИИБ жеке капиталды тартуға және мемлекет пен жеке сектор әріптестігін дамыуға әқпал ететін ұзақ мерзімді қаржылық шешімдерді ұсынуға ұмтылады. Біз Қазақстанның орнықты дамуы жолындағы сенімді және икемді әріптес болып қала береміз.
– Биыл Бейжіңде Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкінің оныншы жыл сайынғы жиналысы өтеді. Кездесуде қандай тақырыптар талқыланады және олардың қайсы Қазақстанға тікелей қатысты?
– АИИБ оныншы жыл сайынғы жиналысы мекеме тарихындағы маңызды кезең болмақ, онда оның он жылдағы дамуы қорытындыланып, орнықты өсудің келесі кезеңінің бағдары белгіленеді. Биылғы жылдың тақырыбы – ""Ертеңгі күннің инфрақұрылымы үшін қаржыны жұмылдыру"". Осы орайда капиталды тарту, инновацияларды ынталандыру және жасыл, инклюзивті және технологияға бағдарланған инфрақұрылымға инвестиция салу ауқымын кеңейту қажеттілігіне назар аударылады.
Банктің негізін қалаушылардың бірі ретінде Қазақстан пікірталаста белсенді рөл атқарады деген сенімдеміз. Еліміз үшін тікелей маңызы бар тақырыптардың ішінде жаңартылатын энергетикаға жеделдетіп инвестиция тарту, өңірлік байланыстарды нығайту және Қазақстан мен АИИБ тығыз ынтымақтастық орнатқан бағыттардағы мемлекет пен жеке сектор әріптестігін кеңейту бар.
Жеке капиталды тартудың жаңа құралдары мен бастамаларына ерекше назар аударылады, бұл – Қазақстанның шетелдік инвестицияларды тарту аясындағы стратегиялық бағыты тұрғысынан алғанда өте өзекті мәселе. Осы жыл сайынғы кездесуде Қазақстан инвесторлардың, саясаткерлердің және даму бойынша әріптестерінің жаһандық аудиториясы назарына өзінің реформалар бағдарламасы мен банктік жобаларды қолдау бағдарламасын ұсынуға мүмкіндік алады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Банктің инвестициялар жөніндегі директоры Константин Лимитовскиймен эксклюзив сұхбат,,2025-06-17T10:30:00+05:00
ekonomikalyq-emes-saiasi-messedz-donald-tramptyn-qazaqstanga-qatysty-tarif-saiasatynyn-astarynda-ne-zatyr,informburo.kz,"""Экономикалық емес, саяси месседж"": Дональд Трамптың Қазақстанға қатысты тариф саясатының астарында не жатыр",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ekonomikalyq-emes-saiasi-messedz-donald-tramptyn-qazaqstanga-qatysty-tarif-saiasatynyn-astarynda-ne-zatyr,"2025 жылдың 1 тамызынан бастап АҚШ президенті Дональд Трамптың шешімімен Қазақстаннан келетін барлық тауарға 25 пайыздық кедендік баж салығы енгізілетіні белгілі болды. Бұл мәлімдеме халықаралық қауымдастық пен сарапшылар арасында қызу пікірталас тудырып, геосаяси және экономикалық салдарын бағалау қажеттігін күн тәртібіне шығарды.
Қазақстан үшін бұл шешімнің салмағы қандай? Экспортқа тікелей әсер ете ме? Әлде бұл АҚШ-тың жаһандық саудадағы жаңа стратегиясының бір бөлігі ғана ма? Осы және өзге де маңызды сұрақтар төңірегінде біз қазақстандық экономистерден пікір алып, Трамптың тарифтік саясатының Қазақстан экономикасына ықтимал әсерін талдадық.
Экономист Айбар Олжайдың айтуынша, Трамп әкімшілігінің қазіргі ұстанымы – АҚШ экономикасындағы сауда теңгерімсіздігін түзетуге бағытталған.
""АҚШ-тың Трамп әкімшілігі кезінде қолға алған негізгі бағыттарының бірі – сыртқы сауда теңгерімін қалпына келтіру. Олар: ""Америка өз тауарынан гөрі сырттан әкелген тауарға көбірек тәуелді болып кетті. Біз өндірмейміз, тек тұтынамыз. Бұл ұзақмерзімді перспективада елдің экономикалық дербестігіне қауіп төндіреді"" деп есептеді. Сондықтан олар импортқа кедендік баж салығын көбейтіп, өз өндірісін ынталандыруды жөн көрді. Мақсат – АҚШ экономикасын қайта индустрияландыру, жұмыс орындарын ел ішінде сақтау және Қытайға тәуелділікті азайту"", – дейді Айбар Олжай.
Экономистің айтуынша, бұл саясаттың артында экономикалық қана емес, саяси және геосаяси мүдделер де бар. Сарапшы АҚШ пен Қытай арасындағы сауда соғысы тек экономикаға ғана қатысты емес екенін айтады.
""Бұл жерде әңгіме тек доллар мен юаньның айырмашылығында емес. Бұл – ықпал үшін күрес. Қытай өндірісті жаһандық деңгейде өз қолына алғысы келеді. Ал АҚШ бұған жол бермейді. Олар Қытайды нарықтағы шексіз өндіруші емес, белгілі бір шеңберде әрекет ететін ойыншы ретінде көргісі келеді. Сондықтан сауда кедергілері – бір жағынан экономикалық құрал, екінші жағынан саяси қысым. Олар Қытайға ""бізге тым жақын келме"" деген белгі беріп отыр"", – деп түсіндірді экономист.
Оқи отырыңыз: ""Қайтадан Ресей мен Қытайға тәуелді етуі мүмкін"". Экономист Трамптың Қазақстанға баж салығын салуы туралы
Айбар Олжай бұл жағдайдың Қазақстанға қандай әсері болатынын да ашып айтты. Оның пікірінше, біз үшін бұл үрдістің тіке қатері жоқ.
""Қазақстан АҚШ-қа дайын өнім экспорттамайды. Біз негізінен шикізат жеткіземіз. Мұнай, металл, ферроқорытпа, кейде химия өнімдері. Бірақ бұл – стратегияға бағытталған өнімдер. АҚШ бұл шикізатқа кеден салығын салмайды. Себебі ол олардың өндірісіне керек. Сондықтан ""бізге де кеден салығын салды"" деген қауесет негізсіз. Бұл біздің экспорттық табысымызға әсер етпейді"", – дейді маман.
Айбар Олжай Қазақстанның кедендік саясаты туралы да сөз қозғады. Ол еліміздің кеден жүйесі дербес емес екенін, оның Еуразиялық экономикалық одақ аясында жүргізілетінін баса айтты.
""Бізде кеден салығы жеке-жеке елдерде емес, ортақ келісім бойынша белгіленеді. Қазақстан Ресеймен, Беларусьпен, Қырғызстанмен және Армениямен бір одақта. Бұл дегеніміз – кедендік ставкаларды бірлесе отырып шешеміз. Яғни, АҚШ-тан келетін өнімге ""Қазақстан кеден салығын көбейтеді"" деген сөз шындыққа жанаспайды. Біз ондай қадамды жеке-дара жасай алмаймыз"", – дейді сарапшы.
Оның айтуынша, Қазақстан бұл жағдайда эмоциямен емес, ақылмен әрекет етуі керек.
""Біз – АҚШ-пен ашық соғыс жүргізіп жатқан ел емеспіз. Керісінше, прагматикалық ынтымақтастыққа мүдделіміз. Мысалы, бізге АҚШ-тан келетін тауарлар – өте қажет дүниелер. Электроника: ноутбук, планшет, смартфон. Химия өнімдері: бояу, реагенттер және ең маңыздысы – авиация. Біз ""Boeing"" ұшақтарын сатып аламыз. Бұл – жай ғана бизнес емес, еліміздің әуе инфрақұрылымының бір бөлігі. Біз оған салық салып, өзімізге зиян келтіруіміз – қисынсыз шешім болар еді. АҚШ-тан Қазақстанға келетін импорт шамамен 2 миллиард доллардың айналасында. Бұл әлемдік сауда аясында салыстырмалы түрде шағын көрсеткіш. Сондықтан екіжақты сауда қарым-қатынаста шектеулер енгізу – екі жаққа да тиімсіз. Бізге АҚШ керек, оларға біз – аса маңызды сауда серіктесі емеспіз, бірақ ынтымақтастық артық етпейді. Сол себепті біз эмоциямен емес, ұлттық мүддемізбен жұмыс істеуіміз керек"", – деп қорытты Айбар Олжай.
Экономист Елдар Шамсутдинов Трамп әкімшілігінің бұл шешімін таза экономикалық мүддеден емес, кеңірек геосаяси мақсаттан туындаған қадам ретінде сипаттайды. Оның айтуынша, бұл жерде сауда балансына қарағанда, геосаяси салмақ басым.
""Бұл шешімнің астарында тек экономика емес, үлкен саясат жатыр. Трамп әкімшілігі Қытаймен ғана емес, BRICS елдерімен тұтастай жаңа экономикалық блок құру ықтималдығына алаңдады. Мұндай жағдайда Қазақстанның рөлі де кездейсоқ назарға іліккен жоқ. Біз – Ресейдің мұнайын транзиттейтін негізгі елміз. Сондықтан АҚШ бұл қадамымен саяси белгі бергісі келді. Бұл ""біз бәрін бақылауда ұстап отырмыз"" деген месседж. Тікелей экономикалық пайдадан гөрі, осындай ақпараттық және саяси сигнал жіберу әрекеті деп есептеймін"", – дейді сарапшы.
Елдар мырза, әсіресе, Қазақстаннан АҚШ-қа тікелей экспортталатын өнімдерге тоқталып өтті. Оның айтуынша, бұл бағыттағы тауарлардың көлем үлкен емес, бірақ символдық мәні бар.
""Жыл сайын Қазақстаннан АҚШ-қа шамамен 95 миллион доллар көлемінде өнім экспортталады. Бұл – негізінен металдар, уран, химиялық заттар мен машина жасау саласының өнімдері. Егер баж салығы енгізілсе, осы салаларда қиындықтар туындайды. Дегенмен, ең үлкен қауіп – ресми емес, жанама жолмен экспортталатын өнімдерде. Әсіресе энергетика секторы осал. Мысалы, біз тікелей емес, үшінші елдер арқылы белгілі бір өнімдерді жеткіземіз. Ал баж салығы дәл осы тізбектерге әсер етіп, оларды бұзуы мүмкін"", – деп қосты Елдар Шамсутдинов.
Оқи отырыңыз: ""Қазақстан – АҚШ-тың жеке нысанасы емес"". Сарапшы 25 пайыздық баж салығы туралы пікір білдірді
Экономисттің пайымдауынша, АҚШ-тағы бұл шешім – Трамптың протекционистік саясатының бір бөлігі ғана. Қазақстан бұл процесте басты нысана емес, символдық деңгейде қаралған елдердің қатарында.
""Бізге бағытталған бұл шешімнің астарында нақты бір экономикалық қадам жоқ. Бұл – тікелей нысана емес, жанама қысым, саяси нышан ретінде орын алған әрекет. Яғни, ""кім Қытаймен, Ресеймен тым жақын жүрсе – біз де оларға қысым жасай аламыз"" деген емеурін"", – дейді сарапшы.
Сонымен бірге, Елдар Шамсутдинов бұл шараның Қазақстан экономикасына ықпалы бар екендігін мойындай отырып, оның көлемі шектеулі болатынын жеткізді.
""АҚШ – біздің экспорттық нарығымыздың бір пайызынан да аз бөлігін ғана құрайды. Негізгі бағыттар – Қытай, Еуропалық Одақ және Ресей. Сондықтан бұл санкция біздің жалпы экономикамызға керемет соққы емес. Бірақ ол белгілі бір салаларға әсер етеді – бұл шындық"", – деп қосты Елдар Шамсутдинов.
Экономист баж салығы енгізілген жағдайда қазақстандық экспорттаушылар үшін нақты қандай қиындықтар туындайтынын да тәптіштеп түсіндірді.
""Кедендік баж салықтары әсіресе капиталды көп қажет ететін секторларға ауыр тиеді. Экспорттаушылардың табыстылығы төмендейді. Логистика қиындайды. Уран мен металл жеткізудегі бағыттар өзгереді. Ал ол дегеніңіз – қосымша шығын, уақыт жоғалту, жаңа нарық іздеу"", – дейді экономист.
Ол қысқа мерзімде валюталық тұрақсыздық пен логистикалық дағдарыстар орын алуы мүмкін деп есептейді. Оның айтуынша, Қазақстан бұл жағдайға дипломатиялық деңгейде жауап қатуы керек. Әсіресе, Дүниежүзілік сауда ұйымы аясындағы нормалар мен ерекшеліктерді пайдалану арқылы өз позициясын қорғауға тырысу қажет. Экономист сондай-ақ екіжақты сауда қатынастарына кері әсер ету қаупіне де назар аудартты.
""Иә, теңгенің бағамында құбылу болуы ықтимал. Логистикамен айналысатын компаниялар күмәнданады, бағытын өзгертеді. Бұл нарықтағы сенімсіздікке алып келеді. Ал ұзақ мерзімде біз жаңа нарықтар іздеуге мәжбүр боламыз. Бұған дейін тек айтып жүрсек, енді әрекетке көшеміз. Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріне, Үндістан мен Түркияға қызығушылық артады. Қазақстан дипломатиялық арналарды пайдаланып, бұл мәселеге нақты реакция білдіруі керек. ДСҰ шеңберінде жеңілдіктер мен ерекшеліктер сұрауға мүмкіндігіміз бар. Бірақ Еуразиялық экономикалық одақ аясында ортақ шешімге келу қиын болады. Бұл одақтың барлық мүшесі бірдей жағдайда тұрған жоқ. Егер баж салығын айналып өту жолдары мен логистикалық тізбектер тым күрделене берсе, онда екіжақты сауда қатынастары зардап шегеді. АҚШ үшін бұл үлкен қауіп емес, бірақ біз үшін маңызды мәселе. Сондықтан біз келіссөз бастауымыз қажет"", – дейді ол.
Оқи отырыңыз: Сауда министрлігі АҚШ-тың жаңа тарифіне қатысты мәлімдеме жасады
Сөзінің соңында Елдар Шамсутдинов Қазақстанның қазіргі нарықтарды әртараптандыру бағыты жайлы оң пікір білдірді. Оның айтуынша, бұл бұрын қағазда қалған идея болса, қазір нақты іске айналып келеді. Экономист бұл жағдайдан ең алдымен қазақстандық экспорттаушылар зардап шегетінін, ал АҚШ-тың ішкі нарығына әсері тек уран сынды ерекше тауарлармен шектелетінін де атап өтті.
""Нарықтарды әртараптандыру – бұл жай теория емес. Біз ""Орта дәліз"" арқылы Қытай, Үндістан, Түркия және Парсы шығанағы елдерімен белсенді жұмыс істеп жатырмыз. Бұл үрдіс енді нақты іс жүзіне асып келеді. Иә, бұл шешімнің ең бірінші соққысы – біздің экспорттаушыларға тиеді. Себебі олар келіссөзде әлсіз. Қаржы, логистика, маркетинг жағынан да шектеулі. Ал америкалық тұтынушыларға әсері аз болады. Тек уран импорты сынды ерекше тауарлар үшін ғана ол маңызды"", – деп қорытты Елдар Шамсутдинов.
R-Finance қаржы кеңесшісі Арман Байғанов Арман Байғанов Трамп әкімшілігінің протекционистік саясатын жаһандық саудаға тікелей әсер ететін, бірақ ұзақмерзімді пайдадан гөрі ішкі саяси ұпай алуға бағытталған қадам деп санайды. Ол мұндай шешімдердің экономикалық логикасы барын мойындай отырып, оның шектеулі тиімділігін де атап өтті.
""АҚШ-тың көптеген елмен сауда сальдосы теріс. Яғни, олар экспорттағаннан гөрі көбірек импорттайды. Бұл – жай ғана статистика емес, стратегиялық мәселе. Өйткені шетелдік тауарлар үшін төленген ақша басқа елдердің экономикасын қаржыландырып жатыр. Мұндай жағдайда АҚШ өз өндірісін емес, Қытайдың, Германияның немесе өзге елдердің өндірісін қолдап отырғандай көрінеді. Бұл – дамушы елдер үшін тиімді болуы мүмкін, бірақ АҚШ үшін ұзақ мерзімді перспективада тиімсіз шешім. Сондықтан Трамп әкімшілігі ішкі өндірісті күшейтуге ден қойды"", – дейді Арман Байғанов.
Арман Байғановтың айтуынша, бұл саясаттың түпкі мақсаты – америкалық жұмыс орындарын сақтау, салық базасын кеңейту және стратегиялық тауарлар өндірісін ел ішінде шоғырландыру. Сарапшы Қазақстанға қатысты сауда айналымының құрылымын да нақты атап өтті. Оның айтуынша, екі ел арасындағы экономикалық байланыс ауқымды болмаса да, өз ерекшелігі бар.
""Импортты шектеу арқылы ішкі нарықты қорғау – олар үшін өзінше бір экономикалық егемендік. Осы мақсатпен кедендік тарифтер көтерілді. Бұл – таза экономикалық қадам ғана емес, сонымен қатар саяси мәлімдеме. Яғни, ""біз өзімізге сенеміз, өз өнімімізді тұтынамыз"" деген ұстаным. Бірақ, әрине, мұның жанама салдары да бар, әсіресе халықаралық серіктестері үшін. Қазіргі таңда Қазақстан мен АҚШ арасындағы тауар айналымы шамамен 4,2 миллиард долларды құрайды. Соның ішінде 2,1 миллиарды – біздің экспорт. Бұл экспорттың едәуір бөлігі – шикізат. Алайда бұл жерде назар аударатын мәселе – стратегиялық сипаттағы өнімдер. Мәселен, шикі мұнай, уран, сирек кездесетін металлдар, техникалық күміс сынды тауарлар бар. Олар кедендік тариф тізіміне тікелей кірмейді. Себебі, бұл өнімдер – АҚШ үшін аса маңызды, стратегиялық мәні бар ресурстар. Оларды басқамен алмастыру қиын"", – деп қосты экономист.
Дегенмен экономист баж салығына нақты іліккен кейбір тауарлар бар екенін де жасырмайды. Байғановтың айтуынша, АҚШ Қазақстан үшін толық тәуелді нарық емес, сол себепті бұл шешімге байланысты біржақты қарсы шаралар қабылдау тиімсіз болар еді. Импорт мәселесіне келгенде, сарапшы америкалық өнімдер біз үшін қажет әрі бәсекесіз екеніне назар аударады.
""Қазақстаннан АҚШ-қа баратын 95 миллион доллар шамасындағы өнімдер баж салығына түсуі мүмкін. Бұл – фосфор мен оның қосындылары (әсіресе Сицилия арқылы өтетін экспорттық тізбек), кейбір ауылшаруашылық тауарлары, соның ішінде бидай негізіндегі өнімдер. Бірақ бұл көлем жалпы экспортпен салыстырғанда өте аз. Сондықтан бұл – экономикалық апат емес, тек ескеруге тұрарлық фактор. АҚШ-пен экономикалық тәуелділік деген бізде жоқ. Бұл санкциялар қазақстандық кәсіпорындардың экономикалық моделіне тек түзету енгізуді талап етуі мүмкін. Мысалы, өндірісті қайта құрылымдау, нарықтарды әртараптандыру немесе логистиканы оңтайландыру. Кейбір салалар бұған бейімделе алады, ал кейбірі үшін бұл – жаңа мүмкіндік. АҚШ-тан келетін дайын өнім көлемі шамамен 2 миллиард доллар. Бұл – өзімізде өндірілмейтін тауарлар: дәрі-дәрмек, медициналық құралдар, кейбір азық-түлік (мысалы, тауықтың жамбасы), өндірістік құрал-жабдықтар. Мұндай өнімдерді бірден алмастыру қиын. Сондықтан бізге ""айнадағыдай жауап береміз"" деп баж салып, эмоциямен шешім қабылдау тиімсіз. Қатаң қарсы шаралардан гөрі икемді, прагматикалық стратегия ұтымдырақ"", – деп түсіндірді Арман Байғанов.
Оқи отырыңыз: Трамптың отбасы 499 доллар тұратын ""алтын"" смартфон шығарды
Кеден саясатының отандық кәсіпорындарға ықпалы жайында да Арман Байғанов нақты ұстанымын білдірді. Экономист әлемдік сауда жүйесіне қауіп төніп тұрғанын да атап өтті.
""Әлемдік саудада кез келген тарифті көтеру – кері әсер береді. Біз – ғаламдық экономикаға кіріктірілген мемлекетпіз. Бүгінде ешбір ел өз-өзіне ғана сеніп, тұйық өмір сүре алмайды. Тіпті АҚШ-тың өзі де. Сол себепті кедендік шектеулер – халықаралық ынтымақтастыққа нұқсан келтіреді. Дүниежүзілік сауда ұйымы бірізді, әділ ережелерді сақтау үшін құрылған. Бірақ Трамп кезінде басталған бұл протекционизм – сол жүйеге жасалған шабуыл іспетті. Бұл тек Қазақстанға емес, жалпы әлемдік сауда тәртібіне зиян келтіреді"", – деді ол.
Сөзінің соңында Арман Байғанов АҚШ-тың бұл саясаты ақыр соңында өзіне зиян келтіретінін атап өтті.
""Иә, осындай тұрақсыздық инвесторлардың сенімін төмендетеді. Ал инвестициялық тартымдылық – кез келген елдің экономикалық болашағын айқындайтын фактор. АҚШ – әлемнің қаржы орталығы. Сол себепті олардың ішкі шешімдері бүкіл әлемдік нарыққа әсер етеді. Егер тұрақсыздық жалғаса берсе, олар стратегиялық әріптестерін жоғалтады, ал бұл – кез келген держава үшін қауіпті жағдай"", – деп қорытты экономист Арман Байғанов.
Еске салсақ, 2025 жылдың 2 сәуірінде Дональд Трамп әлемнің түрлі мемлекеттерінен келетін тауарларға жаппай кедендік баж салықтарын енгізу туралы жарлыққа қол қойған болатын. Сол кезде Қазақстаннан келетін тауарларға 27 пайыздық баж енгізу жоспарланған еді. Алайда, қаржы нарығындағы тұрақсыздықтарға байланысты АҚШ билігі бұл шешімнің күшін уақытша тоқтатып, тараптармен келіссөз жүргізу үшін тек 10 пайыздық баж мөлшерін қалдырған болатын. Аталған тоқтату мерзімі 9 шілдеде аяқталады.
АҚШ қаржы министрі Скотт Бессенттің айтуынша, егер 1 тамызға дейін сауда келіссөздерінде алға жылжу байқалмаса, Вашингтон кедендік баждарды қайта қалпына келтіреді. Ал 7 шілдеде Трамп кез келген ел, егер ол БРИКС-тің антиамерикалық бағытына қосылатын болса, қосымша 10 пайыз көлемінде баж салығына ілігетінін мәлімдеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстандық экономистер Трамптың тарифтік саясатының Қазақстан экономикасына әсері туралы не ойлайды?,,2025-07-09T16:00:00+05:00
iran-men-izrail-sogysy-aqs-tyn-iadrolyq-nysandarga-sabuylynyn-qazaqstanga-qandai-aseri-bar,informburo.kz,Иран мен Израиль соғысы: АҚШ-тың ядролық нысандарға шабуылының Қазақстанға қандай әсері бар,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/iran-men-izrail-sogysy-aqs-tyn-iadrolyq-nysandarga-sabuylynyn-qazaqstanga-qandai-aseri-bar,"Қазіргі уақытта Иран, Израиль және АҚШ арасындағы қарым-қатынас халықаралық саясаттағы ең қауіпті және күрделі текетірестердің біріне айналып отыр. 2025 жылы бұл шиеленіс тек саяси айыптаулар немесе санкциялармен шектелмей, тікелей әскери іс-қимылдарға ұласты. Төменде осы үш елдің арасындағы соғыс жағдайына шолу ұсынамыз.
Иран мен Израиль арасындағы қарым-қатынас онсыз да ұзақ жылдар бойы жаулық сипатта болды. Израиль Иранның ядролық бағдарламасын өзіне тікелей қауіп ретінде қарастырса, Иран Таяу Шығыстағы Израильдің әскери әрекеттерін ислам әлеміне қатер деп бағалайды. Ал АҚШ бұл екі ел арасындағы шиеленісте Израильдің басты одақтасы ретінде әрекет етіп отыр. 2025 жылы бұл текетірес шегіне жетіп, аймақтық әскери қақтығыстарға ұласты.
2025 жылғы сәуірде Израиль Иранның келесі нысандарына соққы жасады:
2025 жылы сәуірдің ортасында Израиль әскери-әуе күштері Иран аумағындағы бірнеше стратегиялық нысандарға, оның ішінде ядролық инфрақұрылымға соққы жасады. Бұл шабуыл бірнеше толқында жүзеге асты:
Әуе шабуылы
Израильдің F-35I Adir жойғыш ұшақтары (америкалық F-35-тің арнайы модификациясы) Иордания мен Сауд Арабиясының әуе кеңістігі арқылы өтіп, Ирандағы негізгі ядролық нысандарды нысанаға алған. Шабуыл төмен биіктікте, радарға ілінбеу үшін арнайы жасақталған маршрутпен жүзеге асты.
Оқи отырыңыз: 75 жылға созылған қанды қырғын. Израиль мен Палестина не бөлісе алмай келеді?
Дрон мен кибершабуыл
Шабуыл алдында Иранның әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелері кибершабуылмен әлсіретілді. Израильдің Unit 8200 әскери кибербөлімі Иранның зымыранға қарсы қорғаныс жүйесін уақытша істен шығарғаны хабарланды. Сонымен қатар жарылыс жасаушы дрондар да пайдаланылған.
Израильдің мәлімдемесі:
""Біз Иранның ядролық қару жасау әрекетіне жол бере алмаймыз. Бұл – алдын алу шарасы. Израиль өз халқының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін кез келген қадамға баруға дайын"", – деді Израиль премьер-министрі (2025 жылы қызмет атқарып отырған).
Израиль бұл әрекетті ""шектеулі, бірақ дәл бағытталған операция"" деп атады және оны толыққанды соғыс емес, стратегиялық қорғаныс деп сипаттады.
Иранның жауабы:
Иран шабуылды ""соғыс актісі"" деп жариялап, 48 сағат ішінде жауап беруге уәде етті. Салдарынан Израильдің солтүстігіндегі әскери базаларға Ливан арқылы ""Хезболла"" қозғалысы зымыранмен соққы берді.
Оқи отырыңыз: Әлемдегі ең қымбат валютаға ие Кувейт халқы қалай өмір сүреді? Жолсапар очеркі
Иранның өзі Израильдің Хайфа мен Тель-Авив маңындағы стратегиялық нысандарына баллистикалық зымырандар ұшырды (жолдас сәтті немесе сәтсіз болғаны туралы деректер әртүрлі). Парсы шығанағындағы америкалық әскери базалар да қысымға ұшырай бастады.
Қақтығыстың салдары қандай болды?
Сарапшылар не дейді?
Көптеген әскери сарапшы бұл шабуылды ""Израильдің 1981 жылғы Ирактағы Осирак реакторына шабуылына ұқсас операция"" деп бағалады. Кейбірі бұл әрекет Иранның ядролық бағдарламасын бірнеше айға шегіндіруі мүмкін десе, басқалары ""бұл – соғысқа апаратын жол"" деп қауіптенеді.
Экономистер мұнай бағасының күрт өсуі жаһандық инфляцияны күшейтетінін болжауда.
Израильдің Иранға сәуір айындағы соққысы – Таяу Шығыстағы геосаяси ахуалды түбегейлі өзгерткен бетбұрыс болды. Бұл оқиға тек екі ел арасындағы қақтығыс емес, аймақтық және жаһандық деңгейдегі қауіпсіздік балансына әсер ететін күрделі жағдайға айналып отыр.
Оқи отырыңыз: 1 доллар – 495 теңге. Ресей-Украина қақтығысының Қазақстан экономикасына ықпалы қандай?
Иран 2025 жылғы сәуір айында Израильдің ядролық және әскери нысандарына жасаған соққысына жауап ретінде бірқатар жан-жақты, үйлестірілген әскери және саяси қарсы шаралар қабылдады. Бұл жауап тек Израильге бағытталып қана қойған жоқ, сонымен қатар АҚШ-тың Таяу Шығыстағы мүдделеріне де жанама түрде әсер етті.
Иранның жауап операциясы (2025 жылғы сәуір-мамыр):
Әскери жауаптар:
Баллистикалық зымыранмен шабуылдар
Иран өзінің Fateh-110, Zolfaghar және Shahab-3 баллистикалық зымырандарын пайдалана отырып Израиль аумағына тікелей соққы берді.
Израиль Iron Dome жүйесі арқылы шабуылдардың 70 пайызын тосқауылдап үлгерген, бірақ кейбір нысандарға нақты соққы жеткені расталды.
""Хезболла"" және ""Ирактағы шии топтары"" арқылы жанама шабуылдар
Иранның ықпалындағы ""Хезболла"" қозғалысы Ливан жағынан Израильдің солтүстігіне ондаған зымыран атты. Сонымен қатар, Ирактағы ""Хашд аш-Шааби"" тобы АҚШ базаларына шабуыл жасады:
Парсы шығанағында күш көрсету
Иран әскери-теңіз күштері:
Мақсат – Парсы шығанағындағы мұнай саудасы мен тасымал қауіпсіздігіне қысым жасау.
Оқи отырыңыз: Тарихи тұжырымдар мен саяси араздыққа негізделген әскери қақтығыстар мен соғыстар ақылға қонбайды – Тоқаев
Кибершабуылдар
Иранның Shahid Kaveh атты әскери кибертобы Израильге қарсы бірнеше кибероперация жүргізді:
Саяси жауап пен мәлімдемелер:
""Израиль жасаған агрессияның жауабы сөзсіз болатынын айттық. Бүгін біз тек әділ қарсы шараны іске асырдық. Біз ешқашан бастамашы емеспіз, бірақ жауапсыз да қалмаймыз"", – деді Иранның Жоғарғы көшбасшысы аятолла Әли Хаменеи.
Иран СІМ:
""Біздің әрекетіміз – Біріккен Ұлттар Ұйымының жарғысына сәйкес өзін-өзі қорғау шарасы. Израиль халықаралық құқықты бұзды. АҚШ бұл заңсыздықты қолдап отыр"".
Экономикалық және өңірлік салдары:
Әскери сарапшылардың пікірінше, Иран өзінің асимметриялық соғыс стратегиясын қолданды: – тікелей шабуыл + делдал топтарды пайдалану + кибер және ақпараттық шабуыл. Израиль үшін бұл шабуыл Иран тарапынан нақты қауіптің бар екенін көрсетті. АҚШ Иранға қарсы жаңа санкциялар салды, бірақ тікелей әскери жауап бермеді.
2025 жылғы сәуір айында Израиль соққысына Иранның берген жауабы әртараптандырылған, көп бағытты және стратегиялық түрде үйлестірілген әрекеттер жиынтығы болды. Бұл тек әскери қақтығыс емес, кибер, саяси және ақпараттық деңгейде де кеңінен өрбіген қарсы операция болды. Қақтығыс өңірлік соғысқа айналу қаупін тудырған сәт ретінде тарихта қалуы мүмкін.
АҚШ-тың араласуы
2025 жылы Иран мен Израиль арасындағы қақтығыс ушығып, қарулы соққыларға ұласқаннан кейін, АҚШ бұл текетіресте шешуші дипломатиялық әрі әскери ойыншы ретінде араласты. АҚШ Израильдің негізгі стратегиялық одақтасы ретінде әрекет етіп, бір жағынан Иранның агрессиясына жауап қатты, екінші жағынан қақтығыстың жаһандық соғысқа ұласуына жол бермеуге тырысты.
АҚШ-тың араласуы: 2025 жылғы сәуір-маусым
Әскери қатысуын күшейту
Әуе күштері:
Оқи отырыңыз: ""Әкемнің жүргізуші куәлігі жамандықтан сақтайтындай"": Тұңғыш қазақ шопыр, ҰОС ардагері Тасболат Ақышев туралы
2. Барлау және кибер қолдау
NSA және Cyber Command Израильдің кибершабуылдан қорғанысын күшейтуге көмектесті.
Израильдің сәуір айындағы шабуылдарының тиімді болуына АҚШ барлауының рөлі зор болғаны айтылды.
Саяси және дипломатиялық әрекеттер
""Америка Құрама Штаттары Израильдің өзін қорғау құқығын толық қолдайды. Бірақ біз Иранмен тікелей соғысқа ұласатын жолды қаламаймыз. Біз әр тарапты жауапкершілікпен әрекет етуге шақырамыз"", – деді АҚШ президенті.
Дипломатиялық қадамдар:
4. Экономикалық санкциялар
2025 жылғы сәуірдің соңында АҚШ қаржы министрлігі:
АҚШ-тың өзіне бағытталған шабуылдар мен жауаптары
Иранмен байланысы бар топтар:
АҚШ-тың жауабы:
АҚШ 2025 жылғы Израиль-Иран қақтығысында белсенді, бірақ абайлап әрекет ететін тарап ретінде көрінді. Ол Израильді толық қолдаса да, Таяу Шығыстағы кең ауқымды соғысқа тартылып кетуден сақ болуға тырысты. Әскери жағынан араласуы нақты шекарамен шектелді – барлау, қорғаныс, логистика және делдалдық. Бұл ұстаным АҚШ-тың 2020-жылдардағы сыртқы саясатындағы өзгерісті – тікелей соғыстан гөрі, серіктестерге қолдау көрсету арқылы әрекет етуді айқын көрсетіп отыр.
Біріккен Ұлттар Ұйымы
БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі шұғыл отырыс өткізіп, тараптарды сабырға шақырды. Дегенмен, АҚШ пен Ресей арасындағы пікір қайшылығы қарар қабылдауға кедергі келтірді.
Түркия, Қытай, Ресей
Түркия қақтығысты тоқтату үшін екі жаққа да дипломатиялық диалог ұсынды. Қытай Парсы шығанағындағы қауіпсіздіктің бұзылуынан алаңдап, бейбіт келіссөздер жүргізуге шақырды. Ресей АҚШ пен Израильдің әрекеттерін ""арандату"" деп бағалап, Иранға жанама қолдау білдірді. Қазіргі әскери жағдай (2025 жылғы маусымдағы дерек):
Экономикалық және гуманитарлық салдары
Иран мен Израиль арасындағы 2025 жылғы қарулы қақтығыс – геосаяси ғана емес, экономикалық және қауіпсіздік тұрғысынан Қазақстанға да жанама әсерін тигізетін маңызды оқиға. Қазақстан қақтығыс аймағынан алыс орналасқанына қарамастан, аймақтық тұрақсыздық, энергетикалық нарықтар мен геосаяси одақтастықтар арқылы бұл жағдайдың салдарын сезінуі мүмкін.
Мұнай және энергия бағасының өсуі
Иран мен Израиль арасындағы қақтығыс Парсы шығанағындағы мұнай тасымалына қауіп төндіргендіктен, дүниежүзілік нарықта мұнай бағасы күрт көтерілді. Қазақстан – мұнай экспорттаушы ел. Сол себепті бағаның өсуі бюджет кірісін арттыруы мүмкін, бұл жағынан оң әсер береді.
Бірақ:
Энергия тасымалдау инфрақұрылымына қауіп артса немесе Иран арқылы өтетін логистикалық жолдар бұзылса, Қазақстанның мұнай экспортындағы балама бағыттарда қысым көбеюі мүмкін (әсіресе Каспий арқылы). Мұнай бағасымен бірге инфляция да артуы мүмкін, бұл ішкі нарыққа кері әсер етеді. Әлемдік азық-түлік және қаржы нарықтарына қысым
Геосаяси дағдарыстар әлемдік логистика мен сақтандыру шығындарын арттырады. Бұл Қазақстанға келетін импорттың бағасын қымбаттатуы мүмкін. Әсіресе Таяу Шығыстағы азық-түлік сатып алушылар нарығындағы тұрақсыздық, Қазақстанның астық экспортына әсер етуі мүмкін (Иран – Қазақстаннан бидай алатын негізгі елдердің бірі).
Оқи отырыңыз: Украинадағы жағдай және Ресеймен қарым-қатынас. Тоқаев Al Jazeera телеарнасына не туралы сұхбат берді
Сауда қатынастарына ықтимал салдар
Қазақстан мен Иран арасында Астрахань – Бендер-Аббас бағыты бойынша жүк тасымалы, логистика және бидай, металл өнімдері бойынша сауда байланысы бар. Қақтығыс Иранның ішкі нарығы мен порттарына қауіп төндіріп, екіжақты сауда айналымының баяулауына әкелуі мүмкін.
Сауда көлемі аз, бірақ технологиялық және медициналық ынтымақтастық бар. Қақтығыс Израиль экономикасына әсер етсе, бұл байланыстар да тоқтап қалуы мүмкін. Қауіпсіздік және діни-саяси тұрақтылық
Қақтығыс діни сипатқа да ие (шииттік Иран мен еврей Израиль), сондықтан мұсылман елдеріндегі радикалды топтардың белсенділігі артуы мүмкін. Қазақстан үшін бұл ішкі діни тұрақтылықты сақтау, діни экстремизмге қарсы шараларды күшейту қажеттігін тудыруы мүмкін. Радикалды идеологиялар мен шеттен келетін ықпалдарға қарсы ақпараттық, құқықтық және идеологиялық қауіпсіздік мәселесі өзекті бола түседі. Геосаяси тепе-теңдік пен сыртқы саясат
Қазақстан үшін бейтараптық пен көпвекторлы саясатты сақтау маңызды. Қақтығыс ушыққан жағдайда: Ресей мен Қытай Иранды жақтаса, АҚШ пен Батыс Израильді қолдайды. Қазақстан екі жақпен де ынтымақтастық орнатқан ел ретінде бұл жағдайға абай қарауға мәжбүр. Аса сақ дипломатиялық риторика қажет болады.
Осылайша Қазақстан тікелей соғысқа тартылмаса да, жанама түрде энергетика, сауда және қауіпсіздік салаларында ықпал сезінеді.
Оқи отырыңыз: Үндістан мен Пәкістан соғыс алдында тұр
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Иран мен Израиль арасындағы 2025 жылғы қарулы қақтығыс – геосаяси ғана емес, экономикалық және қауіпсіздік тұрғысынан Қазақстанға да жанама әсерін тигізетін маңызды оқиға.",,2025-06-23T13:00:00+05:00
lego-kiiz-ui-zane-talapai-qazaqtyn-ulttyq-oiyndaryn-qalai-zangyrtuga-bolady,informburo.kz,Lego киіз үй және Talapai. Қазақтың ұлттық ойындарын қалай жаңғыртуға болады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/lego-kiiz-ui-zane-talapai-qazaqtyn-ulttyq-oiyndaryn-qalai-zangyrtuga-bolady,"Айнұр Полатова – қазақтың ұлттық ойындарына жаңа реңк берген жас стартап иесі. ""Бес тас"", ""Құмар"", ""Ағаш үй"" бестемшесі, ""Тұмар"" бестемшесі, ""Тоғызқұмалақ"" секілді бес ұлттық ойыннан тұратын Talapai жобасы Қазақстанға ғана емес, шетелге де танылып келеді. Киіз үй пішінді бестемшесі Louis Vuitton-ның назарына іліккен Айнұр енді киіз үйдің жиһаздарымен LEGO нұсқасын жасап шығармақшы.
Осы орайда Информбюро тілшісі тіл ғылымдарын оқи жүріп қазақтың ұлттық ойындарын зерттеп қана қоймай, оларды қайта жаңғыртқан Айнұрмен сұхбаттасты.
– Айнұр, өзіңіз туралы айтып өтсеңіз. Ұлттық ойындарды жаңғырту идеясы қалай дүниеге келді?
– Ақтөбе облысы Мөртек ауданының тумасымын. ҚазҰУ-да ""Қазақ филологиясы"" мамандығын тәмамдадым. Одан кейін ЕҰУ-да және Гёте атындағы Франкфурт университетінде ""Лингвистика"" бойынша магистратура бітірдім. Бакалаврда оқып жүргенде ұлттық ойындарды жаңғырту идеясы келді. Денсаулығыма байланысты Астанаға көштім. Сол кездері ""өмірімде не істеп үлгердім?"" деген сұрақ туды. Батыл болып, тәуекел етіп, өзім қалаған дүниелерді жасағым келді. Соңымнан із қалатындай пайдалы іспен айналысамын деп шештім. Қазақ тіліне, қазақ қоғамына үлес қосатын дүниемен айналысқым келді. Ойлана келе Қазақстан нарығында ойын индустриясы мүлдем жоқ екенін түсіндім. Достарымызбен бас қосқанда түрлі үстел ойындарын ойнағанда қазақ халқында үстел форматына келетін ойындар бар ма деген сұрақ туындады.
Ұлттық академиялық кітапханаға барып түрлі энциклопедияларды, оның ішінде ойындарға қатысты, жалпы қазақ мәдениетіне қатысты зерттеулерді оқып, этнографтармен сөйлестім. Қазақ көшпелі халық болғандықтан шауып жүріп бір орыннан екінші орынға қозағалатын қимыл ойындары екен. Көп қимылды қажет етпейтін тоғызқұмалақ пен асықты білеміз. Зерттей келе үстел ойындарына сай келеді-ау деген бес ойынды алды да, жобаны бастап кеттім. Ойындарды барынша заманауи реңкте жасау басты мақсатым болды. Бала кезден сырты көк тоғызқұмалақты көріп өстім. Пішіні бізді қызықтырмағандықтан бізден кейінгі ұрпақтың да қызығуы екіталай. Тоғызқұмалақты өте сапалы ағаштан, оюмен көмкеріп өзім елестеткендей заманауи реңкте жасауды ойладым. Солай жоба басталып кетті.
– Жоба неге Talapai деп аталады?
– Talapai деген атау бірден ойға келген жоқ. Ойындарды жасап шығару оңай болмады. Оқуды енді бітіріп, Астанаға көшіп келген кезім. Ненің қайда екенін білмеймін. Тек қана миымда елестеткен сұлба бар, бірақ оны жүзеге асыру үшін материалды қайдан алатынымды, қалай жасайтынымды білмеймін. Екі айдай қате жіберіп, оны дұрыстап, Астанада бір шетінен екінші шетіне барып жүріп шебер таптым, шеберхана іздедім. Барлығы дайын болғаннан кейін енді жобаның атын қалай қоямыз дегенде ойындардың арасында ""Хан талапай"" болды. Ойынды ""Талапай-ау, талапай, табылды ойын, алақай!"" деп бастайды екен. Қазақтың ұмыт қалған ойындарын таптым, енді халық оны талап алса екен деген ниетпен ""Талапай"" деп қойдым. Этимологиялық сөздіктегі мағынасы – бір нәрсені талан-тартысқа салып бөліп алу.
Қазіргі кезде ""Тоғызқұмалақ"", ""Бес тас, ""Бестемше"" деген ойындар бар. Бестемшенің екі түрі бар: ""Ағаш үй"" және ""Тұмар"" бестемшесі. Ертеректе киіз үй пішініндегі бестемше болған деген дерек бар. Бірақ мен оны жасаған кезде барынша өзгерткім келді де, түрлендіре келе үшбұрышты тұмар формасын ойлап таптым.
– Ұлттық ойындардың пайдасы қандай?
– Түрлі ойындардың арқасында мәдениетіміздің бөлшектері сақталып бізге жеткен. Мысалы, ""Бестемше"" ойынында жүріс солдан оңға қарай жүреді, өйткені қазақ атқа оң жағынан мінген, нанды оң қолымен үзіп жеген, оң қолымен амандасқан. Әр отауда бір-бір тастан қалдыру себебі – қазақ әр баласына енші бергенде үйде кенжесі қалатын болған. Осы секілді әр ойынның өзіндік мәні, құндылығы бар. Ұлттық ойындарымыздан халқымыздың салт-дәстүрі анық көрінеді.
Ұлттық ойындар халқымыздың мәдениетін, пайымын танытып қана қоймай, белгілі бір қасиеттерді дамытуға бағытталған. Мәселен, бестас ойнаған бала қол моторикасын дамытып, ұшқырлық пен ептілігін арттырады. Бестастың пайда болуы тарихы қызық. Мұны көбіне қыздарға арналған ойын деп айтады, өйткені әжелеріміз қыздарға ойлап тапқан. Ұлдар далада жүрсе, қыздар кесте тігетін болған. Кесте тігіп отырған кезде қолдары жалыққанда әжелер кішкентай асықтарды жинап алып бестас ойнатқан. Бестемше, тоғызқұмалақ болса халқымыздың стратегиялық ойлауын, логикасын көтереді.
Публикация от Қазақы ойындар бренді (@talapai_kz)
– Ойындар қандай материалдан және қайда жасалады?
– Екі жылдан бері ойындарды шығарып келеміз. Әр ойынның өзіндік жасалу техникасы бар. ""Бестемше"" ойынын алсақ, сыртын қарағаштан жасаймыз. Берік, өте сапалы, бай көрінеді. Ағашты Алматыдан алдыртамыз. Әріптесімнің бірі – шығыстан. Ол Қатонқарағайдың балын алып келеді. Сол балдан шайыр жасап, шеберіміз шайырды ағашқа сіңіреді. Ешқандай бояу қолданбаймыз. ""Бестемшені"" ашқан кезде балдың иісі мүңкіп тұрады. Батыстан саз балшық әкеліп, қолдан тастар жасаймын. Орталықтан тері аламыз. Одан сыртқы қаптамасын жасаймыз. Сонда біздің ойындарымызды алсаңыз еліміздің әр өңірінен бір-бір бөлшек жинайыз. Сол өнімді қолыңызға ұстаған сәтте Қазақстанның барлық өңіріне сапар шеккендей боласыз.
Ойын тастары барынша әдемі болғанын қаладым, бірақ жақсы тас таба алмадым. Моншақтан жасап көрдім. Түрлі фестивальдерде, көрмелерде шеберлермен танысып, саз балшықтан жасап көрейін дедім. Тасты киізден де жасадым, түрлі тәжірибе жасап көрдім. Саз балшықтан жасағанда көп уақыт алады. Осы жобаға ақша тарту үшін жұмыс істеймін әрі тастарды жасау үшін тағы түні бойы отырамын. Соған қарамастан бұл ойынның өзіндік құндылықтары бар деп ойлаймын. Өз еліміздегі материалдардан қолмен жасап шығамыз.
– Louis Vuitton назарына қалай іліктің?
– Louis Vuitton-ға өзім хат жаздым. Стартап болғандықтан қолдау табу өте қиын. Әуелде жобаны қалай дамытарымды білмедім. Астананың суығында бес ойынды арқалап алып түрлі есікті қағып, ""жоқ"" деген жауап естідім. Louis Vuitton-нан шақыру алған кезде медиа өкілдері көп жазды, сұхбат алды. Бірақ оған дейін ойындарымыз ешкімге қызық болмайтын. ""Ұлттық ойындар не үшін қажет?"" деп адамның мысын басатын сұрақтар қоятын. Сонда да басқалардан ақыл сұрап, жобаны барынша дамытуға тырыстым.
""Бестемшенің"" формасын көбісі сөмкеге ұқсатады. Сол жылы Louis Vuitton киіз үй сияқты дүкен ашты. Содан неліктен киіз үй пішінді сөмке жасамасқа деген ой келді. Олар шахматты қолдайды, ал менің өнімім шахматтан кем түспейді. Соның бәрін байланыстыра келе оларға хат жаздым. Екі аптадан кейін жауап берді. Басында жай хабарлама шығар деп ойладым. Кейін ресми жауап екенін, қызығушылық танытқанын түсіндім. Алғашында онлайн сөйлестік. Кейінірек Францияда кездестік.
– Lego Nomad Yurt туралы айтып өтсең. Бұл жоба не үшін маңызды? Дауыс жинау процесі қалай болып жатыр?
– Lego Nomad Yurt жобасы үлкен арманымнан туды. Шетелде көп адам ойындарымызға қызықты. Еуропада ойындарымыздың курсы бар. Берлинде қаншама жобаға қатыстым. Бәрі ойындарды сатып алғысы келді, авторлық құқықты да алғысы келді. Германияда оқып Қазақстанға оралған соң ойындарды шетелде емес, өз елімде дамытамын деп шештім. Балалар LEGO-ға қызығады. LEGO-мен қалай байланысу керек екенін білмесем де, ағаштан киіз үй түріндегі конструктор жасай бастадым. Қалада өскен балалар киіз үйдің қандай бөлшектерден тұратынын білмейді екен. Олар үшін киіз үй Наурыз кезінде немесе тағы басқа мейрамдарда дайын күйінде әкеле салатын құрылыс сияқты. Сондықтан кереге мен уық деген не, сықырлауық қалай қарай ашылады, ішіндегі сандық пен кебеженің айырмасы қандай, жиһаздары қалай аталатынын білмейтін. Жиһаздарына дейін жеке-жеке құрастырылатын конструктор жасадым.
Іздестіре келе LEGO-ның идея ұсынатын сайтын таптым. Жапондар кезінде ""неге біздің заттарымыз жоқ?"" деп LEGO-ға шағым түсірген. LEGO оларға өздігінен шығара алмайтынын, халыққа қажет болса сұраныс бар екенін көрсетіңдер деп айтқан. Жапондар сайт ашып, бірнеше жоба ұсынып, түрлі конструктор жасап шығарған. Қазір әлемде идея құлдырауы болып жатыр ғой. Сол кезде LEGO-да да идея құлдырауы болып, бұл сайтты жапондар ғана емес, бүкіл әлем қолдана алатындай етейік дейді. LEGO талаптарына сай құрастыра алатындар болса, бірнеше кезеңнен өтсе, соңғы кезеңде дауыс жинай алса жобаны іс жүзінде жасап шығарады.
Біз шамамен алты ай дайындалып, бірнеше кезеңнен өттік. Киіз үй конструкторын жасау өте қиын болды, өйткені доғал формаларды, шаңырағын LEGO-ның шынайы фигураларынан құрау өте қиын екен. Барлық кезеңнен өтіп, енді дауыс жинап жатырмыз. Әзірге 5700 дауыс жинадық. Он мың дауыс жинасақ киіз үй пішініндегі LEGO-ны шығаруға тырысады. Шетелдіктер де қызығатынын көрсету үшін дауыс жинау процесін тездетпедім. Киіз үй көшпенділерге ортақ дүние болған соң Lego Nomad Yurt деп атадым.
– Алда қандай жоспарың бар? Ұлттық ойындарымыз әр мектеп қабырғасында болса екен деп армандайсың ба?
– Жоспар өте көп. LEGO-мен коллаборация жасасақ деп басқа да дизайн әзірлеп қойдық. Сондықтан киіз үйден басқа да конструкторлар шығарамыз. Ойындарды дамытып, қазақ тіліндегі ойындар жасауға көшеміз. Ұлттық ойындарымыз мектеп қабырғасында тұрса екен деген арманға жартылай болса да жеттік. ""Бестемше"" балабақшада ойнатылады, кейбір мектептерде ресми курс ретінде енгізілді. Армандарымыз орындалып жатыр деп сеніммен айта аламын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2022 жылы құрған Talapai стартапында бес түрлі қазақтың ұлттық ойыны бар.,,2025-06-27T13:00:00+05:00
qaitadan-resei-men-qytaiga-taueldi-etui-mumkin-ekonomist-tramptyn-qazaqstanga-baz-salygyn-saluy-turaly,informburo.kz,"""Қайтадан Ресей мен Қытайға тәуелді етуі мүмкін"". Экономист Трамптың Қазақстанға баж салығын салуы туралы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qaitadan-resei-men-qytaiga-taueldi-etui-mumkin-ekonomist-tramptyn-qazaqstanga-baz-salygyn-saluy-turaly,"2025 жылғы 1 тамыздан бастап АҚШ президенті Дональд Трамптың шешімімен Қазақстаннан келетін барлық тауарға 25 пайыздық кедендік баж салығы енгізіледі. Бұл жаңалық халықаралық деңгейде кең талқыланып, сарапшылар арасында түрлі пікір туғызды. АҚШ әкімшілігі мұны экономикалық қажеттілікпен байланыстырса, қазақстандық сарапшылар бұл шешімнің астарында геосаяси мүдде мен күш көрсету элементтері барын жоққа шығармайды.
Осыған орай біз танымал экономист Әнуар Нұртазинмен сұхбаттасып, Трамптың бұл қадамының ықтимал себептері мен Қазақстан экономикасына әсерін, сондай-ақ сыртқы саудадағы болашағымызды талқыладық.
– Трамп әкімшілігінің бұл шешімі қандай геосаяси немесе экономикалық себептерге байланысты болуы мүмкін?
– Бұл шешім бір қарағанда ресми түрде экономикалық сипатта қабылданғандай көрінуі мүмкін. Шын мәнінде, АҚШ-та бірқатар экономикалық мәселе ушығып, олар осы мәселелердің шешімін іздеп отыр. Алайда бұл мәселелерді өз есебінен емес, басқа елдердің есебінен шешу күн тәртібінде тұр. Трамп әкімшілігі бұл туралы тұрақты түрде айтып келеді. Дегенмен бұл тек экономикалық теория шеңберіндегі мәселе емес. Керісінше бұл шешімді билік тетіктері мен күш арқылы ықпал ету теориясы тұрғысынан қарастырған жөн. Яғни бұл – америкалық нарықты қорғауға бағытталған протекционистік саясаттың бір көрінісі.
Мұнда АҚШ-тың өзіне жақын емес елдерге, оның ішінде Қазақстанға да қысымды күшейту ниеті анық байқалады. Трамптың ерекше атап өткен тұсы – BRICS елдерімен тығыз экономикалық байланысы бар мемлекеттерге бағытталған саясат. Ал Қазақстан – географиялық орналасуы мен экономикалық байланыстары тұрғысынан бұл топқа кіріп отыр. Географияны өзгерту мүмкін емес, ал экономикалық байланыстар объективті шындық.
Қорыта айтқанда, АҚШ-тың проблемасы – экономикалық, бірақ олар оны билік пен күш теориясы арқылы шешуге тырысып жатыр. Бар мәселе осында. Яғни бұл жерде бірінші кезекте – күш логикасы мен қысым саясаты басым.
– Қазақстан тауарларына 25% кедендік баж енгізу нақты қандай өнімдерге әсер етуі мүмкін?
– Бұл жерде айта кету керек тауарлардың тізімі бар және ол айтарлықтай кең. Алайда көп тауарға бұл баж салығы әсер етпейді, себебі олардың басым бөлігі – ресурстық өнімдер. Ал Қазақстан, шын мәнінде, ресурстан басқа аса көп тауар экспорттамайды. Нақтырақ айтсақ, 2023 жылы Қазақстаннан АҚШ-қа экспорт көлемі 2 миллиард 270 миллион долларды құрады. Бұл соманың басым бөлігі шикізаттық өнімдерге тиесілі.
Атап айтқанда, шикі мұнай – 1 миллиард 10 миллион доллар, өңделген мұнай өнімдері – 178 миллион доллар, ферроқорытпалар – 271 миллион доллар, мырыш – 126 миллион, қорғасын – 90,7 миллион, титан – 18,1 миллион, тантал – 15,1 миллион, темір құбырлар – 13,8 миллион доллар болды. Қымбат металдар тобы бойынша, күміс – 102 миллион, ал платина, палладий, алтын, иридий, осмий секілді асыл металдарды қамтитын басқа да бағалы металл өнімдері – 164 миллион доллар көлемінде экспортталған. Радиоактивті химиялық өнімдер, соның ішінде уран – 45,5 миллион долларды құрады.
Бұл мәліметтер Қазақстан экспортының құрылымында жоғары технологиялық өнімдер емес, табиғи ресурстар басым екенін көрсетеді. Яғни, Қазақстан АҚШ нарығында негізінен шикізат жеткізуші ел ретінде қалып отыр. Жалпы Қазақстаннан АҚШ-қа бағытталған экспорттың көлемі үлкен емес. Бұл, ең алдымен, географиялық алшақтықпен байланысты – АҚШ біздің елден тым алыста орналасқан. Сол себепті бұл баж салығының тікелей экономикалық әсері айтарлықтай болмайды. Керісінше, бұл жерде экономикалық ықпалдан гөрі – саяси күш немесе позицияны көрсету әрекеті айқын байқалады.
– Бұл АҚШ тарапынан Қазақстанға бағытталған нақты экономикалық қысым ба әлде кең ауқымды протекционизм саясатының бір бөлігі ме?
– Сонымен, бұл мақсатты экономикалық қысым ба? Жоқ, бұл – тікелей экономикалық қысым емес, бұл – билік тетіктері арқылы жасалып отырған күш көрсетудің айқын көрінісі. Өздеріңіз білесіздер, Қазақстан Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше, онда либерализм, еркін сауда, ашықтық сияқты қағидаттар үнемі жарияланып келеді. Алайда, қазіргі жағдай АҚШ-тың шынайы ұстанымын көрсетті: ең бастысы – Америка мүддесі және олар қандай шешім қабылдаса – солай болады. Бұл жағдай – күшті елдің өз тәртібін өзгелерге таңуының мысалы. Бұл жерде тек Қазақстанға емес, жалпы әлемге бағытталған күш көрсету, саяси ескерту жатыр. Қазақстан – бұл ретте жеке дара нысана емес. Мұнда АҚШ ""әлсіз, экономикасы шағын, дамушы елдер үлкен державаның айтқанына бағынуы керек"" деген ұстаным танытып отыр. Бұл – күштінің диктаты және мәселе – осымен тәмам.
Оқи отырыңыз: Иран мен Израиль соғысы: АҚШ-тың ядролық нысандарға шабуылының Қазақстанға қандай әсері бар
– Осы баж салығы Қазақстанның экспорттық секторы мен жалпы экономикасына қалай әсер етеді деп ойлайсыз?
– Экспорттық секторға тікелей әрі күшті әсері болмауы мүмкін. Негізгі экспорт – бұл уран мен мұнай. Алайда қысқа мерзімде металлургия өнімдерін экспорттау бойынша белгілі бір қиындықтар туындауы ықтимал. Ал нағыз мәселе – ұзақ мерзімді перспективада жатыр. Себебі сарапшылардың пікірінше, Қазақстан Tengizchevroil кен орнын АҚШ-қа ""сыйға берді"". Неге ""сыйға берді"" деп отырмыз? Өйткені келісімшарт құпия күйінде қалып отыр. Егер ол құпия болса, онда сату бағасы жарияланбаған, демек, шартты түрде тегін немесе символикалық сомаға берілген болуы мүмкін.
Сонымен, біз табиғи байлығымызды, яғни Құдай берген ресурстарды Америкаға тегін беріп қойғаннан кейін, енді АҚШ-қа біз қажет болмай қалдық. Осыдан келіп, баж түріндегі шектеулер, экономикалық тосқауылдар енгізіліп жатыр. Бұл жағдай – ресурстарға бағытталған мәміле әрі ол АҚШ пен Украина арасындағы келісімдермен ұқсас, тек Қазақстанға қатысты қатаңдау болуы мүмкін, себебі ол әлі күнге дейін жоғары құпия деңгейінде сақталып отыр. Ал біз АҚШ үшін енді қызықсыз болсақ, онда АҚШ экономикалық және тарифтік шектеулер енгізеді.
Бұл не деген сөз? Бұл Қазақстанда жоғары технологиялық экспорттық өнімдер жоқ әрі жақын арада болмайтыны анық деген сөз. Себебі технология мен капитал экспорттаушы, яғни негізгі инвестор елдердің барлығы АҚШ-тың не істеп жатқанын мұқият бақылайды. Олар өз әрекетін Америкамен келісіп отырып жүзеге асырады. Яғни шартты түрде айтқанда, Германия, Франция, Жапония немесе Ұлыбритания АҚШ инвестиция салмаған елдерге өз қаржысын құймайды. Өйткені олардың ортақ ұстанымы және бірізді инвестициялық саясаты бар. Осылайша басқа елдер де осы жағдайды бақылап, Қазақстанға өндірістік тізбектерін орналастырудан бас тартуы мүмкін, себебі олар америкалық нарыққа тауар жеткізуге мүмкіндік жоқ екенін көреді . Яғни бұл – жанама түрде инвестицияларға тыйым салу дегенді білдіреді.
Біз ұзақ жылдар бойы ""бізге шетелдік инвестициялар керек"" деп айтып келеміз, ал бұл шектеулер – инвестицияға тосқауыл. 2024 жылы Қазақстанда инвестиция көлемінің айтарлықтай төмендегені байқалды және Орталық Азия елдері ішінде таза инвестициялық ағын бойынша соңғы орынға түстік.
– Мұндай кедендік саясат Қазақстандағы кәсіпорындардың (әсіресе экспорттаушы) бәсекеге қабілеттілігіне қалай ықпал етуі мүмкін?
– Шын мәнінде, бізде бәсекеге қабілеттілік жоқ, өйткені экспортқа негізінен шикізат шығарамыз. Ал шикізат – кез келген жағдайда сатып алынатын өнім, себебі оның бағасы аса жоғары емес және қосылған құны өте төмен. Сол себепті қысқа мерзімде айтарлықтай проблема болмайды. Алайда негізгі қиындықтар ұзақ мерзімді болашақта туындауы мүмкін. Билік және геосаяси ықпал теориясы тұрғысынан қарағанда, бұл жағдай – өңірге жаңа инвестициялар салуға және жоғары технологиялық өндірістік тізбектерді құруға тосқауыл ретінде қабылдануы ықтимал.
Нәтижесінде, біздің нарық біртіндеп тарылып, капитал басқа аймақтарға ауысуы мүмкін. Ол аймақтар дамымаған болса да, инвесторлар үшін геосаяси тәуекелі азырақ. Осының салдарынан Қазақстанға келетін қаржы ағыны азаяды, яғни ұзақ мерзімді перспективада экономикаға түсетін кіріс аз болады .
– Қысқа және ұзақ мерзімді салдарына кеңінен тоқтала аласыз ба?
– Экспорттың АҚШ бағытындағы көлемі физикалық тұрғыда азая қоймайды деп болжауға болады. Тек бағалық жағынан аздаған төмендеу болуы мүмкін. Ал логистикалық есептеулерді қайта бағалау болса – бұл процесс онсыз да үздіксіз жүріп жатыр. Алайда біз үшін басты кедергі – география. Неге десеңіз, Қазақстан Қытай, Ресей, Ауғанстан және Иран секілді елдердің арасында орналасқан. Ал бұл мемлекеттердің барлығы АҚШ тарапынан бұрын-соңды болмаған санкциялық қысымға ұшыраған. Сәйкесінше, бұл елдер Вашингтон үшін ""дұшпан елдер"" ретінде саналады.
Ал Қазақстан осы ахуалдың геосаяси тұтқынына айналып отыр . Сондықтан ұзақ мерзімді оң перспективалар туралы айту әзірге қиын. Сыртқы экономикалық байланысты әртараптандыру мәселесіне келсек, Қазақстан бұл бағытта белсенді әрекет етіп отыр – өздеріңіз білесіздер, еліміз көпвекторлы саясат ұстанады, оның ішінде экономикада да. Алайда осы көпвекторлы бағыттың өзі бізді әрбір ірі ойыншыға тәуелді етіп қояды. Соның салдарынан, жауапкершілік көбейіп, ал нақты экономикалық пайда азаяды . Міне, мәселенің түп төркіні – осы.
Оқи отырыңыз: Байлық бар, бейбітшілік қайда? Таяу Шығыстың заманауи портреті
– Мысалы, Қазақстан үкіметі, Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) бұл шешімге қандай жауап қайтара алады?
– Шыны керек, Қазақстан – әлсіз әрі экономикасы шағын мемлекет. Бұл – жағымсыз болса да, бүгінгі геосаяси шындық. Сондықтан үкімет тарапынан қандай да бір қатаң жауап немесе қарсы шаралар күтудің өзі шынайы емес. Қуатты державаларға қарсы тұру – әлсіз елдер үшін қиын. Ал Еуразиялық экономикалық одақтың (ЕАЭО) бұл мәселеге ортақ, біртұтас реакция білдіруі екіталай, өйткені бұл шешім бүкіл одаққа қарсы бағытталмаған. Бұл – негізінен BRICS елдеріне жақындасу тенденциясымен байланысты. Яғни бұл жерде Қытай, Ресей, Үндістан алдыңғы қатарда тұр.
Қазақстан аталған елдердің барлығымен шекаралас әрі бұл – географиялық ақиқат, оны өзгерту мүмкін емес. Сонымен қатар, бұл елдермен Қазақстан тарихи тұрғыдан сауда қарым-қатынаста болып келеді – бұл байланыстар соңғы 5-10 жылдың емес, мыңдаған жылдық тарихтың жемісі. Мысалы, Ұлы Жібек жолы да Қазақстан арқылы өткен, сол арқылы біз Қытаймен ежелден-ақ сауда жасағанбыз. Сондықтан бүгінде бұл елдермен экономикалық қатынасты тоқтату мүлде мүмкін емес.
Ал егер олармен байланысты үзбесек – АҚШ-тың көңілінен шығу да мүмкін емес. АҚШ-ты жақсы қатынасқа көндіру үшін не сыйлау, не ымыра ұсыну керек . Бірақ қазір біз бере алатын ештеңе қалмағандай. Бұған дейін беретініміздің бәрін беріп қойдық, енді жаңа ""сыйлық"" та, жаңа мүмкіндік те жоқ . Сондықтан Қазақстан тарапынан нақты бір жауап немесе қатаң мәлімдеме болмайды. Өйткені әлемдегі №1 экономикамен ашық қақтығысқа бару – біз үшін стратегиялық тұрғыдан тиімсіз .
Қысқасы, біздің ұстаным – бейтараптық пен икемділік. Міне, қазіргі ахуал осылай сипатталады.
– Бұл жағдай екі ел арасындағы сауда-экономикалық қатынастарға кері әсер етуі мүмкін бе?
– Мұны былай түсіндірсек болады: біз – Қазақстан тарапы – АҚШ-пен сауда-экономикалық қатынасымыз бар деп есептейміз, ал АҚШ бұл қарым-қатынасты маңызды деп санамайды. Егер олар бұл байланысты маңызды деп есептеген болса, онда мұндай шешімдерді алдын ала бізбен келісіп, кем дегенде екіжақты келіссөздер жүргізер еді. Ондай процесс мүлде байқалмай отыр. Демек, бұл жағдай Қазақстан үшін теріс үрдістің бастамасы. Қысқа мерзімде бұл аса байқалмауы мүмкін, бірақ ұзақ мерзімді келешекте бұл инвестицияларға жасырын тыйым салу формасына айналуы ықтимал.
Оның салдарынан іскерлік белсенділік бәсеңдейді, қаржылық ағын тежеледі, Қазақстанға деген сенім азаяды . Осының барлығы Қазақстан үшін ғана кері нәтиже береді, өйткені біз – экономикалық жағынан әлсіз елміз, және мұндай жағдайда құдіретті елдердің билік саясатынан ең алдымен осал елдер зардап шегеді. Бұл жерде мен ешқандай асыра сілтеп отырған жоқпын – бұл геосаяси реализм.
Демек, бізге не істеу керек? Біз балама серіктестерді – диалогқа дайын, тең дәрежеде сөйлесетін ойыншыларды табуға тиіспіз . Себебі қазіргі таңда АҚШ Қазақстанмен келіссөз жүргізіп жатқан жоқ, ол талап қояды және оның орындалуын күтеді.
– Қазақстан бұл жағдайдан шығу үшін қандай стратегия қолдануы мүмкін?
Қазақстанның бұл жағдайдан шығу бойынша нақты стратегиясы жоқ. Иә, әрине, дипломатиялық белсенділік бар, форумдарға шақыру, кездесулер өткізу, келіссөздер жүргізу, қандай да бір ымыра іздеу, квоталарды қайта бөлу сияқты әрекеттер жасалуы мүмкін. Бірақ ел ішінде өңдеуші салаларды дамытуды ынталандыру – қиын міндет. Неге? Өйткені төлем қабілеті төмен, экономика ауқымы шағын, халық саны аз.
Қазақстанда шамамен 20 миллион адам тұрады, бұл – ішкі нарықты дамытуға жеткіліксіз. Сонымен қатар, жоғары қосылған құны бар өнім өндіруге қажетті технологиялар бізде жоқ. Сондықтан қазіргі таңда қолымыздан келетіні – сыртқы сауданың географиясын кеңейту ғана .
Алайда бұл бағыттың да бірқатар шектеуі бар: Ресеймен біз бәсекелеспіз, өйткені екеуміз де негізінен ресурстық тауарларды экспорттаймыз. Қытай нарығында біз бәсекеге қабілетті емеспіз. Үндістан – ірі нарық, бірақ ол бізге Ауғанстан мен тау жоталары арқылы ғана қолжетімді, бұл – табиғи тосқауыл.
Қалған бірден-бір бағыт – Иран арқылы өтетін ""Солтүстік – Оңтүстік"" дәлізі. Бірақ Иран қатаң санкция астында. Сонымен бірге Транскаспий халықаралық көлік дәлізі (ТМТМ) бар: Ол арқылы жүк алдымен Ақтау мен Баку порттары арқылы теңізбен өтеді. Содан кейін Әзербайжан – Грузия – Түркия арқылы құрлықпен, одан соң тағы да теңізбен тасымалданады. Бірақ бұл бағыт тым көп аралық кезеңнен тұрады: Каспий теңізі, құрлық шекаралары, таулы аймақтар, кедендік рәсімдеу. Бұл – логистика құнының күрт өсуіне алып келеді. Нәтижесінде тауардың соңғы бағасы қымбаттап, бәсекеге қабілеттілігі төмендейді.
Осыған байланысты бірден-бір шынайы бағыт – Ресеймен немесе Қытаймен кластерлік өндірістік модель қалыптастыру . Мүмкін Орталық Азия елдерімен де бірлесу қарастырылуы мүмкін, бірақ бұл аймақтың өзі экономикасы шағын, жағдайы ұқсас елдерден тұрады. Осылайша, бұл жағдай бізді қайтадан Ресей мен Қытайға тәуелді етуі мүмкін.
Жақсы ма, жаман ба – бұл даулы сұрақ. Жаңа өндіріс көздерінің ашылуы – жағымды құбылыс, бірақ бұл Қазақстан ұстанып отырған көпвекторлы саяси-экономикалық бағытқа қауіп төндіреді. Тәуекелдер өседі.
Сыртқы сауданың географиясын кеңейту туралы айтқанда, бізде Парсы шығанағы елдері бар, бірақ бұл да өз ерекшеліктері бар нарық, онда сату көлемі өте төмен. Қазақстаннан экспорт негізінен Еуроодаққа бағытталады, ол да ресурстық сипаттағы – мұнай мен газ, энергетикалық шикізат. Бұл экспорт негізінен Ресей арқылы жүзеге асады. Ал азиялық нарыққа шығу – өте күрделі міндет, өйткені соңғы нүкте – Қытай порттары, ал бұл нарықта біз бәсекеге төтеп бере алмаймыз. Қалған бір ғана жол – ішкі нарықты дамыту. Яғни, халық санын арттыру, халықтың табысын өсіру. Сонда ғана төлем қабілетті сұраныс артып, ішкі тұтыну мен өндіріс жанданады.
Бірақ бұл – теориялық мүмкіндік қана. Неге теориялық? Себебі бұл – аса күрделі стратегиялық шешімдер мен ауқымды мемлекеттік ресурстарды талап етеді. Ал қазіргі жағдайда мұндай қадамдардың жүзеге асу ықтималдығы өте төмен. Басқаша айтқанда – не 0%, не 0,1%.
– Сауданы әртараптандыру, альтернативті нарықтар іздеу қаншалықты шынайы әрі тиімді жол болар еді?
– Тағы да нақты түсіну керек нәрсе – біз үшін ""балама нарық"" дегеннің нақты не екенін анықтап алу қажет. Іс жүзінде ең ықтимал әрі тиімді бағыт – бұл ішкі нарықты нығайту, яғни: импортты алмастыру саясатын шынайы іске асыру, Қазақстандағы қазақ халқының санын күрт арттыру және ең бастысы – олардың табысы мен төлем қабілетін айтарлықтай көтеру. Ол үшін ресурстық табысты әділ бөлу механизмін қайта қарау, сондай-ақ жалпы ресурстық саясатты ұлттық мүдде тұрғысынан түбегейлі реформалау қажет. Бұл – нақты әрі шынайы қадамдар, бірақ оларды іске асыру үшін саяси ерік-жігер қажет.
АҚШ-тың қазіргі әрекеттері әлемге не көрсетіп берді? Олар либерализм теориясының қате екенін, халықаралық құқықтың шын мәнінде ешқандай салмағы жоқ екенін, ал шын өмірде тек ""Кімнің әлеуеті басым – шешім соған қарай бейімделеді"" деген қағида үстем екенін анық көрсетті. Қалғанының бәрі – жай ғана ""әдемі сөздер"", бос әңгіме.
Біз, сарапшылар, бұл шындықты баяғыдан түсініп, біліп отырғанбыз. Бұл жерде ешқандай тосын жайт жоқ. Сондықтан Қазақстан үшін нақты, іске жарамды қадам – жоғарыда айтылғандай: ішкі сұранысты күшейту, халықтың әл-ауқатын арттыру, ресурстық саясатты қайта қарау. Ал ""сауданы әртараптандыру"" немесе ""жаңа нарықтарға шығу"" деген ұрандар – іс жүзінде капитализм жағдайында өте шектеулі. Неге? Өйткені капитализмде ең құнды ресурс – бұл нарықтың өзі. Ал бөтен елдің нарығына кіргіңіз келсе – сізден ""сен кім едің өзі?"" деп сұрайды. Мысалы: Үндістанға қазақтар не үшін керек? Қытайға қазақтар не үшін керек? Шындық – ешкім ешқайда бізді күтіп отырған жоқ. Бұл – қалыпты жағдай. Бұл – капитализмнің заңдылығы.
Оқи отырыңыз: Қазақстан Қытай, Азия және Еуропа арасындағы әуе жүк тасымалының стратегиялық орталығына айналып келеді – Жоан Пелисье
Еске салсақ, 2025 жылдың 2 сәуірінде Дональд Трамп әлемнің түрлі мемлекеттерінен келетін тауарларға жаппай кедендік баж салықтарын енгізу туралы жарлыққа қол қойған болатын. Сол кезде Қазақстаннан келетін тауарларға 27 пайыздық баж енгізу жоспарланған еді. Алайда, қаржы нарығындағы тұрақсыздықтарға байланысты АҚШ билігі бұл шешімнің күшін уақытша тоқтатып, тараптармен келіссөз жүргізу үшін тек 10 пайыздық баж мөлшерін қалдырған болатын. Аталған тоқтату мерзімі 9 шілдеде аяқталады.
АҚШ қаржы министрі Скотт Бессенттің айтуынша, егер 1 тамызға дейін сауда келіссөздерінде алға жылжу байқалмаса, Вашингтон кедендік баждарды қайта қалпына келтіреді. Ал 7 шілдеде Трамп кез келген ел, егер ол БРИКС-тің антиамерикалық бағытына қосылатын болса, қосымша 10 пайыз көлемінде баж салығына ілігетінін мәлімдеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әнуар Нұртазин Қазақстанда дәл қазір бұл жағдайдан шығу бойынша нақты стратегия жоқ деп есептейді.,,2025-07-08T17:10:00+05:00
qazaq-artisi-qalai-dat-koroldigi-teatrynyn-solisi-boldy-meirambek-nazarqozaev-europa-men-qazaqstandagy-balet-oneri-turaly,informburo.kz,Қазақ артисі қалай Дат Корольдігі театрының солисі болды? Мейрамбек Назарқожаев Еуропа мен Қазақстандағы балет өнері туралы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-artisi-qalai-dat-koroldigi-teatrynyn-solisi-boldy-meirambek-nazarqozaev-europa-men-qazaqstandagy-balet-oneri-turaly,"Әлемдегі көне де танымал театрлардың бірі – Дат Корольдігі театрының жұлдыздары алғаш рет Қазақстанда өнер көрсетті. 1748 жылы негізі қаланып, аты аңызға айналған осы театрда сегіз жылдан бері өнер көрсетіп жүрген Мейрамбек Назарқожаев сахнадағы әріптестерін туған еліне шақыруды көптен бері ойлап жүрген. Осылайша ол Қазақстандағы достарымен бірге Nomad Ballet Project жобасын бастайды. Канада, АҚШ, Жапония, Португалия, Оңтүстік Корея, Польша секілді әртүрлі елден жиналған Корольдік театрдың жетекші артистері Almaty Theatre сахнасында өнер көрсетіп, көрермендердің қошеметіне бөленді. Одан бөлек балет артистері мен Бурнонвиль техникасының шебері Динна Бьёрн Алматы хореография училищесінің студенттеріне арнайы мастер-класс өткізіп, тәжірибесін бөлісті.
Осы орайда Информбюро тілшісі Дат Корольдігі театрына қабылданған тұңғыш қазақ Мейрамбек Назарқожаевпен сұхбаттасып, өнер жолы, жаңа жобасы және алдағы жоспары туралы сұрады.
– Дат Корольдігі театрына қалай қабылдандыңыз?
– Сегіз жыл училищеде оқыдым. Басты мақсатым шетелге барып, әйгілі хореографтармен, балетмейстерлермен жұмыс істеу еді. Мектепті бітірген соң курстастарым Алматы мен Астана театрларында өзін сынап көрмек болды. Ал мен болсам бірден шетелге кеттім. Неге десеңіз, шетелді көріп, тәжірибе жинап, Қазақстан жастарымен бөліссем деген ой болды. Мәскеуге бардым. Германияда екі жыл жұмыс істедім. Тарихы терең Дат Корольдігі театрына кірем деп ойламаған едім. Жыл сайын бұл театрға мыңдаған адам түйіндемесін жібереді. Таңдаулы адамдар ғана іріктеуге шақырылады.
Сонда жұмыс істегісі келетін әріптесімнен осы театр туралы көп естідім. Мен де түйіндемемді жіберіп көрейін дедім. Бәсеке жоғары болған соң шақыру келмейтін шығар деп ойладым. Шақыру алып, бірге жұмыс істейтін әріптес қызбен жабық қаралымға барып, классика билеп көрсеттік. Екі күн қарап, жарақаттарды анықтау үшін физиотерапевтке жіберді. Талаптарына сай келсек, ұнасақ екі аптадан кейін келісімшарт ұсынады. Дат Корольдігі театрын көріп, артистерден тәжірибе алдық. Екі-үш аптадан кейін театрға қабылданғаным туралы хат келді. Ол кезде ағылшын тілін білмеймін. Келісімшарт алдым ба, жоқ па деп бәріне көрсеттім. Әріптестерім құттықтап, мен үшін қуанды. Германия труппасынан келісімшарт алған жалғыз мен болдым.
Дат Корольдігі театрында жұмыс істеп жатқаныма сегіз жыл болды. Театр солисі болып естептелемін. Өмір бойына келісімшартым бар. Өз еркіммен жұмыстан шықпасам мені ешкім шығара амлайды. Десе де болашағымды әрдайым Қазақстанмен байланыстырамын.
– Дат Корольдігі театрында өнер көрсеткен алғашқы қазақ атанғанда қандай күй кештіңіз? Бүкіл елдің намысын арқалағандай жауапкершілік басым болды ма, әлде өз арманыңызға жеткеніңізге қуандыңыз ба?
– Тұңғыш қазақ деген түсінік уақыт өте келе келді. Журналистер сұраған соң, Дат Корольдігі театрының тарихын білген соң ойлана бастадым. Тұңғыш қазақ болған соң әрі қазақтар бұл тетарды біле бермеген соң өзімді жақсы жағымнан көрсетуім керек. Алматыға өнер көрсетуге келген Дат Корольдігі театрының артистері бұрын Қазақстан туралы ештеңе білмеген. Мені таныған соң елімді де тани бастады. Бұл үлкен жауапкершілік.
Көптеген хореографпен жұмыс істедім. Менің, отандық балет артистеріннің өнерін көріп Қазақстан балет мектебінің мықты екеніне көзі жетеді. Арманыма жеткеніме қуандым.  Үлкен театрларда өнер көрсеткен қазақ артистер көп. Ал Корольдік театрларда істегендер аз. Бүкіл дүниежүзінде екі адам ғана шығар, бірақ қателесуім де мүмкін. Соның біреуі – ""Астана Опера"" театрындағы балет труппасының көркемдік жетекшісі Алтынай Асылмұратова. Екіншісі – мен.
– Бірнеше театрда өнер көрсеттіңіз. Қазақстан мен шетел театрларының балет қоюында айырма байқадыңыз ба?
– Иә, мысалы көрермендер арасында да айырмашылық бар деуге болады. Мысалы, Ресейде не Қазақстанда көрермен артистің техникасына, жасаған трюктеріне баса мән береді. Ал Дат Корольдігі театрында немесе Еуропа театрларында көрермен техникаға емес, көбінесе актерлік шеберлікке қызығады. Репертуарға келсек, Қазақстан мен Ресейде классикалық биге көбірек көңіл бөледі. Шетелде қазір заманауи бағыт дамып жатыр. Бишілер де заманауи балет билегенді ұнатады, себебі бұл балетте қатып қалған қағида жоқ. Эмоцияңды, тәжірибеңді өзің қойып, еркін білдіруге болады. Классикада қатып қалған заңдылықтарды өзгерте алмайсың. Ал заманауи биде интерпретация жасауға болады. Еркіндік көп.
Оқи отырыңыз: ""Үш дүркін Олимпиада чемпионымен қатар тұрар едім"". Қазақ балетінің жұлдызы Бақтияр Адамжанмен сұхбат
– Балетте техника да, актерлік шеберлік те маңызды. Сізге қайсы жақынырақ?
– Алғашында техникаға көп қызықтым, себебі Қазақстанда техникаға көп көңіл бөлінеді. Уақыт өте келе техникадан гөрі актерлік шеберлік маңызды деп санай бастадым. Себебі келген көрермен техниканы қалай орындап жатқанын біле білмейді. Олар қойылым тамашалауға келеді. Артист рөлді сомдап, оқиғаны аудиторияға жеткізе алуы керек. Кітап оқитындар Ромеоның кім екенін біледі. Олар актерлік шеберлігіңізге қарайды. Әрина, техниканы ұмытпаған дұрыс. Бірақ рөлге кіріп, актерлік шеберлікті көрсету қажет. Көрерменді оқиғаға ерте білу өте қиын.
– Дания патшайымының алдында өнер көрсеткен сәт қалай есте қалды?
– Әрине, толқыдым. Концерт, спектакль біткен соң ең алдымен патшайымға және оның отбасына иіліп сәлем беру керек. Содан соң ғана көрерменге сәлем береді. Патшайым келгенде бұл дәстүр ұзаққа созылады. Патшайымның арнайы шақыруымен Дат корольдігінің үздік артистері сарайға барып концерт бердік. Патшайымның өзі келіп, алдыңғы қатарда отырды. Қолында біз туралы ақпарат болды. Қазақстаннан келген биші бар екен деп ойлаған шығар. Бізге келіп, сәлем беріп, алғысын айтты. Сол кезде толқыдым. Өздері шақырған кезде өнер көрсету қиын, бірақ жақсы билеп шықтық деп ойлаймын.
– Бірнеше жылдан бері шетелде тұрасыз. Қазақстанға қаншалық жиі келесіз? Елге ораламын деген екенсіз. Шетелде ұзақ тұрған адамдар кейде туған жерінен алыстап кетеді. Сізді не байланыстырады?
– Шетелде тұрсам да Қазақстанға жылына екі-үш рет келуге тырысамын. Болашағымды туған еліммен байланыстырамын. Қазір мұнда жұмыс бабымен жүрмін. Белгілі хореографтармен жұмыс істеп, тәжірибе жинап, Қазақстанға ораламын деген жоспарым бар. Еуропаға тәжірибе жинауға бардым. Қазақстанда отбасым бар. Ұлтымды, мәдениетіміз бен қазақи менталитетімізді, туған жерімді әрдайым сағынамын. Демалуға келемін де, қайтқым келмейді. Қанша шетелде жүрсем де туған елім ыстық.
– Nomad Ballet Project туралы айтып өтсеңіз. Алда қандай жоспарларыңыз бар?
– Бұл жобаны Олжас және Дәурен атты екі досыммен бірге бастадық. Біз бір училищеде оқып, он жасымыздан жатақханада бір бөлмеде жатып, бір нанды бөліп жегенбіз. Достығымыз осындай үлкен жобаға ұласты. Алғашында қалай болар екен деген қорқыныш болды. Көп адаммен ақылдастық. Ірі компаниялар қолдаған соң қалай да болсын істеу керек дедік. Ең батыл адамдар өз қалағанына жетеді дейді ғой. Тәуекелге бел байладық. Жаз айында бүкіл театрлар демалысқа кетеді. Сондықтан Дат Корольдігі театрының артистері жазда ғана бос болады. Оларды Қазақстанға алып келу үлкен жетістік деп ойлаймын. Коммерциялық жоба ғана емес, балалар мен жасөспірімдерге тегін мастер-класс өткіздік. Мені өсірген училище директорлары мен педагогтары да келді. Дат балетінің аңызы, Бурнонвиль техникасының шебері Динна Бьёрнді шетелден шақырдық. Жас өнерпаздар келіп, тәжірибе жинады.
Осы терең зерттелмеген Бурнонвиль техникасын келер жылы Астанаға алып барсақ деген ойымыз бар. Көптеген гала-концертте өнер көрсетіп жүрген соң танымал хореографтар мен бишілерді танимын. Қазақстанға келсем дейтін артистер көп. Оларды да Қазақстанға шақырғым келеді.
– Дат Корольдігі театрында артистер әртүрлі мәселені талқылап, театр стратегиясына әсер ете алады екен. Бұл рас па? Қазақстандағы өнер мекемелері мұндай демократияға дайын ба?
– Бұл сауалды маған көп қоя бермейді. Дат Корольдігінің, Еуропаның үлкен-үлкен театрларының басты айырмашылығы осы шығар деп ойлаймын. Менің білуімше Қазақстанда артистер жұмысқа келіп, репетиция жасап, техникалық жұмыстар істеп, қойылымды атқарады. Қателесуім де мүмкін, бірақ Қазақстан театрларында жұмыс істейтін достарыма, ұстаздарыма Дат Корольдігі театрында қалай жұмыс істейтінімізді айтқан кезде таңдай қағады. Себебі Қазақстанда ондай жүйе жоқ. Қазақстанда театр стратегиясын директор не шағын ұжым ғана қабылдаса, Дат Корольдігі театрында бүкіл артистер қабылдайды. Қандай репертуар қажет екенін директорлар мен менеджерлер емес, сахнаға шығатын артистер анықтауы керек. Қандай балет билегіміз келетінін, бір-бірімізбен қарым-қатынас қандай деңгейде болуы керек екенін өзіміз шешуіміз қажет.
Репетициядан бөлек әртүрлі мәселені талқылайтын үлкен семинарлар өтеді. Мысалы, бүгінгі тақырып мотивация дейміз де, қалай мотивация алуға болатынын, театрға не жетіспейтінін талқылаймыз. Мотивацияның жоғалуына не себеп болатынын іздейміз. Ұсақ-түйек дүниелерге дейін айтамыз. Театр қалай ақша табатынынан, ақша қайда жұмсалып жатқанынан әр балет артисі хабардар болады. Осы демократиялық жүйені Қазақстанға ақырындап енгізу қажет. Бірден енгізе салуға болмайды. Театрда әр адамның дауысы естілуі керек, өйткені әрқайсы өнерді дамыту деген ортақ мүдде үшін жұмыс істейді. Қандай ой, идея тұрғанын білген соң мотивация да жоғалмайды, бар мүмкіндігін көрсетеді. Билегісі келмеген биді билесе, орнына өзге таңдау жасаса мотивация да жоғалады. Тетардың бір бөлігі сезінбей, жұмыс істеу керек болған соң ғана жұмыс істейді. Сондықтан Қазақстанға Дат Корольдігінің жүйесі керек. Мен де осындай реформаларды енгізуге тырысамын.
– Дания патшайымының алдында өнер көрсеткен сәт қалай есте қалды?
– Әрине, толқыдым. Концерт, спектакль біткен соң ең алдымен патшайымға және оның отбасына иіліп сәлем беру керек. Содан соң ғана көрерменге сәлем береді. Патшайым келгенде бұл дәстүр ұзаққа созылады. Патшайымның арнайы шақыруымен Дат корольдігінің үздік артистері сарайға барып концерт бердік. Патшайымның өзі келіп, алдыңғы қатарда отырды. Қолында біз туралы ақпарат болды. Қазақстаннан келген биші бар екен деп ойлаған шығар. Бізге келіп, сәлем беріп, алғысын айтты. Сол кезде толқыдым. Өздері шақырған кезде өнер көрсету қиын, бірақ жақсы билеп шықтық деп ойлаймын.
Оқи отырыңыз: Қазақ қызы Париж төріне этно балет өнерін қалай шығарды? Биші Дана Мұсамен сұхбат
– Дат Корольдігі театрында өмір бойына жалғасатын келісімшарт бар және кәсіподақ жақсы жұмыс істейді. Мұндай қолдау шарасы артистердің өнеріне, өміріне қалай әсер етеді? Қазақстанда да дәл осындай жағдай жасау үшін не істеу қажет?
– Бұл тамаша идея, себебі дәл осындай келісімшарт болса әр артист өзін қауіпсіз, жақсы қорғалған сезінеді. Артист – ең алдымен адам. Ол да өз өмірін жоспарлауы керек. Отбасын құрып, баласын балабақшаға береді. Балет театрларында екі-үш жылдық қана келісімшарт болса, ертең не болатынын білмейсіз. Үш жылдан кейін тағы үш жылға созды делік. Директор ауысса сол театрда жұмыс істей беретініңізге ешкім кепілдік бермейді. Еуропада директорлар көп ауысады, командасыман келеді. Өзіне ұнайтын бишілерді шақырып, жаңа жүйе мен саясат, өз көзқарасын енгізгізіп, реформа жасағысы келеді. Сол кезде жұмысыңыздан айырылып қалуыңыз мүмкін. Көптеген мықты балет артистері солай жұмыссыз қалған.
Қазақстанда бір жақсысы директорлар көп ауыспайды. Ал өмірлік келісімшарт алса сақтандыру бар екеніне сенімді болады. Билей алмайтындай жарақат алып қалғанда зейнетке шығады, өйткені аяғын әдейі сындырып алған жоқ. Қазақстанда билеуге жарамсыз болып қалса зейнетке шыға ала ма, жалақысы толық көлемде төлене ме ол жағын білмейді екенмін. Бірақ өмір бойғы келісімшарт тәжірибесі енсе екен деймін.
– Репертуарыңызда қандай партиялар бар? Қай партия өзіңізге жақын? Осы партияны сомдасам екен деген арманыңыз бар ма?
– Көптеген партия бар. Ең жақын партия Ромео мен Джульеттадағы Тибальт шығар. Заманауи балет өте қайтты ұнайды, өйткені онда шекара жоқ. Интерпретация жасап, сезімді шығарып жаңа өнер тудыруға болады. Осы партияны сомдасам деген арманым жоқ, оған жеттім. Бірақ мына хореографпен жұмыс істесем деген арман болған. Келер жылы Дат Корольдігі театрына А деңгейлі хореограф келіп, ""Леди Макбет"" қойылымын қояды. Сол балетте басты рөлді сомдаймын. Кристайл Пайт деген хореографпен де жұмыс істегім келеді. Болашақта жұмыс істеймін деген ойдамын.
– Балет билеп жүргенде болған бір қызық оқиғаңызды әңгімелеп берсеңіз.
– 7 маусым күні Америкаға ұшып барып, Дат Корольдігі театры атынан арнайы шақырумен гала-концертте өнер көрсеттім. Бесінші маусымда тетатр мауысымының соңғы қойылымы болды. ""Этюдс"" дейтін ең қиын балеттің бірінде басты рөлді биледім. Сол балетті билеп жатқан кезде қызық жайт болды. Айналатын заттар көп: оңға 18 рет, солға 18 рет, қайтадан оңға 18 рет айналамын. Балет туфлиім сырғып бара жатқанын байқадым. Музыка болып жатқанда он алтыға дейін санайтын кішкене үзіліс бар. Әлі сахнада тұрмын. Үзілістен кейін 32 рет айналу керек. Туфлиім түсейін деп тұрғанын білсем де, сахнадан кетіп қала алмаймын. Сол жерде аяғымды итеріп-итеріп, аяқ киімді киюге тырысып жатырмын. Саусақтарымды жиырып алып, 32 айналымды бастаймын. Құламасам екен деп онын айналдым. Содан кейін аяқ киімім шешіліп қалды. Адамдар оны көріп күліп жатты. Аяқ киімсіз айнала алмаған соң жай тұрып қалдым. Ханшайым тамашалап отыр. Аяқ киімді жерден көтеріп, қолыма ұстаған күйі иіліп сәлем бердім. Көрермендер күліп, шапалақтады. Ондай жағдайлар болады.
Бірде қызды көтеріп келе жатқанда костюміміз бір-біріне ілінді де қалды. Ілгекті босата алмадым. Қыздың артына жабысып тұрмын. Былай сүйрейін десең де болмайды. Бір-бірімізді құшақтаған күйі секіріп-секіріп сахнадан кетіп қалдық.
– Үлкен сахналарда өнер көрсетуді армандайтын балаларға, жастарға қандай ақыл-кеңес айтасыз?
– Өзіңізге сеніңіз. Балет болса да, басқа сала болса да жетістікке еңбекпен жетесіздер. Айналаңыздағы білетін адамдарға қарап үйреніңіздер, айтқанын тыңдаңыздар. Олар қолдап, жол сілтейді. Ең бастысы – қара еңбек, соның арқасында көп нәрсеге жетуге болады. Мақсатыңыз көп болсын. Ешқашан қол қусырып қарап отырмаңыз. Өмір деген қып-қысқа. Жетістікке жету үшін әрқашан тек алға ұмтылу керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Ол халықаралық сахналарда белгілі хореографтармен жұмыс істеп тәжірибе жинаған соң, Қазақстанға оралу жоспары барын айтты.",,2025-07-08T12:30:00+05:00
qazaqstan-qalai-euraziianyn-zeteksi-logistikalyq-xabyna-ainaluda,informburo.kz,Қазақстан қалай Еуразияның жетекші логистикалық хабына айналуда,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstan-qalai-euraziianyn-zeteksi-logistikalyq-xabyna-ainaluda,"Қазақстан өз географиялық орналасуын тиімді пайдалана отырып, Еуразия құрлығындағы басты көлік-логистикалық хабтардың біріне айналуға ұмтылуда.
Азия мен Еуропа арасындағы дәстүрлі бағыттарға балама ретінде қалыптасып келе жатқан Транскаспий халықаралық көлік бағыты (орта дәліз) елдің транзиттік әлеуетін айтарлықтай арттыруда. 2030 жылға қарай Қазақстан жыл сайынғы транзиттік жүк ағынын 100 миллион тоннаға дейін жеткізуді көздеп отыр.
2024 жылы Қазақстан арқылы өткен транзиттік жүк көлемі 7,1%-ға өсіп, 34,6 миллион тоннаны құрады. Оның ішінде 27,5 миллион тонна жүк теміржол арқылы, 6,7 миллион тоннасы автомобиль көлігімен тасымалданған. Қытаймен жасалған маңызды келісімге сәйкес, 2029 жылға қарай контейнерлік пойыздар саны жылына 600-ден 3 000-ға дейін көбейеді деп күтілуде.
Қазақстан қазіргі таңда Қытай, Еуропа, Ресей, Каспий маңы елдері, Парсы шығанағы және Оңтүстік Азияны байланыстыратын 13 халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан. Осы геостратегиялық артықшылық елді Еуразия кеңістігіндегі жүктер ағыны үшін маңызды торапқа айналдырды.
2025 жылдың алғашқы жартысында Қазақстан экономикасы 6%-ға өсіп, соңғы 12 жылдағы ең жоғары көрсеткішке қол жеткізді. Бұл өсім өнеркәсіп, құрылыс, сауда және логистика салаларындағы белсенділікке тікелей байланысты. Үкімет халықаралық сауда мен көлікті ұзақ мерзімді тұрақты дамудың негізгі тірегі ретінде қарастырып, ауқымды инфрақұрылымдық бағдарламаларды жүзеге асыруда.
Атап айтқанда, 2025 жылы елімізде 13 000 шақырым автожол мен 6 100 шақырым теміржол желісі жаңартылуда. Жалпы құны 2,3 трлн теңгеге бағаланған Қытай мен Өзбекстан бағыттарына арналған бес ірі теміржол жобасы іске асырылып жатыр. 2029 жылға қарай 11 000 шақырым теміржол жаңғыртылады деп жоспарлануда. Бұл Хоргос, Алматы және Астана сияқты хабтардан Ақтау портына дейінгі жеткізу уақытын айтарлықтай қысқартпақ.
Автомобиль жолдары да түбегейлі жаңартылуда. Қазіргі уақытта 9 000 шақырым жол жөнделіп жатыр, оның 1 083 шақырымы қайта құрылуда, ал 847 шақырымы 2025 жылдың соңына дейін аяқталады. «Орталық – Батыс» дәлізі жобасы аясында Астана мен Ақтау арасындағы арақашықтық шамамен 900 шақырымға қысқарады.
Оқи отырыңыз: Әуе компаниялары жолаушылар жүгінің жоғалуына байланысты жылына 5 млрд доллар шығын шегеді
Қазақстан авиация саласында да ауқымды жаңғырту жұмыстарын жүргізуде. Қазіргі таңда үш жаңа әуежайдың құрылысы жүріп жатыр, бірнешеуі жаңартылуда. 2024 жылғы деректер бойынша, алты отандық әуе компаниясы 57 ішкі бағыт бойынша аптасына 669 рейс орындайды. Қазақстан әлемнің 31 елімен 119 халықаралық бағыт арқылы тікелей байланысты.
2025 жылы жаңа рейстер ашылып, Рим, Мюнхен, Шанхай, Гуанчжоу, Будапешт және Пусан қалаларына әуе қатынасы орнатылады. 2026 жылға қарай Қазақстан мен АҚШ арасында тікелей рейстер іске қосылмақ. 2029 жылға қарай елімізде жылына 500 мың тонна әуе жүгі өңделіп, 65 миллион жолаушы тасымалданады деп күтілуде. Қазіргі таңда үш ұшақтан тұратын жеке жүк тасымалдаушы авиакомпания жұмысын бастады.
Теңіз инфрақұрылымы да жаңғыртылуда. Ақтау портында тереңдету жұмыстары жоспарланған. 17 жаңа кеме (оның ішінде 4 паром) сатып алынып, флот кеңейтілуде. Құрық портында жылына 1 миллион тонна астық өңдеуге қабілетті жаңа терминал салынды. Сонымен қатар, жылына 11 миллион тонна жүк өңдейтін ""Заржа"" көпфункционалды терминалы іске қосылады. 2025 жылғы маусымда Ақтау портында заманауи контейнерлік хаб ашылып, контейнер айналымының қуаты 240 мың TEU-ге жетті.
Қазақстан шет елдерде де логистикалық инфрақұрылымын дамытып келеді. Грузияның Поти портында жаңа терминал ашылды, ал Қытай (Сиань, Ляньюньган), Ресей (Селетино), Өзбекстан (Ташкент), Әзербайжан (Әлят) және Венгрияда (Будапешт маңында) логистикалық хабтар құрылды.
Қазақстанның Астана халықаралық қаржы орталығы (AIFC) шетелдік инвестиция тарту және мультимодальды логистика саласында әріптестік жобаларды ілгерілетуде маңызды рөл атқаруда. AIFC бастамасымен бірнеше бірлескен кәсіпорын құрылды. Олардың қатарында Middle Corridor Multimodal Ltd. (Қазақстан, Әзербайжан, Грузия), Caspian Integrated Maritime Solutions (Қазақстан, БАӘ), KPMC Ltd. (Қазақстан, Сингапур) және SK-AIH Investment Fund Ltd. (Қазақстан, Әзербайжан) бар.
Аталған әріптестіктер тек инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыруға көмектесіп қана қоймай, сонымен қатар Қазақстанды логистика мен сауда саласындағы шетелдік инвестиция үшін тартымды бағыт ретінде таныта түсуде.
Оқи отырыңыз: Тариф дауына қарамастан, әлемде жолаушылар мен жүктің әуе тасымалы арта түсті
Орталық Азияның ЖІӨ көлемі 400 миллиард доллардан асып, халқы 80 миллионнан асқан қазіргі кезеңде Қазақстан логистика саласындағы жетекші рөлін бекемдей түсуде. 2022 жылдан кейінгі жаһандық жеткізу тізбегінің қайта құрылу процесінде еліміз Шығыс пен Батысты байланыстыратын сенімді көпірге айналды. Құрлық, теңіз және әуе көлігін қамтитын мультимодальды желі Қазақстанды болашақта Еуразиядағы сауда мен байланыстың негізгі орталығына айналдырары сөзсіз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","2025 жылдың алғашқы жартысында Қазақстан экономикасы 6%-ға өсіп, соңғы 12 жылдағы ең жоғары көрсеткішке қол жеткізді.",,2025-07-08T11:30:20+05:00
qazaqstan-qytai-aziia-zane-europa-arasyndagy-aue-zuk-tasymalynyn-strategiialyq-ortalygyna-ainalyp-keledi-zoan-pelise,informburo.kz,"Қазақстан Қытай, Азия және Еуропа арасындағы әуе жүк тасымалының стратегиялық орталығына айналып келеді – Жоан Пелисье",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstan-qytai-aziia-zane-europa-arasyndagy-aue-zuk-tasymalynyn-strategiialyq-ortalygyna-ainalyp-keledi-zoan-pelise,"Airbus компаниясының Еуропа өңірі бойынша президенті Жоан Пелисье IATA қауымдастығының 81-жылдық жиналысында Қазақстандық журналистерге ел президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың халықаралық әуе хабын құру бастамасына қатысты өз пікірін бөлісті.
Жоан Пелисьенің айтуынша, Қазақстан соңғы жылдары Азия, Қытай және Еуропа арасындағы әуе жүк тасымалының аралық платформасына айналып келеді.
""Әлбетте, біз бұған қуаныштымыз. Қазақстанда азаматтық авиацияның дамуы біз үшін жаңа мүмкіндіктерге жол ашады. Бұған дейін біз Air Astana және Fly Arystan әуе компанияларына ұшақтарымызды ұсынып келгенбіз, болашақта жүк тасымалы операторларына да өз әуе кемелерімізді ұсына аламыз. Бұл салада біздің белсенділігіміз жоғары. Қазір бізде жолаушылар ұшағынан жүк тасымалдайтын әуе кемесіне айналдырылған A320 және A330 ұшақтары бар. Ал арнайы жүк тасымалына арналған A350 ұшағын алғашқы операторлар 2027 жылдың екінші жартысынан бастап қабылдай бастайды. Сондықтан да Қазақстанның әуе көлігі хабының талаптарына сай келетін кез келген әуе кемесін ұсынуға дайынбыз"", – деді Жоан Пелисье.
Airbus компаниясының өңірлік президенті сұхбат барысында өзге де сұрақтарға жауап берді. Оның ең басты тақырыптарын оқырман назарына ұсынамыз.
– Қазақстанның Airbus компаниясының еуразиялық стратегиясындағы рөлі қандай?
– Біз үшін Қазақстан – Орталық Азия нарығындағы ең маңызды елдердің бірі. Мұнда біздің кеңсеміз және тікұшақ орталығындағы өкілдігіміз орналасқан. Онда көптеген қызметкерлеріміз жұмыс істейді. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Airbus компаниясының Қазақстандағы басшысы ретінде Роман Блащишин тағайындалды. Бұрын ол қорғаныс және ғарыш салаларындағы ынтымақтастыққа жауап берсе, енді өнеркәсіп, бизнесті дамыту және саяси мүдделі тараптармен өзара әрекеттесу сияқты кез келген деңгейдегі қарым-қатынасты құра алады. Басқаша айтқанда, бұл өкілдік – бізді Қазақстанмен байланыстыратын басты құралымыз.
Мұның бәрі Қазақстан нарығының біз үшін қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Біз Қазақстан үкіметімен қарым-қатынасты одан әрі дамытуға дайынбыз.
– Қазақстанмен әріптестікті күшейту бойынша жоспарлар қандай?
– Қазіргі таңда Қазақстанда біз өз қызметіміздің үш саласында жұмыс істеп жатырмыз.
Олар – қорғаныс пен ғарыш жобалары, тікұшақ өндірісі және азаматтық авиация. Болашақта бұл тізімге жүк ұшақтарын жеткізу қосылады деп сенеміз. Сондықтан серіктестік қазірдің өзінде жоғары деңгейде дамып келеді, және ол қорғаныс саласында болсын, азаматтық салада болсын, біз оны одан әрі нығайтқымыз келеді.
Келесі жылы біз Қазақстанның Air Astana әуекомпаниясымен серіктестігіміздің 20 жылдығын атап өтеміз. Air Astana мен FlyArystan жыл сайын өз флоттарын Airbus ұшақтарымен толықтырып келеді. Біз бұл ынтымақтастыққа ризамыз.
– Airbus Орталық Азияны өзінің сервис орталықтарын орналастыру алаңы ретінде қарастыра ма?
– Қазірдің өзінде Қазақстанда тікұшақтарға қызмет көрсететін сервистік орталығымыз бар. Бұл Орталық Азиядағы тікұшақ паркін қолдайтын жалғыз орталық. Сондай-ақ, біз оны көршілес Өзбекстан мен Қырғызстан сияқты елдерге қызмет көрсету үшін де пайдаланамыз. Алдағы уақытта қорғаныс саласындағы C295 және A400M ұшақтары үшін де осындай тәжірибені зерттеп, іске асыруды жоспарлап отырмыз. Алдымен бұл ұшақтарды пайдалануға енгізу қажет. Кейін, әсіресе Қазақстанға осындай ұшақтар қажет болған жағдайда, оларға қызмет көрсетуге арналған сервистік орталық ашу мүмкіндігін қарастырамыз.
– Airbus үшін Қазақстанды Орталық Азияның басқа елдерінен ерекше ететін не?
– Қазақстан – Орталық Азия елдері арасында Airbus-пен алғашқы ынтымақтастық орнатқан мемлекет. Кейін Uzbekistan Airways компаниясымен де серіктестік басталды. Дегенмен, Қазақстан бірінші болып ынтымақтастық орнату ғана емес, өзге де ерекшеліктерге ие. Біз өзара серіктестікті жоғары бағалаймыз және жыл сайын бұл әріптестік одан әрі нығая түсуде. Әсіресе, Air Astana компаниясымен азаматтық авиация саласындағы өзара тиімді ынтымақтастығымыз Қазақстандағы қызметімізді кеңейтуге үлкен ынта береді.
– Airbus Қазақстанға жеткізілген әскери-транспорт ұшақтарын пайдалануға персонал дайындау ісіне қатыса ма?
– Қазақстан 2024 жылғы желтоқсанда алғашқы A400M ұшағын қабылдап, оны пайдаланатын елдердің қатарына жаңадан қосылды. Airbus персоналды оқыту және қолдау саласында ынтымақтастық орнатуға ұмтылады. Әскери әуе күштерінің ұшқыштары мен техниктері Airbus компаниясының Севильедегі Халықаралық оқу орталығында біліктілігін арттыру курстарынан өтті. Қазақстанда әскери әуе күштерінің ұшақты бастапқы кезеңде тиімді пайдалануы үшін жергілікті Airbus қолдау қызметі жұмыс істейді. Оның кейбір қызметкерлері – Қазақстан азаматтары, олар алдын ала жұмысқа қабылданып, арнайы оқытылған.
– Алдағы 10 жылда қандай технологиялық тенденциялар авиация саласына өз ықпалын тигізеді?
– Алдағы онжылдыққа көз жүгіртсек, Airbus авиация саласына болашақта айтарлықтай әсер ететін бірқатар негізгі технологиялық бастамаларды белсенді түрде қолдап, жүзеге асырып жатыр.
Біріншіден, біз экологиялық таза авиаотын – SAF (Sustainable Aviation Fuel) өндірісі мен қолданылуын кеңейтуге елеулі инвестиция салып жатырмыз. Қазіргі уақытта барлық Airbus ұшақтары құрамында 50% SAF бар отынды пайдалануға сертификатталған. 2030 жылға дейін бүкіл әуе паркімізді 100% SAF-пен үйлесімді етуге ұмтылып отырмыз.
Екіншіден, біз A220, A320neo сериясы және A350 секілді жаңа буынды ұшақтарды жасап, жеткізу арқылы жаһандық әуе паркін үнемі жаңартып келеміз. Бұл ұшақтар отын шығыны мен зиянды қалдықтарды айтарлықтай азайтады. Әуе компанияларына ең тиімді әуе кемелерін ұсына отырып, біз авиация саласының көміртек ізін қысқартуға тікелей үлес қосып отырмыз.
Үшіншіден, Airbus дәстүрлі ұшақтардың тиімділігін арттыратын технологияларды дамытуда көшбасшы. Бұл бағытта біз қозғалтқыш өндірушілермен тығыз ынтымақтастықта болып, жоғары тиімділікке ие жаңа буындағы екі контурлы қозғалтқыш технологияларын енгізіп жатырмыз. Сонымен қатар, The Wing of Tomorrow бағдарламасы аясында аэродинамиканы жақсарту бойынша айтарлықтай нәтижелерге қол жеткіздік, ал EcoPulse секілді жобалар арқылы гибридті электр қозғалтқыштарының әлеуетін зерттеп келеміз. Бұл жұмыстар отын шығынын азайтып, қысқа және орта мерзімді кезеңде ұшақтардың жалпы энергия тиімділігін оңтайландыруға бағытталған.
Сутегімен жұмыс істейтін қозғалтқыштар сияқты ұзақмерзімді технологияларды дамытумен қатар, біз SAF тиімділігін барынша арттыруға, ұшақ паркін жаңартуға және қазіргі әрі болашақ жобаларымызда озық тиімділік тәсілдерін енгізуге ерекше назар аударамыз. Дәл осы бағыттарға біз ресурстарымызды белсенді түрде инвестициялап, келесі онжылдықта авиацияның экологиялық көрсеткіштерін жақсартуға барынша күш саламыз.
– Авиация саласы 2050 жылға қарай зиянды шығарындылардың нөлдік деңгейіне қол жеткізе алады деп есептейсіз бе?
– Airbus 2050 жылға қарай авиация саласында көміртегі шығарындыларын нөлдік деңгейге дейін азайту жөніндегі бүкіл саланы қамтитын мақсат аясында өз жауапкершілігін толық сезінеді. Бұл мақсатты ATAG, IATA, ICAO секілді ұйымдар белсенді қолдап отыр және ол Еуропалық Одақтың ""Жасыл келісім"" бастамасымен үйлеседі. Біз бұл мақсатқа тек авиация саласының бүкіл құн тізбегі бойынша күш біріктіру арқылы ғана қол жеткізе алатынымызға сенімдіміз. Бұл – ұшақ өндірушілер, әуе компаниялары, отын жеткізушілер, реттеуші органдар мен үкіметтер арасындағы жаһандық деңгейдегі тығыз ынтымақтастықты талап етеді.
Airbus декарбонизацияға апаратын нақты және кешенді жолды қолдайды. Осы жол аясында біз ғылыми тұрғыдан негізделген, қатаң шығарындыларды азайту мақсаттарын көздеп отырмыз. Бұл мақсаттар тәуелсіз сарапшылар тарапынан расталған. Біздің стратегиямыз бірнеше бағытты қамтиды: отын үнемдейтін ұшақтарға көшуді жеделдету, таза авиаотынды (SAF) пайдалануды кеңейту, дәстүрлі авиациялық технологиялардың отын тиімділігін арттыратын инновацияларды үздіксіз енгізу, сондай-ақ сутегі қозғалтқыштары сияқты озық технологияларды дамыту.
2050 жылға қарай нөлдік шығарындыларға қол жеткізуіміз осы шешімдерді тиімді жүзеге асырып, кеңінен енгізуімізге байланысты. Бұл үшін тиісті инфрақұрылым мен нормативтік-құқықтық база қажет, ал біз өз тарапымыздан осы мақсатқа жетуге қажетті технологиялық әлеуетімізді барынша жұмылдырамыз.
– Airbus сутегі қозғалтқышымен жүретін коммерциялық ұшақтарды қолданысқа енгізуге қаншалықты жақын?
– Бұл – Airbus компаниясының көміртексіз авиацияны дамытудағы ең маңызды бастамаларының бірі. Инновациялық технологияларды коммерциялық деңгейге жеткізу үшін біз зерттеу мен әзірлемелерге айтарлықтай және тұрақты түрде инвестиция салып келеміз. Жуырда біз сутегі отынымен жұмыс істейтін ұшақтың жаңа тұжырымдамасын ұсындық. Бұл жобада отын элементтері (fuel cell) технологиясының мүмкіндіктеріне ерекше назар аударылған.
Бастапқы болжамымыз бойынша, мұндай ұшақ шамамен 2035 жылы қолданысқа енгізіледі деп жоспарланған. Алайда қазіргі болжамдар бұл бағыттағы маңызды қиындықтарды — сутегіні сақтау жүйесінен бастап, күштік қондырғыларды әзірлеуге дейінгі барлық қажетті авиациялық технологияларды дамыту қажеттігін ескереді. Сонымен қатар, сутегін өндіру, тарату және әуежай инфрақұрылымын қоса алғанда, толыққанды сутегі энергетикалық экожүйесін құру да аса маңызды.
Дегенмен, Airbus бұл мәселелерді шешу және сутегі қозғалтқышын дамыту идеясынан бас тартпайды. Сутегімен жұмыс істейтін алғашқы коммерциялық ұшақты қолданысқа енгізу мерзімі осы негізгі технологиялық және инфрақұрылымдық салаларда қол жеткізілетін прогреске тікелей байланысты болады. Біз бұл бағыттағы дамуымыз бен жетістіктеріміз туралы тұрақты түрде хабарлап отырамыз.
– Геосаяси жағдай мен сауда кедергілері (мысалы, Қытай мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас) Airbus-тың жеткізу тізбегіне әсер етіп жатыр ма?
– Бүкіл аэроғарыш саласы сияқты, Airbus та жаһандық сауда жүйесінің даму үдерісін және қазіргі макроэкономикалық ахуалды – оның ішінде геосаяси мәселелер мен жоғары тарифтердің енгізілуін мұқият бақылап отыр. Біздің саланың жаһандық сипатын ескере отырып, біз 1979 жылғы келісімнің қағидаттарына қайта оралуға шақырамыз. Бұл ұзақ мерзімді келісім баж салығынан бос сауданы қамтамасыз етеді, ал оған біздің сала едәуір дәрежеде тәуелді.
Тарифтер мен жалпы сауда саясатының өзгерістері жеткізу тізбегімізге ықпал ететінін жақсы түсінеміз. Сол себепті біз әлем бойынша клиенттеріміз және жеткізушілерімізбен тығыз жұмыс істей отырып, өзгермелі нарық жағдайына бейімделуге және ең тиімді стратегияларды анықтауға күш салып келеміз. Airbus жаһандық деңгейде өз қызметін жалғастырып, жұмыс орындарын сақтап, инновацияларды қолдап, АҚШ, Еуропа, Азия және басқа да өңірлердегі аэроғарыш нарықтарына өнім жеткізуді қамтамасыз етіп отыр.
Қазіргі сауда шиеленістерінің нақты қаржылық және операциялық салдарын бағалау әлі ерте болса да, біз стандартты тәуекелдерді басқару аясында бірнеше ықтимал сценарийді қарастырып жатырмыз. Клиенттерге уақытылы жеткізуді қамтамасыз ету және бизнестің тұрақты жұмыс істеуін қолдау – біздің басымдығымыз. Біз аэроғарыш саласының бәсекеге қабілетті әрі тұрақты дамуын қамтамасыз ету үшін саясаткерлермен, салалық қауымдастықтармен және өзге де мүдделі тараптармен өзара іс-қимылды жалғастырамыз.
– Airbus Қазақстанның аэроғарыш секторында білім беру және инновациялық бастамаларды қолдауға ашық па?
– Airbus Қазақстандағы аэроғарыш секторын дамытуға бағытталған бірқатар нақты жобаларға қатысу арқылы бұл бастамаларды қолдауға белсенді түрде атсалысып келеді.
Аэроғарыш инфрақұрылымын дамыту саласындағы серіктес ретінде Airbus қазақстандық менеджерлер мен инженерлерге Франция мен Ұлыбританияда спутниктік бағдарламаларды басқару бойынша оқудан өту және тәжірибе жинақтау мүмкіндігін ұсынды. Қазіргі таңда бұл мамандар Қазақстанның ғарыш саласындағы ұйымдарында қызмет атқаруда.
Қазақстанмен бірлескен Airbus Helicopters Kazakhstan Engineering (AHKE) кәсіпорны өңірдегі тікұшақ мамандарын аттестациядан өткізумен қатар, Азаматтық авиация академиясының түлектеріне арналған екі жылдық практикалық оқу бағдарламасын іске асыруда.
Біз сонымен қатар жас таланттарды қолдау бастамаларына да қатысудамыз. Мысалы, біз Назарбаев Университетінің Mechaton 2025 іс-шарасына қатысып, механика және аэроғарыш мамандықтарының студенттеріне дәрістер мен тағылымдамалар ұсындық. Бұдан бөлек, қазіргі уақытта Қазақстанда ab-initio тікұшақ ұшқыштарын оқыту және қолдау көрсету мүмкіндіктерін зерттеп жатырмыз.
Airbus қажеттілікке және іске асыру мүмкіндігіне байланысты бірлескен жобалар аясында өз білімін және тәжірибесін бөлісуге әрдайым дайын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Airbus Қазақстанның халықаралық әуе хабын құру жөніндегі бастамасын қолдайды.,,2025-06-19T14:10:05+05:00
zahandyq-temperaturany-aldagy-zuzzyldyqta-15-gradusqa-tomendetu-mumkin-be,informburo.kz,"Жаһандық температураны алдағы жүзжылдықта 1,5 градусқа төмендету мүмкін бе",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zahandyq-temperaturany-aldagy-zuzzyldyqta-15-gradusqa-tomendetu-mumkin-be,"Ресейлік ғалым, Нобель сыйлығының лауреаты Алексей Кокорин Информбюроның климаттың өзгеруіне қатысты сұрақтарға жауап берді.
Алексей Кокорин – Бүкіләлемдік жабайы табиғат қорының бағдарлама жетекшісі, Климат өзгерісі бойынша сапашылардың үкіметаралық тобының құрамында 2007 жылы Нобель сыйлығын иеленген.
Ғалымның түсіндіруінше, ауа райы 1-2 күндік, әрі кетсе, бір айлық мерзімге жасалатын болжам. Ал климаттың мерзімі әлдеқайда үлкен, ең кемі он жыл, ал дәлірек болуы үшін 50 жылды бір-ақ қамтитын кезеңді алу керек. Сәйкесінше, былтырғы қыстан биылғы қыстың суық не жылы болуын климаттың өзгеруіне жатқызуға болмайды. Ал егер 15-20 жыл бойы қатарынан қыс әдеттегіден тыс қытымыр мінезінен күшейтсе, онда дабыл қаға беруге болады.
""Климат ауа райына да үлкен әсер етеді. Қазір біз оның тұрақсыздығын бақылап отырмыз. Біресе аса ыстық, біресе тым суық. Жауын-шашын да солай, біресе мол жауады, ал біресе тамшы тамызбай әуре етеді. Мұны біз ""климаттың жүйкесі сыр беріп жатыр"" деп сипаттаймыз"", – деді Алексей Кокорин.
Сондай-ақ, климаттың өзгеруі табиғи апаттар мен құбылыстардың жиілеуіне де әкеледі. Мысалы, ерекше құрғақшылық, су тасқыны, болмаса, ұзаққа созылатын тым ыстық ауа райы бұрын 50 жыл сайын қайталанатын болса, олар бүгінде бес есе жиілей түскен. Келешекте мұндай құбылыстарды жыл сайын бақылауымыз да мүмкін.
""Су жетіспеушілігі мен жыл мезгілдерінің келу уақытының өзгеруі де – климат өзгерісінен туатын үлкен мәселе. Дәл осы мәселелер, Орталық Азия елдеріне тән. Айталық, оңтүстік өңірлерде көктемді тым ерте қарсы алу дәстүрі қалыптасып келеді. Тіпті, биыл Астананың өзінде көктем айрықша жылы болғанына куә болдық. Ал көктем соңында күн суып, тағы әбігерге салды. Мұның бәрі ұзақмерзімді климаттың өзгеру процесінің аралық көріністері"", – деді Алексей Кокорин.
Әлбетте, әлем тарихына зер салсақ, климат өзгерісі бір бүгін болып отырған құбылыс емес. Мың сан құбылған. Ендеше, неге бүгін оған уайым шегуіміз қажет?
Алексей Кокориннің түсіндіруінше, қазіргі таңда климаттың өзгерісінде антропогендік фактордың үлесі жоғары. Сәйкесінше, адамдар жанартау, мұхиттардың ықпалын емес, тек осы факторды ғана реттей алады.
""Атмосфера құрамындағы парник газдарының үлесі ең бірінші кезекте көмір, мұнай, газ өнімдерін жағудан артып отыр. Есепке салсақ, атмосфераның төменгі қабатының температурасы 1,5 градусқа артты. Анығында, жылыну 2 градус шамасында, бірақ адамдар азот, күкірт қышқылын бөлу арқылы температураны шамамен 0,5 градусқа суытатынын ескерсек, 1,5 градус мәні шығады. Біз үшін басты мәселе – осы көрсеткішті ары кетсе, 2-3 пайыздан арттырмай, ұстап қалу. Ал бұл ғасырда оны нөлге қарай төмендетеміз деп үміттенбей-ақ қойсақ та болады"", – деді ғалым.
Алексей Кокорин бұл ретте климаттың өзгеруіне қарсы күресте жеңіске жету мүмкін емес екенін алға тартады. Бұл ретте ғалым өзгерісті мейлінше тоқтату және оның салдарларына бейімделудің өзі үлкен жетістік екенін айтады.
""Париж келісімі аясында әлем елдерінің алдына екі басты міндет қойылды. Біріншісі – атмосфераға бөлінетін парник газдарының көлемін қысқарту болса, екіншісі – жаңа өзгерістерге бейімделу. Көптеген елдер қазірдің өзінде әдеттен тыс құрғақшылық, ыстық және өзге де табиғи апаттардан зардап шегіп жатыр. Әлем елдері Париж келісіміне сәйкес, өз мойнына алған міндеттерді толық және уақытылы орындағанның өзінде мұндай құбылыстар 2-3 есе жиілей түседі. Яғни, құрғақшылық қазіргіден де ұзаққа созылады, су тасқыны болса, қазіргіден қуаттырақ болады. Мұздықтардың да еруі жылдамдайды. Солардың бәріне адамзат дайын болуы, яғни бейімделуі қажет"", – деп атап өтті Алексей Кокорин.
Дегенмен, ғалым климаттың өзгерісін ақырзаманға балауға болмайтынын айтады. Егер уақытылы бейімделе білсек, ""климатпен де келісімге келуге"" болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Ғалымның айтуынша, климаттық өзгерістерге бейімделе білудің өзі – жеңіс.",,2025-07-04T10:10:32+05:00
zeke-derekter-zelige-tarady-endi-ne-isteu-kerek-qauiptin-aldyn-alatyn-6-qadam,informburo.kz,"Жеке деректер желіге тарады, енді не істеу керек? Қауіптің алдын алатын 6 қадам",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zeke-derekter-zelige-tarady-endi-ne-isteu-kerek-qauiptin-aldyn-alatyn-6-qadam,"2025 жылғы 16 маусым қарсаңында қазақстандық интернет қолданушылар арасында алаңдаушылық туғызған оқиға болды. SecuriXy.kz Telegram арнасының киберқауіпсіздік саласындағы мамандары ""Қазақстан резиденттері 2024"" деп аталатын дерекқордың ашық интернетте таралғанын хабарлады .
Аталған мәліметтер базасында 16,3 миллион жолдан тұратын CSV файл анықталған. Онда азаматтардың тегі, аты, әкесінің аты, жынысы, туған күні, идентификатор, ЖСН, ұялы телефон, жұмыс, үй, азаматтығы, ұлты, мекенжайы, расталған мекенжайы, тұрғылықты жерінің басталу және аяқталу күні туралы деректер бар.
1. Құпиясөздерге мұқият болу
Құпиясөз ретінде аты-жөніңізді, туған күніңізді, қысқа сөздерді немесе 123456, qwerty сияқты оңай табылатын сөздерді пайдаланбаңыз. Пароль кемінде 12 таңбадан тұратын болсын. Оның ішінде үлкен және кіші әріптер, сандар мен арнайы таңбалар (\*!@#) болса, қауіпсіздеу болады. Сонымен қатар әр түрлі сервиске әр түрлі құпиясөз қойыңыз.
Құпиясөздерді қағазға жазып немесе браузерде сақтамаңыз, bitwarden, 1Password, KeePass сынды арнайы құпиясөз менеджерлерін қолданыңыз.
Сонымен қатар құпиясөздерді жиі-жиі жаңартып тұрыңыз.
2. Екі факторлы аутентификация қою
Бұл сіздің аккаунтыңызға кіру кезінде қауіпсіздікті арттыратын қосымша қорғаныс тетігі. Әдетте, аккаунтқа кіру үшін логин мен құпиясөз жеткілікті. Ал екі факторлы аутентификация қосылған жағдайда, жүйе сізден қосымша растауды талап етеді. Мысалы, телефонға SMS арқылы келген бір реттік код, Google Authenticator, Microsoft Authenticator, Authy сияқты арнайы мобильді қосымшадағы уақытша код немесе электрондық пошта арқылы жіберілген сілтеме.
Екі факторлы қорғауды әлеуметтік желілерде, электронды пошталарда, банк қосымшаларында және eGov сияқты мемлекеттік жүйелерде міндетті түрде қосып қойған жөн.
3. Фишингтен сақтану
Фишинг – қаскөйлердің сізді алдау арқылы логин, құпиясөз, банк картасы деректері сынды құпия деректеріңізді өз еркіңізбен беруге мәжбүрлейтін алаяқтық тәсілі. Олар көбіне банк, мемлекеттік орган немесе танымал сервис атынан хабарлама жіберіп, құрығына түсіреді. Мысалы, ""аккаунтыңыз бұғатталады"", ""төлем қабылданбады"", ""бонус ұттыңыз"" деген секілді хабарламалармен сілтеме жібереді.
Мұндай сілтемелер көбіне жалған сайтқа апарады, ал ол нағыз сайтқа қатты ұқсайды. Егер сіз логин немесе банк картасының мәліметтерін енгізсеңіз, олар алаяқтардың қолына түседі. Сондықтан кез келген электронды хатқа, SMS-ке немесе мессенджердегі сілтемеге сақтықпен қараңыз.
Ресми сайттарға тек өзіңіз теріп кіріңіз, ал хабарлама келсе, банкке немесе ұйымға тікелей қоңырау шалып, ақпараттың шынайылығын нақтылаңыз. Ешқашан құпиясөзді, ЖСН-ді, картаның CVV-кодын бейтаныс сілтемелер арқылы енгізбеңіз.
4. Деректердің жиналуын бақылаңыз
Сайттарға тіркелген кезде сізден сұралған деректердің қайсысы міндетті, қайсысы артық екенін саралаңыз.
Көптеген сайт пен қосымшаға тіркелгенде сізден аты-жөн, телефон нөмірі, электронды пошта, мекенжай, тіпті ЖСН сияқты мәліметтер сұралуы мүмкін. Алайда барлық сұралған ақпарат шын мәнінде қажет емес. Кейде компаниялар бұл деректерді тек маркетингтік мақсатта жинайды немесе үшінші тарапқа сатады. Сондықтан тіркелу формасын толтырғанда ұлт, жұмыс орны, мекенжай сынды міндетті емес жолдарды бос қалдыруға құқығыңыз бар.
Сонымен қатар, сайттың құпиялылық саясатына көз жүгіртіп, жеке деректеріңіздің қалай өңделетіні мен қайда жіберілетініне назар аударыңыз. Егер сайт немесе қосымша деректерді шамадан тыс талап етсе және олардың қалай қорғалатыны туралы ашық ақпарат бермесе, одан бас тартқан жөн.
5. Қоғамдық Wi-Fi желілерінен сақтаныңыз
Сауда орталықтары, әуежай, кафе мен қонақүйдегі тегін Wi-Fi желілері ыңғайлы болғанымен, олар әдетте ашық және қорғалмаған болады. Қаскөйлер тіпті шынайы Wi-Fi атауына ұқсас жалған желі жасап, сізді соған байлап қоюы ықтимал. Мұндай желіге қосылған кезде сіз байқамай құпия деректеріңізді өз қолыңызбен бере салуыңыз мүмкін.
Сондықтан қоғамдық желіге қосылғанда электронды пошта, банк қосымшасы немесе eGov порталы сияқты маңызды қызметтерге кірмеген дұрыс. Егер мұндай желіде жұмыс істеу қажет болса, VPN қолданған жөн.
Сонымен қатар, ноутбук немесе телефондағы Wi-Fi-ды автоматты түрде қосылмайтындай етіп баптап, қажет болмаған жағдайда сөндіріп жүру де – киберқауіпсіздік мәдениетінің маңызды бөлігі.
6. Антивирус пен жүйелік жаңартулар
Антивирус компьютер немесе смартфонды вирустардан, шпиондық қосымшалардан, фишингтік әрекеттерден сақтайды. Тіпті сенімді сайттар мен файлдардың өзі кейде қауіп төндіруі мүмкін, сондықтан антивирус әрдайым қосулы тұруы қажет.
Сонымен қатар, операциялық жүйе мен қосымшалардағы жаңартуларды уақытында орнату өте маңызды. Себебі әр жаңартқан сайын бұрынғы нұсқадағы қауіпсіздікке қатысты осал тұстары да жетілдіріліп отырады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Интернет қолданатын әр азамат білуі тиіс ережелер мен кеңестер.,,2025-06-20T12:20:16+05:00
akemnin-zurgizusi-kualigi-zamandyqtan-saqtaityndai-tungys-qazaq-sopyr-uos-ardageri-tasbolat-aqysev-turaly,informburo.kz,"""Әкемнің жүргізуші куәлігі жамандықтан сақтайтындай"": Тұңғыш қазақ шопыр, ҰОС ардагері Тасболат Ақышев туралы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/akemnin-zurgizusi-kualigi-zamandyqtan-saqtaityndai-tungys-qazaq-sopyr-uos-ardageri-tasbolat-aqysev-turaly,"Тасболат Ақышев – қазақтан шыққан алғашқы кәсіби әскери шопыр, 1911 жылы Солтүстік Қазақстан облысының Қызылту ауданындағы №3 ауылда дүниеге келген. Бұл өңір сол кезде ""Чапаев совхозы"" деп аталған. Өкінішке орай, Тасболат Ақышев 7 жасында әкесінен, ал 9 жасында анасынан айырылып, тұл жетім қалады. Балалық шағында осындай қиын кезеңдерді бастан өткерсе де, болашақта ол өзінің қажырлы еңбегімен және адалдығымен танылып, кәсіби әскери шопыр ретінде зор жетістіктерге жетеді. Оның өмір жолы көптеген адамға шабыт беріп, ерлігі мен төзімділігі тарихта сақталып қалатыны сөзсіз.
Бүгінгі таңда ерекше назар аудартатын әулеттердің бірі – ""Шопырлар династиясы"" деп аталатын ардагердің ұрпақтары. Бұл әулеттің ерекшелігі – олардың барлығы шопырлық қызметте еңбек етіп, жинақтаған тәжірибесінің ұзақтығы 340 жылдан асқан. Ардагердің өзі алғашқылардың бірі болып Қазақстанда кәсіби шопыр ретінде танылған. Ардагердің ұлы Айдар Ақышев өз әкесін мақтанышпен еске алады. Оның айтуынша, әкесі көлікті басқаруда үлкен шеберлік пен жауапкершілік үлгісін көрсеткен. Айдардың Ақышевтің өзі де әке жолын қуып, көлік жүргізу мәдениетін ұрпақтан ұрпаққа жалғастыруда. Үш қызы да осы дәстүрден алшақтамай, көлікті еркін тізгіндеп, шопырлық өнерді ілгерілетіп келеді. Олардың барлығы жоғары деңгейде көлікті басқаруды меңгеріп, әулеттің мақтанышы болып отыр. Осылайша, ""Шопырлар династиясы"" атауы тек қазақ жерінде ғана емес, басқа аймақтарға да белгілі болуда.
""Біздің әкемізді ауылда ерекше құрметпен ""шопырлардың ішіндегі генерал"" деп атайтын. Әкеміз Тасболат Ақышев қазақтан шыққан тұңғыш шопыр ретінде елге танылған. Мәскеуде генералдарды тасуға дейін барған әкеміз 50 жыл бойы шопыр болып, 2011 жылы оның құрметіне көшемізге аты берілді, ал тұрған үйіне ескерткіш тақта орнатылды. Әкем мен анам Кенжетай Ақышева 11 бала тәрбиелеп өсірді және олардың барлығы шопыр жолын таңдады. Осыған байланысты бізді ""шопырлар династиясы"" деп атайды. Әке-шешеміз соғыстан кейін танысқан және екеуі де Батыр атағын алған. Әкемнің Шәмшия атты әпкесі болған, соғыстан кейін олар бір-бірін іздеп тауып, кездескен еді. Шопыр болуды бізге әкеміз үйретті. Ол өте қатаң, әскери тәртіпті ұстанатын адам болатын, жалпы он жылдық әскери қызметте болған ол бізге еңбекқорлық пен адалдықты үлгі етті. Барлық баласы әскерде қызмет еттік. Қыздарымыз барлығы тұрмысқа шығып, ұлдары үйленіп, немерелі болды. Әкеміздің бізге үйреткен өмірлік жолы мен еңбекқорлығы біздің отбасымыз үшін мәңгілік мұра болып қалды. Әкеміздің бізге берген ұстанымы мен тәлімгерлігі әрдайым бізді алға жетелейді және біз бұл мұраны келер ұрпаққа жеткізуге тырысамыз"", – деді Айдар Ақышев.
Оқи отырыңыз: Ұлы Жеңістің 80 жылдығына арналған әскери парад: Фоторепортаж
Әкесі мен анасынан айырылғаннан кейін, ол Семей және Ақмешіт қалаларындағы балалар үйінде тәрбиеленуге мәжбүр болды. Бұл қиындықтарды жеңіп, Тасболат Ақышев балалар үйінен кейін 1931 жылы Папанин мектебінде 4-сыныпты тәмамдады. Екі жылдан соң, 1933 жылы, ол Қызыл әскер қатарына шақырылып, жаңа өмір кезеңі басталды. Осылайша, ол жасөспірім шағындағы көптеген қиындыққа қарамастан, өзінің білім алу және әскери өмірге деген қадамын сәтті бастады.
Мәскеу қаласында ІІХК әскерлерінің құрамында қызмет етіп, шопырлықты меңгереді. Қызмет кезінде Форд көлігінде ІІХК генералын тасиды. Бұл көліктер 1932-1936 жылдары аралығында шығарылып, Мәскеуде жинақталған және барлығы 40 мың дана өндірілген. Осы америкалық көліктер сол кезеңде Мәскеудің ресми өкілдері арасында кеңінен қолданыста болды.
Тасболат Ақышев – 1935 жылдың 1 наурызында жүргізуші куәлігін алған алғашқы қазақтардың бірі. Ол уақытта, яғни 1936 жылы МКИ (Мемлекеттік көлік инспекциясы) әлі құрылмаған еді. Тасболат Ақышев өзінің туған колхозында әйгілі ""Полуторка"" көлігінде жұмыс істеп, жүргізушілік қызметін атқарған. Бұл оның сол кездің өзінде көлік жүргізу саласында тәжірибелі маман болғанын көрсетеді.
""Адалдық пен шындықты өмірлік ұстаным еткен әкем өткен күндердің ауыртпалығын, полковник болып, бірнеше рет атыс кезінде аман қалғанын әңгімелеп отыратын. Сол ерліктері үшін алған ордендері туралы ерекше мақтанышпен айтатын. Болгария, Венгрия, Румынияны қалай азат еткені немесе Украинадағы Қырым мен Севастопольде өткен шайқастар туралы оқиғалары ауыл тұрғындарының есінде мәңгі сақталып қалған. 1933 жылы Мәскеуге сапар шегіп, ол жақта жүргенде де қазақ халқының арман-мақсаттарын танытқан әкем ерекше тұлға болып ел есінде қалды. Ауылдағылар, әсіресе соғыс жылдарындағы балалар, оны ерекше сыйлап, ол туралы аңыздар айтып жүретін. ""Тасболат бізге көп нәрсе үйретті"" деген сөздерді жиі еститінбіз. Оның өмір жолы, ерлігі мен адамгершілігі ауыл тұрғындарының жадында мәңгі сақталып, кейінгі ұрпаққа үлгі болып қала береді"", – деп еске алды ардагердің ұлы.
1941 жылы кәсіби маман ретінде өз еркімен шайқас алаңына аттанған ол, Мәскеу қаласын қорғауға жіберілді. Сол сұрапыл соғыс жылдары әсіресе әскери мамандар жетіспеді. Орыс тілін еркін меңгерген бұл жауынгер үш бірдей шайқасқа қатысып, соғыс даласында өз үлесін қосты. Соғыс жағдайында мұндай кәсіби білікті адамдардың орны ерекше болды.
Оқи отырыңыз: Мемлекет басшысы: Ұлы Жеңістің мән-мағынасын қасақана бұрмалауға жол беруге болмайды
Жүрегінің түбінде қайталанбас ерлігі мен батылдығы сақталған ол АТБ орталығында шайқасып, шопыр ретінде қызмет етті. Генералды әйгілі ГАЗ М-1 көлігінде тасып, оның сенімді серігі болды. Курск шайқасының қатысушысы ретінде ол тарих беттерінде мәңгі есте қалған. Перекопте шайқасып, Украина фронтының төртінші бағытында Мелитопольскіде орасан зор ерліктер жасады. Бұл батырдың өмірі – ұлт мақтанышы.
Ұлы Отан соғысы кезінде ерлік көрсеткен жауынгер екінші дәрежелі Орденмен марапатталып, қажырлы еңбегімен ерекше танылды. Ол сонымен қатар ""Әскери еңбегі үшін"" және ""Германияны жеңгені үшін"" медальдарымен марапатталды. Жауынгерлік қажырлығы мен ерлігі үшін ерекше құрметке ие болып, маршал Сталиннің атынан ""Қырымды азат еткені үшін"", ""Севастопольді азат еткені үшін"" және ""Симферопольді азат еткені үшін"" үш алғыс хаттарымен марапатталды. Бұл марапаттар оның соғыс кезіндегі шексіз батылдығы мен Отанға деген адал қызметінің айқын дәлелі болды.
Соғыс жылдарында қатардағы ефрейтор сарбаздың Маршал Сталиннен алғыс хат алуы үлкен мәртебе болып саналатын. Бұл марапат сарбаздардың ерлігін және олардың майдандағы батылдығын білдіретін ерекше белгі еді. Ефрейтор сонымен қатар Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі маңызды шайқастарға, оның ішінде Румыния, Болгария, Венгрия және Германия аумағындағы ұрыстарға қатысты. Әскери борышының аясында ол Жапонияға қарсы жүргізілген соғыс операцияларына да атсалысты. Осы шайқастардың барлығында ефрейтор өзінің батылдығы және табандылығымен ерекшеленді, бұл оның әскери қызметінің қаншалықты маңызды екендігін дәлелдей түсті.
1945 жылы 3 қыркүйекте ""Жапонияны жеңгені үшін"" арнайы медальмен марапатталды, кейіннен 1948 жылға дейін бас штабта шопыр болып қызмет етті. Ол осы қызметінде генерал П. С. Рыбалконы тасыды, бұл оның әскери мансабындағы ерекше кезеңдердің бірі болды. Мұндай тәжірибе ардагердің екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейінгі өмірінде маңызды рөл атқарды.
Екі соғысқа қатысып, туған жерге аман-есен оралу үлкен жеңіс еді. Соғыстан 1948 жылы оралған азамат Қазақ елінің алғашқы жүргізушілерінің бірі болды. Сонау қиын-қыстау жылдары шопыр болу ерекше қабілет пен төзімділікті талап ететін. Оның үстіне, Мәскеуде қызмет етіп, ІІХК генералын тасу екінің бірінің қолынан келе бермейтін жауапты міндет болатын. Бұл қызмет жылдары ол үлкен тәжірибе жинақтап қана қоймай, сонымен қатар өзінің кәсіби шеберлігін дамытты. Отанға деген сүйіспеншілігі мен адал еңбегі арқылы ол көптеген жастарға үлгі бола білді.
Оқи отырыңыз: Әскери қызметшілер Бибігүл Төлегенованы Жеңістің 80 жылдығымен құттықтады
Қызыл әскер қатарында 10 жыл қызмет еткен батыр соғыстан кейін еліміздің ауыл шаруашылығын дамытуға белсенді түрде атсалысты. Ол колхоздар мен совхоздарды өркендетуге үлкен үлес қоса отырып, мемлекеттің экономикалық өсуіне ықпал етті. Сонымен қатар, алғашқы тың жер пионерлерінің бірі болып, еліміздің аграрлық секторын дамытуға айрықша еңбек сіңірді. Осы қажырлы еңбегі үшін 1956 жылы ""Тың жерлерді игергені үшін"" медалімен марапатталды.
Победа автокөлігімен ауыл шаруашылығының дамуына үлес қосқан колхоздың бірінші басшысы Папанин мен совхоздың бірінші директоры Чапаевты алғаш рет тасымалдаған шопыр өз еңбегімен ел есінде қалған тұлға. Оның Отан алдындағы қызметі мен адал еңбегі жоғары бағаланып, құрмет грамотасымен марапатталды. Сонымен қатар, көптеген мерейтойлық медальмен марапатталып, ауыл-шаруашылығы саласында үлкен жаңалықтар енгізді. Шопырдың жылдар бойы жинаған тәжірибесі мен абыройы кейінгі ұрпаққа үлгі болып қала берді.
""Әкемнің жүргізуші куәлігін жүрегімнің түбінде сақтайтынымды жиі ойлаймын. Ол тек қарапайым құжат емес, мен үшін терең мағынаға ие символ. Бұл куәлік мені жамандықтан қорғап тұрғандай сезінемін, өйткені ол әкемнің маған қалдырған аманаты, өмірлік бағыттамасы секілді. Әкеме айтарым көп, бірақ кейде сөздерді табу қиын. Оның мейірімі мен даналығы әрқашан менімен бірге екенін білу мені тыныштандырады әрі жігерлендіреді. Осы ішкі диалогтың маңызын түсініп, жүрегімнің түбіндегі сезімімді сақтап жүремін"", – деді Айдар Ақышев.
Тасболат Ақышев өмірінің соңғы 10 жылында Газ-53 базасында көліктегі өрт сөндіруші болып қызмет атқарған. Ол және оның жары 11 баланы тәрбиелеп өсірген. Әйелі ""Батыр ана"" алтын жұлдыз орденімен және I, II, III дәрежелі ""Ана"" медальдарымен марапатталған. Тасболат Ақышев жалпы алғанда жарты ғасыр, яғни 50 жыл бойы жүргізуші болып жұмыс істеген. Ол еңбек және соғыс ардагері еді. 1985 жылдың желтоқсан айында Тасболат Ақышев 75 жасында ауыр сырқаттың салдарынан дүниеден өтті.
Бүгінде балалары мен немерелері ата жолын қуып, ""көліктің құлағында ойнайтын"" болды. Бұл үрдіс әсіресе көлік жүргізуге деген қызығушылық пен қабілеттілік отбасы арқылы берілетінін дәлелдейді. Жас ұрпақ ата-аналарының тәжірибесі мен машығын меңгере отырып, бұл өнерді одан ары дамытып, жаңа деңгейге көтеруде. Бұның нәтижесінде көлік айдау көптеген жастар үшін қажеттілік қана емес, сонымен қатар сүйікті іс пен кәсіби мақсатқа айналды.
Оқи отырыңыз: Астанада 7 және 9 мамыр мерекелеріне орай 100-ден астам іс-шара өтеді
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","&quot;Біздің әкемізді ауылда &quot;шопырлардың ішіндегі генерал&quot; деп атайтын, деп еске алады Айдар Ақышев.",,2025-05-09T09:30:00+05:00
alas-arystarynyn-maxabbaty-qazaq-ziialylary-omirlik-zaryn-qalai-tandagan,informburo.kz,Алаш арыстарының махаббаты: Қазақ зиялылары өмірлік жарын қалай таңдаған,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/alas-arystarynyn-maxabbaty-qazaq-ziialylary-omirlik-zaryn-qalai-tandagan,"XIX ғасырдың ортасы мен XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының отбасылық өмірі туралы әңгімелер Қазнетте үнемі қызу пікірталас тудырып отырады. Жақында бұл тақырып әлеуметтік желілерде тағы да талқыланды. Себеп тарих желісінен үзіліп алынған бір тұжырым болды. Онда сол заманның көрнекті қайраткерлері өз еркімен өзге ұлт пен дін өкілдерінен жар таңдады деген пікір айтылған. Бұл ой толық мәтін аясында кеңінен ашылмаса да, жалпылама ""ақиқат"" ретінде қабылданыпп, ұлттың өткеніне деген көзқарасты қайта сүзгіден өткізуге мәжбүр етті.
Желі қолданушыларының назары Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы, Жаханша Досмұхамедұлы, Жүсіпбек Аймауытов пен Мұстафа Шоқай сынды тұлғалардың жеке тағдырына ауды.
Осы орайда Informburo.kz редакциясы мәселенің байыбына барып, ""Алаш"" қозғалысы қайраткерлерінің қандай тарихи жағдайда отбасын құрғанын, олардың жар таңдаудағы шешіміне қандай әлеуметтік, рухани және жеке факторлар әсер еткенін зерттеуді жөн көрді.
Материалдың түпнұсқасы: Любовь и идеалы “Алаша”. Как лидеры казахской интеллигенции выбирали спутниц жизни
Саясаттанушы Талғат Қалиев Қазнеттегі соңғы дау-дамайларды саяси пікірталас мәдениетінің жетіспеушілігінің мысалы ретінде бағалады.
XIX–XX ғасырлар тоғысындағы қазақ зиялыларының неке мәселесін талқылау бастала сала-ақ дәлелді ой алмасу аясынан шығып кетті. Пікір таластырушылар тексерілген деректерге сүйеніп, әрқилы көзқарастарды жинақтап, байыппен саралаудың орнына, бір-бірінің жеке басына тиісіп, қарсыласын жағымсыз эмоциялық реңктегі сөздермен теңей бастады. Нәтижесінде бұл күрделі тақырып жеке таңдау, әлеуметтік нормалар мен ұлттық жаңғыру үдерісі арасындағы күрделі байланыстың талқысына емес, хейт пен қатаң қарсыласуға ұласты. Қызу пікірталас желіде әлі де жалғасып жатыр. Алайда мазмұны жағынан көпшілігі әлі де ""салмақты қоғамдық диалог"" деңгейіне жете алған жоқ.
""Бұл бізде ұзақ уақыт бойы көптеген тақырыптың табу болуының салдары. Сөз бостандығына қатысты елеулі шектеулер болды. Мұндай жағдайлар өркениетті пікірталас мәдениетінің дамуына кедергі келтірді. Қазір біз сол кезеңнен өтіп жатырмыз. Бұл өсуге тән өткел. Бізге енді адамдардың өзін емес, олардың пікірін, көзқарасын, шешімі мен әрекетін сынға алуды үйрену қажет. Бұл екеуінің арасында өте нәзік шекара бар. Лайықты түрде пікір таластыра білу керек"", – деді спикер.
Ол әлеуметтік топтарды жалпылама қарастырып, оларға таңба мен стереотип тағу адамның беделін түсіреді және конструктивті диалогқа кедергі болатынын айтады. Оның пікірінше, өз қадір-қасиетін түсінетін адам басқа адамды да құрметтейді. Вольтер айтыпты дейтін: ""Мен сенің пікіріңе қарсымын, бірақ оны еркін айтуға деген құқығың үшін өмірімді де қиюға дайынмын"" деген сөзге, өкінішке қарай, желідегі пікір таласушылардың тек аз ғана бөлігі сүйенеді.
""Алашорда қайраткерлерінің көбінің әйелі басқа этнос өкілінен болғаны сол кездегі қазақ қоғамының ашықтығын көрсетеді. Бұл қазақтардың сол тарихи кезеңде ұлтаралық некелерге деген көзқарасының, қандай да бір тосқауыл мен таптаурындардың болмағанының дәлелі”, – деді саясаттанушы.
Сонымен қатар, бұл факт Талғат Қалиевтің пікірінше, алашордашылардың даму деңгейін де көрсетеді.
""Мәскеуде тұрған кезімде жоғарыда аталған азаматтардың барлық салтанатты жиындарда ең көзге түсетін жастардың қатарынан болғанын естідім. Олар ерекше сымбаттылығымен, көркем мінезімен, талғамымен, тапқырлығымен және жоғары интеллектісімен ерекшеленген. Барлық жағынан тартымды болғандықтан, ең қалаулы күйеу жігіт болуы да заңды. Яғни, үйленуге бастаманы тек олар ғана емес, қыздар да жасаған. Аталмыш жастар Мәскеу мен Петербургтің сұлу қыздарының ықыласына ие болды. Олар сол ортада өмір сүргендіктен, тағдыр жолықтырған адаммен қарым-қатынас құрды. Өз ұлтының өкілдері жанында болмады"".
Саясаттанушының пікірінше, қазақтарда қазігідей алдын ала қалыптасқан теріс көзқарас болмаған. ""Ұлтаралық некелерді мәдени ашықтықтың айғағы ретінде бағалау қажет. Егер алашордалықтар жұбай таңдауда қазақ қоғамынан ерекшеленсе, қоғам оларды қабылдамас еді"".
Ресейлік және қазақстандық тарихшы, тарих ғылымдарының докторы Дина Аманжолова алашордашылардың некесіне қатыты тақырып Қазақстан медиасында неге қайталана беретінін түсінбейтінін айтты.
""Тек ""Алаш"" қайраткерлері ғана емес, қазіргі заманғы әртүрлі мемлекет басшысының, оның ішінде Қазақстанның басшысы да бар, ұлтаралық некеге тұрғанын білеміз. Заң бұған тыйым салмайды, бұл – отбасының жеке ісі. Сондықтан да осындай екпіндегі пікірталастар қоғамдық сананың ерекшелігін көрсетеді. Мүлде назар аударуға тұрмайтын нәрсеге тым көп мән беру мәдени мәселелердің бар екенін аңғартады. Егер Әлихан Бөкейханов кез келген басқа ұлттың, мысалы, поляк, башқұрт немесе саха қызына үйленген болса, сосындай мәселе туындар ма еді? Мәселе ол кісінің өзінде де, әйелінде де емес, қоғамдық санадағы ұлтшылдықтың шамадан тыс болып кетуінде "", – дейді тарихшы.
Оның сөзінше, Ресей империясының заңнамасы неке мәселесін дін тұрғысынан қарастырған және соған байланысты нақты шектеулер болған. Бұл жалпыға аян факт.
""Алайда тарихи контекстті ескерсек: православ әйелге үйленген мұсылман Ресей империясының заңдарын немесе шариғат талаптарын бұзды ма? Мұндай некелерге мұсылман қауымдастығы қалай қарайтын? Әлихан Бөкейханов христианға үйленгендіктен ""жеткілікті"" мұсылман болмай қалды ма? Бұл бөлек мәселе. Менің ойымша, бұл бізді алаңдатпауы керек – ол оның жеке өмірі және таңдауы"".
Дина Аманжолованың айтуынша, Бөкейхановтың ""тамаша әйелі болған, ол оны, білуімізше, өте жақсы көрген. Себебі әйелі қайтыс болғаннан кейін қайта үйленбеген. Кейін азаматтық некеде өмір сүргені туралы ешқандай дерек жоқ. Оның Ұлы Отан соғысына қатысқан қызы және Кеңес Отаны үшін қаза тапқан немересі болған. Демек, Бөкейханов өз еліне адал азамат болып, балаларын лайықты тәрбиелеген"".
Тарихшы атап өткендей, Әлихан Бөкейханов кеңес кезеңінің барлық сынағынан абыроймен өтті: шет елге кетпеді, жасырынған жоқ. Сонымен қатар, некесіне адал болды, бұл басқа қайраткерлер сияқты құрметке лайық. "" Жеке өмірді талқылауды аяқтайтын уақыт келді "", – деп қорытындылады спикер.
Оқи отырыңыз: Алаш зиялыларына ескерткіш орнатуға не кедергі
XIX ғасырдың басынан XX ғасырдың басына дейінгі уақыт – өте ауқымды тарихи кезең. Бұл уақыт түрлі әлеуметтік, саяси және мәдени контекстілермен сипатталады, мұны ескеру қажет.
""Ресей империясында неке, негізінен, бір дін өкілдері арасында қиылатын. Православтар шіркеуде православтарға үйленетін, ал мұсылмандар мұсылман әйелдермен неке қиятын. Яғни, қазіргідей АХАЖ деген болмаған. Некелерді шіркеу тіркейтін, мұсылмандарда діни басқарма тіркейтін немесе неке әдет бойынша рәсімделетін. Басқа діндегі адамға үйлену қиынға соғатын және ондай қадам құпталмайтын. Мысалы, Шоқан Уәлиханов, өзінің хаттары мен Григорий Потаниннің естеліктерін оқысаңыз, қаншалықты сері, сәнқой жігіт болып, түрлі ұлт қыздарының арасында танымал болса да, орыс қызына үйлену туралы тіпті ойламаған"" , – дейді Назарбаев университетінің Әлеуметтану және антропология кафедрасының антропология бойынша доценті Әлима Бисенова.
Төңкеріске дейінгі кезеңде дінаралық неке, әдетте, некеге тұратын екі тараптың біреуі екіншісінің дінін қабылдағанын білдіретін. Бұл өте сезімтал мәселе болатын. Ешбір зиялы қауым өкілі өзін ""шоқынған"" деп атағанын қаламайтын. Соған қарамастан XX ғасырдың басына қарай көптеген қазақ қайраткері орыс әйелдерге үйлене бастағаны.
Төңкерістен кейін ұлтаралық некелерге қойылған барлық институционалды кедергі жойылды. Мұндай одақтар заңды деп танылып, кеңес мемлекеті оларды, тіпті, құптайтын. Олар ""нағыз кеңестік"" өмір салтының көрінісі ретінде қарастырылды. Ең болмағанда, ""Мен ұлтшыл емеспін – менің әйелім орыс"" деп айтуға болатын еді. Дегенмен, саяси репрессияның ең ауыр жылдарында мұндай дәлел де әрдайым көмектесе бермеген сияқты.
Сарапшы әр жағдайды жеке қарастыруды ұсынды. Оның айтуынша, алашордашылардың арасында татар қыздарына үйленгендер де (бұл мәселе туғызбаған), орыс қыздарға үйленгендер де (бұл белгілі бір талас-тартыс туғызды) көп болған. Ол кезде ""Қолы жеткен орыстан алады, қолы жетпеген татардан алады"" деген сөз болған.
""Менің ойымша, бұл сұраққа жауапты алаштанушылар беруі тиіс. Біздің болжамымыз бойынша, алашордашылар махаббатпен үйленген, бірақ сондай некелер сол кездегі әлеуметтік мобильділік мүмкіндіктерін де ашқан болуы мүмкін. Мысалы, некесі көп талқыланған Әлихан Бөкейханов Самарада өмір сүріп, губернияның жоғарғы қоғамының және кадет партиясының мүшесі болған. Оның алға жылжуына әйелі ықпал еткен болуы мүмкін. Әйтпесе, ол тек мұсылман фракциясымен шектелген болар еді. Оқыған, білімді орыс әйелі оған тезірек ""еуропалануға"" көмектесті, ал Еуропа алашордашылар үшін оқыған, дамыған ел ретінде үлгі болды. Соңында олардың мақсаты қазақтарды алдыңғы қатарлы елге айналдыру еді"", – деді ғалым.
Әлима Бисенова алашординдіктердің қазақ әйелдеріне қатысты пікірі екіұшты болғанын айтады. Бұл постколониалды интеллектуалдық қауымдастықтарға тән құбылыс, онда гендерлік рөлдер бөлінісі байқалады: ерлер жаңғыртуға жауап берсе, әйелдер ""руханият"", ""дәстүрді сақтау"" және соған ұқсас міндеттерді атқарады.
Спикер Мұхтар Әуезовтың ""Кінәмшіл бойжеткен"" атты шығармасын тілге тиек етті, онда бұл тақырып жақсы ашылған. Негізгі кейіпкер Ғайша – білімді қыз, алайда оның ""беделі түсініксіз"" және еркектермен қарым-қатынасындағы сексуалды еркіндігі қатты сыналады, ал осындай мінез-құлық орыс қыздарына рұқсат етіледі. Еркектер өсек таратып, бір-біріне оған үйленбеуге кеңес береді. Әуезов 1920-жылдардың басындағы шындықты суреттейді.
Бисенованың болжамынша, бұл әңгіме орыс тіліне аударылмаған да болуы мүмкін, себебі белгілі бір дәрежеде ол ""антисоветтік"" сипатқа ие. Онда сол кезеңдегі қазақ әйелдерінің эмансипацияны ""неке құрудағы кең таңдау мүмкіндігі» ретінде қабылдауы көрсетіледі. Ғайша әр түрлі съездерге кәсіби тұрғыда қатысу және қазақ әйелдерін ""көрсету"" мақсатында емес, тек білімді және интеллигентті қазақтар арасынан лайықты жар табу үшін барады.
Сонымен қатар ""Оқыған Азаматта"" әңгімесінде де басты кейіпкерлердің бірі досының жесіріне материалдық мүдде үшін үйленіп, досының анасын мұрасыз қалдырады. Әуезов бұл туындыларында білімді қазақтар арасындағы неке құру дәстүрін өте аяусыз сипаттайды.
Оқи отырыңыз: Алаш қайраткерлерін жақсы білесіз бе? Фототест
Тарихшы-алаштанушы, Әлихан Бөкейханов туралы монографияның авторы Сұлтан Хан Аққұлы ""Алаш"" қозғалысының жетекшілері – Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынұлы, Мұстафа Шоқай орыс қыздарына үйленгенін растады. Дегенмен, ол бұл жағдайды заңдылық деп есептемейді. Тарихшы пікірінше, аталмыш ""Алаш"" қайраткерлері өмірлік серігін есеппен емес, махаббатпен саналы түрде таңдаған.
Ахмет Байтұрсынұлының әйелі, туған аты Александра Журавлёва, ислам дінін қабылдап, орыс атынан бас тартқаны белгілі. Ол Бадрисафа Мұхаммедсафина деген мұсылман атын алған. Бұл оның өз еркімен жасаған таңдау еді. Алашорда қазақ-қырғыз халық кеңесінің (үкіметінің) батыс бөлімшесінің басшысы Жаһанша Досмұхамедұлы да орыс қызымен некеге тұрған. Ол құқық факультетін тәмамдап, 1917 жылғы Ақпан төңкерісіне дейін Томскіде облыстық прокурордың орынбасары қызметін атқарған. Сол жерде болашақ жарымен танысқан.
""Әлихан Бөкейханның өз әріптесі, Омскідегі ""Степной край"" газеті қызметкері және Императорлық орыс географиялық қоғамының Батыс Сібір бөлімшесінің толық мүшесі Яков Сергеевич Севастьяновтың қызына үйленуі табиғи таңдау болды. Санкт-Петербургтегі Орман институтын бітіргеннен кейін ол көп уақытын Омскіде өткізді. Сондықтан ол өмірлік серігін өзінің кәсіби және қоғамдық ортасынан таңдады"", – деді Сұлтан Хан Аққұлы.
Тарихшының айтуынша, Ақмола облысы жандарм басқармасының хат алмасуынан белгілі болғандай, Әлиханды бірнеше рет туған өлкесіне, Семей облысы Қарқаралы уезіне қайтып келуге шақырған, сол жерде текті жерден, құрметті отбасынан қалыңдық табуды ұсынған. Бірақ ол ауылға оралғаннан гөрі Омскіде қалса, халыққа көбірек пайда әкелуге болатынын ойлап, бас тартқан.
Тарихшының айтуынша, Ақмола облысы царлық жандарм басқармасының хат алмасуынан белгілі болғандай, Әлиханға бірнеше рет туған өлкесіне, Семей облысы Қарқаралы уезіне қайтып келуге шақырған, сол жерде жақсы шыққан, құрметті отбасынан құда табуға ұсыныс жасаған. Бірақ ол Омскіде қалып, ауылға оралғаннан гөрі халыққа көбірек пайда әкелуге болатынын ойлап, бас тартқан.
""Нәтижесінде ол сол кездегі қазақ дәстүріне қарағанда кеш үйленген – 1901 жылы, жасы 34–35-те болған кезде. Тіпті қазіргі қазақ дәстүрімен де бұл кеш үйлену саналады. Айта кететін жайт, Әлихан Бөкейханның болашақ жарының әкесі (бұл кісі революциялық-демократиялық ортаға жататын және әскери атағы жоқ адам еді) қызына тұрмысқа шығар алдында басқа ұлт пен дін өкіліне тұрмысқа шығу қоғамда қалай қабылданатынын ойлауды ескертті. Ол сондай-ақ: ""Ойланып, өзің шеш. Мен сен үшін Әлиханнан артық лайықты күйеу көрмеймін. Батамды бердім"" деген"", – деді сарапшы.
Сонымен қатар, Әлиханның анасы Бегім ханым ұлының таңдауы қатты қарсы болған. Ол өмірінің соңына дейін келінін мойындамаған және "" Мойнында крест тұрған келінді қалай қабылдаймын?! "" деген.
Әлиханның жары шынында да ислам дінін қабылдамаған және өмірінің соңына дейін православ христиан болып өткен. Осыдан оншақты жыл бұрын, мынадай қызық дерек белгілі болды: қызы Елизавета Әлиханқызы осы жағдайға байланысты анасына өкпелі болыпты. Әлихан Бөкейхановтың немере інісінің жұбайы Александра Борисовнаның айтуынша, анасы мен қызының арасында осы себепті суық, шиеленіскен қарым-қатынас болған. Александра Борисовна Мәскеуде тұратын Елизаветаны жиі көрген екен.
""Әлихан Бөкейханның дінге қатысты философиялық көзқарас ұстанды. Ол сенім адамдарды бөліп-жармауы, халықтар арасында жауыздық тудырмауы және махаббатқа кедергі жасамауы тиіс деп есептеді. Оның дүниетанымы Құдай бір және оған жетудің түрлі жолдары болуы мүмкін деген түсінікке негізделген. Бұл, әсіресе, 1899 жылы Лев Толстойдың ""Сурат кофеханасы"" әңгімесін ""Қырғыз далалық газеті"" мен оның қазақ тіліндегі қосымшасы ""Дала уалаятының газеті"" басылымына аударғанынан айқын көрінеді. Сол әңгімеде әртүрлі дін өкілдері өз сенімінің ақиқаттығын талқылайды. Конфуциан кейіпкерінің бірі: ""Діндер әртүрлі, бірақ Құдай бір"" дейді. Осы гуманистік көзқарас Әлиханға жақын болды. Ол әр адамның ұят пен сенім еркіндігіне құрметпен қарауды ұстанды"".
Спикердің түсіндіруінше, Әлихан Бөкейхан жары Елена Яковлевнаны ислам дінін қабылдауға мәжбүрлемеген. Тіпті ол 1921 жылы жұқпалы аурудан қайтыс болған кезде соңғы тілегін орындап, православтық дәстүрмен жерлеген. Ол үшін арнайы православ дін қызметкерін шақырған. Бұл тек құрмет қана емес, терең махаббаттың, басқа адамның сеніміне деген құқығын мойындаудың белгісі еді. Әлихан дәл осындай – ішкі еркіндігі бар, махаббатты, ар-намысты, қадір-қасиетті дін догмаларынан биік қойған тұлға болған.
Осы деректерге қарамастан, спикердің айтуынша, Әлиханның жеке таңдауы оның беделіне нұқсан келтірген жоқ.
Тарихшы Ресей империясы Мемлекеттік думасының алғашқы шақырылымының 10 жылдығына арналған естеліктен үзінді келтірді. Әлихан Бөкейхан өз естелігінде 1906 жылы депутаттыққа сайлану кезінде орыс әйелі оның жолына кедергі бола жаздағанын баяндаған. ""(...) Мен сайлаушы Садуақас Шормановтан қонаққа шақырту алдым... Онда біржақты таңдалған қонақтар жиналған: басым бөлігі молдалар, қожалар мен қариялар – шамамен 40 шақты адам болды. Олар мені тергеуге ұқсас әңгімеге тартты, дінге деген көзқарасымды, Мемлекеттік думада қазақтардың мүддесін қорғаймын ба, соны сұрады. Тіпті отбасылық өмірім туралы да сұрақтар қоюға қысылмады... Біздің әңгіме таң атқанша жалғасты. Соңында Өскемендік қария Қайранбай қожа фәтуа беріп, "" Ертең Әлиханды сайламаған адам әйелінен, иманнан айырылсын! "" деді"" деп еске алған Әлихан Бөкейхан"".
Әлихан принципшілдік танытты: оның шынайы әрі дәлелді жауаптары тіпті ең консервативті тыңдаушыларды да дін халықтар арасындағы өшпенділіктің себебі болмауы керек екеніне иландырды. Бұл оқиға оның ұстанымының беріктігін және әртүрлі адамдармен тіл табыса білгенін анық көрсетеді. Нәтижесінде Әлихан Семей облысының қазақтары атынан Мемлекеттік дума депутаты болып бірауыздан сайланды.
Оқи отырыңыз: Қазақ хандығы мен Алаш тулары қандай болды
Алашорда мүшелерінің жұбайлары әртүрлі ру мен ұлт өкілдерінен болған, олар жарына қолдау көрсетіп, сол дәуірдің мәдени ерекшелігін көрсетті. Халел Ғаббасовтың жары Рамия атақты Тобықты руынан шыққан. Жақып Ақбаевтың өмірлік серігі танымал Бекметовтер әулетінен шыққан татар қызы Гүлбағар Бекметова болды. Отыншы Әлжанов Дүйсебай қажының қызы Нұржамилә Кемеңгеровамен отбасын құрды. Ахмет Бірімжановтың жұбайы Әбілқайыр ханның шөбересі Гүлжаухар Сейдалина еді. Халел Досмұхамедов Жымпиты өңірінен шыққан Жұмағалидің үлкен қызы Сағирамен үйленді. Сағира – сауатты әрі зерек әйел болған, ауыл мектебін тәмамдаған.
Әлімхан Ермековтің жұбайы – Рақия Шағабетдинқызы Ермекова – Қазақстандағы жоғары медициналық білім алған алғашқы әйелдердің бірі. Ол Томск университетінде оқыған. Райымжан Мәрсековтің жары – Гүлнәзи-Бұлбұл Бекметева.
Міржақып Дулатов болашақ әйелі Ғайнижамал Досымбековамен Омскіде танысты, онда ол ата-анасымен бірге тұрған. 29 жастағы Міржақып Ғайнижамалға бірден ""Менің халық үшін күресуім керек, алда түрлі қиындық тұр. Сен бұған төтеп бере аласың ба? Кейін өкінбеу үшін ойланып шеш"" деп ескерткен. Ғайнижамал соған қарамастан, оның жары болуға берген сөзінде тұрды.
Мұхамеджан Тынышпаевты бірінші әйелімен жас кезінде үйлендірген, бірақ некесі ұзаққа бармады. 1922 жылы Тынышпаевтың екінші әйелі Гүлбахрам сүзектен ауруынан қайтыс болды.
Ол оған Ескендір, Фатима және Дина есімді үш бала тауып берді. Әзиза Шалымбекова (Газиза Яхияевна) әмеңгерлік дәстүрге сай, Тынышпаевқа тұрмысқа шығып, Енлік атты қызды дүниеге әкелді. Бірақ олардың одағы ұзаққа созылмады, Әзиза Мәскеуге көшуге мәжбүр болды. 1930 жылғы сәуірде Мұхамеджан Тынышпаев төртінші рет құмық қызы Әмина Шейх-Әлиге үйленді, ол оның көптен бері таныс досы Даудтың қарындасы еді. Олардың Дәулет есімді ұлы дүниеге келді, кейін қауіпсіздік мақсатында оның тегін Шейх-Әли деп ауыстырды.
Алашордашылардың жұбайы тұрмыстың ауыртпалығын ғана емес, сонымен қатар репрессия дәуірінің соққысын да бастан кешірді. Күйеуі жасырын ұйымдарымен айналысып, баспахана жұмысын жүргізіп немесе ауыл-ауылды аралап жүргенде, әйелдер шаруашылық жүргізіп, бала бағып, отбасын басқарды, жиі қаржылық көмексіз қалды. Олар майдан іргесіндегі ауылдар мен қалаларда мүлікті нанға айырбастап, ескі киізден жылы киім тікті, күйеуінің архивтері мен қолжазбасын тәркілемеуі үшін жасырып сақтады.
Бірнеше тілге меңгергендері заңсыз мәтіндерді қолмен көшіріп, қол жинаған, азшылық құқықтары туралы еуропалық мақалаларды аударған. Мұстафа мен Мария Шоқайдың хаттарынан Мұстафаның кедейлік жағдайында киімін тағамға айырбастап жүргені, ал Марияның түскі ас сатқаны көрінеді. Жұбайының күш-жігерінің арқасында Мұстафаның еңбектері жоғалмай, жойылмай, оқырманға жетті.
Рақия Шағабетдинова-Ермекова Жетісу бойынша Әлімхан Ермековпен бірге жүріп, дипломы бар дәрігер ретінде науқастарды қабылдаған. Гүлбағар Бекметова Жақып Ақбаевқа саяси тұтқындарды қорғау үшін заңды құжаттарды дайындауға көмектескен. 1920-1930 жылдардағы қамаулар кезінде әйелдер тартқан азап күшейді: оларды үйлерінен қуып, ""халық жауларының"" отбасы ретінде шалғай аудандарға айдады. Әйелдер тыйымға қарамастан, Алаш көшбасшыларының хаты, фотосуреті мен күнделігін сақтаған. Рақия Ермекова ""әлеуметтік қауіпті элемент"" ретінде КарЛАГ-та болды, онда тұтқындарды емдеуді жалғастырған. Шахзада Шонан күйеуі қамалғаннан кейін өзі Лубянкада болған.
""Жаппай сталиндік репрессиякезінде қазақ халқы тек асыл ұлдарынан ғана емес, сондай-ақ қыздарынан да айырылды. Солардың бірі – Шахзада Аронқызы Шонан (Шонанова) – ""Алаш"" қозғалысы мен партиясының көрнекті қайраткері, ағартушы, ""халық жауы"" ретінде репрессияға ұшыраған Телжан Шонанның адал серігі әрі жары. 1937 жылы оны ""халық жауы"" деген жалған айыппен тұтқындады. 1926 жылы НКВД-ның азаптауымен буржуазиялық ұлтшыл контрреволюциялық ұйымның мүшесі болғаны, көтеріліс ұйымдастыруды жоспарлағаны, Қазақстанды Кеңес Одағынан бөлгісі келгені және кейін оны жапон протекторатына тапсыруды армандағаны туралы жалған айыптарды мойындауға мәжбүр болды. 1938 жылғы 9 наурызда Шахзаданы ешқандай сотсыз, тергеусіз ату жазасына кесті"".
Тарихшының айтуынша, оның қай жерде жерленгені әлі күнге дейін белгісіз.
Шахзада Шонанова екі мәрте медициналық факультетте оқыған, бірақ екеуінде де оны ""халық жауының қызы"" ретінде оқудан шығарып жібергендіктен, жоғары білімін аяқтай алмады. Дегенмен, алған білімі оған партия инструкторы болып жұмыс істеуге және сүзек ошағында дәрігер міндетін орындауға мүмкіндік берді. Ғалым, ағартушы Телжан Шонан оның екінші күйеуі болды. Бірінші некесі жары Ыдырыс Мустамбаевқа НКВД органдарының қысымы күшеюіне байланысты бұзылды. Шахзаданың сынаққа төтеп беру жігері ата-анасын ""халық жауы"" деп танылғанда сыналды, бірақ ол соған қарамастан анасын қолына көшіріп әкелді және алашордашымен партия мүшелеріне қарсы репрессия басталған кезде үйленді.
Шахзаданың білім алуға деген құлшынысынан ширек ғасыр бұрын дәл осы ""Алаш"" жетекшілері әйелдердің құқығын жаңғырту бағдарламасының өзегі етіп алған еді. Тарихшы Сұлтан Хан Аққұлының айтуынша:
""Алаш"" жетекшілері еуропалық жеделдетілген жаңғырту тәжірибесіне сүйенді. Жапония бұл панораманы тек құрлықтан тыс айқын мысал ретінде толықтырды. Қазақ интеллигенциясы тек декларациямен шектелмей, қалың мал төлеуді жойды, құқықтық тұрғыдан таңдау еркіндігін бекітіп, әйелді мәміленің нысанынан некенің толыққанды субъектісіне айналдырды"".
Әлихан Бөкейхановтың батыс бағытындағы көзқарасында әйелдердің құқығын қорғау жаңғырту жобасының толықтырушысы емес, оның басты жүрегі болды. Ол жеке хаттарында мұны: "" Қазақтар ерлер де, әйелдер де тең мүмкіндік алған кезде ғана алдыңғы қатарлы ұлт болады "" деп атап көрсеткен. Ол 1911 жылы Барлыбек Сырттанұлына ""Қазақ елінің жарғысын"" дайындауды тапсырғанда, "" ерлер мен әйелдер тең "" деген формулаға басымдық берді. 1917 жылдың қараша айында осы қағида ""Алаш"" партиясының бағдарламасының негізіне айналды, онда ""барлық азаматтар сеніміне, қанына, жынысына қарамастан тең құқылы"" деп жарияланып, шіркеу мемлекеттен бөлінді.  І жалпықазақ құрылтайында (1917 жылғы шілде) ол қалың мал төлеудің жойылуы, жар таңдау еркіндігі, жеке келісім, ең төменгі неке жасы, жесір әйелдердің құқықтары, жетінші атаға дейінгі жақын туыстар арасындағы некеге тыйым салу сынды ""әйел мәселесінің"" тоғыз тармағын бекітті. Облыстық комиссар қызметіне кіріскен соң, Бөкейханов бұл нормаларды бұйрықтармен бекітіп, әйелге сүйгеніне үйлену құқығын берді және оның мүлкін қорғады: "" Хафиза еркін: өзі қалаған адамға үйлене алады "" (1917 жылдың 8 маусымындағы бұйрық).
Мұндай заңнамалық теңдік әйелдердің кәсіби түрде өсуіне жол ашты: олардың бірі – Аққағаз Досжанқызы (1893–1932), жетім қыз, оны алашордашы ағасы әйелдер гимназиясына, одан кейін Мәскеудегі медицина факультетіне оқуға жіберген. Соғыс жылдары ол жараланғандарды құтқарған, кейін алғашқы қазақ гинеколог-дәрігерлерінің бірі болды, ""Әйел теңдігі"" газетіне шықты және аштық көргендерге көмектесті. Оның мансабы Бөкейханов жариялаған әйел құқықтарының іс жүзінде іске аса бастағанының айқын дәлелі болды.
Патриархатқа қарсылықтың айқын көрінісі – Назипа Сегізбайқызының (Құлжанова) тағдырында айқын байқалады. Ол ""қалың мал тауары"" болудан бас тартып, әскери прокурор арқылы келісімді бұзды және сүйгені, ұстаз әрі ағартушы Нұрғали Құлжанмен үйленді. Орыс-қазақ гимназиясын бітірген (1902 жылы), Торғай училищесінің және Семей семинариясының мұғалімі, ""Азамат серіктігі"" қоғамының мүшесі болған Назипа Абайға арнап еске алу кештерін ұйымдастырып, ""Қазақ"", ""Айқап"" және ""Бірлік туы"" газеттерінде әйелдердің құқығы туралы жазған. Кейін Наркомпроста жұмыс істеп, оқулық пен жаңа қазақ әліпбиін дайындады, ""Әйел теңдігі"" журналын басқарды, ""Мектептен бұрынғы тәрбие"" (1923) және ""Ана мен бала"" (1927) оқу құралдарын шығарды.
""Алаш және оның көшбасшыларының жеке өмірі туралы тақырып “мифтерге” толы: ол некелер совет билігі келгенге дейін көп бұрын қиылған, яғни “орыс әйелдері арқылы” мансапқа жету үшін емес, махаббатқа негізделген қарапайым отбасылық одақтар еді. Қазіргі шатасулар 1980-жылдардың соңынан, архивтер алғаш ашылған кезден басталды. Сол кезде деректердің бір бөлігі ешқандай тексерусіз қолданысқа енді, оның үстіне болжамдар қосылды. Тек алашордалықтардың жеке өмірін мұқият зерттеген аздаған мамандар ғана нақты мәліметтерге ие. Ал көпшілік осы күнге дейін қалыптасып қалған, бірақ толық емес түсініктерге сүйенедіә, – деді қазақстандық журналист, ""Алашорда"" кітабының құрастырушысы Болат Мүрсәлім .
Алашорда жетекшілерінің – оның үкіметі мен идеологиясын қалыптастырған адамдардың тағдырына “ұлы кездейсоқтық” араласқанда этникалық және конфессиялық кедергілер артта қалып отырды: олар модернизацияның негізі ретінде жариялаған жеке таңдау еркіндігі мен тең серіктестік табиғи түрде өз отбасында да көрініс тапты.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Тарихшылар Алашорда қайраткерлері қандай жағдайда отбасын құрғанын және сол дәуірге тән ойлау ерекшелігін айтып берді.,,2025-05-26T12:30:00+05:00
ana-boluga-daiyndyqty-zuktilikten-keminde-3-6-ai-buryn-bastau-qazet-akuser,informburo.kz,Ана болуға дайындықты жүктіліктен кемінде 3-6 ай бұрын бастау қажет – акушер,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ana-boluga-daiyndyqty-zuktilikten-keminde-3-6-ai-buryn-bastau-qazet-akuser,"Аналар күні – мейірім мен махаббатқа толы ерекше мейрам. Бұл күнді әлемнің көптеген елі секілді Қазақстан да мамырдың екінші жексенбісінде атап өтеді. Мереке аясында Informburo.kz тілшілері ана болуға дайындық жайында сөз қозғап, көптеген жанды сәбилі болуға жетелеген ҚР президенті іс басқармасы медициналық орталығының жоғары санатты акушер-гинекологі Жанна Ковальчукпен сұхбаттасып, ана болуға дайындық туралы сұрады.
– Әйел ана болуға дайындықты неден бастау керек? Жүктілікті жоспарламас бұрын қандай тексерістерден өткен абзал?
– Ана болуға дайындық – өте маңызды және жауапты кезең, оны елемеуге болмайды. Дайындықты жүктіліктен кемінде 3-6 ай бұрын бастау қажет. Ең алғашқы қадам – салауатты өмір салтын ұстану. Яғни дұрыс тамақтану, зиянды әдеттерден арылу және қимыл-қозғалыс керек. Сонымен қатар психологиялық дайындықты да ұмытпаған жөн. Ана болуға өзің, денең дайын екеніне сенімді болуың керек. Фолий қышқылын ішуді бастау қажет.
Тексерістерге келер болсақ, жалпы қан, зәр талдауы, инфекцияларды анықтайтын талдаулар (АПВ, гепатит, сифилис, АИТВ, ЦМВ және токсоплазмоз), кіші жамбас органдарының ультрадыбыстық зерттеуі, эндокриндік жүйенің жұмысын тексеру, тазалық дәрежесін анықтайтын және онкоцитологияға жағынды тапсыру керек. Оған қоса терапевтен және қажет болған жағдайда басқа да мамандардан кеңес алған дұрыс.
– Жүктілік кезінде болашақ ананың ағзасында қандай өзгерістер болады?
– Жүктілік – әйел ағзасында физиологиялық және гормондық өзгерістер болатын кезең. Яғни әйел организмінде баланың дамуына қажет жағдай жасалады.
Әуелі гормондық өзгерістер болады – прогестерон, эстроген, АХГ мөлшері өзгереді. Бұл барлық мүше мен жүйенің жұмысына әсер етеді. Жүрек-қантамыр жүйесіне күш түседі, қан мөлшері артады. Жатыр ұлғайып, қуықты қыса бастайды. Әйел ағзасында бөлінетін релаксин гормоны буын аралықтарын босатып, босануға дайындалады. Прогестерон ішектің жиырылуын баяулатады. Жатыр ұлғая бастағанда өкпенің көлемі кішірейіп, тыныс алу жиілейді. Сонымен қатар әйелдің көңіл-күйі өзгергіш болады. Оған ағзаның гормондық өзгерісі себеп.
Болашақ ананың ағзасындағы кез келген өзгеріс баланың дамуы мен өсуіне қолайлы жағдай жасау үшін қажет. Сол себепті мұндай өзгерістерден қорқудың қажеті жоқ, ол қалыпты және жүктіліктің дұрыс өтуіне аса қажет.
Оқи отырыңыз: ""Отызға дейін босану керек"", ""антибиотиктер зиян"", ""балаларды ауыстырып жіберу мүмкін"". Жүктілік және босану туралы шындықтар мен мифтер
– Кей әйелдер босанғаннан кейін күйзеліске түсіп жатады. Бұл қалыпты құбылыс па? Оны қалай анықтайды?
– Бұл әйелде босанғаннан кейін пайда болуы мүмкін психоэмоционалдық күй. Оны қыңырлық, шаршау немесе көңіл-күйдің жоқтығымен шатастыруға болмайды. Ол әйелдің физикалық және эмоциялық жағдайына әсер ететін, сәбиге күтім жасау мен ана болуды қиындататын күрделі бұзылыс.
Босанғаннан кейінгі күйзелістің негізгі белгілері — мазасыздық пен үнемі алаңдап жүру, жиі шаршау мен немқұрайлық, жалпы өмірге және күнделікті айналысатын істерге қызығушылықтың жоғалуы, ұйқы мен тәбет мәселелері, өзін кінәлі сезіну, әлденеге лайық санамау, көңіл-күйдің жиі өзгеруі, өзі немесе бала туралы жайсыз ойлар.
Егер осы белгілер босанғаннан кейін екі аптадан артық байқалса және күнделікті өмірге кедергі келтіре бастаса, міндетті түрде дәрігерге және психотерапевке жүгіну қажет. Бұл жағдайды емдеуге болады, тіпті емдеу қажет.
– Акушер-гинеколог ретінде сіз үшін ""Аналар күнінің"" маңызы қандай? Жылдар бойғы тәжірибеңіз бұл мерекеге деген көзқарасыңызға әсер етті ме?
– Мен үшін бұл – өте маңызды күн. Себебі акушер-гинеколог ретінде ана болғысы келетін әйелдің маңызды кезеңінде жанында жүремін. Аналар күні біз, әйелдер, қандай ғажап қабілетке ие екенімізді, шексіз және шартсыз жақсы көре алатынымызды сезінеміз.
Мамандығым бұл мерекеге деген көзқарасымды, әлбетте, өзгертті. Мен ана болу үшін әйелдер қандай қиындықтан өтетінін көріп жүрмін. Жүктілік, қорқыныш, босану, ұйқысыз түндер – бұл әйел жүріп өтетін жолдың кішкене ғана бөлігі. Олардың мықтылығына таңғаламын, құрметтеймін. Ана болу – босану ғана емес, таңдау, төзім, күн сайынғы қамқорлық.
– Жүктіліктен бастап босануға дейін қараған алғашқы пациентіңіз есіңізде ме? Сол кезде қандай сезімде болдыңыз?
– Әрине, есімде. Ол кезде мен медициналық академияның студенті едім, тәжірибем жоқ. Бір жағынан ерекше, толғандырарлық сезім болса, екінші жағынан үлкен жауапкершілікті сезіндім. Сол келіншекпен бірге үйрендім, дамыдым. Пациент аман-есен қол-аяғын бауырына алғаннан кейінгі қуанышымды сөзбен айтып жеткізу мүмкін емес. Үлкен жетістікке, жеңіске жеткендей болдым.
– Өзіңіз туралы айтып беріңізші. Ана болу сіздің өміріңізге қалай әсер етті және анаңыздан өмірлік маңызы бар қандай сабақ алдыңыз?
– Ана болғалы мен өмірге басқаша қарай бастадым. Ана болу – қамқорлық пен жауапкершілік қана емес, ол – жыл сайын арта беретін шартсыз махаббат. Ана болғалы мен жұмсақ, көңілшек, шыдамды, әр нәрсеге мән беретін болдым. Баламмен өткізетін өз сәтті бағалауды үйрендім.
Анама келер болсам, оның даналығы, өмірлік тәжірибесі мен еңбексүйгіштігі маған қазірге дейін көмектесіп келеді. Өзім ана болып отырсам да, анам үшін мен әлі сол баяғы кіп-кішкентай қызбын. Өмірімдегі маңызды сәттің бәрін анаммен бөлісемін, оның ыстық құшағына асығып тұрамын.
– Аналар күнінде аналарға қандай тілек айтар едіңіз?
– Барлық ананы осындай ерекше күнмен құттықтай отырып, балаларына сіңіріп жатқан тәрбиесі, беріп жатқан махаббаты мен қамқорлығы үшін алғыс айтқым келеді.
Сіздер болашақты қалыптастыратын, тұлға тәрбиелейтін, тұтас ұрпаққа тірек болатын жансыздар. Аналар – ошақтың ұйытқысы ғана емес, баласының бақыты үшін қаншама қиындықтан қасқайып өтетін, тіпті жанын құрбан етуге дайын нағыз батырлар.
Әр анаға денсаулық, күш-қуат, жан-дүниесінің үйлесімін, тыныштығын тілеймін. Жақындарыңыздың сүйіспеншілігі мен қолдауын үнемі сезініп жүрсеңіздер екен. Балаңыз үшін кеудеңізді мақтаныш кернеп, көзіңіз бақыттан бал-бұл жайнап тұрсын! Сенімдеріңіз үшін, осындай маңызды жолды менімен бірге жүріп өтетіндеріңіз үшін алғыс айтамын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрігер босанғаннан кейін екі апта бойы күйзелісте жүрген аналарға психотерапевке жүгінуге кеңес берді.,,2025-05-11T11:29:46+05:00
aqparattyq-terapiia-bastauy-sarapsylar-informburokz-saitynyn-bulzymas-qagidalary-turaly,informburo.kz,"""Ақпараттық терапия бастауы"": Сарапшылар Informburo.kz сайтының бұлжымас қағидалары туралы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aqparattyq-terapiia-bastauy-sarapsylar-informburokz-saitynyn-bulzymas-qagidalary-turaly,"Informburo.kz ақпараттық-талдамалық мультимедиялық порталы 2015 жылғы 4 мамырда өз жұмысын бастады. Бұл жоба қоғамға қажетті ақпаратты бір жерде, бір сайтта ұсынуды мақсат етеді. Порталдың бастаушысы және алғашқы бас редакторы, марқұм Михаил Дорофеевтің айтуынша, басты мақсат ""қазақстандықтарға барлық ақпаратты жедел, тиімді әрі сапалы түрде алуға көмектесу"" болған. Осылайша, Informburo.kz қазақстандықтар үшін сенімді ақпарат көзіне айналды.
Қазақстан мен әлемдегі ең маңызды оқиғалар туралы ақпарат беретін портал редакциясы 10 жылдан бері 24/7 режимінде қызмет атқарып келеді. Осы уақыт ішінде портал өз оқырмандарына объективті, қолжетімді және жан-жақты ақпарат ұсынуды басты мақсат етіп қойды. Портал өз даму жолында редакция құрамының өзгеруі, жетістіктер мен жеңістер, сондай-ақ қиындықтар мен шығындарды бастан өткерді. Есесіне, ол ең қиын кезеңдерде де жұмысын тоқтатпай, журналистиканың негізгі қағидаттарына – объективтілік, шынайылық, өзектілік, фактілердің тексерілуі және эксклюзивтілікке адалдығын сақтап қалды. Осы орайда қазақстандықтарға айтар ойын біздің портал арқылы білдіріп келген танымал тұлғалар жүрекжарды тілегін айтты.
Аида Балаева, мәдениет және ақпарат министрі:
– Қазақстанның мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаеваның айтуынша, негізін тәжірибелі әрі сараптамалық жаңалықтар жасаудың хас шеберлері қалағандықтан, Informburo.kz жобасының іске қосылған күннен бастап табысқа жетуге зор мүмкіндігі болған. Ал жаңалық журналистері – бұл үлкен журналистиканың авиациясы.
""Ең алдымен, әрине, бұл бірінші бас редактор марқұм Михаил Дорофеев туралы. Михаил Викторұлы журналистиканың жоғары стандарттарын енгізіп қана қоймай, көптеген жобаның авторы болды және бірқатар кәсіби маман тәрбиеледі. Мен үшін Informburo.kz – отандық интернет-журналистиканың табысты дамуының бір мысалы. Қазіргі уақытта Informburo.kz – елдің ең үздік бұқаралық ақпарат құралдарының бірі, ол ең кең ауқымды мәселелерді қамтып, кәсіби журналистер ұжымы өзекті аналитикалық материалдарымен және эксклюзивті зерттеулерімен танымал,"" – деп атап өтті министр.
Ведомство басшысы кәсіби және тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдарының кез келген демократиялық қоғамды құруда маңызды рөл атқаратынын атап өтті. Олар қоғамды объективті ақпаратпен қамтамасыз етеді, бұл ""халыққа билікті бақылауға"" және әртүрлі пікірді еркін жеткізуге көмектеседі.
""Informburo.kz порталына объективті, кәсіби медиаресурс болуды жалғастыруын тілеймін. Редакция сапалы журналистика қағидаттарына адал болып, технологиялық тұрғыдан дамып, аудиторияның сенімін сақтап қалсын. Ал оқырмандарға сыни ойлау, шындыққа қызығушылық және қоғам өміріне белсенді араласуды тілеймін"", – деді Аида Балаева.
Жанар Оспан, психоаналитик:
– Informburo.kz – бұл жай ғана жаңалық таратушы емес, бұл – ойландыратын, ұлтты тәрбиелейтін, қоғамның ішкі тынысын дөп басып, жүрекке жеткізетін рухани алаң. Соңғы он жыл ішінде сіздердің жазған әрбір материалыңыз халықтың сана-сезіміне әсер етіп, жаңаша ойлауға жетелеп отырды. Бұл – бүгінгі күннің ең маңызды миссияларының бірі деп білемін. Психоаналитик ретінде мен адам санасының терең түкпірлерін зерттей отырып, қоғамдағы ақпараттың рөлін ерекше бағалаймын. Өйткені сапалы, адал әрі шынайы ақпарат – бұл да бір терапияның түрі. Ол адамға ішкі тыныштық табуға, болмысты дұрыс түсінуге және шынайы өмірмен үйлесуге көмектеседі. Informburo.kz дәл осындай ақпараттық ""терапияны"" оқырманға ұсынып келеді.
Сіздердің мақалаларыңыздан шынайылықты, жауапкершілікті, әрбір сөзге деген мұқият көзқарасты байқаймын. Бұл – кәсібилік пен жан жылуының үндестігі. Қарапайым жаңалықтың өзінен терең мән табуға мүмкіндік беретіндеріңіз үшін алғысымды білдіремін. Осы он жыл ішінде сіздер – бір ғана ақпарат құралы емес, нағыз қоғамдық пікір қалыптастырушы беделді институтқа айналдыңыздар. Бұл – үлкен еңбек пен қажырлы командалық жұмыстың нәтижесі.
Алдағы уақытта да жаңалық атаулыға бейжай қарамайтын, қоғамның шынайы келбетін айқын көрсететін сапалы контентпен қуанта беріңіздер. Ақпарат майданындағы кәсіби адалдығыңыз бен адамзаттық ұстанымыңыз ешқашан өзгермесін! Сіздерге шығармашылық шабыт, биік жетістіктер мен мызғымас сенім тілеймін! Әр мақалаларыңыз санаға сәуле, жүрекке жылу сыйлай берсін!
Оқи отырыңыз: Informburo.kz порталына – 10 жыл: Фотошежіре
Асхат Аймағамбетов, Мәжіліс депутаты:
– Ең бастысы – Informburo.kz сенім артатын ресурстардың бірі. Осы 10 жыл ішінде сіздер тек жаңалықтармен қамтып қоймай, қиын және қолайсыз мәселелерден қашпай, сезімтал тақырыптарды көтердіңіздер. Бұл – пісіп-жетілген, жауапкершілігі мол және әлеуметтік маңызды медианың белгісі. Сіздің дауысыңыз естіледі, демек ол біздің азаматтарымыз үшін маңызды.
Тәуелсіз медиа тек ақпараттық кеңістіктің бөлігі емес. Бұл демократия мен қоғамдық сенімнің негізі. Елде адал және өзінің қағидаттарына берік журналистер болған кезде, азаматтар олардың дауысы маңызды екенін, әділетсіздік жария болуы мүмкін екенін және шешімдер талқыланатынын сезінеді. Осындай медиа жетілген қоғамды қалыптастырып, елдің дамуына әсер етеді.
Informburo.kz порталына өзінің сипатын сақтап қалуды, батыл болуды және ең бастысы объективті болуды тілеймін. Қайрат пен сенімділікті жоғалтпаңыздар. Ал оқырмандарға маңызды тақырыптарға деген қызығушылық, сыни ойлау қабілеті және ел өміріне белсенді араласуды тілеймін. Шулы ақпарат пен кликбейтті шынайы маңызды мәселелерден ажырату және кез келген ақпаратты сыни тұрғыда қабылдау қабілеті қазір жетіспейді.
Мерейтойыңызбен! Сізге жаңа жетістіктер, жарқын жобалар мен елдің ақпараттық кеңістігінде шынайы, қуатты дауыс тілеймін.
Марат Пашимов , Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ басқарма төрағасы:
Құрметті Informburo.kz редакция ұжымы! Сіздерді еліміздегі жетекші ақпараттық платформалардың бірі – Informburo.kz порталының 10 жылдық мерейлі белесімен шын жүректен құттықтаймын!
Бұл мерейтой – жай ғана жылдардың жиынтығы емес, кәсіби шеберлікпен, табанды еңбекпен, ұлтқа деген адалдықпен өрілген берекелі онжылдық. Ақпарат тарату – аса жауапты әрі нәзік іс. Ол қоғамның рухани-әлеуметтік, интеллектуалдық және мәдени ахуалына тікелей әсер ететін күш. Informburo.kz осы он жыл ішінде дәл осы миссияны абыроймен атқарып, сан мыңдаған оқырманға бағыт-бағдар беріп, заманауи журналистиканың биік талаптарына сай қызмет етіп келе жатқанын мақтанышпен айтуға болады.
Медицина саласының өкілі әрі осы саладағы іргелі ғылыми-зерттеу институтының басшысы ретінде мен ақпараттың, әсіресе, денсаулыққа қатысты деректердің дәлдігі мен шынайылығына ерекше мән беремін. Бұл жай кәсіби талап қана емес, бұл адам өміріне деген жауапкершілік. Осы орайда, Informburo.kz ұжымы денсаулық сақтау тақырыптарына ерекше ұқыптылықпен қарап, тексерілген деректер мен кәсіби сараптамаларға сүйене отырып, халыққа пайдалы әрі нақты ақпарат жеткізіп отырғанын зор ризашылықпен атап өткім келеді.
Сіздер пандемия кезінде де, күнделікті өмірде де медициналық білім мен ақпаратты қарапайым халыққа түсінікті тілде жеткізе отырып, үлкен ақпараттық-көпір бола білдіңіздер. Бұл тек журналистік емес, азаматтық және гуманистік миссияның биік үлгісі деп бағалаймын.
Informburo.kz порталы бүгінгі таңда тек жаңалық тарату орталығы емес, қоғамдық пікірдің өрісін кеңейтетін, ғылыми ой мен салмақты сараптама ұсынатын алаңға айналды. Бұл – қазақстандық журналистиканың интеллектуалдық даму жолында маңызды қадам. Сіздердің түрлі сала мамандарын – дәрігерлерді, заңгерлерді, педагогтарды, экономистерді, әлеуметтанушыларды сөзге тарта отырып, халықтың көзқарасын байытып, ұлттың ақпараттық иммунитетін нығайтып жатқандарыңыз – аса бағалы еңбек.
Ақпарат саласында сенім мен шынайылық – ең басты капитал. Сіздер осы капиталды он жыл бойы үнемі молайтып келесіздер. Енді осы сенімге сүйене отырып, бұдан да биік белестерді бағындырып, қазақстандық медианың жаңа дәуірінде алдыңғы қатардан көрінетініңізге сенемін. Сіздерге шын жүректен зор денсаулық, шығармашылық шабыт, мызғымас серпін және ел болашағына қызмет ететін тың бастамалар тілеймін! Әрбір мақалаларыңыз – санаға сәуле, жүрекке жылу сыйлай берсін.
Аружан Саин, қоғам қайраткері, ""Мейірімділік"" ҚҚ және ""Мектеп OnLine"" білім беру жобасының негізін қалаушы және директоры:
– Тәуелсіз, адал, қағидаттарына берік БАҚ-сыз саналы әрі жетілген азаматтық қоғам болуы мүмкін емес. Дәл осы өткір тақырыптарды көтеруден қорықпай, шындықты айтып, әдетте дауысын естімейтіндерге сөз беретін журналистер мейірімділік, әділеттілік және жауапкершілік мәдениетін қалыптастырады. Informburo.kz – көрілім санынан тыс сенімге кіріп, адамдардың құрметіне бөленген портал. Осы үшін сіздерге алғыс айтамыз.
Адам әрдайым назардан тыс қалмауы керек. Кез келген реформа, экономика, рейтингтерінің артында бала, отбасы, қарт адамның тағдыры тұр. БАҚ күрделі мәселелер туралы айтуды жалғастырса, ауыртпалықтан қашпаса – бұл қоғамның тірі екенін білдіреді. Ал мұндай қоғамның болашағы бар. Себебі көмек көрсету – бұл әлсіздік емес, керісінше күш.
Командаға шынайылық, батылдық және кәсібилікті сақтауды тілеймін. Өсіп, дамып, өз жұмысыңыздан мақтаныш пен қуаныш сезімін алыңыздар. Ал оқырмандарға айналада болып жатқан оқиғаларға деген қызығушылықты сақтауын және кішкентай істердің күшіне сенуін тілеймін. Әрбір материалдарыңыз кем дегенде бір тағдырды жақсылыққа өзгертетін болсын – сонда барлығын бекер істемеген боласыздар.
Мерейтой құтты болсын, Informburo.kz! Сіздердің бар болғандарыңызға, қайырымдылықты қолдағандарыңызға рақмет – баға жетпейді! Біздің қорымыздың қамқорлығындағылардың оқиғасын бөліскендеріңіз үшін және қордың жобалары мен іс-шаралары туралы оқырмандарға жеткізгендеріңіз үшін ДОМ қоры атынан үлкен алғысымызды қабыл алыңыздар! БАҚ-тың қолдауы және көп жылғы ынтымақтастығымыз болмаса, қазір қордың көрсетіп жатқан көмегі мүмкін болмас еді! Рақмет!
Айтбек Амангелді, қоғам қайраткері:
– Informburo.kz ұжымы, сіздерді 10 жылдық мерейтойларыңызбен құттықтаймын! Адам өмірі үшін 10 жыл аса көп болмауы мүмкін, бірақ Қазақстанда бұл медиа, бизнес және тәуелсіз басылым үшін елеулі кезең. Informburo.kz осы уақыт ішінде нарықтағы көшбасшылардың біріне айналды және журналистика саласында жоғары стандарттарды көрсетіп келеді. Журналистік этикаға мән беріп, маңызды жобалар жасап жүргендеріңіз ерекше атап өтерлік.
Қазақстанға сіздердің әлеуметтік бағыттағы жобаларыңыз, арнайы шығарылымдар мен сұхбаттарыңыз қажет. Сіздер әрдайым тәуелсіз басылым ретінде тексерілген фактілерге сүйене отырып, нейтралитет сақтайсыздар. Өкінішке орай, мұндай басылымдар елімізде аса көп емес, сондықтан басқа басылымдар сіздерге қарап үлгі алса жақсы болар еді.
Ақпараттық қолдауларыңыз үшін рақмет айтамын, біз бірге жүзеге асыратын жобалар үшін де. Ұзақ және гүлденген ғұмыр, тамаша жобалар және әрдайым шындық пен ақиқаттың жағында болуды тілеймін!
Оқи отырыңыз: Informburo.kz 10 жылдығына орай құттықтаулар қабылдайды
Мира Халина, Kursiv.Media бас редакторы:
– Informburo.kz – Қазақстанда беделді және тарихы тереңге бойлаған медиа бренд. Менің телевизиялық журналист ретіндегі мансабымның бастауы осы ""Информбюромен"" байланысты болды. 1990 жылдардың соңында және 2000 жылдардың басында Informburo.kz порталының дамуы Михаил Дорофеевтің жетекшілігімен жаңа деңгейге көтерілді. Ол порталдың қоғамдық-саяси маңызын арттырып, сандық кеңістікте мықты орынға ие етті. Михаил Дорофеев көптеген адам үшін мұғалім, дос және тәлімгерге айналды, оның Informburo.kz порталына қосқан үлесі өлшеусіз. Ол редакцияның жұмысын жаңа форматта, заманауи әдістермен және өзгеше құрылыммен қайта құрды. Осылайша, әрбір жаңа бас редактор осы өзгерістерді одан ары күшейтіп, бүгінгі таңда сапалы, заманауи және ең бастысы, оқырмандарға қажетті портал болып қалыптасты.
Қазақстанда белсенді және тәуелсіз медиа ортаның сақталуы өте маңызды. Бұл ең алдымен аудиторияның сеніміне және таңдау еркіндігіне байланысты. Ақпараттың жеделдігі мен өзектілігі – әрбір БАҚ-тың басты бағыты, және сіздер бұл жағынан шеберлік танытып отырсыздар.
Құрметті әріптестерім, жоғары рейтингті сақтап, жағымды жаңалықтардың көп болуын және цензураның аз болуын тілеймін. Біздің елімізде тәуелсіз медиа өзін сенімді әрі еркін сезінсін деген тілектемін.
Зульфат Манапов, Алматы облысы полиция департаменті жергілікті полиция қызметі басқармасының Ерекше тапсырмалар жөніндегі аға инспекторы, полиция майоры:
– Құрметті Informburo.kz редакция ұжымы! Сіздерді еліміздің ақпараттық кеңістігінде өз орны бар, беделді де сенімді ақпарат көзінің бірі – Informburo.kz порталының 10 жылдық мерейтойымен шын жүректен құттықтаймын! Он жыл – бұл тек мерзімнің өлшемі емес. Бұл – күн сайын үздіксіз еңбектің, жауапкершіліктің, ізденістің, халық алдындағы адалдықтың нәтижесі. Informburo.kz осы уақыт аралығында ел ішіндегі маңызды тақырыптарды ашық көтеріп, қоғамдық санаға қозғау салып, азаматтық пікірдің қалыптасуына ықпал еткен, халықпен санаса алатын медиа платформалардың біріне айналды.
Құқық қорғау саласының өкілі ретінде мен ақпараттың қоғамдағы рөлі мен салмағын терең түсінемін. Себебі қоғамдық тәртіп пен тұрақтылық тек заңмен ғана емес, азаматтардың санасы мен мәдениетіне де тікелей байланысты. Ал сананы тәрбиелеу жолында сапалы әрі шынайы ақпараттың маңызы орасан. Сіздердің мақалаларыңыз қоғамдағы әділдік сезімін нығайтып, ел ішіндегі ашықтықты арттыруға септігін тигізіп келеді.
Informburo.kz порталында құқық, заң, қоғамдық қауіпсіздік, адам құқығы, жастар тәрбиесі секілді тақырыптардың кең қамтылуы – бұл ұлт болашағына алаңдаушылық пен кәсіби жауапкершіліктің айғағы. Әрбір мақалаңыз – тек жаңалық емес, ол – азаматтық санаға әсер ететін қуатты құрал. Әсіресе құқықтық мәдениетті арттыруға бағытталған материалдарыңыз халықтың заңға деген сенімін күшейтуге ықпал етуде.
Полиция майоры ретінде мен үшін қоғам мен құқық қорғау құрылымдарының арасында сенімді байланыс орнату – күнделікті қызметімнің маңызды бөлігі. Бұл сенім тек әрекетпен емес, ашық әрі шынайы ақпарат арқылы да қалыптасады. Informburo.kz – осы сенімді нығайтып отырған маңызды дәнекердің бірі. Сіздердің адал еңбектеріңіз, кәсіби принциптеріңіз және халық алдындағы ашық ұстанымдарыңыз – бүгінгі заман журналистикасының үлгісі. Қай тақырыпты жазсаңыз да, оның астарында терең талдау мен шынайы жанашырлық жатқанын байқаймыз.
Қадірлі редакция! Алдағы уақытта да ел мүддесі үшін қалам тербеп, әділдік пен ақиқат жолынан таймай, жаңа белестерді бағындыра беріңіздер! Сіздерге зор денсаулық, ұжымдық бірлік, шығармашылық табыс пен үздіксіз даму тілеймін! Ақпарат әлеміндегі адал еңбектеріңіз елмен бірге жасай берсін!
Алмаз Шарман, Қазақстанның профилактикалық медицина академиясының және Ұлттық дұрыс тамақтану орталығының президенті:
– 10 жыл ішінде Informburo.kz Қазақстан медиакеңістігінде берік және құрметті орынға ие болды. Басылым объективті журналистика принциптеріне адал болып, цифрлық дәуірдің қарқынды өзгерістеріне бейімделе алды. Әсіресе, дәстүрлі жаңалықтар ұсыну мен қазіргі блогосфераға тән элементтер арасындағы теңгерімді табу қабілетін жоғары бағалаймын. Бұл стиль Informburo.kz порталын танымал етіп, ақпаратты кең аудитория үшін қолжетімді және тартымды етеді. Меніңше, басылымның жауапты медиатұтыну мәдениетін қалыптастыруға қосқан үлесі жоғары бағаға лайық.
Ежелгі заманнан бері адамзат ойы мен сезімін жеткізуге ұмтылуда – үңгірдегі суреттер мен иероглифтерден бастап, қолжазбалар, баспа және заманауи электрондық форматтарға дейін. Тәуелсіз медиа қоғам диалогының басты өткізгіштері, объективті ақпарат көздері және қоғамның әлемді сезінуінің көрінісі болды және солай қала береді. Бүгінгі күні, коммуникация жылдам сандық ағынға айналғанда, сапалы контентке – дәл, қысқа және сыналған ақпаратқа қол жеткізу ерекше маңызды. Тәуелсіз медиа әртүрлі көзқарасты тыңдауға, ешкімнің мүддесіне тәуелді болмай, сенімді фактілер негізінде пікір қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бұл кез келген қоғамның демократиялық және интеллектуалдық дамуының негізгі іргетасының бірі.
Ақпаратты тарату жылдамдығы экранға жанасу арқылы өлшенетін заманда оқырманның назарын көбінесе шындық емес, эмоционалды әсер мен визуалды көрініс жаулап алатындықтан, кәсіби бағытты сақтау ерекше маңызды. Журналистер үшін бұл басты мақсаттан адаспай, шындық, адалдық және оқырманға құрмет көрсету дегенді білдіреді. Оқырмандарға келсек, маңызды мен екінші дәрежеліні ажырата білу, ақпаратты сыни тұрғыдан қабылдау және тексерілген көздерге сену керек. Informburo.kz порталына стилін сақтай отырып, журналистік тереңдік пен жеделдікті жоғалтпауын, жауапты медиаға үлгі болып қалуын тілеймін. Ал оқырмандарға – қызығушылық, ақпаратты саналы тұтыну және білімнің әлемді қабылдауды қалай өзгертетінінен шабыт алуын тілеймін.
Оқи отырыңыз: Какой он, читатель Informburo.kz, и о чём ему интересно читать
Ардақ Тұрғанбаева, №2 Алматы қалалық емхананың жалпы практика дәрігері:
– Құрметті Informburo.kz порталының қадірлі редакциясы мен шығармашылық ұжымы! Сіздерді еліміздің ақпараттық кеңістігінде жарқын әрі мазмұнды жол салып келе жатқан кәсіби медиа алаңы – Informburo.kz порталының 10 жылдық мерейтойымен шын жүректен құттықтаймын! Он жыл бойы ақпарат тарату, қоғаммен ашық әрі адал диалог құру жолында жасаған қажырлы еңбектеріңіз – қазіргі заман журналистикасының нағыз үлгісі. Бұл жылдар ішінде сіздер миллиондаған оқырманға жол тауып, ел ішіндегі өзекті мәселелерді батыл көтеріп, дер кезінде шынайы ақпарат ұсыну арқылы халықтың сеніміне ие болдыңыздар.
Жалпы практика дәрігері ретінде мен күнделікті адамдардың денсаулығына ғана емес, олардың күйзеліске, уайымға, үміт пен сенімге толы ішкі дүниесіне де куә боламын. Осындай сәттерде дұрыс әрі сапалы ақпараттың адам психологиясына, рухани жағдайына және өмірге деген көзқарасына қаншалықты әсер ететінін анық түсінемін. Informburo.kz порталы тек жаңалық таратумен шектелмей, ел азаматтарының таным көкжиегін кеңейтіп, ойына серпіліс, жүрегіне үміт сыйлап отыр.
Порталдарыңызда денсаулық сақтау саласына арналған, кәсіби деңгейде дайындалған, түсінікті әрі пайдалы материалдар жиі жарық көреді. Бұл – біз сияқты сала мамандары үшін де, қарапайым тұрғындар үшін де өте маңызды әрі қажетті ақпараттар көзі. Әсіресе соңғы жылдардағы пандемия кезеңінде сіздер халыққа тек ресми дерек қана емес, дұрыс бағыт-бағдар беретін сапалы контент ұсына алдыңыздар. Бұл – медианың адам өміріне тікелей ықпал ете алатын қуатты құрал екенін айқын дәлелдеді.
Сіздердің әрбір мақалаларыңыздың артында үлкен еңбек, зерттеу, дәлдік пен жауапкершілік жатқанын жақсы білеміз. Бүгінгі цифрлық ақпарат тасқынында шынайы дерек пен обьективті көзқарасқа негізделген журналистика ауадай қажет. Informburo.kz осы талаптың үдесінен шығып, қазақ қоғамының ақпараттық мәдениетін арттыруға зор үлес қосып келеді. Алда бұдан да жарқын жетістіктер, жаңа биіктер күтіп тұр. Оқырманмен арадағы берік сенім, адал ұстаным, кәсіби біліктілік – бұл сіздердің алдағы онжылдықта да өздеріңізді биіктен көрсететін басты құндылықтарыңыз болмақ. Құрметті әріптестер! Сіздерге зор денсаулық, сарқылмас шабыт, тың серпін мен үздіксіз өсім тілеймін! Ақпарат әлеміндегі адал жолдарыңыздан айнымай, әрдайым ел сенімінің үдесінен шыға беріңіздер!
Қарлығаш Жаманқұлова, ""Әділ сөз"" халықаралық сөз бостандығын қорғау қорының президенті:
– Жеке мен үшін Informburo.kz мәңгі бақи Михаил Дорофеевтің есімімен байланысты болады – ол жоғары деңгейлі маман, азамат, принциптеріне берік тұлға. Оның энергиясы мен ішкі еркіндігі редакцияның ДНҚ-сында мәңгі сақталады. Informburo.kz – Қазақстандағы жаңалықтарды тек хабарлап қоймай, журналистік стандарттарға сай келетін жоғары деңгейдегі үлгі болуды мақсат еткен санаулы медиа-ресурстардың бірі. Осы 10 жыл ішінде ол көптеген адам үшін бағдар болды, тек сенімділік пен этика мәселелерінде емес, сонымен қатар объективті журналистика принциптеріне айрықша адалдығымен де ерекшеленді. Өйткені оларсыз мемлекет пен қоғам соқыр. Күшті, батыл, кәсіби медиасыз басты шешімдер қабылдау мүмкін емес – мемлекет деңгейінде де, қарапайым адам деңгейінде де. Тәуелсіз журналистика – бұл қауіп емес, тұрақтылықтың негізі. Әсіресе күрделі уақыттарда объективті журналистиканың рөлі қаншалықты маңызды екенін байқауға болады. Өйткені журналистика ең алдымен жекелеген мүдделерге емес, адамдарға қызмет етеді.
Редакцияға батылдық пен абыройды жоғалтпауды тілеймін. Маңыздысы – сіздердің ыңғайсыз сұрақтар қойып, тақырыптарды терең зерттеп, қаржылық тұрақтылықтарыңызды сақтауыңыз. Оқырмандарға тілек – мұқият болып, сұрақтар қою, сапалы БАҚ-ты қолдау және ұмытпау: шынайы журналистика сіздің ынтымақтастығыңызды талап етеді.
Расул Рысмамбетов, Қаржы сарапшысы:
– 10 жыл ішінде Informburo.kz Қазақстан медиа кеңістігінің маңызды ғана емес, сонымен қатар ажырамас бөлігіне айналды – тәуелсіз, жедел және бейжай қарамайтын. Бұл кәсіби стандарттарды сақтай отырып, тірі, дәл және әлеуметтік сезімтал ресурс болу сирек кездесетін қасиет. Informburo.kz тек жаңалықтарды хабарлап қоймай, қоғамға болып жатқанды түсінуге, сұрақтар қоюға және өз көзқарасын қалыптастыруға көмектеседі.
Мен Informburo.kz порталын оқымайтын күн болады деп елестете алмаймын. Өйткені тәуелсіз медиа жоқ болса, кемел қоғамның да болуы мүмкін емес. Олар – мемлекеттің айнасы мен ар-ожданы. Дәл осы тәуелсіз редакциялар жиі ыңғайсыз, бірақ даму үшін қажетті тақырыптарды көтереді. Олар ой-өрісті кеңейтеді, естілмегендерге дауыс береді және қоғам мен билік арасында сенім кеңістігін қалыптастырады. Белсенді медиа тек журналистика емес, ол болашақ құрылысшыларының бір бөлігі.
Бірден болмаса да, біраз уақыт өткеннен кейін тәуелсіз БАҚ-ты сынағандар олардың дұрыстығын мойындап қана қоймай, көмекке де жүгінеді. Informburo.kz – мерейтойларыңызбен құттықтаймын! Редакцияға журналистік батылдығын, адамгершілігін және терең кәсібилігін сақтап қалуын тілеймін. Сөздеріңіздің ары қарай да естілуін, құрмет және сұранысқа ие болуын тілеймін. Ал оқырмандарға  зейінділік, сыни ойлау және мейірімділік: адал медиа тек адал әрі қызығушылық танытқан оқырман болғанда ғана жұмыс істейді. Мен сіздерді оқитыныма, кейде өз пікірімді сіздердің көмегіңізбен жеткізе алатыныма мақтанамын. Мұны ұзақ жылдар бойы жасағым келеді.
Назира Бурханова, Психоаналитикалық бағыттағы психолог, коуч:
– Құрметті Informburo.kz ұжымы! Сіздерді халқымызға шынайы әрі сапалы ақпарат ұсынып келе жатқан кәсіби медиа-платформа – Informburo.kz порталының 10 жылдық мерейтойымен шын жүректен құттықтаймын!
Он жыл – ақпарат кеңістігінде тек уақыт өлшемі емес, бұл – идеяға, жауапкершілікке, қоғамға деген адалдыққа негізделген үлкен рухани жол. Сіздер осы онжылдық ішінде өз бағытыңызды анық айқындап, тек жаңалық жеткізуші ғана емес, саналы қоғам қалыптастыруға үлес қосып келе жатқан терең ойлы алаңға айналдыңыздар. Бұл – бағалауға тұрарлық биік жетістік.
Психолог әрі коуч ретінде мен үшін ақпарат – адамның ішкі әлеміне әсер ететін ең қуатты құралдың бірі. Себебі әрбір сөз, әрбір ой санада із қалдырады, ал дұрыс құрылмаған ақпарат – адамның өзіне деген сенімін әлсіретіп, болмысын бұлыңғыр ете алады. Осы тұрғыдан алғанда Informburo.kz порталының өз материалдары арқылы елге үміт, ойға бағыт, жүрекке сенім ұялата білетіні – нағыз кәсіби шеберлік пен адами биіктік.
Сіздердің қоғамдағы өзекті мәселелерді батыл көтеріп, талғамы жоғары оқырман үшін сараптамалық мақалалар ұсынуларыңыз – ақпаратқа деген мәдениеттің қалыптасуына ықпал етіп отыр. Медиада сенім дағдарысы белең алған қазіргі уақытта сіздер шынайылықты, дәлдікті және адам тағдырына деген жанашырлықты бірінші орынға қойып, кәсіби этиканың биік үлгісін көрсетіп келесіздер.
Мен үшін ерекше құндысы – сіздердің материалдарыңыздың жай фактімен шектелмей, адамның жан дүниесіне үңіліп, терең мән бере алатыны. Бұл тек журналистика емес, бұл – адамның адамға айналуға ықпал ететін үлкен рухани еңбек. Осы арқылы сіздер біреуге – ой тастадыңыздар, біреуге – үміт, енді біреуге – шешім қабылдауға күш бердіңіздер. Әсіресе менталдық денсаулық, тұлғалық даму, отбасы мен бала тәрбиесі, қоғамдағы психологиялық құбылыстар жайлы материалдарыңыз үшін алғыс білдіремін. Бұл тақырыптар біз үшін аса маңызды және әлі де көптеп қозғала беруі тиіс. Сіздер бұл бағытта да көш бастап келесіздер.
Құрметті Informburo.kz ұжымы! Алдағы уақытта да елдің еңсесін тіктейтін, рухын көтеретін, ұлт болашағына қызмет ететін сапалы контент ұсына беріңіздер! Әрбір жазған сөздеріңіз, көтерген тақырыптарыңыз санаға сәуле, жүрекке жылу сыйлап, қоғамның сапалық өсуіне үлес қоссын! Сіздерге сарқылмас шабыт, кәсіби табыс пен жаңа биіктер тілеймін! Адал еңбектеріңіз халықпен бірге жасай берсін!
Оқи отырыңыз: Шетелдегі маусымдық жұмыс: Қай елдерге баруға болады және қандай құжаттар керек
Қаламқас Сәкенқызы, ""Бәйтерек"" Ұлттық басқарушы холдингі"" АҚ баспасөз қызметінің бас маманы:
– Informburo.kz Қазақстанның жетекші медиалары арасында сенімді және лайықты орнын алды. Осы 10 жыл ішінде сіздер объективті, терең және жедел ақпарат көзі ретінде өз беделдеріңізді қалыптастырдыңыздар. Сіздің жұмысқа деген көзқарасыңыздың арқасында платформаға деген сенім кәсіби қауымдастық пен кең аудитория арасында тұрақты жоғары болып отыр.
Тәуелсіз медиа ашық қоғамның дамуы үшін маңызды рөл атқарады. Олар күн тәртібін анықтайды, маңызды мәселелерді көтереді, диалог мәдениетін қалыптастырады және медиа сауаттылық деңгейін арттырады. Күшті медиа болмаса, қоғамдық институттардың дамуы да, бизнесте және мемлекетте ашықтықтың артуы да мүмкін емес.
Informburo.kz командасына шабыт, кәсіби өсу және тез өзгеретін ақпараттық кеңістікте тұрақтылық тілеймін. Оқырмандарға – сыни ойлау және сапалы журналистикаға деген қызығушылық. Әрбір келесі жыл одан да табысты болсын.
Құрметті Informburo редакциясы!
Сіздерді 10 жылдық мерейтойларыңызбен құттықтаймын! Бұл кез келген медиа үшін маңызды дата, ал Informburo.kz үшін – өз қызметімен мақтануға лайықты себеп. Осы жылдар ішінде сіздер сенімді, тәуелсіз және кәсіби ақпарат көзі ретінде танылдыңыздар. Материалдарыңызды ұсыну тәсілі, егжей-тегжейлерге назар бұру және күн тәртібіне жедел әрекет ету қабілеттеріңіз үлкен құрметке лайық.
Біз сіздермен көптеген жылдар бойы ынтымақтасып келеміз, мен әрдайым сіздердің ашықтықтарыңызды, принципшілдіктеріңізді және диалог құру қабілеттеріңізді атап өтемін. Мұндай медиа қоғамға қажет – дәл сіздер ақпаратты саналы тұтыну мәдениетін қалыптастырып, Қазақстандағы журналистиканың жоғары стандартын қолдайсыздар.
Informburo.kz командасына одан ары даму, кәсіби өсу және адал аудитория тілеймін. Жұмыстарыңыз үшін рахмет.
Мустафа Дастан Бақытұлы, №2 қалалық емхананың Мамандандырылған емдеу-диагностикалық профилактикалық бөлімшесінің меңгерушісі:
– Құрметті Informburo.kz редакция ұжымы! Сіздерді еліміздің ақпарат кеңістігінде ойып тұрып орын алған беделді медиа-портал – Informburo.kz-тің 10 жылдық мерейтойымен шын жүректен құттықтаймын! Он жыл – ақпараттық салада аз уақыт емес. Бұл – үздіксіз ізденісті, кәсіби адалдықты, батылдықты және қоғам алдындағы үлкен жауапкершілікті талап ететін жол. Informburo.kz осы жылдар ішінде өз оқырманының сенімін ақтап, мемлекеттік және қоғамдық маңызы бар мәселелерді дер кезінде, ашық және жан-жақты қозғап келе жатқан маңызды ақпарат көздерінің біріне айналды.
Денсаулық сақтау саласының маманы ретінде мен үшін қоғам мен адамның дені сау болуы тек физикалық жағдаймен ғана өлшенбейді. Ақпараттың тазалығы, шынайылығы мен бағыттылығы да – қоғамдық саулықтың айнасы. Сіздердің порталдан тараған әрбір жаңалық пен сараптамалық материал – оқырманның санасында сау көзқарас қалыптастыруға ықпал ететін ерекше құрал. Informburo.kz ұжымы жылдар бойы денсаулық, әлеуметтік әділет, білім беру, экология, құқық және мәдениет секілді маңызды тақырыптарды тереңінен қозғап, мәселенің мәнісін ашуға тырысып келеді. Бұл – ел игілігіне бағытталған үлкен еңбек, сонымен бірге ұрпаққа қалатын құнды ақпараттық мұра.
Журналистика – адамзат пен қоғам арасындағы алтын көпір. Сіздердің бұл көпірді мықты негізде ұстап тұрып, ел мен елдің, адам мен адамның арасында сенім орнату жолындағы қажырлы еңбектеріңізді шынайы бағалаймыз. Сапалы контент, обьективті ұстаным, тың деректерге сүйенген сараптамалар, батыл әрі дәлелді пікірлер – мұның бәрі сіздердің кәсібиліктеріңіздің көрінісі. Пандемия кезінде және басқа да дағдарыс жағдайларында халыққа шынайы әрі жедел ақпарат беріп, медициналық саладағы қиындықтарды ашық жеткізе білгендеріңіз – дәрігерлер қауымы үшін де ерекше қолдау болды.
Осындай күрделі заманда ақиқатты бұрмаламай, ел үшін еңбек ету – нағыз азаматтық ұстаным мен кәсіби биіктіктің белгісі. Қадірлі ұжым! Алдағы жылдары да тың серпінмен, жаңа ойлармен, қоғам игілігі жолындағы қажырлы еңбекпен оқырман жүрегінен орын алып, абыройларыңыз биіктей берсін! Ақпарат әлеміндегі адал жолдарыңыз бен биік беделдеріңіз ұзақ жасасын! Сіздерге мықты денсаулық, шығармашылық табыс, кәсіби шабыт және елдік мұраттарға жетелейтін нық сенім тілеймін!
Оқи отырыңыз: Алматыда мамыргүлдерді қай жерлерде тамашалауға болады
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",4 мамырда Informburo.kz порталының ақпарат тарата бастағанына 10 жыл толды!,,2025-05-05T16:47:20+05:00
cifrlyq-egemendik-memlekettik-sekara-nege-kiberqylmys-alemimen-kureske-kedergi,informburo.kz,Цифрлық егемендік: Мемлекеттік шекара неге киберқылмыс әлемімен күреске кедергі,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/cifrlyq-egemendik-memlekettik-sekara-nege-kiberqylmys-alemimen-kureske-kedergi,"Әлем елдері арасындағы шиеленістер, саяси-әскери қақтығыстар, сауда соғысы және экономикалық дағдарыстар мемлекеттік қана емес цифрлық қауіпсіздіктің де маңызды екенін айқын ете түсті. Киберәлемде шекара жоқ екені белгілі. Ендеше әлемге ортақ киберкеңістікте әр ел өзінің цифрлық егемендігін қалай сақтай алады? Мамандар бұл сұраққа жауапты дәстүрлі Positive hack days фестивалінің аясында іздеді.
Сала мамандары әлемде тұрақтылық болмағанымен, киберәлемде тұрақтылықты қамтамасыз етуге әлі де мүмкіндік барына сенімді. Бұл үшін елдер цифрлық әлемдегі қауіпсіздіктің мемлекеттердің бәріне ортақ архитектурасын, яғни жалпы стандарттары бойынша келісімге келуі тиіс.
""Сайберус"" қорының және Positive technologies компаниясының негізін қалаған Юрий Максимовтың айтуынша, соңғы жылдары әлем елдері өзара ""шекараларын жапқаннан"" кейін өз технологияларын жасауға кірісті. Яғни, бұған дейін барша ел ортақ қолданып келген технологиялардың әр елде балама түрлері әзірлене бастады. Бұл жол цифрлық егемендікті қамтамасыз еткенімен, маман оны өркениет жолы деп есептемейді.
Юрий Максимов, ""Сайберус"" қорының негізін қалаушы:
– Әлемде көптеген ел бар және олардың бәрі өз азаматтарына қажет технологияларды жасап шығаратын болса, қанша ресурс, қанша күш, қанша еңбек қажет екенін есептей беріңіз. Мен мұны өркениеттің жолы деп есептемеймін. Оның орнына цифрлық әлемнің баршаға ортақ архитектурасын жасауға тиіспіз. Стандарттар ортақ болса, әр ел оның өзіне тиесілі бөлігін жасай алар еді. Рас, қазір әлем тыныш емес және мемлекеттер арасында келіспеушіліктер көп. Бірақ, цифрлық әлемде келіссөз жүргізуге, ортақ келісімге келуге әлі уақыт бар деп есептеймін.
Сондықтан, бізге киберБҰҰ рөлін атқаратын ұйым керек. Ол цифрлық стандарттардың ортақ болуын және елдердің осы стандарттарды бұлжытпай ұстануын қамтамасыз етуі керек. Цифрлық әлемде ешбір ел өзге елге тәуелді болмауы, бір-біріне ықпалын жүргізбеуі керек. Әрине, бұл әлемде де ірі елдер мен әлсіз елдер болады. Бірақ, ешкім өз технологияларын ықпал ету құралына айналдырмауы тиіс. Оның орнына әріптестікте жұмыс істеуі шарт. Егер бір елдің дайын әрі сәтті шыққан технологиясы болса, басқа елдердің оны қайталап көшіріп, өзіндік нұсқасын әзірлеп қажеті қанша? Сондықтан бұл салада жетістікке жеткен елдер қай технологияларды жасау қажет емес екенін, ал қайсын әзірлеу керектігі жөнінде айтып, өз тәжірибесімен бөлісе алатың алаң қажет.
Оқи отырыңыз: Standoff 15 киберсайысы: Қазақстан мен Ресейдің құрама командасы екінші орын иеленді
Цифрлық әлемде шекара болмағанымен, мемлекеттік шекараның болуы тек технологияларды дамытуға ғана емес киберәлемдегі қылмыстармен күреске де кедергі келтіріп отыр. Бұл туралы Қазақстан мысалында Қазақстанның Цифрлық даму министрлігі Ақпараттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы Руслан Әбдіқалықов айтып берді. Оның сөзінше, қылмыс әлемімен күресте мемлекеттер арасындағы өзара әріптестіктің әлсіздігі үлкен тосқауыл болып отыр.
Руслан Әбдіқалықов, Қазақстанның Цифрлық даму министрлігі Ақпараттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы:
– Қазақстанда барлық қылмыс ішінде киберқылмыстар өз үлесі бойынша бірінші орында. Біздің киберқылмыстармен күресте көбіне жеңіліп жатуымызға қылмыстық әлемде шекара деген дүниенің болмауы себеп . Оларда ұлт, мемлекет, шекара деген ұғымдар жоқ. Киберқылмыскерлердің жалғыз мақсаты – өзгелердің қаражаты есебінен баю ғана. Бұл мақсатқа қол жеткізуге оларға мемлекеттік шекара ешқандай тосқауыл емес.
Ал мемлекеттерге қылмыс әлемімен күресте осы шекара және елдер арасындағы өзара әрекеттің әлсіздігі үлкен кедергі. Қазақстан мысалында айтсақ, біздің елде қаржылық алаяқтық жасап, шетелге қашып кеткендерді біз кез-келген елден экстрадициялай алмаймыз. ""Өз халқымызға тигізіп жатқан зияны жоқ болса, бұл іске араласып нем бар"" дейтін елдер табылады. Сондықтан, Қазақстан киберқауіпсіздік мәселесінде елдер арасындағы шекараны жойып, мемлекеттердің бірге ашық әрі адал жұмыс жүргізуін қолдайды. Ешбір ел жалғыз өзі киберқылмыс әлемін жеңе алмайды. Тек бірігу арқылы ғана біз оларға жедел әрі нақты жауап бере аламыз.
Оқи отырыңыз: Ұлттық банк пен телеком операторлары антифрод орталықтарын біріктіруде. Бұл не үшін қажет
Халықаралық әріптестікті дамыту қажеттігі туралы пікірді Security Vision бас директоры Руслан Рахметов те қостады. Компания басшысы цифрлық технологияларды әзірлеушілердің коллаборациясы жеке өнімдер емес тұтас шешімдер әзірлеуге негіз болатыны туралы айтты.
Руслан Рахметов, Security Vision бас директоры:
– Киберқылмыс әлемімен күресті күшейту үшін әлбетте халықаралық әріптестікті дамыту қажет. Бұл ретте жекелеген вендорлардың халықаралық нарыққа жалғыз шығуынан гөрі бұл бағытта бірлескен жұмыс жүргізу тиімді болады. Вендорлардың коллаборациясы бір-бірін толықтыруға және жекелеген өнімдерді емес, техникалық тұрғыдан толыққан, тапсырыс иесіне кешенді пайда әкелетін нақты шешімдерді сатуға мүмкіндік береді .
Бұл стратегияны жүзеге асыруда, сондай-ақ, вендорлардың басын ортақ мақсат аясында қосатын біріктіруші күштің болғаны маңызды. Оған қоса, компаниялардың қызметін халықаралық аренада GR аясында сәтті жүзеге асыру үшін мемлекеттік қолдау да қажет.
Оқи отырыңыз: ""Қазақша сөйлеңіз"". Ақпараттық қауіпсіздік комитетінің басшысы алаяқтармен күрес туралы
Positive Technologies бас директоры Денис Баранов бұл тұрғыда әлем елдерінің вендорлары, яғни цифрлық технологияларды әзірлеуші компаниялар әріптестікке дайын деп есептейтінін жеткізді. Оның сөзінше, бұл сала өкілдерінің базалық мүдделері мен құндылықтары ортақ.
Денис Баранов, Positive Technologies бас директоры:
– Цифрлық егемендік дегеніміз – көрші елдердің технологияларын өзіндік жаңа технологиялармен ауыстыру емес, технологияларға берілетін сенімділіктің деңгейі . Соңғы жылдар біздің индустриядағы компаниялардың бәрі дерлік децифровизацияны жою бағытында жұмыс істеп жатыр.
Сондықтан, киберқауіпсіздік саласында коммерциялық бәсекелестік аса байқалмайды. Компаниялардың бәрі ортақ құндылықтар аясында біріккен.
Оқи отырыңыз: ""Стоп кредит"": несие алу мүмкіндігін бұғаттау сервисі алаяқтарға тұсау болды ма
Мамандардың түйіндеуінше, цифрлық егемендік – қандай да саяси қозғалыстар мен оқиғаларға қарамастан, цифрлық технологияларды қолданушылар мен мемлекеттің мүддесін сақтау. Бұл ретте қолданушылардың мүддесі өздеріне үйреншікті сервистерді пайдалану болса, мемлекеттің мүддесі – ұлттық қауіпсіздікті қорғау. Осы екі мүдденің тоғысуы үшін әлем елдері келісімге келіп, әріптестікте жұмыс істеуі тиіс.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Цифрлық әлем қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін ортақ келісімге келуге әлі уақыт бар, деп есептейді мамандар.",,2025-05-28T10:00:00+05:00
dombyrany-dybys-tani-biletin-adam-zasauy-kerek-seber-zolausy-turdygulovpen-suxbat,informburo.kz,"""Домбыраны дыбыс тани білетін адам жасауы керек"". Шебер Жолаушы Тұрдығұловпен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dombyrany-dybys-tani-biletin-adam-zasauy-kerek-seber-zolausy-turdygulovpen-suxbat,"Жолаушы Тұрдығұлов – ""Үкілі домбыра"" және ""Дана қобыз"" сайысының бас жүлдегері, ""Алтын домбыра"" және ""Алтын қобыз"" сыйлығының иегері, шетелдегі түрлі қолөнер көрмелеріне қатысып, қазақтың ұлттық аспаптарын дәріптеп жүрген ""Қазақтың Страдивари"". Ол ағаш жонған шебер ғана емес, домбыра жасаудың қыр-сырын үйретіп, талай шәкірт тәрбиелеген құрметті ұстаз.
Шебердің қолынан шыққан домбыралар Секен Тұрысбек, Алтынбек Қоразбаев, Мақпал Жүнісова, Қайрат Байбосынов секілді елге белгілі өнер иелерінің қолында күмбірлеп жүр. Жолаушы Тұрдығұловтың екі домбырасы Америкадағы әлем музыка аспаптарының музейінде тұр.
Информбюро тілшісі екі мыңнан астам аспап жасаған, зейнетке шықса да Құрманғазы атындағы халық аспаптар оркестрінде реставрация шебері болып жұмыс істеп жүрген Жолаушы Тұрдығұловпен аз-кем сұхбаттасты.
– Қай кезден бері бұл өнермен айналысып жүрсіз?
– Елу жылдан астам уақыт музыкалық аспап жасаумен айналысып келемін. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде 27 жылдай ұстаздық еттім. Ағашты көркемдеп өңдеуден сабақ бердім. Музыкалық аспаптар, ағаштан жасалатын тұрмыстық бұйымдар жасауды үйреттім. Хоббиім музыкалық аспаптар жасау болғандықтан соған көбірек көңіл бөліп, көп шәкірт тәрбиеледім. Бүкіл Қазақстанда ""Жолаушы мектебі"" деген мектеп бар. Музыкалық аспаптардың үнінің сапасы, дәстүрлі дыбыстарды қайта жаңғырту, аспаптардың түп негізі қалай болған және қалай өрістеген, ұмытылып бара жатқан кейбір аспаптарды қайтадан дүниеге әкелу секілді көптеген жұмыс атқарылды.
Белгілі өнер қайраткерлері, бұрынғы сал-серілер, күйшілер мен домбырашылар ұстаған аспаптарды жаңғыртып, қайта дүниеге әкелдім.
Көп шәкірт қалдырдым деп мақтанышпен айта аламын. Бүкіл Қазақстан бойынша өнер қайреткерлерінің аспаптарының жартысын менің шәкірттерім жасайды. Қазір құрметті демалыстамын. Құрманғазы оркестрінде реставрация шебері болып жұмыс істеймін.
– Музыкалық аспапты жасау бар да, оның үнін шығару бар ғой. Кейде домбыраның сырт келбеті қанша әдемі болса да, тартқанда үні дұрыс шықпайды. Түрін де, үнін де қалай келістіру қажет?
– Домбыраның дыбысын шығару үшін бет қақпағын дұрыстап жабу керек. Материал дұрыс таңдай білу де маңызды. Соның барлығы синтез болғанда ғана дыбысы жақсы шығады. Ол үшін дыбысты, ағашты тани алу керек. Дыбысты ажырата алу қабілеті болуы қажет. Акустикалық ағаштардың жақсысын таңдай білгені жөн.
Ағаш біраз жыл кебуі керек. Дизайны қанша керемет болса да, үні болмаса ол – аспап емес.
Қарапайым түрде жасалса, бірақ дыбысы керемет болса, бағасы да қымбат болады.
Бұрынғы шеберлердің біраз аспабы сақталып қалды. Жоғалып кеткен үндер бар. Үнтаспаға жазылып қалған Дина әжеміздің домбырасының үні, кейінгі Қалижан Тілеуов, Рүстембек Омаров, Сұлтанғали Лұқпанов тартқан домбыралардың үні қазір жоқ.
Оқи отырыңыз: Абай мен Шәкәрім, Махамбет пен Біржан салдың домбырасы сақтаулы Ықылас музейінен фоторепортаж
– Олар тартқан домбыра үнін қайта жаңғыртуға бола ма?
– Иә, болады. Оған уақыт керек. Көне дыбыстар ғой. Мысалы, Сахараның дыбысын, қырылдаған шалдардың дыбысын береді. Қазіргі дыбыстардың барлығы нотаға, оркестрге лайықталған таза дыбыстар. Бұрындары домбыра дыбыстарында өте таза дыбыс болмаған. Өзіндік бір қыжыл, құлаққа жағымды дыбыстар болған. Дәстүрлі дыбыстар жоғалып бара жатыр. Мысалы, Әбікен Хасеновтың ""Қоңыр"" деген күйі бар. Сол Әбікеңнің қалдырып кеткен үнін табу қиын. Ол да уақытымен келеді. Аспап тартыла-тартыла біраз жылдан кейін дыбысын табады.
– Кезінде әрі өңірдің күйшілік мектебі болды ғой. ""Қазір бәрі біртұтас болып кетті, ерекшелік қалмады"" дегенді естиміз. Оған не себеп? Сол мектеп өкілдері тартқан домбыра үнінің сақталмауы себеп пе?
– Жас кезде домбырашылар алып-ұшып тұрады. Оларға виртуоз, жылдам күй керек әрі технкиаға көбірек көңіл бөледі. Ал жүректпен тарту тыс қалып қояды. Сондықтан бәрінің өнері бірдей сияқты болып көрінеді. Келе-келе салиқалы жасқа жеткен кезде ойлана бастап, байсалды күйлерге, философиялық дүниелерге көшеді. Бір қарағанда бірдей сияқты, бірақ бір деп айтуға болмайды.
Әртүрлі мектеп бар. Батыстың төкпе күйлері, Алтай күйлері, Тарбағатай күйлері, Қытайдан келген қандас күйшілеріміз, Жетісу күйлері бар. Ақырын-ақырын тармақталып жатыр.
Бұрындары шертпе күйге көңіл бөлінбеген соң ұмытылып кетті.
Шертпе күйдің ең соңғы өкілі Уәли Бекеноватан кейін бұл күй жоғалып кетті. Қазір Біләл Ысқақ қолдауымен шертпе күй сыныптары ашылды. Басқа да ұлттық аспаптардың сыныбы ашылып жатыр. Осы ғасырда музыкалық аспаптарымыз өрістеп, қайта жаңғырып жатыр. Шеберлердің кәсібилігі өсіп, өте жоғары деңгейге жетті деп айтуға болады.
Оқи отырыңыз: ""Қазақтан бұрын домбыра болған"". Домбыраның тарихын білесіз бе?
– ""Нағыз қазақ – қазақ емес, нағыз қазақ – домбыра"" дегендей ұлттық өнерімізді келешек ұрпаққа мирас етіп қалдыру үшін мектеп бағдарламасына домбыраны міндетті пән ретінде қосу керек деген ұсыныс айтылып жатыр. Сіз бұған не дейсіз?
– Өте қуантатын жайт. Барлық мектептің жанында домбыра үйірмелері бар. Нағыз қазақи Көкіл мектебінде балалар бірінші сыныптан бастап нотасыз, құймақұлақ арқылы домбыра тартады. Домбыраның маңызы артып, беделі өсіп, бүкіл әлемде домбыраға деген қызығушылық пайда болып жатыр. Димаш Құдайбергеннің домбыра тартуды үйренгісі келетін шетелдік жанкүйерлері көп. Шетелден бізге тапсырыс беретіндер аз емес. Екі ішектен төгілген үнді естіп таң қалады.
Бұл – ешкімде жоқ қайталанбас, қасиетті де киелі аспап.
Әр қазақтың үйінде домбыра ілініп тұруы керек. ""Келген қонақ домбыра сұрағанда ұят екен"" деп домбыра алдыртып жатыр. Қазақта ғана бар күй өнері материалдық байлығымыз болып танылды. Домбыра күнін атап өтеміз. Сондықтан домбыраның болашағы жарқын деп ойлаймын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жолаушы Тұрдығұловты өнерсүйер қауым &quot;Қазақтың Страдивари&quot; деп те атайды.,,2025-05-27T16:16:16+05:00
erzan-babaqumarov-2025-zobasy-turaly-aqs-ozin-zane-bukil-alemdi-qalai-ozgerte-alady,informburo.kz,"Ержан Бабақұмаров ""2025 жобасы"" туралы: АҚШ өзін және бүкіл әлемді қалай өзгерте алады",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/erzan-babaqumarov-2025-zobasy-turaly-aqs-ozin-zane-bukil-alemdi-qalai-ozgerte-alady,"Informburo.kz редакциясы саясаттану ғылымдарының кандидаты, ҚР Саяси ғылымдар қоғамдық академиясының академигі, ""Ника груп"" тәуелсіз талдау орталығының жетекшісі Ержан Бабақұмаровпен сұхбаттар сериясын жалғастырады.  Сұхбаттар АҚШ президенті Дональд Трамп кезеңіндегі жаһандық тәртіптің ықтимал трансформациясы төңірегінде өрбиді. Бұған дейінгі сұхбаттарда ол Америка басшысының мемлекетті корпорация ретінде басқаратыны және оның келіссөз жүргізу стилі туралы баяндаған еді.
Бүгінгі тақырып – АҚШ-та соңғы жылдары ең көп талқыланып жатқан саяси құжаттардың бірі – ""2025 жобасы"". Ол елдегі бүкіл атқарушы билікке арналған жол картасына айналуы мүмкін. Бұл жобаның мән-маңызы не? Ондағы ережелер қаншалықты радикалды және оның әлемге тигізуі мүмкін ықпалы қандай?
– Ержан Жалбақұлы, батыс баспасөзі ""2025 жобасын"" ""жоғарыдан басталған революция"" деп атайды. Бұл не құжат және оған кім бастамашы болды?
– Бұл – Америка басшысы Дональд Трампқа жақын қорлар, зерттеу орталықтары және республикалық топтар әзірлеген стратегиялық платформа. Жобаға Америкадағы ең көне консервативтік институттардың бірі – Heritage Foundation жетекшілік етті.
Құжат өзі – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалыптасқан либералды мемлекетті бөлшектеудің  нұсқаулығы іспеттес. Ол қорғаныстан бастап білім беруге дейінгі, салықтардан бастап климаттық саясатқа дейінгі салалардың бәрін дерлік қамтиды. Мән-маңызы бойынша ол жай ғана сайлауалды бағдарлама емес, республикашылар жеңіске жеткен жағдайда жүзеге асырылуы тиіс техникалық регламент.
2025 жобасы – бұл құндылықтар декларациясы емес, америкалық атқарушы биліктің бүкіл архитектурасын реформалаудың жоспары.
– Құжаттың ең көп талқыға түскен тармақтарының бірі – кадрлық аппаратты жаппай тазалау. Бұл елдің демократиялық тәжірибесіне сай ма?
– Конституциялық тұрғыда – иә. АҚШ президентінің федералды ведомство басшыларын тағайындауға және қызметтен босатуға құқығы бар. Бірақ, ондаған мың мемлекеттік қызметкерді қысқартып, оларды орнына мемлекет басшысына тікелей бағынатын, адал кадрлармен ауыстыру және сол арқылы бюрократияның салыстырмалы егемендігін жою бірінші рет ұсынылып отыр.
Бұл жерде әңгіме АҚШ-та ешқашан болмаған билік вертикалін құру туралы. Бұл корпоративтік қайта құрылымдауды еске салады: бұрынғы менеджмент жұмыстан кетіп, оның орнын көзқарасы ""адал"" өз кадрларымен ауыстырады. Басты критерийлердің бірі – кәсібилік емес, адалдық.
Жоба шектеулер жүйесін Ақ үйден бастап соңғы шенеунікке дейін бағынудың бірыңғай жүйесімен ауыстыруды көздейді.
– Жоба халықаралық саясатты қалай құруды ұсынады?
– ""2025 жобасының"" логикасында ішкі шоғырлануға: мемлекеттік аппарат, көші-қон, білім беру, мәдени күн тәртібін бақылауға басымдық беріледі. АҚШ президенті ел ішіндегі күн тәртібін қарсылықсыз жедел жүзеге асыру үшін ресурстарды алуы керек. Халықаралық саясат бұл тәсілде керісінше ішкі функцияға айналады. Сыртқы әрекеттер америкалық өндірістің, қауіпсіздіктің, бірегейліктің мүдделеріне қызмет көрсетуі керек. Бұл – жаңа типтегі оқшаулануға бетбұрыс, ол бойынша АҚШ әлемнен кетпейді, бірақ онымен қатаң есеп бойынша қарым-қатынас құрады.
2025 жобасы моральдық авторитет емес, саяси және экономикалық тиімділікті қажет ететін Американы құруды ұсынады.
– Демек, біз қазір тек АҚШ емес, бүкіл әлемдік геосаясаттағы ықтимал өзгерістер туралы айтып отырмыз ғой?
– Дәл солай. Егер АҚШ ""2025 жобасын"" жүзеге асыруды бастаса, бұл тізбекті реакцияны іске қосатыны анық. БҰҰ, ДСҰ, Дүниежүзілік банк, НАТО сынды Вашингтон шешуші рөл атқарған халықаралық институттар саяси маңызын әлсіретеді, тіпті жоғалтуы мүмкін. Олар әмбебап ережелері бар алаң ретінде емес, күштік бәсекелестік логикасына толық сәйкес келмейтін ескі құралдар ретінде қабылданатын болады.
Идеологияға негізделген одақтарды мүддеге құрылған екіжақты және аймақтық келісімдер ығыстырады. Еуропалық одақ қиын жағдайға тап болады – егер Вашингтон дербес мемлекет сияқты әрекет етсе, онда трансатлантикалық бірлік саясатын (бұрынғыдай біріктірілген Батысты) жалғастыра алмайды. Қытай технологиялық және валюталық егемендікке бағыт алып, балама институттар, төлем жүйелері мен платформаларын ұсынуы мүмкін. Ал, Ресей үшін АҚШ біртіндеп шегінетін өңірлерде белгілі бір мүмкіндіктер терезесі ашылады.
Жаһандық тәртіп бөлшектенеді. Әрбір ойыншы – Қытай, АҚШ, ЕО, Ресей әмбебап ережелерге емес, өзінің тікелей мүдделеріне сүйене отырып ойын жүргізеді.
– Біз ""әлемдік қоғамдастық"" деген терминнің өзі мағынасын жойып жатқан кезеңге еніп жатырмыз. Солай ғой?
– Ең қуатты трендтердің бірі – жаһандық қоғамдастықтың орнына әрбірі өзінің айналасында ойын ережесін айқындайтын стартегиялық орталықтар жиынтығының келуі. Бұл жаңа ""темір перде"" ғана емес, жергілікті одақтар мен қысқамерзімді келісімдер жаһандық шарттардан маңыздырақ саналатын мозаикалық геосаясат.
ШЫҰ, БРИКС+, ҰҚШҰ, ОПЕК+ сынды өңірлік альянстар жаңа саяси және экономикалық өзектілікке ие болады. Бірақ олар тұтас блок ретінде емес, жекелеген елдердің ұстанымын күшейтетін құрал ретінде қарастырылады. Теңгерім икемді, тұрақсыз және күрт өзгерістерге бейім болады.
Әлем үлкен шахмат тақтасына айналады. Тек тақтада екі лагерь емес, өз траекториясы бойынша жүретін ондаған фигура болады.
– Бұл логикаға сүйенсек, ядролық альянстарға кірмейтін елдерге өз жолдарын іздеуге тура келе ме?
– Әлбетте. Мұндай елдер тек бейімделіп қана қоймай, әрбір аймақтық теңдеуде қажет бола білуді үйренуі тиіс. Геосаяси енжарлық — күн тәртібінен мүлдем жоғалудың жолы. Қазіргі әлемдік тәртіп ешкімге тұрақтылықты да, назарды да кепіл етпейді.
Сондықтан орта деңгейдегі державалар өңірлік субъектілігін күшейтіп, бастамалар ұсынып, тұрақты логистикалық және энергетикалық байланыстарды қамтамасыз етеді. Түркия, ЕО және Парсы шығанағы елдері сынды өңірлік ойыншылармен тікелей қарым-қатынас құрады. Сондай-ақ, ""әдепкі одақтар"" болмайтын жаңа әлем жағдайында сыртқы саясат стратегияларын жаңарту қажет болады.
Халықаралық қауіпсіздік архитектурасы АҚШ бастамашы болатын және ережелерді өзі белгілейтін екіжақты келісімдермен алмастырылды. Бұл жағдайдан кім ұтады? Халықаралық ойынды кім тез түсініп, оның ережелерін қабылдай алса – соның ұпайы түгел болмақ.
Біз ықпал географиясы өзгеріп жатқан жағдайда епті келіссөз жүргізу, тепе-теңдікті сақтау және жедел әрекет ету қабілеті моральдық беделден гөрі ережелерді анықтайтын дәуірге аяқ бастық.
Жаңа әлемде тұрақты серіктестер болмайды – тұрақты мүдделер ғана бар. Оны түсініп, құндылықтар, инфрақұрылым, логистика тізбегіне кіріге алатындар – аман қалады. Қалғандары өз маңыздылығын жоғалта бастайды.
Келесі сұхбаттар мына тақырыптарға арналады:
Жаңа сұхбаттар сериясын жіберіп алмаңыздар.
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сарапшы АҚШ-та ешқашан болмаған билік вертикалін құру процесі туралы әңгімеледі.,,2025-05-21T19:27:42+05:00
erzan-babaqumarov-amerika-korporaciia-retinde-nemese-donald-tramp-alemdik-geosaiasatty-qalai-ozgertip-zatyr,informburo.kz,Ержан Бабақұмаров: Америка – Корпорация ретінде немесе Дональд Трамп әлемдік геосаясатты қалай өзгертіп жатыр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/erzan-babaqumarov-amerika-korporaciia-retinde-nemese-donald-tramp-alemdik-geosaiasatty-qalai-ozgertip-zatyr,"2025 жыл тарихқа жаһандық өзгерістердің кезеңі ретінде енбек. Халықаралық процестердің тым жылдам дамып жатқаны соншалықты, тіпті кәсіби сарапшылардың өздері де оқиғаларға баға беріп үлгермей жатқанын мойындайды. Державалар арасындағы қайшылықтардың шиеленісуі, жаһандық институттардың әлсіреуі, тұрақсыздық толқындары – мұның бәрі әлемдік саясаттан бойын алыс ұстап, оны абстракт дүние санайтындардың да назарын аударып отыр.
Бұл аумалы-төкпелі құбылыстардың негізгі факторы – Дональд Трамптың Ақ үйге қайта оралуы, АҚШ-тың 45 және 47-президентінің екінші мерзімі тек саяси факт емес, ол жаһандық трансформацияның жаңа кезеңінің басталуын білдіреді. Трампизм дегеніміз не? Неге Трамптың тұлғасынан біреулер қауіптенеді, ал енді бірі үміттенеді? Орта державаларды әлемнің жаңа конфигурациясында қандай тәуекелдер мен мүмкіндіктер күтіп тұр?
Informburo.kz порталының осы және өзге де сұрақтарына саяси ғылымдар кандидаты, ҚР Саяси ғылымдар қоғамдық академиясының академигі, ""Ника груп"" тәуелсіз талдау орталығының негізін қалаушы әрі жетекшісі Ержан Бабақұмаров жауап берді. Бұл – сайт редакциясы ""әлемдік жаңа бөлініс"" және зерттеу мен уақытылы реакцияны талап ететін беймәлім факторлар туралы әзірлеген материалдар цикліндегі тәуелсіз сарапшымен алғашқы сұхбат.
– Ержан Жалбақұлы, сіз кәсіби саясаттанушысыз, мемлекеттік қызметте көп жыл еңбек еттіңіз, мемлекет деңгейіндегі стратегиялық шешімдерді әзірлеу мен жүзеге асыруға қатыстыңыз. Әлемдік процестерді терең талдаумен айналысып, іргелі геосаясатқа қайта оралуға не түрткі болды?
– Мен кәсіби еңбек жолымды ғалым ретінде бастадым, және 1995 жылы бірқатар пікірлес азаматтармен бірігіп, елімізде алғашқы жеке аналитикалық орталық – Қазақстанның даму институтын құрдық. Бәлкім, осы тәжірибе менің зерттеу жұмыстарына қайта оралуыма, әлемде болып жатқан құбылыстарға тереңірек үңілуіме түрткі болған шығар. 2025 жылдың наурызы шын мәнінде бетбұрысты кезең болды. Болжамдар, талдаулар, сараптамалық бағалаулар – ешбірі де тарихи уақыттың жылдамдығына ілесе алмай қалды. Саясаткерлер жоғары дәрежедегі белгісіздік жағдайында шешімдер қабылдауға мәжбүр. Дегенмен, белгісіздік біреулер үшін – қауіп, ал басқалар үшін – мүмкіндік.
Біз қазіргі жағдайды әлемдік геоэкономикалық дағдарыс деп сипаттаймыз. Оның белгілері көзге ұрып тұр:
Дональд Трамп пен оның командасының АҚШ билігіне қайта оралуы әлем бойынша саяси дағдарыстардың тізбекті реакциясын тудырады.
Республикашылар партиясы оқшаулыққа бейім деген танымал түсінікке қарамастан, Американың қазіргі президентінің командасы басқа елдердің саясатына белсенді ықпал етуге ұмтылып отыр.
Әлемдік сарапшылар трампизмді (Ақ үйдің қазіргі басшысының 2016 жылдан бері дамып келе жатқан көзқарастары мен идеологиясының жүйесі) саяси дағдарыстан және неолиберализм истеблишментінен туындаған жаңа оң бетбұрыс деп санайды.
Неолиберализм дағдарысы қоғамда наразылық көңіл-күй тудырды. Сондықтан, трампизм – бірінші кезекте билік пен элитаның жаңаруына деген қоғамдық сұранысқа, жаңа саясат, жаңа экономика және жаңа әлемдік тәртіпке деген сұранысқа берілген жауап болып саналады.
2025 жылғы көктемнен бері АҚШ пен Еуропадағы оқиғалардың динамикасы неолиберализм оңайлықпен жеңілмейтінін көрсетті. Алдағы бірнеше жылда түрлі саяси қақтығыстар трампшыл және оған қарсы күштердің соқтығысуы ретінде сипатталатын болады. Әлемдік аренаны үлкен тәуекелдер, болжап білу қиын оқиғалар мен үлкен белгісіздік күтіп тұр. Бұл бүкіл әлемдік қарым-қатынастар жүйесіне өз ықпалын тигізеді. Әлемдік тәртіптің трансформациясына объективті түрде жағдайлар жасалады.
Батыс дереккөздерінің бағасы бір: Дональд Трамп АҚШ-қа бизнес ретінде қарайды. Ол мемлекетті корпорация, ал өзін – оның бас директоры ретінде қабылдайды. Бұл стиль Илон Масктің Twitter немесе DOGE криптовалюта жобасын басқаруымен ұқсас. Ақ үй басшысы классикалық типтегі саясаткер емес, тиімділікті, бақылауды және активтердің өсімін көздейтін стратег.
Мұндай ""корпорацияны"" тиімді басқару үшін технологиялар, ресурстар, өткізу нарықтары, білікті кадр, қауіпсіз шекара және халықаралық аренадағы монополиялық жағдай болуы керек. Экономикалық қайтарым бермейтін нәрселер – идеология, мәдени нормалар, одақтастық міндеттемелер – екінші орынға ысырылып қалады.
""Америка президенті корпорацияның бас директоры секілді әрекет етеді. Ол шығындарды қысқартады, табысты арттырады және кім пайда әкеле алады – солармен ғана қарым-қатынас орнатады"".
– ""Америка бәрінен жоғары"" деген ұран сөздің астарында не жатыр?
– Бұл жай ұран емес. Бұл – саяси философия. АҚШ президенті экономикалық ұлтшылдықты, сыртқы саяси шығындарды қысқартуды және одақтастықтарды пайда тұрғысынан қайта қарауға басымдық береді. Ол АҚШ өз азаматтарынан және өз бизнесінен басқа ешкімге ештеңе де міндетті емес екенін алға тартады.
Профессор Хэл Брэндс Дональд Трамптың ""Американы елдің өзі құрған жүйе пайдаланып жатыр"" деп есептейтін нағыз прагматик адам екенін жазады. Трамп бұл жағдайды өзгертуге ниетті. Оның басқару тәсілінің екінші маңызды элементі – ""жаңа меркантилизм"": мемлекет экономикаға қайта оралып, протекционизмді күшейтеді, корпорацияны бақылайды және адалдықты талап етеді.
""Трампизм – бұл жаһандық нарықтың абстрактылы идеалдарынан өз мүддесін жоғары қоятын мықты мемлекеттер әлеміне оралу"".
Бұл Клинтон, Буш және Обама әкімшілігі жүргізген жаһандану бағытынан бөлек, өзгеше даңғыл.
– Бұл халықаралық альянстарға қаншалықты ықпал етеді?
– Ықпал күшті болмақ. АҚШ президенті ешқандай тікелей пайда әкелмейтін одақтардан бас тартып жатыр. Ол АҚШ мүдделеріне сай келетін болса, Ресейге қарсы санкцияларды жоюға және Еуропамен сауда соғысын бастауға дайын. Оның ұстанымы: егер одақ келісім секілді жұмыс істемесе онда оның қажеті шамалы.
Идеологиялық негіздері бар одақтардан бас тарту америкалық көшбасшылықтың 80 жылдық моделінің мәресіне жеткенін білдіреді. Оның орнына ""транзакциялық тәсіл"" деп аталатын кезең келді. Мұнда мемлекеттер арасындағы қарым-қатынас ортақ құндылықтарға емес, өзара пайдаға негізделеді.
""Дәстүрлі альянстар келмеске кетіп жатыр. Дональд Трамп әрбір тармағы қайырымдылыққа емес, саудаға негізделген келісімдерге басымдық береді"".
– Халықаралық қарым-қатынас құрылымында қандай өзгерістер болып жатыр?
– Президент Дональд Трамп әлемді ықпал ету аймақтарына қарай бөлу идеясын қолдайтынын жасырмайды. Ол әмбебап ережелерге сенбейді. Оның орнына логикаға сүйенеді: мықты ойыншылар өзара тікелей келіссөз жүргізуі керек, бұл – басымдық.
Осылайша, Украина мен Еуропа АҚШ пен Ресей арасындағы келіссөздерге шақырылған жоқ. Бұл – ""егер сіз келіссөз үстелінде жоқ болсаңыз – демек, оның ережесін айқындауға да қатыспайсыз"" деген қағиданың жарқын мысалы.
""Америка басшысы әлемді корпорациялардың жиынтығы ретінде қарастырады. Сәйкесінше, ол Владимир Путин, Си Цзиньпин, Режеп Ердоған, Мұхаммед ибн Салман сынды басқа СЕО-лармен ғана келісімге келуге дайын"".
Бұл кво-статусын күрт өзгертеді және серіктестің құндылығы одақтың тарихымен емес, пайдалы болу қабілетімен өлшенетін жаңа жүйені құрады.
– Қазіргі жағдайдан қандай түйін түюге болады?
– АҚШ енді жай ғана ""еркін әлемнің көшбасшысы"" болып қалғысы келмейді, олар экономикалық жарыста жеңімпаз болуды қалайды. Бұл көпжақты құрылымдардың әлсіреуіне, екіжақты келісімдердің өсуіне және жаңа, бірақ тұрақтылығы әлсіздеу жаһандық құрылымның қалыптасуына әкелері анық.
Орта державалар үшін бұл икемділіктің, айқын позицияның және мүдделер тілінде сөйлесе білу қабілетінің қажеттігін білдіреді. Классикалық дипломатия прагматикалық келіссөздерге орын беріп жатыр. Бұл жағдайда кім дұрыс емес, кім мықты ойыншыларға пайдалы бола білсе – сол аман қалады.
""АҚШ-тың жаңа сыртқы саясаты серіктестерді қатаң іріктеуге негізделеді: нақты дивиденд әкеле алатындар басымдыққа ие болады. Ал қалғандарына диалогтан тыс қалу қаупі төніп тұр"".
Таяу уақытта редакция тәуелсіз сарапшы Ержан Бабақұмаровпен тағы бірнеше сұхбатты жариялайды. Олар келесі тақырыптарды арқау етеді:
Жаңа сұхбаттарды жіберіп алмаңыздар.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстандық саясаттанушы эксклюзивті сұхбатында әлемдік геосаясаттың негізгі факторлары мен орта державалар үшін туындайтын мүмкіндіктер туралы айтып берді.,,2025-05-16T10:54:28+05:00
erzan-babaqumarov-donald-tramp-stilindegi-iri-kelisimder-zane-qysym-zagdaiynda-kelissoz-zurgizu-turaly,informburo.kz,Ержан Бабақұмаров Дональд Трамп стиліндегі ірі келісімдер және қысым жағдайында келіссөз жүргізу туралы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/erzan-babaqumarov-donald-tramp-stilindegi-iri-kelisimder-zane-qysym-zagdaiynda-kelissoz-zurgizu-turaly,"Саясаттанушы, талдаушы, ""Ника груп"" талдау орталығының жетекшісі Ержан Бабақұмаровпен заманауи геосаяси процестер туралы сұхбаттар сериясын жалғастырамыз.
Бірінші сұхбатта сарапшы Дональд Трамп неге Америка Құрама Штаттарын корпорация, ал халықаралық саясатты келісімдер мен транзакциялар нарығы ретінде қарастыратынын түсіндірді. Альянстар, институттар, құндылықтар – Ақ үй басшысының ойынша, мұның бәрі ""АҚШ үшін пайдалы"" деген басты критерийге бағынуы тиіс.
Бұрынғы дипломатия қатаң прагматизмге жол беріп отырған әлем елдердің бәрінен, әсіресе ірі әскери-саяси блоктардан тысқары мемлекеттерден жаңа тәсілдерді талап етеді.
Бұл сұхбатта Informburo.kz корреспонденті сарапшымен АҚШ президенті қалай келіссөз жүргізетінін, неге саналы түрде тұрақсыздық атмосферасын қалыптастырып жатқанын және бұл орта державаларға қалай әсер ететінін талқылады.
– Ержан Жалбақұлы, Дональд Трамптың сыртқы саясатты жүргізу тәсілін ""сауда-корпоративті тәсіл"" деп атайды. Ол АҚШ мүддесін үшін бірбеткей, кейде агрессивті келіссөздерді жөн көреді. Бұл шынымен де стратегиялық таңдау ма, әлде Трамптың жеке стилі ме?
– Дональд Трамп келіссөзді бірінші кезекте тәжірибелі бизнесмен, тек содан кейін ғана кәнігі дипломат ретінде жүргізеді. Оның тәсілі ымыра іздеуге емес, күш пен үстемдікті көрсетуге негізделген. Ол ""Егер қолыңда қысым көрсету құралдарың болмаса, ешқашан келісім жасаспа"" дегенді бірнеше рет айтқаны бар. Бұл қағиданы ол расымен де ұстанады.
Америка басшысы халықаралық аренада қолданатын төрт рөлді атауға болады. Олар: қадағалаушы, атқарушы, бақылаушы және қиратушы. Ол әңгімелесушісін зерттейді, бұқаралық мәлімдемелер арқылы күн тәртібін бақылауға тырысады, процесті өзіне тиімді бағытқа бұру үшін ойын ережесін күрт, тіпті қарсы тарапты тұрақсыздандыра отырып өзгерте алады.
Мұндай саяси стильдің негізгі құралы – қысым көрсету арқылы мәжбүрлеу, осал тұстар арқылы ойын жүргізу және белгісіздік атмосферасын құру.
Сыртқы экспрессивтілікке қарамастан, оның стилі мейлінше ұтымды. Ол билік ассиметриясын және психологиялық артықшылығын қолданады. Оның негізі – импульс емес, нақты есеп.
– Соңғы жылдары АҚШ-тың тіпті ресми одақтастарын да қолайсыз шешімдер қабылдауға мәжбүрлейтін сауда салықтары, келісімдерден шығу және әріптестік шарттарын таңу сынды әдіс-тәсілдері жиі талқыланып жүр. Мұндай қатаң құралдар АҚШ президентінің келіссөз жүргізу моделімен қалай үйлесім табады?
– Америка басшысы серіктестерінің қимыл еркіндігін шектейтін қатаң әрекеттерге барады. Ол қарсыластың балама мүмкіндіктерін азайту, өзге нұсқалардың тартымдылығын азайту, ""жомарт"" ұсыныстардың шектеулілігі, басшылармен тікелей келіссөздер, қарсылыққа дайындықты көрсету және келісімнің нақты белгіленген шарттарын қою секілді тексерілген және нақты есепке құрылған тактикаларды қолданады.
Бұл қысым сезімін тудырады да, серіктесті әдетте мүмкін еместей көрінетін шарттарға келісуге мәжбүрлейді. Мұндай келіссөздерде, әсіресе, институттық жүйесі әлсіз елдер осал жағдайда қалады.
Президент Дональд Трамп нәтижеге сенім көмегімен емес, қысым көрсету жолымен жетеді. Ол үшін ең бастысы – қарым-қатынасты сақтау емес, барынша пайда табу.
– Халықаралық баспасөзде Дональд Трамптың саналы түрде болжамдылық логикасынан тыс әрекет ететіні талай айтылды. Оның мәлімдемелері мен шешімдері кейде жаға ұстатарлық болғанмен, аналитиктер олардың негізінде нақты есептер жатқанын айтады. Ол басқаруға болатын болжамсыздық стратегиясын қолданады деп айта аламыз ба?
– Бұл саяси ғылымда ""ақымақтар теориясы"" деген атаумен белгілі саналы стратегия болса керек. Оның мәні – қарсыластарды өзіңнің қисынсыз, кесімді және тіпті қиратушы қадамдарға бара алатыныңа сендіру. Бұл қадам серіктестерге қорқыныш ұялатып, оларды ымыраға келуге итермелейді.
АҚШ президенті резонансты мәлімдемелерді жиі жасайды. Мәселен, Гренландияны аннексиялау, Канаданы қосып алу және НАТО-мен байланысты мүлде үзу. Бәлкім, ол бұл айтқандарын іске асыруға ниетті емес те болар, бірақ мұндай мәлімдемелер саяси артиллерия ретінде жұмыс істеп, қажетті фон жасайды.
Дональд Трамптың арсеналындағы болжамсыздық – әлсіздік емес, басқаруға болатын хаос. Ол келіссөз тараптарын кері шегінуге мәжбүрлейтін тізбекті реакцияларды іске қосады.
– АҚШ президентінің дәстүрлі дипломатиялық институттарды қаламайтынын байқаймыз. Ол мемлекеттердің басшыларымен, әсіресе қолмен басқару режимін қолданатындармен жиі тікелей сөйлеседі. Бұл дәуірдің ерекшелігі ме, әлде оның жеке стилі ме?
– Бұл стратегия. Дональд Трамп дербес дипломатияны – шешім қабылдаушылармен тікелей қарым-қатынасты қалайды. Ол Владимир Путин, Си Цзиньпин, Мұхаммед ибн Салман, Режеп Тайып Ердоған секілді әлемнің мықты тұлғаларымен келіссөздерде өзін жайлы сезінеді. Оған сенің кім екенің емес, қаншалықты шешім қабылдай алатының маңызды.
Мұндай стиль мемлекеттік департамент, БҰҰ, елшіліктер арқылы келіссөз жүргізу тәсілдерін ығыстырып шығарады. Трамп үшін сыртқы саясат – келісу процесінің көпсатылы жүйесі емес, мықты ойыншылар арасындағы келісімдер жиынтығы.
Ақ үй басшысы үшін идеология мен тарих маңызды емес. Оның орнына басқару, ықпал ету және қол жеткізу қабілеті маңыздырақ.
– Ескірмейтін сұрақ: біздің еліміз жаңа жағдайларға қалай бейімделуі керек?
– Жауапты біз қазірдің өзінде көріп отырмыз. Әлемдегі күрделі жағдайларға қарамастан, Қазақстанның ұлттық мүдделері мен егемендігі тиімді қорғалып келеді. Қазіргі халықаралық саясат – бұл ел президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың мықты қырларының бірі. Бұл – мықты мінез бен ерік-жігердің, кәсіби дипломатия және стратегиялық ойлаудың мықты үйлесімі.
Сонымен қатар, сарапшылар әлемдік тәртіпте басталған өзгерістер жағдайында ұлттық мемлекеттерге өзгелердің шешімінің нысанынан айналмай, сол шешімдерді қабылдауға қатысу маңызды екенін айтады. Батыстың сарапшылары, ең алдымен жаһандық әділдік немесе әмбебап ережелер туралы қиялдардан бас тарту керектігін айтады. АҚШ-тың қазіргі президентімен жан-жақты дипломатия аясында әңгімелесу мүмкін емес болар. Оның басқару жүйесінде декларациялар емес, пайданың құны жоғары.
Орта елдер өзінің субъектілігін нығайта алады және солай істеуі керек те. Әлемдік тәртіптегі өзгерістерді тек қауіп емес, мүмкіндіктер ретінде де қарастырған жөн. Біздің еліміз Ресей, Қытай, ислам әлемі, АҚШ және Батыс арасында бірегей геосаяси жағдайға ие. Бұл одан әрі де сауатты басқаруға қажет ресурс. АҚШ пен өзге қуатты державаларға Қазақстанның ұлттық мүдделері мен егемендігіне зиян келтірмейтін ұсыныстар жасап үйрену керек. Икемді болу қажет, табандылық танытып, күрделі келіссөздерге арналған сценарийлерді алдын ала әзірлеу керек.
Орта елдер келіссөздерге алдын ала дайындалуы қажет: не үшін барамыз, не ұсынамыз, нені қорғауға дайынбыз және нені талап етеміз.
– Бүгінде демократиялық институты, болжамды саясаты және сыпайы дипломатиясы бар ""дұрыс"" мемлекет болу жеткіліксіз секілді көрінеді. Енді қатаң ережелермен ойнай білу қажет пе?
– Иә, дәл солай. Дональд Трамптың әлемінде тәртібі жақсылар емес, пайдалы болатын әрі шешім қабылдай алатындар жеңіске жетеді. Бұл жаңа реализм. Соның шарттарымен өмір сүріп үйрену керек.
Келесі сұхбаттардың тақырыптары:
Жаңа сұхбаттарды жіберіп алмаңыздар.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Тәуелсіз сарапшы Informburo.kz порталына берген сұхбатында АҚШ президенті Трамптың келіссөз жүргізу тәсілі мен орта елдер басшыларының ықтимал тактикалары туралы айтты.,,2025-05-19T12:24:24+05:00
erzan-babaqumarov-erezelerden-keiingi-alemnin-zana-tartibi-turaly,informburo.kz,Ержан Бабақұмаров ережелерден кейінгі әлемнің жаңа тәртібі туралы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/erzan-babaqumarov-erezelerden-keiingi-alemnin-zana-tartibi-turaly,"Informburo.kz редакциясы белгілі саясаттанушы, тәуелсіз ""Ника груп"" сараптамалық орталығының негізін қалаушы және жетекшісі Ержан Бабақұмаровпен сұхбаттар сериясын аяқтайды.
Бұған дейінгі сұхбаттарда біз Дональд Трамптың халықаралық қатынастар логикасын қалай өзгертетінін, жаһандық институттардың күйреу себептерін және Қытай, ЕО, Ресей сынды негізгі ойыншылардың жаңа шындыққа бейімделу жолдарын талқыладық.
Бұған дейін шыққан сұхбаттар:
Бүгінгі басты сұрақ: ""одақтар дәуірінен"" кейінгі әлем қандай болады? Әлем ықпал ету аймақтарына қайта бөлінуі мүмкін бе? Ешкім ешкімге ештеңеге міндетті емес әлемде дипломатияның қажеті болмай қала ма?
– Ержан Жалбақұлы, ""бүгінде әлем Ялта стилінде болмағанымен, функционалы ұқсас жаңа бөлініс формасына қадам басып келе жатыр"" деген ой жиі айтылып жүр. Осы рас па?
– Иә, сарапшылар мұндай сценарийдің ықтималдығын жоққа шығармайды. Бірақ, бұл формалды емес, табиғи түрде жүзеге асатын -  мүдде аймақтары бойынша бөлінеді. Келісімдерсіз, бірақ нақты тәжірибемен. Мықты елдер мен бірлестіктер экономикалық, логистикалық, цифрлық салалардағы ықпал ету контурларын белгілей бастайды.
Бірақ, бұл ""империялар"" емес. Бұл – бір елдер бір төлем жүйесіне, басқалары өзге жүйелерге негізделген тартылыс аумақтары.
Әлем екі лагерьге бөлінбейді, логикасы, валютасы, технологиялық стандарттары мен қауіпсіздік тетіктері әртүрлі ықпал ету аумақтарының мозаикасына айналады.
– Бұл жаһандық тәртіп оталығынан толық бас тарту ма?
– Біз жаһандастыру әмбебаптылықтың синониміне айналған кезеңнен шығып келеміз. Дағдарысты болғанымен, енді біз орталықсыз әлемге бет алдық. Бұл – ең ықтимал модель және бұл оның басты ерекшелігі.
Болашақ әлемдік тәртіп – бұл бәсекелес нормалар әлемі. Біреуге энергетикалық қауіпсіздік маңызды болса, біреу үшін цифрлық егемендігі, тағы біреулер үшін діни тұрақтылығы маңызды болуы мүмкін.
Ешқандай ""тарихтың соңы"" болған емес және болмайды да. Тек бірнеше ""тарих"" бір мезгілде басталып, өзімен бірге қауіп-қатер ғана емес, мүмкіндіктер де ала келеді.
– Мұндай жағдайда шағын және орта мемлекеттерге өз стратегиясын жедел белгілеу қажет. Сіздіңше, қандай жолды таңдаған дұрыс?
– Әр елдің өз жолы бар. Ең бастысы – енжарлық танытпау керек. Ережелерге ешқандай кепілдік жоқ әлем бастамашылдық пен икемділікті талап етеді. Орта державалар бағытымен жүріп қана қоймай, шешімдер ұсынуы, күн тәртібіне ілесуі, тұрақты өңірлік, секторлық, институционалдық байланыстар қалыптастыруы керек.
Әсіресе, логистика, транспорт, энергетика, мәліметтер, стандарттар, қосылған құн тізбегіне қатысуы маңызды. Егер тұтас бағдар тәуелді тізбектің бөлігі болсаңыз, тіпті тікелей әскери салмақсыз да маңызды болуға болады.
Бәрі жарғылармен емес, келіссөздермен шешілетін әлемде қажетті бола білетіндер жеңіске жетеді.
Әлем құбылмалы болғанда мемлекет өзінің тірегіне берік болуы керек. Қазақстан үшін тірек – ішкі тұрақтылығы, ұлттық бірлігі және өзгерістерді түсініп, бағыттай білетін көшбасшысы. Осы құндылықтарды элита да, соңғы жылдарда көп нәрсені бастан өткерген дана халқымыз да түсінеді.
– Тұрақты одақтары жоқ және әркім өз-өзіне жауапты әлемде дипломатиядан не қалады?
– Парадокс дерсіз, бірақ дипломатия бұрынғыдан да маңызды бола түседі. Тек оның рөлі өзгереді.
Бұрын ол келісімді нығайтушы құрал болса, енді ол – ұлттық мүддені қорғау және келісімді үнемі жаңартып отыру құралына айналмақ.
Құбылмалы әлемде дипломаттардың жаңа рөлі – егемендікті қорғаудың икемді форматын жасау. Барлығы бекітілмеген, бірақ мүмкіндіктер көп.
Нағыз дипломатия – бұл жаңа ережелерсіз және қайта таратылған карталар жағдайында келіссөз жүргізе білу, келістіре білу.
Өз даусын жоғалтпай, тұрақтылық сақтағысы келетіндер – әрекет етуі керек.
– Бұл жағдай нақты біз үшін не білдіреді?
– Қазақстан қазірдің өзінде басымдылықтарға ие: география, ресурстар, көпвекторлық тәжірибесі, ЕАЭО мен ҰҚШҰ-дан бастап ИЫҰ мен ШЫҰ-на дейінгі түрлі форматтарға қатысу. Бұл негіз бен қазіргі сыртқы саяси белсенділік – еліміздің мүмкіндігін арттырады.
Жасыл энергетика, су ресурстары, азық-түлік қауіпсіздігі, көлік дәліздері сынды секторлар  деңгейінде белсенді дипломатия қажет болады. Нақтылық қаншалықты жоғары болса, тұрақтылық та соншалықты берік болады.
Тағы бір маңыздысы – сарапшылар ел ішіндегі институционалдық ойлауды дамытудың маңызын атап өтеді. Әлем болжап болмайтын сипат ала бастады. Демек, қауіпсіздіктің, келіссөздердің, болжам жасаудың ішкі инфрақұрылымын күшейту керек.
Қазақстанға күш-қуаттың елі болу міндетті емес. Оған тізбектегі маңызды, тұрақты және қандай болмасын конфигурацияда да қажетті ел болу жеткілікті.
Бірақ, мұның бәрі басты ресурс – ішкі тұрақтылық пен бірлік болмаса, нәтиже бермейді. Жылдам өзгеріп жатқан әлемде өз бірегейлігі мен егемендігін сақтау үшін Қазақстанға қоғамдық ұйымшылдығын сақтап, сенімді күшейту және өз құндылықтарына сүйену маңызды.
Бұл жерде ұлт көшбасшысы басты рөл ойнайды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев – түрлі тарихи жағдайлардағы мемлекеттік құрылыстың бірегей тәжірибесіне ие мемлекеттік қайраткер. Ол ""Әділетті Қазақстан"" ұлттық идеясын ұсынып, ол халық тарапынан қолдауға ие болды. Оның сыртқы саяси ұстамдылықты ішкі саяси және әлеуметтік-экономикалық реформалармен үйлестіре алуы – Қазақстан тұрақтылығының басты факторы.
– Жан-жақты әрі терең талдауыңызбен оқырмандармен бөліскеніңіз үшін алғыс айтамыз. Бес сұхбат барысында сіздің көмегіңізбен біз жаһандық өзгерістердің өзегін түсінуге тырыстық. Жаһандық көшбасшылық логикасының өзгеруі, әмбебап институттардың күйреуі, жаңа мәмілелік дипломатия, ықпал ету аймақтары, АҚШ стратегиясы және Қытай, ЕО мен Ресейдің реакциясы туралы әңгімелестік. Ең бастысы Сіздің көмегіңізбен оқырман– осы өзгермелі әлемде шын мәнінде ненің құнды екенін түсінді деп үміттенеміз.
– Осындай қызықты зерттеу тақырыбына мені шақырғандарыңызға рақмет. Біздің сұхбат халықаралық тақырыпқа қызығатын жандар үшін пайдалы болды деп сенемін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сарапшы әлемнің ықпал ету аймақтарына бөліну мүмкіндігі, орта державалар үшін сын-қатерлер мен мүмкіндіктер, сондай-ақ Қазақстанның мықты жақтары туралы ой бөлісті.",,2025-05-23T19:58:51+05:00
erzan-babaqumarov-seriktestikten-qysym-zasauga-kosu-turaly-aqs-qytaimen-eo-zane-reseimen-qarym-qatynasty-qalai-qaita-quruda,informburo.kz,"Ержан Бабақұмаров серіктестіктен қысым жасауға көшу туралы: АҚШ Қытаймен, ЕО және Ресеймен қарым-қатынасты қалай қайта құруда",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/erzan-babaqumarov-seriktestikten-qysym-zasauga-kosu-turaly-aqs-qytaimen-eo-zane-reseimen-qarym-qatynasty-qalai-qaita-quruda,"Біз саясаттанушы, ""Ника груп"" тәуелсіз талдау орталығының жетекшісі Ержан Бабақұмаровпен жаһандық тәртіп трансформациясы туралы сұхбаттар циклін жалғастырамыз. Бірінші бөлімде ол Дональд Трамп неге СЕО секілді ойлайтынын және неліктен АҚШ-ты корпорацияға айналдырып жатқанын түсіндірді. Екінші бөлімде дипломатия өзгеріп жатқаны: одақтар мен ережелердің орнын келісімдер мен қысым қалай басқаны туралы әңгіме болды. Ал үшінші бөлімде біз ""2025 жобасы"" және әлемдік тәртіптің ықтимал трансформациясы туралы сұхбаттастық.
Оқи отырыңыз:
Енді ең өзекті мәселе: Трамп әкімшілігі Қытай, Еуропалық одақ және Ресей сияқты негізгі халықаралық ойыншылармен қарым-қатынасты қалай құрып жатыр және Вашингтонның ұстанымының өзгеруіне бұл елдер мен өңірлік бірлестіктер қалай жауап беруі мүмкін.
– Ержан Жалбақұлы, Трамп тұсындағы АҚШ үшін Қытай қандай ел? Серіктес пе, бәсекелес пе, әлде қауіп-қатер ме?
– Қытай Дональд Трамп үшін – жаһандық саясаттағы негізгі акторлардың бірі. Вашингтон бұл елге ерекше мән береді. Басқа бағыттармен салыстырғанда, бұл мәселе бойынша америкалық ұстаным әлдеқайда жүйелі: Қытайды стратегиялық бәсекелес ретінде қарастырады және АҚШ-тағы бірқатар топтардың пікірінше, оны тежеп отыру қажет.
Мұнда ашық қарсы тұру емес, технология, логистика және энергетика салаларындағы тәуелділікті қайта қарау туралы сөз болып отыр. Вашингтонда жеткізу тізбектерін ""ажырату"" (decoupling) идеясын қолдайтындар саны артып келеді. Мақсат – жаһандық өзара әрекеттестікті бұзу емес, оны неғұрлым бақылауға болатын жағдайларда қайта бейімдеу.
АҚШ үшін Қытай – халықаралық жүйедегі маңызды әрі ықпалды ойыншы. Сол себепті АҚШ бұл елге қатысты экономикалық бәсекелестік элементтері бар жаңа саясат жүргізуді жөн көреді.
– Қытайдың Ақ үйдің қазіргі саясатына реакциясын қалай сипаттауға болады?
– Бейжің дәйекті әрі стратегиялық тұрғыда әрекет етеді. Ол, шамасы, жаһандық Оңтүстікпен, Оңтүстік-Шығыспен, Еуразия елдерімен өзара әрекеттің балама формаларын құруға маңыз беріп отырған секілді. Мақсат осалдықты әртараптандыру және төмендету.
""Бір белдеу, бір жол"" бағдарламасы жаңа әлемге бейімделіп жатыр. Тұрақсыз аймақтарды  айналып өтетін бағыттар ашылды, цифрлық инфрақұрылымға, логистикаға және транспорттық үйлесімге басымдық берілуде. Қытай тәуелсіз алмасу инфрақұрылымын, оның ішінде банк саласында юаньды пайдалану арқылы, доллар аумағынан тыс төлем жүйелерін, инвестициялық банктерді қалыптастырып жатыр.
Бұл ретте Бейжің АҚШ-қа қарсы тікелей қадам жасаудан қашқақтайды, себебі жағдайды ушықтыруға мүдделі емес деуге болады. Оның орнына, Бейжің өңірлік байланысын күшейту, экспорт каналдарын кеңейту, несиелеу, энергетикалық және өнеркәсіптік жобаларға қатысу арқылы Вашингтон үшін текетірес құнын ұлғайтады.
Қытай симметриялық емес, стратегиялық жауап беруде: осалдықты азайтып, өзі басым күшке ие әріптестіктің параллель кеңістіктерін құрып жатыр. Аспан асты ел ең қиын тарихи кезеңдердің өзінде өзінің жаһандық ықпалын ұстап тұру және күшейтудің мыңжылдық тәжірибесіне ие.
– Еуропалық одақ ондаған жылдар бойы трансатлантикалық кеңістіктің тірегі болды. Қазір ол неге перифериядан жиі бас тартып жүр?
– Трамп әкімшілігі жалпы екіжақты форматтарға басымдық береді. Еуропалық одаққа Вашингтон стратегиялық тиімді серіктестен гөрі қиын келіссөз тетігі ретінде қарайтын сияқты.
АҚШ ынтымақтастықтан бас тартпайды, бірақ тез және нақты нәтиже беретін жағдайда ЕО елдерімен тікелей жұмыс істеуді жөн көреді. Бұл, әсіресе, қорғаныс, технологиялар және энергетикалық ресурстарды экспорттау мәселесіне қатысты.
Еуропалық одақ АҚШ-ты трансатлантикалық құрылымның тұрақты тірегі ретінде қарастырмайды, мазмұны мен ретіне қарай таңдау бойынша серіктес ретінде қарастырады.
– ЕуроОдақ тарапынан қандай жауаптар болуы мүмкін?
– Жағдай екі сценарий бойынша өрбуі мүмкін. Біріншісі – автономияны күшейту: өзіндік қорғаныс саясатын дамыту, өнеркәсіптік егемендікті қолдау, оңтүстік және шығыс бағыттармен байланысты күшейту. Екіншісі – жаңа икемділікке бейімделу: әрбір ел АҚШ, Қытай, Ресей, өзге державалармен қарым-қатынасты жеке-дара жолға қояды.
Қазіргі кезде біртұтас еуропалық ұстаным туралы айту қиын: ішкі динамика, сайлау циклдерінің қысымы, сенім дағдарысы координацияны қиындатады. Бірақ, талқылау деңгейінде Еуропалық одақтың стратегиялық автономиясы тақырыбы күшейіп келеді.
Еуропа кепілдіктер жоқ, бірақ мүдделер сақталған әлемде жаңа рөлін іздеп жатыр. Бұл – оңай емес, бірақ қажет қадам.
– АҚШ пен Ресей арасындағы қарым-қатынас әрқашан ""сезімтал"" тақырып болатын. Трамп әкімшілігі бұл бағытта қандай тәсілді қолданады деп есептейсіз?
– Сарапшылардың пікірінше, АҚШ энергетика, стратегиялық тұрақтылық және киберқауіпсіздік сияқты өз мүддесі бар салаларда шектеулі, прагматикалық ынтымақтастыққа ұмтылады. Идеологиялық риторика жұмсаруы мүмкін. Оның орнына – болжамды саясат, нақты шекаралар және америкалық мүдделерге сай нақты келіссөздер жүргізу мүмкіндігі қарастырылады.
Мәскеу өз тарапынан ұлттық мүдделерін икемді қорғауға ұмтылады. Қытай, ЕО, Таяу Шығыс елдері және Жаһандық Оңтүстікпен арадағы тактикалық маневрлерге ставка жасалуы мүмкін. АҚШ-пен тікелей қақтығыс Ресей үшін тиімді емес, бірақ серіктестік моделіне қайту да әзірге екіталай.
Ресеймен қарым-қатынаста екі жақ та өзара рұқсат етілген шектерді тексеріп отыратын, басқарылатын тепе-теңдік кеңістігіне көшуге тырысуы мүмкін.
– АҚШ әрекеттеріне жауап беру үшін елдер бір-бірімен үйлесе бастауы мүмкін бе?
– Кей тақырыптар бойынша өңірлік үйлесім мен тәжірибе алмасу күшеюі мүмкін. Мысалы, БРИКС+, ШЫҰ, ОШАЕҚ, энергетика және технология бойынша форматтар аясында. Әлем бинарлы модельден бас тартып жатыр. Бұл – шешім қабылдау орталықтары көбейетін кезең.
АҚШ таңдап әрекет ететін жағдайда қалған ойыншылар да ұлттық мүдделеріне қарай байланыс пен платформалар құрып, икемді әрекет етуді бастайды.
– Демек, жаһандық саясат орталығы жоқ, белгіленген геометриясы жоқ, бірақ көптеген түйісу нүктелері бар желіге ұқсай түседі ғой?
– Ия, басты қозғалыс дегеніміз осы. Әлем ""архитектурадан"" бас тартып, ""қысым географиясына"" ауысып жатыр. Мұнда бәрі траекторияға, импульске және байланыс қуатына тәуелді.
Қорытынды сұхбатта келесі мәселелер талқыланады:
Жаңа сұхбатты жіберіп алмаңыздар.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сарапшы қуатты елдердің жаңа геосаяси логика жағдайындағы өзара қарым-қатынасы туралы әңгімеледі.,,2025-05-22T17:00:00+05:00
threads-qalai-seteldikterdin-qazaq-tili-men-madenietine-qyzygusylygyn-oiatty,informburo.kz,Threads қалай шетелдіктердің қазақ тілі мен мәдениетіне қызығушылығын оятты,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/threads-qalai-seteldikterdin-qazaq-tili-men-madenietine-qyzygusylygyn-oiatty,"Meta компаниясының Instagram желісі үшін әзірлеген Threads қосымшасы алғаш іске қосылғанда, қазақстандық желі қолданушылар тарапынан аса қызығушылық байқалған жоқ. Жүктеп алғанымен, көп ұзамай смартфонынан өшіріп тастағандар көп болған. Дегенмен, бүгінде ол қарқынды түрде танымалдылыққа ие болып, қазақстандықтардың белсенді талқы алаңына айналды.
Бұл желіде қолданушылар қарапайым мәселелерден бастап, өзекті де әлеуметтік маңызы зор тақырыптарға дейін талқылайды. Әркім өз ойын жазады, қалжыңдасады, пікір таластырады. Соңғы кезде талдаушылар, тіпті, платформаның орыс тілді сегментінде қазақстандық қолданушылардың көш басына шыққанын байқаған. Бұл, әрине, Ресейде әлеуметтік желілердің жаһандық тұрғыда бұғатталуымен байланысты, дегенмен орыс тілі әлі де белсенді қолданылатын Орта Азиядағы бұл тенденция таңданыс туғызғаны рас.
Осы орайда Информбюро порталы Grey Cardinals коммуникациялық агенттігінің зерттеуіне сүйене отырып, Threads қалай Қазақстанның жылдам еніп, қандай цифрлық мәдениетті қалыптастырып жатқанын баяндайды.
Зерттеуге сүйенсек, Threads өзінің қарапайым, мәтін форматындағы платформасының арқасында желідегі еркін қарым-қатынас мәдениетін қалыптастырып жатыр.
""Батыс әлемінде мұндай тәжірибе бұрыннан бар, қолданушылар ол үшін Reddit әлеуметтік желісін пайдаланады. Бұл тұрғыда Threads оның жергілікті баламасына айналды. Мұнда қолданушылар жеке және өзекті мәселелерін талқылайды, жұмыс не өмірлік серігін іздейді, түрлі сервистерді қолдану тәжірибесін бөліседі. Бұл тізімде шек жоқ. Басқаша айтқанда, Threads пайдалы ақпарат ұзынқұлақ тәсілімен тарайтын, түрлі жарнама мен хабарландыру ілінетін бұрынғы автобус аялдамасына ұқсас алаңға айналып отыр"", – делінген зерттеуде.
Оқи отырыңыз: Хайп спадёт, а Threads останется? Что это за новая соцсеть и как она работает
Дегенмен, хабарландыру алаңынан бөлек, Threads Қазақстанда өзге, атап айтқанда бұқаралық қысым көрсету құралына да айналғанына куә болдық. Бұл, әсіресе, Cancel мәдениеті түрінде көрініс тапты.
""Cancel мәдениеті Threads платформасында талқыланатын негізгі тақырып болмағанымен, түрлі брендтерге жаппай шағым не үндеу жасау, ашық бойкот жариялау жиі байқалады. Контенттің мәтін форматында болуы негативті реакцияны жылдам әрі мақсатты аудиторияға дәл жеткізуге мүмкіндік береді. Мысалға таяуда Youtube желісіне шыққан екі танымал тұлғаның (Әлішер Елікбаев пен Шәріп Серіктің сұхбаты – ред.) сұхбатын алуға болады. Видеоның өзі түрлі мазмұндағы пікір туғызғанымен, дәл осы Threads Cancel мәдениетінің белсенді алаңына айналды. Қолданушылар ашулы посттар жазып, жарнама берушілерге жазған хаттарының скриншоттарын жаппай жариялады. Ағылшын тілінде пост жазған қолданушылардың бірі, тіпті, әлемдік санатқа ие қонақүйлердің сұхбатты жүргізген блогермен әріптестігі туралы алаңдаушылық білдірді. Нагимуша есімді танымал блогер сұхбаттың екі тарабын да тікелей сынап, бірнеше пост жариялады. Осы кейс Threads желісінің бизнеске және танымал тұлғаларға қысым көрсетудің нақты құралына айналғанын көрсетеді"", – деп жазды зерттеу авторлары.
Оқи отырыңыз: Cancel culture: Актер Шәріп Серік кейсінің қазақстандық ""кәнсіл мәдениетіне"" әсері қандай
Зерттеуде Threads тек талқы мен сынның алаңына ғана емес, Қазақстанның жергілікті тақырыптары мен мәдени ерекшеліктерін насихаттаудың тиімді құралы екені де айтылған. Желідегі қазақстандық посттардың танымалдығының артуы өзге елдер қолданушыларының қазақстандық мәдениетке қызығушылық оятқан. Мысалы, олар қазақтың дәстүрлі тағамы – ет тамақтан дәм татқысы келетінін жазған, одан бөлек, елдегі дәмхана және өзге де ойын-сауық орындары туралы сұрайтындар көбейген.
""Ал кейбірі, тіпті, аздап болса да, қазақ тілін үйрене бастады. Желідегі мұндай ашықтық елге де қызығушылықтың өсуіне және Қазақстанның өзге елдерде танымалдылығын арттыруға негіз болады"", – делінген зерттеуде.
Бүгінде бизнес үшін өзінің әрекеттерін ғана емес, сонымен қатар Threads қоғамдастығының реакциясын да қадағалау маңызды. Өйткені, бұл брендтер мен танымал тұлғалардың абыройына және сәйкесінше табысына да тікелей әсер ететін факторға айналды. Өйткені, желі қолданушылары қандай компанияларға бойкот жариялау керектігін ашық талқылайды, оған қоса, 2GIS сынды карталарда бизнес нысандарының рейтингін жаппай түсіріп тастай алатын күшке ие. Мұның бәрі кейде агрессивті сипатта жүзеге асқанымен, онымен санаспау бизнесті құрдымға жетелейтіні анық.
""Қорыта айтқанда, Threads желісіндегі ашық пікірталас бизнеске де, қоғамдық пікірге де тікелей ықпал ете алады. Осы ашықтық және ықпал ету қуаты Қазақстан қоғамының бұл әлеуметтік желіге қызығушылығын арттырып отыр. Соған қарағанда, Threads сыйлаған цифрлық мәдениет Қазақстан қоғамында ұзақ уақыт қонақ болатын секілді"", – деп түйіндеген зерттеу авторлары.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстан нарығына елеусіз ғана енген платформа күтпеген жерден белсенді талқы алаңына айналды.,,2025-05-28T16:20:07+05:00
ulan-gazetine-95-zyl-balalar-zurnalistikasy-qalai-damyp-zatyr,informburo.kz,"""Ұлан"" газетіне – 95 жыл. Балалар журналистикасы қалай дамып жатыр",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ulan-gazetine-95-zyl-balalar-zurnalistikasy-qalai-damyp-zatyr,"Биыл республикалық балалар мен жасөспірімдерге арналған ""Ұлан"" газетіне 95 жыл толып отыр. 1930 жылдан бері ""Пионер"", ""Октябрь балалары"", ""Қазақстан пионері"" деген атаумен шығып, кейін ""Ұлан"" деген атқа ие болған басылым балалар журналистикасы мен әдебиетінің дамуына үлес қосып қана қоймай, қашан да жас ұрпаққа тәлім-тәрбие беретін оқу құралы болды. Кемел Тоқаев, Сейдахмет Бердіқұлов, Фариза Оңғарсынова, Сұлтан Қалиұлы сынды ақын-жазушылар, журналистер бас редакторлық қызмет атқарып, қалам ұстаған жас буынға бағыт-бағдар беріп, қанатын қатайтты. Мыңдаған бала ""Ұланға"" хат жазып, жауабын асыға күтті. Осынау ғасырға жуық уақыт аралығында басылым жас оқырманның досы, сырласы, ақылшысы бола білді.
""Ұланның"" 95 жылдығы Алматыдағы Ұлттық кітапханада аталып өтті. Мерейтойға газеттің бұрынғы бас редакторлары, әр жылдары газетке хат жазып, журналистік жолын осы басылымнан бастаған журналистер, газеттің бұрынғы-қазіргі жас тілшілері және мектеп оқушылары қатысты.
Осы орайда Информбюро порталы ""Ұлан"" газетінің балалар журналистикасындағы рөлі мен жас буынға ықпалын саралап, технология қарыштап дамыған заманда балаларды рухани байытатын кітап пен газет оқуға қалай тартуға болады деген сұраққа жауап іздеді.
Дихан Қамзабекұлы, ""Қазақ газеттері"" ЖШС бас директоры:
– Үлкен классиктерімізден бас­тап, кешегі-бүгінгі қазақ ой-парасатының, педагогика, психология, әлеуметтік ғылымдар салаларының жетегінде жүрген шығармашыл азаматтар осы ""Ұланның"" шекпенінен шықты. Бұл – біз үшін мәртебе. 95 жыл бір қарағанда үлкен абыз аталарымыздың ғұмыры секілді. Бірақ біздің ""Ұлан"" бүгінге дейін қаншама қиын кезеңдерді бастан кешірді. 1930 жылдары газет алғаш шығып жатқан кезде Ахмет Байтұрсынұлы бастаған Алаш зиялылары түрмеде отырды. Олардың ішінде Мағжан да, Жүсіпбек те бар еді. Олар өздері қызмет еткен жердің бәрінде де балаларға байланыс­ты, оларды ағартуға бағыттайтын ауқымды міндеттерді ойға алды. Басылым сол арыстардың арманын жалғады. Ақаңның соңғы тілегі, бата беріңізші деп алдына барғандағы соңғы батасы да: ""Айналайындар, мұғалім болыңдар"" деген бата еді. Онысы осы ""Ұлан"" секілді газеттердің оқырманы, тілекшісі бол деген сөз деп қабылдаймын.
Басылым тарихтың талай тар жол, тайғақ кешуінен сүрінбей өтіп, бүгінгі биігіне жетті. Кеңестік идеологияның қыспағында жүрсе де, ұлттық құндылықтың шырағын сөндірмеді. Алаш арыс­тары арман еткен тәуелсіз ой, еркін пікір, ұлттық таным – басылымның өне бойынан орын тапты. Қандай қилы кезеңдер өтсе де, ""Ұлан"" ұлтпен бірге жасап келе жатыр. ""Ұлан"" – еліміздің бір ғасырлық тарихын шежіреге айналдырған ұлт айнасы.
Бейсенбай Сүлейменов, ""Ұлан"" газетінің бұрынғы бас редакторы:
– Менің ұстаздарым мықты болды. Фариза Оңғарсынова, Бейбіт Қойшыбаев ағамыз, Уәлихан Қалижан ұстаз болды. Балалар журналисі болу деген өте жауапты, қызығы мен қиындығы қатар жүретін мамандық. Біздің кезімізде балалар журналистикасында жүрген, ""Қазақстан пионеріне"" жазған қыз-жігіттер өз мамандықтарына шын берілгендер еді. Сол журналистер қазір балалар журналистикасына, балалар әдебиетіне атсалысып жатыр. Оның ішінде Талғат Айтбайұлы өз қаржысына ""Жыл он екі ай"" журналын басып шығарып жатыр. Желтоқсан оқиғасын зерттеп, он жеті томдық кітап қылып шығарды. Саналы ғұмырын балалар басылымдарына арнаған журналистер көп болды.
Мен де бүкіл шығармашылығымды балаларға арнадым. ""Қазақстан пионері"" газетінде тілшіліктен бастап бас редактор болып бірнеше жыл жұмыс істедім. Фариза апам мен Уалихан барлық мүмкіндікті жасады. Бізге және балаларға күш-жігер беріп әдебиетке, журналистикаға баулыды. Бізді үлкен журналисткаға шығарып салды.
Балалар журналистикасының шыңы ""Ұлан"" газеті деп есептеймін, өйткені бала біткеннің барлығы шығармаларын ""Ұланға"" жіберетін. Жыл сайын мыңдаған хат келетін. Хаттарды ескерусіз қалдырмай, бәріне жауап жазатынбыз. Шығарамыз, шықпағанына жауап жазып, хаттың иесіне жетуін қадағалаймыз. Бүгінгі жазушылардың барлығы ""Ұланның"" мектебінен өткен, сол себепті бұл басылымның жастарды, соның ішінде жас тілшілер мен жазушыларды тәрбиелеуде рөлі өте зор деп білемін.
Қазір бәрі телефонға көшіп кетті. Оның жақсы жағы да, жаман жағы да бар. Балаларды қадағалай алмай қалдық, өйткені олар озып кетті. Балаларға әдептілікті үйрететін, кішіпейілділікке тәрбиелейтін құрал – газет. Сондықтан балалардың барлығын газет оқуға шақыруымыз керек.
Қазақстан жазушылар одағын басқарған Нұрлан Оразалин, Ұлықбек Есдәулет, қазіргі Мереке Құлкенов бәрі ""Қазақстан пионерінде"" қызмет істеген. Мен ең жақсы шығармаларымды ""Қазақстан пионерінде"" жаздым. Балалар жазушысы болуы үшін ең алдымен балалар журналистикасы мектебінен өту керек. Мен сол мектептен өттім. Балалар журналисі болғаныма қуанамын.
Жадыра Нармаханова, ""Ұлан"" газетінің қазіргі бас редакторы:
– ""Ұлан"" газетін қазақ журналистикасының ұстаханасы деп айтуға болады. Қазақ журналистеріне ""бала кезде қандай болдыңыз?"" деген сұрақ қойса, олардың міндетті түрде ""Ұланға"" қатысты естелігі болады. ""Кезінде ""Ұланға"" жазған едім"", ""Ұланнан"" осындай хат алған едім"", ""Осындай мақалам шыққан"" әдемі естелік ретінде айтады. ""Ұлан"" газеті балалардың материалдарын жариялап қана қоймай, олармен кері байланыс орнататын. Сонысымен де ""Ұланды"" көп адам жақсы көреді, ұмытпайды. Бүгінгі мерейтойымызға балардың өзі шақырусыз-ақ келіп, сыйлық жасап жатыр. Олардың бойында ""Ұланға"" деген ерекше ықыласы, махаббаты бар екенін көрдік.
""Ұлан"" газетінде кім істесе де, балаларға бар мейірімін көрсете алуы керек. Балаға ""мына мақалаң жарамайды"" дегенді көңіліне тимейтіндей жеткізуі қажет. ""Ұлан"" газетін мектеп оқулықтарына қосымша рухани құрал деп айтсақ болады. Газеттен оқушы өзіне қажет сұраққа жауап алып, әр салада жетістікке жетіп жүрген замандастары туралы оқып, алға ұмтыла бастайды. ""Ұлан"" газеті бүкіл қазақ балаларының рухани досы, жігерлендіретін көмекшісі секілді көрінеді. Газет оқыған адам, газетке жазылып өскен бала кітапты да оқиды. Ал газет пен кітап оқыған бала жақсы адам болып өседі. Олар ненің жаман, ненің жақсы екенін біліп, дұрыс шешім қабылдайтын тұлғаға айналады. Газет-журнал, кітап баланың жақсы адам болып өсуіне ықпал ететін үлкен құрал деп ойлаймын.
Көп ата-ана баласына кітап алып берсе, газетке жаздырса оқиды деп ойлайды. ""Ұлан"" газетінде ата-ана бұрышы деген айдар бар. Ата-анаға көмекші құрал ретінде қажет дүниелерді айтып отырамыз. Мысалы, бала тәрбиесі туралы психологтардың кеңесін ұсынамыз. Балалар басылымында қанша жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан соң бір нәрсені байқадым: ата-ана баладан бұрын өзін тәрбиелеуі керек. Жастар ата-ана болуға дайын болмай шаңырақ көтереді де, балаға не қажет екенін, қандай тәрбие беру керек екенін білмейді. Кейбір ата-ана газет-журналға жаздырғанын, кітап алып бергенін міндетсініп, баласынан ""неге оқымайсың?"" деп талап қояды. Баладан талап еткенше бірге жұмыс істеу керек екенін түсіндік. Ата-ана баласымен бірге оқып, сол оқығанын бірге талқылауы керек.
Қазір көп ата-ана баласымен тіл табыса алмайтынын, қазіргі балалардың психологиясы қиын екенін айтып жатады. Баламен тіл табысу оп-оңай. Бар болғаны ортақ дүние оқып, ортақ тақырыпта сөйлесе алу керек. Бірге оқығанда ғана ортақ әңгіме пайда болады. Сол кезде бала ештеңе жасырмай, ойын ашық айта алады. Сүйеніш іздегенде айдаладан барып көмек сұрамай, керісінше, ата-анасынан сұрайды. Себебі бала ата-анасымен кез келген тақырыпта сөйлесе алатынын біледі. Балаларға арналған газет-журнал тек балаларға арналған дүние емес, оны отбасының барлық мүшесі оқуы керек.
Кеш қонақтары басылым тарихынан сыр шертетін ""Ұлан"" – ұлағатты үнпарақ"" фотокөрмесін, роботтехникасы көрмесін тамашалап, арнайы ұйымдастырылған фотоүйшікте суретке түсті. Концерттік бағдарламада Ахмет Жұбанов, Абай мектептерінің оқушылары өнер көрсетті. Бұл мектептер мерейтойда өнер көрсетуге өздері ұсыныс жасаған.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алғашқы балалар басылымы 1930 жылы 14 наурызда &quot;Жас Алаш&quot; газетінің ішіндегі газет болып жарық көрді.,,2025-05-23T16:36:52+05:00
uly-zenistin-80-zyldygyna-arnalgan-askeri-parad-fotoreportaz,informburo.kz,Ұлы Жеңістің 80 жылдығына арналған әскери парад: Фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/uly-zenistin-80-zyldygyna-arnalgan-askeri-parad-fotoreportaz,"Бүгін Астанадағы ""Қазақ елі"" алаңында Ұлы Жеңістің 80 жылдығына арналған әскери парад өтті.
Informburo.kz салтанатты шарадан арнайы фоторепортаж ұсынады.
Әскери парадты Қазақстан Республикасы қарулы күштері құрлық әскерлерінің бас қолбасшысы генерал-майор Мереке Көшекбаев басқарды.
Мемлекеттік туды және Жеңіс туын алаңға Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің ту ұстаушылар тобы алып келді.
Жеңістің Қызыл туы – осыдан 80 жыл бұрын әйгілі отандасымыз Рақымжан Қошқарбаев пен оның майдандасы Григорий Булатов Рейхстагқа тіккен тудың көшірмесі.
Мемлекет басшысы – Қазақстан қарулы күштері жоғарғы бас қолбасшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлы Жеңістің 80 жылдығына арналған әскери парадта сөз сөйледі . Президент сөзінде сұрапыл соғыс жылдарындағы отандастардың ерлігін атап өтіп, соғыс бейбітшіліктің баға жетпес байлық екенін ұғындырғанын айтты.
""Биыл Ұлы Жеңіске – 80 жыл! Баршаңызға Ұлы Жеңіс күні құтты болсын! Бұл мейрам – халқымыздың жауынгерлік рухының символы. Біз елдік үшін күрескен батыр бабаларды ұлықтаймыз. Отан қорғау жолында опат болған боздақтарға тағзым етеміз. Бейбіт күнді қырағы күзетіп тұрған сарбаздарға құрмет көрсетеміз. Ұлы Отан соғысы бүкіл адамзат үшін өте қиын сынақ болды. Оның зардабы көптеген елге ауыр тиді, солардың ішінде Қазақстан да бар. Қаһарлы күндер соғыстың тек қасірет әкелетінін көрсетті. Бейбітшіліктің баға жетпес байлық екенін ұғындырды. Ұлы Жеңіс – тарихымыздың ажырамас бөлігі және күллі әлем үшін үлкен сабақ"", – деді президент.
Парадқа Қазақстан Қарулы күштерінің барлық түрінен 4 мыңнан аса әскери қызметкер қатысты.
Сондай-ақ арнайы 200-ден аса әскери қару-жарақ пен техника, 66 әскери авиация ұшағы мен тікұшақ әкелінген.
Cоғыс кезінде ең көп шығарылған әрі аса танымал болған Т-34 танкі.
Парад барысында Ұлттық ұланның заманауи бронды техникасының 13 бірлігі көрсетілді. Олардың қатарында ""Барыс"" 6×6, ""Алан-2"", сондай-ақ жауынгерлік қорғаныс деңгейі жоғары ""Cobra II"" броньды машиналары болды.
Алғаш рет механикаландырылған колонналардың сапын ""Бук"", ""Тор"" зенитті-ракета кешендері, ""Барыс"", ""Алан"", ""Айбар"", ""Таймас"", ""Террекс"" дөңгелекті ұрыс машиналары, минаны залалсыздандыратын роботтары бар арнаулы автокөліктер толықтырып отыр.
Бұдан бөлек, қауіпті аймақтар арқылы 17 адамға дейінгі жеке құрамды тасымалдауға қабілетті ""Урал ВВ"" арнайы машинасы да ұсынылды.
Сонымен қатар отандық қорғаныс өнеркәсібі кешенінің кәсіпорындары шығаруды жоспарлап отырған ұрыс машиналары, роботтандырылған қайық және ұшқышсыз басқарылатын ұшу қондырғылары таныстырылды.
Әуе кеңістігінен А-400 әскери-көлік ұшағы, L-410 жолаушылар ұшағы және Би-300 патруль ұшағы ұшып өтті.
Ұлы Жеңістің 80 жылдығына арналған әскери парадқа ел өңірлерінен алты соғыс ардагері келіп қатысты.
Мерекеде майдангерлерге ерекше құрмет көрсетілді.
Сондай-ақ парадқа құрметті қонақ ретінде халық қаһармандары, соғыс батырларының ұрпақтары мен қазақстандық ғарышкерлер шақырылған. Атап айтқанда, Мұхтар Алтынбаев, Сәт Тоқпақбаев, Бақытжан Ертаев, Қайрат Үмбетов, Азамат Жұмаділов сынды халық қаһармандары, соғыс батыры Сағадат Нұрмағамбетовтың қызы Айсұлу Нұрмағамбетова, Иван Панфиловтың немересі Алуа Байқадамова, сонымен қатар қазақстандық ғарышкерлер Тоқтар Әубәкіров, Талғат Мұсабаев және Айдын Айымбетов әскери парадты тамашалады.
Салтанатты іс-шараға Қазақстанға мемлекеттік сапармен келген Вьетнам коммунистік партиясы орталық комитетінің бас хатшысы То Лам қатысты.
Әскери шеру сағат 10.45-тен бастап елордада және барлық облыс орталығында LED-экрандар мен республикалық телеарналардан, сондай-ақ Facebook, YouTube, Telegram әлеуметтік желілеріндегі Ақорданың ресми парақшаларынан тікелей эфирде көрсетілді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Парадқа Қазақстан Қарулы күштерінің барлық түрінен 4 мыңнан аса әскери қызметкер қатысты.,,2025-05-07T15:26:52+05:00
zeniske-80-zyl-qazaqstandagy-uly-otan-sogysy-qaharmandarynyn-eskertkisteri,informburo.kz,Жеңіске 80 жыл: Қазақстандағы Ұлы Отан соғысы қаһармандарының ескерткіштері,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zeniske-80-zyl-qazaqstandagy-uly-otan-sogysy-qaharmandarynyn-eskertkisteri,"Ұлы Отан соғысында жанын пида етіп, ерлікпен шайқасқан батырлардың есімдері мен ерліктері ұрпақтан-ұрпаққа жетіп, бүгінгі күнге дейін ұлықталып келеді. Еліміздің әр өңірінде соғыста ерлік көрсеткен жауынгерлерге арналған ескерткіштер орнатылған. Мысалы, Алматы қаласындағы 28 панфиловшылар саябағындағы Даңқ мемориалы, Әлия Молдағұлова мен Мәншүк Мәметоваға, Бауыржан Момышұлына қойылған ескерткіштер.
Информбюро порталы Жеңістің 80 жылдығына орай сол ескерткіштер туралы мәлімет ұсынады.
Оралда қазақтың үш батыр қызы – Кеңес Одағының батырлары Мәншүк Мәметова, Әлия Молдағұлова және Халық қаһарманы Хиуаз Доспанованың ескерткіші бар. Ескерткіш 2017 жылы ашылды. Бұл композиция мүсінші Нұрлан Долбайдың қолынан шықты. Ортада Мәншүк, екі жағында Әлия мен Хиуаз бейнеленген.
Бұл батыр қыздарға орнатылған тұңғыш ортақ туынды. Бұған дейін Алматы қаласында Әлия мен Мәншүкке арналған композиция бой көтерген еді.
Атырау қаласында 2019 жылы қазақтың тұңғыш ұшқыш қызы, Халық қаһарманы Хиуаз Доспанованың ескерткіші ашылды. Мүсін авторы – Бақытбек Мұхамеджанов. Бұл ескерткіш Атырау халықаралық әуежайының дәл алдына қойылды. Бір жылдан соң 2020 жылы әуежайға Хиуаз Доспанованың аты беріліп, маңдайшасына Халық қаһарманының аты жазылды.
Атырау облысында дүниеге келген Хиуаз Доспанова Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 300-ден астам рет әуеге көтеріліп, немістердің бекіністерін, соғыс техникаларын, оқ-дәрі қоймаларын бомбалаған.
Ақтөбе қаласында 2005 жылы Кеңес Одағының батыры, мерген Әлия Молдағұлованың мемориалды кешені ашылды. Қоладан жасалған Әлияның мүсінінің екі жағынан барельеф орнатылған: сол жақ жартысында ұлы дала бейнесі, көшпенділер рухы бейнеленген, Құрманғазы мен Абылай хан көрсетілген; оң жағында 1916 жылғы отаршылдыққа қарсы көтерілістен бастап көптеген қайғы-қасірет әкелген Ұлы Отан соғысын, халқымызды жан-жаққа шашыратқан көріністер ашық бейнеленген.
Әлия мүсінінің авторы – Бақытжан Әбішев. Барельеф авторы – Ескен Сіргебаев.
2008 жылы Астана қаласының он жылдық мерейтойына орай мемориалды кешеннің дәлме-дәл көшірмесі Аграрлық университет жанында, Әлия Молдағұлова көшесі мен Жеңіс даңғылы қиылысында орнатылды. Бұл Ақтөбе облысының Астанаға жасаған тартуы болды.
2021 жылы Ақтөбе қаласындағы халықаралық әуежайға Әлия Молдағұлованың есімі берілді. Әуежай ғимаратында батыр қыздың биіктігі 247 см болатын мүсіні ашылды. Мүсін авторы – Жеңіс Жұбанқосов. Биыл Әлия Молдағұлованың туғанына 100 жыл толды.
Оқи отырыңыз: Орал әуежайы Мәншүк Мәметованың есімін иеленді
2018 жылы Батыс Қазақстан облысы Астананың 20 жылдығына орай елордаға  Кеңес Одағының Батыры, әйгілі жауынгер Мәншүк Мәметованың ескерткіші мен ""Ақжайық"" алаңын тарту етті. Ескерткіш авторы – мүсінші Мұрат Мансұров. Мүсін қоладан, ал тұғыры граниттен соғылған. Биіктігі – 6,1 метр.
2022 жылы Орал халықаралық әуежайына Мәншүк Мәметованың есімі берілді. Ол Батыс Қазақстанның Орда ауданында дүниеге келген. 1942 жылы өз еркімен Қызыл Армия қатарына алынып, 21-інші атқыштар дивизиясының құрамында ұрысқа қатысты. Невель қаласы үшін болған кескілескен шешуші соғыста Мәншүк ақтық демі біткенше пулеметтен оқ боратып, қаһармандықпен қаза тапты.
1997 жылы Алматы қаласында қазіргі Астана алаңында Кеңес Одағының батырлары Әлия Молдағұлова мен Мәншүк Мәметоваға ескерткіш орнатылды. Мүсінші Қазыбек Сатыбалдиннің туындысында екі батыр қыздың бейнесі мен бейбітшіліктің символы көгершіндер бейнеленген.
Ескерткіш орнатылған тұғырды қос батырдың ""алтын жұлдызы"" айшықтап тұр. Ал ақ тастағы бейбітшілік құсын қолынан ұшырған балалар бейнесі Әлия мен Мәншүктің ерлігімен келген бейбіт өмірді баяндайды.
2016 жылы Астанада Б.Момышұлы мен Р.Қошқарбаев даңғылдарының қиылысында халық қаһарманы Рақымжан Қошқарбаевқа ескерткіш орнатылды. Қоладан құйылған 11 метрлік туындының авторы – мүсінші Асқар Нартов.
Рақымжан Қошқарбаев Екінші дүниежүзілік соғыс майданына 1944 жылы аттанған. 1945 жылы қазақ жауынгері Григорий Булатовпен бірге алғаш Рейхстагқа Жеңіс туын тіккен. Осы ерлікті жасаған кезде Қошқарбаев небәрі 21 жаста болған.
Кеңес одағының батыры, жазушы, Екінші дүниежүзілік соғыстың даңқты жауынгері, әскери қолбасшы Бауыржан Момышұлына арнап Қазақстанның бірнеше қаласында ескерткіш орнатылған.
Жамбыл облысының өзінде Бауыржан Момышұлына арналған 9 ескерткіштер бар. Соның ең үлкені Тараз қаласындағы ""Ерлік"" мемориал кешенінде орналасқан. 2000 жылы орнатылған мүсін 2018 жылы басқа орынға ауыстырылған. Мүсіншілер – Д.Әлдеков, Н. Рүстемов, сәулетшілер – С. Дембай, Н. Баекеев.
Оқи отырыңыз: ""Бауыржан Момышұлы тұлғасы әлі де зерттеуді қажет етеді"". Мұрағаттағы сирек суреттер
Астанада 2008 жылы қаланың 10 жылдығына орай Бауыржан Момышұлының туған жері Жамбыл облысынан ескерткіш тарту етілді. Туынды авторлары – мүсінші Темірхан Қолжігіт, сәулетші Бақытжан Сыздықов.
Алматыда 2010 жылы Бауыржан Момышұлының 100 жылдығына орай ""28 гвардияшыл-панфиловшылар"" саябағында мүсіні бой көтерді. Жалпы биіктігі 6 метрлік ескерткіштің тұғыры граниттен, ал батырдың мүсіні қоладан соғылған. Мүсін авторлары – Нұрлан Далбай мен Расул Сатыбалдиев.
Шымкентте де Бауыржан Момышұлының есімімен аталатын даңғыл мен Тәуке хан даңғылы қиылысында батырға арналған ескерткіш орнатылған.
2024 жылы Халық қаһарманы Сағадат Нұрмағамбетовтің туғанына 100 жыл толуына орай Ақмола облысы Ақкөл ауданында батырдың құрметіне ескерткіш ашылды.
Сағадат Нұрмағамбетов 1943 жылы Солтүстік Кавказ майданында жас офицер ретінде жауға қарсы күресті. Небәрі 20 жасында Кеңес Одағының батыры атанды.
Қазақстанның алғашқы армия генералы Сағадат Нұрмағамбетов бүкіл саналы ғұмырын әскери қызмет саласына арнады. Ол 1992 жылы Қазақстанның тұңғыш Қорғаныс министрі болып тағайындалып, өмірінің соңына дейін ел игілігіне жұмыс істеді.
2015 жылы Алматы қаласында Ұлы Отан соғысының ардагері, жазушы, ғалым Әди Шәріповке арналған ескеркіш бой көтерді. Ескерткіш авторы – суретші-мүсінші Бақытжан Әбішев. Ескерткіш Әди Шәріпов көшесінде, Бөгенбай батыр көшесімен қиылысқан жерде орнатылды.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Әди Шарипов партизан отрядының құрамында болған. Әр жылдары ол Қазақ ССР министрлер кеңесінің төрағасы, сыртқы істер министрі, жазушылар одағының бірінші хатшысы қызметін атқарған. Әди Шәріпов 350-ден аса ғылыми-публицистикалық жұмыс жазып қалдырған.
Оқи отырыңыз: Алматыдағы 28 гвардияшы панфиловшылар саябағы: Өткені мен бүгіні
Даңқ мемориалындағы 28 панфиловшының мүсіні / Фото: Depositphotos.com
Даңқ мемориалы – Алматыдағы 28 панфиловшылар саябағында 1975 жылы орнатылған ескерткіш-кешен. Сәулетшілері – Т.Бәсенов, Г.Сейдалин, В.Н. Ким және мүсіншілері – В.В. Андрющенко, Р.Е. Артимович.
Даңқ мемориалы үш бөліктен тұрады. Алдында мәңгілік алау жанып тұрады. Дәстүр бойынша Ұлы Отан соғысының ардагерлері жыл сайын соғыстан шейіт болған майдандастарын еске алу үшін осы жерге жиналады.
28 панфиловшылар Ұлы Отан соғысы жылдарында Мәскеуді ерлікпен қорғағады. Мәскеу генерал-майоры Иван Панфилов басқарған  316-атқыштар дивизиясы 1941 жылы жазда Алматыда құрылған.
2015 жылы Жеңістің 70 жылдығына орай Астанада Кеңес Одағының батыры, генерал-майор Иван Панфиловтың ескерткіші ашылды. Ескерткіш ""Жерұйық"" саябағында орналасқан.
Туынды авторы – мүсінші Ренат Әбенов. Биіктігі 2,5 метрлік ескерткіш қоладан құйылған. Мемориалдың бір жақ бетінде Мәскеуді қорғау үшін қан төккен 28 панфиловшы-жауынгердің туған жылдары мен қаза тапқан күндері жазылған, табиғи граниттен биік тақталар жасалған.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ескерткіштердің басым бөлігі Алматы мен Астана қалаларында орналасқан.,,2025-05-10T09:30:00+05:00
zezdiden-zeniske-gitler-fasizmin-kuiretuge-qanys-satbaevtyn-qosqan-ulesi-qandai,informburo.kz,Жездіден – Жеңіске! Гитлер фашизмін күйретуге Қаныш Сәтбаевтың қосқан үлесі қандай,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zezdiden-zeniske-gitler-fasizmin-kuiretuge-qanys-satbaevtyn-qosqan-ulesi-qandai,"Екінші дүниежүзілік соғыстағы жеңіс туралы айтқан кезде тек майдан шебінде жаумен бетпе-бет соғысқан жауынгерлердің ерлігін ғана емес, сонымен қатар тылда еңбек еткен жұмысшылар мен ғалымдардың ерен еңбегін де ескеру шарт.
Ұлы Отан соғысы басталғанда Кеңес Одағы үшін ең маңызды міндеттердің бірі – майдан мен тылға қажетті шикізатпен, әсіресе металл мен көмірмен үздіксіз қамтамасыз ету болды. Бұл күрделі кезеңде Қазақстан бүкілодақтық ірі өнеркәсіптік базаға айналды. Қазақстан байлығын ашуда, игеруде және соғыс қажеттіліктеріне бағыттауда академик Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың рөлі орасан зор болды.
Қаныш Сәтбаев – Қазақстан ғылымының негізін қалаушы, геолог-ғалым, академик. Соғыс жылдары ол бар күшін Отан қорғауға, өндірістік ресурстарды тиімді пайдалануға бағыттады. Солардың ішіндегі ең елеулісі – Жезді марганец кенішін ашуы және оны қысқа мерзім ішінде іске қосуы. Бұл туралы Медеу Сәрсеке ""Қаныш Сәтбаев"" кітабында жазған.
1941 жылдың тамыз айында Кеңес әскері мен неміс әскерінің арасында болған қиян-кескі шайқас кезінде марганец кенінің негізгі қоймасы Никополь  кеніші жау қолында қалды. Сол кезде Германияның насихат министрі Иозеф Геббельс Кеңес өндірістері қымбат шикізат көзінен біржола айырылғанын айтып, ""Демек, бізге айбынды әскерлерге құрыш сауытпен ұрған ең соңғы танкті құрту ғана қалды"" деген екен.
Себебі, марганец – тек металл емес, майданның мызғымас тірегі болды. Бұл элементтің әскери өндірістегі орны ерекше еді. Ол қару-жарақ, әскери техника мен оқ-дәрілердің беріктігі мен сапасын қамтамасыз ететін стратегиялық шикізатқа айналды. Оның қоспасы болаттың беріктігін арттырып, төзімділігін күшейтеді және соққыға шыдамды етеді. Бұл қасиеттер танк, зеңбірек, әскери ұшақтар мен кеме корпустарын жасау үшін аса қажет болды. Марганец болмаса, болат сапасыз, морт сынғыш болар еді. Сонымен қатар, марганец темірден болат қорытқанда қалдық күкірт пен оттегіні жояды, яғни қорытпаның химиялық тұрақтылығын жақсартып, оны ұрыс алаңына лайықтайды. Сол себепті соғыс жылдары КСРО үшін марганец – стратегиялық металл саналды.
Оқи отырыңыз: Соғыс бейбітшіліктің баға жетпес байлық екенін ұғындырды – Тоқаев
Соғысқа дейін Кеңес одағындағы марганец шикізатының 91,6 пайызы Никополь мен Чиатура кендерінде өндірілетін. Ал күзге таман неміс әскері Дон бойындағы Ростов қаласын басып алып, Қара теңіз жаңасына шығатын темір жолды да қиып тастады. Бұдан соң Кавказдағы Чиатурадан ферромарганец (марганецтің ғылыми атауы - авт.) тасу да ұзақ мерзімге тыйылды. Ал күн сайын өршіп келе жатқан алапат соғыста миллиондаған тонна құрышқа шымыр қасиет беретін марганец қоспалар қажет.
Осыған байланысты КСРО Халком кеңесі тамыз айының соңында ""Шығыс аудандардан марганец шикізатын өндіруді жедел арттыру керек"" деген қарар шығарады.
Осы кезде КСРО ғылым академиясының қазақ фиалиының жетекшісі Қаныш Сәтбаев өзі бұрыннан барлап жүрген Жездіні барлауды мықтап қолға алады. Ол үшін жезқазғандық геолог Иосиф Богданчиковты шақыртады.
Қаныш Сәтбав Жезді тауын 1928 жылдан бастап назарда ұстаған. Сол жылы ол жақтан марганец қорының ізін байқаған. Бұл туралы ғалым 1941 жылы геологқа тапсырма беру кезінде:
""Қарсақбай зауыты үшін флюстік шикізат іздеп жүргенде кездестім. Бұрғы салуға қаражат болмады. 1936 жылы Жезді жағасында бір жаз барлау тобын ұстадық: жеті ұңғыма, он шақты жыра қазылды. Олардың құжатын Қарсақбайдан табасыз. Петуховтың да не бітіргенін өзінен естисіз, ол да құралақан емес. Менің шамалауымша, нақ осы екі өзен түйісетін аңғарда ферромарганецтің сүбелі қоры бар. Ол болса, соғыс өрті күшейіп тұрғанда стратегиялық мәні ерекше шикізат"", – деген екен.
Алайда, Жездіні барлау тапысырлған ғалымдар ондағы марганец көлемін нақты көрсетуге қорыққан. Себебі, ол заманда, соғыс кезінде байқаусызда жалған ақпарат беріліп қойса, ғалымға басымен жауап беруге тура келетін. Сол кезде де Қаныш Сәтбаев кен орнының қоры шамамен қанша екенін, қанша бөлігін жерасты әдісімен, қанша бөлігін ашық әдіспен өндіруге болатынына дейін тәптіштеп есептеп берген. Бұл хабар Сталинге жеткенде ол бірден Жезді кенін игеруге тапсырма берді. Өйткені, марганецсіз құрыш құйылмайды.
Оқи отырыңыз: Қаныш Сәтбаев Жезқазған кенін қаржыландыруға қалай қол жеткізді
Осылайша, ғалым 1942 жылдың 12 маусымында құрылыс басталған соң бар-жоғы 38 күнде Жезді кенішін іске қосып, алғашқы марганец кенін майданға жөнелтті. Соның нәтижесінде, соғыс жылдарында КСРО марганец кенінің 70,9 пайызы Жезді кен орнынан алынды. Кеңес Одағы танк шығаруды 2,5 есе өсірді.
Бұл туралы ""Ұлы Отан соғысының тарихы"" кітабында"": Сайып келгенде бұл үлкен ұрыста жеңісп шыққанға тек зор табыс болды. Сапалы прокат өндіру жедел артты. Магнитогор комбинатын жезді ферромарганецпен дер кезінде жабдықтау броньдық прокат беруді 3 есе өсірді"" деп жазылған.
Қаныш Сәтбаев та 1943 жылдың 21 желтоқсанында ""Казправда"" газетінде жарық көрген ""Отан соғысы күндеріндегі Қазақстан интеллигенциясы"" атты мақаласында Қазақстандағы өндірістің майданға қосқан үлесін тап көрсетеді:
""Қазақстан қойнауындағы барлық орасан зор байлықтар қазіргі таңда Отан қорғанысына жұмылдырылды. Қазақстан – ел ішінде қорғасын мен молибден өндіруде алдыңғы орында, ал мыс қорытуда жетекші республикалардың біріне айналды. Гитлершіл жауды жоятын әр 10 оқтың 9-ы – Қазақстанда өндірілген қорғасыннан жасалған. Танктер мен өздігінен жүретін қарулардың жартысынан көбі – құрамында қазақ молибдені бар броньмен қапталған. Патрон мен снарядтардың гильзаларының үштен бірінен астамы, сонымен қатар майдандағы әскердің байланыс құрылғылары да – Қазақстанда өндірілген мыстың қорытпаларынан жасалған. Қазақстанның жоғары сапалы марганец кендері уақытша жоғалған Никополь кен орындарының орнын басты. Бүгінде олар – Кеңес Одағының әскери қуатын қамтамасыз етіп отырған Орал металлургия зауыттарының жұмысын қамтамасыз етіп отыр"", деп жазды.
Қаныш Сәтбаев тек Жездімен шектеліп қалған жоқ. Ол геология саласын стратегиялық құралға айналдырып, республиканың түрлі аймағынан қорғасын, мыс, темір, вольфрам, молибден және басқа да пайдалы қазбалардың кен орындарын анықтап, олардың соғыс өндірісіне бағытталуын қамтамасыз етті. Ғалымның ұйымдастыруымен Қарағанды маңындағы Жауыртау мекені зерттелді. Нәтижесінде қазіргі Теміртау қаласы бой көтерді.
Кейін ғалым бұл турасында: ""Қазақстан майданды металмен, қару-жарақпен және азық-түлікпен қамтамсыз ететін қуатты арсеналға айналды. Республикадағы табиғи ресурстарды ел қорғанысы үшін тауып, жұмылдыру ісі өте-мөте қатты дамыды"", – деп жазды.
Соғыс жылдары Қазақстанда 200-ден астам жаңа өнеркәсіп орны ашылып, олар әскери тапсырысты орындауға жұмылдырылды. Бұған себепкер болған — табиғи байлық пен оны тиімді игере білген ғалымдардың бірлескен еңбегі.
""Меніңше, барлық ғылыми қызметкерлердің, бүкіл кеңес зиялыларының ойы мен сезімін жеткіземін деп ойлаймын: әрқайсымыз бар шығармашылық күш-жігерімізді жұмсай отырып жұмыс істеудеміз және жұмыс істей беретін боламыз, отан игілігі үшін, жеңісті жақындату жолында бар ынтамызбен, табандылықпен еңбек етеміз"", – деген еді бұл туралы Қаныш Сәтбаев.
Оқи отырыңыз: Мемлекет басшысы: Ұлы Жеңістің мән-мағынасын қасақана бұрмалауға жол беруге болмайды
Қаныш Имантайұлының басшылығымен Кеңес ғалымдары ғылыми және техникалық жетістіктердің барлығын Отан қорғанысының мүддесіне бағыттап, аса ірі жеңіске жетті. Ол геологияны әскери стратегиямен ұштастырып, кен орындарын жедел барлау мен игеру тәжірибесін қалыптастырды. Соғыс жылдарында пайдалы қазбаларды іздестіру үшін 350 эскпидициялық отряд құрылды. 1941 жылы олардың саны 38 болатын. 1944 жылы кен байлықтарын зерттейтін 38 ғылыми-зерттеу мекемесі жұмыс істеді. Қазақстан филиалы соғыс жылдарында үкімет пен халық комиссаритарына 160-тан астам пайдалы ұсыныс тапсырды.
Осылайша гитлершілердің Кеңес Одағы Германиямен ғылыми-техникалық тұрғыда бәсекелесе алмайды деген үміті ақталмады. Сол еңбегі үшін ғалым 1945 жылы екінші рет Ленин орденімен және ІІ дәрежелі Отан соғысы ордендерімен марапатталды.
Қаныш Сәтбаевтың жұмысы тек соғыс кезінде емес, соғыстан кейінгі Қазақстан индустриясының негізін қалауға да себеп болды. Ғалым 1946 жылы жаңадан құрылған Қазақ КСР Ғылым академиясының тұңғыш президенті болды.
""Халықаралық Сәтбаев қорының"" қамқоршылар кеңесінің төрағасы , сенат депутаты Алтынбек Нухұлының айтуынша, академик Қаныш Сәтбаев – ел тарихына алтын әріппен жазылған ұлы тұлға. Соғыс жылдарында Сәтбаевтың майдан үшін жасаған еңбегі әскери операциямен пара-пар бағаланған.
""Жезді марганец кенішін небары 38 күн ішінде іске қосып, алғашқы стратегиялық маңызды марганец кенін Орал мен Сібірдегі танк зауыттарына жөнелту – бұл тек геологиялық емес, тарихи ерлік. ""Ұлы Отан соғысының тарихы"" кітабында Жезді кенішінің маңызы турасында: ""соғыстағы әр ісі операцияда жеңіспен пара-пар"" деп көрсетілуі – соның дәлелі. Соғыс жылдарында Кеңес Одағы армиясы қолданған танктердің 80 пайызы Жезді марганецінен жасалған. Әсіресе атақты Т-34 танкісінің сауытында Жезді марганеці қолданылды. Өйткені болатқа марганец қосылғанда, ол шынайы сауытқа айналып, жау снарядтарын өткізбейтін деңгейге жеткен. Сол секілді соғыста атылған әр он оқтың тоғызы – Қазақстанның қорғасынан, ал әр үшінші снаряд пен гильза – Жезқазған мысынан жасалғаны – Қаныш Сәтбаев ашқан қазба байлықтардың тікелей нәтижесі. Бұл көрсеткіштер ғылым мен геологияның, соның ішінде бір ғалымның – Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың – Жеңіске қосқан орасан үлесін дәлелдейді. Осыны ескере отырып, Жеңістің 80 жылдығында Қаныш Сәтбаевқа ""Халық қаһарманы"" атағы берілуі керек. Бұл марапат Қанышқа емес, қазақ халқына, келер ұрпаққа қажет. Өйткені ол тек қазба байлықты емес, қазақ ғылымын, экономикасын, болашағын қалыптастырды"", – деді Алтынбек Нухұлы.
Пайдаланылған әдебиеттер:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Геолог ғалым Жезді кенішін 38 күнде іске қосып, алғашқы марганец кенін &quot;майданға жөнелтті&quot;.",,2025-05-08T11:30:00+05:00
2025-zyly-tynaitqys-paidalanu-kolemi-19-mln-tonnaga-zetedi-bul-qalai-zuzege-asady,informburo.kz,"2025 жылы тыңайтқыш пайдалану көлемі 1,9 млн тоннаға жетеді. Бұл қалай жүзеге асады",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2025-zyly-tynaitqys-paidalanu-kolemi-19-mln-tonnaga-zetedi-bul-qalai-zuzege-asady,"Қазақстан үкіметі ауыл шаруашылығының өнімділігін арттыру мақсатында 2025 жылға қарай елдегі тыңайтқыштарды пайдалану көлемін 1,9 миллион тоннаға дейін жеткізуді жоспарлап отыр. Бұл міндет экологиялық тұрғыдан тұрақты ауыл шаруашылығын дамыту және агроөнеркәсіп кешенінің тиімділігін арттыру стратегиясының бір бөлігі. Орман өсімдіктерін өсірумен айналысатын маман Жеңіс Рахатайдың айтуынша, тыңайтқыштарды тиімді қолдану топырақ құнарлылығын жақсартуға, ауыл шаруашылық дақылдарының өнімділігін арттыруға және ауыл шаруашылық өнімдерінің сапасын нығайтуға септігін тигізеді. Сондай-ақ, бұл бастама Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде және халықаралық нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін арттыруда маңызды рөл атқарады.
2024 жылғы наурыз айында Қазақстанда минералды тыңайтқыштарды аванстық субсидиялау тетігі енгізілді. Бұл экономикалық шара фермерлер үшін үлкен мүмкіндік ұсынады, өйткені бюджеттік субсидиялар отандық зауыттардың арнайы шоттарына алдын ала аударылады. Бұл жаңашылдық ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге тыңайтқыштарды арзандатылған бағамен сатып алуға жағдай жасады. Нәтижесінде фермерлер егістік жерлерін тиімді түрде өңдеп, өнімділікті арттыруда маңызды қолдау алды. Аталған механизм ауыл шаруашылығы саласындағы қаржылық жүктемені төмендетіп қана қоймай, жалпы аграрлық сектордың тұрақтылығын арттыруға бағытталған.
Оқи отырыңыз: Қара шыбыннан жасалған тыңайтқыш ауыл шаруашылығын қалай дамытады?
""Көктемде топырақтың құнарлылығын арттыру үшін органикалық тыңайтқыштар, атап айтқанда қарашірік пен көңнің маңызы зор. Органикалық тыңайтқыштар тек энергетикалық материал ретінде емес, сонымен қатар топырақтағы микроорганизмдердің қорек көзі ретінде аса үлкен рөл атқарады. Көң мен қарашірікте микрофлоралар мол болғандықтан, олар топырақтағы бактериялардың белсенділігін арттырып, аммонификация және нитрификация сияқты маңызды үдерістерді жеделдетеді. Бұл органикалық тыңайтқыштардың қолданылуы өсімдіктердің өнімділігін арттырып, қоршаған ортаны қорғау тұрғысынан да тиімді болады. Микроорганизмдердің дамуы нәтижесінде қарашірік біртіндеп минералданады. Бұл процесс барысында көңнің ықпалы маңызды рөл атқарады, өйткені ол топырақтағы қарашіріктің құрамын арттырып, топырақ қабатын қалыңдатады. Сонымен қатар, бұл топырақтың ылғал жинағыш қасиетін, биохимиялық және микробиологиялық әрекетін күшейтеді"", – дейді Жеңіс Рахатай.
Қазақстандағы фермерлерді қолдау мақсатында қабылданған шаралар тыңайтқыштар өндірісінің өсуін ынталандырып, қазақстандық зауыттардың өнімдеріне тұрақты сұраныс қалыптастыруда. Бұл механизм фермерлерге ғана емес, экономиканың басқа салаларына да оң әсерін тигізуде. 2024 жылға қарай фермерлер топыраққа 1,3 миллион тоннадан астам тыңайтқыш енгізуді жоспарлаған болатын, бұл 2023 жылғы деңгейден екі есе артық көрсеткіш. Биыл, 2025 жылы бұл көлемді 1,9 миллион тоннаға дейін жеткізу жоспарланған, бұл өз кезегінде ауыл шаруашылығы секторын тұрақты дамытуға ықпал етеді.
Қазақстанда ауыл шаруашылығы саласын қолдау шаралары аясында отандық тыңайтқыштар өндірісін ұлғайту және бұл саланы бюджеттік бағдарламалар арқылы қаржыландыру қолға алынуда. Жергілікті бюджеттерден минералды тыңайтқыштарды субсидиялау үшін 35 млрд теңге бөлініп, қосымша түрде Үкімет резервінен 48,4 млрд теңге қарастырылған. Бұл қаржылық қолдау шаралары ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді қажетті тыңайтқыштармен уақытылы қамтамасыз етіп, көктемгі егіс жұмыстарын тиімді жүргізуге мүмкіндік береді. Осылайша, тыңайтқыштардың қолжетімділігі мен уақтылы жеткізілуі ауыл шаруашылығы өнімдерінің сапасын арттыруға және саланың жалпы тиімділігін көтеруге ықпал етеді.
Қазақстан Үкіметі ауыл шаруашылығы саласын қолдау мақсатында тыңайтқыштарды субсидиялауға 48,4 миллиард теңге бөлді. Бұл қомақты қаржы премьера-министр Олжас Бектеновтің қол қойған тиісті қаулы арқылы жүзеге асырылып, органикалық тыңайтқыштардан басқа барлық тыңайтқыш түрлеріне арналмақ. Мұндай қадам ауыл шаруашылығында өнімділікті арттыруға және фермерлерге қаржылай көмек көрсетуге бағытталып отыр. Бұл шешім саладағы тиімділікті күшейтуге және аграрлық сектордың дамуын ынталандыруға септігін тигізеді.
Оқи отырыңыз: Жамбыл облысында шаруаларға 19,7 миллиард теңге субсидия төленді
Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласын дамыту мақсатында мемлекет басшысы 2024-2028 жылдар аралығында ауыл шаруашылығы өнімінің жалпы көлемін екі есеге арттыруға және топыраққа минералды тыңайтқыштарды енгізу деңгейін ғылымға негізделген қажеттіліктің 50 пайызына дейін жеткізуге бағытталған тапсырмалар берді. Осыған орай жаңа қаулы қабылданып, Абай, Ақмола, Шығыс Қазақстан, Жамбыл, Қарағанды, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан және Түркістан облыстарының әкімдіктеріне тыңайтқыштардың құнын субсидиялауға арналған нысаналы трансферттер түрінде қаражат бөліну жоспарлануда. Бұл бастамалар ауыл шаруашылығындағы өнімділік пен тиімділікті арттыруға үлкен серпін бермек.
""Ауыл шаруашылығын қолдау мақсатында мемлекет минералды тыңайтқыштарды субсидиялауды басты назарда ұстап отыр. Өткен жылдың наурыз айында ауыл шаруашылығы кешенін дамыту шеңберінде тыңайтқыштарды аванстық субсидиялау тетігі іске қосылған болатын. Бұл тетік арқылы бюджеттік субсидиялар ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне арзандатылған тыңайтқыштарды жеткізу үшін отандық өндіріс орындарының арнайы шоттарына алдын ала аударылады. Агрохимиктердің пікірінше, топыраққа азот, фосфор және калий тыңайтқыштарын енгізу дәнді дақылдардың өнімділігін едәуір арттырады. Мәселен, әрбір килограмм бұл элементтерді енгізу арқылы картоп өнімділігі 5 килограмнан 20 килограмға дейін, ал қант қызылшасы 26 килограмға дейін өседі. Дегенмен, тыңайтқышты қолдану тиімді болуы үшін оны ирригациялық, агромелиоративтік және агротехникалық шаралармен үйлестіре жүргізу қажет. Фермерлік шаруашылықтарда топырақтың табиғи құнарлылығы әртүрлі болғандықтан, қоректік элементтердің мөлшері де айырмашылыққа ие болуы мүмкін. Бұл агрохимиялық қасиеттерді ескерместен тыңайтқыш қолдану қажетті нәтиже бермеуі ықтимал. Керісінше, ол ауыл шаруашылығы мен қоршаған ортаға зиян тигізуі мүмкін. Сондықтан тыңайтқыштарды енгізу алдында топырақтың қасиеттерін мұқият зерттеу және осыған сәйкес жоспарлау аса маңызды"", – деп түсіндірді маман Жеңіс Рахатай.
Үкіметтің уақтылы қаржылық қолдауы мен қабылданған шаралар нәтижесінде тыңайтқыштарды пайдалану деңгейі айтарлықтай өсті. 2024 жылға дейін бұл көрсеткіш 21 пайыздан аспаған болса, соңғы мәліметтерге сәйкес тыңайтқыштарды пайдалану деңгейі алғаш рет ғылыми негізделген қажеттіліктің 40 пайызына жетті. Бұл ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің тыңайтқыштармен уақытылы қамтамасыз етілуіне, сондай-ақ жоғары және сапалы өнім алуына оң ықпалын тигізіп отыр.
""Кемер Агро"" ЖШС өңірде инновациялық жоба іске асыруда, бұл жоба тауық көңі мен қой жүнін қолдану арқылы органикалық тыңайтқыштар өндіруге бағытталған. Мақсаты – экологиялық таза әрі тиімді тыңайтқыштар өндірісін дамыту, ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыру және өңірдегі агроөнеркәсіптік кешеннің экологиялық тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Солтүстік Қазақстан облысының тәжірибесін тарату бағдарламасы аясында жүзеге асырылып жатқан жобаның құны 221 миллион теңгені құрайды. Осы жоба ішінара қаржыландырылып, өңірдегі ауыл шаруашылық саласына оң ықпалын тигізуде. Жобаның өндірістік қуаты жылына 6 мың тонна тыңайтқыш өндіруге бағытталған, бұл өз кезегінде ауыл шаруашылығы өнімдерінің өнімділігін арттырып, аймақтың экономикалық дамуына серпін бермек.
Оқи отырыңыз: Тоқаев ауыл шаруашылығына бөлінетін қаржыны екі есе арттыруды тапсырды
Жаңа кәсіпорынның өнімі өңірде органикалық егіншілікті дамытуға ықпал етуде, бұл тұрақты ауыл шаруашылығына жасалған маңызды қадам. Аграрлық секторда органикалық әдістерді пайдалану арқылы қоршаған ортаны қорғау және жердің құнарлылығын сақтау мүмкіндіктері артады. Бұл бастама ауыл шаруашылығының экологиялық және әлеуметтік-экономикалық тиімділігін арттырып қана қоймай, жергілікті шаруалардың табысын тұрақтандыруға және жаңа жұмыс орындарын құруға да оң әсерін тигізеді. Сонымен қатар, органикалық өнімдерге деген сұраныстың өсуі нарықта бәсекеге қабілеттілікті арттыра отырып, ауыл шаруашылығының халықаралық стандарттарын енгізуге мүмкіндік береді.
Облыс әкімдіктерінің жедел мәліметтеріне сәйкес, ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері үшін 2025 жылғы өнімге қажетті 2,3 миллион тонна тұқымның қажетті көлемі толық қамтамасыз етілді. Алдын ала жүргізілген сараптама нәтижелері бойынша, 1,6 миллион тонна тұқымның сапасы тексерілді. Тұқымның жаппай тексеру рәсімі наурыз айының соңына дейін аяқталуы жоспарланып отыр.
2025 жылы Қазақстанда тыңайтқыш енгізу жоспары 1,9 миллион тоннаны құрайды, бұл ғылыми негізделген қажеттіліктің 59 пайызына тең. Бұл мақсатты жүзеге асыру үшін қазіргі уақытта тыңайтқыш өндірушілер мен жеткізушілер арасында келісімшарттар жасасу және қоймаларда қажетті қорды қалыптастыру жұмыстары белсенді түрде жүргізіліп жатыр. Бұл шаралар ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыруға және елдің аграрлық секторын нығайтуға бағытталған маңызды қадамдар екені анық.
Олжас Бектенов ESTA Construction компаниясымен бірлесіп, құны 1,3 миллиард доллар болатын тыңайтқыш зауытының құрылысына қатысты Инвестициялар туралы келісімді екі апта ішінде жасауды тапсырды. Бұл жаңа зауыт еліміздің агроөнеркәсіп саласына үлкен серпіліс әкелмек. Құрылыс жобасы өңірдің экономикалық дамуына үлес қосып, жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді. Инвестиция келісімі өндірісті ұлғайтып, экспорттық әлеуетті арттыруға бағытталған маңызды қадам болмақ.
Премьер-министр Олжас Бектенов пен ESTA Construction компаниясының бас директоры Мұстафа Топрак арасындағы кездесу кезінде Карбамид пен аммиак өндіретін зауыт құрылысының маңызды мәселелері қаралды. Бұл кездесу барысында екіжақты серіктестікті нығайту, өндірісті арттыру және еліміздің өндірістік әлеуетін дамыту жолдары талқыланды. Зауыт құрылысы Қазақстанның химия өнеркәсібіне серпін беріп, саланың өсуіне және экспорттық мүмкіндіктердің кеңеюіне ықпал етуі мүмкін. Премьер-министр мен компания басшысы бұл жобаның ел экономикасына тигізетін оң әсерін атап өтіп, болашақтағы бірлесе атқаратын жұмыстардың бағыттарын айқындады.
Маңғыстау облысында ""Құрық"" теңіз порты маңында ірі газ-химия өндірісін құру жобасы басталып жатыр. Бұл зауыттың орны таңдалуында маңызды фактор ретінде Каспий теңізі арқылы өнімді экспорттауға қолайлы логистикалық жағдайлар ескерілді. Жоба жүзеге асқан жағдайда, ол өңірдің экономикалық дамуына ықпал етіп, жаңа жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді, сондай-ақ Қазақстанның газ-химия саласындағы әлеуетін арттыруға серпін береді. Жылына 700 мың тоннаға дейін карбамид және 42 мың тонна аммиак өндіретін жаңа зауыт еліміздің ауыл шаруашылығы саласында тыңайтқыштар импортына тәуелділікті айтарлықтай азайтатын болады. Бұл зауыт қосылған құны жоғары өнімдер ұсыну арқылы ауыл шаруашылығындағы өнімділікті арттыруға ықпал етеді. Жоба жүзеге асырылған кезде құрылыс кезеңінде 3 мыңға дейін маман тартылып, ал нәтижесінде 400 тұрақты жұмыс орны құрылатын болады. Бұл жаңа жұмыс орындары экономиканың дамуына оң әсер етіп, халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартуға септігін тигізеді.
Оқи отырыңыз: Олжас Бектенов: Біз әлемдік сұранысқа ие табиғи ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіреміз
""Қазақстанда қазіргі кезде үш негізгі тыңайтқыш түрі өндіріледі: аммиак селитрасы, аммофос және аммоний сульфаты. Бұл өндірістер елдегі агроөнеркәсіптік кешеннің қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған. Ғылыми негізде сұраныс 3,2 миллион тоннаны құрағанда, отандық өндіріс қуаттары осы қажеттіліктің шамамен 56 пайызын қамтамасыз етеді, бұл жылына шамамен 1,8 миллион тонна тыңайтқыш өндіруге мүмкіндік береді. Бұл көрсеткіштер ауыл шаруашылығы саласының өнімділігін арттыруда маңызды рөл атқарады және экономиканың дамуына ықпал етеді. Дегенмен, импортқа деген тәуелділікті азайту және толық өзін-өзі қамтамасыз ету мақсаты алдағы уақыттың өзекті мәселелерінің бірі болып қала бермек"", – деп түсіндірді фермер Мұрат Асанов.
Олжас Бектенов карбамид өндірісін өз елімізде құрудың маңызды екенін ерекше атап өтті. Бұл қадам, бір жағынан, импортқа тәуелділікті азайтып, ішкі нарықты тұрақтандырса, екінші жағынан, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға ықпал ететінін айтты. Карбамид ауыл шаруашылығында кеңінен қолданылатын тыңайтқыштардың бірі болып табылады, сондықтан оның қолжетімділігін арттыру аграрлық сектордың тиімділігін арттыруда шешуші рөл атқарады. Бұл бастама басқа да экономикалық салаларға оң әсерін тигізіп, елдің өндірістік әлеуетін жоғарылатуға және жұмыс орындарын құруға септігін тигізеді деп күтілуде.
Мемлекет басшысы еліміздің агроөнеркәсіп кешенін дамытуға ерекше назар аударып отыр. Өткен жылы өнім жинау бойынша рекордтық көрсеткішке қол жеткізілгені белгілі. Бұл жетістікке жету үшін Үкімет егіншілерді қолдауға 700 млрд теңге бөлді. Алайда, алдағы уақытта сапалы әрі қолжетімді минералды тыңайтқыштармен қамтамасыз ету маңызды мәселе болып қала бермек. Осыған байланысты, карбамидке ішкі сұранысты қамтамасыз ету және оны импорттау туралы жобалар ерекше қызығушылық тудырып отыр. Бұл туралы Олжас Бектенов атап өтті.
Кездесу барысында ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді мемлекеттік қолдау шараларының талқылануы маңызды тақырыптардың бірі болды. Бұл шаралар ауыл шаруашылығы саласындағы тауар өндірушілердің дамуына және олардың өнімдерінің сапасын арттыруға бағытталған. Мемлекет тарапынан көрсетілетін қолдау, субсидиялар мен жеңілдіктер арқылы фермерлердің өнімділігін арттыру, жаңа технологияларды енгізу және экспорттық әлеуетін нығайту көзделуде. Ауыл шаруашылығы саласындағы мемлекеттік қолдау шаралары фермерлердің экономикалық жағдайын жақсартуға, ауылдық жерлерде жаңа жұмыс орындарының ашылуына және жалпы экономиканың дамуына ықпал ететіні атап өтілді.
Қазақстанда тыңайтқыштардың құнының 60 пайызына дейін жабуға арналған субсидиялау бағдарламасы іске асуда. 2024 жылдың наурызынан бастап, аванстық субсидиялау тетігі енгізіліп, өндірушілерге өнімнің өзіндік құнын төмендету үшін алдын ала қаражат аударылады. Өткен жылы бұл мақсаттарға 46,4 миллиард теңге бөлінсе, 2025 жылға 35 миллиард теңге қарастырылған.
Оқи отырыңыз: Отандық ғалымдар ғылыми әзірлемесін пайдаланғаны үшін 320 млн теңге пайда көрді
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Елде биыл тыңайтқыш енгізу көлемін 1,9 миллион тоннаға дейін жеткізу жоспарланып отыр.",,2025-03-31T14:32:57+05:00
basqurtstannyn-ay-yola-toby-qalai-bir-anmen-qazaqstandyqtardyn-zuregin-zaulap-aldy,informburo.kz,Башқұртстанның Ay Yola тобы қалай бір әнмен қазақстандықтардың жүрегін жаулап алды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/basqurtstannyn-ay-yola-toby-qalai-bir-anmen-qazaqstandyqtardyn-zuregin-zaulap-aldy,"2025 жылдың басында құрылған Башқұртстанның AY YOLA тобы фолк, рок, электроника секілді жанрлар мен қурай, қылқобыз, домбыра секілді дәстүрлі аспаптарды өзара үйлестіреді. Олар жобаны музыкалық альбом ретінде ғана емес, башқұрт эпосынан шабыт алған тұтас шоу ретінде таныстырады.
Ay Yola тобы 2025 жылдың басында Башқұртстан Республикасында құрылды. 16 қаңтар күні ұжым телеграм арна ашып, 11 ақпан күні жоба философиясы баяндалған жазба жариялады. AY YOLA – шығармашылығы башқұрттардың ""Орал батыр"" эпосына негізделген музыкалық трио. Музыканттар олардың мақсаты көне туындының мәнін қазір көпке танымал музыкалық формалар арқылы жеткізу екенін айтады. Артынша телеграм арнаға ""ВКонтакте"", Yappi, TikTok секілді басқа да әлеуметтік желілер қосылды.
Топтың құрамында үш адам бар. Продюсері – өз елінде DJ Север атымен танымал Руслан Шайхитдинов. Бала күнінде скрипкада ойнауды үйренген. Авиациялық институттағы оқуын тәмамдаған соң мамандығы бойынша жұмыс істемей, радиоға орналасады, бизнес және диджеингпен айналысады. Шайхитдинов, сондай-ақ, топтың саунд-продюсері, бас пен қылқобызда ойнайды.
Русланның қызы Адель Шайхитдинова топта ән айтады және гитара мен домбырада ойнайды. Ay Yola – Шайхитдиновтардың алғашқы бірлескен жобасы емес, 2019 жылы ТНТ арнасындағы ""Әндер"" жобасында олар Musume атымен өнер көрсетті. Қазір Руслан мен Адель Ay Yola тобын құрса да, болашақта Musume болып өнер көрсетуге қайта оралмақ.
Оқи отырыңыз: Димаш – миллиард жанкүйері бар адам. Әншінің фанаттары туралы
Ұжымның үшінші мүшесі – Башқұртстанның еңбек сіңірген әртісі, ""Арғымақ"" этно-рок тобының құрушысы Ринат Рамазанов. Ол ән айтады және қурайда ойнайды. 2024 жылы үшеуі де ""Менің Уфам"" әнұранын таныстырып, жаңалықтарда ""Йолам"" жобасын қолға алғаны туралы айтылды.
""Бұл екі мүлдем бөлек ұжымның үйлесуі деуге болады. Адель қызым екеуіміз музыкамен шамамен 15-16 жыл шамасында айналысып келеміз, бірнеше альбом жариялаған Musume атты жобамыз да бар. Екінші жағынан – бэкграунды керемет бай, ""Арғымақ"" секілді тамаша ұжымды құрған, Башқұртстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі, көптеген аспапта қатар ойнайтын, башқұрт мәдениетін терең білетін Ринат Рамазанов. Былтыр мен 50 жасқа, ал Уфа 450 жасқа толды, өзіме және қалама сый жасағым келіп, әнұран жаздым. Осылайша ""Менің Уфам"" әні дүниеге келді, ол ""Барша Уфа"" телекомпаниясы ұйымдастырған байқауда жеңіске жетті, уфалықтарға қатты ұнады және бірнеше фильмге саундтрек болды. Бұл әнді жазған кезде мен Уфа әнұранының қурай дыбыстарынсыз болмайтынын түсіндім. Ринатқа қурай партиясын жазып беруін өтініп жүгінген едім. Ол бұл композицияға өте көп үлес қосты, қызықты идея ұсынды, біз оған қазақ тіліндегі ескі Уфа гимнінен бір бөлік қостық. Сол сәттен бастап Ay Yola деген атаумен жаңа тарих басталды. Біз үш бір-бірімен сәйкес келмейтін нәрсені: заманауи дыбыс, этникалық музыка жаңғырығы және ""Орал батыр"" эпосын біріктіруді ұйғардық. Бұл философия аттас альбомның барлық жерінде көрініс табады. Оны біз 10 айда жазып шықтық, демалыссыз жұмыс істедік"", – деді Руслан Север mgazeta.com сайтына берген сұхбатында.
2025 жылдың ақпан айында Ay Yola тобы әлеуметтік желіге Batyr дебюттық синглының үзіндісін көпке жариялады. Әннің жеткізер ойы – уақыт өтіп, керуен көшсе де, өзінің отбасы, жері мен сенімін қорғайтын нағыз батырлардың бар екенін, халыққа еш жамандық төніп тұрған жоқ екенін еске салу. Мәтінде эпостың бас кейіпкерін арманына жетелеген Ақбозат туралы да айтылады. Ал ән 21 ақпанда ""VK Музыка"", ""Яндекс Музыка"", ""Звук"" және т.б. платформаларда пайда болды.
Batyr синглы шыққаннан кейін музыканттар екінші релиз Homay-ды жария етті. Хумай – башқұрт аңыздарының кейіпкері, тазалық, даналық және туған жерге деген адалдықтың символы. Хумай – өзі үстінен ұшып өткен адамға жарқын болашақ сыйлайтын, әдемі аруға айнала алатын құс. Homay әні 14 наурыз күні көпшілікке жол тартып, көрші елдерде де хитке айналды.
Оқи отырыңыз: Димаш Құдайберген: Адамзатты тығырыққа тіреген мәселелердің тоқтауы – бейбітшілікке ұмтылыс
27 ақпан күні Ay Yola тобы тыңдармандарымен Batyr әнінің лирик-видеосын бөлісті – ол толыққанды бейнебаян емес, мәтіні жазылған видео. Сондай-ақ, топ әнді башқұрт және орыс тілінде жариялады.
Қазір Ay Yola тобы болашақта Ural-batyr альбомына кіретін тректер шығарып жатыр. Оның 12 әннен құралатыны белгілі. 2025 жылдың 24 ақпанында ұжым Yola атты үшінші әнді таныстырды. 2025 жылғы 4 сәуірде топтың дискографиясы Орал батыр мен алып бұқаның шайқасын баян еткен Ugez әнімен толықты.
2025 жылғы наурыз айының соңында Ay Yola тобының Homay әні әлеуметтік желіде асқан танымалдылыққа ие болды. Тректің үзіндісі жарияланған видеоға тыңдармандар жүздеген пікір жазып, башқұрт мәдениетін дамытуға қосқан үлесі үшін алғыс айтып жатыр. Бұл туындыны ""Аигел"" тобының 2023 жылы жарияланған ""Пыяла"" хитімен де қатар қойып жатқандар бар. Ay Yola ""Салават Юлаев"" – ""Сибирь"" матчының алдында ән салды, сондай-ақ, мамыр айында Ün Music Week халықаралық фестиваліне қатысады деп жоспарланып отыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Топтың Homay әні аз уақыт ішінде көрші елдерде асқан танымалдылыққа ие болды.,,2025-03-27T14:43:16+05:00
birtutas-tarbie-endi-adal-azamat-bagdarlama-oqusylarga-ne-beredi,informburo.kz,"""Біртұтас тәрбие"" енді – ""Адал азамат"". Бағдарлама оқушыларға не береді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/birtutas-tarbie-endi-adal-azamat-bagdarlama-oqusylarga-ne-beredi,"2023 жылы Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі ""Біртұтас тәрбие"" бағдарламасын әзірледі. Бұл бағдарлама еліміздің білім беру жүйесінде тәрбие үдерісін нығайтуға бағытталған. Оқу-ағарту вице-министрі Еділ Оспан бағдарламаны жүзеге асырудың негізгі аспектілері мен оның артықшылықтарын айтып өтті. Ал оқушылармен жұмыс істейтін психолог мамандардың пікірінше, бағдарлама, білім беру мекемелерінде тәрбие жұмысын кешенді түрде жүргізуге және оқушылардың патриоттық, рухани-адамгершілік және зияткерлік дамуын қамтамасыз етуге бағытталған маңызды қадам ретінде бағаланып отыр.
""Бұл экожүйе оқушыларды жан-жақты дамытып, заманауи білім мен құндылықтарды меңгеруге бағытталған. Бағдарлама аясында оқу орындары сабақтан тыс тәрбие жұмыстарына баса назар аударып отыр. Бұл жұмыстарға әлеуметтік, мәдени және спорттық іс-шаралар кіреді, олар арқылы оқушылар патриоттық сезімді, жауапкершілік пен қоғамдық белсенділікті арттырады. Мақсаты – азаматтардың толыққанды қалыптасуына ықпал ету және Қазақстанның болашағына үлес қосатын саналы ұрпақ тәрбиелеу"", – дейді психолог Назира Бурханова.
2024 жылы Қазақстанда ""Әділетті Қазақстан – Адал азамат – Озық ойлы ұлт"" атты жалпыұлттық құндылықтарға негізделген бағдарлама жаңартылып, барлық білім беру ұйымдарына енгізілмек. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес жүзеге асырылған бұл бастама адал және әділ азаматтарды тәрбиелеуді көздейді. 14 наурызда өткен IV Ұлттық құрылтайда бағдарлама атауын ""Адал азамат"" етіп өзгерту ұсынысы қолдау тапты. Бұл атаудың таңдалуы бағдарламаның негізгі мақсатын – қоғамның тірегі болар жауапкершілігі жоғары азаматтарды тәрбиелеуді белгілеуді мақсат етеді.
Бағдарламаны іске асырудың екі жылы ішінде білім беру ұйымдарында білім берудің бірыңғай экожүйесін құру мақсатында ауқымды жұмыстар атқарылды. Бұл жұмыстар алты негізгі бағыт пен 77 қадамды қамтып, білім беру жүйесіне маңызды өзгерістер енгізді. Сонымен қатар, бұл бастамаға сынып жетекшілері, ата-аналар, психологиялық қызметтер және басқа да қатысушылардың кең ауқымы тартылды. Жобаның мақсаты – барлық қатысушының белсенді араласуымен жан-жақты, үйлесімді және инклюзивті білім беру ортасын қалыптастыру.
Оқи отырыңыз: Төртінші оқу тоқсаны басталды: Мектеп оқушылары мен ата-аналарға арналған нұсқаулық
""Құндылықтарды бала бойына сіңіру маңызды процесс және бұл үрдіс олардың жас ерекшеліктеріне сәйкес үш негізгі компонентті қамту арқылы жүзеге асырылады: танымдық, практикалық және эмоционалды. Танымдық компонент балаларға әрбір құндылықтың мәні мен мазмұнын терең түсінуге мүмкіндік береді, бұл олардың құндылық түсінігін арттырады. Практикалық компонент құндылықтарды іс жүзінде жүзеге асыруға, яғни нақты әрекеттер арқылы қолдануға бағытталады, осылайша балалар алған білімдерін практикада қолданып, күнделікті өмірде тиімді пайдалана алады. Ал эмоционалды компонент болса, бұл құндылықтарды баланың өмірлік әдеттеріне және күнделікті дағдыларына айналдыруға көмектеседі, сол арқылы құндылықтар тұрақты мінез-құлық үлгісіне айналады"", – деп тұжырымдады психоаналитик Жанар Оспан.
Бағдарлама аясында мектептерде ата-аналарды педагогикалық қолдау орталықтары ашылып, өңірлерде Психологиялық қолдау орталықтары қызмет көрсетуде. Бұл бастаманың басты мақсаты – өскелең ұрпақтың тәрбиесіне үлкен ықпал ететін сынып жетекшілерінің рөлін күшейту. Ата-аналар мен педагогтер арасындағы ынтымақтастықты арттыру арқылы балалардың оқу-тәрбие процесіне оң әсер ету көзделуде. Осылайша, ата-аналар мен ұстаздардың бірлескен әрекеттері балалардың дамуына және әл-ауқатына оң ықпал етеді деп күтіліп отыр.
Жалпыұлттық құндылықтар қазіргі білім беру жүйесіне терең интеграцияланған және бұл үрдіс оқу процесінің әртүрлі аспектісінде көрініс табады. Мазмұндық деңгейде бұл құндылықтар пән материалдарына енгізіліп, оқу жоспарының маңызды бөлігін құрайды. Сонымен қатар, сынып сағаттарында талқыланып, сыныптан тыс іс-шаралар арқылы іске асырылады. Бұл көзқарас білім берудің барлық деңгейінде жауапты, еңбекқор және адал азаматтарды тәрбиелеуге ықпал етеді, қоғамның тұрақтылығы мен дамуына негіз қалайды. Осылайша, жалпыұлттық құндылықтар жас ұрпақтың рухани әрі адамгершілік дамуын қамтамасыз ететін негізгі құрал ретінде маңызды рөл атқарады.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда PISA халықаралық зерттеуі басталды. Оған 24 мыңға жуық оқушы қатысады
Оқу-ағарту вице-министрі Еділ Оспан мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес ""Адал азамат"" біртұтас тәрбие бағдарламасының барлық білім беру ұйымдарына меншік түріне қарамастан енгізілетінін мәлімдеді. Бұл бағдарлама оқушыларды адалдыққа, патриотизмге және жауапкершілікке тәрбиелеуге бағытталған. Бағдарлама аясында мектептер мен жоғары оқу орындарында арнайы сабақтар және іс-шаралар ұйымдастырылып, тәрбиелік жұмыстар күшейтілетін болады. Мұнда отбасы және қоғам арасындағы өзара байланыс нығайтылып, оқушыларға адамгершілік құндылықтары бойына сіңіріледі.
Бағдарламаның дамуы кезең-кезеңімен жүзеге асырылатын ұзақ мерзімді жоспарды қамтиды. 2025 жылы бағдарлама бойынша барлық қатысушыларды тарту және жекеменшік мектептермен ынтымақтастықты нығайту мақсатында маңызды қадамдар жасалатын болады. Бұдан әрі, 2026 жылы бағдарламаның қоғамға кеңінен таралуын қамтамасыз ету үшін тиімді шаралар қабылданады. Сонымен қатар, мектептердің бірыңғай дизайн-коды ""Адал азамат"" тұжырымдамасының құндылықтарына сәйкес әзірленеді, бұл мектептердің сыртқы келбеті мен ішкі мазмұнын жаңғыртуға бағытталған маңызды қадам болмақ.
Еділ Оспанның айтуынша, бүгінде барлық мемлекеттік білім беру ұйымдарында біртұтас білім беру бағдарламасы сәтті жүзеге асырылуда. Бұл бағдарламаның басты мақсаты – елдегі барлық балаларды қамтитын және жалпыұлттық сипаттағы тәрбие мен білім беру жүйесін қалыптастыру. IV Ұлттық құрылтайда Мемлекет басшысы бұл бастаманың кең ауқымда жүзеге асырылуы керектігін ерекше атап өтті. Осыған байланысты, жеке білім беру ұйымдарында да тәрбие бағдарламасын енгізу жұмыстары жалғасуда.
""Адал азамат"" біртұтас тәрбие бағдарламасы барлық балаларды қамти отырып, олардың адалдық, патриотизм және қоғамға пайдалы болу сынды құндылықтарды бойларына сіңіру мақсатында әзірленген. Бұл бағдарламаның стратегиялық мәні зор әрі ұзақ мерзімді жоспары бар. Бұл бастама ел болашағы үшін маңызды қадам болып табылады және оның табысты іске асырылуы елдің білім беру саласын жаңа деңгейге көтереді.
Оқи отырыңыз: Білім гранттарын үлестіру: ауыл жастарына арналған квота азаяды
""Адал азамат"" біртұтас тәрбие бағдарламасы білім беру ұйымдарымен қатар, барлық мемлекеттік ұйымдардың да тәрбие жұмыстарына негіз болуды мақсат қояды.
Қазақстанда ""Адал азамат"" біртұтас тәрбие бағдарламасы табысты іске асырылуда. Бұл бағдарлама аясында алты ірі жоба жүзеге асырылуда: ""Қамқор"", ""Шабыт"", ""Смарт бала"", ""Еңбегі адал – жас өрен"", ""Ұшқыр ой алаңы"" және ""Балалар кітапханасы"" . Осы жобалар жалпы 4 миллионға жуық оқушыны қамтиды. Бастамалар құндылыққа бағытталған тәрбие беруге арналған және 77 қадамдық іс-шаралар кешені арқылы жүзеге асырылады. Бағдарлама білім беру саласында оқушылардың адамгершілік қасиеттерін дамытуға және жан-жақты тұлғалық өсуіне ықпал етеді.
""Қамқор"" жобасы аясында 3 миллионнан астам қазақстандық білім алушы ""Таза Қазақстан"" акциясына белсене қатысып, елімізде сенбіліктер өткізумен қатар 2,1 миллионға жуық көшет отырғызды.
""Бұл іс-шаралар табиғатты қорғау мен экологиялық жағдайды жақсартуға бағытталған, сонымен қатар қатысушылардың табиғатқа деген көзқарасын өзгертіп, жауапкершілігін арттыруға мүмкіндік береді. Осы игі бастамалар арқылы оқушылар мен студенттер қоршаған ортаны сақтауда өз үлестерін қосып, қоғамның экологиялық мәдениетін қалыптастыруға септігін тигізеді. Мұндай шаралар экологиялық мәселелерге назар аудартып, жас ұрпақтың қоршаған ортаға деген қамқорлық сезімін ұлғайтып, табиғатқа деген құрметін арттыруға ықпал етеді"", – дейді психоаналитик Жанар Оспан.
""Шабыт"" жобасы мен ""Әншуақ"" балалар ән фестивалі Қазақстандағы балалардың шығармашылық әлеуетін арттыруда үлкен серпіліс әкелді. Ел көлемінде жүзеге асырылған ""Шабыт"" жобасы ұлттық өнерді насихаттауда маңызды рөл атқарып, 2 миллионнан астам баланың домбыра тартуға деген қызығушылығын оятты. Сонымен қатар, ""Әншуақ"" фестивалі жас орындаушылар арасында үлкен танымалдылыққа ие болып, олардың өнердегі мүмкіндіктерін кеңейтті. Бұл іс-шаралар жасөспірімдердің мәдени-ағартушылық бастамаларға қызығушылығын және қатысуын арттырды. Мектептерде ұйымдастырылған ""Даналық ұстаздан"", ""Мақтанышым – Республикам!"", ""Жетістігім – еліме!"", ""Алғыс айту күні"" және ""Ананың аялы алақаны"" сияқты байқауларға 3 миллионға жуық оқушының қатысуы осының айқын дәлелі екені сөзсіз. Мұның барлығы балалар мен жасөспірімдердің шығармашылық және мәдени дамуында зор ықпалын көрсетті, олардың болашақ ұрпақ үшін ұлттық өнердің құндылығын қалыптастыруға септігін тигізді.
Оқи отырыңыз: Атыраулық мұғалімдер оқушыларға арналған қоғамдық көлікпен асқа барған
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасым-Жомарт Тоқаев Құрылтай мүшелерінің алдағы уақытта бағдарламаны &quot;Адал азамат&quot; деп атауды ұсынып отырғанын және бұл ұсынысты толық қолдайтынын айтқан еді.,,2025-04-03T10:30:00+05:00
cancel-culture-akter-sarip-serik-keisinin-qazaqstandyq-kansil-madenietine-aseri-qandai,informburo.kz,"Cancel culture: Актер Шәріп Серік кейсінің қазақстандық ""кәнсіл мәдениетіне"" әсері қандай",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/cancel-culture-akter-sarip-serik-keisinin-qazaqstandyq-kansil-madenietine-aseri-qandai,"Актер Шәріп Серіктің тұрмыстық зорлық-зомбылыққа байланысты қамауға алынуы қоғамда үлкен резонанс тудырды. Бұл оқиға тек жекелеген адамның әрекеті ғана емес, сонымен бірге Қазақстандағы ""кәнсіл мәдениетінің"" қалай қалыптасып келе жатқанын да көрсетті.
Жуырда актер Шәріп Серіктің сүйіктісі, блогер Әлия Бутеева инстаграм парақшасында Шәріптің ұрып-соққанын мәлімдеп, фото және видео жариялады . Бұл материалдарда актердің оны лифтіден күштеп шығарып жатқаны көрінеді.
Осы оқиға қоғамда үлкен резонанс тудырып, әлеуметтік желілерде кеңінен талқыланды. Желі қолданушылары актердің әрекетін сынға алып, оны бойкоттауға шақырды. Осының нәтижесінде Sәlem Entertainment компаниясы Шәріп Серікпен барлық әріптестік қарым-қатынасын тоқтатып , оны ""қара тізімге"" енгізді. Компанияның бұл шешімі актердің қатысуымен жоспарланған жобалардың тоқтатылуына және жобалардан шеттетілуіне әкелді. Мысалы жақында үлкен экранға шығатын ""Патруль"" фильміндегі актердің түскен сахналары қиылды. Сонымен қатар Topcars компаниясы да актермен серіктестігін бұзғанын жариялады . Кейін Шәріп Серік өзінің парақшасында кінәсін мойындап видеоүндеу жариялады және сот шешімімен бес тәулікке қамауға алынды.
Бұл оқиға Қазақстанда ""кәнсіл мәдениетінің"" бар екенін және оның танымал тұлғалардың мансабына әсер ете бастағанын көрсетті.
Оқи отырыңыз: ""Қара тізім"". Актер Шәріп Серік желідегі видеодан кейін түсіру алаңынан шеттетілді
""Кәнсіл мәдениеті"" (ағылш. cancel culture) — белгілі бір адамды, әсіресе қоғамға танымал тұлғаны, жасаған іс-әрекеті немесе айтқан сөзі үшін көпшілік алдында бойкоттау, қоғамдық қолдаудан айыру үрдісі. Бұл құбылыс көбіне әлеуметтік желілерде өрбіп, адамның мансабына, беделіне және психологиялық жағдайына елеулі әсер етеді. Мысалы, жоғарыда жазылған оқиға кезінде желі қолданушылары Шәріп Серіктің түскен фильмдер мен сериалдарды көрмеуге, ол жарнамасына түскен өнімдерді тұтынбауға шақырды. Алайда бір ескеретін жайт – cancel жасау кезінде адамның жеке басына тіл тигізуге, заңға қарсы қандай да бір әрекеттер жасауға болмайды. Тек байкот жариялау, осы мәселе шешімін тапқанша ұмыттырмау сияқты жүзеге асады.
Терминнің шығу тегі:
Кәнсіл процесінде екі тарап болады — айыптаушылар мен айыпталушылар. Айыпталушы адам, компания немесе бренд те болуы мүмкін. (Мысалы, қазір желі қолданушылары Magnum Cash&Carry компаниясын ""қазақ тілінде сөйлеуді талап еткен тауар жеткізушіні жұмыстан шығарып жібергені үшін"" супермаркетте сауда жасамауға шақырып жатыр).
Актерді ""кәнсілдеуге"" шақырған пиар және маркетинг маманы Роза Әшірбаева осы жағдайдан соң жазба жариялап, бұл қадамның мән-маңызын түсіндірді.
""Желі қолданушылары ішіп көлікке отырған, баласын ұрған, бөтен қыздарға интимді мүшесінің суретін жіберген, балағаттаған, сыйламаған, әйелді ұрған танымал адамдарды, өкінішке қарай, кешіріп жүре береді. Кейбіреулері ""Ер жігіттің басына не келмейді?"",  ""Әр қиындықтың артында жеңілдік бар"" деген сабырға шақыратын әдемі сөздердің қадірін кетіріп, мәдениетсіз, тәрбиесіз, қатыгез адамдарды қолдау үшін жазып жатады. Кәнсіл мәдениеті біздің елде даму керек деп есептеймін. Неге? Медиасалада танымал адамдардың көрсетіп жатқан өрескел қылықтарына көз жұмсақ, өмірде де тәрбиесіздікке, құрметсіздікке, зорлыққа көз жұмуды жалғастыра береміз деген сөз"", – деп жазды .
Сонымен қатар маркетинг маманы актер Шәріп Серіктің осы жағдайдан кейін ел алдында есімін ақтауы үшін не істеу керек екенін түсіндірді. Оның жазуынша, актер өзімен жұмыс істеп, зорлық-зомбылыққа қарсы белсінді болуы керек, осы тақырыптағы  кино не сериалдарға түсуі керек және дағдарыс орталығындағы әйелдерге көмектесуі керек.
Құқық қорғаушы, феминист Әйгерім Құсайынқызы да оқиғадан тыс қалмай, кәнсілдің мақсаты карьераны құлату емес, зорлыққа қарсы тұру екенін жазды.
""Гендерлік зорлық – жеке жағдай емес, бұл қоғамдық дерт. Ал оны жасаған адам ""сүйікті әнші"", ""классик жазушы"" не ""көсем"" болса да, жауаптан қашпауы керек. Әрбір ""ол ондай емес қой"", ""ол тек қатты кетті"", ""жеке өмірі ғой"" деген сөз – зорлықты нормализациялау. Біз кәнсілдейміз, себебі: әйелдердің  қауіпсіздігі комфорттан маңызды, танымалдық зорлық үшін иммунитет емес, жаңа ұрпақ зорлық жасаушыларға құрметпен қарамауы керек. Кәнсіл – карьераны құлату емес. Бұл қоғамның ""енді жоқ"" деген белгісі. Қазақстанда кәнсілге ұшыраған бірде-бір еркекті есіме түсіре алмай отырмын. Бұл менің жадымның әлсіздігі ме, әлде бұл біздің қоғамның зорлықшыларға тым кешірімді болуы ма? Бәлкім, бұл – ұжымдық амнезия. Кеше ғана ел алдында жүріп, ар-ұятты таптаған, бір әйелдің емес, бүтін бір ұрпақтың үмітін жаншыған адамдар бүгін қайтадан марапат алып жүр. Әйелін ұрғаны үшін еш әшкереленбеді. Мен ұмытып қалған жоқпын. Сен де ұмытпа. Бұл – есте сақтау мәдниетін қайта оятудың сәті. Өйткені қандай қоғам ұмытшақ болса, соншалық залымға мейірімді. Ал әділетсіздік дәл осы жерден басталады"", – деп жазды құқық қорғаушы.
Оқи отырыңыз: ""Заң алдында жауап беруге дайынмын"". Шәріп Серік шулы оқиғаға қатысты мәлімдеме жасады
Голливудтың атақты продюсері Харви Вайнштейн 2017 жылы кәнсіл мәдениетінің басты кейіпкерлерінің біріне айналды. Бірнеше әйел оның сексуалды зорлық-зомбылық көрсеткенін мәлімдеді, желіде әйелдерге қолдау ретінде #MeToo тегімен резонанс тудырған қозғалыс пайда болды. Нәтижесінде продюсер мансабынан айырылды, сотталды.
Голливуд режиссері Джеймс Ганн 2018 жылы твиттердегі ескі жазбасы үшін ""кәнсілге ұшырады"". Ол 2008–2011 жылдары жазылған жазбаларында педофилия, сексуалдық зорлық-зомбылық, СПИД және нәсілшілдік сияқты сезімтал тақырыптарда әзілдеген. Осыған байланысты Disney студиясы оны ""Галактика сақшылары 3"" фильмінің режиссері қызметінен босатты.
Жазушы Джоан Роулиң Twitter желісінде жыныс пен гендер туралы пікірін білдіріп, өз тәжірибесіне сүйене отырып дәлел келтірген болатын. Оның пікірі ешкімді қорлауға бағытталмаған еді. Бірақ бұл оған көмектеспеді – көптеген адам оны қатаң сынға алды, кітаптарынан бас тартты, #IStandWithTransPeople тегімен түрлі жазбалар жазды. Осы жағдайдан бері көп уақыт өтсе де, жазушы әлі күнге дейін хейтке ұшырап келеді.
Ресейлік тележүргізуші Регина Тодоренко 2020 жылы PEOPLETALK TV арнасына берген сұхбатында әйелдерге қатысты пікір білдіріп, ""әйелдер кейде күйеулерінің зорлық-зомбылығына өздері себепші болатынын"" айтқан. Бұл пікір көпшіліктің ашуына тиіп, оны кәнсілдеді. Нәтижесінде PepsiCo және P&G сияқты ірі компаниялар Регинамен жасаған келісім-шарттарын бұзды, оның қатысуымен түсірілген жарнаманы эфирден алып тастады.  ￼ ￼
Осы оқиғадан кейін Регина Тодоренко өзінің репутациясын қалпына келтіру үшін YouTube арнасында ""А что я сделала, чтобы помочь?"" атты фильм түсіріп, онда Ресейдегі отбасылық зорлық-зомбылық мәселесін көтерді. Бұл фильм көпшіліктің назарын аударып, оң пікірлер алды. Сонымен қатар, Регина ""Насилию.нет"" орталығының елшісі болып тағайындалып, осы саладағы жұмыстарға белсене араласты.
Оңтүстік Корея актрисасы Ким Се Рон 2022 жылы мас күйінде рөлге отырып, жол-көлік оқиғасына себепкер болғаны үшін қоғам сынына ұшырады. Нәтижесінже кино өндірістегі жобалардан шеттелді. Кешірім сұраса да, есімін ақтай алмады. 2023 жылы Netflix келісім-шарттан бас тартты. Салдарынан актриса қаржылық қиындыққа ұшырап, қарызға батқан. Ал 2025 жылдың ақпан айында актрисаның үйінде денесі табылды.
Кәнсіл мәдениеті мен кибербуллинг – арасында ұқсастықтар болғанымен, әртүрлі құбылыстар. Екеуі де адамның психологиялық жағдайына, беделіне, мансабына әсер етеді.
Алайда кәнсіл мәдениеті – белгілі бір адамды немесе ұйымды қоғамға зиянды әрекеттері үшін жауапқа тарту мақсатында қолданылады. Оның мақсаты – қоғамда әділеттілік орнату, заңсыздықты қатаң түрде айыптау. Ол әдетте нақты оқиғалар немесе әрекеттерге негізделеді. Кәнсілдің нәтижесі кейде тұлғаның мансабын тоқтату немесе оның қоғамдағы беделін қалпына келтіру үшін кешірім сұрауымен аяқталады.
Кибербуллинг – адамды қорқыту, кемсіту немесе арандату әрекеттері. Бұл мақсатсыз, көбінесе адамның өзін-өзі бағалауын төмендету немесе эмоционалды түрде зиян келтіру үшін жасалады. Кибербуллинг әдетте негізсіз немесе асыра сілтелген болады. Буллинг нақты мақсаты болмағандықтан, қашан, қалай аяқталары белгісіз.
Сол себепті кәнсіл мәдениеті мен кибербуллингтің арасындағы айырмашылықты білген абзал.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",&quot;Кәнсіл&quot; мен кибербуллингтің айырмашылығы не?,,2025-04-07T17:25:51+05:00
hpv-ge-qarsy-vakcinaciia-qyzdardyn-densaulygyn-qorgaudyn-manyzdy-qadamy,informburo.kz,HPV-ге қарсы екпе: Кімдер салдыруы керек және ол қаншалықты қауіпсіз,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/hpv-ge-qarsy-vakcinaciia-qyzdardyn-densaulygyn-qorgaudyn-manyzdy-qadamy,"Мамандандырылған емдеу-диагностикалық профилактикалық бөлімшесінің меңгерушісі Мустафа Дастан Бақытұлының айтуынша, қазіргі таңда жатыр мойны обыры әйелдер арасында ең кең таралған және қауіпті аурулардың бірі болып отыр. Оның негізгі себебі – адам папилломавирусы (HPV). Бұл вирус жасушалардың өзгеруіне әкеліп, қатерлі ісікке себеп болуы мүмкін. Дегенмен, бұл аурудың алдын алуға болатындығын білу маңызды. HPV-ге қарсы вакцинация – жатыр мойны обырын болдырмаудың ең тиімді жолдарының бірі.
– HPV дегеніміз не және ол несімен қауіпті?
– Адам папилломавирусы (HPV) – ең жиі таралатын вирустардың бірі. Ғалымдардың зерттеуі бойынша, жыныстық белсенділік басталғаннан кейінгі алғашқы жылдарда адамдардың басым көпшілігі осы вируспен кездеседі. HPV-нің 100-ден астам түрі бар, олардың ішіндегі ең қауіптілері жатыр мойны обырының дамуына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, HPV кейбір басқа онкологиялық аурулардың, соның ішінде қынап, жыныс мүшелері мен анус обырының дамуына себепкер.
– HPV-ге қарсы вакцина не үшін қажет?
– HPV-ге қарсы вакцинация қыздарды келесі қауіпті вирустардан қорғауға көмектеседі. Вакцинация жатыр мойны обырының алдын алудағы ең сенімді және тиімді әдістердің бірі. Ғылыми зерттеулерге сәйкес, HPV-ге қарсы вакцинация:
HPV-ге қарсы вакцинаны алған қыздар болашақта өз денсаулығына байланысты алаңдаушылықты азайта алады. Бұл әсіресе дамыған елдерде дәлелденген, онда вакцинация бағдарламалары енгізілгеннен кейін жатыр мойны обырының көрсеткіштері айтарлықтай төмендеген.
Оқи отырыңыз: Балалар стоматитінің алдын алу: ата-аналарға арналған пайдалы кеңестер
– Вакцинацияны қашан алу керек?
– Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 9-14 жас аралығындағы қыздарға HPV-ге қарсы вакцинаны алуды ұсынады. Себебі дәл осы кезеңде иммундық жүйе вакцинаға ең жақсы жауап береді. Бұл вакцинаны жасөспірім кезеңінде алу өте маңызды, өйткені ол жыныстық өмір басталмай тұрып жасалған жағдайда ең жоғары тиімділікті көрсетеді. Егер вакцинация уақытында жасалмаса, кейінірек 26 жасқа дейін алу ұсынылады, бірақ ол вирустың алдын алу тұрғысынан аздап тиімділігі төмен болуы мүмкін.
– HPV-ге қарсы вакцина қаншалықты қауіпсіз?
– Көптеген ата-ана вакцинаның қауіпсіздігіне қатысты алаңдайды. Дегенмен, HPV-ге қарсы вакциналар көптеген ғылыми зерттеуден өткен және олардың қауіпсіздігі дәлелденген. Вакцинациядан кейінгі жанама әсерлер әдетте жеңіл өтеді: ине салған жерде аздап ауырсыну, дене қызуының көтерілуі немесе шаршағыштық сезімі болуы мүмкін. Бұл белгілер қысқа мерзімді және бірнеше күннен кейін өздігінен өтеді.
– Вакцинация туралы кең таралған қандай мифтер бар?
– Кейбір ата-аналар HPV-ге қарсы вакцинация туралы қате пікірлерге сеніп, оны жасаудан бас тартуы мүмкін. Алайда, ғылыми дәлелдер көрсеткендей, вакцинация:
Оқи отырыңыз: Қазақстанда тұңғыш рет нәрестелерге арналған ана сүтінің банкі ашылды
– Елде HPV-ге қарсы вакцина қанша теңге тұрады?
– Қазақстанда HPV-ге қарсы вакцинация тегін түрде қолжетімді. Бұл мемлекет тарапынан халық денсаулығын қорғауға бағытталған маңызды қадам. Вакцинацияны денсаулық сақтау мекемелерінде жасауға болады, ал ата-аналар бұл туралы алдын ала ақпарат алып, шешім қабылдай алады. Қыздардың денсаулығын сақтау – әрбір ата-ананың басты міндеттерінің бірі. HPV-ге қарсы вакцинация – жатыр мойны обыры мен басқа да аурулардың алдын алудың ең тиімді тәсілдерінің бірі. Әлемнің көптеген елінде бұл вакцинация сәтті енгізіліп, оның арқасында жатыр мойны обырының таралу деңгейі айтарлықтай төмендеді. Қазақстанда да бұл вакцина қолжетімді және тегін түрде жасалады. Сондықтан әрбір ата-ана өз қызының болашағы үшін бұл маңызды қадамды жасайды деп сенеміз. Денсаулық – ең құнды байлық. Қазірден бастап қамдансақ, қыздарымыздың болашағы жарқын, өмірі ұзақ болады! Сондай-ақ, N2 Емхана дәрігерлері Медеу ауданындағы мектептерде ата-аналарға түсіндіру жұмыстарын жүргізіп жатыр. Гинеколог және онколог дәрігерлер ата-аналарға адам папилома вирусының қаупі мен вакцинаның маңызын түсіндіреді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Аталған вакцина жатыр мойны обырының пайда болу қаупін 90 пайызға дейін төмендетеді.,,2025-04-17T12:03:08+05:00
informburokz-portalyna-10-zyl-fotosezire,informburo.kz,Informburo.kz порталына – 10 жыл: Фотошежіре,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/informburokz-portalyna-10-zyl-fotosezire,"2015 жылы 4 мамырда сағат 9.05-те Informburo.kz порталында ресми алғашқы жаңалық жарық көрді. Оның авторы – порталдың бас редакторы Михаил Дорофеев.
""Қазақстанда жаңа Informburo.kz жаңалықтар сайты іске қосылды"", – деп жазды ол.
Бұл – бүгінде 10 жылдық белесті бағындырып отырған Қазақстандағы ең танымал сайттардың бірінің алғашқы тәй-тәй қадамы еді.
Жаңа жоба Алматыда ""Мегаполис"" басылымы негізінде іске қосылды. Порталдың меншік иесі – ""Инфополис"" ЖШС.
Informburo.kz ақпарат нарығына өзімен бірге жаңа леп пен журналистиканың жаңа стандарттарын да ала келді. Портал ә дегеннен ақпараттың шынайылығы мен дәлдігі қағидасын бәрінен жоғары қойды. Тәулік бойы жаңалық таратып, оқиғаларға терең талдау жасады. Оқырмандармен бірге ""неге?"" және ""не үшін?"" деген сұрақтарға жауап іздеді.
Түсауы енді кесілгеніне қарамастан, 2015 жылғы мамырда Informburo.kz Астанада өткен экономикалық форум аясындағы теледебатты ұйымдастыруға белсенді атсалысты.
2016 жылы Информбюро редакциясы порталдың алғашқы туған күнін атап өтті. Бір жылда Informburo.kz сайтына 11 миллион қолданушы кіріп, сайт беттері 57 миллион рет қаралды. Аз ғана уақыттың ішінде әртүрлі форматта 20 мыңнан астам материал жарияланып, 3,5 мың видеоролик жүктелді.
Дәл осы жылы портал European Newspaper Award байқауында Web design for Screen and Smartphone номинациясын жеңіп алды. Информбюро Қазақстан мен ТМД елдерінің ақпарат құралдары арасында бұл марапатты бірінші болып иеленді.
2017 жылы Информбюро порталының қазақ редакциясы құрылып, сайт екі тілде ақпарат тарата бастады.
Қазақ аудиториясына арналған өзекті қоғамдық-саяси тақырыптарды тереңінен қозғаған қазақ редакциясы бірте-бірте сайтта күнделікті жаңалықтар таратуға көшті. ""Пікір"" айдарында белгілі публицист Қайнар Олжай, драматург Сая Қасымбек, саясаттанушы Дос Көшім мен Расул Жұмалы, экономист Қайырбек Арыстанбеков және өзге сарапшылар қоғамдағы өткір мәселелерді көтерді.
2020 жылы қазақ редакциясының материалы сайтта бірінші болып 1 миллионнан астам қаралым жинады!
Бүгінде редакция сайт жұмысына жасанды интеллект қызметін енгізу бағытында белсенді жұмыс жүргізіп жатыр.
Оқи отырыңыз: ""Ақпараттық терапия бастауы"": Сарапшылар Informburo.kz сайтының бұлжымас қағидалары туралы
2018 жылы Информбюро порталы жылдың үздік интернет басылымы атанды және ""Үздік интернет БАҚ"" аталымы бойынша ""Үркер"" ұлттық сыйлығын жеңіп алды.
Сондай-ақ, осы жылы порталдың бас редакторы Михаил Дорофеев Қазақстан Республикасы Президенті сыйлығының лауреаты атанды.
2018 жылы Informburo.kz екі рет ""ЦЕХ"" салалық медиаконференциясын өткізді.
Іс-шараға жергілікті және шетелдік медиа менеджерлер спикер ретінде қатысты.
2019 жылы журналист Евгения Бодрова ""Үркер"" сыйлығына ие болды . Евгенияның Информбюро порталында жарияланған материалы жылдың үздік сараптамалық материалы атанды.
2019 жылы қарашада Михаил Дорофеев 31 арнадағы ""Информбюро"" бағдарламасыны бас редакторы қызметіне тағайындалып, портал мен тележаңалықтар қызметін бір редакцияға айналдыруды қолға алды. Бұл – 2023 жылы құрылған ""31"" медиахолдингінің қалыптасуының алғашқы қадамы еді.
2020 жылы Информбюро порталында мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың эксклюзив сұхбаты жарық көрді.
2019 жылы Informburo.kz ""Халықтың сүйіктісі"" ұлттық сыйлығында ""Жылдың үздік ақпараттық интернет-басылымы"" атанды.
2021 жылы портал ""Үздік БАҚ"" аталымы бойынша Мира Мустафина атындағы сыйлықпен марапатталды. Бұл сыйлық отбасы және гендерлік саясатты ілгерілетуге қосқан үлесі үшін берілді.
Оқи отырыңыз: Informburo.kz 10 жылдығына орай құттықтаулар қабылдайды
2019 жылдың соңы Қазақстан халқы үшін ғана емес, Информбюро редакциясы үшін де қайғылы оқиғамен есте қалды. 27 желтоқсанда Bek Air әуе компаниясының Fokker-100 ұшағы Алматы облысының Қызыл Ту ауылының маңында апатқа ұшырады . Ұшақ бетон қоршауға соғылып, екіге бөлінді. Оның бортында 93 жолаушы және 5 экипаж мүшесі болған. Апат салдарынан 12 адам қаза тапса, солардың қатарында Informburo.kz сайтының белді журналисі Дана Круглова да бар болатын.
Дана бар болғаны 35 жаста еді. 2016 жылдан бері Informburo.kz командасында жұмыс істеді. Оның зерттеу мақалалары қоғамда талай мәрте резонанс тудырды. Жыл сайын әріптестері Дананы қайғыра еске алады .
Информбюро порталы қайғылы апатқа қатысты зерттеу материал жариялады.
Informburo.kz ұжымы үшін 2021 жыл да қайғымен басталды. Порталдың бас редакторы Михаил Дорофеев кенеттен өмірден озды .
Михаил Дорофеев 25 жылдан аса уақыт әртүрлі БАҚ-та еңбек етіп, Қазақстан Журналистика академиясының академигі, ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі болған еді. Ауыр қазаға орай, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев марқұмның отбасы мен жақындарына қайғыра көңіл айтты .
2023 жылдан бері журналистер арасында Михаил Дорофеев атындағы сыйлық тағайындалып келеді.
Сол жылы қарашада Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде Михаил Дорофеев атындағы аудитория ашылды. Дорофеев осы жоғары оқу орнының түлегі еді. Оның құрметіне аталған аудиторияда студенттер – болашақ журналистер оқиды. Сондай-ақ, университет басшылығы Дорофеев атындағы стипендия тағайындады.
Михаил Дорофеевтен кейін Информбюро порталын 2021-2023 жылдары Анастасия Новикова және Анастасия Боловинцева басқарса, 2024 жылы портал тізгінін Гүлжан Мұқышева ұстады.
2023 жылы сәуірде 31 арна мен ""Инфополис"" ЖШС ""31"" медиахолдингіне бірікті. Редакцияларды біріктіру процесі бірнеше жыл бұрын 31 арнаның ""Информбюро"" ақпараттық бағдарламасы мен Informburo.kz порталын қосу негізінде басталған еді. Екі медианы бір медиахолдингке біріктіру басқару сапасын және редакциялық саясатты одан әрі жақсартуға, сондай-ақ контентті бірлесіп өндіруге бағытталған.
2024 жылы ""Инфополис"" ЖШС жаңа жоба – Sportburo.kz спорт саласындағы ақпараттық-сараптамалық жаңа сайтты іске қосты. Бұл – негізгі сайттың алғашқы ""серігі"", алдағы уақытта олардың санын көбейту жоспарда бар.
Қазіргі таңда Informburo.kz порталының 7 материалы 1 миллионнан астам қаралым жинаған. Ең үздігі – түнгі жөтел туралы мақала 3 миллионнан астам рет оқылған.
Одан бөлек, үздік бестікке келесі материалдар енген:
2024 жылы Informburo.kz командасы қоғам назарын аударған Салтанат Нүкенованың қазасына бір жыл толуына орай ""Салтанат. Бір өмір – мыңдаған тағдыр"" деректі фильмін жарыққа шығарды .
Биыл Информбюро порталның құрылғанына он жыл толды. Он жылда редакцияда танымал журналистер, фотографтар, блогерлер және медиаменеджерлер жұмыс істеді.
Informburo.kz журналистері қоғамдағы шешімін таппаған мәселелерді қозғап, халық пен билік арасындағы көпірге айналды. Талай республикалық байқауларда жүлде алып, еңбегі еленді.
Ең бастысы, Informburo.kz оқырман сүйіспеншілігіне бөленген жетекші сайтқа айналды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",4 мамырда Informburo.kz порталының ақпарат тарата бастағанына 10 жыл толды!,,2025-05-05T08:10:00+05:00
nemere-baqqysy-kelmeitinder-bar-qanymzan-kolbaeva-qazirgi-qazaq-enelerine-aqyl-kenesin-aitty,informburo.kz,"""Немере баққысы келмейтіндер бар"": Қанымжан Көлбаева қазіргі қазақ енелеріне ақыл-кеңесін айтты",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/nemere-baqqysy-kelmeitinder-bar-qanymzan-kolbaeva-qazirgi-qazaq-enelerine-aqyl-kenesin-aitty,"Қазақ қоғамында ене мен келін тақырыбы қашан да маңызды. Бірде келін, бірде ене мәселесімен әлеуметтік желі мен отандық ток-шоу табалдырығын тоздырғандар да көп. Осы орайда, екі келінімен де бірге тұратын Қанымжан Көлбаева өз пікірін білдіріп, қазақ  енелеріне даму керектігін жеткізді.
""Мен ененің де, келіннің де сөзін сөйлемеймін. Мен – дұрыс әрі адамдық қарым-қатынасты қолдайтын адаммын. Өзім де екі келін ұстап отырғандықтан, ене мен келін тақырыбы маған жақсы таныс. Әсіресе, қазақ секілді туыстық қатынасты өте жоғары ұстайтын халықта мұндай мәселелердің болуы да заңды. Дегенмен, уақыт  алға озып, заман өзгерген сайын қазақ енелері де дамып отыруы керек деген пікірдемін. Өкінішке қарай, біздегі енелер барлық нәрсені тек келіннен талап етеді. Өзінің өмір көргенін, келіндік қызметтен өткенін міндет қылады. Бірақ қазіргі жастарды бұлай басқара алмайсың. Өйткені, біздің жастар, біздің келіндер өте ақылды әрі білімді. Бұл – білімнің заманы. Сондықтан, бұрынғыдай келінді бір уыста, ашсам алақанда, жұмсам жұдырықта ұстаймын деген ойдан арылу  керек. Енелер неғұрлым дана болған сайын, отбасы да берік, келін мен баланың арасы да жақсы болады"", – дейді Қанымжан ене.
Енелер тақырыбына қатысты айтар ойларын жинақтап, ""Алтын көпір"" атты кітабын басып шығарған Қанымжан Көлбаева қазіргі келіндер мен енелерге қатысты  бірқатар ойын білдірді.
""Қазір көпшілік келін ата-енемен бірге тұрғысы келмейді. Бұған де себеп  бар. Енелер оқымай, ізденбей, тек жасы үлкендігін алға тарта беретін болса, келінмен тұру қиынға  соғады. Негізі, ата-енемен тұруға жас келіндердің көп ынтасы жоқ. Бірақ балалы болған соң, ененің көмегіне жүгінетіндері де жасырын емес. Өйткені,  балаларын ата-енесіне тастап, қыдырып, шаруаларын тындыруға үлкен мүмкіндік болады. Мұны жас келіндер кейінірек түсінетін шығар. Жас жұбайларға бірге қыдыру, күнделікті күйбең тіршіліктен бір сәт арылып, оңаша сырласу өте маңызды. Тіпті, сырттан бір кесе кофе ішіп келгенінің өзі не тұрады? Осындай  кезде ата-енемен тұрудың  көмегі көп. Алаңсыз балаларды тастап кетесің, бір шәугім шайды әңгімелесіп отырып ішесің. Алайда, соңғы кездері көп келіннен бір жағымсыз жайтты естідім. Немерелерін баққысы келмейтін, келін мен бала бір жаққа шықса, телефонына маза бермейтін енелер де көп екен. Бұған не айтуға болады? Оқу керек! Енелерге оқып, даму керек. Басқа жолын көріп тұрғаным жоқ"", – дейді Қанымжан ханым.
Оқи отырыңыз: Келінді ""келсап"" қылатын ене ме, әлде үйдегі тәрбиеден бе
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қанымжан Көлбаева – &quot;Алтын көпір&quot; кітабының авторы.,,2025-03-19T11:50:22+05:00
panfilov-audanyndagy-qorgas-sygys-qaqpasy-qalai-damyp-zatyr-fotoreportaz,informburo.kz,Жетісуда бизнес шекаралық аудандардың дамуына қалай көмектесіп жатыр? Фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/panfilov-audanyndagy-qorgas-sygys-qaqpasy-qalai-damyp-zatyr-fotoreportaz,"Жетісу облысының Қытаймен шекаралас аймағындағы ""Қорғас – Шығыс қақпасы"" арнайы экономикалық аймағында бүгінге дейін 28 жоба пайдалануға берілді. Тағы 40-тан астам жоба іске асырылып жатыр. Тартылған инвестициялардың жалпы көлемі 113,3 млрд теңгеден, ал белгіленген жобалардың жиынтық құны 682 млрд теңгеден асады. Аймақта қазірдің өзінде мыңнан астам тұрақты жұмыс орны құрылған. Болашақта 5 мыңнан асады деп жоспарланған.
Осы орайда Информбюро тілшісі Панфилов ауданында ұйымдастырылған пресс-тур барысында кәсіпорындарды аралады.
Журналистер алдымен ""Қорғас – Шығыс қақпасы"" АЭА инвестициялық жобаларымен танысты. Оның аумағында күн панельдерін, болат бұйымдарын, тоқыма өнімдерін, құрама жем, кофе және басқа да өнімдерді шығаратын кәсіпорындар орналасқан.
""Қорғас – Шығыс қақпасында"" MacCoffee 3х1 шай және кофе шығаратын сингапурлық Empire Manufacturing Kazakhstan ЖШС компаниясы 6 млрд теңгеден астам сомаға инвестициялық жобаны іске асырып жатыр. Сол жерде шығарылған өнімдер Қазақстанға ғана емес, Өзбекстанға, Әзербайжанға, Қырғыз Республикасына, Түрікменстанға, Грузияға, Арменияға және Тәжікстанға экспортталады. Кәсіпорын 250 адамды жұмыспен қамтиды.
Германияның SKYHANSA компаниясы ""Қорғас – Шығыс қақпасы"" арнайы экономикалық аймағында халықаралық жүк-жолаушылар әуежайын салады. Сағатына 200 жолаушыға қызмет етеді. Әуежайда 700 жұмыс орны ашылады.
Ал Майами Solar болса, америкалық технологияны қолдана отырып күн батареяларын өндіруге 1,1260 млрд теңге инвестиция салды. Зауыт құрылысы кезінде және іске қосылғаннан кейін 67 адам жұмыспен қамтылды. Жобаның қуаттылығы жылына 100 Мвт күн панелін өндіруге жетеді. Барлық өнім АҚШ пен Еуроодаққа мүше елдерге экспортталады. Алғашқы өнім легі наурыз айында АҚШ-қа жіберілді. Күн панельдерін өндіруде еуропалық ең озық технологиялар мен жабдықтар қолданылады.
""Экспорттық әлеуеті жоғары, ішкі нарықта да сұранысқа ие жоба. Жасыл энергетикаға байланысты болғандықтан бетке ұстар жобамыздың бірі. Жобаның басты мақсаты Америка нарығына шығу болды. Биыл АҚШ стандарттауынан өтіп, экспорттауға рұқстаттама алды. Панельдердің бірінші легі экспортқа аттанды"", – деді ""Қорғас – Шығыс қақпасы"" АЭА бас директорының бірінші орынбасары Әсет Сейсенбек.
Еркін экономикалық аймақта орналасқан нысанның бірі – жылдық қуаты 60 мың тоннадан асатын SSA Feed Mills ЖШС құрама жем зауыты. Бір айда мұнда жүгеріден, бидайдан, бидай кебегінен, арпадан, соядан және басқа да жиырмадан астам шикізат түрінен 250 тоннадан астам сапалы өнім шығарылады.
Standard Steel KZ ЖШС металл плиткаларын, гофрленген тақтайшалар мен металлосайдинг шығарады. Маңызды жобаны іске асыруға компания 0,27 млрд теңге жеке инвестициясын құйды. Толық қуатқа жеткенде зауыт тәулігіне 10 тонна металл бұйымдарын өндіреді деп жоспарлап отыр.
ENVISION KKC жел энергетикалық құрылымдарды өндіру, электр қуатын жинау және сақтау жүйесі бойынша зауыт салынады. Бұл жобаға 20,6 млрд теңге қарастырылған. Үш жүздей жұмыс орны ашылады деп күтіледі.
Баспасөз туры барысында журналистер Қазақстан-Қытай шекарасындағы Алтынкөл теміржол станциясына барды. Бұл теміржол магистралі – еліміздің көлік саласының халықаралық маңызы бар орасан зор жобасы, әрі Қазақстан мен Қытай арасындағы екінші теміржол өткелі. Станция тасымалдау көлемін ұлғайта отырып, Қытайдан Еуропаға, Парсы шығанағы мен Орталық Азия елдеріне мыңдаған контейнерлер жібереді. Алтынкөл станциясында 400-ге жуық адам, ал теміржолда 2 мың адам жұмыс істейді. Жылына шекарадан 13,8 млн тонна жүк өткізеді.
Алтынкөл темір жол станциясында үш терминал бар. Кедендік инспекторлар Қытайдан келген ваогндарды тексерген соң оларды ары қарай жөнелту үшін терминалдарға жібереді. Тексеру барысында контейнер ашылмайды. Қажет кезде ғана мемлекеттік органдардың талабымен ішіндегі жүк тексеріледі. Журналистер жүк тасымалдайтын KTZE-Khorgos Gateway жұмысымен танысты.
""Инвестициялық жобаларымыз бар, құрғақ портты кеңейтіп жатырмыз. Он жолдық теміржол салып жатырмыз. Ол жерде контейнерлерді сұрыптауға, сақтауға, вагондарды жөндеуге болады.  Құрғақ портта күніне 19-20 құрам, жылына 540 мың контейнер қабылдай аламыз. Алтынкөл станциясы контейнерлерді терминалдарға жібереді. Біз оны түсіріп алып, вагонға не жүк көлігіне тиеп жібереміз. Бір құрамда 45-60 контейнер болса, 55 минутта Қытай вагонынан Қазақстан вагонына ауыстыра аламыз. Жүктердің 60 пайызы Еуропаға, Өзбекстанға, Иранға кетеді. Бізде контейнер тұрып қалу деген жоқ. Келген бойда тиеп жібереміз"", – деді KTZE-Khorgos Gateway коммерциялық директоры Муслим Қадыров.
Келген жүктің 95 пайызы вагондарға тиелсе, қалған бес пайызын жүк көлігімен алып кетеді. 2024 жылы дәл осы терминал арқылы 60 мың көлік өткен екен. Терминал тәулік бойы жұмыс істейді. Мекемеде 420 жұмысшы бар.
Атап өтсек, бүгінгі таңда арнайы экономикалық аймақта 70 қатысушы тіркелген. Оның ішінде 28 жоба пайдалануға берілді, тағы 40-тан астамы – іске асырылу сатысында. Тартылған инвестициялардың жалпы көлемі 113,3 млрд теңгеден, ал белгіленген жобалардың жиынтық құны 682 млрд теңгеден асады. Аймақта қазірдің өзінде мыңнан астам тұрақты жұмыс орындары құрылды,. Жаңа өндірістер іске қосылғаннан кейін олардың саны 5 мыңнан асады деп күтіледі.
Өндірілген өнім көлемі 81,6 млрд теңгені, ал түрлі деңгейдегі бюджеттерге түсетін салық түсімдері 9 млрд теңгеден асты.
Журналистер 1967 жылы салынған ""Жаркент-Арасан"" шипажайымен де танысты. Кезінде Кеңес Одағындағы отыз шипажай қатарына кірген. Айналасын тау қоршайды. Мұнда емдік радон көзі бар. 2004 жылдан бері күрделі жөндеуден өтіп, жаңа процедуралар қосылып келеді. Бір уақытта 350 адам келіп, ем-шара ала алады. Негізінен радон ванналар, балшық, физиотерапия, урологиялық процедуралар, қосымша тұз шахтасы, массаж, көмірқышқыл газы, қанды лазермен тазалау, массаж, фитобөшке қызметі бар. Терапевт, медбике, массажистер жұмыс істейді. Шипажай аумағында елу орындық заманауи жаңа корпус салынып жатыр.
Терапевт-дәрігер Жазира Жарқымбайқызы шипажайға ем алушыларды үш жастан бастап қабылдайтынын, буын, тірек-қимыл аппараты жүйесі аурулары, жарық, остеохондроз, протрузия, артроз, жүрек-қан тамырлары жүйесі, тыныс алу жүйесі, эндокринология, урология, тері ауруларын емдеуге келетінін айтты.
Шипажайда ем алып жатқан Жұмабала Балақаранова орналасқан жері жақсы екенін, алып жатқан емі көңілден шығып жатқанын айтты.
""Қызметкерлер жақсы қарайды. Тамағы да жақсы. Күнде мәдени іс-шаралар өтеді. Кеше ғана поэзия кеші болды. Бильярд, тоғызқұмалақ, дойбыдан жарыстар өтіп жатыр. Ән байқауы да өтті"", – деді Талдықорғаннан келіп ем алып жатқан Жұмабала апа.
Панфилов ауданының әкімі Марат Сағымбековтың айтуынша, ауданда 682 кәсіпкерлік нысан бар. Одан бөлек бес мыңдай шаруа қожалық тіркелген.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бүгінгі таңда &quot;Қорғас – Шығыс қақпасы&quot; арнайы экономикалық аймағында 70 қатысушы тіркелген.,,2025-04-18T11:00:00+05:00
psixoanalitik-baqytty-aqsadan-izdegen-balalar-qumar-oiynnyn-qurbany-bolady,informburo.kz,Психоаналитик: Бақытты ақшадан іздеген балалар құмар ойынның құрбаны болады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/psixoanalitik-baqytty-aqsadan-izdegen-balalar-qumar-oiynnyn-qurbany-bolady,"Психоаналитик Жанар Оспан лудоманияның себебі, түрлері және отбасы мүшелері үшін қандай салдары болуы мүмкін екенін әңгімеледі. Маманның айтуынша, ""бақыт – ақшада"" деген бағдарламамен өскен балалар амалсыз құмар ойынның құрбаны болуы мүмкін. Осы орайда ол отбасы құндылығын нығайтудың маңыздылығына тоқталды.
Парламент мәжілісі депутаты және ""Аманат"" партиясының фракция мүшесі Нартай Сәрсенғалиев құмар ойындардың жарнамасына қатысты жаңа шектеулер енгізу мүмкіндіктерін айтқан еді. Ол өткен жылы қабылданған заңға толықтырулар қажет болғанын атап өтті және осыған байланысты жаңа өзгерістер әзірленгенін айтты. Депутаттың мәлімдеуінше, бұл қадам қоғамның мүдделерін қорғау және құмар ойындардың зиянды әсерін азайту мақсатында қолға алынған. Сәрсенғалиевтың айтуынша, құмар ойындардың жарнамасын шектеу қоғамдағы талдау және талқылаулардың негізінде қозғалатын болады.
Нартай Аралбайұлы заң бұзылған жағдайда қандай жауапкершілік көзделгенін түсіндіре отырып, бірқатар шара туралы баяндады. Алдымен, заң бұзушыларға 200 АЕК көлемінде айыппұл салынатындығын және құмар ойын ұйымдастырушылардың лицензиясын тартып алу мәселелері қарастырылып жатқанын айтты. Сонымен қатар, әкімшілік кодекске енгізілетін өзгертулер арқылы бұл тұрғыдағы жүктемені арттыру жоспарлануда.
Депутат сонымен бірге құмар ойын ойнауға қатысты шектеулерге назар аударды. Бұлардың ішінде айыппұл төлемегендер, сотталғандар, алимент төлемегендер секілді тұлғалар бар. Енді бұл тізімге шартты түрде бас бостандығынан айырылғандар мен бас бостандығы шектелгендер де енгізілді . Бұл өзгерістер бәс тігетіндер үшін тыйым салынғандардың базасында бар-жоғын анықтауда маңызды болмақ.
Оқи отырыңыз: Психолог: Баладан демалу үшін оған гаджет сыйлау – болашақ лудоманды тәрбиелеумен тең
Осыған қоса, құмар ойындарды қоғамдық көліктердің ішінде және сыртында жарнамалауға тыйым салынғанын атап өтті, бұл да заңның қатаңдатылғандығының бір көрінісі болмақ.
Виртуалдық букмекерлік кеңсе, казино мен онлайн бәстерді жасайтын слоттардың пайда болуы құмар ойындарға тәуелділікті арттыра түскендей. Бұл тәуелділіктің көптеген атауы бар – лудомания, құмар ойындарға тәуелділік және т.б. Бірақ барлығы бір құбылысты білдіреді, ол психологиялық бұзылу, әлеуметтік байланыстардың үзілуі, отбасының ыдырауы, тұлғаның деградациясына әкеледі. Аталған патология есірткі мен ішімдікқұмарлыққа ұқсайды, ең бастысы, емделеді. Осы орайда психоаналитик Жанар Оспан лудоманияның себебі, тәуелділік белгілері, түрлері және салдары туралы әңгімеледі.
""Алкоголизмнен айырмашылығы – ойынға тәуелділік сырт көзге физиологиялық тұрғыдан еш көрінбеуі мүмкін. Лудоманда сөйлеу бұзылыстары да, созылмалы аурулардың өршуі де болмайды. Ол бұл туралы отбасынан ұзақ уақыт бойы жасырып жүреді. Бірақ лудоманияның пайда болған кезде дереу әрекет етуді қажет ететін белгілері бар"", – деді психоаналитик.
Олар:
Оқи отырыңыз: Лотереяларды құмар ойындар қатарына енгізу ұсынылды
""Лудоманияның басқа да белгілері бар. Ерте ме, кеш пе – лудомандар микрокредиттік ұйымдардан қарыз ала бастайды . Өсіп келе жатқан шығындар – ойынға тәуелділіктің бір белгісі. Біраз уақыт өткен соң, ойынқұмар қарызын өтей алмайды. Бұл жағымсыз салдарларға әкеледі – коллекторлар қоңырау шала бастайды, олардың психологиялық қысымы лудоманның отбасына да түседі. Жақындары бұл мәселені осы кезеңде ғана байқайды. Дегенмен, онымен күресуді әлдеқайда ертерек бастау керек. Ауыр жағдайларда лудоманияның ішімдікке әуестік, дүрбелең шабуылдары, айналадағылармен жанжалдасу сияқты белгілері байқалады"", – деп түсіндірді маман.
Психоаналитиктің айтуынша, адамның лудоман болуына өскен ортасы әсер етпей қоймайды. Тіпті, отбасы мүшелері құмар ойындардан аулақ болса да.
""Әлеуметтік ортаның ерекшеліктері, соның ішінде отбасында қалыптасқан нанымдар адамның ойыншы болуына әсер етеді. Әке мен ана құмар ойынды қолдамаса да, байқамай олар баланың миына ""Бақыт – ақшада"" деген бағдарламаны енгізуі мүмкін. Осыдан адам қатты қиналғанда ғажайыптың күшіне сенуге бейім келеді. Яғни жеңіл жолмен әп-сәтте ұтысқа ие боламын деп ойлайды. Сондай-ақ химиялық тәуелділік те себебі болуы мүмкін. Өмірдегі ең тамаша компас – бақыт. Алайда бақыт пен қаражат егіз ұғым емес. Отбасында осыны балаға жеткізе білу маңызды"", – деді Жанар Оспан.
Жанар Оспанның айтуынша, патологиялық ойынға тәуелділіктің әртүрлі түрі бар. Олар лудоманның қызығушылығы қандай нәрсеге шоғырланатынына байланысты жіктеледі.
Компьютерлік ойынқұмарлық
Компьютерлік ойынқұмарлық – бұл смартфон, консоль, компьютерде ойын ойнауға бейімділік. Ойындардың және сюжеттердің алуан түрлілігі ойыншыны жаңалықтарға көбірек уақыт бөлуге ынталандырады. Турнир жеңімпаздары адам айтса нанғысыз сомалар алатын киберспорттың дамуы қосымша мотивацияға айналады.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда күн сайын 4 ойынқұмар өзіне өзі қол салады
Казинодағы құмар ойындарға байланысты ойынқұмарлық
Казинодағы құмар ойындарға байланысты ойынқұмарлық – бұл лудоманияның классикалық нұсқасы. Мұнда карточкалық ойындар, рулетка, түрлі ойын автоматтары жатады. Виртуалды казинолардың қолжетімділігі, интернеттегі жарнама, бонустар арқылы тегін айналым мүмкіндігі – мұның бәрі адамды баурайды.
Коммерциялық ойындар және спорттық бәстер
Коммерциялық ойындарға байланысты ойынқұмарлық – букмекерлік кеңселерде спортқа бәс тігу, лотерея және телевикториналарға қатысу. Мұндай бәстердің қаупі кәдімгі ойын автоматтарымен салыстырғанда жоғары. Тотализатор және спорттық бәстерде болжам жасау мүмкіндігі бар. Егер адам жарыстардан немесе нақты спорт түрінен жақсы хабардар болса, ол сәтті болжамдар жасай алады, олардың соңынан бірқатар жеңіс келеді және дофаминдік марапат, бақыт гормонының бөлінуі болады. Мұндай тәуелділіктен арылу қиын, бірақ қажет, өйткені ерте ме, кеш пе, сәттілік жолы аяқталады, ал лудоманияның салдарын жоюға біраз уақыт кетеді, дейді психоаналитик Жанар Оспан.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Маман отбасы құндылықтарын балаларға дұрыс дәріптеуге шақырды.,,2025-03-19T13:30:00+05:00
qazaqstanda-komirtekti-eginsilikke-basymdyq-berilmek-ol-tozgan-zerlerdi-qunarlandyrady,informburo.kz,Қазақстанда көміртекті егіншілікке басымдық берілмек. Ол тозған жерлерді құнарландырады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-komirtekti-eginsilikke-basymdyq-berilmek-ol-tozgan-zerlerdi-qunarlandyrady,"Ауыл шаруашылығы министрлігінің хабарлауынша, топырақты қалпына келтіру үшін қарқынды түрде көміртекті егіншілікті енгізеді. Осы орайда көміртекті егіншілік дегеніміз не, оның қандай пайдасы бар және бұл бастаманың қалай жүзеге асатыны туралы ауыл шаруашылығы өсімдіктерін өсіруші маман Мұрат Асанов пен Орман өсімдіктерін өсірумен айналысатын маман Жеңіс Рахатай айтып берді.
Көміртекті егіншілік – ауыл шаруашылығы жүйесінде көміртек балансын оңтайландыратын әдістер жиынтығы. Маман Мұрат Асановтың айтуынша, бұл тәсіл негізінен көміртек sequestration (сіңіру) және эмиссияны азайту принциптеріне негізделген. Яғни өсімдіктер арқылы топыраққа көміртекті сіңіріп, оны ұзақ уақыт сақтау технологиясын пайдаланады.
Бұл әдіс келесі тәсілдер арқылы жүзеге асады:
Оқи отырыңыз: Жамбылда алма бақтардың саны көбеюде
Бұл әдістің бірнеше артықшылығы бар:
""Көміртекті егіншілік – болашақтағы тұрақты ауыл шаруашылығының бір бағыты. Бұл тәсіл табиғатты қорғап қана қоймай, фермерлерге де экономикалық пайда әкеледі. Қазақстанда да осы технологияны енгізу арқылы агроөнеркәсіптік кешеннің экологиялық тұрақтылығын арттыруға болады. Қазіргі кезде көптеген ел көміртекті егіншілікке көшу арқылы өзінің ауыл шаруашылығын экологиялық және экономикалық тұрғыдан тиімді етуге ұмтылып отыр. Сондықтан бұл әдіс еліміз үшін де үлкен мүмкіндік болмақ"", – деп түсіндірді ауыл шаруашылығы өсімдіктерін өсіруші маман Мұрат Асанов.
Бакуде өткен БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясы тараптарының 29-шы конференциясында әлем елдері климаттық өзгерістермен күрес жолдарын талқылаған болатын. Осы конференцияда Қазақстан көміртекті егіншілікті дамыту туралы жаңа бастама көтерді. Бұл бастама арқылы Қазақстан климаттық өзгерістердің әсерін азайтуға және тұрақты ауыл шаруашылығын дамытуға бағытталған шешімдерді ұсынуды мақсат етті. Еліміздің ұсынысы басқа қатысушылар тарапынан қолдау тауып, көміртекті азайту жолында халықаралық деңгейде жаңа серіктестіктердің қалыптасуына септігін тигізеді деп болжанды.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев БҰҰ Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясы тараптарының 29-шы конференциясында орнықты ауыл шаруашылығына көшудің маңыздылығын ерекше атап өткен болатын. Ол ауыл шаруашылығын тұрақты дамыту арқылы климаттың өзгеруіне қарсы күреске үлес қосуға шақырды. Мұндай қадамдардың болашақ ұрпақ үшін экологиялық тепе-теңдікті сақтаудағы рөлі зор екендігін айтты.
Мемлекет басшысы еліміздің ауыл шаруашылығында ""көміртекті егіншілікті"" енгізу мүмкіндіктерін ерекше атап өтті. 200 миллион гектар ауыл шаруашылығы алқаптарына ие болып отырған Қазақстан тұрмыстық және аграрлық өндіріс әдістерін шығарындыларды азайту және топырақ сапасын жақсартуға пайдалану үшін қолайлы алаң ретінде қаралып отыр. Осы орайда, мемлекет басшысы аграрлық сектордағы осы әлеуетті зерделеп, оны тиімді пайдалану мақсатында мүдделі тараптарды бірлескен жұмысқа шақырды . Бұл қадам экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету және ауыл шаруашылығын дамытудың жаңа жолдарын іздестіру бағытында маңызды кіріспе болды.
Бұдан бөлек Қазақстандағы көміртекті егіншілік тақырыбында өткен сайд-ивентте Экология және табиғи ресурстар вице-министрі Мансұр Ошурбаев маңызды пікірін бөлісті. Ол өзінің кіріспе сөзінде көміртекті егіншілікті енгізудің маңыздылығын атап өтті. Оның айтуынша, бұл әдіс Қазақстанда көміртегі шығарындыларын азайтып, тұрақты ауыл шаруашылығын дамытуға ықпал етеді. Қазіргі уақытта экологиялық мәселелер әлем назарында болғандықтан, Қазақстан да өз үлесін қосуға дайын екенін көрсетіп отыр. Көміртекті егіншілік арқылы елдің ауыл шаруашылығы секторы қоршаған ортаға зиян келтірмейтін тұрақты тәжірибелерді қолдана отырып, өсімін қамтамасыз етуге мүмкіндік алады.
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Жер ресурстарын басқару комитетінің төрағасы Мұрат Темірхановтың айтуынша, бұл бастама ауыл шаруашылығы саласында жаңашылдық енгізіп, экологиялық тепе-теңдікті сақтау мен парниктік газдардың шығарылуын азайтуға бағытталған.
Оқи отырыңыз: 2,5 пайызбен 5 млрд теңге: АШМ аграрлық жобаларға несие беру тәртібін жариялады
Мұрат Темірхановтың сөзінше, көміртекті егіншілік әдісін пайдалану топырақ құрамын жақсартып, өнімділікті арттырады. Сонымен қатар, бұл тәсіл Қазақстанның тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізу жолындағы маңызды қадам болып табылады. Елдің ауыл шаруашылығы саласына енгізілетін технологиялар мен үкіметтің қолдау шаралары болашақта тұрақты және тиімді егіншілік жүйесін қалыптастыруға көмектеседі.
""Қазақстанда көміртекті егіншілікті дамыту үшін жаңа технологиялар ғана емес, сонымен бірге елеулі заңнамалық өзгерістер де қажет. Бұл салада сәтті алға жылжу үшін кешенді тәсіл керек, оның ішінде экологиялық стандарттарды енгізу, инновациялық әдістерді қолдану және тиісті инфрақұрылымды құру маңызды. Сонымен қатар, бұл бағытта халықтың санасын көтеріп, тұрақты және экологиялық таза егіншілік тәжірибелерін кеңінен насихаттау қажет"", – деді Орман өсімдіктерін өсірумен айналысатын маман Жеңіс Рахатай.
Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігінің Жер ресурстарын басқару комитетінің мәліметтері бойынша, соңғы үш жылда мемлекетке 12,2 миллион гектар жер қайтарылған. Бұл жерлердің 5,3 миллион гектары қайта бөлініп, 2 миллион гектары халықтың ортақ пайдалануы мен қоғамдық жайылымдар үшін ұсынылған. Осы шара тұрғындардың мал жаюға деген қажеттіліктерін қанағаттандыруға және ауыл шаруашылығының дамуына ықпал етуге бағытталған.
""Аталған шаралар аймақтардағы жер тапшылығын төмендетіп, ауыл шаруашылығының дамуына оң ықпал етеді. Жер ресурстарын тиімді басқару арқылы ауылдық жерлерде халықтың экономикалық жағдайын жақсартуға, олардың тұрмыс сапасын арттыруға мүмкіндік жасалады. Нәтижесінде, бұл бастамалар ауылдық аймақтардың тұрақты дамуына үлес қосып, халықтың өмір сүру деңгейін жоғарылатуға көмектеседі"", – дейді маман Жеңіс Рахатай.
Министрлік мәліметінше, 2023 жылы Қазақстанда ауыл шаруашылығы жерлерін тиімді пайдалану мақсатында айтарлықтай белсенділік байқалуда. Осы жылдың өзінде 64,4 мың гектар жер игеріле бастады, бұл ауыл шаруашылығының дамуына серпін беретін маңызды қадам. Сонымен қатар, игерілмеген немесе тиімсіз пайдаланылған жерлер бойынша құқықтық шаралар қолға алынып, 64,8 мың гектар жерді мәжбүрлеп қайтарып алу процесінде сот процестері жүруде.
Ауыл шаруашылығы жерлерінің тозуы қазіргі уақытта өзекті мәселеге айналып отыр. Бұл жағдай ауыл шаруашылығы өнімділігін төмендетіп, экожүйеге кері әсерін тигізуде.
Осыған байланысты ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтановтың айтуынша, шамамен 29,9 миллион гектар немесе ауыл шаруашылығы алқаптарының 14 пайызы эрозияға ұшыраған. Бұл мәселенің шешімі ретінде жерді тиімді басқару, топырақты қалпына келтіру және экологиялық тұрақты әдістерді енгізу арқылы жерлердің тозуын тоқтату және оның құнарлылығын арттырудың маңыздылығы атап өтілуде. Сонымен қатар, фермерлерді заманауи ауыл шаруашылығы технологияларымен қамтамасыз ету де маңызды қадам. Бұл шаралар тек ауыл шаруашылығының тиімділігін арттырып қана қоймай, сонымен қатар азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге де ықпал етеді.
Топырақтың тұздануы ауыл шаруашылығы жерлерінің өнімділігінің төмендеуіне және жалпы тозуына ықпал ететін негізгі факторлардың бірі ретінде алаңдаушылық тудырып отыр. Бұл мәселе ауыл шаруашылығы саласына айтарлықтай ықпал етіп, өндірілетін өнімнің сапасы мен мөлшеріне кері әсерін тигізуде. Топырақтың тұздануынан туындаған мәселелерді шешу үшін кешенді шараларды қабылдау қажеттілігі туындап отыр. Солардың ішінде жерді ұтымды пайдалану және қорғауға бағытталған заманауи технологиялар мен әдістерді енгізу маңызды болмақ. Мұндай шаралар топырақтың құнарлылығын арттырып, ауыл шаруашылығының тұрақты дамуына септігін тигізеді.
""Ауыл шаруашылығы саласында қазіргі таңда топырақ құнарын арттыру және агротехнологияларды тұрақты түрде енгізу басты бағыттар ретінде анықталған. Ауыл шаруашылығы вице-министрі бұл процестердің бір-бірімен тығыз байланысты екенін және оларға жүйелі шешім қажет екенін ерекше атап өтті. Бұл бағыттар арқылы ауыл шаруашылығының тиімділігі мен тұрақтылығын арттыру көзделуде, соның ішінде топырақтың құнарлығын сақтау мен жаңашыл агротехнологияларды ендіру негізгі мақсаттар болып табылады. Осылайша, заманауи әдістерді қолдану арқылы өнім өндіру сапасы мен көлемін жақсарту және қоршаған ортаға кері әсерді азайту мүмкіндіктері қарастырылып отыр"", – деп түсіндірді министрліктегілер.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 2025 жылғы көктемгі егін жинау жұмыстарын қаржыландыру басталды
Әлемдік деңгейде азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету және ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыру маңызды болып отыр. Бұл мақсатта инновациялық әдістер мен технологияларға ерекше назар аударылуда. Ауыл шаруашылығын жаңа деңгейге көтеру және экологиялық тұрақтылықты сақтау үшін қабылданған қадамдар саланың тиімділігін арттырып, ел экономикасының дамуына оң ықпал етуі мүмкін. Инновациялар арқылы ресурс үнемдеу, өнімділікті арттыру және қоршаған ортаға зиянды әсерді азайту мүмкіндіктері қарастырылуда, бұл өз кезегінде жаһандық азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға көмектеседі.
Былтыр Ауыл шаруашылығы министрлігі 2024-2030 жылдарға арналған маңызды стратегия әзірледі, оның негізгі мақсаты – топырақтың құнарын қалпына келтіру және агротехнологияларды тиімді енгізу болды. Жол картасы Қазақстанның әрбір өңірінің өзіндік ерекшеліктерін ескере отырып жасалып, елдің барлық өңірлерінде ауыл шаруашылығының тұрақты дамуын қамтамасыз етуге бағытталған маңызды шараларды іске асыруды көздейді. Бұл стратегия ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыру, қоршаған ортаға зиянды әсерді азайту, сондай-ақ ауыл тұрғындарының әл-ауқатын жақсарту үшін әзірленген. Сонымен қатар, жаңа агротехнологияларды қолданысқа енгізу арқылы ауыл шаруашылық өнімдерінің сапасы мен көлемін арттыру жоспарлануда. Осылайша, ұзақ мерзімді перспективада ауыл шаруашылық секторын жаңғырту арқылы Қазақстанның экономикалық дамуына қосқан үлесін ұлғайтуды мақсат етеді.
""Жаңа Бюджет кодексіне сәйкес, жайылымдарды қалпына келтіру мен сақтау шараларын қаржыландыру мақсатында аудандық бюджеттерден қаражат бөлінетіндігі туралы шешім қабылданды. Бұл шаралар табиғи ресурстарды тиімді пайдалану, ауыл шаруашылығының тұрақтылығын арттыру және экологиялық тепе-теңдікті сақтау мақсатында жүзеге асырылады. Аудандық деңгейдегі қаржыландыру жергілікті билік органдарына осы салалардағы бастамаларды қолдап, қажетті инфрақұрылымды жетілдіруге мүмкіндік береді. Ауылдық аймақтардағы жергілікті экономика мен қоғамның дамуына үлес қоса отырып, бұл өзгеріс Қазақстанның экономикалық және экологиялық саясатына оң әсер етуі мүмкін"", – деді министрліктегілер.
Бұл өзгеріс жол картасында көзделген мақсаттарды жүзеге асыруға қажетті қаржылық қолдауды қамтамасыз етумен қатар, топырақтың құнарлылығын жүйелі түрде арттыру үшін құқықтық негізді қалыптастырады. Осы арқылы аграрлық секторда тұрақты даму мен тиімділікті арттыруға бағытталған қадамдар нақтыланып, осы саладағы маңызды мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Бұл шаралар аграрлық индустрияның ұзақ мерзімді даму перспективасын қамтамасыз ете отырып, шаруалардың еңбек өнімділігі мен жерді пайдалану тиімділігін елеулі түрде көтереді. Сонымен қатар, бұл қадамдар экологиялық тұрақтылықты сақтауға және болашақ ұрпаққа тиімді пайдалану үшін жер ресурстарын қорғауға септігін тигізеді.
Оқи отырыңыз: Жамбыл облысында шаруаларға 19,7 миллиард теңге субсидия төленді
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мемлекет басшысы еліміздің ауыл шаруашылығына &quot;көміртекті егіншілікті&quot; енгізу мүмкіндіктерін ерекше атап өтті.,,2025-03-28T15:25:47+05:00
qazaqstanda-qogamdyq-kolikpen-zuru-qasan-qauipsiz-bolady-youtong-taziribesi,informburo.kz,Қазақстанда қоғамдық көлікпен жүру қашан қауіпсіз болады? Yutong тәжірибесі,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-qogamdyq-kolikpen-zuru-qasan-qauipsiz-bolady-youtong-taziribesi,"2020 жылдың соңында ""Қазақстанда автомобиль көлігімен қалалық жолаушылар тасымалын дамыту жөніндегі шаралар кешені "" бекітілгеннен кейін, 2021 жылдан бастап елдің автобус парктері ұдайы түрде жаңаланып отыр.
Бұл ретте газбен жүретін және электр автобустарына басымдық берілді. Оған аталған транспорт түрлеріне утиль алымының мөлшерін төмендету және жолаушылар тасымалын бәсекелестік нарыққа басыбүтін беру, яғни мемлекет қатысуымен автобус кәсіпорындарын құруға тыйым салу серпін бергенін айта кету керек.
Жолаушылар тасымалымен айналысатын жеке компаниялар Қазақстанға, оның ішінде Алматы, Астана секілді ірі қалаларға жаңа автобустарды көптеп әкеле бастады. Негізінен, Қытайда құрастырылған көліктер шекарадан бері ағылса, одан бөлек Қазақстанның өз ішінде де автобус құрастыратын Қарағандыдағы QazTehna, Семейдегі ""СемАЗ"", Алматыдағы Hyundai Trans Almaty сынды отандық және бірлескен кәсіпорындар қалыптасты. Олардың ішінде Қытайдың жетекші Yutong компаниясымен бірлесіп ашылған QazTehna автобус парктерін жаңартуда басты позицияны иеленіп отыр.
Республикадағы ең ірі мегаполис – Алматының мысалында қарайтын болсақ, қалада жолаушылар тасымалына жегілген қоғамдық көліктердің 50 пайызынан астамы – Yutong брендінің автобустары .
Биыл Үкіметтің кешенді жоспары қабылданғанына 5 жыл толады. Ол саладағы қаржылық және автобустардың жетіспеушілігі мен ескіру мәселелерін шеше алды ма? Қауіпсіздік және экология тұрғысындағы көрсеткіштер қаншалықты жақсарды?
Informburo.kz журналистері Қытай халық республикасының Чжэнчжоу қаласында орын тепкен Yutong компаниясының фабрикасында болып, Қазақстанда құрастырылатын көліктердің негізгі бөліктері мен қосалқы бөлшектері қалай дайындалатынымен, сондай-ақ компанияның Қазақстанға әлі жете қоймаған жаңа технологияларымен де танысты.
Yutong компаниясы бүгінде қалалық, қалааралық, туристік, мектепке арналған, перронды, шағын автобустардан бөлек, арнайы техникаларды да шығарады. Дегенмен, сонау 1963 жылы компания жолаушылар автобусын жөндейтін мекеме болып құрылса, бүгінде де оның негізгі өндірісі жолаушылар тасымалымен байланысты.
Соңғы мәліметтерден сөз тартсақ, компания 2024 жылы орташа және ірі габаритті 46 918 автобусты сатқан , бұл өткен жыл көрсеткішімен салыстырғанда 28,48 пайызға көп. 2024 жыл соңындағы мәлімет бойынша, Yutong-тың жалпы экспорты 110 мыңға жуықтаған. Бұл автобустар әлемнің 100-ден астам елі мен өңіріне жеткізілген.
Қазақстан бұл елдер арасында үлкен басымдыққа ие. Компанияның ТМД елдері бойынша сату менеджері Юан Мяоның айтуынша, Қазақстан экспорт көлемі жөнінен екінші орын алады.
Бұл ретте айта кетейік, қазақстандық инвесторлар мен Yutong бірлесіп ашқан QazTehna 2021 жылы іске қосылғанымен , Yutong автобустары Қазақстанда 2005 жылдан бері жолаушы тасымалдайды.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда Көлік және логистика институты құрылады
Бүгінде Қазақстанда Yutong компаниясының 8 техникалық қызмет көрсету стансасы мен 1 қосалқы бөлшектер қоймасы бар. Сарань қаласындағы QazTehna зауыты бастапқыда SKD форматында (ірі бөлшектерді құрастыру – автор) жұмыс істесе, бүгінде бірте-бірте DKD форматын (ұсақ бөлшектерді құрастыру) да игерді. Әзірге бұл форматта автобустардың 3 моделі ғана құрастырылады.
Зауыт аумағы 12 гектардан астам, ол жылына мың автобус пен 200 құрылыс техникасын шығару әлеуетіне ие. QazTehna өндірістік операциялардың толық циклін орындай алады.
""Қазақстандық авто зауыттарда дайын көлікке тек дөңгелегін ғана салады деген сөздер жиі айтылып болады. Ол шындыққа жанаспайды. QazTehna мамандары қазір дәнекерлеу, бояп-сырлау, құрастыру және сапаны бақылау жұмыстарын да жүзеге асырады"", – деген Юан Мяо ""QazTehna өндірісте отандық өнімді қаншалықты қолданады?"" деген сауалға да жауап берді.
Оның сөзінше, әзірге негізгі және қосалқы бөлшектердің басым бөлігі Қытайдан жеткізілетін болса, автобус орындықтары сынды кейбір бөлшектер Ресейден тасымалданады. Ал қазақстандық өнім әзірге бұл өндірісте қолданылған емес.
""Дегенмен, Qarmet компаниясымен олар өндіретін болатты өндірісімізге енгізу бойынша келіссөздер жүріп жатыр. Бірақ, қазақстандық металл қасиеті жөнінен қаттырақ келеді де автоөндірістен гөрі құрылыс жұмыстарына лайық саналады. Ал біздің стандарт бойынша иіліп жасалатын бөлшектерге болаттың өзге, жұмсағырақ түрі керек. Сондықтан, қазір металл құрамын өзгерту бойынша біздің мамандар Qarmet компаниясына өз кеңестерін берді. Алдағы уақытта қазақстандық болатты автобустардың негізгі қаңқасын жасауға қолданып қалуымыз әбден мүмкін"", – деді Юан Мяо.
QazTehna болаттан бөлек, елде өндірілген пластик бөлшектерді, орындықтарды, дөңгелектерді қолдануды жоспарлап отыр.  Бұл ретте өндірісті жергілікті жерде шоғырландыру және өндірісте отандық өнімді қолдану – тек компанияның өз бастамасы емес, Қазақстан үкіметінің де қойып отырған басты талабы екенін атап өту маңызды.
Мяо осы орайда қазіргі таңда Қазақстанда жолға шығып жатқан жаңа Yutong автобустарының бәрі Қытайдан дайын күйде экспортталмайтынын, Қарағандыдағы QazTehna зауытында құрастырылатынын айтты.
Оқи отырыңыз: Ақтау қаласындағы қоғамдық көліктер 100 пайызға жаңарды
2005 жылдан бері Yutong компаниясы Қазақстанға 6200-ден астам автобус сатқан . Ал биыл Қазақстан нарығына 1600-ден астам автобус сатуды жоспарлап отыр. Қазірге дейін оның 350-ге жуығы тапсырыс иесіне жеткізілген. Жыл басынан бері Атырау облысы мен Алматы қаласы автобус сатып алуда белсенді болса, енді Астанадан 300 автобусқа тапсырыс түскен.
Компанияның Орталық Азия бойынша бас директоры Ли Хайфэннің айтуынша, Қазақстанда әр өңірдің автобусқа деген сұранысында өз ерекшелігі бар. Мәселен, әлемдегі суық қалалардың бірі болып саналатын Астана үшін автобустар жылырақ етіліп жабдықталады. Таңғы суықта автобустың жылдам оталуы үшін аккумулятор тұратын бөлігінің қаптамасы да қалыңдатылған. Оған қоса, жолаушылардың жайлылығы үшін бұл автобустарда сумен жылыту жүйесі іске қосылған.
""2024 жылғы қаңтарда Астанада E18PRO Yutong электробусын ауа райының айрықша суығында сынақтан өткіздік. Сыртқы ауа температурасы -25 °C болғанына қарамастан, автобус ішіндегі температура 18°C-22°C-тан төмендеген жоқ. 100 пайыз толық қуатталып шыққан электробус 16 сағатта 374 шақырым жол жүріп, сынақтан сәтті өтті. Сапар соңында тіпті автобустың әлі 5% қуаты бар болатын. Сынақ аясында автобус аялдамаларда 350 рет тоқтап, 1500-ден астам жолаушыны тасымалдады"", – деді Ли Хайфэн.
Айта кетейік, компания Астананың жолаушылар тасымалына жүз E12 электробусын жасап берген болатын.
Ал Алматыға арналған автобустар өңірдің таулы географиясына оңтайландырылған. Компания алғашқыда Алматыға бензинмен жүретін дәстүрлі автобустарды ұсынса, кейін қаланың экологиялық ластануының алдын алу үшін газбен қозғалатын 12 метрлік 700 автобусты құрастырып берді.
Алматыдағы жолаушылар тасымалы кәсіпорындарынан энергия үнемдеуші және экологиялық таза қалалық автобустарға сұраныс жиірек түседі.
Жолаушылар тасымалынан бөлек, Қазақстанда соңғы үш жылда оқушыларға арналған автобустар жоғары сұранысқа ие болып отыр. Қазір QazTehna зауытында өндірілен мектеп автобустары Алматы Астана, Шымкентте және өңірлердің басым бөлігінде оқушыларды мектепке тасымалдайды.
Алматыда қазір 15,3 мың бала 200 мектеп автобусымен қатынайтын болса, биыл автопарк осындай тағы 100 автобуспен толығады.
Оқи отырыңыз: Алматы автопаркі газбен жүретін жаңа 37 автобуспен толықты
Чжэнчжоу қаласына сапар аясында қазақстандық журналистерді қызықтырған мәселе – автобустардың қауіпсіздігі болды. Өйткені, соңғы жылдары елде автобустардың қатысуымен бірнеше ауыр жол-көлік оқиғасы болды. Олардың басым бөлігіне себеп – адам факторы болғанымен, мұндай жағдайларда жолаушылардың жарақат алу қаупін азайту мақсатында Yutong не істей алады және не істеп жатыр?
Компанияның Орталық Азия бойынша бас директоры Ли Хайфэннің айтуынша, Yutong автобустары пайдалануға берілмес бұрын бірнеше сатыдан тұратын сынақтан өтеді. Оның қатарында автобустың электр магниттік импульске сәйкестігі, -40 градус суықтан +40 градус ыстыққа дейінгі температурадағы қозғалысы, нөсер жаңбыр және жолды су басу кезіндегі жүрісі, сондай-ақ, автобус аккумуляторлары зақымдалған кездегі оның жарылу мүмкіндігіне тексерулер жүргізіледі. Сондай-ақ, жол апаты кезіндегі жолаушылар қауіпсіздігі үшін транспорт қаңқасы күшейтілген.
Электробустардың аккумуляторлары азот технологиясы негізінде қорғалады. Бұл түрлі сыртқы күштердің әсерінен аккумулятор 200 градустан жоғары температура кезінде де жарылмай, осы уақытта жолаушылардың сыртқа шығып үлгеруіне толықтай мүмкіндік береді.
""Былтыр Қазақстанда су тасқыны кезінде Yutong автобустары ""табиғи түрде"" сынақтан өтті. Біздің бірде-бір транспорт жолда қалып қойған жоқ"", – деді Ли Хайфэн.
Ал компанияның ТМД елдері бойынша сату менеджері Юан Мяо 2024 жылы Алматы облысында болған оқиғаны еске алды. Қаскелең автобус паркіне тиесілі Yutong автобусы жүргізушінің денсаулық жағдайына байланысты рөлге ие бола алмауынан 10 метрден биік көпір үстінен жолға құлаған болатын. Жүргізуші жансақтау бөліміне түссе де, аман қалды. Автобусқа айрықша қатты зақым келмеген.
Оқи отырыңыз: Алматы облысында жолаушылар автобусы көпірден кұлап кетті: жүргізуші ауруханаға жеткізілді
Мұндай жағдайлардың болмауы үшін компания жүргізушілерді үйрету жұмыстарын да жүргізеді. Yutong-пен келісімшарт жасасқан әрбір компанияға бірнеше сатылы оқыту шаралары тегін жүзеге асырылады . Оның барысында жүргізушілердің көлікті басқару қабілеті бағаланады.
Сапар аясында компания өкілдері әрбір сынақ түрі қалай атқарылатынын имитациялық жағдайда таныстырды.
Арнайы баспасөз конференциясында Yutong өкілдері автобустардың бағасына қатысты да жауап берді. Бұл сауалға шараға қатысқан қазақстандық жолаушы тасымалымен айналысатын жеке компаниялардың ""Yutong автобустары қауіпсіздік және жаңа технологиялар тұрғысынан әлдеқайда озық. Алайда, бағасы өзге брендтермен салыстырғанда тым жоғары"" деген пікірі негіз болған еді.
Компанияның Орталық Азия бойынша бас директоры Ли Хайфэн мұндай сауал клиенттер тарапынан да жиі қойылатынын айтты.
Дегенмен, компания есебінше, Yutong ұсынып отырған сапа бағаны толық ақтайды.
""Бастапқы баға өзге автобустарға қарағанда қымбат екені рас. Бірақ, оны ұзақ уақыт мерзім пайдалану тұрғысынан қарағанда, керісінше шығыны әлдеқайда аз болады. Біріншіден, біздің автобустар ұзақ уақыт бойы пайдалануға жарамды. Мысалы, біз Қазақстанға жеткізген автобустардың бірде-бірі әлі істен шыққан жоқ. Екіншіден, қосалқы бөлшектері де сапалы әрі ұзақ уақыт қызмет етеді. Ал бұл уақытта өзге автобус иелері бірнеше рет жөндеу жұмыстарын жүргізіп үлгереді. Осы факторлардың бәрін есепке алғанда, Yutong автобустарының құны өзге бренд автобустарына қарағанда жоғары деп айта алмаймын "", – деп жауап берді Ли Хайфэн.
Сондай-ақ, ол Қазақстан мысалында Yutong автобустарын сатып алған жеке компаниялардың оны бірнеше жыл пайдаланған соң, әлі де жоғары сапада және бағада өзге өңірлік компанияларға сатқанын да сөз етті.
Айта кетейік, Қазақстанда 12 метрлік қалалық бір жолаушылар автобусының құны 70 млн теңге шамасында болса, мектеп автобусының құны 40 миллион теңгеге жуықтайды. Микроавтобус құны – 30 миллион теңге шамасында.
Yutong бүгінде автобус өндірісінде жаңа технологияларды қолдану бойынша қарқынды қызмет етіп, зерттеу және дамыту (R&D) жұмыстарына қомақты инвестиция бөлуде.
Біз үшін әлі арман болып көрінетін жүргізушісіз автобустар Қытайда бірнеше жылдан бері жолаушыларды, жұмысшыларды және туристерді тасымалдауда қолданылады. Хэнань провинциясында Yutong автобустары сақиналы бағдар бойынша бақылаушы жүргізушінің қатысуымен жолаушы тасымалдайтын болса, шағын E7S автобустары толықтай автономды түрде жұмыс істей алады.
Айта кетейік, дәл осындай шағын автобустар Астанада бұрынғы премьер-министр Асқар Маминге EXPO аясында таныстырылған болатын. Алайда, Қазақстанда әзірге оған қызмет көрсете алатын инфрақұрылым жасалмаған. Жүргізушісіз автобустарды іске қосу үшін сапалы 5G интернет желісі, сондай-ақ соған лайықты инфрақұрылым қажет.
Шара барысында Yutong сутегімен жүретін автобустарды да, электробустарды жылдам қуаттауға арналған заманауи құрылғыларды да журналистер мен клиенттеріне көрсетті.
""Бұл жаңа технологияларды Қазақстанда қашан көреміз?"" деген сауалға Ли Хайфэн: ""Біз өз технологиямызды апаруға қазір-ақ дайынбыз. Бірақ, ол үшін Қазақстан тарапынан қажетті жағдай жасалуы, ал интернет өте сапалы болуы қажет. Инфрақұрылым дайын болмаса, бұл технологиялар кәдеге жарамайды"", – деп жауап берді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Биыл Қазақстан үкіметінің жолаушылар тасымалын дамыту бойынша кешенді жоспарды қабылдағанына – 5 жыл.,,2025-04-21T11:00:00+05:00
qazaqstanga-keletin-turisterdi-ne-qyzyqtyrady-zane-biz-ne-usyna-alamyz-sarapsymen-suxbat,informburo.kz,Қазақстанға келетін туристерді не қызықтырады және біз не ұсына аламыз? Сарапшымен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanga-keletin-turisterdi-ne-qyzyqtyrady-zane-biz-ne-usyna-alamyz-sarapsymen-suxbat,"Халықаралық Kompas Touroperator компаниясының құрушысы әрі жетекшісі Анна Загоруйко Қазақстанға демалысын өткізуге келетін туристердің ерекшелігі туралы әңгімеледі. Айтуынша, әр мемлекет туристерінің келетін маусымы болады және қызығушылықтары мен түнейтін уақыттары да әртүрлі болып келеді. Сондай-ақ, ол туризм саласының Қазақстан экономикасына қалай әсер етіп отырғанын және бұл саланың қандай артықшылықтары мен кемшіліктері бар екенін айтып берді.
– Қазақстанға туристер қай елдерден жиі келеді?
– Статистикалық мәліметтерге сәйкес, 2024 жылы Қазақстан шекарасын 15 миллион шетелдік азамат кесіп өтті. Бұл сан тіркелген еңбек мигранттары мен елде тұрақты тұратын экспатрианттарды қоспағанда, Қазақстанға келіп-кеткен және түнеген туристерді қамтиды.
2024 жылдың алғашқы 9 айында Қазақстандағы орналастыру орындарында 968 667 шетелдік турист түнеген. Ең көп түнеген туристердің ТОП-5 елі (кему ретімен):
Ал ТОП-10 қатарына Өзбекстан, Германия, Корея, Қырғызстан және Беларусь елі кіреді.
Аймақтық тұрғыда ең көп түнейтін туристерді қабылдайтын қалалар мен өңірлер (кему ретімен): Алматы, Астана, Маңғыстау, Шымкент, Атырау, Ақтөбе, Қарағанды, Ақмола, Шығыс Қазақстан және Қостанай облысы.
Оқи отырыңыз: Алматыда шетелдік туристер саны 73 пайыз өсті
– Қазақстанға туристер қай маусымда жиі келеді?
– Қазақстанның алып территориясын ескерсек, елдің бір бөлігінде қыс әлі жалғасып жатса, басқа өңірлерде жаз басталып кетеді. Сондықтан маусымдық ерекшеліктер бар.
Туристердің маусымдық ағымы негізінен екі факторға тәуелді:
Мысалы, Таяу Шығыс елдерінен (Біріккен Араб Әмірлігі, Оман, Кувейт, Катар, Бахрейн) келетін туристердің саны тұрақты өсіп, қазірдің өзінде жыл бойына жалғасатын үрдіске айналып отыр. ТМД елдерінен келетін туристер үшін Қазақстан жыл бойы сұранысқа ие бағыт. Әсіресе, Ресейден келушілердің саны көп, бірақ соңғы жылдары түнейтін туристердің өсімі бәсеңдеген. Ал Үндістаннан келетін туристер саны бірнеше есе артты .
Қытайлық туристер Қазақстанға жаңа визасыз режимге үйреніп келеді. Қазіргі уақытта олар көктем, жаз және күз мезгілдерінде көптеп келеді. Еуропалық туристер негізінен көктем мен күз аралығында, ал Оңтүстік Азия және Таяу Шығыс елдерінің туристері жыл бойына келетін үрдіске көшіп жатыр.
– Қазақстанға келетін туристерді не қызықтырады?
– Шетелдік туристердің қызығушылығы әртүрлі. Кейбіреулер үшін қауіпсіздік, түсінікті тілдік орта, мәдени ұқсастықтар және табиғи әртүрлілік маңызды. Басқалары үшін ортақ дін, табиғи-климаттық ерекшеліктер және көшпенділер мәдениетінің түпнұсқалығы қызықты. Ал енді үшіншілерін қарлы таулар, жасыл ормандар мен көпұлтты мәдениет тартады. Туристердің белгілі бір бөлігі қалалардағы ерекше нысандар мен қорықтардағы табиғи-мәдени мұраларға қызығады.
Қазақстанда шетелдіктер ең көп баратын орындар
Туристер Қазақстанның табиғи ландшафттарының әртүрлілігін, қала маңындағы дамыған инфрақұрылымды және сақталған мәдени мұраны жоғары бағалайды.
Алматы маңындағы ең танымал бағыттар:
Оқи отырыңыз: Қазақстанда туристер саны қашан 10 миллионға жетеді?
Әр өңірде өзіндік ерекше туристік орындар бар, олар өз зерттеушісін күтіп отыр десек те болады. Оның ішінде өңірлер мен тіпті елдерді біріктіретін бірегей турөнімдердің соңғы үлгілерінің бірі – теміржол круизінің эксперименттік үйлесімі және елдің оңтүстік қалаларының көркем жерлерін, сондай-ақ Ұлы Жібек жолының Орталық Азиядағы мәдени-тарихи мұрасын біріктіретін сапар – Keruen Express. Бұл жоба Өзбекстан мен Қазақстан халықтарын байланыстырып, шетелдік қонақтарға ежелгі маршрутты заманауи тәсілмен зерттеуге мүмкіндік береді.
Keruen Express таңғы аспен қамтылған, жоғары жайлылықтағы чартерлік пойыз, қазақстандықтар мен шетелдік қонақтарға арналған. Бұл – ежелгі қалалардың тарихи атмосферасын сезініп, заманауи ойын-сауық орындарымен танысудың ең жақсы тәсілі, сондай-ақ мәдени алмасу үшін ең ыңғайлы көлік түрі.
– Шетелдік туристер бір сапарға қанша ақша жұмсайды?
– Туристердің шығындары еліне, отбасы мүшелерінің санына және саяхат мақсатына байланысты айтарлықтай өзгереді. Орта есеппен бір турист сапар барысында бірнеше жүз доллардан 2-3 мың долларға дейін жұмсайды. Бұл шығындарға:
– Туризм Қазақстан экономикасына қандай пайда әкеледі?
– Ең тікелей, тура әсерін қалыптастыратын фактор – туристің өзі, ол тамақтану, көлік, туристік қызметтер салаларында, сондай-ақ сапар барысында әртүрлі тауар мен қызметтерді сатып алу арқылы 3-тен 8-12-ге дейін жұмыс орнын құрады. Мәселе тек туристер саны мен олардың белгілі бір аймаққа келу мотивациясында, ал жергілікті бизнес пайда болған сұранысқа бейімделіп, шикізаттық емес салаларда жаппай жұмыспен қамтуға ықпал етеді.
Туризм қазірдің өзінде дамып келеді, бірақ ол әлі біркелкі бөлінбеген әрі ол мемлекеттің қолжетімді инфрақұрылыммен қамтамасыз етуіне және жергілікті туристік индустрияның ұсыныстарына тікелей тәуелді. Бұл индустрияға тамақтану, көлік, орналастыру, ойын-сауық салалары, сондай-ақ жеңіл өнеркәсіптен бастап азық-түлік және тұрмыстық қызмет көрсетуге дейінгі ондаған қосымша секторлар кіреді.
Оқи отырыңыз: Үкімет Щучье-Бурабай курорттық аймағын дамытудың 2029 жылға дейінгі жоспарын бекітті
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Туризм саласының маманы сапар барысында әртүрлі тауар мен қызметтерді сатып алу арқылы туристердің 3-тен 12-ге дейін жұмыс орнын құратынын айтады.,,2025-03-29T10:00:00+05:00
qudaiga-zalbarynyp-otyryp-qaldym-zambyl-oblysy-turgyndary-zer-silkinisin-qalai-otkerdi-fotoreportaz,informburo.kz,"""Құдайға жалбарынып отырып қалдым"". Жамбыл облысы тұрғындары жер сілкінісін қалай өткерді? Фоторепортаж",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qudaiga-zalbarynyp-otyryp-qaldym-zambyl-oblysy-turgyndary-zer-silkinisin-qalai-otkerdi-fotoreportaz,"2025 жылғы 28 наурызда Жамбыл облысы Меркі ауылының тұрғындары 5 балдық жер сілкінісін сезінді. Тұрар Рысқұлов ауданындағы Құлан ауылында 4 балдық, Тараз, Шу, Қордай және Мойынқұм аудандарында 2 балдық жер сілкінісі тіркелді.
Екінші рет сол күні сағат 16 шамасында қайта жер сілкінді . Қазақстанның ТЖМ сейсмикалық станциялар желісінің мәліметтері бойынша, оның эпицентрі 5 километр тереңдікте орналасқан, ал магнитудасы – 5,7. Мерке тұрғындары қайтадан 5 балдық, ал көршілес елдімекендер әлсіз дүмпуді сезінген.
Informburo.kz тілшілері табиғи апаттан зиян шеккен ауылдарға барып, мән-жайды тұрғындардан сұрап, барлығын өз көзімен көріп қайтты.
64 жастағы Жаңа тұрмыс ауылының тұрғыны Серік Жамалбеков жұбайы Баян Серікқанмен бірге сол түні үйде болған. Қария жер сілкінісін бірінші болып үйдегі мысық сездіргенін айтады. Кейін қатты дүмпуден қорқып еңбектеп далаға шыққан.
""Сол күні күн суық болды, жаурап үйге ерте келдім. Сағат үштерде ұйқым әбден қанып, ояу жатқанмын. Ал апаң далаға шығып кетті. Апаң қайтып келген соң, мысығымыз қатты мияулап жер сілкінісі болатынынан хабар берді бізге. Жер жәйлап дірілдеп бастап, үстімізге топырақ түскенде еңбектеп сыртқа шықтық. Адамның жаны тәтті ғой!"" – деп еске алды Серік Жамалбеков.
Оқи отырыңыз: Жамбыл облысындағы жер сілкінісі: Жұмысы тоқтаған ""Балдәурен"" балабақшасындағы 280 бала мен 70 қызметкер қайда барады
""Осы періште ғой бізді аман алып қалған! Осы періште мысығымызды суретке түсіріп алыңыздаршы. Осының арқасында тірі қалдық"", – деп жымиды Баян Серікқан мысығын нұсқап.
Серік Жамалбеков тиісті мамандардың үйін келіп тексермегенін айтады.
""Басқа үйлерге мамандар кіріп көріпті. Апаң үйде болған, бірақ біздің үйге ешкім келмеді, ешкім қарамады. Өтірік айтып нем бар?! Жаппай емес, арасында бірлі-жарым үйлерге кірген сияқты. Ертесі елдің бәрі көшеге шықты, сол кезде үйлерінің жағдайы туралы сұрадық. Барлығы тамының жарылғанын айтып жатыр"", – деді қария.
Оқи отырыңыз: Жамбыл облысында жер сілкінісінен соң залал келді деген баспаналар саны қысқарды
Сондай-ақ, ол ескі үйлерге ғана емес, жаңадан тұрғызылған үйлерге де зақым келгенін айтады.
""Екі-үш үйден кейін жаңа үй тұр, оның да керегесі жарылды. Қазір күндіз үйінде адам жоқ, барлығы жұмыста. Тоқсандағы қариямен сөйлесе алмайтын шығарсыңдар. Сондай-ақ, көшенің басында тұратын Құрал деген азаматтың үйі жарамсыз болып қалды деп естідім, бірақ өз көзіммен барып көрмедім. Құралдың өзі балдақпен ақсап жүр. Әкімдіктегілер үйін жарамсыз деп танып, осы көшенің аяқ жағындағы бос үйге көшірді"", – деп бөлісті Серік Жамалбеков.
Қос қария үйінің ішіндегі жарықтарды жөндеуге көмек сұрап отыр.
Жұбайымен төрт немересін бағып отырған Сейсегүл Пирманова жер сілкінген кезде не далаға шығарын, не үйде қаларын білмегенін айтады. Себебі немерелері жауынның астында қалып ауырып қала ма деп қорыққан.
Оқи отырыңыз: Тоқаев Жамбыл облысындағы жер сілкінісінен зардап шеккен тұрғын үйлерді қалпына келтіруді тапсырды
""Мен диванда жатқанмын, ""Құдай, Құдай!"" деп Құдайға сеніп жаттым десем де болады. Диван дүр еткен кезде диваннан құлап бастадым. Құдайға жалынып, қорқып отырып қалдым. Жатын бөлмеде жатқан балалар ""Апа, бірдеңке болып жатыр, қимылдап кеттік"" деп шулады. ""Қорықпаңдар, ештеңке болған жоқ"" деп жатқызып қойдым. Жолдасым сыртқа шығайық деді. Мен ""Жаңбыр құйып тұр, қайда шығасың? Балаларды шығарма, Құдай сақтасын"" дедім. Балалар да Құдайға жалбарынып отырды. Түнгі екі-үште оянып кететін әдетім бар еді. Мотор сияқты гүрілдеген дауыс естілгенде газ атылып кеткен шығар деп ойладым"", – деп баяндады апатты түнді Сейсегүл Пирманова.
Қария да әкімдіктен көмек сұрап отыр. Себебі жер сілкінген кезде үйдің шатыры қозғалып, жаңбырдың суы үйдің ішіне аққан.
""Жатын бөлме мен басқа бөлмелердің топырағы түсіп кетті. Қорқып қалдық. Керегелер жарылған болатын, бізге келген адамдар ""Сіздікі қиын емес, оған ешқандай көмек берілмейді"" деп кетіп қалды. Бізге көмек қажет, үйдің сыртын көріп тұрсыздар, шатырды ауыстыру қажет. Жаңбыр жауса төбесінен су ағады. Оны айтып едік, ""Ол бұрыннан су ағып тұрған ғой"" деп кетіп қалды"", – деп налыды қария.
Екі рет инсульттен аман қалып, бүгінде балдақты серік еткен Құрал Әжібаев бір түнде үй-күйсіз қалғанын айтады. Екі бөлменің төбесі опырылып түскен. Енді әкімдік көмегімен көшедегі бос үйге уақытша көшіп отыр.
""Төрдегі бөлмеде үш қызым жатты, ал әйелім ұлым үшеуіміз кіреберістегі бөлмеде ұйықтадық. Жер сілкінген кезде қыздарым жатқан бөлменің төбесі құлауға шақ қалды. Біз жатқан бөлменің төбесі де ішінара құлады. Барлығымыз жиналып бір бөлмеге жаттық. Далада жаңбыр жауып тұрды, қыздар жаурадық деген соң үйге кіруге мәжбүр болдық. Төрдегі бөлмеге кіруден қорықтық, себебі жер тағы қозғалса, түгелдей құлайын деп тұр. Облыс әкімдігінен де, жергілікті әкімдіктен де адамдар келді. Ауылдың әкімі таңғы сағат бесте хабарласып, ""Ойбай, амансыңдар ма?"" деп сұрады. Кейін сағат алты шамасында мертігіп қалмадыңдар ма деп үйге келді"", – деді Құрал Әжібаев.
Ары қарай ол облыс әкімдігі адамдарының үйді өз көзімен көріп, басқа үйге көшуге көмектескенін айтты.
""Қазір көшенің төменгі жағындағы көшіп барған үйде уақытша тұрып жатырмыз. Ол бір кісінің үйі. ""Үйдің төбесі құласа, өліп кетесіңдер"" деп ауыл әкімі біз барған үйдің иесімен өзі сөйлесіп берді, біз ешқандай ақша төлеп тұрып жатқан жоқпыз. Облыс әкімі үйдің тексерілетінін, құжаттардың Астанаға жіберілетінін, барлығын бұйрыққа сәйкес жасайтынын, үйді қалпына келтіретінін айтты. Яғни үй жөнделген соң қайтып көшіп келеміз"", – деді Құрал Әжібаев.
55 жастағы қария осы күнге дейін денсаулық жағдайына байланысты үй ала алмағанын айтады. Төбесі құлаған үй марқұм ағасының әйеліне тиесілі. Қарағыз Әлімқұлова өз кезегінде күйеуі мен жалғыз ұлының қайтыс болғанын айтып, әкімдіктен жөндеу жұмыстарын назардан тыс қалдырмауды сұрады .
""Үй менің атымда, мен ешқайда кетпеймін. Қайда барамын, балам?! Марқұм күйеуімнің інісі болған соң отбасымен осы үйге кіргізгенмін. Жалғыз ұлым да қайтыс болып кетті, өзім қазір көршілердің үйіне кезек-кезек қонып жүрмін. Сырттағы бөлек тұрған бөлменің төбесі түгелдей опырылып түсті. Құралдар көбіне сол жерде тұратын. Сол түні апаттан зорға аман қалды. Өзім жесір әйелмін, сіздерден көмек сұраймын "", – деді Құрал Әжібаевтың жеңгесі Қарағыз Әлімқұлова.
83 жастағы Ұлбөбек Шолпанбаева да күйеуі мен жалғыз ұлының қайтыс болғанын, жөндеу жұмыстарын өз бетінше жүргізу қиынға соғатынын айтады. Бүгінде келіні және жеті немересімен бірге тұрады.
""Үйім аман-есен, бірақ жер сілкінгенде қора-жайымның төбесі ортаға опырылып түсті. Шалым да, 45 жастағы ұлым да қайтыс болып кетті. Бізге көмек керек . Әкімдіктің адамдары ""Құлаған тамдарды ғана қараймыз, сізге қарамаймыз"" деді. Келіннің жұмысы жетіп артылады, үш немеремнің екеуі Алматыда, біреуі Таразда оқиды. Барлығын асырауға менің зейнетақым жетпей жатыр. Соған кішкене көмек сұраймын "", – деп өтінішін айтты Ұлбөбек Шолпанбаева.
Оқи отырыңыз: Сейсмология орталығы: Соңғы жылдардағы жер сілкіністері алда қуатты зілзала болуы мүмкін екенін білдіреді
Көзбен шолып қарау нәтижелеріне сәйкес, Меркі және Тұрар Рысқұлов ауданы бойынша 5 әлеуметтік және 12 жеке тұрғын үй нысаны жер сілкінісінен зардап шеккені анықталды, деп хабарлайды Жамбыл облысы әкімдігі. Осы бес әлеуметтік нысанның бірі – Меркі ауылындағы 280 орындық ""Балдәурен"" балабақшасы, онда 70 қызметкер жұмыс істейді. Меңгеруші Эльмира Кәкібаева осы бүлдіршіндер мен тәрбиешілердің қайда барып орналасатынын және процестің қандай тәртіпте жүзеге асатынын түсіндірді. Себебі балабақша күрделі жөндеуден өтеді. Айтуынша, жұмыс уақытында баласын қалдыратын жері жоқ әке-аналарға басымдық беріліп, тәрбиешілердің жалақасы сақталады.
Алдын ала зерделеу нәтижелеріне сәйкес, төменде көрсетілген нысандар жер сілкінісіне дейін айтарлықтай тозған немесе зақымданған. Барлық нысандар егжей-тегжейлі зерттеп тексеруді талап етеді.
Тұрар Рысқұлов ауданында:
Меркі ауданында:
""Аталған нысандар бойынша ""ҚазҚСҒЗИ"" АҚ мамандарымен егжей-тегжейлі зерттеп тексеру басталды, 8 сарапшы тартылды. Залалдың түпкілікті сомасы техникалық жай-күй туралы қорытындыға қол қойылғаннан және сметалық құжаттама бекітілгеннен кейін айқындалатын болады. Тіршілікті қамтамасыз ету объектілері, гидротехникалық құрылыстар және қауіпті өндірістік объектілер штаттық режимде жұмыс істейді. Жол коммуникациялары объектілерінде, темір жол жолдарында, шахталарда, өнеркәсіптік кәсіпорындарда зақымданулар мен қираулар жоқ. Зардап шеккен азаматтар жоқ"", – деді Жамбыл облысы әкімдігіндегілер.
Меркі ауылындағы ""Балдәурен"" балабақшасының меңгерушісі Эльмира Кәкібаева 2-6 жас арасындағы 280 бала мен 70 қызметкердің қайда орналасатыны туралы айтып берді. 2025 жылдың 28 наурызында жер сілкінісі салдарынан ғимаратына зақым келген балабақша жарамсыз деп танылды. Яғни бүлдіршіндер мектепке дейінгі білім алуды жалғастыру үшін күрделі жөндеуден өтуі тиіс.
""2025 жылғы 28 наурызда жер сілкінісінің салдарынан балабақша керегелеріндегі жарықшалар ұлғайды. Алдында балабақша күрделі жөндеуден өтеді деп құжаттар әзірленіп, мемлекеттік сараптамаға жолданған болатын. 2025 жылғы сәуірде осы сараптаманың қорытындысы шығады деп жоспарланып отыр. Қазіргі таңда құрылған жұмыс тобының шешімімен балабақша қызмет көрсетуді тоқтатты. Бүлдіршіндер мен қызметкерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында балалар толықтай таратылып, басқа бөбекжайларға орналастыру мәселесі қарастырылып жатыр. Әке-анасы үйде қалдырғысы келген балалар үйінде қалады, ал басқа балабақшаға барғысы келетіндердің тізімі жасалады"", – деп түсіндірді Эльмира Кәкібаева.
Меңгерушінің айтуынша, бүлдіршіндер тұрғылықты мекенжайына жақын балабақшаларға орналастырылады. Қазір Меркі аудандық білім бөлімімен бірге бос орындары бар балабақшалар тізімі жасақталып жатыр.
""Балаларды орналастыру бағытындағы жұмыстарды білім бөлімімен ақылдаса отырып жүргізіп жатырмыз. Бірінші кезекте ата-анасы жұмыс істеп, баласын үйде қалдыруға мүмкіндігі жоқ отбасыларға басымдық береміз. Бүлдіршіндерден бөлек тәрбиешілерді де уақытша басқа балабақшаларға орналастыру мәселесін қарастырып отырмыз. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес, қызметкерлер тиісті жалақасын алады"", – деп сендірді Эльмира Кәкібаева.
Әкімдіктегілер де тиісті сараптама жүргізілген соң тұрғындарға көмек көрсетіліп, қираған ғимараттардың барлығы жөндеу жұмыстарынан өтетінін айтады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Жергілікті тұрғындардың ең көп қайталап айтқаны &quot;көмек сұраймыз&quot; сөзі болды. Әсіресе, отбасының тірегінен айырылған әйел қауымы қиналғанын жасырмайды.",,2025-04-02T10:00:00+05:00
segirtkemen-kureske-71-mlrd-tenge-bolindi-saruaga-komek-ekozuiege-ziianyn-tigizbei-me,informburo.kz,"Шегірткемен күреске 7,1 млрд теңге бөлінді. Шаруаға көмек экожүйеге зиянын тигізбей ме",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/segirtkemen-kureske-71-mlrd-tenge-bolindi-saruaga-komek-ekozuiege-ziianyn-tigizbei-me,"Биыл шегірткемен күреске жылдағыдан көбірек қаражат бөлінді – 7,1 миллиард теңге. Бұл сома 38 миллион гектар жерге арнайы зерттеу жұмыстарын жүргізіп, тиісті шараларды жүзеге асыру үшін керек. Сондай-ақ, 2025 жылы былтырдан екі есе көп, яғни 4342 маман егінді шегірткеден қорғау жұмысымен айналысады деп жоспарланып отыр. Осы орайда ауыл шаруашылығы өсімдіктерін өсіруші маман Мұрат Асанов шегірткемен күреске шекаралас жатқан мемлекеттер бірге араласса, нәтиженің әлдеқайда жақсы болатынын айтады.
2025 жылы елімізде шегіртке зиянкестерінің таралуы 2,1 миллион гектар аумақты қамтитыны болжануда, бұл өткен жылмен салыстырғанда 1 миллион гектарға азайғанын көрсетеді. Шегірткеден қорғау шараларын тиімді ұйымдастыру мақсатында республикалық бюджеттен 7,1 миллиард теңге бөлінді. Осы қаржы шеңберінде 38 миллион гектар жерге кешенді зерттеу жұмыстары жүргізіледі деп жоспарлануда. Аталған жұмыстарға 4342 маман тартылатын болады, бұл өткен жылмен салыстырғанда жұмыс күші екі есеге артқанын көрсетеді. Жоспарланған шаралар шегіртке мәселесімен тиімді күресуге және ауыл шаруашылығына келетін зиянды азайтуға бағытталған.
""Қазіргі уақытта аймақтарда кешенді қызметтерді сатып алу шаралары белсенді жүргізіліп жатыр. Бұл жұмыстардың бір бөлігі ретінде мердігерлермен келісім-шарттар жасалып, өңдеуге 443 бірлік бүріккіш техника тартылады. Шегірткелердің ең көп таралуы байқалатын өңірлерде жұмыстарды тиімді ұйымдастыру мақсатында жедел штабтар құрылды. Осы штабтар облыс әкімдерінің орынбасарларының жетекшілігімен басқарылады, олар жергілікті жерлерде жұмыс үйлестіру жұмыстарын атқаруда. Мұндай шаралар аймақтардағы ауыл шаруашылығын шегірткелердің залалынан қорғау үшін қолға алынған"", – деді Ауыл шаруашылығы министрлігіндегілер.
Оқи отырыңыз: ""Қабырға мен еденде жыбырлап жүреді"". Жамбыл облысындағы ауылды біте мен бүрге қаптады
Шегіртке зиянкестеріне қарсы күрес шараларын тиімді жүргізу мақсатында кешенді іс-шаралар жоспары мен арнайы жол картасы әзірленді. Бұл құжаттарда зиянкестердің таралуына жол бермеу үшін алдын алу шаралары, жүйелі мониторинг жүргізу және химиялық құралдарды қолдану әдістері қарастырылған. Сонымен қатар, ауыл шаруашылығы мамандарын оқыту және халықты ақпараттандыру жұмыстары жоспарланған. Осы арқылы зиянкестердің ауыл шаруашылығына келтіретін залалын барынша азайту мақсат етіледі.
""Қазақстанда шегірткелер көбінесе ауылдық және егіншілікпен айналысатын аймақтарда таралады. Әсіресе, Қостанай, Ақтөбе және Түркістан облыстарында олардың ауыл шаруашылығына тигізетін зияны жиі тіркеледі. Сонымен қатар, Алматы, Жамбыл, Қарағанды және Павлодар облыстарында да шегірткелердің жаңа таралу ошақтары анықталған. Олар көбінесе ашық, құрғақ және шөпті жерлерде, әсіресе ауыл шаруашылық алқаптарында кездеседі, – деді маман Мұрат Асанов.
Қазіргі уақытта Түркістан және Жамбыл облыстарында шегірткемен күресу бойынша дайындық жұмыстары жүргізілуде. Жергілікті билік пен аграрлық мамандар шегірткелердің таралуына тосқауыл қою мақсатында алдын алу шараларын қолға алды. Бұл аймақтарда шегірткелердің көбеюі ауыл шаруашылығы өнімдеріне айтарлықтай зиян келтіруі мүмкін болғандықтан, өңірлерде дезинсекциялық жұмыстар жүргізу және фермерлерді ақпараттандыру жоспарланған. Аталған шаралар шегірткелердің көбеюін болдырмауға және егін алқаптарын қорғауға бағытталған.
Марокко шегірткелерінің дернәсілдеріне мониторинг жүргізу мақсатында Түркістан облысына арнайы мамандар жіберілмек. Бұл үшін Ақмола, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Қостанай, Қарағанды және Абай облыстарынан білікті мамандар қатысады. Жалпы есепте, өңірлерге барлығы 12 көлік жүргізушісі мен 20 аудандық бөлімшелердің басшылары мен мамандарының қатысуы жоспарланған. Бұл шара Марокко шегірткелерінің таралуын бақылап, зиянын азайту мақсатында маңызды рөл атқарады.
Оқи отырыңыз: Марокко шегірткесімен күрес: Түркістан облысы химиялық өңдеу жұмыстарын күшейтті
2025 жылы шегірткелермен күрес тиімділігін арттыру мақсатында барлық мүдделі тараптардың үйлестірілген әрекеттері жүзеге асырылады. Бұл шаралар ауыл шаруашылығы алқаптарының зақымдану қаупін айтарлықтай төмендетуге мүмкіндік береді. Бірлескен күш-жігердің арқасында шегіртке зиянкестерімен күресте тиімділік жоғарылап, аграрлық сектордың тұрақтылығы қамтамасыз етіледі, деп сендірді министрліктегілер.
Премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен шегірткенің таралуына қарсы іс-қимыл жөніндегі орталық штаб отырысында алдыңғы аптадағы жағдай талқыланды. Отырыста шегіртке зиянкестерімен күресу шаралары, олардың таралу аймақтары және алдын алу бойынша жоспарлар қарастырылды. Мемлекеттік органдар мен аймақтық өкілдіктердің үйлестірілген іс-қимылының маңыздылығы атап өтіліп, тиімді шаралар қабылдау қажеттілігі баса айтылды. Ауыл шаруашылығы министрлігі мен басқа да жауапты органдар жедел әрекет етуге міндеттілігіне назар аударылды.
Бүгінде шегірткенің таралу ошақтарын анықтау мақсатында 16,7 миллион гектар аумаққа мониторинг жүргізілді, бұл жоспарланған жұмыстың 98 пайызын қамтиды. Осыған орай, қорғаныс шаралары қолданылып, олардың жалпы ауданы 2,9 миллион гектарға жетті. Бұндай шаралар шегіртке зиянының алдын алу және ауылшаруашылық алқаптарын қорғау үшін маңызды.
Ақмола, Ақтөбе және Қостанай облыстарында итальяндық прус шегірткесіне қарсы күрес шаралары белсенді түрде жалғасуда. Ауыл шаруашылығы саласындағы мамандар мен аймақтық билік органдары өзара ынтымақтастықта болып, зиянкестердің таралу ауқымын азайтуға күш салуда. Мұндай шаралар жергілікті өсімдіктерді қорғауға және егін өнімділігін сақтап қалуға бағытталған. Арнайы топтар химиялық өңдеулерді жүзеге асырып, тұрақты мониторинг жұмыстарын жүргізіп отыр. Бұл аймақтарда атқарылып жатқан шаралардың арқасында зиянкестердің шығынын минималды деңгейде ұстап тұру көзделуде.
""Шегірткелер көбінесе құрғақ және жылы климатты аймақтарда көп кездеседі. Олардың негізгі мекендейтін жерлері – далалы, шөлейт және шөлді аймақтар. Шегірткемен күресті екі немесе одан да көп мемлекеттердің бірігіп жүргізуі әлдеқайда тиімді. Себебі бұл зиянкестер шекараларды елемей, үлкен қашықтықтарға көшіп отырады. Егер елдер үйлестірілген шаралар қолданса, химиялық өңдеу, биологиялық бақылау және мониторинг жүйелері тиімдірек жұмыс істейді. Сонымен қатар, шығындар да біркелкі бөлініп, жалпы нәтижелілік артады"", – деп түсіндірді маман Мұрат Асанов.
Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ермек Кенжеханұлы Қазақстан-Ресей мемлекеттік шекарасының барлық периметрі бойынша шегірткенің таралу орындарын анықтау үшін зерттеу жүргізілгенін айтты. Атырау және Батыс Қазақстан облыстарында шегірткенің ұшып келу қаупі жоқ екенін және жағдайдың тұрақты екенін атап өтті.
Оқи отырыңыз: Қандала қайдан ауып келіп жатыр?..
Жақында Қазақстанның бірнеше облыстарында шегірткелердің таралуы бойынша талдау жүргізілді. Атап айтқанда, Ақтөбе және Абай облыстарында шегірткелердің таралуы анықталған жоқ. Сонымен қатар, Солтүстік Қазақстан, Павлодар, Шығыс Қазақстан және Қостанай облыстарында Ресей Федерациясымен шектесетін аумақтарда шегірткенің шоғырлануы экономикалық зияндылық шегінен төмен деңгейде екені белгілі болды. Бұл туралы Қазақстан Республикасының аграрлық вице-министрі мәлімдеді.
Шегіртке таралуы ықтимал аймақтарда зиянкестердің көбеюін болдырмау үшін бақылау және өңдеу жұмыстары жалғастырылатын болады. Бұл іс-шаралар зиянкестердің ауыл шаруашылығы өнімдеріне тигізуі мүмкін зияндарының алдын алу мақсатында жүзеге асырылмақ. Мамандар аймақтардағы жағдайды қадағалап, қажет болған жағдайда қосымша шараларды қолға алуға дайын. Бұл жұмыстар тұрақты түрде жүргізіліп, табиғи ортаға залал келтірмеу үшін арнайы әдістер қолданылуда. Сонымен қатар, шаруаларға шегіртке зардаптары және олармен қалай күресуге болатыны туралы ақпараттар беріледі. Осының арқасында, аймақтардағы ауыл шаруашылығы өнімдерінің сапасы мен өнімділігі сақталмақ.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",38 миллион гектар жерге кешенді зерттеу жұмыстары жүргізіледі деп жоспарланып отыр.,,2025-03-27T15:03:54+05:00
tortinsi-oqu-toqsany-bastaldy-mektep-oqusylary-men-ata-analarga-arnalgan-nusqaulyq,informburo.kz,Төртінші оқу тоқсаны басталды: Мектеп оқушылары мен ата-аналарға арналған нұсқаулық,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/tortinsi-oqu-toqsany-bastaldy-mektep-oqusylary-men-ata-analarga-arnalgan-nusqaulyq,"Ертең оқу жылының ең жауапты кезеңі – төртінші тоқсан басталады. Бұл тоқсан – жылдық бағалар мен емтихан қорытындыларын анықтайтын маңызды уақыт. Оқушылар осы кезеңде барынша жинақылық танытып, оқу үлгерімін жақсартуға күш салуы қажет. Ал ата-аналар балаларына дұрыс бағыт-бағдар беріп, қолдау көрсетуі керек. Informburo.kz төртінші тоқсанға сәтті дайындалу үшін ең маңызды кеңестерді ұсынады
Жылдық баға – әр тоқсандағы бағалардың орташа арифметикалық мәніне сүйеніп қойылады. Егер оқушының үлгерімі жыл бойы тұрақсыз болып, екі тоқсаны – ""3"", бір тоқсаны – ""4"" болса, жылдық бағаның жоғары болуы үшін соңғы тоқсанды жақсы аяқтау керек.
Бағаларды жақсартудың тиімді жолдары:
БЖБ (Бөлімдік жиынтық бағалау) мен ТЖБ (Тоқсандық жиынтық бағалау) – төртінші тоқсанда үлгерімді анықтайтын негізгі бақылау жұмыстары.
БЖБ: Бір тоқсанда бірнеше бөлім бар. Әр бөлім бойынша оқушының білімі мен біліктілігін тексеру үшін БЖБ алынады. Ол бақылау, практикалық немесе шығармашылық жұмыс, жоба, эссе, диктант, мазмұндама, шығарма, тестілеу түрінде болуы мүмкін. БЖБ қандай форматта болатынын және тапсыру уақытын педагог өзі шешеді.
БЖБ-ға дайындалу жолдары:
ТЖБ: Әр тоқсан аяғында алынады, бірақ тоқсанның соңғы күні өткізілмейді. Оқу пәндерінің күрделілік деңгейін есепке ала отырып, бір күнде үштен артық ТЖБ өткізуге болмайды. Бір пәннен БЖБ мен ТЖБ бір күнде өткізілмейді.
ТЖБ-ға дайындалу жолдары:
БЖБ мен ТЖБ-дан жоғары балл алу үшін күнделікті қайталау мен жүйелі дайындық қажет.
""Көркем еңбек"", ""Музыка"", ""Дене шынықтыру"", ""Кәсіпкерлік және бизнес негіздері"", ""Графика және жобалау"", ""Алғашқы әскери және технологиялық дайындық"", ""Зайырлылық және дінтану негіздері"" және бастауыш мектепте ""Цифрлық сауаттылық"" пәндерінен БЖБ мен ТЖБ өткізілмейді. Оқушылардың бұл пәндерден оқу үлгеріміне тоқсан/жартыжылдық және оқу жылының қорытындысы бойынша ""есептелінді"" не ""есептелінген жоқ"" деген белгі жазылады.
Оқи отырыңыз: БЖБ және ТЖБ: Мектеп оқушыларының білімі қалай бағаланатынын түсіндіреміз
Жылдық бағасы үш немесе одан да көп пәннен ""2"" деген баға алған 2-8 (9) және 10 (11) сынып оқушылары келесі сыныпқа көшірілмейді.
Бір немесе екі оқу пәнінен қайта ""2"" алған оқушылар сол пәндерден қосымша жиынтық бағалау тапсырады. Қорытынды баға жылдық баға мен қосымша жиынтық бағаның орташа арифметикалық мәні арқылы қойылады. Қосымша жиынтық бағалау жаңа оқу жылының басына дейін өткізіледі. Қосымша жиынтық бағалаудан тағы да екі алған оқушы сол сыныпты келер оқу жылы қайта оқиды.
Төртінші тоқсанда кей сыныптар үшін емтихан кезеңі басталады.
9 (10) сынып оқушылары қорытынды бітіру емтиханын тапсырады. Емтихан төрт пәннен тұрады, оның біреуі таңдау бойынша.
11 (12) сыныптардың білім алушылары мемлекеттік бітіру емтихандарын тапсырады. Қорытынды емтихан 5 пәннен тұрады, оның біреуін оқушы өзі таңдай алады.
Мамандандырылған мектептерде қорытынды емтихандар өзгеше болуы мүмкін.
Қорытынды аттестаттаудың нәтижесі бойынша үш және одан көп пәндерден ""2"" деген баға алған 9 (10) сынып оқушылары келесі сыныпқа көшірілмейді.
Ал үш және одан көп пәндерден ""2"" деген баға алған 11 (12) сыныптың оқушыларына №39 бұйрық бойынша білім алуды аяқтамаған адамдарға берілетін анықтама беріледі. Олар келесі оқу жылы аяқталғаннан кейін қайта қорытынды аттестаттаудан өтеді. Оның мерзімін білім беру ұйымы белгілейді.
Оқушының ""үздік аттестат"", ""Алтын белгі"" алуына да осы емтихандардың нәтижесі де әсер етеді. Сол себепті оған мұқият дайындалған жөн.  Ол үшін алдымен уақытты дұрыс жоспарлау қажет. Кейін әлсіз тақырыптарды анықтап, сол бойынша мұғалімнен кеңес алған жөн. Тәжірибелік тесттерді орындау да көп көмегін тигізеді.
Оқи отырыңыз: Биыл мектеп емтихандарының мерзімі өзгереді. Оған құрбан айттың не қатысы бар
Жазғы демалысты пайдалы өткізу үшін лагерьлерге ертерек тіркелген жөн. Жазғы лагерлерге 1-10 сынып оқушылары жіберіледі.
Лагерь түрлері:
Тіркелу үшін ата-аналар лагерь сайтына немесе ұйымдастырушыларға хабарласуы керек.
Лагерьді таңдағанда неге назар аударған жөн?
Ата-аналар баласына жазғы лагерь таңдған кезеде лагердің осы қызметпен айналысуға қажет құжаттарына, онда білікті медицина қызметкерінің болуына, ғимараттың өрт дабыл қаққыш жүйелерімен жабдықталуына назар аударып, бұрын баласын осы лагерьге жіберген адамдардың пікіріне құлақ асқаны жөн.
Оқи отырыңыз: Балаларды жазғы лагерьге қалай тегін жіберуге болады? Ата-анаға арналған нұсқаулық
Қорыта айтқанда, төртінші тоқсан – оқу жылының ең жауапты әрі қарқынды кезеңі. Бұл уақытта оқушылар үлгерімін жақсартуға, емтихандарға дайындалуға және жазғы демалысты жоспарлауға мән беруі керек. Ал ата-аналар баласына қолдау көрсетіп, олардың уақыты мен күшін тиімді пайдалануға көмектескені жөн.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сыныптан сыныпқа көшу үшін қорытынды баға қандай болуы керек және жазғы лагерьге кімдер қатыса алады?,,2025-04-01T10:00:00+05:00
zetisu-oblysyndagy-panfilov-audany-qalai-damyp-zatyr-fotoreportaz,informburo.kz,Жетісу облысындағы Панфилов ауданы қалай дамып жатыр? Фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zetisu-oblysyndagy-panfilov-audany-qalai-damyp-zatyr-fotoreportaz,"Жетісу облысының шекаралық аймағы Панфилов ауданы – халқының саны және әлеуметтік-экономикалық дамуы жағынан алдыңғы қатардағы аудандардың бірі. Ауданда 142 мың адам тұрады. Облыс құрылғалы үш жыл ішінде аталған ауданда 6 жаңа мектеп, 21 медицина нысаны салынған.
Информбюро тілшісі Панфилов ауданының әлеуметтік және инвестициялық объектілері туралы пресс-турға қатысып, аймақтың тыныс-тіршілігімен танысып қайтты.
Алматыдан 300 шақырымдай жерде жатқан Панфилов ауданының орталығы Жаркент қаласына ат басын бұрдық. Алдымен ""Жайлы мектеп"" ұлттық жобасы аясында салынған 1200 орынды орта мектепте болдық. Жаңа құрал-жабдықтармен жабдықталған бұл заманауи білім ордасында балалардың алаңсыз білім алып, шығармашылық еркін дамуына барлық жағдай жасалған. Мектепте 64 сынып бар, соның алтауы – touch-экрандары бар жаңа модификациядағы кабинеттер. Онда оқушылар химия, физика, биология пәндерін, робототехника, STEM, нанотехнологияны меңгереді. Сонымен қатар екі информатика кабинеті, 258 орындық кең акт залы, екі спорт залы, екі оқу залы бар кітапхана, 230 орындық асхана, би залы бар.
""Мүмкіндігі шектеулі балалар үшін ерекше жағдайлар жасалған. Оқушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында ғимаратта бейнебақылау, дыбыстық хабарлау жүйесі орнатылған. Материалдық жабдықтарға бай шеберханалар, кітап оқуға, оқушылардың шығармашылық дамуы мен демалуына арналған коворкинг аймақтары, сондай-ақ балалар мен спорт алаңдары жасақталған. Балалар бір ауысымда оқиды. Ал түстен кейін мектептің хореография залында би, спорт зал мен алаңдарда волейбол мен баскетбол және басқа да тегін үйірмелерге қатысады. Барлық пәннен ақысыз қосымшалар жүргізіледі"", – деді мектеп директоры Айгүл Дәрубаева.
Әр кабинет жаңа құрал-жабдықтармен жабдықталған. Сабақ оқуға, тәжірибе жасауға қажеттің бәрі бар. Химия пәні кабинетіне кіргенде 9-сынып оқушылары сабақ өтіп жатты. Тақтаға жазылған формулаларды зертханада сынап көретіндерін айтып, ""Жайлы мектеп десе жайлы мектеп"" деп баға берді.
Көркем еңбек пәнінде балалар станоктарды, әртүрлі техниканы қолданып ағаштан, темірден, гипстен әртүрлі бұйым жасайды. Өздері жасаған қолөнер бұйымдарын қайырымдылық жәрмеңкесінде сатып, жиналған қаржыны жағдайы төмен отбасыларға берген екен. Пән мұғалімі жаңа нәрсені үйренуге балалардың қызығушылығы жоғары екенін айтып отыр. Түстен кейін өтетін үйірмеге де балалар ертерек келіп алып, кеш батқанша қол еңбегімен айналысады.
Оқу мекемесі 2024 жылы қараша айында ашылған. Қазіргі таңда білім алып жатқан 1071 оқушыға 92 мұғалім сабақ береді. Мектеп автобусы қашықтан келетін 60-қа жуық баланы тегін тасымалдайды. Мұғалімдер біліктілігін арттыру курстарынан өтіп тұрады.
Мектептен шығып екі мәрте Социалистік Еңбек Ері Н. Головацкий атындағы ауылдың күрделі жөндеуден кейін жаңартылған мәдениет үйіне бардық. Кезінде Николай Головацкийдің арқасында салынған мұндай көрнекті мәдениет ошағы кез келген ауылда кездеспейді.
Ауыл тұрғындары жеке меншікке өткен, жөндеусіз жүдеу күйге түскен мәдениет нысанының болашағы үшін алаңдап, аудан және облыс басшылығымен болған кездесулерде күрделі жөндеу қажет екені туралы мәселені бірнеше рет көтерді. Осы орайда облыс әкімі Бейбіт Исабаев мәдениет ошағының жай-күйіне назар аударып, осы мәселенің шешілуіне ықпал етті. Мәдениет үйінде ардагерлер фестиваліне дайындалып жатқан ""Алтын қазына"" ансамблі мүшелерінің дайындығына куә болдық. Ғимаратта орналасқан ауыл кітапханасының жұмысымен таныстық.
""Бұл мәдениет үйі 1992 жылы қолданысқа берілді. 2023-2024 жылдары 601 млн теңгеге күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Материалдық-техникалық базасы жаңартылып жатыр. Мәдениет үйінде алты үйірме жұмыс істейді. Кітапхана мен Головацкий музейі бар. Бұл дизайны ерекше мәдениет үйі, Қазақстанда басқа еш жерде жоқ"", – деді Панфилов аудандық мәдениет, тілдерді дамыту, дене шынықтыру және спорт бөлімінің басшысы Толқын Көшербаева.
Мәдениет үйінің жанында 210 орындық ""Жаскент"" жекеменшік балабақшасы орналасқан. Бір кездері ""Қорғас"" ХШЫО-ның бұрынғы әкімшілік ғимараты болған бұл нысанды кәсіпкер Тұрсын Кончибаева сатып алып, мемлекеттік-жекеменшік серіктестік негізінде 200 млн теңгеден астам сомаға күрделі жөндеу жүргізген. Ғимаратқа газ кіргізіп, балабақша ашып, жиырмадан астам адамды жұмысқа орналастырды.
Панфилов өңірдегі жасыл аудан саналады. Көгалдандыру бағытында ""Таза Қазақстан"" бағдарламасы аясында ауданда 15 мыңға жуық ағаш егілген. БАҚ өкілдері де Талды ауылдық округінде демеушілер салып берген ""Тау самал"" мәдениет және демалыс саябағына барып, ағаш екті. Мұндағы іргелі жұмыстар жайлы округ әкімі Қуандық Әшіржанов айтып берді.
""Біздің Талды ауылы – Панфилов ауданының үлгілі елді мекендерінің бірі, мұнда бес мыңнан астам адам тұрады. Жергілікті тұрғындардың өмір сүруіне қолайлы жағдай жасалып, ауылда мектеп, екі балабақша, амбулатория, мәдениет үйі жұмыс істейді. Жақын арада газдандыру жұмыстары басталады. Сонымен қатар әлеуметтік осал топтар санатындағы азаматтарға арнап 16 үй салынып жатыр. Сондай-ақ бүгінгі таңда 300 орындық жаңа мектеп тұрғызыла бастады"", – деді ол.
Тілшілер қауымы аталған мектептің құрылыс алаңына барды. Аудан әкімінің орынбасары Дидар Ешеновтің айтуынша, білім беру нысанының құрылысы 2024 жылғы маусым айында басталған. Осы жылдың тамыз айында пайдалануға беріледі деп жоспарланып отыр. Құрылыс орнында 96 адам жұмыс істеп жатыр.
""Бұл мектеп арнайы мемлекеттік қор қаражаты есебінен салынып жатыр. Жалпы құны – 2,7 млрд теңге. Құрылыс жұмыстары тамыздың соңында аяқталуға тиіс, дегенмен бүгінгі күні құрылыс жұмыстары жұмыс кестесінен едәуір алда келеді. Сондықтан құрылысты бірінші тамызда аяқтаймыз деген жоспар бар. Бүгінде сыртқы және ішкі әрлеу, ауланы абаттандыру жұмыстары жасалып жатыр"", – деген Дидар Ешенов жаңа білім ордасының жабдықталуы жайлы мектептен еш кем түспейтінін және оқушылардың, ата-аналар мен мұғалімдердің үміттері толығымен ақталатынын жеткізді.
Мектеп қабырғасында пән кабинеттерінен бөлек керамика, аспаздық, тігін секілді шеберханалар болады.
Журналистер былтыр көпбалалы отбасыларға 160 пәтер, сондай-ақ демеуші компанияларының есебінен екі пәтерлі үйлер салынған жаңа шағын ауданда болды. 2024 жылы 620 пәтер пайдалануға берілген. Қазіргі таңда ауданда 4500-ге жуық адам үй кезегінде тұр.
Келесі нысан – жаңадан салынған Алтүй ауылындағы жаңа дәрігерлік амбулатория. Оның штатында 18 маман бар – жалпы практикадағы екі дәрігері, 6 медбике. Бүгінгі таңда зертхана, күндізгі стационар сияқты стандартты медициналық қызметтерден басқа, оңалту орталығының жұмысы қарастырылған.
""Ауданда 2023 жылы – үш, 2024 жылы екі медициналық пункт салынды. Биыл осындай үш ғимарат салынады деп жоспарланы отыр. Ауылда 11 медициналық мекеме салынып жатыр, соның ішінде бес дәрігерлік амбулатория салынып бітті. Әр амбулатория тәулігіне 25 науқасты қарай алады. Дәрігерлер жеткілікті. Амбулаторияда меңгеруші, жалпы практика дәрігері және медбикелер бар"", – деді Панфилов аудандық аурухананың бас дәрігері Айдын Елікбаев.
Панфилов ауданында үш жылдың ішінде бізде кәсіпкерлердің көмегімен 6 спорт кешені пайдалануға берілген. Соның бірі – Үлкен Шыған ауылындағы 90 орындық спорт кешені. Мұнда кең тараған спорт түрлерінен он секция жұмыс істейді. Спорттың алты түрінен 197 бала жаттығады.
Пресс-тур соңында Панфилов ауданының әкімі Марат Сағымбек ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуы туралы кеңінен айтып берді.
""Панфилов ауданы шекаралық аймақта орналасқандықтан экономикалық даму жағынан мүмкіндігі жоғары аудандардың бірі саналады. Соңғы үш жылдың ішінде тек білім саласының өзінде 6 елді мекенге жаңа мектептер салынып, пайдалануға берілді. Үш жылда 6 мектеп күрделі жөндеуден өтіп, қолданысқа берілді. Биыл Дәнеш Рақышев атындағы мектептің жаңа құрылысын тамыз айының аяғына дейін бітіріп, 1 қыркүйекте іске қосамыз. Денсаулық сақтау саласында үш жылдың ішінде 21 елді мекенде жаңа ғимараттар салынды, 7 елді мекендегі медицина ғимараттары күрделі жөндеуден өтті. Біздің аудан халық өсімі жағынан бірінші орында, жылына кем дегенде 3200-3500 бала дүниеге келеді. Сондықтан перзентхана ғимаратын да жөндеуді жоспарлап отырмыз"", – деді аудан әкімі.
Марат Сағымбек жол мәселесі де шешілетін айтып отыр. Көктал мен Сарыөзек арасындағы 78 км және Көктал мен Айдарлы ауылындағы 15 км жолға күрделі жөндеу жұмыстары басталды.
""Ауылішілік жолдар да назардан тыс қалмайды. Газбен қамту бойынша биыл 25 елді мекенге көгілдір отын жеткізуге қаражат бөлінді. Бес елді мекенге су құбыры жүргізілді. Ауданымызда жұмыссыздық мәселесі толық шешілді деп айтуға болады. Керісінше, жұмыс күші жетпей жатыр. Алынып жатқан зауыт, фабрикалар, кәсіпорындар бар. Ауданда 27 білікті дәрігер тапшы. Сырттан келетін дәрігерлерге жағдай жасау мақсатында бес үй бердік. Облыс әкімінің шешімімен оларға берілетін қаржылай қолдау сомасы он миллион теңгеге дейін көтерілді.  Мамандар келіп жатыр, оны үй кезегіне тұрған жас мамандар санынан көріп отырмыз"", – деді Панфилов ауданының әкімі Марат Сағымбек.
Пресс-турдың екінші күні БАҚ өкілдері Панфилов ауданындағы Қытаймен шекаралас аумақта орналасқан арнайы экономикалық аймақтың жұмысымен танысты. Бұл туралы Информбюроның келесі материалынан оқи аласыздар.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Панфилов ауданының құрамына 13 ауылдық округ пен Жаркент қаласы кіреді.,,2025-04-08T17:02:00+05:00
akim-bolgandar-da-bar-tanymal-psixolog-taueldilikke-usyragan-adamdar-zaily-aitty,informburo.kz,"""Әкім болғандар да бар"": Танымал психолог тәуелділікке ұшыраған адамдар жайлы айтты",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/akim-bolgandar-da-bar-tanymal-psixolog-taueldilikke-usyragan-adamdar-zaily-aitty,"Қазақстанда тәуелділік дертіне ұшырағандар саны күн санап артып келеді. Олардың қатарында құмар ойындарына, алкогольге, есірткіге тағдыры байланған жандар өте көп. Стастистикалық мәліметтер бойынша, Қазақстанда 440 мың адам лудоманияға ұшыраған. Ал 18 мыңнан аса адам есірткіге тәуелділік бойынша есепте тұр.
Психолог Әлияш Омарбекова тәуелді адамдарды ұзақ жылдар бойы зерттеп, бүгінде олардың жалпы сипаттамасын жасап шығарды. Маманның айтуынша, елімізде ең көп тараған тәуелділік дерті – алкоголизм.
Әлияш Есенмұратқызы біршама уақыттан бері тәуелділік дертін зерттеп жүрген санаулы мамандардың бірі. Бүгінде ол қоғамның басты сырқатына қатысты маңызды  мәлімделер жасауда.
""Тәуелділіктің ең көп тараған түрі – алкоголизм. Себебі, бұл тәуелділіктің әлеумет ашық қабылдаған және ""қолдайтын"" түр. Алкоголь өнімдері кез-келген жерде ашық сатылуда. Кафеге барсаңыз да, дүкенге кірсеңіз де, ала аласыз. Қонаққа барсаңыз да, дастарханда тұрады. Сізге алкоголь ішті деп ешкім ренжімейді, қолмен шұқып көрсетпейді. Сондықтан, тәуелділіктің бұл түрі елімізде кеңінен таралған деп сеніммен айта аламын"", – дейді маман.
Әлияш ханымның алдынан өткен ""тәуелді"" адамдар өте көп. Олардың қатарында, беделді қызметте болғандар да бар.
""Бүгінге дейін мен талай адаммен жұмыс істедім. Әрқайсысының тағдыры әрқилы. Десе де, олардың психолог алдына келгенінің өзі үлкен ерлік деп айтар едім. Өйткені, тәуелділік – бұл ауру. Одан құтыудың сан түрлі жолын іздесе де, шырмауынан шыға алмайтындар көп. Тәуелділік талай отбасының ойранын шығарды, талай адамның тағдырын тас-талқан етті. Тіпті, әкімдер де, күш құрылымында істейтін азаматтар да болды қабылдауымда. Оларға барынша жол көрсеттім. Жоғарыда айтқанымдай, тәуелділік – бұл ауру. Сондықтан, оны жүйелі, кешенді түрде емдеу керек"", – дейді Әлияш Есенмұратқызы.
Оқи отырыңыз: Темекі, ішімдік және есірткіге тәуелділіктен қалай арылуға болады?
Психологтың айтуынша, тәуелді адамның сипатын жасау қиын емес.
""Тәуелділікке ұшыраған адамдарды негізгі 5 белгісіне қарап анықтауға болады. Олар – эмоциялық белгілер (ішкі уайым, мазасыздық, жалғыздықты сезіну), мінез-құлықтық белгілер (өтірік айту, жауапкершіліктен қашу, отбасындағы тұрақсыздық, тәуелділікті ақтап алу), әлеуметтік белгілер (айналамен, отбасымен қарым-қатынастың бұзылуы, оқшаулану), физикалық белгілер, әсіресе, химиялық тәуелділікте (көзінің көгеруі, арықтау немесе толықтау, ұйқының бұзылуы) және психологиялық белгілер (ішкі тыныштығы жоқ, өзін-өзі төмен санайды) бар. Негізінен, тәуелділікке ұшыраған адамдарды осы сипаттардың бірі арқылы бірден танимыз. Қазір әлем бойынша тәуелділікке ұшырағандарды оңалту орталықтары бар. Қазақстанда да жұмыс істейді. Өкінішке қарай, қанша адамның толық жазылып келгені жайлы ресми мәлімет жоқ"", – дейді Әлияш Омарбекова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда 440 мың адам лудоманияға ұшыраған. Ал 18 мыңнан аса адам есірткіге тәуелділік бойынша есепте тұр.,,2025-03-19T10:30:50+05:00
aleumettik-zeli-bar-zerde-seksting-qatar-zuredi-balalardy-pedofilderden-qalai-qutqaramyz,informburo.kz,"""Әлеуметтік желі бар жерде секстинг қатар жүреді"". Балаларды педофилдерден қалай құтқарамыз",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aleumettik-zeli-bar-zerde-seksting-qatar-zuredi-balalardy-pedofilderden-qalai-qutqaramyz,"Батыс Қазақстан облысында блогер әрі балалар шаштаразы Қолғанат Жұмабаевтың оқушы 10-11 жастағы екі оқушы қызға ғашықтық сипатта хат жазғаны әшкере болғалы бұл оқиға әлеуметтік желі мен бұқаралық ақпарат құралдарында резонанс туғызды. Хаттардың скриншотын шаштараздың бұрынғы әйелі Құлпынай Қалменова жариялап, оның қылмыстық жауапкершілікке тартылуын сұрауда.
Қазіргі таңда бұл оқиға бойынша қылмыстық іс қозғалып, Қазақстанның балалар құқығы жөніндегі жедел уәкілі Динара Зәкиева оны өзінің тікелей бақылауына алды.
Бұл ретт Informburo порталы балалардың жыныстық сауаты жөніндегі сарапшы Ару Сағимен пікірлесіп, осы оқиға негізінде Қазақстандағы педофилия, балаларға зорлық көрсету мәселесін сарапқа салды.
""Елімізде мұндай оқиғаның болып жатқаны өкінішті. Бұл туралы жекеме хат жазып жатқандар да көп. Ата-аналар мына бір жайтты қаперінде ұстаса екен. Педофил деген алыстан келмейді. Осыны ұмытпай, санаға түйіп алыңыздар. Ғалымдар балаларға зорлық көрсетушілердің 80 пайызы оның айналасындағы адамдар екенін мақұлдап отыр. Педофил баланың әкесі, ағасы, нағашысы, ағасының немесе әкесінің досы, көршісі, отбасымен жақын араласатын кісі болуы мүмкін. Сондықтан, ұл-қыз өсіріп отырған әрбір ата-ана баланың, жалпы отбасының кіммен араласатынын бақылап отырғаны жөн. Педофилдердің әрекеттерін ""оқып қоюға"" болады. Алғашында олар ""құрбанына"" күле қарап, жылы сөйлеп, сыйлық беріп, жағымпаздана бастайды. Кейін сеніміне кірген соң, арам пиғылын жүзеге асыруы мүмкін "", – дейді Ару Сағи.
Балалардың жыныстық сауаттылығы мен тұлға ретінде қалыптасуына қатысты талай зерттеу жүргізген маман бұл оқиғада Victim blaming белгілері бар екенін жасырмады.
Оқи отырыңыз: Баламен жыныстық қатынас туралы қай жастан бастап әңгімелесуге болады
""Елдегі осы бір оқиғада дұрыс қадам жасаған жалғыз адам – шаштараз Жұмабаевтың бұрынғы әйелі Құлпынай Қалменова ғана. Ол күйеуінің осындай әрекеттерін әшкерелеп, қоғамда дабыл қағып отыр. Өкінішке қарай, оқушы қыздардың аналары айналасының кінәлауынан қорқып, ұятты желеу етіп, блогер шаштаразды жақтауда. Олардың әрекетін аға мен қарындастың қарым-қатынасына сай санауда. Бұл жерде ата-ананың ұстанымын да түсінуге болады, өйткені бұл істе құрбанды кінәлау – Victim blaming белгілері айқын байқалады. Victim blaming ағылшын тілінен аударғанда ""құрбанды кінәлау"" деген сөз. Бұл жерде құрбан кім? Ол – кішкентай қыз. Осыған қатысты пікірлерді де оқып шықтым. Көпшілігі ""отбасылы жігітпен сөйлесті, кішкентай болғанына қарамастан, құшақтасып суретке түсті"" деген желеумен оқушы қыздарды кінәлуда. Мұндай құрбанды кінәлау деген нәрсе педофилге немесе басқа да қылмыскерге аса қолайлы"", – дейді Ару Сағи.
Сондай-ақ,  маман бұл  оқиғада секстинг белгілері бар екенін де ашық айтты. Секстинг – ұялы телефон, әлеуметтік желілер және электронды пошта арқылы интимдік сипаттағы жеке фотосуреттерді жіберу.
""Оқиғадағы кейіпкер педофил болмаса да, осы жағдайдың соңы секстингке әкелуі мүмкін. Бұл қоғамда көп айтыла бермейтін проблемалардың бірі. Мұндай кезде үлкен ер адамдар кішкентай оқушы қыздардың тілін тауып, жекесіне хат жазып, олармен жылы сөйлеседі, жақсы араласады. Осылайша сеніміне кірген соң, кішкентай қыздардың ашық түскен суреттерін сұрай бастайды. Кейін бопсалау басталады. ""Анаңа жіберемін, мектептің чатына саламын"" деген соң, оң-солын танымайтын оқушы ересек адамның басқа да талаптарына көне бастайды. Мұндайда шекарадан шығып кеткен қарым-қатынас болуы мүмкін. Тіпті, суицидке баратындар да бар. Біз мектепте оқып жүргенде ұялы телефон көп  болмағандықтан, қазіргі ата-аналардың көпшілігі бұл ұғыммен таныс емес. Ал қазіргі балаларда телефон, әлеуметтік желі – бәрі бар. Бұлар бар жерде, секстинг мәселесі де қоса жүреді . Оқушы балалар жас болғандықтан, мұның мәнісіне бара бермейді. Ал біз – ата-аналар балаларды осы жағдайдан да қорғауымыз керек"", – дейді Ару Сағи.
Оқи отырыңыз: ""Секс туралы айтсаң, күле бастайды"". Қазақтілді жасөспірімдердің жыныстық сауаты неге төмен
Сарапшы бұл оқиғадағы басты жауапкершілік кәмелетке толған ересек адамдарда екенін ескертіп, қылмысты жасыруға тырыспау керектігін айтты.
""Баланың аты – бала. Олар әлі бала болғандықтан, қателесуге хақы бар. Бұл жердегі басты жауапкершілік – ересек адамдарда. Мұндай жағдайда ата-аналар балалармен ашық сөйлесіп, қауіптің қайдан келетінін түсіндіріп, жөн сілтеп отырғаны дұрыс. Бұл істің әрі қарай қалай тексерілетінін, қандай бағыт алатынын білмеймін. Бала құқығы жөніндегі уәкіл де назарына алыпты. Менің айтарым бір-ақ нәрсе – қылмыскер жазалануы керек. Осындай оқиғаларды қоғам болып көтергенде ғана, біз балаларымызды барынша қорғай аламыз. Мұндай қылмыстарды жасырмау керек. Егер сіз жақыныңыздан жат қылықтар байқасаңыз, дереу хабарлаңыз, алдын алыңыз. Осылайша, сіз бір баланы болса да, бақытты балалық шағынан айырмайсыз"", – дейді сарапшы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сарапшы қоғамдағы педофилия, Victim blaming және секстинг мәселелері туралы",,2025-01-20T14:14:25+05:00
almatydagy-avtomatty-erte-eskertu-zuiesi-nege-zer-silkinisin-bolzamaidy,informburo.kz,Алматыдағы автоматты ерте ескерту жүйесі неге жер сілкінісін болжамайды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatydagy-avtomatty-erte-eskertu-zuiesi-nege-zer-silkinisin-bolzamaidy,"Алматыдағы әрбір, тіпті қуаты әлсіз болса да, жер сілкінісінен кейін қала тұрғындары тарапынан көптеген сұрақтар туындайды:
Біз осы және өзге де сұрақтарды тікелей Сейсмология институты деп аталатын Сейсмологиялық байқау және зерттеулер ұлттық ғылыми орталығына (СБЗҰҒО) жолдадық.
2025 жылғы ақпанда институт басшылығы мен ҚР Төтенше жағдайлар министрлігі өкілдерінің Қырғызстаннан келген, атап айтқанда, Бішкектегі Орталық Азия қолданбалы геоғылымдар институтының (ОАҚГҒИ) басшылығы әріптестерімен маңызды кездесу өткізген болатын. Оның нәтижесінде өте маңызды ынтымақтастық келісімі жасалды. Бұл Қазақстанға жер қыртысын іргелі зерттеулер мен жер сілкінісін болжау саласында ғана емес, сонымен қатар, ескерту тұрғысынан да айтарлықтай жетістіктерге жетуге мүмкіндік болуы тиіс.
Демек, AЕЕ жүйесінің жұмысы таяу болашақта үлкен өзгерістерге ұшырайды. Оның қалай болатынын СБЗҰҒО директорының өндіріс жөніндегі орынбасары Руслан Гашимов айтып берді.
– Руслан, бізге Қырғызстанмен ынтымақтасудың  қандай қажеттілік пайдасы бар?
– Алдымен негізгі ұғымдарды түсініп алсақ дұрыс болар еді. Тарихқа көз жүгіртсек, басқа жердегідей Қазақстанда да алғашында тек ғылым ғана болған. Яғни, алдын ала ескерту немесе төтенше жағдай туралы хабарлау мәселелерімен ешкім айналысқан жоқ. Ал барлық сейсмикалық стансалар мен датчиктер геологиялық жағдайға сүйене отырып, ғылыми негіз бойынша орнатылған. Кеңес дәуірінен бері институт  жер қойнауын зерттеуге басымдық берді. Тиісінше, институтта жұмыс істейтін сейсмикалық стансалар желісінің өзі ғылыми желі болып табылады немесе оны осылай атаған дұрысырақ. Бұл сейсмологтар ғылымының мәселелерін шешу үшін арнайы жасалған өзіндік, бөлек жүйе екенін түсіну де маңызды.
Бастапқыда бәрі дұрыс жасалды: орнату орындары нақты тексерілді және негізделген. Яғни, бізде институт бар – оның міндеті – сейсмикалық жағдайды зерттеу, зерттеу жүргізу, теорияларды алға тартып, сынау, болжамды модельдермен жұмыс жасау. Сондай-ақ, қалалық ескерту жүйесіне қосылған AЕЕ жүйесі бар.
Еске салатын ең бір маңызды мәселе тағы бар! СБЗҰҒО функциялары мен міндеттеріне сиреналарды қосу және ескертулер жіберу кірмейді – бұл Төтенше жағдайлар министрлігі мен әкімдіктің құзыретіндегі нәрсе, сондай-ақ, ескерту жүйелерінің жұмысы үшін де барлық жауапкершілік соларда. Бұл институттың жұмысы емес. Ол станциялардың желілерін жасайды, тиімді орнату нүктелерін жоспарлайды, қалыпқа келтіріп, реттейді, оларды біліктілікпен пайдаланады және сейсмикалық жабдықтардың үздіксіз жұмысын қамтамасыз етеді.
– Ал жер сілкінісі туралы ескерту жүйесін құру идеясы туғанда, AЕЕЖ осы желіге қосылған шығар?
– Иә, кейінірек әртүрлі елдерде автоматты ерте ескерту жүйесін (AЕЕЖ) орнату идеясы пайда болды. Оның идеясы басқа: сейсмикалық стансалардағы сенсорлар бастапқы сейсмикалық толқындарды тіркейді. Бұл, сондай-ақ, өте жақсы орнатылған әрі  дұрыс орнатылған арнайы сейсмологиялық жабдықты қажет етеді. Бірақ бұл желі, атап өтейін, бүгінде Сейсмология институтының желісі емес.
Сондай-ақ, конфигурация тұрғысынан ол жай геометриялық, станция ұяшықтары бар тор ретінде жеңілдетілген болуы керек екенін атап өткен жөн. Ал ерте ескерту жүйесінің идеясы мынада: сенсор неғұрлым алыс орналасса, мысалы, оңтүстікте, ол оңтүстіктен келетін сейсмикалық белсенді толқынды соғұрлым тезірек анықтай алады. Әдетте, олардың екеуі бар: біріншісі әлсіз, содан кейін жойқын толқын келеді. Бұл оқырмандардың кең ауқымына түсінікті болу үшін өте жеңілдетілген түсініктеме. Датчиктер желісі болғандықтан, осы таяуда  біздің әкімдікте AЕЕЖ желісін салайық деп шешті.
Оқи отырыңыз: Жер сілкінісінің ошағы Алматыға жақындап келеді. 130 жыл бұрынғы жойқын зілзала қайталана ма
– Сонымен  не болды? Біздің білуімізше, желі әлі де толық мүмкіндігінде жұмыс істей алмай, өз мақсатын толық орындамай келеді...
– Желінің әлі толық аяқталмағанын айтқан жөн. Сондықтан одан толық жұмыс істеу міндеттерін талап ету әзірше дұрыс емес. Сонымен қатар, оны орналастыру процесінде көптеген  басқа да мәселелер қосымша қосылады және алғашқы 28 станса мүмкіндігінше тез және сенімді орнатуға болатын принцип бойынша көбірек орнатылды. Біздің заңнаманың көптеген нюанстары мен мәселелері бар, соның ішінде... Мәселен, біздегі  жекеменшік аумақтарда сейсмикалық датчиктердің орналасуы нақты реттелмеген.
Қытайда бұл мәселеге ешкім мән бермейді – ғалымдар бұл жерде сейсмикалық станса болуы керек десе, ол кімнің  жер аумағы болғанына қарамастан, сол жерге орнатылады. Ал біздің датчиктер институттың сейсмикалық стансаларына жақын жерде, ал, бір жерлерде коммуникациялар мен жердің қолжетімділігі принципі бойынша орнатылды. Қазір оның 28-і бар, тағы 70-ін жеткізуді жоспарлап отырмыз. Біздің өңір үшін бұл сан мейлінше жеткілікті. Өйткені, Астанадан жер сілкінісі келмейді. Әйтсе де, қауіп бізден 100 шақырым жерде ғана орналасқан Қырғызстан жақтан келеді. Дәл осы бағытта бізде сенсорлар жоқ, бұл жерде олар  қажет-ақ. Сондықтан, АЕЕЖ  қазіргі конфигурациясында техникалық тұрғыдан толық жұмыс істей алмайды. Енді желіні дұрыс конфигурациялау және аяқтау қажет.
Бізде бірдеңе істеуге уақыт болмайды. Бұл көршілес мемлекеттердің аумағында болған жер сілкінісі оқиғалары кезінде де тиімсіз, себебі, жер сілкіністері Ыстықкөл мен Қытай жағында жиі болып тұрады, ал ол жақта біздің жүйеге  қосылған сейсмикалық стансалар әзірше жоқ.
– Осы себепті біз қазір Қырғызстанмен келісім жасадық па?
– Сонымен қатар, тек бұл ғана мәселе емес. Желіге аудит жүргізіп, бірінші конфигурацияда анықталған кемшіліктерді сараптай отырып, құрылыстың екінші кезеңі өнімділікті жақсартады және ең бастысы, көршілес елдерді де маңызды ақпаратпен қамтамасыз етеді. Бұл, өз кезегінде, олардың стансаларын біздің жүйеге қосуға және бірнеше құнды секундтарды алуымызға мүмкіндік береді. Біздің желіде стансалар неғұрлым көп болса, соғұрлым біз осы секундтарды ерте аламыз. Біз қырғыз тарапымен келіссөздер жүргізе бастадық, себебі, оларда да сенсорлар мен стансалар бар, егер біз жақтан жер сілкінісі болса, олар да жедел ақпарат алуға мүдделі.
Оқи отырыңыз: Сейсмология орталығы: Соңғы жылдардағы жер сілкіністері алда қуатты зілзала болуы мүмкін екенін білдіреді
– Бірақ, AЕЕ жүйесі тиімсіз болса, оны неліктен жақсарту керек? Мүлде бас тарту оңай емес пе?
– Бұл өте қате көзқарас. Орнатылған сейсмикалық станциялар артық жабдық емес, олар ғылыми мақсатта да пайдасын келтіреді. Ал, АЕЕЖ кеңейту жалпы сейсмикалық саланың тиімділігін арттырады. Мысалы, Қытайда, бір ғана Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданында 1836 станса болса, Қазақстанда әзірге жалпы 126 станса бар, институтта 98 және 28 АЕЕЖ бар. 2026 жылдың соңына дейін тағы 70 АЕЕ стансасы салынады.
Институтты цифрландыру және жер сілкіністерін талдау мен болжауда нейрондық желіні пайдалану бойынша одан да көп жұмыс жоспарлануда. Келесі кезең – Қытайды байланыстыру, өйткені, ол жақтан жер сілкінісі көп болады. Ал сенсорларды сол бағытта қосу арқылы әрбір 100 км сайын біз әрбір сенсордан шамамен 5 секунд аламыз. Бұл қауіпті жер сілкінісі болғанға дейін 10-15 секунд ұта алатынымызды және осы бағытта жұмыстың жүйелі жүріп жатқанын білдіреді. Сондықтан, бізде бар пішіндегі AЕЕЖ, әрине, өткен жылы қаңтарда жұмыс істемеді, содан кейін келесі жер сілкінісі кезінде де жұмыс істемеді. Барлығын түпкілікті пысықтау, аяқтау және көршілес елдердің мүдделерін ескере отырып олқылықтарды түзету керек. Сол үшін де жауапкершілікті сезіне отырып, жұмыс істеп жатырмыз. Жақында институт басшылығымен бірге Қытайда да болдық, онда Алматы қаласының әкімі мен біздің институт Қытайдың Ұлттық жер сілкінісі бюросымен де өте маңызды келісімдер жасады. Бірақ, бұл бөлек мақаланың тақырыбы.
– Сонда жақын арада Қырғызстанмен ынтымақтастық қандай болмақ?
– Мен  жоғарыда айтып өткенімдей, станцияларды көбірек қосуымыз қажет. Қамту аймағы неғұрлым кең болса, станциялар неғұрлым алыс орналасса, Төтенше жағдайлар министрлігі ескерту дабылын  тезірек алып, сиреналарды қосады. Толқын келгенше бізде біраз уақыт болады. Біз сондай-ақ ""шикі деректер"" деп аталатын алмасу туралы да келістік – олар ғылымға көмектеседі.
Біз AЕЕ желісін ғылыми деректерді өңдеуге мүмкіндік беретін тиімдірек құралға айналдырғымыз келеді. Әрбір сейсмикалық станцияның өзі әдепкі бойынша сейсмикалық оқиғалар туралы ақпаратты өңдейді. Ол дабылдарды жазып, кейбір параметрлерді береді. Бұл ескерту жүйесі үшін жеткілікті, бірақ ғылым үшін жеткіліксіз.
Ал ""шикі деректердің"" мәртебесі өзгешеге. Олар әлдеқайда үлкен және өңдеуі де әлдеқайда қиын. Егер мейлінше қарапайым етсек, онда жүйе деректерді мынадай түрде ғана: жер сілкінісі болды – деректер бар деп қана жіберер еді. Толық дерек болмаса, дұрыс талдау да болмайды деген сөз. Біз жұмысты станциялардың ғалымдар өз жұмысында пайдалана алатын ""шикі деректерді"" үнемі жіберіп отыратындай  етіп ұйымдастыруымыз керек.
Оқи отырыңыз: Жер сілкінісі кезіндегі дабыл шабаданы. Оны қалай жинап, қайда сақтау керек
– Сондықтан да жоғарыда аты аталған нейрондық желі бұған көмектесуі керек пе?
– Біз құрғалы жатқан нейрондық желіні қарапайым тұрғыда жасасақ, онда мұндай желі қауіпті бағалау жүйесі болып табылады. Ықтимал қауіптерді алдын ала бағалау үшін бізге нақты болжамдар қажет. Қазір болжамдық комиссия үнемі жиналып отырады, сонан кейін барып қана жер сілкінісі бола ма, болмай ма, сосын айтады. Бұған көп уақыт кетеді.
Біз зертханалар мен сейсмикалық станциялардан орасан зор деректерді автоматты түрде тез жинайтын және мұндай болжамдарды тездететін жүйені құрғымыз келеді, бірақ, әрине, адамдардың жұмысын тоқтатпау қажет. Яғни, профессорларымыз зерттеу жүргізеді, теорияларын ұсынады, сейсмологиямен айналысады. Бірақ, нейрондық желі ақпаратты өңдеуді мүмкіндігінше тездетеді.
Ал егер жер сілкінісінің ауыр прекурсорлары пайда болса, бұл да тез көрсетіледі. Қазіргі уақытта стансалардан және әсіресе, кешенді зертханалардан алынған мәліметтердің келуі және өңделуі өте ұзақ уақытты алады. Ал нейрондық желі мұны бірнеше есе жылдам орындап, болжау жұмыстарының тиімділігін арттыра алады.
Бізге сондай-ақ, бүкіл өңірде Жер мәселесімен айналысатын институтпен ғана емес, сонымен қатар, азаматтық құрылыс және селден қорғау бойынша да тиімді жұмыстарды  жолға қоюымыз керек, яғни, біздің жұмысымыз бен сейсмологтардың қызметі, сондай-ақ, Төтенше жағдайлар министрлігінің қызметі көптеген салаларды қамтиды. Оның ішінде инженерлік желілер, құбырлар (су, мұнай, газ), электр желілері сияқты барлық инфрақұрылым нысандары – олардың барлығына дер кезінде ескерту алу өте маңызды. Бұған  жер үсті және жер асты  көліктері де кіреді. Бұл өте  ауқымды үлкен жұмыс, біз жүйелі түрде бұқаралық ақпарат құралдарында және өз ресурстарымыз жайлы да айтатын боламыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сондай-ақ, жекеменшік аумақтарда сейсмикалық датчиктердің орналасуы неге нақты реттелмеген.",,2025-03-17T11:00:00+05:00
aqs-tyn-47-prezidenti-alem-kartasyn-qalai-ozgertpek-donald-tramptyn-tosyn-malimdemelerine-solu,informburo.kz,АҚШ-тың 47-президенті әлем картасын қалай өзгертпек? Дональд Трамптың тосын мәлімдемелеріне шолу,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aqs-tyn-47-prezidenti-alem-kartasyn-qalai-ozgertpek-donald-tramptyn-tosyn-malimdemelerine-solu,"Дональд Трамп 20 қаңтар күні АҚШ-тың 47-президенті қызметіне ресми түрде кіріседі. Ол сайлаудан жеңген бойда бірнеше мәлімдеме жасап үлгерген еді. Оның ішінде ЛГБТ-мен күрес, иммиграция және елдің шекарасына қатысты мәселелер бар. Трамп сөзінде тұра ма? Әлем оның бұл ниетін қалай қабылдады? Шолу жасап көрдік.
Сайлау науқаны кезінде Трамп егер АҚШ президенті болып сайланса, Ресейдің Украинаға қарсы соғысын 24 сағат ішінде тоқтататынын айтқан еді. Сайлауда жеңіске жеткен соң Флоридада өткізген баспасөз мәслихатында ол екі ел арасындағы қақтығысты алты ай ішінде тоқтата алаатынын айтты.
""Бәлкім, сәл ертерек. Ресей көптеген азаматын жоғалтып жатыр, Украина да солай. Бұл соғыс ешқашан болмауы керек еді"", – деді сайланған президент.
Ресей президенті Владимир Путин бұл мәлімдемелер назар аударуға тұрарлық екенін айтты .
""Ресеймен қарым-қатынасты қалпына келтіру, Украина дағдарысын тоқтатуға көмектесу туралы айтқаны, менің ойымша, кем дегенде назар аударуға тұратын сияқты"", – деді ол.
Ал Украина президенті Владимир Зеленскийдің пікірінше , Дональд Трамп Владимир Путинді және оның Украинаға қарсы бастаған соғысын тоқтатуға қабілетті.
""Трамп шешуші рөл атқаруы мүмкін. Бұл біз үшін маңызды. Ол Путинді тоқтатуға қабілетті, дәлірек айтсақ, Путинді тоқтатуға көмектеседі. Бұл оның қолынан келеді"", – деді Украина президенті.
Дональд Трамптың ойынша, канадалықтардың көбі Канаданың АҚШ-тың 51-ші штаты болғанын қалайды. Ол бұл туралы 6 қаңтар күні Truth желісіндегі парақшасында жазды .
""Егер Канада АҚШ-қа қосылса, салықтар төмендетіліп, баж салығы жойылатын еді. Сондай-ақ, олар өздерін үнемі қоршап жүретін Ресей мен Қытайдың әскери кемелерінен толықтай қорғалатын еді. Бірге қандай ұлы ұлт болар едік!"", – деп жазды ол.
Көп ұзамай ол парақшасында Канада АҚШ құрамына қосылса, карта қалай өзгеретінін көрсетті.
Канада билігі Дональд Трамптың бұл идеясынан үзілді-кесілді бас тартты.
""Канаданың АҚШ-тың бір бөлігі болуы мүмкін емес. Екі елдің жұмысшылары мен жергілікті қауымдастықтары серіктес болу арқылы сауда мен қауіпсіздік саласында пайда көріп отыр"", – деп жазды Канаданың  жақында отставкаға кететінін мәлімдеген премьер-министрі Джастин Трюдо.
Трюдоның бұл сөзіне алдағы уақытта АҚШ үкіметінің тиімділігі жөніндегі департаментті басқаратын Илон Маск мысқылмен жауап берді.
""Қызым, сен енді Канаданың губернаторы емессің. Сенің пікірің енді маңызды емес"", – деп жазды Илон Маск.
Бұған дейін Дональд Трамп Джастин Трюдоны Канаданың ""губернаторы"" деп атаған болатын.
Дональд Трамп Гренландияны қосып алу туралы ойынан әлі айнымаған.
""Гренландия – ғажап мекен, егер ол бізге қосылса, халқы ұтады. Біз оны қорғаймыз және қатыгез әлемнен сақтаймыз. Гренландияны қайта ұлы етейік!"", — деп жазды Дональд Трамп Truth Social желісінде.
Трамптың твитінен кейін Дания патшасы Х Фредерик Гренландияның қауіпсіздігін күшейтіп, корольдіктің елтаңбасын өзгерту туралы шешім қабылдады. Сөйтіп елтаңбадағы Гренландия мен Фарер аралдарының рәміздері ақ аю мен қошқардың суретін үлкейтті. Ал Гренландияның премьер-министрі Муте Эгеде аралдыің ешқашан сатылмайтынын айтты.
""Гренландия біздікі. Біз ешқашан сатылмаймыз. Сондықтан бостандық үшін күресімізді жалғастыра береміз"", – деді Муте Эгеде.
Оқи отырыңыз: Трамп Гренландияға неге көз тікті? Мұз басқан алып арал қандай сыр бүгіп жатыр
Сонымен қатар Панама каналын АҚШ-қа қайтару туралы жоспары бар екенін мәлімдеді.
""АҚШ – каналдың нөмірі бірінші пайдаланушысы, барлық транзиттердің 70 пайыздан астамы АҚШ порттарына тиесілі. Қазіргі әлемнің ғажайыптарының бірі болып саналатын Панама каналын осыдан 110 жыл бұрын АҚШ үлкен шығынмен салды: 38 мың америкалық құрылыс кезінде джунглидегі масалардан ауру жұқтырып қайтыс болды (...) Кезінде президент Джимми Картер ақымақтықпен каналды 1 долларға сатып жібергенде, оны қытай немесе басқа ел емес, Панама ғана басқара алатын еді"", – деп жазды ол.
Дональд Трамп Панама билігінің АҚШ-тан каналды пайдаланғаны үшін көп ақша алатынын айтып, каналды АҚШ бақылауына қайтаруды талап етті.
Жауап ретінде Панама президенті Хосе Рауль Мулино: ""Панама каналының және оның маңындағы аудандардың әрбір шаршы метрі Панамаға тиесілі және оған тиесілі болып қала береді"", – деп мәлімдеді.
Сондай-ақ Дональд Трамп Мексика шығанағының атауын ""Америка шығанағы"" деп өзгертуге ниетті екенін жеткізді .
""Біз бұл аймақта көп жұмыс жоспарлап отырмыз. Мексика шығанағының атын Америка шығанағы деп өзгертеміз. Бұл керемет атау"", – деді ол.
Мексика президенті Клаудия Шейнбаум Дональд Трамптың бұл ұсынысына әзілмен жауап берді. Ол шығанақ атауы халықаралық деңгейде 1607 жылдан бері қолданылып келе жатқанын еске салды.
""Мен 1607 жылғы ескі картаны көрсетіп жатырмын. Әрине, Мексика шығанағы БҰҰ ресми атауы ретінде танылды. Бірақ неге Солтүстік Американы ""Мексика Америкасы"" деп атамасқа? Жақсы естіледі, солай емес пе?"", – деді ол.
Еске салайық, 2016 жылы Дональд Трамп бірінші рет АҚШ президенті болып тұрған кезде шекара қауіпсіздігі және импорттық тауарларға баж салығын енгізу сияқты бірқатар мәселелер бойынша Мексикамен қақтығысып қалған еді. Содан кейін АҚШ – Мексика шекарасына дуал тұрғызбақ болған.
Жаңадан сайланған президент Дональд Трамп өзінің төрт жылдық билігі кезінде АҚШ-та заңсыз жүрген мигранттарды депортациялауды жоспарлап отыр. Бұл туралы ол NBC News арнасында жексенбі күні эфирге шыққан сұхбатында айтты. Сондай-ақ ол президенттік қызметтегі алғашқы күнінде АҚШ-та дүниеге келген сәбилерге азаматтық беру құқығын тоқтату туралы бұйрыққа қол қоймақ.
""Мен президент ретінде ант берген күні елімізге мигранттардың басып кіруі тоқтайды. Біз жемқор және қанішер қылмыскерлерді қамауға алып, оларды бұл елден тезірек шығарамыз"", – деді Трамп.
2024 жылдың соңындағы деректерге сүйенсек, АҚШ-та 13 миллионға жуық құжатсыз мигрант бар . Олардың көбі Калифорния штатында өмір сүреді. Ал штаттың бас прокуроры Роб Бонта Трамптың әрекетін сотқа жүгініп тоқтататынын мәлімдеді .
""Біз қолда бар заңды құралдарды пайдаланып, сот арқылы олардың бұл әрекетін тоқтатамыз"", – деді Роб Бонта.
Канада мен Мексика осы мәлімдемеден кейін жаппай депортацияға дайындық жүргізіп жатыр. Мексика бұл үшін арнайы мобильді қосымша жасаған. Ол арқылы жақын жердегі консулдық кеңсеге және депортацияға ұшыраған адамның туысқандарына хабарлама жіберіледі .
Дональд Трамп TurningPoint’s AmericaFest 2024 шарасында АҚШ президенті трансгендерлермен күрес жүргізетінін айтты . Оның сөзінше, АҚШ-та екі жыныс – ерлер мен әйелдер ғана болады.
""Трамп басшылық еткен кезде АҚШ үкіметінде тек екі гендер ғана болады. Бұл қиын емес қой... Біз трансгендерлік лунатизмді тоқтатамыз. Мен балалардың жынысын ауыстыруына тыйым салу туралы жарлыққа қол қоямын. Әскерден, бастауыш мектептен, орта және жоғары оқу орындарынан трансгендерлерді қуып шығамын"", – деді Дональд Трамп.
Трамп бұл жарлықты ресми қызметке кіріскен күні қабылдамақ.
Еске салайық, Дональд Трамп 2017-2021 жылдары АҚШ президенті болған тұста трансгендерлерді Қарулы күштер қатарына қабылдауға тыйым салған болатын. Алайда, одан кейін билікке келген Джо Байден бұл жарлықтың күшін жойды.
Оқи отырыңыз: Дональд Трамп АҚШ-та балалардың жынысын ауыстыруға тыйым салмақ
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ол президент ретіндегі бірінші жұмыс күнінде бірнеше жарлыққа қол қоятынын айтты.,,2025-01-17T11:30:00+05:00
bes-oskar-algan-anora-filmin-korsetuge-ozbekstan-nege-tyiym-saldy,informburo.kz,"Бес ""Оскар"" алған ""Анора"" фильмін көрсетуге Өзбекстан неге тыйым салды",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bes-oskar-algan-anora-filmin-korsetuge-ozbekstan-nege-tyiym-saldy,"Былтырғы жылдың үздік фильмі атанған ""Анора"" комедиялық драмасы кеше ғана бес бірдей ""Оскар"" сыйлығына ие болды. Картина ""Үздік фильм"", ""Үздік түпнұсқа сценарий"", ""Үздік монтаж"" номинациясына ие болса, Шон Бейкер үздік режиссер атанды. Бас кейіпкерді сомдаған Майки Мэдисон үздік актриса атағын алды. 2024 жылы Канн кинофестивалінің бас жүлдесі – ""Алтын пальма бұтағына"" ие болған режиссер Шон Бейкердің картинасы талай фестивальде, киножүлдеде топ жарды. BAFTA-да Майки Мэдисон үздік актриса атанса, Шон Бейкер мен оның әйелі Саманта Квон ""Үздік кастинг"" жүлдесін иеленді. Режиссерлер мен сценаристер гильдиясы Шон Бейкерге бұйырды. ""Сыншылар таңдауы"" ""Анораны"" үздік фильм деп таныды.
""Анораның"" айналасында дау-дамай аз емес. Бірі ""Оскар"" сыйлығына лайық емес арзанқол дүние дегенді тілге тиек етсе, енді бірі ""эротикаға толы жалаңаштанған фильмді көрсету ұят"" десті. Тіпті Өзбекстанда бұл фильмді көрсетуге тыйым салынды. Неге? ""Анора"" қандай фильм? Бес бірдей ""Оскар"" сыйлығына лайық па? Информбюро тілшісі осы сауалдарға жауа іздеп көрді.
Стриптиз-клубта биші болып жұмыс істеп, еркектердің көңілін табатын Анора бір кеште олигархтың ұлы Ванямен танысады. Ваня – 21-де, Эни болса – 23 жаста. Қыз Ваняға ұнап қалып, оны үйіне шақырады. Әке-шешесінің ақшасын шашып, тек көңіл көтерумен уақыт өткізетін жас жігіт Эниге Лас-Вегасқа ұшып кетейік деп ұсыныс жасайды. Эни келісіп, одан ақысын сұрайды. Вегаста жүргенде байдың ұлы Ваня Эниге үйленейік деп сөз салады. Кенет асып-тасқан өмірге тап болған Эни төрт қарат гауһар жүзік сұрап, тұрмысқа шығуға келіседі. Екі жас шағын шіркеуге барып неке қиған соң Нью-Йоркке оралады. Ұлының былығын естіген Захаровтар Ваняға бас-көз боп жүруге тиіс болған армян Торосқа мәселені шешуді тапсырады. Ваня мен Энидің үйленгені рас болып, Ваняның әке-шешесі дереу Ресейден АҚШ-қа ұшып келеді.
Әке-шешесінің келе жатқанын естіген Ваня әйелі Эниді тастап, үйден қашып кетеді. Торостың екі жендеті Игорь мен Гарник қызды ұстап отырады. Торос келген соң төртеуі бірге Ваняны іздеуге аттанады. Жігіт барады-ау деген дәмханалар мен клубтарға кіріп, адамдардан сұрастырып шығады. Ақыр аяғында бұрын Эни жұмыс істеген клубтан табылады. Ішімдікке сылқия тойған Ваня есін білмейді. Эни сөйлесіп көрмек болғанымен одан түк шықпайды. Қарсы тараптың бар ойы – екеуін ажырастыру. Ал Эни Ваня өзін жақсы көреді, жауапкершілік алады деп ойлайды. Алайда ол күткендей болмай шығады. Әке-шешесін жек көретін, солардың айтқанына көніп, айдауымен жүретін, ересек адам боп шешім қабылдай алмайтын Ваняның есеймегенін, әлі бала екенін түсінеді. Олигархтар отбасы өзін қабылдайды деп ойлайды. Алайда Ваняның шеші оны ""жеңіл жүрісті"", ""жезөкше"" деп атап, бетіне салық қылып басады. Үндемей, сырттай бақылап жүрген Игорь ғана Эниді түсінуге тырысады. Ақыр соңында Эни мен Ваня ажырасып тынады. Ваня түк болмағандай еліне қайтады. Ертегіге сенемін деп опық жеген Эни үйіне оралады.
Режиссер Шон Бейкер бұл фильмде ешкімге ақыл айтпайды. Мынау дұрыс, мынау бұрыс деп баға бермейді. ""Анора"" – бай мен жұмысшы таптың ара-жігін ашып көрсеткен туынды. Режиссердің секс-қызметкерлер туралы алғашқы фильмі емес. Бейкер фильмдерінде қарапайым адамдардың, маргинал қоғамның, иммигранттардың тұрмыс-тіршілігін баяндайды.
""Сегіз фильмім жарық көрді. Соның жетеуі – маргинал субмәдениет пен қоғам туралы. Америка арманына ұмтылатын, бірақ оған оңай жете алмайтын адамдардың өмірін көрсеткім келеді. Олар құжаты жоқ иммигранттар болсын, не болмаса өмір сүруге ақшасы болса да, әділетсіз стигмаға ұшыраған өмір салты бар шығар. Сол себепті оларға Америка арманына жетудің басқа жолын іздеуге тура келеді"", – дейді режиссер Шон Бейкер.
Өзбекстан билігі бұл фильмді ел кинотеатрларынан және онлайн-платформалардан көрсетуге тыйым салды. Бас кейіпкер Анораның ұлты өзбек деп қабылдады. Кей медиа Анора Михееваны өзбек-америкалық деп қате жазды. Ал Шон Бейкер Анораның этникалық орыс және посткеңес елдердің бірінен екенін айтты. Анора тек өзбек қана емес, парсы тілінен шыққан тәжік есімі.
""Фильмдерімде ешқашан бұрын не болғанын ашып көрсетпеймін, өйткені оқиғалар дәл қазіргі сәтте болып жатады және көрермен де сол сәтті сезінсе деймін. Аздап өткеннен хабар беретін дүниелер бар. Анораның бірінші буын өкілі екенін түсінуге болады. Ол – этникалық орыс, посткеңес елдердің бірінен шыққан. Анасы Америкаға жасөспірім кезде не одан да кішкентай болғанда келген болуы керек. Энни болса отбасын асырап отыр"", – деді Шон Бейкер NPR-ге берген сұхбатында.
Кинотеатрлар желісінің иесі Фаррух Туляганов фильмді көрсеткісі келгенімен, оған тыйым салғанын айтқан . Ол фильмде халықтың намысына тиетін ештеңе жоқ екенін, билік рецензиялар мен синопсистерге сүйеніп шешім шығарған деп отыр.
Өзбекстанның кинематография агенттігі ""Анораны"" өзбек халқының беделін түсіретін фильм деп таныған. Алайда фильм өзбек мәдениеті, менталитеті мен тарихы туралы емес. Анора өзін Эни деп атайды, ал тегі өзбек емес.
Литвада кинотеатрлар Украинаға болысып, ""Анора"" фильмін көрсетуден бас тартып жатыр. Оған себеп – ресейлік олигархтың баласы туралы сюжет пен орыстілді актерлердің ойнауы.
Жанкелді Өмірәлиев , киносыншы:
– Екі-үш күннен бері бүкіл интернет ""Анора"" туралы шулап жатыр. Неге бұндай жеңіл фильм ""Оскар"" сыйлығын ұтып алды? Неге бұл картина Қазақстанда прокатқа шықпады? Тіпті фильм iPhone-ға түсірілген екен деген де сөздерді естідім.
Біріншіден, фильм iPhone-ға түсірілмеген. Режиссер Шон Бейкерді көп адам осы фильм арқылы ғана танып отыр, алайда ол ""Анораға"" дейін де бірталай туынды жасаған. Атап айтсақ, 2015 жылы трансгендер жезөкшелер туралы ""Мандарин"" атты фильмі бір шулатты. Қаражаттың аздығынан Бейкер бұл фильмді iPhone 5S-ке түсірген. Содан кейін бұл туынды iPhone-ға толығымен түсірілген алғашқы атышулы фильм болып есептеледі.
Диснейлендтің жанында тұратын кішкентай қыздың өмірі туралы ""Флорида жобасы"" деген керемет картинасы бар. Өте жарқын және жылы фильм. Анасы жезөкшелікпен айналысады. Бұл туындыдан кейін бұрынғы порноактердің өмірі туралы ""Қызыл зымыран"" деген фильмі шықты. Сондықтан Анора сияқты кейіпкерлер оған таңсық емес.
Ал қазір ""Анораны"" бәрі жамандап жатыр. Жезөкше мен байдың баласы туралы фильм қалай ""Оскарды"" жеңеді дейді. Бірақ бұл сыртқы қабат қана – фильмнің ішіне үңілсең көп зат табасың. Алдымен фильм неге әлемдегі ең беделді киносыйлықты жеңіп алды деген сұраққа жауап тауып көрсек.
Математикалық тұрғыдан алсақ, ""Анора"" жеңді, себебі ол жыл бойы бүкіл марапатты алды. 2024 жылдың басында әлемдегі ең беделді кинофестиваль – Канн кинофестивалінің бас жүлдесін жеңіп алды. Фестивальдің қазылар алқасының төрағасы Грета Гервиг фильмді 1939 жылғы америкалық классикалық комедия ""Ниночкамен"" салыстырып, фильмнің энергиясы бүкіл қазылар мүшесін жаулап алғанын атап өтті. Одан кейін қыста ""Оскар"" үшін талас басталғанда бұл фильм үшінші орында тұрған еді. Бірақ басты үміткерлер ""Эмилия Перес"" пен ""Бруталист"" өз кесірінен жарыс жолынан шығып қалды. ""Пересті"" режиссер мен басты актрисаның атышулы сұхбаттары құртса, ал ""Бруталист"" фильмді монтаждау кезінде жасанды интелект қолданғаны үшін сынға ұшырады. Осыдан кейін ""Конклав"" пен ""Анора"" алға шықты. ""Анора"" режиссерлер, продюсерлер және сценаристерге арналған өте маңызды Гильдиялардың сыйлығын жеңіп алды. Осының бәрі ""Анораның"" ""Оскардағы"" басты жеңісіне септігін тигізді.
Бұл – тәуелсіз кішкентай фильмнің жеңімпазы. Киноакадемия кейінгі жылдары осындай фильмдерге көп көңіл бөледі. ""Көшпенділер жері"", ""СОDA"", ""Бәрі барлық жерде және бірден"" дегендей. ""Анораның"" бюджеті 6 млн АҚШ доллары ғана. Бұл фильмнің режиссері Шон Бейкер өте қарапайым адам, әр фильміне әрең қаражат тауып жүрген суретші. Оның Карен Карагулян деген досы бар. Ол оның барлық фильміне түскен, себебі сонау студент кезден бері екеуі бірге жұмыс істеп келеді.
""Анора"" фильміне келсек, бұл – Күлшеқыздың (Золушка) заманауи интерпретациясы. 21-ғасырдың ""Красоткасы"". Жаңа заманға байланысты адами қарым-қатынастар да өзгеше. Армандар орындалмайды. Әлем – қатігез, ал ханзада – әлсіз, өтірікші. Басты кейіпкер қыз бүкіл фильм бойы ешкімге сенбейді, тек қорғанумен өтеді. Соңында ғана ашылып, өзіне жақын адамды табады. Фильм шын өмірде көп көріне бермейтін адамдардың өміріне терең үңілуге мүмкіндік береді. Бұл шедевр емес және ""Оскарды"" тек үздік туындылар алады деген ой да қате. Бұл – өте жақсы жасалған, түсірілген картина және ұтып алған барлық ""Оскарға"" лайық туынды"".
Думан Рамазан, жазушы:
– Кинорежиссер және сценарист Шон Бейкердің ""Анора"" фильмі ""Оскар"" алатындай сондай бір үздік өнер туындысы деп айта алмаймын. Оқиға желісі, сюжеті қарапайым, тіпті қарабайырлау десек те болатын шығар. Жаңалықты тағы байқамадым. Күнде болмаса да, жиі еститін оқиға. Әрине, айтар ойы бар, мән-мағына артуға тырысқан. Артистер де бірсыдырға ойнайды. Әрине, шынайы һәм сенімді шыққан. Бірақ өз рөлін жандырып жіберген артисті тағы байқамадым. Бәрі де кәдімгі ортаңқол артистер секілді көрінді. Әйтеуір, киноға да, артистердің ойынына да көңілім толған жоқ.
Сонда ""Жылдың үздік фильмі"", ""Үздік режиссер"", ""Үздік сценарий мен монтаж"", ""Үздік актриса"" аталымдары бойынша жеңімпаз атанған фильмнің құдіреті неде деп көп ойландым.
Жиырма бірге келсе де ештеңе ойламайтын, ой-санасы жетілмей, адамдық тұлғасы дамымай, сәби қалпында қалып қойған ақымақтау Иван Захаровтың (бас кейіпкер) көркем бейнесін керемет сомдаған. Олигарх әкесінің ақшасын оңды-солды шашып, қызық қуып, көңіл көтерумен күн өткізетін шолжаң ұлдың іс-әрекетінен, жүріс-тұрысынан, тіпті сөйлеген сөзінен есірік жанның ерсіліктері көрініп тұрады. Ішімдік ішу, есірткіге елігу, жас баланың ойындарын ойнау, әрине, болашағы бұлыңғыр адамның ермектері екені бесенеден белгілі. Түнгі клубтардың бірінде жеңіл жүрісті Анора атты қызбен танысып, оны үйіне шақырады. Артынан оған ғашық болып қалады да, ""Маған күйеуге шық"" деп сөз салады. Екеуі үйленіп, неке қияды. Бұл жаңалықты естіген Иванның ата-анасы оларды ажыратуды ойластырады. Ақырында өздері келіп, ажырастырып, ұлдарын алып кетеді. Ал Анора жалғыз қалады.
Америкалық фильмдердің маған ұнамайтын бір жері, адам тәнін жалаңаштап, эротикалық көріністерді қымсынбай көрсетіп, ашық-шашық түсіретіні. Қазақ болғаннан кейін ғана емес, өзім де шығармашылық иесі болғандықтан жалпы осыны мүлде қабылдай алмаймын. Өйткені өнерде кез келген нәрсені ыммен-ақ түсіндіріп, ишарамен-ақ көрсетуге болады ғой. Жалпылай алғанда, өнерде ашық-шашықтан гөрі, ым мен ишаралардың әсерә күшті. ""Анорада"" осындай адам тәнін жалаңаштап, төсектегі эротикалық көріністерді көрсететін жерлері өте көп. Бәлкім, сонысымен аталмыш сыйлықты берушілердің талғамы мен талабын қанағаттандырып тұр ма екен? Кім білсін. Әйтеуір ғажап бір өнер туындысын көре алмадым. Тұшына алмадым, – деп жазды ол Facebook парақшасында.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл мақалада бар-жоғы алты миллион АҚШ доллары жұмсалған фильм қалай ең үздік фильм атанғанына тоқталамыз.,,2025-03-06T14:14:14+05:00
bilim-sapasy-men-adami-kapitaldy-arttyruda-aleumettik-bastamalardyn-manyzy-qandai,informburo.kz,Білім сапасы мен адами капиталды арттыруда әлеуметтік бастамалардың маңызы қандай,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bilim-sapasy-men-adami-kapitaldy-arttyruda-aleumettik-bastamalardyn-manyzy-qandai,"Қазақстанда соңғы он жылдықта білім сапасын арттыруға бағытталған түрлі бастамалар жүзеге асып жатыр. Осы салада тұрақты әрі стретегиялық шешімдер ұсынып жүрген ұйымның бірі – Bilim Foundation корпоративтік қоры. Сегіз жыл бойы қор Қазақстандағы білім сапасын арттыруға үлес қосып, әлеуметтік маңызды мәселелерді шешуге бағытталған озық әдістер мен шешімдерді енгізіп келеді.
Қор президенті Ерлан Айтмұхамбеттің айтуынша, қор жастар арасындағы суицидтің алдын алу, ауылдық жерлердегі білім сапасын арттыру және өңірлердегі жастарға тең мүмкіндіктер ұсыну сияқты жобаларды жүзеге асыруда. 2012 жылы жүргізілген ғылыми зерттеу нәтижелеріне негізделген жоба жасөспірімдер арасындағы суицидтік мінез-құлықтың терең себептерін анықтауға мүмкіндік берген. Қор суицидтің алдын алатын әлемдік үздік стратегияларды біріктіріп, оларды Қазақстанның жағдайына бейімдеген.
""Бастапқыда бағдарлама Қызылорда облысында жүзеге асты. Бар болғаны екі жыл ішінде балалар арасындағы суицид деңгейі 50 пайызға төмендеп, суицидтік әрекеттер 78 пайызға азайды. Бұл көрсеткіш жобаны басқа өңірлерге енгізуге негіз болды. Бес жыл ішінде қор Қызылорда, Ақмола, Атырау және Ақтөбе облыстарын қамтыды. Алматы, Астана және Шымкент сияқты ірі қалаларда және Солтүстік Қазақстан облысында да жұмыс істеп көрдік"", – деді Ерлан Айтмұхамбет.
Бүгінде жоба жаңа аймақтарды қамтып, кеңейіп келеді. Жобаның маңызды тұсы – процесс толығымен цифрландырылған. Қор ІT-шешімдер арқылы нақты диагностика жүргізіп, адами факторлардан болатын қателіктерді барынша азайтуды мақсат етеді. Бұдан бөлек қор балалардың өмірлік дағдыларын дамытуға, оның ішінде әлеуметтік және коммуникациялық қабілеттерін жетілдіруге ерекше көңіл бөледі. Себебі мұндай дағдылардың девиантты (нормадан тыс) мінез-құлық пен қылмыстың алдын алуда маңызды рөл атқаратыны анықталған. Осы ретте балалардың әлеуметтік машықтарын дамыту мақсатында қор BF Books деп аталатын тағы бір жобаны бастаған. 65 кітаптан тұратын серия балалардың психикалық сауатын арттыруға бағытталған жүйелі шешімге айналды.
Оқи отырыңыз: Сенатор Қыдырәлі: Мектеп оқушылары арасында жасалған қылмыс саны 93,8 пайыз көбейді
Қор балалар мен жастардың, әсіресе алыс елді мекендерде оқитын жеткіншектердің, сапалы психологиялық көмекке қол жеткізе алуына ерекше көңіл бөледі. Осы мақсатта қор BF Line онлайн психологиялық қолдау желісін құрған. Бұл қызмет жасөспірімдерге анонимді түрде кәсіби көмек алуға мүмкіндік береді.
""Суицидтің алдын алу жобасын бастаған кезде біз бір қиындыққа тап болдық: шағын елді мекендерде балалар мектеп психологтарына сенім артпайды. Көбіне ондағы психологтар – олардың жақын ортасынан шыққан адамдар, олар баланың отбасын және туыстарын жақсы біледі. Нәтижесінде, жасөспірімдер ашылып, уайымын бөлісуден қорқады. Осылайша құпиялылықты сақтай отырып, кәсіби көмекке жүгінуге болатын платформа құру идеясы пайда болды"", – деді қор басшысы.
Қазіргі таңда қормен серіктестік мектептерде BF Line желісінің байланыс нөмірлері көрсетілген ақпараттық плакаттар орнатылған. Бұл балаларға кәсіби психологтарға тікелей жүгініп, өз мәселелері бойынша қажетті қолдау алуға мүмкіндік берді. Жобаны тәжірибелі психологтардан тұратын команда іске асырады. Олар балаларға кеңес беріп қана қоймай, өңірлердегі мектеп мамандарын да оқытады.
""Біздің психологтер – 10-20 жылдық тәжірибесі бар мамандар. Олар жергілікті әріптестерімен бірлесе жұмыс істеп, балаларға психологиялық қолдау көрсетудің тиімді әдістерін үйретеді"", – деп толықтырды Ерлан Айтмұхамбет.
Оқи отырыңыз: Психолог: Отбасында зорлық-зомбылық болса, ""Көк кит"" ата-анадан кек алудың құралына айналады
Қор қызметінің тағы бір басты бағыты – ауылдық жерлердегі білім беру сапасын жақсарту. Осы мақсатта қор 2019 жылы мемлекеттік-жекеменшік серіктестік аясында Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданының Петерфельд ауылында арнайы жобаны іске қосқан. Қор басшысы Ерлан Айтмұхамбеттің айтуынша, бұл жоба ауылдық мектептердегі бірнеше мәселенің шешімі ретінде жүзеге асқан.
""Қазақстан президенті ауылдық және қалалық мектептер арасындағы білім беру сапасының алшақтығын азайтудың маңызын бірнеше рет атап өтті. Қазақстанда көптеген ауыл мектебі апатты жағдайда, ал білім сапасы төмен деңгейде қалып отыр. Осы жағдайды өзгерту үшін біз ауылдық мектептерді жаңарту жобасын бастадық. Мемлекетпен серіктестік құра отырып, жеке инвесторлардың қолдауымен Петерфельд ауылындағы мектепті заманауи әрі тиімді білім беру мекемесіне айналдырдық"", – деді Ерлан Айтмұхамбет.
1969 жылы салынған ғимараттың 80 пайызы күрделі жөндеуді талап еткен. 2019 жылы мектепке 300 миллион теңге көлемінде инвестиция салынып, күрделі жөндеу жүргізілген. Бүгінде Қызылжар Абай мектебі заманауи білім беру стандарттарына сай жабдықталып, толықтай жаңартылған оқу ордасына айналған. Қор басшысының айтуынша, жоба мұғалімдердің біліктілігін арттыруды да көздейді. Бұл үшін қор Назарбаев Зияткерлік мектептерімен ынтымақтастық орнатқан. ""Қызылжар Абай мектебі"" деген жаңа атауға ие болған мектептегі білім беру моделі Абай Құнанбайұлының философиялық және педагогикалық қағидаттарына негізделген.
Қордың алға қойған тағы бір басты міндеті – балалардың тұрғылықты жеріне қарамастан, тең тұрғыда сапалы білім алуына жағдай жасау. Осы мақсатта қор Маңғыстау облысының балаларының бәсекеге қабілеттігін арттыру мақсатында ""Жарқын Болашақ"" бағдарламасын бастаған.
""Біз елдің болашағы жастарға тәуелді екенін жақсы түсінеміз. Сондықтан ""Жарқын Болашақ"" бағдарламасы шалғай өңірлердегі балалардың үздік білім алып, әлеуетін ашуды, жылдам өзгеріп жатқан әлемде бәсекеге қабілетті болуына көмектесуді көздейді. Біз оларға еліміздегі ең жақсы мектептер мен колледждерге оқуға түсіп, қажетті білім мен машықтарды игеруіне жағдай жасаймыз"", – деді қор басшысы.
2023 жылы жобаны 118 бала тәмамдап, оның 112-сі жоғары оқу орындарына түсті. Оқу ордалары қатарында Назарбаев Университеті, Гумилев атындағы ЕҰУ, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ және ҚБТУ сияқты жетекші университеттер бар.
""Мұндай жобаларды кешенді жүзеге асыруда команданың рөлі ерекше. Әр топтағы балаларға куратор, сондай-ақ мектеп немесе колледж тарапынан педагогтар мен тәрбиешілер бекітілген. Біздің кураторлар балалардың тұлғалық дамуына, коммуникациялық машықтарының артып, жаңа ортаға бейімделуіне баса көңіл бөледі. Сонымен қатар өтпелі кезеңдегі қиындықтарды еңсеруге көмектесетін психологтарымыз да жұмыс істейді.  Біздің міндетіміз – олардың бейімделу процесі сәтті өтуін қадағалап, тұлғалық дамуына көмектесу"", – деп толықтырды Ерлан Айтмұхамбет.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Суицидтердің алдын алу және ауылдық жерлердегі білім беру сапасын жақсарту туралы баяндаймыз.,,2025-02-03T16:10:00+05:00
korsi-gana-emes-tatu-dosqa-ainaldyq-qazaqstan-turizminin-qytaidagy-zyly-ne-berdi,informburo.kz,"""Көрші ғана емес, тату досқа айналдық"": Қазақстан туризмінің Қытайдағы жылы не берді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/korsi-gana-emes-tatu-dosqa-ainaldyq-qazaqstan-turizminin-qytaidagy-zyly-ne-berdi,"2024 жыл Қазақстан туризмінің Қытайдағы жылы аясында өтсе, 2025 жыл – Қытай туризмінің Қазақстандағы жылы болып жарияланды . Өткен жылы екі ел арасындағы туризмнің дамуы осы жоғары қарқын алды. Айталық, қазақстандықтардың Қытайға сапары бірден 31 пайызға артса, керісінше ҚХР тұрғындарының біздің елімізге сапарлауы 50 пайызға өсті. Бұған, әрине екі ел арасындағы тату көршілік саясат пен визалық талаптардың жеңілдетілуі жол ашты.
Осы орайда БАҚ өкілдеріне арналған CIPCC халықаралық бағдарламасы аясында әлемнің 84 елінен Қытайдағы оқу және тәжірибе алмасу, мәдени байланыстарды күшейту бағытындағы шараларға Қазақстан атынан қатысқан журналист Ғазиза Ұзақпен сұхбаттастық.
– Ғазиза, сіз Қытайдағы оқудан таяуда ғана оралдыңыз. Көрші ел туралы сапарға дейінгі және кейінгі ой-пікіріңізде айырмашылық бар ма?
– Әрине, бар. Сапар бар болғаны 4 айға созылса да, мен елге мүлде басқа адам болып оралғандаймын. Мерзімі қысқа болды демесеңіз, әрбір күніміз әрі жаңа, әрі қызықты, әрі білім рухани көкжиегіңді кеңейтетін шараларға толы болды. Бұл ретте, әлемнің жүзге жуық елінен келген әріптестермен CIPCC халықаралық бағдарламасына қатысқаныма қуаныштымын.
Енді Қытайдан алған әсерім туралы айтайын. Біздің еліміз бен Қытай арасындағы байланыс жылдар емес, ғасырлармен есептеледі. Біз көрші ғана емеспіз, біз бүгінде тату достық қарым-қатынасты жолға қоя білген елдерміз. Ұлы Жібек жолы біздің дархан даламыз арқылы өткен, ғасырлар бойы халықтарымыз сауда, саяси-мәдени байланыстарды дамытып, тіпті кейбір дәстүрлеріміз де біте қайнасып кеткен.
Сондықтан, сапарға дейін мен Қытайды тарихы бай, дамуы қарқынды, әлемдік аренадағы экономика мен саясатқа күшті ықпалы бар ел ретінде білетінмін. Рас, Қазақстанда мен сияқты Қытайдың экономикалық жетістіктерінен, оның мәдени мұраларынан хабардар адам көп. Дегенмен, біз елдің күнделікті өмірін, көпке беймәлім тұрмыс-тіршілігін, заманауи инновациялық жетістіктерін біле бермейміз. Міне, бұл тұрғыда қазақстандық бұқаралық ақпарат құралдары Қытай туралы көбірек жазса, ел ішіндегі жаңсақ түсініктер жойылып, халықтар арасындағы өзара түсіністік пен қарым-қатынас күшейер еді деп ойлаймын.
Оның үстіне, қазір екі ел арасында қатынауға виза қажет емес. Шекарадан еркін өтіп, Қытайға саяхат жасап, өз оқырмандарымызға қызықты материалдар ұсынуға мүмкіндігіміз мол.
Оқи отырыңыз: 2025 жылы Қытайдың Қазақстандағы туризм жылы өтеді
– Қытай халқының дәстүрлері мен күнделікті тұрмыс-тіршілігін қозғап өттіңіз. Біздің мәдениетімізбен қандай ұқсастығы мен айырмашылықтарын байқадыңыз?
– Қытайға сапар маған бұл елде дәстүр мен инновациялардың қалай терең үйлесіп жатқанын түсінуге көмектесті. Қытай және қазақ мәдениеті қонақжайлылық, отбасылық қарым-қатынас және табиғатқа қамқорлық тұрғысынан қабысып жатыр. Алайда, өнер, тамақтану мәдениеті және салт-дәстүрде әр халықтың өзіне ғана тән ерекшеліктері көп. Дәл осы айырмашылықтар екі елдің мәдени байланыстары мен серіктестігін дамытуға берік негіз бола алады деп есептеймін.
Есте қалар ең ерекше оқиғалардың бірі – ҚХР төрағасы Си Цзиньпин мен ҚХР сыртқы істер министрі Ван И мырзалардың қатысуымен өткен шара болды. Бұл кездесулерге куә болу мені ерекше әсерге бөледі және сол кезде біздің елдеріміздің байланысы қаншалықты тығыз екенін түсіндім. Сондай-ақ, әлемнің әр қиырынан келген әріптес журналистер арасынан көптеген дос тауып, Қытайға олардың көзімен де қарауға мүмкіндік алдым.
CIPCC бағдарламасына қатысқан әрбір журналист Қытайды танып қана қоймай, басқа да елдердің мәдениеті мен тұрмыс-салтымен танысты. 84 елден келген журналистердің әрбірі өз мемлекетінің айнасына айналып, сол айнаға үңілу арқылы таным көкжиегіміз кеңейді. Біз арқылы әлем елдері де қазақстандық мәдениет, қоғам және журналистика жайлы біршама хабардар болды деген үміттемін.
Оқи отырыңыз: Елші Цзян Вэй: Қазақ пен қытай қарым-қатынасының басты өзегі – ғасырлық достық
– Қазақстан мен Қытай арасындағы экономика өте тығыз байланысқа ие екенін атап өттіңіз. Дегенмен, экономиканың ауқымы жөнінен алшақтықтар көп. Бұл ретте Қазақстан Қытайды және керісінше Қытай Қазақстанды қалай қабылдайды?
– Қазақстан мен Қытай экономикаларының ауқымына қарамастан, расымен тығыз экономикалық байланыстарды дамытып отыр. Бұл байланыстар өзара сыйластық пен әріптестікке жол ашады. Қазақстан Қытайға стратегиялық серіктес ретінде қарап, инфрақұрылым, энергетика және логистика салаларында ауқымды жобаларды жүзеге асыруда. Біз Қытайды жоғары технологиялар, сапалы тауарлар және бай мәдениет елі ретінде қабылдаймыз.
Өз кезегінде Қытай Қазақстанды ""Бір белдеу, бір жол"" бастамасының маңызды бөлігі ретінде, тарихы мен пайдалы ресурстары бай және бастысы әріптестікті дамытуға әлеуеті зор ел ретінде бағалайды. Қытайлықтар қазақстандықтардың қонақжайлығы, ашықтығын және өзара тиімді байланыстар орнатуға дайын екендігін ерекше атайды. Екі ел де бір-бірін сенімді серіктес ретінде қабылдайды, бұл – біздің халықтар арасындағы сенімді арттыру жолындағы маңызды жетістік.
Бағдарлама шаралары аясында менімен танысқан жергілікті тұрғындар Қазақстаннан екенімді білгенде, ерекше ықылас танытқаны қуантты. Олар біздің президентіміз Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевты жақсы сөзбен еске алып, екі ел арасындағы халықаралық қарым-қатынастың жоғары деңгейін атап өтті. Тағы бір байқағаным, Қытайдың қарапайым тұрғындары арасында Қазақстан туралы танып-білуге деген қызығушылық жоғары.
Бейжің орталығындағы Абай ескерткішіне барғанда да ерекше әсер алдым. Бұл – үлкен құрметтің белгісі. Жүрген жерімде қазақстандық және қытайлық композиторлар Бақытжан Байқадамов пен Си Синхайдың достығы жайлы айтып жүрдім. Бұл әңгімеге қызығушылық танытқандар өте көп болды.
– Қытай – географиялық тұрғыдан Қазақстанды басып озатын санаулы елдің бірі. Қанша және қандай қалаларында болып үлгердіңіз?
– Қытайдағы естен кетпес 4 айда 11 қалада болдым. Олар: Бейжің, Шанхай, Ханчжоу, Сяошань, Сиань, Хух-Хото, Иньчуань, Нинбо, Чэнду, Лянчжу, Анцзи, сондай-ақ Тяньчи аралы. Олардың әрбірі менің жүрегімде терең із қалдырды.
Бейжіңде Ұлы Қытай қабырғасына үш мәрте көтерілсем, Ханчжоудағы Батыс көлінің сұлулығы тамсандырды. Ал Шаосин мені шай плантацияларының әлеміне сүңгітті. Чэндуда сүйкімді пандалармен танысып, хогоның дәмін таттық. Хух-Хото мен Нинбода ондаған шақырым жолды велосипедпен жүріп өттім. Мұның бәрін неліктен тізбелеп отырмын? Айтпағым – әрбір қала бір-біріне ұқсамайтын өзіндік ерекшелігімен есте қалды. Қытай – бір ел болғанымен, әр өңірінің мәдениеті әркелкі және Қытайды тану үшін оның бәрімен де танысу қажет.
Ішкі Моңғолияның көрнекі жерлерін аралау кезінде бізге ұлттық киімдерді киіп көруге ұсынды. Моңғолдар – бізге жақын халық. Сондықтан, ұсынысқа ерекше қуанып, олардың ұлттық киімін киіп, айналамдағы жандарға ""Міне, мен енді Бөртемін"" дедім. Оның сырын сұрағандарға жауабым дайын еді: Ұлы Шыңғыс хан мен оның қазақтың сұлу қызы Бөртемен арадағы әдемі махаббат оқиғасын баяндап бердім. Бұл оқиға шетелдік журналистер мен қатар, жергілікті тұрғындарды таң қалдырып, қызығушылығын оятты.
Оқи отырыңыз: Қазақстан мен Қытай білім саласында бірлескен жобалар жасайды
– Қазақстан мен Қытай қандай бағыттарда әріптестікті дамыта алады деп ойлайсыз?
– Біздің елдер үшін жасыл технологиялар, ауыл шаруашылығы және туризм салаларында әріптестікті тереңдету мүмкіндіктері мол. Қазақстан үшін Қытайдың урбанизация мен технологиялар салаларындағы тәжірибесін зерттеу пайдалы болар еді. Сол секілді Қытай үшін тұрақты энергетика салаларындағы қазақстандық зерттеулер мен тәжірибелер артық болмайды. Екі ел арасындағы мәдени байланыстарды да күшейту халықтар достығын дамытуда маңызды рөлге ие.
– Сіздің сапар аясындағы репортаждарыңыз қазақстандықтардың Қытай туралы пікірін өзгертті деп ойлайсыз ба? Кері байланыс болды ма?
– Иә, менің оқырмандарым арасындағы қызығушылық танытып, оң пікірін айтқандар көп. Көп адам Қытайдың мәдениеті, технологиялары және білім алу мүмкіндіктері жайлы сұрап жатты. Соған сай, оқырмандарыма сұранысына орай ақпарат беруге тырысып отырдым. Екі ел арасындағы ""достық көпірін"" нығайтуға әлі де күш саларым анық.
– Болашақта Қытайға тағы да барар ма едіңіз? Бұл елмен байланысты жаңа жоспарларыңыз бар ма?
– Мен атақты француз киім модельері Кристиан Диордың сүйікті моделі, Азия елдерінен шыққан алғашқы сән саласының аруы, қазақ қызы Алла Ильчун дүниеге келген Харбинді көргім келеді. Оның әкесі  Қуанхан Елшін ол жақта темір жол құрылысына қатысқан. Демек, ол кісі секілді біршама қазақ ұлтының өкілдері Харбин қаласының құрылысына өз үлестерін қосқанын біреу білсе, біреу білмес. Жақын жылдары белгілі композитор Бақытжан Байқадамов пен Син Синхайға арналған ескерткіш орнатқан Гуанчжоудың көшелерін аралауды армандаймын. Синьцзянға барып, жергілікті тұрғындармен бірге қазақтың дәстүрлі әндерін шырқау да ойымда бар. Қытайға әрбір сапар – бұрынғыға ұқсамайтын жаңа әсер сыйлайды, сондықтан иә, бұл елге баруға мүмкіндік туса, құр жібермеймін. Тіпті, егер маған CIPCC бағдарламасына қатысуға тағы мүмкіндік берсе де, одан бас тартпас едім.
Оқи отырыңыз: Қазақстан мен Қытай өзара тауар айналымын екі есеге арттырады
– CIPCC бағдарламасы сіздің кәсіби жолыңыз – журналистикадағы бағыт-бағдарыңызға әсер етті ме?
– Мен журналистикаға жұмыс ретінде қарамаймын. Бұл – менің миссиям. Біз – сұрақ қоятын, шындықты іздеп табатын және сол арқылы адамдардың басын қосатын халықпыз. Ал ақпараттан қуатты ештеңе жоқ. Ол әлемді біріктіре де, құрта да алады. Сондықтан, журналист ретінде бізге жүктелген жауапкершілік өте ауыр.
CIPCC бағдарламасы маған жаңа білім мен тәжірибе сыйлады. Біз Қытайға жан-жақты қырынан келіп, тереңіне бойлап таныстық: саяхаттадық, адамдармен сөйлестік, мәдениеті мен дәстүрлерін, заманауи жетістіктерін зерттедік. Біз әлемге әрі кеңірек, әрі үңіле қарауды үйрендік.
Бұл ретте әлемнің көптеген елдеріндегі әріптес журналистерге ризашылығымды білдіремін. Біздің арамызда сыйластық пен әріптестікке негізделген берік байланыс орнады. Бұл байланыстарға баға жетпейді және мен олар біз өз елімізге тарап кеткеннен кейін де мығым болып қала береріне сенімдімін.
Сондай-ақ, CIPCC бағдарламасына, біздің оқытушыларымыз мен тәлімгерлерімізге де алғыс айтамын. Төрт айда алған білім мен әсерлер маған өмір бойы азық болары анық!
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Журналист Ғазиза Ұзақ Қазақстан мен Қытай арасындағы байланыстардың бүгіні мен болашағы туралы,,2025-01-21T13:44:39+05:00
neke-zangyrtu-trendke-ainaldy-bul-san-be-alde-salt-pa,informburo.kz,"Неке жаңғырту трендке айналды. Бұл сән бе, әлде салт па",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/neke-zangyrtu-trendke-ainaldy-bul-san-be-alde-salt-pa,"Соңғы жылдары Қазақстанда неке жаңғырту рәсімі танымал бола бастады. Әсіресе, белгілі өнер адамдары мен танымал тұлғалар некелерін қайта жаңартып, бұл рәсімнің қоғамда талқылануына себепкер болып жүр. Бұл үрдіс қайдан шықты? Ислам дінінде мұндай рәсім бар ма? Дінтанушылар бұл туралы не дейді?
Былтыр белгілі әншілер Қыдырәлі Болманов пен Қарақат Әбілдина күміс тойын атап өтіп, неке жаңғырту рәсімін жасаған еді. Ол үшін тойға 25 жыл бұрын әншілердің некесін қиған Лесбай қажы арнайы келген. Бұл туралы:
""25 жыл бұрын некемізді қиған Лесбай қажы, міне, бүгін, күміс тойымызға арнайы қонақ болып келіп, неке жаңғырту рәсімін жасадық. Бұл да Алланың бір жоспары, біздің отбасымызға деген ерекше сыйы деп білеміз. Тілегін жаудырған жақсы адамдарым, сіздерге де осындай той жұғысты болсын!"", – деп жазды Қарақат Әбілдина.
A post shared by Karakat Abildina (@karakat_a)
Оқи отырыңыз: Мәһірге машина сұрау дұрыс па? Ақ некенің шарты қандай?
Тағы бір мысал – теолог Алтындан Халел мен оның жолдасы Умра қажылығы кезінде Арафат тауында некелерін жаңартқан. Олар бұл рәсімді өздерінің отбасылық өмірін одан әрі нығайту мақсатында жасағандарын айтқан .
A post shared by АЛТЫНДАН ХАЛЕЛ|ТЕОЛОГ|ЖЕНСКИЙ КОУЧ|ОБУЧЕНИЕ ИСЛАМУ•НАМАЗУ•КОРАНУ (@altyndan_khalel)
Психолог Құралай Ошақбаева да (әлеуметтік желіде Құралай ханым деген атпен танымал) жолдасымен бірге Үндістанға барып, үнді дәстүрімен некесін жаңғыртып, бұл рәсімнен ерекше әсер алғанын әлеуметтік желіде бөлісті.
A post shared by Құралай Ханым (@quralai_hanum)
Желі қолданушыларының кейбірі танымал тұлғалардың бұл әрекетін құптап, ізгі тілек білдірсе, кейбірі сынға алып, құптамады. Бірі ""жастарға"" бақыт тілесе, екіншісі ""Ислам дінінде мұндай рәсім бар ма еді?"" деп жазды.
Ал Құралай Ошақбаева сынға алған оқырмандарына бұл рәсімді контент үшін жасағанын айтты.
""Шри-Ланка дәстүрінде бар неке жаңғыртуды біз де жасадық. ""Үнді махаббаты"" болып, 25 жұп некемізді жаңғырттық. Отбасылық достарымызбен жылдағы дәстүріміз әдемі жалғасты. Өз өмірімізден кино жасаймыз деп, сөзге қалдық. Бұрыш-бұрышта тығылып, әр нәрсені бүлдіріп, арақ ішіп, неше түрліні көрсетіп жүргендер бар емес пе?! Оның қасында бала кезден көріп өскен үнді фильмдерін өз көзімізбен көріп, бөтен емес, өз байымызбен, өзіміз үшін естелік етіп контент жасап жатқан жоқпыз ба"", – деп жазды психолог.
Жалпы әлеуметтік желілерде  #некежаңғырту тегімен бірнеше видео табуға болады. Онда кей жұп бұл рәсімді үйленгендеріне бірнеше жыл толуына байланысты өткізгенін, екінші бірі жас кезінде мұсылманша некесі қиылмағандықтан жаңғыртқанын жазған.
Оқи отырыңыз: Неке шарты неге жасалмайды?
Теолог Нұрлан имам Байжігітұлы шариғатта ажыраспаған адамдардың неке жаңғырту ұғымы жоқ екенін айтады.
– Неке – ер-азаматтың нәзік жүректіге бір-ақ рет беретін ауыр серті, уәдесі, сөзі, аманаты, ""Осы әйелді қаладым, ие боламын!"" деп, Жаратушыға бір-ақ рет беретін анты. Неке – ерлі-зайыптыны бір-біріне байлау болса, талақ – соның шешілуі яки үзілуі. Шариғат тілінде некенің ұлы шарты – ""Ижап"" және ""Қабул"". Екі жастың мұсылман болуынан бастап, куәлер, неке сыйлық, ата-ана ризалығымен ұштасады. Дегенмен, неке анты бір-ақ рет беріледі. Яғни, шарттарымен неке бір-ақ рет қиылады. Қолымыздағы телефонның жаңартулары сияқты, бір рет қиылған некенің жаңартулары болмайды.
Мысалы, ерлі-зайыптылар ренжісті, арада үлкен дау-жанжал болды, екеуі екі жаққа кетті делік, алайда талақ сөзі айтылмады. Содан 1 жыл, 10 жыл, 100 жыл, тіпті, 1000 жыл бөлек тұрсын, сол әуелде бір рет қиылған некесі талақ түспейінше, сот бұзабаса, сол қалпын, күйін сақтап тұра береді.
Ал талақ түсіп, ресми ажырасқан ер мен әйел райынан қайтса, оның өзінде үш талақ берілмесе, қосылған кезде неке қайта қиылады. Осыны ел ішінде ""неке жаңғырту"" деп атап кеткен. Тағы айтамын, неке – ойнайтын дүние емес. Бар болса – бар. Жоқ болса – жоқ. Ойнауы, қалжыңдасуы да, у-шумен айтуы да, керек десеңіз, мастығы да есепке өтеді. Сонымен бірге, мемлекеттік заңды некені бұзып, өкіметті алдап, бірге тұра беру де зинаға барған жол екенін білген жөн, – деп түсіндірді имам.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әлеуметтік желілерде  #некежаңғырту хэштегімен бірнеше видео табуға болады.,,2025-02-20T14:00:00+05:00
oraza-aldynda-kimder-check-up-otui-tiis-zane-asygyp-qalmau-usin-ne-isteu-kerek,informburo.kz,Ораза алдында кімдер check-up өтуі тиіс және ашығып қалмау үшін не істеу керек,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/oraza-aldynda-kimder-check-up-otui-tiis-zane-asygyp-qalmau-usin-ne-isteu-kerek,"Қасиетті Рамазан айында бірінші рет ауыз бекіткен жан ашығу, шөлдеу, дәрумен жеткіліксіздігі, ұйқының бұзылуы және ағзадан аммиак иісінің мүңкіп шығуы секілді қиындықтармен бетпе-бет келуі мүмкін. Осы орайда Nutri Kaz (Қазақстанның тамақтану бойынша дәлелді мамандар қоғамдастығы) мүшесі, фитнес жаттықтырушы, нутрициолог Рамзан Чемурзиев осы қиындықтарды қалай алдын алуға болатыны туралы әңгімеледі. Маманның айтуынша, барлық тағамның өз құндылығы бар және ең бастысы – баланс сақтау.
– Ауыз бекітер алдындағы чек-ап – кімдерге Ораза ұстаған жақсы, кімдерге керісінше болмайды?
– Дінде жазылғандай Оразаны дені сау адам ұстағаны абзал. Белгілі бір тағамдарға тыйым салмайтындықтан және ағзаға кері әсерін тигізбейтіндіктен, Ораза салауатты өмір салтының бір бөлігі. Алайда күндізгі уақытта мүлдем тамақ жеуге және су ішуге болмайтындықтан, созылмалы ауруы бар адамдарға кері әсерін тигізуі мүмкін.
Диабет, гипертония, жүрек, бүйрек, асқазан-ішек жолдары және тамақтану тәртібінің бұзылуы секілді аурулары бар адамдардың ауыз бекітпес бұрын дәрігерге қаралғаны абзал. Қант пен су балансын реттеуді қажет ететін қарияларға да медициналық бағалау қажет.
Нутрициология тұрғысынан алып қарайтын болсақ, Ораза алдында арнайы барып чек-аптан өту қажет емес. Бірақ ауырып жүрген адам болса, дәрігермен кеңескені абзал. Өз бетінше диагноз қою мен арнайы көрсеткіштерсіз анализ тапсырудың пайдасы жоқ.
– Ораза алдында қандай мөлшерде ақуыз, май және көмірсулар жеу қажет – балансты қалай сақтаймыз?
– Рационның баланста болуы Оразаға дейін де, кейін де маңызды, сондықтан бұл кеңестер әрдайым пайдалы болмақ.
Калория есептейтіндер үшін (спортшылар, не жейтінін жіті қадағалайтындар):
Ақуыздар:
Майлар:
Көмірсулар:
Жасұнық:
""Пайдалы тәрелке"" тәсілін ұстанатындар үшін (калорияны есептемей):
Порцияны таразысыз қалай есептеуге болады:
Су режимі:
Ораза кезіндегі дискомфортты төмендету үшін гидратацияны ұстану маңызды:
✔ рұқсат берілген уақытта суды аз порциямен ішу;
✔ шөлдегеніңізге қарай өзіңіздің нормаңызды ішу (Ораза кезінде дұрыс бағалап, суды минимумға жеткізбеу пайдалырақ);
✔ зәр түсіне зер салыңыз: ашық сары су мөлшерінің жеткілікті екенін көрсетеді, қара сары – жетіспеушілігін білдіреді;
✔ кофеиннен бас тартып, қант мөлшерін азайту және тұз нормасын ұстану (ДДСҰ кеңесі бойынша тәулігіне 5 грамнан асырмау), бұлардың барлығы адамды шөлдетіп, ағзаны сусыздандырады.
Оқи отырыңыз: Ораза-2025: Бірінші тарауық намазы 28 ақпанда оқылады
– Дәрумендер мен минералдар дефициті – оларды алдын ала толықтыру неліктен маңызды?
– Дәрумендер ""дефицитімен"" дәрігерлер айналысады. Ол сараптаманың референтті мәніне қарамайды, белгілерге зер салады. Сол себепті өз бетінше диагноз қойып, дәрумендер тағайындаудан айтарлықтай пайда жоқ.
Темір, D және B12 дәрумендері, магний және электролиттердің дефициті Ораза кезінде адамды әлсіретіп жіберуі мүмкін. Десек те көп нәрсе ауыз бекіткенге дейінгі өмір салтына байланысты. Егер адам дұрыс тамақтанып, ауыр аурулармен ауырмаған болса, Ораза кезінде денсаулығына қатысты ешқандай қиындық болмайды.
Рамазан – уақытша ауыз бекіту, бұл кезде дефициттер қатты біліне қоймайды. Алайда анамнезде дәрумендер жетіспеушілігіне қатысты патологиялар болса, қауіп деңгейі арта түседі.
Қосымша ақпарат:
Тек Ораза кезінде ғана емес, күнделікті өмірде де тамақтануға көңіл бөлу қажет. Сол кезде режимнің уақытша өзгеруі еш қиындық тудырмайды. Қазір кеңестерді оқи отырып оларды бірден қолдану маңызды, сондай-ақ оларды Оразадан кейін де ұстанған жөн!
– Қандай суперфудтар Оразаны жеңіл өткеруге көмектеседі?
– Рациондағы әрбір өнімнің өзіндік пайдасы бар, белгілі біреуін алып ""ерекше пайдалы"" деп бөліп-жарған дұрыс емес. Бастысы – тағам топтарының алуантүрлілігі және олардың арасындағы баланс.
Тамақтану өнімдерінің басты бес тобы бар: көкөністер, жемістер, астық тұқымдастар, ақуыз және сүт өнімдері. Толыққанды тамақтану және деннің сау болуы үшін осы топтардағы тағамдардың барлығын араластырып тұтыну қажет. Себебі олардың әрқайсысында ағзаға қажет маңызды деген макро- және микроэлементтер бар.
Кейбір топтардың ішкі санаты бар. Сол себепті тағамдық тізбектегі маңызды құрауыштар спектрі ұлғаяды.
Жемістер де көкөністер секілді иммунитет пен жалпы денсаулықты нығайтатын дәрумендер мен антиоксиданттарға бай. Олар – табиғи қант пен жасұнықтың таптырмас көзі. Астық тұқымдастар (жарма, нан, макарон өнімдері) ағзаны энергияның қайнар көзі – көмірсулармен қамтамасыз етеді. Құрамында жасұнық, В тобындағы дәрумендер және минералдар көп болатындықтан, бүтін дәнді өнімдерді таңдаған жақсы. Ақуыз өнімдеріне ет, балық, жұмыртқа, бұршақ тұқымдастар, жаңғақтар және дәндер жатады. Олар ұлпалардың өсіп, қайта қалпыну келуі, бұлшықеттің нығаюы және ферменттер мен гормондардың дұрыс жұмыс істеуі үшін қажет. Сүт өнімдері (сүт, ірімшік, йогурт, айран) асқорыту жүйесі мен сүйектің саулығына қажетті кальций, ақуыз, пробиотиктерге бай.
Осы топтағы өнімдерден тұрақты баланс сақталған рацион деннің саулығы және энергиямен қамтамасыз етеді.
Ал Ораза кезінде өзіңізді жайлы сезінуге келесі тағамдар көмектесе алады :
✔ субөнімдер – темір мен В тобындағы дәрумендердің қайнар көзі;
✔ көже – күндіз ауыз бекіткен соң асқазан-ішек жолдарына жайлы;
✔ құрма (кептірілген жемістер) – ауыз бекіту мен ауыз ашарға жылдам энергия береді және оны өзіңізбен бірге алып жүрсеңіз болады;
✔ айран, йогурт – ішек микрофлорасын қалпына келтіретін пробиотик;
✔ жаңғақтар мен дәндер – магний мен майлардың қайнар көзі;
✔ көк шөп пен көкөністер – минералдар мен микронутриенттер, ас қорыту жүйесін қолдау;
✔ ферменттелген көкөністер – микробиота саулығына қажет;
✔ майсыз ет пен балық – ағзаның құрылысына қажет аминқышқылдары;
✔ бүтін дәнділер – тойымдылық сезімін береді;
✔ картоп – тойымдылық сезімін беру индексі жоғары.
Бұл тізімді үздіксіз тарқата беруге болады, тоқ етері – бір ғана ""суперфудты"" жемей, әртүрлілік пен балансты сақтау.
Оқи отырыңыз: Шаш кесу, тырнақ бояу, тіс жұлдыру, екпе салдыру. Ораза ұстаушыға не рұқсат, неге тыйым салынған?
– Дофамин детоксы – ауыз бекітуге қалай дағдыланып, мотивацияны сақтап қалуға болады?
– Ауыз бекіту – күн жарықта су мен тамақтан бас тарту ғана емес, сондай-ақ өз әдеттеріңді қайта қарауға мүмкіндік. Көп адам кофе, қант, көңіл-күйге байланысты жейтін тіскебасарлар секілді үдеткіштерден бас тартады, тіпті әлеуметтік желіге кірмеуді жөн көретіндер бар (неге? – деген талас тудыратын сұрақ). Сондай-ақ зиянды әдеттерден – ең тамаша нұсқа – ерік-жігерді күшейтіп, Оразадан кейін де бас тарту...
Көп жағдайда адамдар күндіз ұйықтап, ауыз ашатын уақытты күтеді. Керісінше белсенді болып, пайдалы жұмыстармен айналысуға болады – денсаулық, өзіңіңізді дамыту және рухани жаттығулар.
Ауыз бекітуге дағдыланып, мотивацияны жоғалтып алмас үшін келесі қағидаттарды ұстануға болады:
– Ауыз бекітерде қалай тамақтанған пайдалы – асқазанға ауыртпалық түсірмейтін жеңіл таңғы ас қандай?
– Сәресі – ауыз бекітер алдындағы соңғы тамақтану болғандықтан, ол тойымды және асқазан-ішек жолына ауыртпалық түсірмейтіндей болуы керек. Оның мақсаты – ауыз ашар уақытқа дейін ағзаны сұйықтық және энергиямен қамтамасыз ету.
Басты кеңестер:
✔ Ақуыздар . Тойымды әрі бұлшық етті нығайтады. Жеңіл қайнар көздері – жұмыртқа, сүт өнімдері (қатық, ірімшік және йогурт).
✔ Күрделі көмірсулар . Тұрақты энергиямен қамтамасыз етеді. Ең тиімдісі – сұлы жармасы, қарақұмық, бүтін дәнді нан.
✔ Майлар . Тоюға көмектеседі. Жаңғақ, дәндер, авокадо және сары май жарайды.
✔ Жасұнық . Ас қорытуды жақсартады және тойып жүруге көмектеседі. Оның қайнар көздері – көкөністер, жасыл шөп және бүтін дәнділер.
✔ Көп су ішу . Ауыз бекітер алдында аз-аздан бөліп көбірек су ішу қажет. Кофеин мүлдем тұтынбаған абзал.
✔ Ішуге болатын сусындар : су, шөптен жасалған шайлар, дәндер араласқан айран немесе йогурт.
Неден бас тарту қажет:
✔ Тым тұзды және ащы тағам – күндіз қатты шөлдетеді.
✔ Қуырылған және майлы тағам – асқазан-ішек жолдарына ауырлық түсіреді.
– Ауыз ашар кезінде көп тамақ жеп қоймау үшін не істеу керек?
– Ауыз ашар дегеніміз – күндіз ауыз бекіткен соң ішетін бірінші тағам. ""Шартты ашығудан"" дұрыс шығу маңызды, бұл асқазан-ішек жолдарына ауыртпалық түсіруден сақтандырады.
Неден бастаған дұрыс:
Жеген пайдалырақ:
Оқи отырыңыз: Ораза қазасы немесе қарызы. Оны қалай өтейді?
– Ауыз бекіткен уақытта сергек жүру үшін не істеуге болады?
– Рамазан кезінде ағза жаңа режимге үйрене бастайды, шаршау – табиғи реакция. Сергек жүру үшін келесілерді жасау қажет:
Бастысы – су, тамақтану және ұйқы балансын сақтасаңыз, ағзаңыз жаңа режимге тез үйренеді.
– Агрессия мен есеңгіреп жүру – ауыз бекіткен уақытта аммиак деңгейін қалай төмендетуге болады?
– Ауыз бекіткен уақытта адамның ағзасы жаңа режимге бейімделуге тырысады. Яғни тамақтану, ұйықтау тәртібі өзгеріп, ас тұтыну арасы ұзаратындықтан, келесі салдары болуы мүмкін:
Бұл белгілер бірнеше фактормен байланысты:
Бастағы ""тұман"" мен агрессияны қалай басуға болады?
Аммиак туралы
Ауыз, тері және зәрден шығатын аммиак иісі кетозбен байланысты болуы мүмкін – бұл ағза отын ретінде майларды қолданатын табиғи процесс. Егер рационда көмірсулар азайып, ақуыздар көбейсе, аминқышқылдар толығымен ыдырап, аммиактың көбірек түзілуіне алып келеді.
Дені сау адамның бауыры аммиакты несепнәрге айналдырып зәр арқылы шығарып тастайды. Алайда ақуыз көп болса, бұл процесс баяулап, адамнан жағымсыз иіс шығуы мүмкін.
Аммиак деңгейі мен дискомфортты қалай төмендетуге болады?
Көмірсулардан бас тартпау – күрделі көмірсулар (бүтін дәнді өнімдер, көкөністер, жемістер) ағзадағы процесс пен бауырға түсетін салмақты азайтуға көмектеседі.
Оқи отырыңыз: Пітір мен підия. Рамазан айында берілетін садақалар қандай?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2025 жылғы тарауық намазын оқу 28 ақпанда басталады. Ал оразаны 1 наурыздан бастап ұстау шарт.,,2025-02-27T16:16:16+05:00
paterdi-bastapqy-zarnasyz-qalai-nesiege-aluga-bolady-zane-bul-turaly-srapasylar-ne-deidi,informburo.kz,Пәтерді бастапқы жарнасыз қалай несиеге алуға болады және бұл туралы срапашылар не дейді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/paterdi-bastapqy-zarnasyz-qalai-nesiege-aluga-bolady-zane-bul-turaly-srapasylar-ne-deidi,"Ипотека бағдарламаларына қатысу үшін бастапқы жарна, яғни үй сомасының белгілі бір пайызын төлеу қажет. Мемлекеттік бағдарламаларда бастапқы жарна 10%-дан басталады. Ал бастапқы жарна пайызы көп болса несие сомасы да, ай сайынғы төлем де азаяды. Қарыздың белгілі бір бөлігін төлеу банк үшін де, қарыз алушы үшін де маңызды. Қарыз алушының банк алдындағы жауапкершілігі артады.
Адамдар ипотекалық несие алайын десе қолында ақшасы болмайды. Мұндайда не істеу керек? Ешқандай ақша жинамай пәтер алуға бола ма? Информбюро порталы анық-қанығын баспана нарығы сарапшыларынан сұрап білді.
Бастапқы жарнасыз пәтер алудың заңды жолдарының бірі – басқа үйді кепілге қойып ипотека рәсімдеу . Сатып алынатын пәтерден басқа тағы бір үйді кепілге ұсыну қажет. Қазақстанда кейбір банктерден осы шартпен несие алуға болады. Кепілге қоятын мүлік банк беретін қарыз сомасының белгілі бір бөлігінен аз болмауы керек. Кейде құрылыс компаниялары да қосымша кепілмен бастапқы жарнасыз пәтер сатып алу акциясын өткізеді.
Тағы бір жолы – үйді не көлікті жаңа баспанаға айырбастауға болатын Trade in бағдарламасы. Кейбір құрылыс компаниялары ескі пәтерді немесе автокөлікті жаңа пәтерге айырбастауға мүмкіндік береді. Компанияның қайта сату бөлімшесі мүлікті сатуға көмектесіп, ақшаны жаңа пәтердің ақысына жұмсайды.
Құрылыс компаниялары жаңа салынған үйлерді бөліп төлеу әдісін ұсынады. Кейде пәтер ақысын бастапқы жарнасыз бөліп төлеуге болады. Алайда бөліп төлеу мерзімі ұзақ болмағандықтан ай сайынғы төлем көп шығады.
Алайда бастапқы жарнасыз үй несие рәсімдегенде қарыз сомасы көбейеді. Кейде брокерлер заңсыз әдістермен бастапқы жарнасыз ипотека рәсімдеу қызметін ұсынады. Мұндайда сақ болу қажет.
Оқи отырыңыз: Ипотекамен үй алғанда қалай ақша үнемдеуге болады
Мадина Болатханқызы, баспана нарығының сарапшысы:
– Бастапқы жарнасыз үй алу деген ресми түрде жоқ. Дегенмен табыс көзі бар болса және төлем қабілеттілігін растай алса алғашқы жарнаны да, ипотеканы да рәсімдеуге болады. Мұны нарықта жасап жүрген адамдар бар. Қарапайым ғана мысал: 7-2-25 бағдарламасына қатысып, 20 миллион теңгені қарызға алса ай сайынғы төлем 143 мың теңгеден шығады. Ипотека рәсімдегеннен кейін бес миллион теңге несие алып, бастапқы жарнаға құюға болады. Бес жылға есептесек 22 пайызбен 143 мың шығады. Егер осы екі төлемді үй алып жатқан адам төлеуге қиналмаса және жалақысы ресми түрде 600 мың көлемінде болса ипотека рәсімдей алады. Не болмаса ерлі-зайыптының бірі тұтынушы кредит алып, екіншісі өз атынан ипотека рәсімдейді. Бастапқы жарнаны жинамай-ақ үй алудың бір жолы осы.
Құрылыс компаниясы ұсынатын бөліп төлеу әдісі несие тарихы бұзылған, үйді бірден сатып ала алмайтын, бірақ та мәжбүрлесе ай сайын төлей алатын адамдарға жақсы мүмкіндік. Үйге кіргенге дейін бастапқы жарнаны бөліп төлейді. Межеге жеткеннен кейін үйдің кілтін береді де, қалғанын ай сайын бөліп төлеп тұрады. Қанша жыл пәтер жалдап, ақша жинай алмайтын, бірақ ақша таба алатын адамдар болады. Сондай адамдар үшін өте жақсы мүмкіндік.
Үй аларда келісімшартты мұқият оқу қажет. Мысалы, құрылыс компанияларынан бөліп төлеу арқылы сатып алғанда бір-екі ай төлей алмай қалсаңыз сізге қандай шара қолданылатынын, пайызы қанша екенін біліңіз. Келісімшарт талаптарын орындай алса ғана бөліп төлеу әдісімен үй пәтер сатып алған дұрыс. Көп жағдайда басында пайыз төлейді, одан кейін қарызды төлейді. Барлығы үй алатын адамның таңдауына байланысты. Халық үй алып жатыр, пәтер қымбаттап, пайыз жоғарылап жатыр. Барлық адам үй алып қалғысы келеді. Банктің, құрылыс компанияларының талабына келісіп, көзді жұмып үй алып жатқандар көп.
Ал нотариуссыз, банкке жүгінбей өзара келісіп алатындар өте аз. Қазір халық сауатты. Компаниялар да өзін жақсы қорғайды.
Оқи отырыңыз: Ипотека-2025: Қазақстандықтар баспаналы болу үшін қандай бағдарламаларға дайындалуы қажет
Қайрат Қожанов, баспана нарығының сарапшысы:
– Бастапқы жарнасыз үй алуға болады. Қазақстанда ресми түрде екі банк қана рұқсат берген. Бастапқы жарна құймайтын болсаңыз орнына дәл сол сомаға тұрарлық пәтер не жер үйді кепілге қойсаңыз болады. Бірақ мұндайда ол үй де, сатып алып жатқан үйіңіз де кепілге қойылады. Кепілге қойып жатқан үйіңіз кез келген адамның үйі болса болады. Бастысы келісімін берсе болды.
Банктер бастапқы жарнаны бекерден-бекер талап етпейді. Банктер қарызды бастапқы жарнасыз беретін болса және оны сіз төлей алмасаңыз ақшаны толық қайтарып алуы үшін соттасуы керек. Банк сотқа, коллекторға беремін деп шығынданады. Сондықтан шығындалмас үшін кемі 20% бастапқы жарна сұрайды. Бастапқы жарнасыз ипотекалық несие алса, банктің пайыздық мөлшерлемесі де көбейеді. Нәтижесінде ай сайын төлейтін ақы көп болып кетеді. Банк адамның несие тарихына, табысына қарап несиені төлей алатынына көз жеткізеді. Бастапқы жарнаны жинай алмаса кейін несиені де төлей алмайды деп шешуі мүмкін.
Бірақ та бастапқы жарнаны жинай алмаса да, қарызды ай сайын төлей алатын адамдар бар. Себебі олар пәтер жалдап, ай сайын пәтерақы төлейді. Мемлекет оларға да тиімді бағдарлама қарастырса екен. Бастапқы жарнаны он пайызға түсіріп, несиені төлеу мерзімін ұзартса деген ұсынысым бар. Бізде ең көп дегенде 25 жылға береді. Ресейдегідей 35 жылға созса ай сайынғы төлем төмен болар еді.
Ал бастапқы жарнасыз бөліп төлеуді заңды түрде рұқсат қағазы бар ұйымдар ғана жүзеге асыруы керек. Кейбір құрылыс компанияларында бөліп төлеу мүмкіндігі қарастырылған. Бірақ та бөліп төлеу көбіне екі жаққа да тиімсіз. Себебі құрылыс компаниясы оны аз уақытқа ғана бере алады. Ай сайын төлеп жатқан адамға бұл ауыр болуы мүмкін. Екі жылға бөліп төлеймін деп алдыңыз делік. Екі жыл бойы үйіңіз компания кепілінде тұрады. ЖШС банкрот болса немесе құрылтайшысы сотталса не салық берешегі болса заңда қарызды қандай мүлкі бар содан өндіріп алу мүмкіндігі берілген. Яғни, сіз сатып алған үй де кепілге алынады. Сондықтан үйді алған адам осындай қатерлерді ескеруі керек.
Ал жеке тұлғамен бөліп төлеуге келісу – өте қауіпті. Үйді атына аударып алған адамға ғана қауіпсіз. Сатып алушы белгілі бір соманы төлеп, үйді атына аударып берсеңіз, қалған соманы төлемей кетуі мүмкін. Сондықтан сарапшы ретінде бөліп төлеуге қарсымын, өйткені елімізде міндеттемелерді толық орындау мәдениеті қалыптаспаған.
Біреудің үйін кепілге қойып немесе брокерлік қызметке жүгініп алам десеңіз басқа банктен шығарып екінші банкке апарып құю процесі кезінде абай болу керек. Алатын үйіңіздің құжаты дұрыс екеніне көз жеткізіңіз. Сіз үшін үйін кепілге қойған кісілердің алдында төлей аламын ба, жоқ па деген жауапкершілігіңіз болуы керек. Төлей алмасаңыз кепілге қойған үйден айырылып қалуыңыз мүмкін.
Тоқетері, Қазақстанда бастапқы жарнасыз үй алу механизмі бар. Оны білікті мамандарға жүгініп, заңды келісімге келе отырып қана алуға болады деп ойлаймын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Бастапқы жарна болса, банк беретін несие сомасы да, қарыз алушының ай сайынғы төлемі де азаяды.",,2025-01-20T16:20:00+05:00
qazaqstanda-audaryspaqtyn-zana-erezesi-azirlenbek-zattygu-alanynan-fotoreportaz,informburo.kz,Қазақстанда аударыспақтың жаңа ережесі әзірленбек. Жаттығу алаңынан фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-audaryspaqtyn-zana-erezesi-azirlenbek-zattygu-alanynan-fotoreportaz,"Алматыда қазақтың дәстүрлі аударыспақ ойыны бойынша жаттықтырушыларға арналған екі күндік семинар өтіп, оған сала мамандары, спортшылар және федерация өкілдері қатысты. Шара барысында 2024 жылғы жүмыс қорытындыланып, үздік жаттықтырушыларды марапатталды. Сондай-ақ, семинар қатысушылары өзекті ережелерді талқылап, оларды жетілдіру жолдарын қарастырды.
Аударыспақ федерациясы ұйымдастырған семинардың спорттың дамуы үшін маңызы зор. Мұндай кездесулерде стратегиялық шешімдер қабылданып, ережелер түзетіледі және жарыстардың жаңа стандарттары қалыптасады. Семинар теория және практикадан тұрды. Қатысушылар ойынның даму стратегиясын, оны халықаралық деңгейде танымал ету механизмдерін және ірі спорттық шараларға интеграциялау перспективаларын талқылады. Аударыспақтың дамуына елеулі үлес қосқан үздік жаттықтырушылар марапатталды.
""Әр өңірден келген жаттықтырушылар мен төрешілерге екі күн семинар өтіп, бүгін ""Даукей"" клубында ережелерді практика түрінде талқылап жатырмыз. 2001 жылдан бері аударыспақтан ел чемпионаты өтіп келеді. Екі жыл бұрын ат үстіндегі күрес халықаралық федерациясы құрылып, Қырғызстанда ат үстіндегі күрестен тұңғыш әлем чемпионаты өтті. Аударыспақ әр елде әртүрлі аталады. Бір мәмілеге келіп, ""Ат үстіндегі күрес"" деген ортақ атау бердік. Федерация президенті Марат Жұманның қолдауымен аударыспақ дамып жатыр. Сәуір айында ересектер арасында алты салмақ дәрежесінде ат үстіндегі күрестен Азия чемпионатын өткізу жоспарланып отыр. Аударыспақ ережесіне жылда толықтырулар енгізіп отырамыз, өйткені спортшылардың жарақаты аз болуы керек"", – деді аударыспақтан ұлттық құраманың бас бапкері Жанбатыр Бекмұсаев.
Жаттықтырушылар мен төрешілер ""Даукей"" көкпар клубына келіп, күннің суығы мен жауған қарға қарамай, алған теориялық білімін іс жүзінде сынауға кірісіп кетті. Беліне бірі көк, бірі қызыл белбеу таққан екі жігіт атқа мініп, әдіс-тәсілдерді көрсетті. Жиналған жұрт ережеге қатысты өз ойын айтып, нені қосып, нені алып тастау керек деп қызу сөз таластырды.
Аударыспақ федерациясы 2023 жылы құрылып, қысқа мерзімде айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізді. Оның басшысы – кәсіпкер және ірі Atasu Group логистикалық холдингінің негізін қалаушы Марат Жұман. Ол ұлттық спортты ел ішінде де, сыртта да белсенді түрде насихаттап келеді. 2024 жылы аударыспақ әлемдік танымалдыққа ие болып, Көшпенділердің Дүниежүзілік ойындарының ресми бағдарламасына енді. Ұлттық құрама спортшылары Алты салмақтың бесеуінде алтын алып, командалық есепте көш бастады.
""Семинарға барлық өңірден аударыспақ спортының мамандары – жаттықтырушылар мен төрешілер шақырылды. Бір жыл бойы өткен жарыстардың қорытындысы және аударыспақ ережесі талқыланады. Қандай әдіс-тәсілдерді алып тастауға не қосуға болатынын ақылдастық. Бұл практика барлық спортта бар. Кеше теория өтсе, бүгін ат үстінде спортшылармен бірге практика өткізіп жатырмыз. Семинар қорытындысы бойынша халықаралық ат үстіндегі күрес федерациясы бекіткен ережеге балама ереже жасалады және биыл елімізде өтетін ресми жарыстардың барлығы осы ережелермен өтеді. Ереженің басты мақсаты – аттар мен спортшылардың қауіпсіздігі, екіншісі – айла-тәсілдерді орындауда спортшының барлық мүмкіндігін шығару және бағалау.  Ресми жарыстарда ұлттық құраманы жасақтап, спортшылар халықаралық жарыстарда осы ережелерге сай өнер көрсетеді"", – деді Ұлттық ат спорты түрлерінен мемлекеттік жаттықтырушы Нұркен Байбуриев.
Ат үстіндегі күрес халықаралық федерациясы өткізген семинарда ортақ ереже талқыланып, федерацияға кіретін 12 елдің барлығы ережені мақұлдаған. Халықаралық жарыстарда Моңғолия, Қырғызстан, Ресей, Өзбекстаннан келген шетелдік төрешілер де төрелік етеді.
""Көп спортшылар белдесу кезінде көп жатып қалып жатыр. Атты пайдаланып жатып қалып, әдіс-айла жасамайтын спортшылар бар. Ондайда қарсыласы қанша айлы жасағанмен бір деңгейде күреспейді. Әр әдіс-айланы жасаған кезде спортшының қауіпсіздігі ескеріледі. Қолы қайырылып кетпеуі керек, басқа да жарақат алмауы керек. Әр облыс өз аттарымен келген кезде аттардың тістеу, тебуі дегенді жібермеуіміз керек. Сондықтан төрешілердің де біліктілігін арттырып жатырмыз. Оның бәріне төрешілер баға береді. Бекіткен ережемен жыл бойы ресми жарыстар өткізіп, жыл соңында әр жарысты талқылаймыз. Барлығы дұрыс болса ештеңе өзгермейді, ал қосымша қосайық деген ұсыныстар болса, ережені қайта қараймыз"", – деді ол.
Қазақстанның аударыспақ ұлттық құрамасы – әлемдік аренада жетекші командалардың бірі. 2024 жылы маусымда Қазан қаласында өткен ат үстіндегі күрестен екінші әлем чемпионатында Қазақстан құрамасы жалпы командалық есепте бірінші орынды жеңіп алып, 4 алтын және 1 күміс медаль иеленді. Негізгі спортшыларды даярлау орталықтары Ақтөбе және Түркістан облыстарында орналасқан. Нұркен Байбуриев аударыспақтан ресми жарыстарға қатысатын спортшылар саны екі-үш есе артқанын айтып отыр.
""Облыстардың бәрінде спорт мамандарымыз жастарды, жасөспірімдерімізді көптеп тартып жатыр. Ұлттық құндылығымыз әрі қазақтың қанында бар спорт болғаннан кейін жастар көптеп келуде. Ақтөбе, Түркістан, Жамбыл секілді облыстар командалық жүйеде алда келе жатыр. Барлық өңірде үйірмелер, жаттықтырушылар жұмыс істейді. Басты мақсатымыз – аударыспақты бұқаралық спорт түріне айналдыру"", – деді мемлекеттік жаттықтырушы.
Аударыспақ – екі салт аттының ат үстіндегі күресі. Жарыстар арнайы дайындалған 15 метрлік алаңда өтеді. Бұл күрес түрі Орталық Азия елдерінде кең таралған. Халықаралық атауы – Horseback Wrestling яғни ат үстіндегі күрес. 2023 жылғы шілде айында Алматыда әлемдік ат үстіндегі күрес федерациясының бірінші конгресі өтіп, оған Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Моңғолия, Қытай, Ресей, Венгрия, Ауғанстан және Түркия делегациялары қатысты.
Жарыс ережелеріне сәйкес, қатысушылар үш жас және салмақ дәрежесіне бөлінеді: жасөспірімдер (15-17 жас), жастар (18-20 жас) және ересектер (21 жас және одан үлкен). Бұл дәрежелер спортшыларға тең жағдай жасап, жарыстарды әділ әрі қызықты етеді.
Алматыдағы семинар ұйымдастырушылары ережелерді жаңғырту және жаттықтырушылар құрамын нығайту арқылы аударыспақты жаңа деңгейге көтеріп, бүкіл әлемде одан да көп жанкүйерлерді тартуға болатынын атап өтті.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл ойын әр елде түрліше аталады. Жалпыға ортақ атауы – &quot;Ат үстіндегі күрес&quot;.,,2025-02-27T15:08:07+05:00
qysqy-aziia-oiyndary-2025-qazaqstan-kimderge-umit-artyp-otyr,informburo.kz,Қысқы Азия ойындары – 2025: Қазақстан кімдерге үміт артып отыр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qysqy-aziia-oiyndary-2025-qazaqstan-kimderge-umit-artyp-otyr,"Қытайдың Харбин қаласында 7-14 ақпан аралығында қысқы Азия ойындары өтеді. Харбин екінші рет Азиаданы өткізгелі отыр. Ұлттық құрама споршылары алғаш рет 1996 жылы Харбинде өткен қысқы Азия ойындарына қатысқан болатын. Қазақстан 2011 жылы дүбірлі доданы қабылдап, споршылар Астана мен Алматыда бас қосты. Одан кейін 2017 жылы Саппорада өтті. Енді міне, сегіз жылдан соң Харбинде Азиада алауы тұтанбақ.
Қысқы Азия ойындары ресми түрде 7 ақпанда ашылғанымен, іріктеу жарыстары 3 ақпанда басталып кетті. Харбинде споршылар қандай спорт түрлерінен сынға түседі? Кімдерден үміт күтеміз? Информбюро порталы осы және өзге де сұрақтарға жауап береді.
Қытайдың ең солтүстігіндегі Хэйлунцзян өлкесінің орталығы – Харбин қысы суық болғандықтан ""Мұз қаласы"" деген атқа ие. Харбин мұздан қаланған мүсіндерімен әлемге танымал. Мұнда жыл сайын мұз және қар фестивалі өтеді. Былтыр ғана Харбин мұз паркі Гиннес рекордтар кітабына енді.
Қысқы Азия ойындары бұл қалада екінші рет өтіп жатыр. 2025 жылғы Азиаданың бойтұмарлары – Бинбин мен Нини атты сібір жолбарыстары.
Биылғы қысқы Азия ойындарына 34 елдің спортшылары қатысады. Олардың қатарына алғаш рет Камбоджа мен Сауд Арабиясының атлеттері қосылды. Соңғы рет Жапонияның Саппоро қаласында өткен додаға Азия Олимпиада кеңесіне кіретін 30 ел мен Аустралия және Жаңа Зеландиядан келген 1 147 спортшы қатысты. Харбинде сынға түсетін атлеттер саны артқан: 1 275 спортшының 755-і – ер, 520-сы – әйел. Олардың 847-сі мұз айдынында өтетін жарыстарға, ал қалған 428-і биатлон, шаңғы жарысы сынды Ябули қаласында өтетін қар спортынан сынға түседі.
Азия ойындарында атлеттер спорттың 6 түрі, 11 дисциплина бойынша 196 медаль жиынтығын сарапқа салады:
Қысқы Азия ойындарының жарыс бағдарламасына алғаш рет ски-альпинизм қосылды.
Азиаданың салтанатты ашылу және жабылу рәсімдері мен жарыстар жеті спорт нысанында өтеді:
Азия Олимпиада кеңесінің құрамына 45 ел кіреді. Ұйымның бас кеңсесі Кувейт астанасында орналасқан.
7 ақпанда Халықаралық Харбин конгресс-көрме және спорт орталығында өтететін ашылу салтанаты өтеді. Шоу бағдарламасы үш бөлімнен тұрады. Шоудың қоюшы-режиссері –  Ша Сяолань. Ол бұған дейін Ханчжоудағы Азия ойындары мен 2022 жылғы Бейжің Олимпиадасының шығармашылық тобында жұмыс істеген. Режиссердің айтуынша, қойылым Азия ойындарының ұраны – ""Қысқы арман, Азия жүрегіндегі махаббат"" тақырыбымен үйлеседі. Бұл тақырып халықтарды спорт және қысқы мәдениет арқылы біріктіру идеясын бейнелейді.
Ұйымдастырушылар шоу барысында жасанды интеллект пен VR сияқты озық технологиялар қолданбақ. Салтанатты шарада мыңға жуық студент өнер көрсетеді. Шоуда Харбиннің мәдениеті мен сәулеті көрсетіледі. Ашылу салтанаты 80 минутқа созылады. Бағдарлама бойынша Харбиннен басқа аймақтарға, одан әрі бүкіл Азияға сапар шегеді. Бала кезден бастап арман қуып, сол армандарды жүзеге асыру жолын көрсетеді.
Салтанатты шара Астана уақытымен 17.00-де басталады. Ашылу салтанатында Қазақстан туын хоккейші Әділ Бекетаев пен шорт-трекші Ольга Тихонова ұстап шығады. Азия ойындарының ашылу және жабылу салтанатын, жарыстарды тікелей эфирде Qazsport арнасы көрсетеді.
Қазақстан құрамасы 6 қысқы Азия ойындарына қатысып, 78 алтын медаль, 62 күміс және 56 қола медаль (барлығы 196) жеңіп алды. Азия ойындарында жалпы есеп бойынша ең көп алтын алған спортшылар – шаңғышылар. Олардың еншісінде 26 алтын бар. Одан кейінгі орында – 19 алтын алған биатлоншылар. Ал шайбалы хоккейшілер Азия ойындарында жеті рет чемпион атанды.
Харбинде Қазақстан атынан 137 спортшы сынға түседі. Олардың арасында әлемдік додаларда жүлде алып, жақсы нәтиже көрсетіп жүрген спортшылар көп.
Азия ойындарында биатлоннан Қазақстан қоржынында 19 алтын медаль бар. Жалпыкомандалық есепте Қытай 15 алтынмен, ал Жапония 11 алтынмен артта келеді. Харбинде Кирилл Бауэр, Әсет Дүйсенов, Владислав Киреев, Вадим Куралес, Александр Мухин, Дарья Климина, Арина Крюкова, Ольга Полторанина, Елизавета Белецкая және Полина Егоровадан үміт күтеміз.
Жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатының жеңімпазы Дінмұхаммед Райымқұлов фристайл-акробатикадан сынға түседі. 2022 жылы қысқы Олимпиадада 15-орын алған Шерзод Хаширбаев былтыр Еуропа кубогының кезеңдерінде жүлделі орындарға ие болды. Әйелдер арасында Аяна Жолдас та Еуропа кубогы кезеңдерінде бірнеше рет жүлде алды.
Мәнерлеп сырғанау тарихына есімі жазылған Михаил Шайдоров та жүлдеге үміткер. 2024 жылы Францияда өткен Гран-при кезеңінде ол үштік аксель мен төрттік тулуп секіріп, ресми жарыста осы комбинацияны таза орындаған алғашқы спортшы атанды. ISU Гран-при финалында өнер көрсеткен алғашқы қазақстандық атлет атанған ол бұл жарыста 253,75 ұпай жинап, бесінші орын иеленді. Ал 2025 жылы Туринде өткен Универсиадада нәтижесін жақсартып, алайда қола жүлдеден бір қадам қалыс қалды. Мәнерлеп сырғанаудан әйелдер арасында Софья Самоделкина да тұғырдан көрінуі мүмкін. Ол енді ғана ересектер деңгейіндегі халықаралық жарыстарға қатыса бастады. Биыл Универсиадада қола жүлдеге ие болды. Алайда Азия ойындарында қыздар арасында Жапония мен Оңтүстік Корея спортшылары көшбасшы саналады.
Конькимен жүгіруден Надежда Морозова фавориттердің бірі болып отыр. Кристина Силаева Әлем кубогы кезеңінде 500 метр қашықтыққа жүгіруден төртінші орын алып, үздіктердің қатарына кірді. Бұл жарыста оны тек екі азиялық спортшы ғана басып озды. Олардың көрсеткіші Силаеваның нәтижесінен алшақ емес. Калгари қаласында өткен Әлем кубогы кезеңінде командалық спринтте Надежда Морозова, Дарья Важенина және Кристина Силаева қола жеңіп алған болатын. Ерлер арасында Евгений Кошкин 100 метрлік қашықтықта жүлдеге таласуы мүмкін. Осы маусымда төрт құрлық чемпионатында жеңіске жеткен Виталий Щиголев те медаль алуға қауқарлы спортшы.
Шорт-трекшілерден де медаль күтуге болады. Олар эстафетада да, жекелей сында да тұғырдан көрініп жүр. Харбинде әлем чемпионатының күміс жүлдегері Денис Никиша, 2011 жылғы Азия ойындарының қола жүлдегері Абзал Әжғалиев сынға түседі. Эстафедада жүлде алған Абзал бұл жолы жекелей сында жеңіске жеткісі келеді. Әйелдер арасында Яна Хан, Ольга Тихонова, Алина Әжғалиева да мықты қарсылас саналады. 2017 жылы Саппорода өткен Азия ойындарында Ольга Тихонова бар әйелдер командасы қола медаль алған еді. Харбинде қазақстандық шорт-трекшілер үшін жүлде алу оңайға соқпасы анық, себебі бұл бәсекеде Жапония, Оңтүстік Корея, Қытай споршылары мықты қарсылас саналады.
Харбинге баратын делегацияның жартысынан астамы – Астана, Алматы қалаларының және Шығыс Қазақстан облысының спортшылары. Қысқы Азия ойындарының чемпиондары биатлоншы Ольга Полторанина мен Дарья Климин, шайбалы хоккейшілер Евгений Рымарев, Роман Старченко, Кирилл Савицкий мен Дмитрий Гренц Харбинге бара жатыр.
Фристайл-акробатикадан жарысқа қатысатын 15 жасар Асан Асылхан ұлттық құраманың ең жас спортшысы атанып отыр. Ал ең егде спортшы – 41 жастағы Денис Власов. Ол алғаш рет ски-альпинизмнен бақ сынамақ.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қазақстан споршылары алты Азиадаға қатысып, барлығы 196 медаль жеңіп алды.",,2025-02-05T16:45:00+05:00
seismologiya-ortalygy-songy-zyldardagy-zer-silkinisteri-alda-quatty-zilzala-boluy-mumkin-ekenin-bildiredi,informburo.kz,Сейсмология орталығы: Соңғы жылдардағы жер сілкіністері алда қуатты зілзала болуы мүмкін екенін білдіреді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/seismologiya-ortalygy-songy-zyldardagy-zer-silkinisteri-alda-quatty-zilzala-boluy-mumkin-ekenin-bildiredi,"""Сейсмологиялық байқау және зерттеулер ұлттық ғылыми орталығы"" ЖШС Информбюро порталының сұраухатына орай, Қазақстандағы сейсмологиялық ахуалға қатысты болжамдарымен бөлісті. Оған сәйкес, күнделікті болып жатқан әлсіз жер сілкіністердің ірі зілзаланың алдын алмайды. Бұл керісінше сол аймақтың сейсмикалық белсенділігі аса жоғары екенін білдіреді. Ал Алматы қаласында және маңайында қатты жер сілкінісінің туындау қаупі әрқашан болады. Жалпы, сейсмикалық процестер мыңдаған жылға созылады. Осы орайда Сейсмологиялық байқау және зерттеулер ұлттық ғылыми орталығының Информбюро порталының сұрақтарына берген жауаптарын ұсынамыз.
Соңғы 10 жылда болған жер сілкіністерінің себептері қандай? Осы себептермен жұмыс жасалды ма?
Алматы қаласының сейсмикалық белсенділігі жоғары. Батыста сонау Жерорта теңізінен басталып, шығысқа қарай созылып жатқан қарқынды сейсмикалық белдемге кіретін Тянь-Шань таулы аймағының солтүстік бөктерінде орналасқан. Тянь-Шань таулы аймағы тектоникалық қозғалыс қарқындылығы жоғары аймаққа жатады. Сондықтан да сейсмикалық қауіп деңгейі жоғары. Бұл аймақта тарихи кезеңнен бастап соңғы 10 жылда үздіксіз болып жатқан әлсіз сілкіністер (орташа есеппен жылына 200-300) – заңды құбылыс. Бұл келешекте күшті сілкіністердің болу ықтималдығы жоғары екендігін білдіреді.
Алматыдағы ғимараттар қанша балдық жер сілкінісіне шыдап бере алады?
Алматы қаласы аумағының есептік сейсмикалылығы – MSK-64 (К) инженерлік шкаласы бойынша – 9 балл. Қалада ғимараттар мен құрылыстарды жобалау және салу 9 балдық әсерді ескере отырып жүргізіледі. Бірақ топырағы әлсіз учаскелерде (Райымбек даңғылынан төмен және тау бөктеріндегі сөрелерде) есептік сейсмикалық 10 балға дейін артады.
Өткен ғасырдың 60-жылдарынан бастап көп қабатты тұрғын үйлердің, өндірістік және қоғамдық ғимараттардың құрылысы негізінен жоғарыда аталған балды ескере отырып жүргізілді. Жеке тұрғын үйлердің құрылысшыларына белгілі бір құрылыс учаскесіне тән сейсмикалық әсер ету деңгейін ескере отырып сәулет жобалары бойынша құрылыс жүргізу ұсынылды. Жеке құрылыс салушыларға (өз үйлерін мұндай жобаларсыз салған) сәулет басқармалары мен бөлімдері, ТЖ органдары олардың жер сілкінісіне төзімділігін қамтамасыз ету бойынша ұсыныстар берді. Арнайы буклеттер мен жадынамалар шығарды. Қазіргі уақытта қала ғимараттарын жер сілкінісіне төзімділікке (сейсмоаудит) паспорттау жүргізіліп жатыр. Оның нәтижесі бойынша белгілі бір дәлдікпен жер сілкінісіне төзімді және жер сілкінісіне төзімді емес ғимараттардың саны мен орналасқан жері белгіленеді. Бұл деректер Алматы қаласын салудың бас жоспарлауын жасау кезінде, белгілі бір ғимараттарды бұзу туралы шешім қабылдау кезінде ескерілетін болады. Көптеген жылдар бойы қалада балабақша, мектеп пен ауруханалардың ғимараттары сейсмикаға қарсы күшейтілді. Қазір бұл бағдарлама іс жүзінде орындалды.
Оқи отырыңыз: Түркия мен Сириядағы жер сілкінісі Қазақстанға қарай жылжи ма? Сейсмологпен сұхбат
Қала жер сілкінісіне қалай дайындалып жатыр және осыған қатысты қандай кеңес бересіз? Сейсмикалық қауіпті төмендету жолдары қандай?
Қалада құрылыс сапасына, құрылыс салушылардың жер сілкінісіне төзімділік талаптарын сақтауына тұрақты бақылау жүргізіледі. Ірі ғимараттар мен құрылыстардың барлық жобасы міндетті құрылыс сараптамасынан өтеді. Тозығы жеткен, авариялық және сейсмикалық қауіпті объектілерді олардың орнында заманауи сейсмикалық төзімді ғимараттар салумен жоспарлы түрде бұзу жүргізіледі. Жеке үйлерін салуға ниет білдірген қала тұрғындарына лицензияланған жобалау ұйымдары құрған сәулет жобалалары бойынша құрылыс жүргізуді ұсынамыз. Олар сіздің болашақ үйіңіздің астындағы топырақтың сапасын зерттейді, оның жер сілкінісіне төзімділігін қамтамасыз ету үшін негізделген, үнемді сындарлы шешімдер береді.
Алматы қаласында және маңайында қатты жер сілкінісінің туындау қаупі әрқашан болады. Біздің аймақтағы сейсмикалық процестер мыңдаған жылдарға созылады. Қазір олар белсенді фазада. Жер сілкінісіне төзімді, берік ғимарттар мен құрылыстар салудың басқа жолы жоқ! Егер сіз бірінші қабаттан жоғары тұрсаңыз, жер сілкінісінен аман қалу мүмкіндігін арттыру үшін пәтеріңіздегі ең қауіпсіз орынды алдын ала біліп, сейсмикалық дүмпулер кезінде сонда тұруды ұсынамыз. Бұл орынды сізге жергілікті ТЖ бөлімдерінің қызметкерлері немесе құрылыс саласындағы сарапшы мамандар анықтауға көмектеседі. Әдетте сіздің пәтеріңіздегі бұл орын оған кіретін есіктің жанында орналасқан. Бұл аймақта кіреберістің берік жүк көтергіш қабырғалары немесе арқалықтары қиылысады, ғимаратың жүк көтергіш бағандарының жиі торы бар.
Пәтердің сыртқы қабырғалары мен терезелерінен аулақ болыңыз! Тербелістердің аяқталуын күтіңіз, содан кейін ғимараттан тез кетіңіз. Жеделсатыны пайдаланбаңыз! Ол бір орында тұрып қалып, адам ішінен шыға алмай қалуы мүмкін. Көшеге шыққан соң ғимараттан қауіпсіз қашықтыққа шығып, төтенше жағдайлар органдары мен қала полициясының нұсқауларын орындаңыз. Жоғарыда айтылғандардың барлығы туралы нақты және егжей-тегжейлі ақпарат сізге қаланың төтенше жағдайлар қызметтерінде беріледі.
Сейсмологтар жер сілкінісі болатынын қанша уақыт бұрын біле алады? Қандай техникаларды қолданасыздар?
Кейінгі ондаған жылдарда бұл салада белгілі болған жетістіктерге қарамастан, алдын ала болжау жақын арада шешіледі деп айту өте қиын. Мәселенің күрделілігі, біріншіден, жер сілкініс ошағының көзден тыс, жер қойнауында орналасуымен, оның тереңдігі ондаған, тіпті жүздеген шақырымға жететінімен байланысты. Сілкініс алдында болашақ ошақтың аумағында қандай физикалық-химиялық өзгерістер болып жатыр – оны біз нақты білмейміз. Біз жер бетіне аспаптар қойып, соның көрсеткіштерін ғана талдаймыз, оның арасында бізге қажетті деректер бар ма, әлде жоқ па – белгісіз. Екіншіден, жердің ішкі құрылысы жайлы тек жалпылама мағлұматтар ғана белгілі. Болашақ жер сілкініс ошағының аумағында жердің құрылысы, құрамы, құрылысы қандай, бұл туралы да нақты деректер жоқ. Қазірде ең терең ұңғыманың тереңдігі 12 км, ол тек бір жерде ғана бұрғыланған. Міне, осы проблемалар толығымен шешілмей, жер сілкінісін алдын ала нақты болжау мүмкін емес.
Кішігірім жер сілкіністері ірі зілзаланың алдын ала ма? Әлде бұл ірі апат келе жатқанының белгісі ме?
Үздіксіз болып жатқан әлсіз сілкіністер (орташа есеппен жылына 200-300) сол аймақтың сейсмикалық белсенділігінің жоғары екендігін көрсетеді. Бұндай әлсіз жер сілкіністердің болуы ірі зілзаланың алдын алмайды.
Оқи отырыңыз: Жалға алған жеріңізді балаға мұра ете аласыз
Болжамдар жасаған кезде қай елдердің сейсмологтарымен байланыстасыздар? Олардың ішінде ірі жер сілкінісі жиі болатын Жапония секілді елдер бар ма?
ҚР ТЖМ ""СБЗҒО"" ЖШС ғалымдары Қазақстанмен ортақ аумақтық шекаралары бар Қырғызстан, Өзбекстан, Ресей және Қытай сияқты көрші елдердің сейсмологтарымен ынтымақтасады. Сейсмологиялық деректер, ғылыми зерттеулердің нәтижелерін алмасады, сондай-ақ тәжірибе алмасу бойынша ғылыми конференциялар мен семинарлар өткізіледі.
Жер сілкінісіне байланысты әлемдегі соңғы зерттеулер не дейді? Бұрын-соңды жария болмаған фактілер бар ма?
Жер сілкінісін алдын ала болжау ғалымдардың табанды зерттеу жүргізу жұмыстарына қарамастан, әлем бойынша шешілмеген мәселе. Қазіргі таңда дамыған мемлекеттер сілкініс зардабы аз болу үшін ғимараттардың беріктігіне аса көп көңіл бөледі.
Жер сілкінісі болғанда қалай әрекет ету қажет және қарапайым тұрғындар жіберетін қателер қандай?
Сейсмикалық белсенділігі жоғары аймақта орналасқан Алматы қаласында халықтың жер сілкінісіне дайындығын арттыру жарақат алу мен шығын қаупін барынша азайту үшін маңызды.
Оқи отырыңыз: Жер сілкінісінің ошағы Алматыға жақындап келеді. 130 жыл бұрынғы жойқын зілзала қайталана ма
1. Үйді дайындау
2. Білім беру және оқыту
Нұсқауларды оқыңыз:
3. Жер сілкінісі кезіндегі мінез-құлық
4. Жер сілкінісінен кейінгі әрекеттер
5. Қоғамдық бастамаларға қатысу
6. Жеке жауапкершілік
Оқи отырыңыз: Жер сілкінгенде үйде, көшеде және көлікте қандай қауіпсіздік шараларын сақтау қажет
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сейсмология орталығы қоғам ішіндегі &quot;қуаты әлсіз жер сілкіністері жердің артық күшін шығарып тастауына жақсы&quot; деген пікірді жоққа шығарды.,,2025-01-23T14:51:06+05:00
tarixi-zulde-qazaqstandyq-sumosy-ersin-baltaguldyn-zaponiyadagy-zenisi-nesimen-manyzdy,informburo.kz,Тарихи жүлде: Қазақстандық сумошы Ерсін Балтағұлдың Жапониядағы жеңісі несімен маңызды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/tarixi-zulde-qazaqstandyq-sumosy-ersin-baltaguldyn-zaponiyadagy-zenisi-nesimen-manyzdy,"Қазақстандық кәсіби сумо шебері Ерсін Балтағұл Жапонияда өткен Хацу бащё – 2025 кубогінде үшінші орынға ие болып, ел тарихындағы маңызды жетістікке қол жеткізді. Ол кәсіби сумода осындай жетістікке жеткен алғашқы қазақ спортшысы. Оның спорттағы лақап аты – Кинбозан Харуки.
15 күнге созылған турнирде Кинбозан Харуки қарсыластарын 13 рет жеңіп, 2 рет жеңілді. Ақтық кезеңге үш балуан – қазақ Кинбозан Харуки, моңғол Хошорю Томокацу және жапон Охо Коносукэ бірдей нәтижемен шықты. Чемпионды анықтау үшін қосымша раунд ұйымдастырылды. Бұл раундта жерлесіміз қарсыластарына есе жіберіп, үшінші орынға табан тіреді. Моңғол балуаны Хошорю Томокацу чемпион атанды.
Ел арасында Император кубогі атанып кеткен жарыста үздік үштіктен көрінгені үшін Ерсін Балтағұл  жеңіске деген жігері үшін кантосе жүлдесін және 12,8 мың доллар алады. Сондай-ақ, оның сумодағы рейтингі жоғарылайтын болады. Қандай дәреже берілетінін алдағы уақытта Жапония сумо федерациясы хабарлайды.
Ерсін Балтағұл – Алматы қаласының тумасы. Жасы 27-де. Бұған дейін Ерсін дзюдомен және қазақ күресімен айналысқан. 18 жасында моңғолдан шыққан атақты сумошы Асашери Акиноридің (шын есімі Долгорсурэнгийн Дагвадорж) ұсынысымен Жапониядағы орта мектепке ауысып, сумо күресінен әуесқойлар жарысына қатыса бастады. Кейін Нихон университетіне түсіп, студенттік сумо клубына қосылды.
Университетті бітіргеннен кейін Ерсін жасөспірімдер арасындағы Жапония чемпионаты сияқты турнирлерде үздік сегіздікке қол жеткізген әуесқой балуандарға берілетін ынталандырулардың арқасында төменгі екі дивизионды өткізіп жіберіп, санданме дәрежесінен бастау алатын кәсіби сумомен айналыса бастады. Кейін Кинбозан лақап атымен Кисе тобына қосылды. Оның бұл аты Киседегі тәлімгерінің кіші отаны Кумамото префектурасының үстіндегі таудың құрметіне қойылған.
Айта кетейік, Ерсін Балтағұл қазір Макучи дивизионында өнер көрсетеді. Оның бойы – 195 см, салмағы – 178 келі.
""Ерсін Жапонияға өзі барып, өз еңбегімен қазіргідей жетістікке жетіп жүр. Өз еңбегімен тек Қазақстан емес, Орта Азияның атағын шығарып жүр. Бір өзі тарих жасап жатыр деуге болады. Оның осы жетістігінің арқасында Қазақстанда сумо туралы айтыла бастады. Алайда Ерсін бұған дейін де көптеген жетістікке жетіп жүрген. Атап өтер болсақ, өткен жылы желтоқсан айында сумоның екінші дивизионында жеңімпаз атанған. Одан бұрын да жақсы нәтижелерімен кезге түсті, бірақ әлі де аз. Бұрынғы жетістіктерін біздің қоғам білмеді. Тек осы жетістігіінен кейін тани бастады. Ерсін туралы көп ақпарат берсек, жастар естіп, осы сумо спортына қызығушылықтары оянады"", – дейді спорт сарапшысы Анық Көкенайұлы.
Ерсін Балтағұл – қазір кәсіби сумода жүрген жалғыз қазақ балуан. Оған дейін 2003-2014 жылдары аралығында Сүйеніш Құдыбаев деген ақтаулық балуан ел намысын қорғап жүрген еді. Оның сумодағы лақап аты Казафузан Тайга болатын. Ол – қазақстандық алғашқы сумо балуаны болып тарихта қалады.
""Біздің елде сумо күресі онша танымал емес. Бұрын Алматыда сумо федерациясы ашылыпты дегенді естігенмін. Кейіннен жабылып қалғандай болды. Жалпы, елде сумоны дамытамыз десек, ең бірінші, іргетасын дұрыс қалау маңызды. Сосын сумоның қыр-сырын толық білетін адам керек. Ерсінге дейін Сүйеніш Құдыбаев деген қазақ сумошысы Жапонияда 10 жылдай күресіп келген. Қазақстанда күреспен айналысып, кейін тастап кеткен тау тұлғалы жігіттер де көп. Сондай жігіттер арқылы қолға алуға болады деп ойлаймы"", – дейді спорт сарапшысы Анық Көкенайұлы.
Сумо – жапондардың ұлттық күресі. Негізінен мұнда салмағы өте ауыр балуандар кілемге шығады. Сондықтан да күрескердің бойы ұзын, денелі және ауыр болса сол көбірек жеңіске жетеді.
Жалпы алғанда сумода 6 дивизион бар. Макучи – соның ең жоғары сатысы. Бұл дивизионда 42 балуан өнер көрсетеді. Олардың барлығы – толыққанды кәсіби спортшылар және ""сэкитори"" деп аталады.
Әр турнирде (басё) макучи дивизионының әрбір балуаны 15 кездесу өткізеді. Жеңістер мен жеңілістер саны олардың рейтингін анықтайды. Турнир қорытындысы бойынша ең көп жеңіске жеткен балуан Император кубогын иеленеді. Егер екі немесе одан да көп балуан бірдей жеңіс санына ие болса, қосымша кездесулер өткізіледі. Сонымен қатар, ерекше жетістіктері үшін арнайы сыйлықтар (сансё) беріледі.
Макучи дивизионында балуандар бес негізгі дәрежеге бөлінеді:
Әр дәреже шығыс (хигаси) және батыс (ниши) болып бөлінеді, мұнда шығыс жағы батысқа қарағанда жоғарырақ саналады. Дәреже неғұрлым жоғары болса, балуанның мәртебесі мен табысы соғұрлым жоғары болмақ. Мысалы, ёкодзуна дәрежесіне жеткен балуан сумо тарихында ерекше орын алады және бұл дәреже өмір бойы сақталады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Кинбозан Харуки лақап атымен танымал Ерсін Балтағұл қазір сумоның ең жоғары дивизионы – Макуутиде өнер көрсетеді.,,2025-01-27T16:50:52+05:00
turli-zobalardy-bir-bagdarlamaga-biriktiru-auyl-maselesin-sese-me-sarapsy-pikiri,informburo.kz,Түрлі жобаларды бір бағдарламаға біріктіру ауыл мәселесін шеше ме? Сарапшы пікірі,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/turli-zobalardy-bir-bagdarlamaga-biriktiru-auyl-maselesin-sese-me-sarapsy-pikiri,"Ауылды дамытуға бағытталған іс-шаралар мен бағдарламаларды бір жобаға біріктіру тиімділікті арттырады. ""Ауыл аманаты"" бойынша жасалып жатқан жобалар инфрақұрылыммен қамту, ауыл өндіретін өнімдерді сақтау, маркалау және тұтынушыларға жеткізу секілді логистикалық қызметтерді ұсыну мәселелерін қамтитын болады, деп мәлімдеді ""Экономикалық зерттеулер институты"" АҚ Өңірлік зерттеулер және өмір сапасы орталығының директоры Нұрболат Құрметұлы.
Орталық жетекшісі дәл қазір ауылдарда өзекті болып отырған мәселелерді атады.
""Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ауылды дамыту мақсатына ерекше тоқталып, бұл жұмыстың ары қарай жалғасатынын айтты. Мемлекет басшысының айтқандарын өте орынды деп санаймын. Өйткені, ауылды жерлердегі инфрақұрылым сапасы өте өзекті болып отыр. Сондай-ақ, президент соңғы кезде қабылданып жатқан іс-шараларға да тоқталды. ""Барлық іс-шараны бір бағдарламаның аясына біріктіргендерің өте дұрыс болды"" деп айтты. Бұл жерде 2023 жылы қабылданған ауылдық аймақтарды дамыту тұжырымдамасы туралы сөз болып отыр"", – деді сарапшы.
Ары қарай Нұрболат Құрметұлы ауылдарда білім, экономика және инфрақұрылымды дамытуға бағытталған жобалалардың бұған дейін неліктен тиімсіз болғанын түсіндірді.
Оқи отырыңыз: Шаруаларға 5 пайыздық несие: 2024 жылы Қазақстанда рекордтық 26,7 млн тонна астық жиналды
""Бұған дейін инфрақұрылым, білім, экономиканы дамыту үшін жеке жобалалар жасалатын. Осылардың әрқайсының іске асырылуы бір тұжырымдама аясында қадағаланып отыр. Ол да өте дұрыс деп санаймын. Ал ауылды дамытуға бағытталған мақсаттар мен шараларға келетін болсақ, оларға бастан-аяқ назар аударылатын болады. Атап айтсақ, бізде ""Ауыл келбеті"" жобасы бойынша инфрақұрылымды дамыту жұмысы бір бағытта, ауыл экономикасын дамытуға бағытталған жобалалар өз жолымен жүріп жатты. Енді тиімділікті арттыру үшін барлық жобаны үйлестіру шаралары қабылданып жатыр. Сондай-ақ екі жобаға да өзгерістер енгізіледі деп жоспарланып отыр"", – деп қосты Нұрболат Құрметұлы.
Сондай-ақ сарапшы ""Ауыл аманаты"" жобасы аясында әлеуеті зор ауылдар саны артып, индустриялық аймақтарда өндірілетін өнімдерге қатысты мәселелердің барлығы толықтай шешілетінін айтты.
""Ауыл аманаты"" жасап жатқан жобаларға инфрақұрылым тарту бойынша шешімдер қабылданады. Ауылдарда көптеген өндірістік алаңдар мен жайылымдық жерлер, инфрақұрылым босап, шетелге арзан бағада кетіп жатыр деген сияқты айтылды. Осыларды пайдаға жарату үшін әлеуеті бар үлкен ауылдар, аудан орталықтары және шағын индустриялық аймақтар құру пысықталып жатыр. Егер шаралар толықтай іске асатын болса, онда әр өңірде, бір-екі үлкен ауылда шағын индустриялық ауылдар мен аумақтар құрылатын болады. Олар ""Ауыл аманаты"" бойынша жасалып жатқан жобаларды инфрақұрылыммен қамту, олар өндіретін өнімдерді сақтау, маркалау және тұтынушыларға жеткізу секілді логистикалық қызметтерді ұсыну мәселелерін қамтитын болады"", – деп қорытты Нұрболат Құрметұлы.
Оқи отырыңыз: Президент малды көрші елдерге төмен бағаға сату мәселесін көтерді
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сарапшының айтуынша, &quot;Ауыл аманаты&quot; жобасы инфрақұрылым мен өндірілетін өнімге қатысты қиындықтарды тиімді шешуге көмектеседі.",,2025-01-29T16:30:00+05:00
us-balanyn-anasy-qalai-myndagan-aielge-kasip-bastauga-komektesti,informburo.kz,Үш баланың анасы қалай мыңдаған әйелге кәсіп бастауға көмектесті,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/us-balanyn-anasy-qalai-myndagan-aielge-kasip-bastauga-komektesti,"Қазақстанның заманауи бизнес әлемінде нарық сұранысына жауап беріп қана қоймай, оның қалыптасуына да негіз болатын компаниялар бар. Солардың бірі – Ардақ Ахметованың 2019 жылдан бастау алатын Grand Business Consulting жобасы кәсіпкерлік, практикалық кеңес беру және жергілікті тауарларды қолдауды бір платформаға біріктірген.
Ардақ Ахметованың жобасы тек инновациялық іскерлік тәсілдерімен ерекшеленіп қалмайды, бұл – оның авторының жеке трансформациясының да үлгісі. Өйткені, ол үш баланы тәрбиелей отыра нарықта болмаған үздік платформа жасап, көшбасшылыққа ешқандай нәрсе кедергі болмайтынын дәлелдеді. Ардақтың өмірі мен еңбегі бүгінде кәсіп бастауға шешім қабылдаған мыңдаған әйелге үлгі. Еңбек еленбей қалған жоқ, Ардақ Ахметова көптеген ұлттық сыйлықтардың лауреаты болса, оның ішінде Қазақстан президенті экономиканы, әйелдер кәсіпкерлігін және цифрлық трансформацияны дамытуға қосқан үлесі үшін табыс еткен марапаттар да бар.
Ардақ Ахметова Grand Business Consulting компаниясын құруда алдына айқын мақсат қойды. Ол – консалтинг пен отандық брендтер маркетингін бір жүйеде оқыту және жаңа заманғы сауда-саттықтың жетекші әдістемелерін қолдану. Бұл модел Қазақстан үшін сол уақытта әрі жаңа, әрі бірегей болатын. Сонымен қатар, сауатты басқарушы ретінде Ардақ Ахметова стратегиялық менеджменттің заманауи тәсілдерін көрсетті. Автоматтандырылған сату жүйесін енгізуі негізгі шешімдердің бірі болды. Қазіргі күні бұл сату жүйесі жасанды интеллект негізінде жаңартылып, компанияның цифрлық платформасында оқыту және монетизация процестерін кеңейтуге мүмкіндік берді. Бұл автоматтандыру құралы клиенттің жолын түбегейлі жаңа деңгейге көтеріп, ішкі процестердің тиімділігін де, бүкіл елдегі кәсіпкерлермен жұмыс тиімділігін де арттырды.
Grand Business Consulting платформасында оқу барысында нақты іскерлік сценарийлер қаралады. Мұндағы міндеттер: Қазақстанның отандық өнімдерінің танымалдығын арттыру және консультациялық тәжірибеге клиенттерді қатыстыру. Бұл ретте жергілікті өнім өндірушілер оқу барысының өзінде нақты бизнес жобаларын жүзеге асыруға мүмкіндік алады.
Қарапайым тілмен түсіндірсек оқу бағдарламасына қосылған жан тәлімгер көмегін алады және нақты жұмыс істеп тұрған бизнестің иесі не дамып жатқан отандық брендтің өкілі болу үшін стратегиялық қолдауға ие болады.
Жоба санаулы жыл ішінде-ақ өзінің әлеуетін көрсете білді. Бұған нақты деректер дәлел:
""2000 жылдан бастап біздің компания шағын және орта бизнесті цифрландыру, әйелдер кәсіпкерлігін қолдау, жаңа стартаптарды мемлекеттік және халықаралық деңгейде қолдау жобаларына белсенді қатысып келеді. Бұл еңбегіміз мемлекет тарапынан жоғары бағаға ие болса, сондай-ақ жобамызды АҚШ-тың Сан-Франциско қаласында TechCrunch көрмесінде таныстырдық"", – деді Ардақ Ахметова.
Айта кетейік, 2024 жылы қазанда Ардақ Ахметова Grand Business Consulting компаниясын және Global Grant University оқу бағдарламасын Сан-Францискода өткен көрмеде таныстырып, оның аясында Қазақстанның цифрлық даму министрімен кездесті.
""Ардақ Ахметова және оның командасын біз қазақстандық өнімдерді бизнестің әлемдік аренасында көрсете білетін жаңа буын басшылар ретінде бағалаймыз. Олардың кәсіпкерлік ортаны дамытуға қосып отырған үлесі өте зор"", – деп атап өтті министр Жаслан Мәдиев кездесу барысында.
Ардақ Ахметованың бизнесінің сәттілігінің бір сыры – оның халықаралық тәжірибені Қазақстан нарығына бейімдеп қана қоймай, жергілікті жерге тән, Қазақстанның мәдениеті мен экономикасымен өзара байланысты жұмыс моделін құра білуінде жатыр. Бұл тұрғыда Grand Business Consulting өзге консалтингтік қызмет көрсететін мекемелерден ерекшеленеді. Мұнда қызмет көрсетілмейді – нақты нәтижесі бар жобалар ұсынылады, ал идея толыққанды бизнеске айналады.
Grand Business Consulting экожүйесі жаңа буын кәсіпкерлерді қолдайды және жергілікті нарық шеңберінде өзекті мәселелерді шешуге көмектеседі. Бұл тұрғында Ардақ Ахметованың бизнес тәжірибесі – жобаның әлеуметтік және экономикалық маңызының жарқын үлгісі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ардақ Ахметова құрған компанияның білім беру сабақтарына бүгінге дейін 8 мыңнан астам адам қатысты.,,2025-01-21T15:26:18+05:00
2025-zyly-qazaqstandyqtardy-ne-kutip-tur-astrolog-bolzamy,informburo.kz,2025 жылы қазақстандықтарды не күтіп тұр? Астролог болжамы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2025-zyly-qazaqstandyqtardy-ne-kutip-tur-astrolog-bolzamy,"Келе жатқан 2025 жыл – жасыл ағашты мекен еткен жылан жылы. Жылан жылы қазақстандықтарды не күтіп тұрғаны және ол табысты өтуі үшін не істеу керегі туралы астролог Юлия Кацман айтып берді.
Юлия Кацман жылан жылында махаббат пен бақыттың айнымас белгісіне айналған Юпитер ғаламшарының қазақстандықтарға ерекше қамқорлық көрсететінін айтады. Астрологтың сөзіне сенсек, көптеген қазақстандық жаңа жылда қаржылық жағдайын жақсартады.
""2025 жыл – жасыл ағашты мекен еткен жылан жылы. Шығыс елдері жыланды аса төзімді, мінезі сабырлы бауырымен жорғалаушы деп ерекше бағалайды. Келер жылы осы қасиеттерді өзіне серік қылған адамдар зор табысқа жетеді, өмірінің барлық саласында жолы болады. Астрология тұрғысынан қарайтын болсақ, үлкен бақыттың ғаламшары Юпитер егіздер белгісінен шаяндарға қарай жылжиды. Ал біздің Қазақстан осы шаян жылында құрылған болатын – Тәуелсіздігімізді желтоқсанда алдық. Яғни бұл келер жылдың біздің мемлекетіміз үшін аса сәтті болатынын білдіреді. Юпитердің өзі біздің елге қорған, демеу болып тұрғандай әсер қалдырады. Көптеген қазақстандық аңсап жүрген тұрақтылыққа қол жеткізіп, қаржылай қиындығының барлығын шешеді, экономикалық жағдайы жақсарады. Сондай-ақ несие алып, кәсіп бастап кету үшін де сәтті жыл болады"", – деді Юлия Кацман.
Астролог 2025 жылы Балық, Шаян, Сарышаян шоқжұлдыздарының отбасылық өмірге көбірек көңіл бөліп, шаңырақ көтеретінін және баспаналы болатынын айтады. Ал некедегілері балалы болады.
""Мамыр айынан бастап қыркүйекке дейін Сатурн ғаламшарының себебінен көптеген елде жағдай ушығып, тоқтылар аздап қиналады. Алайда бұл теріс жағдайлар Қазақстанға көп әсер ете қоймайды, Германия секілді алыс шетелдерде тұрақсыздық орнауы мүмкін. Тамыз айының соңынан бастап махаббат пен бақыт ғаламшары Венера жаңа таныстықтардың барлығын ерекше қамқорлығына бөлейді. Әсіресе су белгілері Балық, Шаян, Сарышаяндар өмірлік жарын жолықтырып, шаңырақ көтереді. Ал сүйіктісін кездестіріп үлгергендер балалы болады. Барлық қазақстандық дерлік шаңырақ көтеру, тұрғын үй алу, жылжымайтын мүлікті сату туралы көбірек ойланып, барлық бастамасын сәтті жүзеге асырады"", – деді астролог.
Оқи отырыңыз: Жаңа уақыт белдеуінің денсаулыққа әсері: Эндокринолог, кардиолог, психолог және нутрициолог пікірі
Жұлдызнама маманы 2025 жылы ерекше табысқа кенелу үшін не істеу керегін айтты. Бұл үшін алғашқы қадамды жыл иесі жыланды риза етуден бастау қажет.
""Жаңа жылды жасыл және қоңыр киім киіп қарсы алған артық болмайды. Себебі жасыл түс рухани байлықтың белгісі, табиғат ананың түсі. Биыл ағаштағы жыланның түсі болғандықтан, қоңыр түстің де пайдасы мол – ол тұрақтылықтың белгісі. Жылан жеңіл тағамдарды жақсы көретіндіктен, дастарханда көкөніс пен салат, егістік қышатүс, асжапырақ, авокадо секілді жасыл шөптің мол болғаны абзал. Мұнымен қатар дастарханда таза су, шырша және мандарин тұрса, табыстың өзі біртабан жақындай түседі отбасыңызға. Ет асқан да артық болмайды, оның тәбеті өте жақсы. Шығыста жыланды осылай күтіп алып, қатты құрметтейді"", – деп түсіндірді астролог.
Ары қарай Юлия Кацман жаңа жылда әр шоқжұлдызды не күтіп тұрғанын айтып берді. Бірі алыс шетелге сапарға аттанса, енді екіншілері күтпеген жерден материалдық байлыққа кенеледі.
""Екінші жартыжылдықта Арыстандар өзінің денсаулығына көп көңіл бөліп, денсаулығын жақсартады. Бикештер жолын ашатын адамдармен танысса, Таразылар мансабында жетістікке жетеді. Сарышаяндар алыс жолға шығып, шетелдіктермен жұмыс істейді, ал Мергендер күтпеген жерден олжалы болады. Оларға жақындары бағалы мұра қалдыруы мүмкін. Тауешкілер шаңырақ көтеріп, сүйіктілерімен берік қарым-қатынас орнатады. Суқұйғыштар жұмысты бірінші орынға қояды және өмірінің осы саласында әбден жолы болады. Балықтар мен Шаяндар үшін махаббат жылы – отбасына көбірек көңіл бөліп, балалы болады. Тоқты да отбасын бірінші орынға қойып, үй мәселесін реттейді. Торпақтар жол жүріп, өзіне керек адамдармен танысады. Егіздер мол ақшаға кенеліп, байлықтың астында қалады. Жұмыста жалақылары өседі"", – деп сендірді Юлия Кацман.
Оқи отырыңыз: ""Ақша жинап, үй алуға болады дегенге сенбедім"". Отбасы банк арқылы баспаналы болған адамдардың әңгімесі
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Юлия Кацманның айтуынша, жылан жылында қазақстандықтардың басым бөлігі қаржылық жағдайын жақсартады.",,2024-12-13T13:30:00+05:00
aleumettanusy-serik-beisembaev-qazaqstan-qogamy-demokratiyaga-daiyn-emes-degen-pikir-mif,informburo.kz,"Әлеуметтанушы Серік Бейсембаев: ""Қазақстан қоғамы демократияға дайын емес"" деген пікір – миф",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aleumettanusy-serik-beisembaev-qazaqstan-qogamy-demokratiyaga-daiyn-emes-degen-pikir-mif,"Informburo.kz әлеуметтанушыдан Қазақстандағы азаматтық қоғамның белсенділігі, әлеуметтік топтардың көңіл-күйі және әлеуметтік зерттеулерді жүргізу процесі туралы сұрап білді.
– Серік мырза, Қазақстандағы әлеуметтік топтарды қазір не нәрсе көбірек толғандырады?
– Қоғамдағы ең өзекті мәселелерді әлеуметтанушылар үздіксіз зерттейді. Біздің соңғы жүргізген зерттеуіміз қазақстандықтардың саяси құндылықтарына арналды. Біздің түсінуімізше, біз өзіміз тұратын қоғамды өте аз білеміз . Әсіресе, адамдардың саяси ұстанымдары жайлы, олардың қай идеологияны қолдап-қолдамайтыны жайлы қоғамда көптеген мифтер мен стереотиптер қалыптасқанын байқаймыз. Оның ішінде ең жиі айтылатын мифтің бірі – ""Қазақстан қоғамы демократияға дайын емес"" деген пікір. Яғни, ""халықтың басым көпшілігі авторитар режимді қолдайды"" деген стереотип ел арасында кең тарап кеткен. Өз зерттеуімізде осы сөздер шындыққа қаншалықты жақын не алыс екенін анықтап көрдік. Сауалнама жасап, фокустық топ жүргіздік. Сондағы байқағанымыз, біздің қоғам біз ойлағаннан әлдеқайда күрделі, ол жалпы медиадағы көрінісінен де алыс жатыр.
Зерттеу барысында адамдардың саяси құндылықтарына байланысты 6 сегментті, яғни 6 құндылықтық кластерді анықтадық. Осы 6 құндылықтық кластердің елдегі саяси жүйеге байланысты көзқарасы әртүрлі.
Бірінші кластерді (респонденттердің шамамен 25 пайызы) прогрессив реформаторлар деп атадық. Олар елде күрделі өзгерістер болғанын қалайтын, билікке сыни көзбен қарайтын, либерал-демократиялық құндылықтарға жақын топ. Бұл – шамамен халықтың төрттен бір бөлігі. Прогрессив реформаторлар ""Қазақстанда әкімдерді халық өзі сайлауы керек, президент биліктің басқа тармақтарына тәуелді болуы қажет, мемлекет халықтың әл-ауқатына жауап беріп, бағаларды реттеуі тиіс"" дегендей талаптар қояды. Келесі топты этноцентристік консерваторлар деп атадық. Бұл – ""Қазақстанда қазақ ұлтына басымдық берілу керек"" деген идеяны қолдайтын топ (сауалнамаға қатысушылардың шамамен 16-18 пайызы). Тағы бір кластерді либерал прагматиктер деп атадық. Бұлар – оң либерал көзқарастарды ұстанатын, бірақ ""мемлекетте саяси билік өте күшті болып қалуы керек"" деген ұстанымдағы азаматтар. Келесі бір кластер авторитарлық режимді қолдайтын жандардан тұрады (шамамен 20 пайыз).
– Ал, саясатқа мүлдем қызықпайтын, немқұрайлы жандардың үлесін анықтай алдыңыздар ма?
– Жоғарыда аталған прогрессив реформатор, этноцентристік консерватор мен авторитаризмді қолдайтын кластер салыстырмалы түрде белсенді, нақты саяси ұстанымы бар, позициясы айқын топтар қатарына жатады. Ал қалған 3 кластердің белсенділігі салыстырмалы түрде төмен.
Мысалы, біз осы 3 кластердің бірін скептикалық конформистер деп атадық. Олар билікке сын көзбен қарайды, бірақ елде қандайда бір өзгерістің болатынына сенбейді. Олардың саяси жүйеден әбден көңілі қалған, сәйкесінше сайлауға, тағы басқа шараларға қатысу деңгейі де төмен.
Одан кейінгі тағы бір кластер – құбылмалы абсентеистер халықтың шамамен 10-12 пайызын құрайды. Бұл топтың өзіндік пікірі жоқ, көпшілік не десе, соны қолдайтын, басқаның ығына жығыла кететін азаматтар.
Жалпы алғанда, қазақстандықтардың 30-40 пайызының саяси белсенділігі төмен, немқұрайлы деуге болады. Бірақ, бұл халықтың басым көпшілігі болып саналмайды. Олар сайлаудың әділ өтетініне сенбеуі мүмкін, алайда бұл сол азаматтардың саяси ұстанымдары, көзқарасы жоқ дегенді білдірмейді. Бұл жерде бастысы азаматтардың немқұрайдылығының табиғатын түсіну өте маңызды. Немқұрайлық көбіне сенімсіздіктен, билікке сенбеуден, ""мен ештеңе өзгерте алмаймын"" деген ұстанымнан туындайды.
– Бұл зерттеудің маңызы неде деп ойлайсыз?
– ""Біздің қоғамда азаматтарды тек қатаң бақылау арқылы басқаруға болады"" деген түсінік әлі күнге дейін өзекті болып отыр. Әсіресе шенеуніктермен сөйлесе қалсаңыз, олардың осыған кәдімгідей сенетінін байқайсыз. Өйткені, қоғам жайлы түсінік ескірген, ол өзекті, релевант емес білімге негізделген. Яғни шенеуніктердің қоғам жайлы түсінігі өздері араласатын ортасының тәжірибесінен ары аспайды. Сондықтан да біздің зерттеуіміздің маңызы Қазақстан қоғамында құндылықтық, идеологиялық тұрғыдан әртүрлі топтар бар екенін анықтағанында болып отыр деуге болады.
Қазір елімізде ашық саяси жүйе болатын болса, сайлаулар әділ өтетін болса, онда біз кем дегенде 3-4 партия электоратының арасындағы бәсекелестікті көретін едік. Олар жоғарыда аталған ұлтшылдар партиясы, қатаң орталықтандырылған билікті қалайтын электорат және оң либерал партия болар еді.
Зерттеудің негізі қорытындысы Қазақстанда әртүрлі саяси идеологияға, құндылыққа деген сұраныс барын көрсетті. Әзірге ол көпшілік алаңда, медиада жеткілікті деңгейде көрініс таппай отыр. Сонымен қатар, зерттеу барысында халықтың басым бөлігі авторитарлық ұстанымдағы топтардан ғана тұрмайтыны белгілі болды.
– Әлеуметтік желідегі п арақшаңызда Қазақстандағы азаматтық қоғамның 2019-2022 жылдарда ғы белсенділігі туралы жазыпсыз . Сол жылдарда азаматтық қоғамның белсенділігі артып, қазір б әсең тартып қалған дай көрінеді. Осы туралы не айтар едіңіз?
– Қоғамның белсенділігі әрқашан белгілі бір саяси контекстке, саяси оқиғаға байланысты болады. 2019 жылдардағы белсенділік Нұрсұлтан Назарбаевтың биліктен кетуі және президент сайлауының өтуіне байланысты өсті. Сол кезеңді азаматтық қоғам өзгерістер мүмкіндігі ретінде қабылдады, халық арасында ""осы күнге жеттік-ау"" деген бір серпіліс, үміт пайда болды. Қоғамдағы осы көңіл-күй 2022 жылдың қаңтарына дейін жалғасты.
Елдегі митингілердің статистикасына қарасақ, осы аралықта митингілердің саны екі есеге артқан. Әлеуметтік желідегі қолданушылар белсенді бола түсті, ел арасында түрлі қоғамдық лидерлер пайда болды, ұйқыда жатқан түрлі партиялар қайта ояна бастады. Болат Әбілев, Ғалымжан Жақиянов секілді қайраткерлердің қайтадан қоғамдық-саяси өмірге араласа бастауы да – сол кездегі саяси контекске деген реакцияның белгісі.
2022 жылдың қаңтарында сол өзгерістерге көңілі толмаған халық көшеге шығады да, шынайы өзгерістерді талап ете бастайды. Оның соңы не болғанын өзіңіз де көрдіңіз. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ""біз жаңа Қазақстанды құрамыз, саяси реформалар жасаймыз, монополистермен күресеміз, байлықтың әділ түрде бөлінуін қайтарамыз"" деді. Бұл риторика қоғамда шамамен жарты жылдай уақыт бір үміт отын ұстап тұрды.
Бірақ одан кейін халық әділетсіз сотталған белсенділерді көрді, ал сотталған бұрынғы биліктің жақындары еркіндікке шыққанын көрді, көңілі қалды. Дәл қазір қоғамда апатия басым дер едім. Халықтың көкейінде ""біз ештеңе өзгерте алмаймыз"" деген бір пассивті-апатиялық күй бар, оптимизм сарқылған, қоғамның көңілі жабырқау. Мен оны осы Қаңтардан кейін болып жатқан оқиғалармен байланыстырамын.
– Мен айтып отырған жазбаңызда сіз ""елдегі азаматтық қоғам белсенділігінің бір циклі 2022 жылдың Қаңтарында аяқталды, енді келесі кезең одан қысқарақ болады"" депсіз. Бұл жерде нені меңзедіңіз?
– Қазақстан қоғамы Қаңтарға дейін жету үшін кемінде 15-20 жыл тоқырауда өмір сүрді. Бұл сол 2000-жылдардың ортасынан басталған, Назарбаев заманындағы тоқырау болатын. 2004 жылы елде соңғы рет салыстырмалы түрде әділетті, ашық сайлау өтті, содан кейін бізде тоқырау орнады. Ол тоқырау 2019 жылға дейін жалғасты. 2019 жылы елде бір серпіліс болып, ол 2022 жылы қайта жанданды. Ал дәл қазір біз постназарбаевтық стагнация заманында өмір сүріп жатырмыз. Биліктегі кейбір персонаждар өзгерді, Назарбаевтың кей туыстары биліктен кетті.
Ендігі цикл 15 жылға жалғасады деп ойламаймын. Өйткені біздің жоғарыдағы зерттеуіміз көрсеткендей, қазір азаматтардың қоғамдағы өзгерістерді талап ету деңгейі өте жоғары. Кейінгі жылдарда халықтың онлайн-петицияға қол жинау белсенділігі өсті. Осы секілді түрлі индикаторларға қарап қоғамдағы наразылықтың жоғары екенін байқауға болады. Сондықтан да, протестік мобилизацияның келесі кезеңі әлдеқайда ертерек болады деп ойлаймын.
Оқи отырыңыз: Қазақстан қоғамы неге жаңа субмәдениеттерді қабылдай алмайды? Әлеуметтік талдау
– Қаңтар трагедиясына қатысты зерттеу жасадыңыздар. Респонденттердің жауабына қарап қандай қорытындыға келдіңіздер?
– Зерттеу соңында біз ""Қаңтар – 2019 жылы болмай қалған өзгерістердің салдары"" деген қорытындыға келдік. Өйткені  әртүрлі қалада әртүрлі адамдардан сұхбат алған кезде қатысушылардың көбі 2019 жылғы президент сайлауында Әміржан Қосановқа дауыс беріп, кейін Қосановтан көңілі қалғанын анықтадық. Яғни, олар 2019 жылы биліктің өзгеруін қалап, альтернатив кандидатқа, Қосановқа дауыс береді де, кейін Қосанов оларды алдап кетеді. Содан қатты көңілі қалған азаматтар кейінірек митингілерге шыға бастайды. Азаматтардың ашу-ызасы 2022 жылдың қаңтарына дейін әбден пісіп-жетілген.
Оған қоса осы кезде 2011 жылғы Жаңаөзен травмасы қайтадан алға шығады. Өйткені, қазір қоғамда әртүрлі журналист, документалистердің арқасында ""Жаңаөзен трагедиясына билік жауапты, алайда жауапкершіліктің бір бөлігі – қоғамның үнсіз қалғандығында, селқостығында"" деген бір нарратив қалыптасқан. Сондай көңіл-күйде жүрген азаматтар 2022 жылы жаңаөзендіктердің алаңға шыққанын көреді де, ""бұл жолы біз үнсіз қала алмаймыз"" деген оймен протестке қосылады. Менің ойымша, азаматтарды көшеге итермелеген ең негізгі идея – осы.
Сұхбат кезінде павлодарлық бір белсенді бізге ""Жаңаөзеннің травмасы – Қазақстан қоғамы үшін Wi-Fi болды, бізді біріктірді. Мен сол үшін алаңға шықтым"" деді. Қарап тұрсаңыз, мәселе газ бағасының қымбаттауында емес еді. Ол жай ғана түрткі болды. Бұл жағдай қазақстандықтардың өзара ынтымақтастығы, пікірлестігі қалыптасқанын көрсетті.
– Енді әлеуметтік зерттеулер тақырыбына қарай ойыссақ. Зерттеулер қалай жүргізіледі? А заматтардың сауалнамаға қатысу белсенділігі қандай?
– Біздің сауалнамаларымыз негізінен телефон арқылы жүзеге асады. Алдымен кездейсоқ мобильдік нөмірлер базасын жасаймыз. Әрбір мобильдік оператордың нөмірлерінің 3 санын алып, оның қалған сандарын кездейсоқ түрде генерация жасаймыз. Сол нөмірлерге қоңырау шалғанда, бізге кездейсоқ адамдар жауап береді. Бұл – сауалнама жасаудың алтын стандарты. Әлемде зерттеушілер арасында ""дәл осындай сауалнама арқылы біз қоғамдық пікірді дұрыс зерттей аламыз"" деген консенсус бар.
Ал, респонденттерге келсем, азаматтардың жауап беру деңгейі жылдан-жылға төмендеп бара жатыр. Бұл саяси шектеулерден бұрын телефон алаяқтарының көбеюімен байланысты. Сол себепті қазір таныс емес нөмірден хабарлассаңыз, көп адам телефон тұтқасын көтермейді. Бұл – бірінші мәселе.
Екінші мәселе – адамдардың сезімтал сұрақтардан қорқақтауы. Сондықтан, біз адамдардың қауіпсіздігін ойлап әрі олардың ашық болуын қамтамасыз ету үшін сұрақтарды жалпылама қоюға тырысамыз. Сауалнамалар аноним түрде жүзеге асады. Біз материалдарды жалпылама пайдаланып, кейін анализде адамдардың атын өзгертіп береміз. Тек жасы мен елді мекенін қалдырамыз. Барлығы аноним түрде өтетінін ескертсек те, сауалнамадан бас тартатын адамдар жиі кездеседі. Кейбір жандар фокустық топ кезінде камераға түсуден қорқады. Бірақ, бұл тек біздің емес, жалпы индустрияның мәселесі дер едім.
Зерттеуші ретінде біздің негізгі міндетіміз – респонденттерімізге ешқандай залал келтірмеу. Бұл біздің зерттеуімізден де маңызды нәрсе болып саналады.
Осыған байланысты өз қызметкерлерімізді үнемі оқытып, білімін жетілдіріп отырамыз. Сондай-ақ, респонденттерді ақпараттандырып, оларға зерттеуден кез келген уақытта кетіп қалуға болатынын айтып, келісімін алғаннан кейін ғана біз олардан ақпарат аламыз. Зерттеу осылай жүзеге асады.
Оқи отырыңыз: Қазақстандық nepo baby кімдер және жұлдыздың баласы болудың жауапкершілігі қандай?
– PaperLab орталығы қашан құрылды және қалай қаржыландырылады?
– PaperLab 2017 жылы ресми түрде тіркелген. Бірақ, толыққанды орталық ретінде 2020 жылдан бастап жұмыс істей бастадық. Бұған дейін өзім елбасы қорының жанындағы әлемдік экономика және саясат институтында 3 жыл жұмыс істедім. 2020 жылы ол жерден кетіп, PaperLab командасын жасақтап, жұмысын жолға қойып, фандрайзинг жасаумен айналыстым. Соңғы жылдағы кірісіміздің шамамен 60 пайызы – гранттар. Донорларымыздың басым бөлігі – елшіліктер мен халықаралық ұйымдар. Ал, қалған 40 пайызы – коммерциялық тапсырыстар.
– Яғни, сіздерге зерттеу жасауға тапсырыс бере ме?
– Иә, Қазақстандағы мемлекеттік емес ұйымдар, үлкен компаниялар бізге зерттеу жасауға коммерциялық тапсырыс береді. Мысал үшін айтайын, сондай тапсырыс берушілеріміздің бірі – мұғалімдерді даярлайтын Teach for Qazaqstan жобасы.
– Сіз PaperLab орталығын толықтай тәуелсіз деп айта аласыз ба?
– Иә, біз өзімізді толықтай тәуелсіз деп айта аламыз. Кейбір сарапшылар ""сіздер халықаралық ұйымдардан грант ала отырып, қалай тәуелсіз боласыздар?"" деп сұрақ қойып жатады. Бірақ, біздің тапқан табысымызға қарайтын болсақ, ол жерде доминант қаржы көзі жоқ. 1 жылдың ішінде біз 10-15 шақты донор және тапсырыс берушімен жұмыс істейміз. Олардың әрқайсысының үлесі шамамен 10 пайыздан төмен. Сәйкесінше, бұл нәрсе бізге тәуелсіз болуға мүмкіндік береді.
– Қазіргі кезеңде осындай тәуелсіз орталықта жұмыс істеу , оның жұмысын басқар у қаншалықты тиімді?
– Бұл жерде ең басты мәселе ақшада емес екенін айтқым келеді. Әрине, оның маңызын мен жоққа шығара алмаймын. Өйткені, қаржы мәселесі ұжымның тұрақты жұмыс істеуіне, мотивациясына тікелей ықпал етеді. Бірақ біздің осы уақытқа дейін түсінген басты нәрсеміз – компанияның өзіндік миссиясының, құндылықтарының болуы және қызметкерлердің сол құндылықтарға сәйкес жұмыс істеуі. Сіз зерттеушіге қанша жерден көп қаражат төлесеңіз де, ол өзінің істеп жасап жатқан ісінің мағынасын, нақты бір нәтижесін көрмесе, оны жұмыста ұстап тұра алмайсыз. Өзімнің жеке тәжірибемнен айтар болсам, елбасы қорының жанындағы институтта үш жыл жұмыс істедім. Ол жерде жалақым салыстырмалы түрде жоғары болды. Бірақ, мен ол ұжымда өз жұмысымның нәтижесін көрмедім. Әйтеуір бір жүріп жатқан күйбең тіршілік, ешкімге керегі жоқ іспен айналысып жатқандай күй кештім. Сондықтан да,
Біздің орталықтың басты мақсаты зерттеушілерді нақты бір құндылықтар төңірегіне топтастыру дер едім. Бұл құндылықтар – либерал демократия, теңдік идеясы, әділеттілік идеясы, прогресс идеясы. Осы құндылықтар негізінде біз өте мықты команда жинақтадық.
Қазір тұрақты командамызда 15-16 адам бар. Қазақстан контексінде өзімізді осынша қызметкері бар және жұмысты жаңаша ұйымдастырып жатқан бірден-бір орталық деп айта аламыз. Өйткені бізде әлгінде айтқанымдай идеялық-құндылықтық негіз бар. Сонымен қатар, біз өзіміздің жұмысымыз арқылы зерттеу шеңберінен шығып, зерттеуден көбірек нәрсе істеуге талпынамыз. Яғни, қоғамдық дискуссиялар арқылы Қазақстандағы белгілі бір өзгерістерге ықпал етуге тырысып жүрміз.
– Соңғы жылдарда өз жұмыстарыңыздың нәтижесін қай жерлерден көріп, байқап жүрсіздер?
– Біз құрған дискуссия алаңы Астанадағы, тіпті Қазақстандағы еркін ой айтылатын бірден-бір алаң деп айта аламыз. Яғни бізде цензура жоқ. Біз билікті ашық түрде сынай аламыз, өзімізді сынай аламыз. Сол арқылы жас буынға, жалпы зерттеушілерге кәсіби ортада еркін ой айырбасын қалай жүзеге асыруға болатынының үлгісін көрсетіп отырмыз. Бұл жас зерттеушілердің Қазақстанда қалуына мотивация беретін нәрсе деп санаймын. Өйткені жас зерттеушілер қазір бұрынғыдай қатаң иерархияларда өмір сүріп, жұмыс істегісі келмейді. Ал біз дискуссия алаңдары арқылы альтернатив нарратив қалыптастырып жатырмыз.
Сонымен қатар, PaperLab орталығының ықпалы туралы айтқан кезде, сауалнамалар жайында айта кету керек. Біз Medianet ұйымымен бірлесе отырып, Demoscope жобасын жүзеге асырамыз. Тақырыпты бірге таңдап, сұрақтарды бірге дайындаймыз, талдауға қатысамыз және оны жариялаймыз. Қоғамда қызу талқыланған ең өзекті мәселелердің бәрін назарға алып, ондаған сауалнама жасадық. Қазіргі Қазақстан контекстінде бұл – ашық түрде жарияланатын және көпшілік сенетін жалғыз сауалнама. Бізге тіпті биліктің кейбір өкілдері ""қоғамдағы шынайы картинаны сіздердің сауалнамаларыңыз арқылы біліп отырмыз"" деп айтып жатады.
Оқи отырыңыз: ""Нурикамал"" фильмі неге сынға ұшырады? Шығармашылық топ пен ән сөзінің авторы Ханбибі Есенқарақызымен сұхбат
– Өз командаңыздағы зерттеушілердің миссиясы туралы не айтар едіңіз?
– Жалпы, орталық ретінде біз зерттеушілердің болып жатқан жағдайларды сырттай бақылап отыратын бақылаушы ғана емес, қоғамдық-саяси өмірге тікелей араласатын белсенді де бола алатынын көрсеткіміз келеді. Өйткені, қазірге дейін ""сарапшы нейтрал болуы қажет, оның азаматтық позициясы зерттеулерінен бөлек болуы керек"" деген түсінік қалыптасқан. Біз осы түсінікті жоққа шығарғымыз келеді. Яғни, өзіміздің миссиямызды жұмысымыз арқылы көрсетеміз.
Сарапшы деген тек техникалық сараптама жасайтын адам емес, ол қоғамдық-саяси өмірді қалыптастырушы, азаматтық белсенді бола алатынын өз мысалымызбен дәлелдегіміз келеді. Мен мұны Қаңтардан кейін түсіндім. Қаңтар трагедиясының болғанына өзімді белгілі бір деңгейде жауапты сезіндім. Өйткені, мен бұрын билікке қатысы бар орталықтарда жұмыс істедім. Жалпы саясат туралы, елдегі жағдай туралы сараптамалар дайындадым. Сәйкесінше, осы режимнің қалыптасуына, күшеюіне өз үлесімді қосқандай бір сезімдемін.
2020 жылы жұмыстан кетіп қалғанымның себебі де сол. Қаңтар трагедиясынан кейін азаматтық позициямды жасырын ұстайтын болсам, мұндай оқиға қайталанған кезде тағы да өзімнің жауапты болатынымды түсіндім. Интелектуалдардың жауапкершілігі деген нәрсені сол кезде айқын сезінген болатынмын. Азаматтық позициям мен зерттеушілік позициямды енді бөлек қоя алмайтынымды, екеуі тікелей байланысты дүние екенін түсіндім. Сондықтан, қазір менің азаматтық позициям зерттеулерімде көрініс береді.
– Б илікті ашық сынай аламыз деп отырсыз. Сіз дерге қандайда бір сын айтылып, қысым жасалған кез болды ма?
– Осы уақытқа дейін тікелей қысым болған жоқ. Өйткені, заң жүзінде біздің зерттеуші ретінде айтар ойымыз мен сараптамамыздың негіздемесі бар. Ешбір нәрсені ойдан шығармаймыз. Екіншіден, біздің мақсатымыз – билікті сынасақ та, билікпен диалог жасауға алаң ұсыну. Үнемі дискуссия алаңына биліктен кем дегенде 1 адам шақырып отырамыз. Бірақ, біз шақырғанда келмейтін, талқыдан қашқақтайтын шенеуніктер бар, келетіндері де бар. Мысалы, кейінгі дискуссияларымыздың біріне Парламент депутаты келіп, өзінің ой-пікірін білдірді.
Айтқым келетін тағы бір нәрсе, кейде біздің әріптестеріміз билік ұйымдастыратын алаңдарға шақырылмай жатады. Тізімде бар болғанның өзінде кейінірек сызып тастау деген нәрсе бар. Бұл билік өкілдерінің ашық дискуссияға дайын еместігін көрсетеді деп ойлаймын.
– А ймақтардағы дискуссия алаңдары н ашу идеясы туралы айтып берсеңіз. Бұл шешімге не түрткі болды?
– PaperLab командасының ең үлкен привилегиясы Астанада орналасуы дер едім. Сонымен қатар, ұжымымызда үш тілді жақсы меңгерген, әлемнің беделді оқу орындарын бітірген мамандар көп. Өзіміздің осы артықшылығымызды түсіне отырып, басқа аймақтарға да өрісімізді кеңейтуді көздейміз. Өзіміз тек осы Астана қаласында отырып, ақпараттық көпіршік құрып алсақ, онда біз де жоғарғы билік секілді шынайылықпен байланысымызды жоғалтып алар едік деп ойлаймыз. Сондықтан, біздің қазіргі мақсатымыз – жұмысымызды Орталық Азия деңгейінде, сосын аймақтық деңгейде кеңейту. Өйткені аймақтарда жаңа білімге деген сұраныс өте жоғары, бірақ мүмкіндік аз.
Біршама уақыт бұрын біз Петропавлға барып, сол жерде кішігірім дискуссия ұйымдастырдық. Одан бөлек, подкастер Айнель Әмірханмен бірге бір жобаны бастап жатырмыз. Алдағы 5-6 айдың ішінде Қазақстанның үш қаласына барып, жария фокус-группа құрып, қарапайым адамдармен олардың өміріндегі мәселелер туралы ашық дискуссия жасаймыз. Кейінірек оны медиада жариялаймыз. Менің ойымша, бұл да бір қызық, маңызды жобалардың бірі болайын деп тұр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Серік Бейсембаев – әлеуметтанушы, PaperLab зерттеу орталығының жетекшісі.",,2024-11-28T16:00:00+05:00
almaty-aq-qarga-orandy-informbyuro-fotoreportazy,informburo.kz,Алматы ақ қарға оранды. Информбюро фоторепортажы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almaty-aq-qarga-orandy-informbyuro-fotoreportazy,"Бүгін түнде Алматыда қалың қар жауып, қала ақ қарға оранды. Көлік кептелісі күшейіп, жаяу жүру қиындады. Алматыдан ұшатын да, Алматыға ұшып келетін де рейстер кешігіп жатыр. Кейбірі тоқтатылды.
Осы орайда Informburo.kz фотографы Алматыны аралап, қар басқан қала көшелерін фотоға түсірді.
Алматыға бір түнде 14 см қар жауған. Ал Шымбұлақта қар қалыңдығы 20 сантиметрге, Каменск үстіртінде 22 сантиметрге жетті. Бұл – айлық норманың төрттен бірі.
Қардың қаншалық қалың екенін қар астында қалған мүсіндер мен ескерткіштерден аңғаруға болады. Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының жанындағы Жамбылдың ескерткіші ақ ұлпаға оранған.
Үлкен алаңдарда Жаңа жыл мерекесіне орай безендірілген шыршалар мен декорацияны да қар басқан.
Көшеде қар тазаланбаса адамдардың да, көліктің де жүруі қиындайды. Коммуналдық қызмет таңғы төртте қар тазалауға кіріскен.
Қала көшелері мен жолдарды тазалауға 475 арнайы техника мен 1 115 жұмысшы жұмылдырылды. Қар жауа бастаған сәттен бері 194 құмсепкіш техниканың күшімен көктайғаққа қарсы материал себіліп жатыр.
75 шағын техниканың көмегімен тротуарлар, қоғамдық орындар, әлеуметтік маңызды нысандар, тұрақ ""қалталары"" тазаланып жатыр. Аялдамалар мен жаяу жүргіншілер өткелдері де ұмыт қалған жоқ. Көшеде күрек ұстап, қар тазалап жүрген жұмысшылар аз емес.
Ауа райына байланысты Алматы халықаралық әуежайында кейбір рейстер кейінге шегеріліп жатыр. Олардың қатарында ""Алматы-Астана"", ""Алматы-Шымкент"" және өзге де бағыттар бар.
2GIS картасында бірнеше адам жолда көлік апаты орындарды белгілеген. ""Қар жауып еді, кептеліс басталды"" деп жазғандар да бар.
Алматы қаласының полиция департаменті көлігін жол жиегіне ретсіз қоятындар қар шығаруға және жолды тазалауға айтарлықтай қиындық туғызатынын хабарлады. Сондықтан жүргізушілерді бұл мәселеге жауапкершілікпен қарауға шақырды.
Сақтық үшін жүргізушілерге жылдамдықты асырмау, көліктер арасында қашықтықты сақтау және қар тазалау жұмыстары жүріп жатқан аумақтарға көлік қоймауға кеңес етіледі. Жаяу жүргіншілер де, әсіресе, тұманда, тайғақ жолдарда, жолдан өткенде сақ болуы қажет.
Қала көшелерін 150-ге жуық патрульдік полиция жасағы мен әкімшілік полицияның мамандандырылған батальоны күзетеді.
""Қазгидромет"" болжауынша, Алматыда бүгін түнде температура -13°С-қа дейін суиды. 13 қаңтарға дейін қалада жауын-шашын жаумайды. Алдағы күндері күн ашық болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бір түнде Алматыда 14 сантиметр қар жауды.,,2025-01-08T16:12:13+05:00
asire-sandeuge-ruqsat-zoq-qazaqstanda-zirat-koteru-men-qulpytas-qoyudyn-tartibi-qandai,informburo.kz,"""Әсіре сәндеуге рұқсат жоқ"": Қазақстанда зират көтеру мен құлпытас қоюдың тәртібі қандай",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/asire-sandeuge-ruqsat-zoq-qazaqstanda-zirat-koteru-men-qulpytas-qoyudyn-tartibi-qandai,"ҚМДБ ""Қамқор-Шарапат"" салттық қызмет көрсету орталығының директоры Мейрамбек Қабылбекұлы елдегі мұсылмандарды жерлеу рәсімінің ортақ стандарттары қандай екенін түсіндірді. Айтуынша, әр өңірде стандарттар ҚМДБ-ның Ғұламалар кеңесі қабылдаған ""Зират және зиярат ету мәдениеті"" және ""Ас беру мәдениеті"" атты концептуалды құжаттар негізінде бекітіледі.
""Көпшіліктің сұранысы негізінде, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлының, еліміздегі марқұм болған мұсылман қауымының жаназа, құдайы астарында, қабір басына зират көтеруде және киелі орындарға зиярат жасау рәсімдерінде ысырапқа бой алдырмай, жалпыға ортақ бірізділік мәдениетін қалыптастыру туралы бастамасы негізінде ҚМДБ-ның Ғұламалар кеңесі  ""Зират және зиярат ету мәдениеті"" және ""Ас беру мәдениеті"" атты концептуалды құжаттар қабылдаған. Аталған құжаттар негізінде, ҚМДБ-ның жанынан ""Қамқор-Шарапат"" салттық қызмет көрсету орталығы құрылып, пилоттық жоба ретінде Астана қаласында бірнеше жыл жұмыс жасады. Орталықтың қызметтері халықтан қолдау табылғандықтан, жергілікті зират әкімшіліктері өңірлердегі зираттардың ішінен орталығымызға арнайы жер-секторларын бөлді"", – деді орталық директоры.
Сондай-ақ, Мейрамбек Қабылбекұлы марқұмның туыстарының өтінішіне сай қандай қосымша қызметтер көрсетіліп жатқанын атап өтті.
""Қазіргі таңда орталықтың филиалдары еліміздің барлық облыстарындағы мешіттердің жанынан ашылып, марқұм болған туысының жаназасы мен жерлеу рәсімін шариғат талабына сай атқарып беруді сұраған мұсылмандардың өтінішіне байланысты, марқұмды – жуындыру, кебіндеу, жаназасын шығару, жерлеу, қабір басына құлпытас орнату, марқұмның құрметіне арналған құдайы астарда құран бағыштап дұға жасау сынды салттық қызметтерді көрсетіп келеміз"", – деп қосты ҚМДБ өкілі.
Оқи отырыңыз: ""Сюцай – нумерологияның бір түрі"". ҚМДБ үкімі қандай?
Орталық басшысының түсіндіруінше, қайтыс болған адамға 6 шаршы метр жер тегін бөлінеді. Алайда барлық өңірде қабір қазу мен жерлеу қызметтерін ақылы түрде атқаратын ұйымдар бар. Жердің қыртысына байланысты бағасы да әртүрлі болып келеді.
""Қазақстан Республикасы ұлттық экономика министрінің ""Жерлеудің және зираттарды күтіп ұстау ісін ұйымдастырудың үлгілік қағидаларын бекіту туралы"" 2019 жылғы 31 мамырдағы № 48 бұйрығына сай, марқұмның қайтыс болғаны туралы тиісті құжаты негізінде әр марқұмды жерлеу үшін зират қорымынан 6 шаршы метр жер тегін беріледі . Қабірлердің ара-қашықтығы ұзын жағынан 1 метр, қысқа жағынан 50 см болуы керек. Сондай-ақ, жерлеуге бөлінген учаскенің шекарасында жерленген марқұмның құрметіне табиғи тастан немесе бетоннан жасалған қабір үсті ескерткіштер мен құрылыстар, гүлзарлар мен орындықтар орнатуға рұқсат етіледі. Тегін берілген жерге марқұмды туған-туыстары қабірін қазып, жерлеуіне рұқсат етіледі. Алайда барлық өңірлерде қабір қазу мен жерлеу қызметтерін ақылы түрде атқаратын ұйымдар бар және әр өңірде баға жердің қыртысына байланысты әртүрлі"", – деп түсіндірді ҚМДБ өкілі.
Ары қарай Мейрамбек Қабылбекұлы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының жазалаушы орган емес екенін еске салды. Айтуынша, қабылданған құжаттар тек ысырапқа жол бермеу үшін жасалған.
""ҚМДБ еліміздегі мұсылмандардың діни бірлестігі, ол қадағалаушы, заң шығарушы немесе жазалаушы орган емес. Сондықтан ҚМДБ-ның қабылдаған ""Зират және зиярат ету мәдениеті"" және ""Ас беру мәдениеті"" құжаттары еліміздегі мұсылман жамағатының сұранысы негізінде үлгі ретінде ұсынылады. Аталған құжаттар негізінде, жергілікті жердегі мұсылман қауымы, ақсақалдар алқалары, т.б. жиналып жергілікті халыққа зират көтеру мен жаназа, құдайы астарда ысырапқа жол бермеу мақсатында үндеу жасап жүргені жасырын емес"", – деп түсіндірді Мейрамбек Қабылбекұлы.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда діни уағыз айту енді арнайы құжатпен реттеледі
Орталық жетекшісі зираттың әртүрлі көтерілуінің басты себебі табиғи жағдайлар екенін айтады.
""Дегенмен зират көтеруде әр өңірде әртүрлі болуының себебі, табиғи жағдайына байланысты деп ойлаймын. Барлық қабірлердің топырағы түйенің өркешіндей етіп үйіледі. Мысалы, оңтүстік өңірлерде қабір басына тек қана құлпытас орнатады, ал басқа өңірлерде әр қабірдің басына түрлі тастардан қоршаулар жасап, кейбіреулері күмбездер орнатып жатады. Мұның сыры солтүстік өңірлерде жауын-шашын мен қар көп жауатындықтан солай жасайды екен. Олай жасамаса қыс бойы жауған қар көктемде су болып еріген уақытта қабір басындағы топырақты шәйіп немесе бір-біріне қосып кететін көрінеді. Сондай-ақ ілгеріде қабірстанның жалпы сырты қоршалмағандықтан, қабірлерді жан-жануарлар басып кетпесін деген мақсатта әр қабірді жеке-жеке қоршаған. Еліміздегі ескі зираттарды қарасақ, әр қабірдің басына тек құлпытас қана орнатылғанын көреміз"", – деп қосты Мейрамбек Қабылбекұлы.
Зират көтерудің шариғаттағы үкімдері
Зират көтеру мәдениеті
Оқи отырыңыз: Ақ сәлде, біркелкі шапан. Қазақстанда діни дресс-код қандай
Теңдік ұстанымы
Құлпытас қою мәдениеті
Зират құрылыстары
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",ҚМДБ зиярат жасау рәсімдерінде қандай өзгерістер барын түсіндірді.,,2024-11-28T13:00:00+05:00
eldigimizdi-tanytqan-eren-zyl-berik-uali-prezidenttin-2024-zylgy-qyzmetine-solu-zasady,informburo.kz,"""Елдігімізді танытқан ерен жыл"": Берік Уәли президенттің 2024 жылғы қызметіне шолу жасады",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/eldigimizdi-tanytqan-eren-zyl-berik-uali-prezidenttin-2024-zylgy-qyzmetine-solu-zasady,"Информбюро порталы ҚР президентінің кеңесшісі – баспасөз хатшысы Берік Уәлидің мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың елімізді дамыту мен өркендету жолында жыл бойы атқарған қызметіне жасаған шолуының толық нұсқасын ұсынады. Шолу қоғамдық-саяси өмірдегі, әлеу­меттік-экономикалық даму­дағы іргелі өзгерістер мен табыс­тарды қамтиды.
Президент биыл жұмыс сапарымен еліміздің 11 өңіріне барды. Аймақтардағы 60-тан аса өндірістік және әлеуметтік-мәдени нысандармен танысып, жұртшылықпен кездесті. Сондай-ақ ел ішіндегі 41 іс-шараға қатысты. Олардың қатарында форумдар, кеңестер, отырыстар секілді түрлі форматта өткен жиындар бар. Еліміздің саяси және қоғам қайраткерлерімен 137 кездесу өткізді.
Мемлекет басшысы осы жылы 3 979 құжатты қарап, қол қойды. Оның ішінде 95 заң, 319 жарлық, 81 өкім, 28 отырыс хат­та­масы, 3 456 қызметтік құжат қабылданды (25 желтоқсандағы мәлімет бойынша).
Сыртқы саясатта да жемісті жыл болды. Атап айтқанда, Қасым-Жомарт Тоқаев биыл 23 рет шет мемлекетке сапарлады, 19 халықаралық форум мен саммит жұмысына атсалысты. Халықаралық іс-шаралар аясында өзге елдің басшыларымен 27 рет кездесті. Сондай-ақ шет мемлекеттердің және үкіметтердің басшыларымен, басқа да жоғары лауазымды тұлғаларымен, халықара­лық және өңірлік ұйымдардың жетекші­лері­мен, бизнес-қоғамдастық өкілдерімен 84 кездесу өткізді. 22 мемлекеттің елшісінен сенім грамоталарын қабылдады. Мемлекет басшыларымен 49 мәрте телефон арқылы сөйлесті.
Енді осы сандармен өрнектелген жұ­мыс кестесінің барысында ел игілігі үшін жасалған істерге назар аударайық.
Ең әуелі, жыл басындағы ақжолтай жаңалықты айта кеткен абзал. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 9 қаңтарда ""Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылы­сындағы өзгерістер туралы"" Жарлыққа қол қойды. Жетіген ауылы Алатау қаласы болып қайта құрылды. Осылайша, келешекте Алматы мен Қонаевтың ортасында бой көтеретін Alatau City қаласының іргесі қаланды. Бірнеше жылдан бері талқыланып келе жатқан жаңа урбанистік жобаны жүзеге асыруға шетелдік инвес­торлар айрықша қызығушылық танытып отыр. Президент Сингапур сапарында және одан кейін де әлеуетті инвесторлармен кездесіп, Алматы агломерациясын өркендеген экономикалық аймаққа айналдыруды көздейтін жобаның жай-жапсарын талқылады.
Елдік мәселелер қозғалатын Ұлт­тық құрылтайдың үшінші оты­­рысы биыл көне Сарайшық жұр­­тында – Атырау облысында өтті. Құрылтайда ұлт болмысын қалып­тастыратын тәуелсіздік пен отан­шылдық, бірлік пен ынтымақ, әділ­дік пен жауапкершілік, заң мен тәр­тіп, еңбекқорлық пен кәсі­би біліктілік, жасампаздық пен жаңа­шылдық секілді басты құндылық­тар айқындалды. Сонымен қатар Президент бес әлеуметтік кеселмен күресті күшейту жөнінде нақты тапсырма берді. Осыған орай, биыл Әйелдердің құқықтары мен бала­лардың қауіпсіздігі туралы Заңға қол қойылды. Яғни тұрмыстық зор­лық-зомбылық үшін қатаң жаза белгілейтін, балалар құқығының қорғалуын қамтамасыз ететін жаңа нормалар енгізілді. Бұдан бөлек, Адам саудасына қарсы іс-қимыл туралы арнайы заң қабылданды. Вандализм мен өзгенің мүлкіне зиян келтіргені, қоғамдық тәртіпті бұзғаны үшін жауапкершілікті күшейтуге, құмар ойынға тәуелділікті азайтуға, вейпке тыйым салуға бағытталған заңнамалық өзгерістер жасалды. Аталған бастамаларға қатысты заң жобаларын әзірлеуге Парламент депутаттарымен қатар, Ұлттық құрыл­тай мүшелері де белсенді атсалысты. Осылайша, Президент үнемі айтатын ""Заң мен Тәртіп"" үстемдігі қоғамда біртіндеп орнығып келеді.
Көктемгі су тасқыны елді әбігерге салып, халықтың да, мемлекеттің де мүлкіне зор зардабын тигізгені белгілі. Еліміздің 10 өңірінде жергі­лікті деңгейдегі төтенше жағдай жарияланды. Мемлекет басшысы адамдарды дереу қауіпсіз жерге көшіру және қарғын судан зардап шеккен азаматтарға қажетті көмек көрсету жөнінде тапсырма берді. Ең көп зардап шеккен үш облысқа, атап айтқанда, Батыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан және Қостанай облыстарына барып, халықтың мұң-мұқтажын тыңдады.
Тасқын судың салдарынан мал-мүлкінен айырылған жандардың еш­қай­сысы елеусіз қалған жоқ. Мем­лекет міндеттемесін толық орында­ды. Зардап шеккендердің бәріне ма­­те­риалдық, қаржылай қолдау көр­сетілді.
Атап айтқанда, су тасқынынан зардап шеккен өңірлерде комиссиялар жұмыс істеді, олар азаматтардың жалғыз баспанасы болған 19 359 үй мен саяжай құрылыстарын тексерді. Оларды баспанамен қамтамасыз ету мақсатында жылжымайтын мү­лік нарығынан 5 767 тұрғын үй сатып алынды. 9 156 үйге жөндеу жұ­мыстары жүргізіліп, жүз пайыз аяқталды. Бұл мақсаттарға барлығы 54,7 млрд теңге бөлінді. Сондай-ақ қысқа мерзімде 64 млрд теңгеге 2 680 жеке тұрғын үй салынды.
Бұған қоса 36 455 отбасына жалпы сомасы 13,3 млрд теңге, яки 100 АЕК мөлшерінде біржолғы әлеуметтік көмек көрсетілді. 21 876 отбасына 9,9 млрд теңге көлемінде 150 АЕК-ке дейінгі өтемақы төленді.
Шағын және орта бизнес субъек­тілеріне келтірілген залалды өтеу үшін 12,1 млрд теңге бөлінді. Зардап шеккен кәсіпкерлік субъектілеріне толық төлем жасау мақсатында ""Демеу"" корпоративтік қорынан Атырау, Батыс Қазақстан және Солтүстік Қазақстан облыстарына 2,5 млрд теңге көлемінде қосымша қаражат бөлу мәселесі пысықталды. Аталған қаражат есебінен ШОБ субъектілерінің 40 өтініші бойынша шығыны өтелді. Жалпы, өңірлік комиссиялар 14,6 млрд теңгеге 734 кәсіпкердің өтінімін мақұлдады.
Тағы бір айта кетерлігі, мал шы­ғынын төлеу үшін мемлекет тарапынан көрсетілген көмектің көлемі 2,8 млрд теңгеден асты.
Осындай қиын-қыстау сәтте хал­қы­мыз ауызбіршіліктің үлгісін көрсетті.
Жыл басында, яғни 7 ақпанда өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысында Президент бәсекелестікті дамыту, экономикаға мемлекеттің араласуын қысқарту, бизнес шығын­дарын азайту арқылы кәсіпкерлік еркіндікті қамтамасыз етуді тап­сыр­ған еді. Қасым-Жомарт Тоқаев 10 мамырда ""Экономиканы ырық­тандыру жөніндегі шаралар туралы"" Жарлыққа қол қойды. Ал 2 қыркүйекте Қазақстан халқына арнаған ""Әділетті Қазақстан: заң мен тәртіп, экономикалық өсім, қоғамдық оптимизм"" атты Жолдауында Пре­зидент еліміздің таяу келешектегі экономикалық дамуының негізгі бағыт-бағдарын айқындады. Үкімет жыл бойы осы негізгі міндеттерді атқаруға бар күш-жігерін жұмсады.
Мәселен, 2024 жылдың І жарты­жыл­дығының қорытындысы бойынша шетелден келетін тікелей инвес­тицияның жалпы көлемі 9,8 млрд долларды құрады. Бұл көрсет­кіш тау-кен өнеркәсібі, көтерме және бөлшек сауда, өңдеу өнеркәсібі салаларында көбірек тіркелді. Негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі қаңтар-қараша айларында 15,8 трлн теңгеге жетті. Бүгінде 795,9 млрд теңге көлеміндегі сомаға 134 жоба іске қосылды, 10,1 мың тұрақты жұмыс орны құрылды. Мемлекет басшысы жаңадан жұмысын бастаған бірнеше ірі зауыт пен кәсіпорынға арнайы барып, қызметімен танысты.
Еліміздің көлік-транзит әлеуетін арттыру бағытында айтарлықтай жетістіктер бар. Мысалы, Президент 28 ақпанда телекөпір арқылы Қытайдың Сиань қаласындағы Көлік-логистика орталығын ашты.
Сиань – Қытайдың тораптық транзиттік орталығы және ең ірі құрғақ порт орналасқан қаласы. ҚХР мен Еуропа Одағы арасына қа­тынайтын контейнерлік пойыздар­дың 40 пайызына жуығы осы жерден жөнелтіледі.
Сиань құрғақ портындағы қазақ­стан­дық терминалдың жобалық қуаты жылына – 66,5 мың ЖФЭ (жиыр­ма футтық эквивалент). Терминал еліміздің экспорттаушылары үшін жаңа өткізу нарықтарына жол ашады, жүктерді жеткізу мерзімін едәуір қысқартады және Қазақстанның Еуразиядағы сенімді транзиттік хаб ретіндегі позициясын нығайтуға мүмкіндік береді.
3 шілдеде Қасым-Жомарт Тоқаев пен ҚХР төрағасы Си Цзиньпин Транскаспий халықаралық көлік бағыты бойынша жүк көліктері мен теміржол контейнерлерін жөнел­ту рәсіміне телекөпір режімінде қатыс­ты. Қытай – Қазақстан – Кас­пий теңізінің акваториясы – Әзер­байжан – Грузия арқылы өтіп, әрі қарай Еуропа елдеріне баратын Транскаспий халықаралық көлік бағыты уақыт жағынан да, эконо­микалық тұрғыдан да тиімді көлік жолына айналады.
Сонымен қатар Өзбекстанмен ара­дағы көлік-транзит мүмкіндіктерін кеңейту және Трансауған темір­жолы бағытын дамыту жөнінде уағда­ластыққа қол жеткізілді.
Бұдан бөлек, елімізде 1,4 мың шақырым теміржол жөндеуден өтіп, 12 мың шақырым автокөлік жолы салынып жатыр. ""Талдықорған – Өскемен"", ""Қарағанды – Алматы"", ""Ақтөбе – Атырау – Астрахан"" жол­дарының халықаралық талап­тар­ға сай жаңғыртылуы еліміздің өңіраралық байланысы мен тран­зиттік әлеуетін айтарлықтай арттыра түседі.
Осы орайда Мемлекет басшысы­ның тапсырмасымен Шығыс Қазақ­стан облысының тұрғындары қан­шама жылдан бері күткен Бұқ­тыр­ма су қоймасы арқылы өтетін көпір құрылысы аяқталғанын айта кеткен ләзім. Бұл Марқакөл, Күршім аудандарының облыс орталығымен байланысын жеңілдетті. Бұған дейін аталған аудандардың халқы паром арқылы қатынап келген еді.
Еліміз жол инфрақұрылымына халықаралық даму институттарынан мол қаржы тартып отыр. Атап айтқанда, Дүниежүзілік банк Көлік жолдарының орнықтылығы мен байланысын жетілдіру бағдарлама­сы (TRACE) аясында атқарылатын қазақстандық жобаға 650 млн доллар бөлу жөнінде шешім қабылдады. Бұл қаржы Орта дәліздің әлеуетін арттыруға, соның ішінде ""Жезқазған – Қарағанды"" автомагистралін күрде­лі жөндеуден өткізуге жұмса­лады. Сондай-ақ Азия даму банкі ""Қызы­лорда – Жезқазған"" жолының құрылы­сын жүргізуге 300 млн доллардан аса қаражат бөлді.
Президенттің тапсырмасымен ""Жайлы мектеп"" ұлттық жобасы аясында қалалар мен қарқынды дамып келе жатқан елді мекендерде 460 мың оқушыға арналған жаңа 217 мектептің құрылысы жүргізіліп жатыр. Бүгінде 36 мектеп пайдалануға берілді. Оның 15-і ауылдық елді мекендерде орналасқан. Бұл – білім беру саласының инфрақұрылымын дамыту ісінде қала мен ауылға бірдей көңіл бөлінеді деген сөз.
Ал бірнеше жылдан бері жүзеге асырылып келе жатқан ""Ауылдағы денсаулық сақтауды жаңғырту"" ұлттық жобасы аясында алғашқы санитарлық-медициналық көмек көрсететін 276 нысанның құрылысы аяқталды. Оның 99-ы 2023 жылы, ал 117-і биыл іске қосылды. Келер жылы 125 нысанның құрылысы жүргізіледі. Оның ішінде 32 аудандық аурухананы жаңғырту жұмыстары жалғасып жатыр.
Мемлекет басшысы агроөнеркә­сіп кешенінің әлеуетін арттыруға айрықша мән береді. Шетелге сапар­лары кезінде осы саланың инвес­тициялық мүмкіндіктерін ұдайы таныстырып жүреді.
Биыл көктемгі су тасқынына қара­мастан, 26,7 млн тонна астық жиналды. Бұл – кейінгі 10 жылдағы рекордтық көрсеткіш. Мұны мемле­кеттің диқандарға көрсеткен жүйелі қамқорлығы мен қолдауының нәти­жесі деуге болады. Көктемгі егін және жиын-терін жұмыстарына 5 пайыз мөлшерлемемен тікелей жеңілдетілген несие беріле бастады. Ол үшін алғаш рет жарты триллион теңгеден аса қаржы қарастырылды.
Негізгі азық-түлік тауарлары бо­йынша импортқа тәуелділікті азайту – маңызды міндет. Осы бағыт­та бірқатар жоба іске асырылды. Дәнді-дақылдар селекциясы мен тұқым шаруашылығын дамыту туралы кешенді жоспар қабылданды. Диқандар отандық тұқыммен қам­тама­сыз етілуге тиіс.
Сонымен қатар ауыл шаруашылы­ғы техникасын жаңарту деңгейін жылына 8-10 пайызға дейін жеткізу үшін 120 млрд теңге бөлінді. Техниканы 5 пайыздық мөлшерлемемен лизингке беру бағдарламасы басталды.
Өндірілген азық түлікті сақтап, тұтынушыға жеткізуге қойма-логистика кешендері керек. Алдағы жылдары сыйымдылығы 700 мың тонна болатын қоймалар салынады.
Жалпы, биыл алғаш рет өткен Қазақстанның ауыл шаруашылығы еңбеккерлерінің бірінші форумында агроөнеркәсіп кешенін дамытудың негізгі міндеттері айқындалды. Онда көптеген іс-шарамен қатар, қа­зақ жылқысының тұқымын сақ­тау және көбейту үшін арнайы заң қабыл­данғаны айтылып, енді бұл бағытта та­ғы бір маңызды қадам ретінде Үкі­­мет­­ке Жылқы шаруашылығы инс­ти­ту­­тын құру жөнінде тапсырма беріл­ді.
Қасым-Жомарт Тоқаев 2025 жылды ""Жұмысшы мамандықтары жылы"" деп жариялады. Яғни қо­ғам­да адал еңбек, адал азамат құн­ды­­лық­тарын сіңіру жолындағы жүйе­­­лі істер атқарыла бастады. Мы­са­лы, ден­саулық сақтау мәселе­ле­ріне қа­тысты заң медицина қыз­мет­керлерінің жауап­кершілігін айқындап қана қой­май, олардың мәртебесін арттыру­ды, кәсіби мінде­тін атқару барысында жан-жақты қорғауды көздейді. Дәрігерлер қауымы бұл жаңалықты ыстық ықыласпен қабыл алды. Тұңғыш рет ""Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігері"" құрметті атағы бекі­тіліп, алғашқы иелеріне табысталды. Жалпы, биыл мемлекеттік наградаға еңбегімен үлгі болып жүрген ел азаматтары көп ұсынылды. Келер жылы бұл игі дәстүр жалғасын тауып, еңбек адамына зор құрмет көрсетіледі.
Сонымен қатар Мемлекет басшысы білім мен технологияға негізделген экономика құру ісіне зор көңіл бөледі. Мұның бір көрінісі ретінде биыл Ғылым және технологиялық саясат туралы заңға қол қойылуын айтуға болады. Онда ғылыми жетістік­тердің нәтижесін өндіріске енгізуді көздейтін технологиялық саясаттың негізгі бағыттары мен тетіктері барынша қамтылды.
Президенттің бастамасымен сәуір айында жалпыұлттық ""Таза Қазақстан"" экологиялық акциясы бас­талды. Көктемгі су тасқынымен арпалысып, дағдарған шақ болса да, Президент өңір әкімдеріне бо­саңсымай, айналаны тазалау, абаттандыру ісіне дереу кірісуге пәрмен берді. Бұл жалпыұлттық сипат алатын тұрақты үдеріске айналуға тиіс екенін қатаң ескертті. Түпкі мақсат – қоғамда экологиялық мәдениет қалыптастыру.
Жыл бойы жүргізілген акцияға 2,4 миллионға жуық адам қатысты. Жүздеген мың аула мен аумақ тазартылып, 900 мың тоннадан аса қоқыс шығарылды. Шамамен 2,5 мил­лион көшет отырғызылды. 20 мыңнан аса әлеуметтік нысанның аумағы, 4,6 мыңнан аса қоғамдық орындар, саябақтар, шағын бақтар абаттандырылды. 5 мыңнан аса тарихи-мәдени нысан және 758 субұрқақ ретке келтірілді. Өзендер мен көлдердің және басқа да су айдындарының айналасындағы 5,8 миллион шаршы метрден аса аумақ, 8,4 миллион метр­ден аса арық тазартылды.
6 қазан күні АЭС құрылысына қатысты өткен жалпыұлттық референдумда халық өз ықтиярын біл­­ді­ріп, таңдау жасады. 5 561 937 азамат немесе дауыс берушілердің 71,12 пайызы АЭС салуды қолдады. Президент АЭС құрылысына байланысты ""Бұл Тәуелсіз Қазақстанның бүкіл тарихындағы ең ірі жобаға айналады. Атом электр стансасын салу – ұзақмерзімді жоба. Аталған бастама еліміздің орнықты дамуын онжылдықтарға ілгерілетеді, сондай-ақ инженерлер шоғыры мен әртүрлі бейіндегі мамандар легін даярлауға жағдай жасайды. Демек оның пайдасын қазіргі жастарымыз бен болашақ ұрпақ көреді"", деп атап өткен болатын.
Референдумнан кейін Қасым-Жомарт Тоқаев Франция Респуб­ликасына мемлекеттік сапары аясында осы елдің Президенті Эмманюэль Макронмен және Қазақстанға мем­лекеттік сапармен келген Ресей Пре­зиденті Владимир Путинмен АЭС құрылысы туралы пікір алмасты. Қазіргі уақытта Қытай тарапымен осы бағытта келіссөздер жүргізіліп жатыр. Яғни бірнеше жылға созылатын мегажобаны жүзеге асыру атом өнеркәсібінде мол тәжірибесі бар ірі компаниялардан құралған халықаралық консорциумға жүк­теледі.
Жуырда Мемлекет басшысы Энергетика министрі Алмасадам Сәтқалиевті қабылдап, елімізде салынатын атом электр стансасының құрылысын жеделдетуді тапсырды.
Еліміздің сыртқы саясаттағы жетістіктеріне арнайы тоқталған жөн. Қазақстан биыл алты халықаралық ұйымға, атап айтқанда, ШЫҰ, ТМҰ, АӨСШК, ҰҚШҰ-ға, Азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі Ислам ұйы­мына, сондай-ақ Халықаралық Аралды құтқару қорына төрағалық етті. Франциямен бірге Рияд қаласын­да One Water саммитін ұйымдас­тырды. Осы жауапты миссияларды еліміз абыроймен атқарып шықты. Жоғары деңгейдегі кездесулерде маңызды бастамалар көтеріп, тиісті құжаттардың қабылдануына ұйытқы болды. Егемен әрі дербес ел ретінде өзінің саяси, экономикалық, әскери қауіпсіздік салаларындағы басымдықтарын ілгерілете түсті.
Жыл басынан бері Мемлекет басшысы Қатар, Әзербайжан, Син­­га­пур, Тәжікстан, Моңғолия, Фран­ция және Мажарстан елдеріне мемлекеттік сапармен, ал Италия, Ватикан, Армения, Түрікменстан және Сербия елдеріне ресми сапармен барды. Мұндағы кейбір елдерге Қазақстан Президентінің соңғы 20 жылға жуық уақыттан кейін алғаш рет сапарлағанын атап өткен жөн. Бұл Мемлекет басшысының жан-жақты ықпалдастыққа баса назар аударатынын аңғартады. Мемлекеттік және ресми сапарлардан бөлек Президент түрлі халықаралық іс-шараларға қатысу үшін 11 елге жұмыс сапарымен барды. Бұдан басқа, елімізге түрлі деңгейдегі сапармен келген 11 шет мемлекеттің басшыларын қабылдап, келіссөздер жүргізді.
Бір жыл ішінде еліміздің бірінші борты 158 983 шақырымды ұшып өтті. Президент ұшақ пен тікұшақта 245 сағат 18 минутын өткізді. Бұл – жер шарын төрт рет айналып шыққанмен бірдей қашықтық.
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы­на төрағалық аясында шілде айында Астанада аталған құрылымның 24-саммиті өтті. Қазақстанның Ұйым­ға төрағалық ету кезеңінде түрлі деңгейде 150-ге жуық іс-шара ұйым­дастырылып, ұйымның шарт­тық базасы 60 жаңа құжатпен толық­ты. ШЫҰ серіктестері саналатын халық­аралық ұйымдардың саны көбей­ді. Инвестициялар жөніндегі арнайы жұмыс тобының қызметі қайта жанданды. Алматы қаласы 2023–2024 жылдары ШЫҰ-ның мәдени және туристік астанасына айналды.
Биыл еліміз Түркі мемлекеттері ұйымына лайықты төрағалық етті. Осы кезеңде 80-нен аса іс-шара ұйым­дастырылды. Ортақ түркі әліп­­биінің нұсқасы бекітілді. Бес күн бойы Ұлы дала төсін дүбірге бөле­ген V Дүниежүзілік көшпелілер ойын­дары осы ұйымның аясында ұйымдастырылған ең маңызды шараның бірі болды. Дүбірлі додаға 90 елден 2 500-ге жуық спортшы келіп, күш сынасты.
Мемлекет басшысы отандық және шетелдік БАҚ-қа бірнеше рет сұхбат беріп, еліміздің ұстанымын білдіре­тін мақалаларын жариялады. Атап айтқан­да, жылдың алғашқы күндері ""Egemen Qazaqstan"" газетінде кең көлемдегі сұхбаты жарық көрді. Онда Қаңтар оқиғасына нақты баға беріліп, ел дамуындағы өзгерістер қамтылды.
Сондай-ақ Әзербайжанның АРА, Арменияның ""Арменпресс"", ҚХР-дың ""Синьхуа"" ақпарат агенттіктеріне және ""Жэньминь Жибао"" газетіне сұхбаттары, Францияның Le Figaro, Ресейдің ""Известия"" басылымдарына мақалалары жарияланды.
Биыл Мемлекет басшысы екі рет журналистерге арнап брифинг өткізіп, БАҚ өкілдерінің көкейінде жүрген сұрақтарға жауап берді. АЭС құрылысына қатысты республикалық референдумда дауыс бергеннен кейін Президент отандық бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері үшін брифинг өткізді. Ал 7 желтоқсан күні Доха форумының Newsmaker Interview форматындағы панельдік сессиясы кезінде модератор, СNN журналисі Джулия Чаттерлейдің сұрақтарына жауап берді.
Сондай-ақ Президент шет мемлекеттер басшыларымен бірге БАҚ өкілдеріне арналған 14 брифинг өткізді.
Жыл басынан бері www.akorda.kz ресми сайтына Мемлекет басшысы­ның жұмысы туралы, соның ішінде әртүрлі іс-шараларда сөйлеген сөзде­рі мен үндеулері, Қазақстан халқына Жолдауы бойынша 814 ақпарат жарияланды. Президент Баспасөз қызметінің негізгі платформасының бірі – Aqorda телеграм-арнасына 7 804 ақпараттық материал шықса, Баспасөз қызметінің Facebook-тегі парақшасына 1 801 пост, Instagram парақшасына 1 727 пост жарияланды.
Мемлекет басшысының өзі де шетелге сапарлары, қабылдаған шешім­дері жайында әлеуметтік желілердегі парақшаларына пост жариялап, олардың мән-мазмұнынан көпшілікті хабардар етіп отырады. Бұл халықпен кері байланыстың тиімді құралына айналғаны сөзсіз. Жыл басынан бері Президент Х-парақшасына 20 твит, ал Instagram парақшасына 30 пост жариялады.
Әлеуметтік желіден бөлек Мемле­кет басшысының атына келіп жатқан өтініш, арыз-шағымдар мен талап-тілектерді талдап, саралау Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөліміне жүктелген. Биыл 26 желтоқсандағы мәлімет бойынша, дәл осы платформа арқылы азаматтардан 49 069 өтініш қабылданды.
Бір жылда атқарылған ауқымды шаруаны бір мақаланың шеңберін­де қамтып шығу әсте мүмкін емес. Дегенмен жұрт жадында сақталған, мемлекеттің даму тарихында өзіндік орны бар оқиғаларды осылай сараптап өттік.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мемлекет басшысы биыл 4 мыңға жуық құжатқа қол қойды.,,2024-12-27T10:35:59+05:00
los-andzelestegi-ortke-dzo-baidennin-qatysy-bar-ma-tilsiz-zau-turaly-aqparattarga-faktcek,informburo.kz,Лос-Анджелестегі өртке Джо Байденнің қатысы бар ма? Тілсіз жау туралы ақпараттарға фактчек,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/los-andzelestegi-ortke-dzo-baidennin-qatysy-bar-ma-tilsiz-zau-turaly-aqparattarga-faktcek,"Өрт сөндірушілердің Лос-Анджелестегі орман өртін ауыздықтай алмай жатқанына алты күн болды. Калифорния орман шаруашылығы және өрттен қорғау департаментінің мәліметі бойынша, қаланың батыс бөлігіндегі Пасифик-Палисейд ауданындағы өрт 9596 гектарға жетіп, оның тек 11 пайызы ауыздықталған. Ал шығыстағы ""Итон"" өрті 5 712 гектар жерді өртеп жіберді, оның тек 27 пайызы бақылауға алынған. Қаланың солтүстігіндегі ""Херст"" өртінің 11 пайызы қалған. Өрт сөндіруді қатты жел мен құрғақ ауа райы қиындатып отыр, деп жазды Reuters .
Өртті сөндіруге 7 штаттың, сондай-ақ Канада мен Мексиканың өрт сөндірушілері күш салып жатыр. Негізгі назар Брентвуд маңайына және Лос-Анджелестің басқа да тығыз қоныстанған бөліктеріне жақындап келе жатқан Палисейдс өртімен күресуге бағытталған.
Калифорния губернаторы Гэвин Ньюсомның айтуынша, бұл өрт АҚШ тарихындағы ең ауыр табиғи апат болуы мүмкін. Биліктің хабарлауынша, өрт салдарынан 24 адам қаза тапқан. 100 мыңға жуық адам қауіпсіз жерге көшірілді. Тағы 87 мың адам эвакуация туралы ескерту алды. Барлығы 12 300 ғимарат зақымдалған немесе қираған. Мүлкі қирағандар арасында Мел Гибсон, Энтони Хопкинс, Билли Кристал және модель Пэрис Хилтон сынды Голливуд актерлері бар. Қазіргі таңда өрттерден келген шығын 135-150 млрд долларға бағаланып отыр.
Оқи отырыңыз: В Лос-Анджелесе местный житель c посудой в руках спас свою улицу от пожара
Әлеуметтік желіде Голливуд төбесіндегі әлемге әйгілі ""Голливуд"" тақтасы отқа оранғаны туралы ақпарат тарап жатыр.
Лос-Анджелестегі орман өрті 8 қаңтар күні Голливуд төбесіне жақындаған еді. Алайда 9 қаңтар күні кешқұрым ол жердегі тілсіз жау ауыздықталған. Hollywood Sign Trust ұйымы тақтаның зардап шекпегенін хабарлады. Тек Голливуд белгісі орналасқан Гриффит саябағы сақтық шарасы ретінде уақытша жабылған.
Желіде таралып жатқан кейбір суреттерде Grok жасанды интеллектісінің логотипті бар.
Оқи отырыңыз: Ішкі істер министрлігі азаматтарды өрт қауіпсіздігі ережелерін сақтауға шақырды
Даунтаун – Лос-Анджелес қаласының сауда және ойын-сауық ауданы. Желіде осы ауданның да қызыл жалын астында қалғаны туралы суреттер мен видеолар бар. Алайда, бұл аудан да тілсіз жаудан аман. Қазіргі уақытта өрт сөндірушілер Лос-Анджелес пен оның айналасындағы  Палисейдс, Итон, Херст, Лидия және Кеннетт аудандарында жұмыс істеп жатыр.
Желіде тараған тағы бір ақпарат – АҚШ президенті Джо Байденнің Лос-Анджелеске іссапары кезінде өрт сөндіріп жүрген ткіұшақтардың жұмысы уақытша тоқталығаны туралы . Соның салдарынан, өрт бақылаудан шығып кеткені жазылған.
Бұл да жалған ақпарат дейді Reuters. Байден әкімшілігі өрт сөндіруге кедергі келтіріп, Лос-Анджелес әуе кеңістігін жаппады. Жел қатты соғып тұрғандықтан, тікұшақтар 12 сағатқа жуық жұмысын тоқтатуға мәжбүр болған.
Дегенмен, АҚШ-тың жаңадан сайланған президенті Дональд Трамп Калифорниядағы өрттің өршуіне байланысты қазіргі президент Джо Байденді сынға алды. Трамп өзінің саяси қарсыласын біліксіз деп айыптады.
Саясаткер Калифорниядағы өрттер экономика тұрғысынан АҚШ тарихындағы ең жойқын өртке айналуы мүмкін деп болжайды. Трамп сақтандыру компанияларының апат шығынын толық жаба алатынына күмәні бар екенін айтты.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда жыл басталғалы бері 13 бала өртте қаза тапты. Тілсіз жаудан қалай қорғануға болады?
Өрттің шығуына не себеп болғанын анықтау жұмыстарына 21 маман мен иісшіл ит тартылған. Дегенмен, тергеушілер өрттің найзағайдан шығуы мүмкін емес екенін айтады, себебі соңғы уақытта Палисейдс немесе Итон аудандарында найзағай болмаған. Мамандар тілсіз жаудың өрт қою немесе электр желісіндегі ақаудан шығуына байланысты нұсқаларды қарастырып отыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Өрт он мыңдаған үйді қиратып, 24 адамның өмірін жалмаған.",,2025-01-13T16:54:46+05:00
mektep-oqusylaryn-qalai-paidaly-tamaqtandyruga-bolady-7-zyldyq-zertteu-qorytyndysy,informburo.kz,Мектеп оқушыларын қалай пайдалы тамақтандыруға болады? 7 жылдық зерттеу қорытындысы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/mektep-oqusylaryn-qalai-paidaly-tamaqtandyruga-bolady-7-zyldyq-zertteu-qorytyndysy,"Жуырда Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназарованың ұсынысымен 2025 жылдың қыркүйегінде мектептерге тамақтанудың жаңа тәсілдері енгізілмек. Осы орайда жеті жылдан астам уақыт Қазақстанның жеке балабақшалары мен мектептерінде балаларды тамақтандырумен айналысқан нутрициолог және кәсіпкер Альмира Орлова өз тәжірибесі туралы айтып берді.
Дәл қазір 20 жекеменшік балабақша мен 5 жекеменшік мектеп асханасы нутрицолог әзірлеген мәзірді пайдаланады. Қазір 6 мыңнан астам бала Альмира Орлова әзірлеген рецепт бойынша тамақтанады. Уақыт өте келе осылай дұрыс тамақтанудың пайдалы әрі экономика тұрғысынан үнемді екені анықталды. Сондай-ақ балалардың иммунитеті нығайып, аз ауыратын болған, сабақтағы үлгерімдері де жақсы.
Альмира Орлова статистиканы зерттей келе жыл сайын артық салмағы бар және жүрек-қан тамырлары ауруына шалдықан балалардың саны артып келе жатқанын байқаған. Осыдан кейін ол екі жыл бойы әртүрлі ұлт өкілдерінің балаларын іріктеп алып, салауатты тамақтану бойынша эксперимент жүргізіп, әрбір ойлап тапқан мәзірін сынақтан өткізеді. Балалар ""дәмсіз"" деген тағамды қолданыстан алып тастап отырған. Осылайша маман сынақтан сәтті өткен 100 рецептіні жинақтап, балабақша мен мектептерге ұсынады.
Бірінші барған балабақшаның ата-аналары ""Бұл рецепт бойынша әзірленген тағамға бала томайды"" деп қарсы шыққан. Нәтижесінде дұрыс тамақтануға қызығып, қысқы маусымда келетін тәрбиеленушілер қатары көбейген.
Оқи отырыңыз: Жаңа уақыт белдеуінің денсаулыққа әсері: Эндокринолог, кардиолог, психолог және нутрициолог пікірі
Қазір балалар тамақтың 70 пайызын үйден тыс жерде тұтынады. Осыны ескерсек, балабақшалар мен мектептердегі тамақтануды жақсарту – иммунитетті едәуір нығайтып, балалардың өмірін сақтап қалатын әдеттерді қалыптастырады. Дененің барлық иммунокомпетентті жасушаларының шамамен 80 пайызы ішектің шырышты қабатында локализацияланғандықтан, денсаулық үшін күніне кемінде 35 грамм талшық жеу өте маңызды – бұл 5 көкөніске тең.
""Балалар мен мектеп оқушыларының тамақтануы – маңызды тақырып, өйткені дұрыс тамақтанудың баланың денсаулығына, дамуына және оқу үлгеріміне әсері бар. Ең үлкен мәселе – қазіргі балалардың көпшілігі көкөністер мен мақсатты тағамдарды аз жейді, дәстүрлі қамыр мен ет тағамдарын, қант пен транс майлары жоғары тағамдарды жақсы көреді. Мектеп асханасының рационында ұсынылатын көкөністер әдетте дәмді дайындалмайды және бұл жеуге жарамсыздықтың жоғары индексіне әсер етеді немесе қарапайым тілмен айтқанда, тағам қоқысқа тасталады. Сіз бұл мәселені 4 қадаммен шеше аласыз . Атап айтсақ: мектептер мен балабақшалардың рационына балаларға ұнайтын дәмді рецепттерді енгізу; оқу процесіне дұрыс тамақтанудың маңыздылығы бойынша дәрістерді енгізу; өндірістік және оқытушылық құрамды ас қорыту нутрициологиясы мен физиологиясының базалық негіздеріне оқыту; ата-аналарды салауатты әдеттерді қалыптастыру процесіне тарту. Мұндай алгоритмнің тиімділігі 7 жыл ішінде Қазақстанның 25 оқу орнында, түрлі қалаларда тексеруден өтті"", – деді мектептегі тамақтану бойынша кеңесші, нутрициолог Альмира Орлова.
Сондай-ақ, мемлекет деңгейінде мектеп аспазшысы мамандығының беделін арттыру маңызды, өйткені кәсіптік мектептерден кейінгі жас кадрлар негізінен мейрамханаларға жұмысқа орналасуға тырысады, дейді мамандар.
""Жақсы нәтиже берген тәжірибені ескере отырып, дұрыс тамақтану стратегияларын жүзеге асыруға болады. Нутрициологтар мектептерге көмектесуі керек, олардың ұсыныстары өте маңызды. Әрине, көбінесе дұрыс тамақтанбайтын ата-аналармен жұмыс істеу маңызды. Мектептерде интерактивті сабақтар мен аспаздық сабақтарын өткізу қажет және әрине, мектеп асханаларында азық-түлікті тексеру мен тамақ дайындаудың қатаң стандарттарын енгізу қажет. Мұндай қадамдар мектеп оқушыларының тамақтануы пайдалы әрі дәмді болып қана қоймай, салауатты өмір салты мәдениетінің бір бөлігіне айналатын жүйені құруға көмектеседі"", – деді мәслихат депутаты, кәсіпкер және журналист Қарашаш Жүзеева.
Оқи отырыңыз: Ағзадағы қажетсіз заттардан арылуға ыстық су қалай көмектеседі? Диетолог маманнан кеңес
Жеке мекемелерде қолданылатын мәзірде: гүлді қырыққабат омлеті; сәбіз кекстері; бұршақ қосылған вафли; бұршақ брауни, қызылша смузи, асқабақ қосылған жасымық сорпасы, компоттар (барлығы қантсыз), асқабақ қосылған тары ботқасы, жасыл бұршақ қосылған спагетти, жасымық лепешкалары бар. Жарма ботқасы жоқ.
Нутрициолог қазірдің өзінде қалыптасқан мәзірді мемлекеттік мектептер үшін саудаласпастан, ақысыз беруге дайын. Мәзір қымбат та емес және қолжетімді. Ол мектептер мен балабақшаларға өзінің рецептерін ұсына отырып, дұрыс тамақтану процесінің барлық қатысушыларының өзара әрекеттесуінің бүкіл алгоритмін құрғысы келеді.
""3 айда кез келген мекемеде тамақтану сапасын жақсартуға болады. 2 аптада кез келген баланы көкөністерді, бұршақ дақылдарын және дәнді дақылдарды жеуге үйретуге болады. Мен одан да көп балаларға мүмкіндігінше тезірек көмектескім келеді. Біздің тәжірибеміз барлығына пайдалы болатынына сенімдімін. Мемлекеттік мектептерде 500-900 теңгені құрайтын мектептік тамақтанудың шикізаттық құны шеңберінде де пайдалы әрі дәмді тағамдар дайындауға болады. Мәселе рецепттерде және аспаздардың құзыретінде"", – деді мектептегі тамақтану бойынша кеңесші, нутрициолог Альмира Орлова.
Анықтама:
Альмира Орлова ұсынған рецептілердің бірі:
Гүлді қырыққабат тағамы
Ингредиенттер: 6 жұмыртқа, 150 мл дәміне қарай сүт, май және тұз, 300 г қайнатылған гүлді қырыққабат, ұнтақтағышпен майдалауға, шикідей ұнтақтаса да, аль-денте жасаса да  болады.
Дайындалуы: Венчикпен тұздалған жұмыртқаны көбік пайда болғанша шайқаңыз. Гүлді қырыққабатты қосыңыз, омлет қоспасын табаға құйыңыз. Қақпағын жауып қойып, пеште отқа төзімді күйде кем дегенде 7 минут пісіріңіз.
Оқи отырыңыз: Неге жүзім мен шиені қосып жеуге болмайды? Біз күнделікті жейтін, бірақ пайдасы аз жемістер тізімі
Қызылша смузи
Ингредиенттер: пісірілген қызылшаның жартысы, 0,5 кесе кез келген мұздатылған жидек, банан, бір стақан су.
Дайындалуы: Барлығын блендерде араластырыңыз.
Қызыл бұршақтан жасалған Брауни
Ингредиенттер: 2 ас қасық какао, 50 г май, ұнтақталған 50 г сұлы жармасы, қайнатылған 250 г қызыл бұршақ, 1 шай қасық қопсытқыш ұнтағы, 60 г қант.
Дайындалуы: Барлығын блендерде шайқап, қалыпқа салыңыз. Жаңғақтарды үстіне қойып, 15-20 минут пісіріңіз.
Асқабақ қосылған жасымық сорпасы
Құрамы: 250 г асқабақ, 200 г қызыл жасымық, 150 г пияз, 150 г сәбіз, 150 г қызанақ, 10 г сарымсақ, 25 мл өсімдік майы, 1,5 л су немесе сорпа, дәміне қарай тұз.
Дайындалуы:
Сәбіз, пияз, сарымсақты тазалаңыз. Асқабақты жуып, дайын болғанға дейін пеште пісіріңіз. Барлық көкөністі тураңыз, қатты ұсақтамаңыз, өйткені сорпа блендермен дайындалады. Қызанақтың қабығын аршып, тураңыз. Сорпа дайындалатын қалың түбі бар кастрюльде немесе сотейникте өсімдік майын қыздырыңыз. Пияз бен сәбізді майға салыңыз, 4-5 минуттан артық қайнатпаңыз. Содан кейін табаға сарымсақ пен жуылған қызыл жасымықты салыңыз. Тағы 1-2 минут қайнатқан соң бәрін бірге сөндіріп, содан кейін 0,7 литр сорпа немесе су құйыңыз. Егер сіз сорпаны сұйық еткіңіз келсе, оны блендермен айналдырғаннан кейін сорпаны немесе суды көбейтуге болады. Сорпа қайнатылуы керек, сондықтан осы сәттен бастап 10 минут қайнатылады. Содан кейін қызанақтан алынған шырын мен дәміне қарай тұз қосыңыз. Дайын асқабақты қабығынан қасықпен жинап, сорпаға қосыңыз. Асқабақ пен жасымық қосылған сорпаны жасымықтың өзі дайын болғанға дейін пісіріңіз, бұл шамамен 7-10 минут. Барлық көкөніс пен жасымықты жақсылап қайнатып алып, сорпаны блендермен айналдырып, сорпаны қажетті қойыртпаққа жеткізіңіз. Әртүрлілік үшін кейде сорпа пюресін жасамай-ақ, көкөністерді төртбұрышты етіп кесіп, бәрін қайнатып, ұсыныңыз. Сорпаға кепкен нан кесінділерін салуға болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қазіргі уақытта Астана мектептерінде тегін тамақтану тарифі бір балаға 951 теңгені, Алматыда – 843 теңгені, ал Ақмола облысында – 715 теңгені құрайды.",,2024-12-02T10:30:00+05:00
oqusylar-mektepte-agylsyn-tilin-oqysa-da-nege-erkin-soilep-ketpeidi-sarapsy-zauaby,informburo.kz,"Оқушылар мектепте ағылшын тілін оқыса да, неге еркін сөйлеп кетпейді? Сарапшы жауабы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/oqusylar-mektepte-agylsyn-tilin-oqysa-da-nege-erkin-soilep-ketpeidi-sarapsy-zauaby,"АҚШ елшілігі Қазақстанда 2007 жылдан бері екі жылдық English Access микростипендиялық бағдарламасын іске асырып келеді. Бағдарламаға қатысатын 13-17 жастағы дарынды, әлеуметтік осал топтан шыққан білім алушылар мектептен тыс ағылшын тілін үйренеді. Бағдарлама түлектерінің бірі Данияр Чуишбеков ағылшын тілін үйреніп қана қоймай, өзі де сабақ берген. Шетелде оқуды армандаған ол АҚШ-тағы Бостон университетінде білім алды.
Бүгінде Данияр Ахмет Байтұрсынұлы атындағы ""Талдау"" ұлттық зерттеулер және білімді бағалау орталығында ""TALIS 2024"" халықаралық зерттеуінің ұлттық жоба менеджері болып жұмыс істейді.
Информбюро порталы Данияр Чуишбековтен ағылшын тілінің маңызы мен мұғалімдердің сапасы туралы әңгіме өрбітті.
– Қайда білім алдыңыз? Access бағдарламасына қалай қатыстыңыз?
– Шымкент қаласында жалпы білім беретін орта мектепте оқыдым. ҰБТ тапсырып, балым аздау болып, Шымкент қаласындағы Мирас университетіне ақылы оқуға түстім. Екінші курста грантқа ауыстым. Бірінші курста оқып жүргенде оқытушым университетте АҚШ елшілігі қаржыландыратын Access бағдарламасына іріктеу жүріп жатқанын айтып, бағымды сынап көруді ұсынды. Бағдарламаның талаптарына сай келіп, екі жыл ағылшын тегін оқуға мүмкіндік алдым. Бізге бағдарламаның Шымкенттегі координаторы Татьяна Летяйкина сабақ берді.
Бағдарламаның негізгі мақсаты – ағылшын тілін үйретіп қана қоймай, әрі қарай білімді шыңдауға және бәсекеге қабілетті жұмыс нарығына қажетті дағдыларды дамыту.
Университетте аударма ісі мамандығында оқып жүріп, бағдарламаның ықпалымен педагог болуға қызығушылығым арта түсті. Бакалаврды тәмәмдаған  соң, Сүлеймен Демирель университетіне ""Екі шет тілі педагогтерін даярлау"" мамандығына магистратураға грантқа түстім. Магистратурада оқып жүріп, тіл орталығында ағылшын тілі мұғалімі болып екі жылдай жұмыс істедім. Мұғалімдік маған көп мүмкіндіктерге жол ашты, соның бірі әрі бірегейі – Еуропаға іссапар болды. Сол аралықта Америкаға оқуға түсу атты арманыма қол созып, 9 айдай дайындалдым. АҚШ-қа ""Болашақ"" бағдарламасы арқылы оқуға тапсырып, барлық этаптардан сәтті өттім. Бостон университетін және білім саласын басқару және білім саясаты мамандығын таңдадым. Еліміздің көрсеткен үлкен қолдауының арқасында АҚШ-та бір жарым жыл грант негізінде оқып қайттым. Әлемдік деңгейдегі оқу орнында білім алуыма Access-те алған дағдыларым маған оқуға түсуіме едәуір септігін тигізді деп білемін.
Оқи отырыңыз: Қазақстандық 2 мың азамат ағылшын тілін тегін меңгереді
– Access-тің басқа тіл үйрену курстарына қарағанда қандай артықшылығы бар?
– Access тек тіл үйретіп қана қоймай, сонымен қатар әрбір білім алушының дара қабілеттерін көріп, оны аша білді. Кімнің қандай қызығушылығы және арман мақсаттары бар екенін, қай бағыттың оған оңтайлы түсетінін анықтап, қолынан келгенше қолдау көрсетті. Бір мысал келтіретін болсам, бакалаврда оқып жүргенде академиялық ұтқырлық бағдарламаларына тапсырып көрдім. Алайда, университеттерден поштама ""қабылданбадыңыз"" деген жауап келетін. Мұндайда ұстазым Татьяна бәрі бірден бола қоймайтындығын айтып, тағы да тапсырып көр деп жігерлендіретін.
– Ағылшын тілі мектеп бағдарламасында бар ғой. Десе де, мектепте оқып-ақ ағылшынша сөйлеп кететін балалар некен-саяқ. Мұның себебі неде?
– Көптеген факторлар әсер етеді. Олар білім алушының білім алуға деген көзқарасы, мотивациясы, мұғалім сапасы, тәжірибесі, сыныптағы бала саны, мектеп климаты, мектеп ресурсы және өзге де факторлар. СДУ-да оқып жүргенде Қазақстандағы ағылшын тілі пәнінің мектеп оқулықтарына анализ жасадық. Оқулықтар өте жақсы құрастырылған. Жаңартылған бағдарлама бойынша 11-сыныпты аяқтаған кезде білім алушылар кемі Intermediate, Upper Intermediate деңгейіне жетіп, ағылшынша білім беретін университеттерге оқуға түскенде қиналмай оқып кетуі керек. Шындығына келгенде, ол жүзеге аспай жатыр.
– Мұғалімдердің сапасы дедіңіз ғой. Бұл баланың болашағына қаншалық әсер етеді?
– АҚШ-та оқып жүргенде ""Big Data in Education"" курсында мұғалім сапасы тақырыбын зерттедік. 2014 жылы Гарвард профессоры Радж Четти бастаған Opportunity Insights ұйымы 2,5 млн білім алушы мен 18 миллион тест нәтижесін талдау арқылы мұғалім сапасының білім алушыларға қалай әсер ететінін зерттеген. Олар сапалы мұғалім білім алушының болашағына тікелей әсер етеді деген қорытындыға келген. Сапалы мұғалімдерден білім алған білім алушылардың жоғарғы оқу орнына түсу мүмкіндігі артады, жақсы жұмысқа тұрады, жақсы аудандарда өмір сүреді. Оған қоса, ерте жаста жүкті болудың алдын алады. Ал, бұл қазіргі қоғамда өзекті мәселеге айналып отыр. Жақсы ақша тауып, экономикаға да қаншама мың доллар табыс әкеледі. Сапалы мұғалімдер білім алушылардың өміріне осыншалық оң әсер ететінін дәлелді сандық деректер көрсетіп отыр. Сондықтан, білім алушы мұғалімді модель ретінде көріп, одан үлгі алады.
– Сіз жұмыс істеп жатқан TALIS деген қандай зерттеу?
– Орталықтағы халықаралық салыстырмалы зерттеулер департаментінде алты түрлі зерттеумен айналысамыз. Соның ішінде TALIS халықаралық зерттеуі е ңбек жағдайы мен мектептердегі білім беру ортасын зерттейтін бірегей халықаралық зерттеу . 2024 жылы ақпан-наурыз айларында Қазақстанда 8 мыңға жуық педагогтерден сауалнама алынды. 700-ге жуық фактор бойынша деректер жиналып, ЭЫДҰ тарапынан деректерді өңдеу жұмыстары жүріп жатыр. Қазақстанда TALIS ең алғаш рет 2018 жылы өткізілді. Зерттеуде педагогтер еңбек жағдайы туралы, оның ішінде жұмыс жүктемесі көп екенін, жалақыға қанағаттанбайтынын айтты. Зерттеу нәтижесінде 2019 жылы ""Педагог мәртебесі туралы"" ауқымды заң қабылданды. 2020-2023 жылдар аралығында педагогтердің жалақысы жыл сайын 25 пайызға көтерілді. Жұмыс жүктемесі 18 сағаттан 16 сағатқа қысқарды. Бұрын мұғалімдер сабақ беруден тыс көп қағазбастылықпен айналысатын, заңмен ол да қысқарды. Қазір педагогтердің жұмыс жүктемесі бұрынғыға қарағанда азайған деп айтуға негіз бар.
Биыл екінші рет зерттеуге қатысып жатырмыз. Бұл жолы да көбірек ақпарат аламыз деп ойлаймыз. Зерттеу қорытындысы 2025 жылы қазан айында шығады. Сол кезде бес жыл бұрын қабылданған заңның мұғалімдердің жұмыс жағдайына қалай әсер еткенін көре аламыз.
Оқи отырыңыз: Бес жасар Аиша төрт тілде еркін сөйлейді. Баланы қалай полиглот етіп тәрбиелеуге болады
– Тіл үйрену үшін алдымен ""бұл тіл не үшін қажет?"" деген сұраққа жауап беру керек дейді. Ағылшын тілі не үшін қажет деген сұраққа қалай жауап берер едіңіз?
– Ағылшын тілі – ғылым, білім, инновация тілі. Ағылшын тілі зерттеу жұмыстарын жазуға арналғандай, себебі оқығанда нақты түсіне аласыз. Ғылыммен айналысамын десеңіз ағылшын тілін білуіңіз керек. Әлемде болып жатқан ашылуларды, ғылыми зерттеулерді бірінші болып оқи аласыз. Ағылшын тілін білу артық етпейді. Тіл де спорт сияқты, уақыт бөліп, күнделікті жаттығу қажет. Неғұрлым жас кезде үйренсеңіз соғұрлым болашақтағы уақытыңызды үнемдейсіз әрі жылдамырақ үйренесіз. Мектепте қайта оқысам, ағылшын тілін саналы түрде ертерек өзім үйренер ме едім. Сондықтан мұғалімдер өз пәнін біліп қана қоймай, әрбір білім алушының потенциалын байқап, шамшырағын жаға білуі керек. Өзім де әлі күнге дейін бағыт-бағдар беретін менторларыма арқа сүйеймін .
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Данияр Чуишбеков тіл меңгеруге кедергі болатын бірнеше себепті атады.,,2024-11-15T13:40:00+05:00
qaryzdan-qaryzga-deiingi-omir-bir-basynda-onnan-astam-nesiesi-bar-azamattardyn-oqigalary,informburo.kz,"""Қарыздан қарызға дейінгі өмір"": Бір басында оннан астам несиесі бар азаматтардың оқиғалары",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qaryzdan-qaryzga-deiingi-omir-bir-basynda-onnan-astam-nesiesi-bar-azamattardyn-oqigalary,"Бүгінде қандай да бір қажеттілігі үшін несие рәсімдемеген қазақстандықтар некен-саяқ. Кейбірі онысын уақытылы өтеп жатқанымен, алған қарызы жыртығын жамауға жетпей, несие үстіне несие алып жатқандар да аз емес. Қазақстанда қарыз алудың қолжетімділігі бір жағынан тиімді болғанымен, екінші жағынан ел азаматтарының мойнындағы қарыз қамытын ауырлатып жатқаны жасырын емес.
Бұл мақалада біз түрлі себеппен оннан астам несиені қатар өтеуге мәжбүр болған отандастарымыз жайлы және олардың бұл қиын жағдайдан қалай шығып жатқаны туралы баяндаймыз.
Түркістан облысының тұрғыны, жалғызбасты ана Хадиша Жетаеваның қарыз қақпанына түсуіне қызын емдетуге қаражатының жоқтығы себеп болған. Жалақысы бар болғаны 85 мың теңге ана бір қарызың ай сайынғы өтемақысын екінші қарызбен жауып, ақыр соңы несиесінің саны 16-ға жеткен.
""Осыдан үш жыл бұрын тұрмыстағы қызым күйеуінен соққы жеп, жансақтау бөліміне түсті. Оны емдетуге көп қаражат керек болды. Өзім жалғызбасты анамын, мектепте жұмыс істеймін. Жалақым 85 мың теңге еді. Банктерден де, микроқаржы ұйымдарынан да несие рәсімдеп, қымбат дәрілер алдым. Бір қарызды өтеу үшін екінші қарыз алып, жалпы саны 16 кредит алған екенмін. Оларды уақытында төлей алмадым, несиелердің үстемеақысы өсе берді. Ақыры қарызым сот орындаушылар мен коллекторларға өтіп, есепшоттарым бұғатталды"", – деп еске алды Хадиша Жетаева.
Публикация от Дулат Мынбаев (@dulatmynb)
Қаржылық жағдайын ретке келтіру үшін Хадиша Жетаева ""Қарызсыз қоғам"" жобасы өкілдерінің көмегіне жүгінген. Жобаның қаржылық менторы Дулат Мыңбаевтың айтуынша, Хадиша Жетаеваның несие-қарыздары қаралып, артық пайыз-үстемеақылары алынып тасталған. Ай сайынғы төлемі кірісіне сай реттеліп, жаңа төлем кестесі жасалыпты.
""Осылайша, ақша үнемдеп, қосымша жұмыстар істедім – нан пісіріп саттым, тапсырыстар алдым, еңбек демалысында да маусымдық жұмыстар істедім. Несиелерімді 10-15 мың теңгеден болса да, бөліп-бөліп төледім. Қазір 16 кредиттің төртеуі ғана қалды, қызымды аяққа тұрғыздым. Қаржыгер Дулат және Жасұлан есімді заңгер маған бір жыл бойы үздіксіз қолдау көрсетті. Демалыс күндері де қабақ шытпастан, ерінбестен асқан жанашырлықпен бәрін түсіндірді. Қазір кредитке батқан адам көп. Жалпы қазақстандықтарға қаржылық білім жетіспей жатыр, сол себепті қаржылық білімді жақсы түсіндіретін мамандардың орны бөлек"", – деді Хадиша Жетаева.
Оқи отырыңыз: ""Қарызсыз қоғам"" қаржы сауатын арттыру жобасы үкіметтік деңгейге өтеді
""Қарызсыз қоғам"" жобасының тағы бір қатысушылары – Солтүстік Қазақстан облысындағы жас отбасының қаржылық қиындықтары үйленуден басталған. Жас отағасы Хамит Есіркепов (кейіпкердің өтініші бойынша аты-жөні өзгертілді) үйлену тойын өткізу үшін 7 миллион теңге несие рәсімдейді. Оны өтеп болмастан, үйге керек техниканы бөліп төлеу жүйесі арқылы несиеге рәсімдей береді. Осылайша, ірілі-ұсақты несие саны 26-ға бір-ақ жетеді.
Хамиттің жалақысы 360 мың теңге, ал несиелер бойынша ай сайынғы төлемдердің жалпы сомасы 600 мың теңгеден асып кеткен. Дәл осы уақытта әйелі декреттік демалысқа шығып, жағдай тіпті қиындап кетеді.
Бұл жағдайдан шығар жолды таппай қиналған Хамит ""Қарызсыз қоғам"" жобасына келіп, қаржы сарапшыларының кеңесін алады. Іске заңгерлер араласып, Хамиттің ай сайынғы жалақысының тек тең жартысы несиелердің өтемі ретінде ұсталатын жол ұсынады. Дегенмен, оның жолын ауырсынған Хамит өзін банкрот деп жариялауға шешім қабылдаған.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 200 мың адам қаржылық сауатын арттырады
Біздің үшінші кейіпкеріміз – Абай облысының тұрғыны. Айша (аты өзгертілген) медбике болып жұмыс істейді. Оның мойнындағы несие мен микронесиелердің тоғызы өзінікі болса, оныншы – ең ірісін жақынының өтінішімен алып берген.
""Бастапқыда бәрін уақытылы төлеп келгенбіз, кейін менің атымнан несие алған адамда қаржылық қиындықтар басталып, төлемей қойды. Қарыз менің атымда болғасын, оны төлеуге мәжбүр болдым"", – дейді Айша.
Бір уақытта 10 кредитті қатар төлеу мүмкін болмай қалған кезде Айшаға өзге кейіпкерлеріміз секілді ""Қарызсыз қоғам"" жобасының мамандары көмекке келген. Айшаның несие тарихын зерттей келе, мамандар банктердің біріндегі несиелерін қайта құрылымдап, ай сайынғы төлемін азайтуға қол жеткізген.
Айша қарыз қамытынан әзір құтылмасы анық, дегенмен ай сайын қалтасында өмір сүруге қажетті қаражат қалады.
Оқи отырыңыз: ЖОО және мектепте қаржылық және цифрлық сауаттылық негіздерін оқыту енгізіледі
""Қарызсыз қоғам"" жобасы 2023 жылғы ақпанда іске қосылды. Өткен жылы өткізілген қаржылық сауаттылық курстарына 780 мыңнан астам адам қатысса, олардың 500-ден астамы – мектеп оқушылары.
Жоба аясында қазақстандықтарға білікті заңгерлер қаржылық кеңестер береді. 2024 жылы ел азаматтары 70 мыңнан астам кеңес алса, олардың қатарында алаяқтардың құрбандары болған, қарызы төлей алмай жүрген қазақстандықтар да бар.
2025 жылы қаржылық сауаттылық сабақтары ақпанда бүкіл Қазақстан бойынша басталады. Еліміздің кез-келген азаматы оларға қатыса алады және тегін көмек пен кеңес ала алады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қарызға батуға не мәжбүрледі және тығырықтан шығар жол қандай?,,2025-01-15T16:08:15+05:00
qudaiy-as-beru-kezinde-qazaqstandyqtar-endi-qandai-7-erezeni-eskerui-qazet,informburo.kz,Құдайы ас беру кезінде қазақстандықтар енді қандай 7 ережені ескеруі қажет,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qudaiy-as-beru-kezinde-qazaqstandyqtar-endi-qandai-7-erezeni-eskerui-qazet,"Дүние салған кісіге сауабы тисін деген мақсатта берілетін асты ""Құдайы ас"" деп атайды. ""Құдайы ас"" атауынан көрініп тұрғандай Алла Тағаланың разылығын алу үшін қайтыс болған адамға арналған ас. Мұндай ас қайтыс болған кісі Алланың рақымы мен кешіріміне бөлену үшін өткізіледі. Мұнымен қоса қазақ халқының дәстүрінде Құдайы астың өңірлерге қатысты келесідей атаулары да бар, атап айтқанда: садақа, жабдық, береке жинау, хатым өткізу және тағы басқалар.
Осы орайда ҚМДБ Informburo сұратынымына берген жауабында Құдайы ас берудің мәнін, қазақ халқының дәстүріндегі құдайы астардың бір-бірінен айырмашылығын және негізгі жеті тірегін түсіндірді.
Қазақстанның барлық аймағында шариғат шеңберінде, салт-дәстүрімізді ескере отырып, отбасылардың әлеуметтік жағдайына     салмақ салмайтын және ысырапқа жол бермейтін құдайы ас беру мәдениетін қалыптастыру және насихаттау. Құдайы ас беру ата-бабамыздан келе жатқан халықтық дәстүр мен  ұлттық мәдениетіміз болғандықтан, оның бүгінгі заман талабына сай кейбір тұстарын бір ізге келтіріп, келешек ұрпаққа аманат ету.
Әр халықтың өмір салтына қатысты қалыптасқан өз әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрі бар. Қазақ халқының сан ғасырлардан бері ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан ұлттық дәстүрлері, соның ішінде діни-танымдық ғұрыптары кеңінен қалыптасқан.
""Дәстүрдің озығы бар, тозығы бар"" демекші, болашақ ұрпақ үшін дұрыс бағдар беріп, жөн сілтеу мақсатында дәстүрлі діни жөн-жоралғыларымызды шариғи һәм ғылыми тұрғыдан саралап жүзеге асыру – заман талабы. Қоғамда көрініс тауып отырған, шариғат пен дәстүрге сәйкес келмейтін шындығынан жорамалы басым, пайдасынан зияны көп кейбір әдеттердің ел арасында етек жая бастауы кім-кімді де алаңдатпай қоймайды. Әсіресе, қайтыс болған кісіні арулап көміп, жаназасын шығарғанда, жетісі, қырық күндігі, жыл толуына байланысты және тағы басқа шараларда дастархан жайылғанда дінімізде нақты талап етілмеген, салт-дәстүрімізге сай келмейтін, ақырет үшін пайдасыз кейбір әдеттер қоғамда белең ала бастады. Мысалы, жақынынан айырылып отырған қаралы шаңырақ ""көпшілікке ас беру – перзенттік міндетіміз"" деп дастархан жайып, шектен тыс шығын жасап, астатөк, ағын-төгін дастархан жаюда. Бұл орташа табысы бар көптеген отбасыларға ауыртпашылық тудыратыны сөзсіз. Сондықтан бүгінгі күні еске алу іс-шараларын ұйымдастыру және өткізу мәселесі шариғат заңдары мен салт-дәстүр бойынша реттеуді талап етеді.
Ауқатты отбасылар асқа ірі қара сойып, құрбан шалып жатқанда, жағдайы төмен және орташа отбасылардың одан қалысқысы келмейтіні түсінікті. Осыдан келе жұрттан қарыз алып, қауғаланып ""парызымды орындаймын"" деп дүниеден өткен жандарға ас беріп, шығындалып жүргендер де жоқ емес. Ал шын мәнінде шариғатта: ""Жеңілдетіңдер, ауырлатпаңдар, сүйіншілеңдер, қорқытпаңдар!"" деген.
Бүгінгі күні осы сынды әдет-ғұрыптар мен рәсімдер реттелмесе, жыл өткен сайын бұл қиындықтар күшейе түсуі мүмкін. Сол себепті Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы осы рәсімдерді реттеп, бір жүйеге келтіретін арнайы құжат қабылдауды басты назарға алып отыр.
Оқи отырыңыз: Қажылық 2025: ҚМДБ қажылық орындарды алуға байқау жариялады
Қазақ халқында қайтыс болған адамды дәстүр бойынша арулап жуудан бастап, ақ матаға кебіндеу, жаназа намазын оқу, шығарып салу, жерлеу, қоштасу, асын беру, қазаның қайғысын бөлісу секілді діни және ұлттық жоралғылар бар. Осыған қарай құдайы ас беру жоралғысын өткізудің жылдар бойы қалыптасқан өзіндік ерекшеліктері мен дәстүрлері бар. Халық түсінігінде берілетін астың, оқылған Құранның, жасалған дұға-тілектің қайтыс болған кісіге тигізетін пайдасы мен сауабы жайында терең сенім қалыптасқан. Ал марқұмдарға ас бермеу ""ата-бабасын сыйламау, әруақтарды құрметтемеу"" деп саналған. Сондықтан құдайы ас берудегі осы жоралғыларды реттеу – өзекті мәселе.
Себебі, уақыт өте келе халық арасында ""ата-бабама ас бермесем елден ұят болады, перзенттік абыройымнан айырыламын"" деген түсінік қалыптасты. Осылайша құдайы ас бергенде өлілер қамы емес, тірілер ризашылығы (мейрамханада ас өткізу, қымбат дастархан мәзіріне мән беру, т.б.) ерекше назарға алынатын болды. Ендігі кезекте осы сынды бұрыс сенімдерден саналы түрде арылатын уақыт келді. Негізінде тірілерге де, қайтқан кісілерге де пайдасы тиетін дүниелерге бірдей мән берген дұрыс.
Құдайы астың негізгі мәні – көпшіліктің басын қосып марқұмға Құран бағыштап, дұға жасау, Алла Тағаланың мейірімін, Пайғамбарымыздың (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) шапағатын тілеу, пендешілікпен өткен қателіктері мен күнәлары үшін Жаратқаннан жарылқау сұрау.
Қазақ халқының дәстүрінде марқұмдарға арнап берілетін құдайы астардың бірнеше түрі бар. Мысалы,""үш күндігін беру"",""жетісін беру"",""қырқын беру"", ""жүзін беру"", ""жылын беру"" және т.б. Яғни көңіл айтып келген кісіге дастархан жайып ас беру қазақ халқының қанына сіңіп, дәстүріне айналған. Сондықтан дүниеден озғандарға арналған құдайы астардан бөлек көпшілікке берілетін астар да бар. Ата-анасының, басқа туыстарының дүниеден озғанына бес жылдық, он жылдық, тіпті марқұмның 100 жасқа толуын еске алатын құдайы астың түрлері бар. Әсіресе, қазақ халқының тарихында хандар мен батырларға сондай-ақ, ақын бабалар мен би-шешендерге сауын айтып, арнайы құдайы ас беру дәстүрі кеңінен қалыптасқан.
Шариғат бойынша марқұмның артынан ізгі тілек тілеп, дұға жасаудың сауабы мол. Сол себепті, осындай кәделі күндері марқұмның артында қалған ұрпақтары сауабы тисін деген ниетпен көпшілікке ас беріп, тамақ таратып, Құран оқытып, дұға жасайды.
Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы тарапынан әзірленіп, жарық көрген ""Жаназа және жерлеу рәсімдері"" кітабында:
"" Қайтыс болған кісінің атынан ас беру – ислам шариғатында міндетті түрде атқарылуы тиіс парыз амалдарына жатпайды . Яғни жасалмаған жағдайда ешбір адам күнәһар болмайды. Бірақ жалпы алғанда жұртқа тамақ таратудың сауапты іс екенін Құран аяттарынан және хадистерден байқаймыз. Дінімізде ""міндетті түрде қарызданып немесе өзіңе қажетті қаржыңды жұмсап, қайтыс болған кісі атынан ірі қара мал сойып, садақа бер"" деген үкім жоқ. Садақалар, құдайы астар берілген жағдайда ысырапқа жол берілместен атқарылуы тиіс"", – делінген [""Жаназа және жерлеу рәсімдері"" – Астана, 2017. – 148 бет].
Ел ішіндегі әдет-ғұрыптар, дәстүрлер бірте- бірте адамдар арасындағы қарым-қатынастан түзіліп шығады. Қоғамда қалыптасқан дәстүрлер мен әдеттер шариғатқа келмесе, орындаудың еш оғаштығы жоқ. Алайда, діннің негізгі ережелерін бұрмалауға болмайды. Сол себепті, мұсылмандардың қоғамдық істері туралы ақылдасу, ой елегінен өткізу шарасы жүргізілгенде, осы қағида естен шықпауы тиіс.
Құдайы астарды беру кезінде ислам дінінің осындай өзгермейтін мәңгілік құндылықтарына нұқсан келтіріп алмау жағын назарда ұстау қажет. Бұл құжатта шариғатта көрсетілген ""парыз, уәжіп, халал-харам"" сынды діннің басқа да қатаң талап-қағидалары ешқандай өзгеріске ұшыраған жоқ.
Оқи отырыңыз: Зейнетақы қорындағы қаражат зекет беруге жарай ма? ҚМДБ үкімі
Ислам құқығында ""Үкімдер уақыт пен мерзімнің өзгеруіне қарай өзгеріске ұшырайды"" деген құқықтық динамизмін сақтайтын маңызды қағида бар. Ол Құран Кәрім мен Пайғамбар сүннетінің түпкі мәнінен сүзіліп алынған іргелі дәстүр. Сондықтан жаңа заман талабына сай кейбір әдеттер мен дағдылардың өзгеруі – заңды құбылыс.
Қазіргі кезде бүкіл әлемде қоғамның ақпараттық бет-бейнесі өзгеріп, ауысып кеткен. Ақпараттық технологияның санаулы жылдардың ішінде қарыштап дамып, тіршіліктің күрт өзгеріп кетуі бұрынғы өмір сүру дәстүрлері мен модельдерін дәл сол қалпында ұстануға мүмкіндік бермейді. Тек тарихи қалыптасқан жолды ғана ұстанумен шектеліп, жаңа талаптарға бейімделмеген халықтардың қоғамға ілесе алмай, көптеген қателіктерге бой алдырып жатқаны белгілі. Дәл сол секілді құдайы ас беру мәдениетін де заман мен қоғам талабына сәйкестендірудің қажеттілігі туындап отыр. ""Құдайы ас"" берудің түпкі өзегін, мәнін сақтай отырып, жаңаша сипатқа көшудің маңызы осында. Құдайы астың нақты уақытын белгілеп, бүкіл халықтың сол уақытқа тоқтауын, белгілі бір дастархан мәзірін жасап, сол мәзірге бірауыздан келісуін, қысқасы, құдайы ас беру мәдениетін қалыптастыратын бірізді ереже жасап, сол ережені бекітуді бүгінгі қоғамдағы ынтымақ- бірлікті сақтау және заман талаптарымен санасу деп білеміз.
1. Шынайы ниет ету
2. Құдайы асқа жиналу
3. Құран оқу, бата беру және дұға жасау
4. Ысырапқа жол бермеу
Оқи отырыңыз: Көшеде тауып алған затты не істеу керек? ҚМДБ түсіндірді
5. Құдайы аста уағыз-насихат айту
6. Марқұмды еске алу және қаралы отбасын жұбату
7. Құдайы аста қарапайымдылықты сақтау
* Құжаттағы ережелер Қазақстан Республикасы бойынша барлық мұсылман қауым үшін әзірленді. Бұл құжаттың мақсаты мұсылман қауымының өзіндік құдайы ас беру мәдениетін қалыптастырып, оған қатысты жоралғыларды, қалыптасқан дәстүрді жүйелендіру болып табылады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қайтыс болған кісінің атынан ас беру – ислам шариғатында міндетті түрде атқарылуы тиіс парыз амалдарына жатпайды.,,2024-11-29T13:00:00+05:00
semizdikke-saldyqpas-usin-balalardyn-as-mazirindegi-qant-molseri-qandai-boluy-kerek,informburo.kz,Семіздікке шалдықпас үшін балалардың ас мәзіріндегі қант мөлшері қандай болуы керек,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/semizdikke-saldyqpas-usin-balalardyn-as-mazirindegi-qant-molseri-qandai-boluy-kerek,"Нутрициолог, тамақтану гигиенасы және салауатты өмір салты бойынша маман, Қазақстанның балабақшалары мен мектептерінде тамақтану стандарттарын қайта қарау туралы петицияның тең авторы Мария Үсенова балабақшалар мен мектептердегі тамақтандыру жүйесінің кемшіліктерін атады. Айтуынша, балалар мен жасөспірімдер тұтынатын тағамдардағы қант мөлшері халықаралық нормадан 2-3 есе асып түседі. Ал бұл өз кезегінде қант диабеті, жүрек-қан тамырлары, семіздік секілді ауруларды асқындырады. Осы орайда ол министрліктен бүлдіршіндер мен оқушылар тұтынатын қант мөлшеріне көңіл бөліп, тиісті шаралар қабылдауды сұрады. Ал мамандар өз кезегінде пайдалы мәзір ұсынып, зерттеу жұмыстарын жүргізуге әзір.
""Денсаулық сақтау министрлігіне петиция жолдап, мектептер мен бүлдіршіндерге арналған мекемелерде қант тұтыну нормасын азайтуды өтіндік. Дәл қазір балалар тұтынып жүрген тағамда қант нормасы 2-3 есе көп. 2020-2025 жылдарға бағытталған ұлттық стратегияда артық салмақты болдырмау үшін тағамдардағы қант нормасын азайту туралы шаралар жазылған. Қазір үкімет қаулысына сәйкес, 3-7 жастағы балаларға мектепте және балабақшада 25-45 грамм қант тұтынуға рұқсат етілген. Ал ""Тамақ өнімдерін тұтынудың ғылыми негізделген физиологиялық нормаларын бекіту туралы"" туралы бұйрыққа сәйкес 7 жастан асқан баланың өзіне тәулігіне 36,5-50 грамм қант тұтынуға рұқсат етіледі. Сонымен қатар, мектеп оқушыларына бір рет тамақтанғанда 7-9 грамм қант пен 5 грамм бал жеуге рұқсат. Яғни, балалар бір рет тамақтанғанның өзінде 12-14 грамм қант жейді. Салыстыратын болсақ, ДДСҰ екі жасқа дейінгі балаға қант бермеуді ұсынады. Ал екі жастан асқан балалар мен ересектердің тамағына қосылған қанттың тәуліктің мөлшері жалпы калорияның 5-10 пайызынан аспауы керек"", – деді Мария Үсенова.
Дәлірек:
Алайда жеме-жемге келгенде балабақшалар мен мектептердің мәзірінде қанттың мөлшері бұдан көп. Өйткені, қант нормасын реттейтін құжаттарда ең аз мөлшері көрсетілген. Технологиялық карталардағы мәлімет бойынша, қант сорпаға, салатқа, тұздыққа және басты тағамдарға қосылады. Бұдан бөлек қант шырын, йогурт және ашытылған сүт өнімдерінде болады.
""Тамақ өнімдерін тұтынудың ғылыми негізделген физиологиялық нормаларын бекіту туралы"" бұйрықта былай жазылған:
Сонда 7-10 жастағы балаларға күніне 70,1 грамм қант тұтыну ұсынылады. Бұл – шамамен 14 шай қасық. Еске салсақ, халықаралық норма күніне 24-25 грамм шекті көрсетіп отыр. Бұл – шамамен 5 шай қасыққа тең. Сонымен қатар, қант қосылған тағамдар мен сусындарды балалардың мектеп пен балабақшадан бөлек үйде жейтінін ескеру қажет. Осылайша балалар тұтынатын тағамдардағы қант мөлшері халықаралық нормадан 2-3 есе асып түседі. Бұдан бөлек қантты көп тұтынудың балалар денсаулығына зиян екенін растайтын көптеген зерттеу бар. Қазақстандағы Қазақ тамақтану академиясының ашық ақпаратында 5 жасқа дейінгі балалар арасында артық салмақ пен семіздіктің таралуы 1995 жылдан 2014 жылға дейінгі – 20 жыл ішінде 9 пайыздан 13,4 пайызға дейін өскен деп көрсетілген. 5 пен 9 жас аралығындағы балалар арасында бұл көрсеткіш 17,6 пайызды құрады. 2014 жылға қарай 20,6 пайызға дейін өскенін көрсетті.
""Сонымен қатар, 2020 жылы жүргізілген зерттеу нәтижесінде балалардың 67 пайызының күн сайын көкөніс жемейтінін, балалардың 63 пайызына ата-анасының күнделікті жеміс-жидек бермейтінін және балалардың 16,7 пайызының күнделікті қант қосылған сусын ішетінін көрдік. Көкөніс, жеміс және диеталық талшыққа бай тағамдарды тұтыну мен қантты азайту семіздік, қант диабеті, жүрек-тамырлары секілді аурулардың алдын алуға әсер етеді. Сондай-ақ баланың танымдық қабілетін арттырып, иммунитеті нығаяды. Қазір қант қосылған тағамдар мен сусындарды шамадан тыс тұтыну денсаулыққа үлкен қауіп төндіріп отырғанын көріп отырмыз. Осы орайда, қант, бал және кондитерлік өнімдер бойынша нормаларды қайта қарауды ұсындық"", – деді Мария Үсенова.
Оқи отырыңыз: №9 диета деген не және қант диабетінен қалай сақтанған дұрыс? Эндокринолог кеңестері
Дәлірек келесі шараларды ұсынады:
1. Мектепке дейінгі және мектеп мекемелерінің рационындағы қант нормаларын азайту. Атап айтқанда:
Сонымен қатар, біздің ұсыныстарымыздан төмен емес норманың жоғарғы шекарасын белгілеу маңызды:
Тиісінше, мектепке дейінгі және мектеп мекемелерінің барлық нысаны үшін нормаларды түзетуді ұсынады.
2. Петицияға қол қоюшылар калорияны толтыру үшін алмастырғыш ретінде мектепке дейінгі және мектеп мекемелерінің рационында жеміс, көкөніс, бұршақ дақылдары және дәнді дақылдарды көбейтуді ұсынады.
Оқи отырыңыз: Табиғи қант алмастырғыш. Отандық ғалымдар стевияны жаппай көбейту технологиясын әзірледі
Балабақша мен мектептерде бірыңғай мәзір стандартын жасау кезінде көкөніс, жеміс, тұтас дәнді дақыл, тұтас дәнді нан, бұршақ дақылдары, жаңғақ, тұқым көздері болатын диеталық талшықтарды тұтыну нормаларын ескеру қажет. Физиологиялық қажеттіліктер нормалары туралы әдістемелік ұсыныстарға назар аудару керек.
Қант мөлшерін азайту мен ингредиенттерді алмастыру міндетті шығындардың өсуіне әкелмейді. Денсаулық сақтау жүйесінің жүктемесін азайтып, балалар арасындағы семіздік пен жұқпалы аурулардың даму қаупін азайтады.
Халықаралық сәтті тәжірибелер:
""Бұл мысалдар заңнамалық шараларды, білім беру бастамаларын және ата-аналардың қолдауын қоса алғанда кешенді тәсіл ретінде мекемелерде қант тұтынуды айтарлықтай төмендету мүмкін екенін көрсетеді. Жуырда ғана мемлекет басшысы мектептерде тамақтандыру тәртібінің халықаралық стандарттарға сай қайта қаралатынын айтты. Бұған біздің петиция әсер етті деп ойлаймыз және осы үшін қуаныштымыз. Біз петицияны екі министрлікке бағыттаған болатынбыз. Екіншіден, петицияда жасөспірімдер арасындағы семіздіктің алдын алу туралы ұлттық стратегияға сілтеме жасап отырмыз. Осы стратегияның соңында мектептер мен балабақшалардағы тамақтану стандарттарын қайта қарау үшін қабылдануы тиіс шаралар жазылған болатын. Осы шаралар 2022 жылы қолға алынуы тиіс еді. Өкінішке орай, осы күнге дейін бұл бағытта ешқандай алға жылжу көрмедік. Бір қарағанда петицияда тек қант мөлшері туралы ғана айтылғандай болуы мүмкін. Алайда балабақша мен мектептегі мәзірдің қалай түзілетінін қарасақ, қолымызда ақуыз, май және алмастыратын тағамның калориясы көрсетілген құжат бар. Яғни қантты азайту үшін біз оны басқа тағаммен алмастырамыз. Сәйкесінше көмірсу-ақуызды зат алмасу жақсарады. Бұдан бөлек пайдалы тағамдар қатары көбейеді. Қазір қант мөлшерін азайтпайтын болсақ, балалар семіздік, қант диабеті, жүрек ауруларынан көз ашпайтын болады"", – деді маман.
Оқи отырыңыз: Қант зиян және қымбат. Оны немен алмастыруға болады?
Нутрициологтың айтуынша, дұрыс тамақтану білімін арттыру маңызды. Яғни балаға тағамды құры ұсынып қана қоймай, сол тағам туралы қызықты деректер және пайдалы тұстары туралы айту.
""Балаларды тамақтандыратын мамандармен де жұмыс істеу маңызды. Себебі олар баладан тамақты тауысып жеуін әртүрлі жолмен талап етуі мүмкін. Бұл тамақтандырудағы зорлық-зомбылық болып саналады. Үйде ата-аналар да баласына: ""Егер тамағыңды тауысып жемесең, бірнәрсе жасамай қоямын"" деп қорқытып жатады. Бұл да бопсалаудың бір түрі. Тамақтану әдебін бала күннен қалыптастыру үшін жұмыстар жасалғанын қалаймыз. Алайда бұл тұтынатын өнімдерді ""жақсы, жаман"" деп бөліп тастаймыз деген сөз емес. Мысалы, балаларға тағамдардың қайсысы пайдалы-пайдасыз екенін түсіндіру үшін мультфильм түсіруге болатын еді"", – деп ұсынды Мария Үсенова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Мария Үсенованың айтуынша, қазір балалар мектеп пен балабақшада қантты 2-3 есе көп тұтынады.",,2024-12-05T14:00:00+05:00
us-durkin-olimpiada-cempionymen-qatar-turar-edim-qazaq-baletinin-zuldyzy-baqtiyar-adamzanmen-suxbat,informburo.kz,"""Үш дүркін Олимпиада чемпионымен қатар тұрар едім"". Қазақ балетінің жұлдызы Бақтияр Адамжанмен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/us-durkin-olimpiada-cempionymen-qatar-turar-edim-qazaq-baletinin-zuldyzy-baqtiyar-adamzanmen-suxbat,"Бақтияр Адамжан – Astana Opera театрының жетекші балет солисі. Сарыөзектен шыққан ауыл баласы он жасында балет сабағына келіп, бүгінде әлемдік сахналарда өнер көрсетіп, балет өнерінің биік шыңдарын бағындырып жүр. Қаншама халықаралық байқаулардың жеңімпазы атанған ол 26 жасында Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атағына ие болды. Бақтияр Адамжан Алматы мен Астанада өткелі жатқан Freedom Festival өнер фестивалінде Ұлыбритания, Германиядан келген әріптестерімен бірге Souvenir de Danse қойылымында өнер көрсетпек. Ұлыбританиядағы Корольдік балеттің хореографы Валентино Цукетти қойған бұл балеттің премьерасы Қазақстанда өткелі жатыр.
Осы орайда Информбюро тілшісі премьера алдында қазақ балетін әлемге танытып жүрген Бақтияр Адамжанмен сұхбаттасып, аз-кем әңгіме өрбітті.
– Бұл балетке онлайн дайындалу қыин болмады ма? Хореограф пен балет әртістерінің басы енді қосылып жатыр екен.
– Бұл қойылымға тікелей эфир арқылы дайындалдық. Мен үшін жаңа тәжірибе болды әрі бір жағынан жауапкершілік. Қытай сапарынан оралған соң бірден дайындықты бастап кетіп, он күндей жұмыс істедім. Деңгейі жоғары балет әртістерінің арасынан мені де таңдады. Көптеген халықаралық фестивальдерге қатысамын. Көбісі таниды. Шетелден келген әртістердің барлығы менің достарым. Солармен бірге өнер көрсетсін деп Қазақстанның балет өнері атынан шақырған болар.
Онлайн қойылғандықтан нюанс аз болмады. Хореограф та, бишілер де Алматыға келіп, дайындық жүргізіп жатырмыз. Көп жұмыс жасалды және ауқымы өте үлкен. Бәріміз өз ісіміздің шебері болғандықтан хореографқа жеңіл болған сияқты. Дегенмен де келген әртістер өз театрларының бетке ұстар балет әртістері. Әртүрлі хореографияларды меңгерген. Бүгін-ертең басымызды қосылып дайындалсақ жақсы дүние шығатын секілді.
Шетелге шақырғанда онлайн дайындықтар жүретін, бірақ та жаңа дүние қойылмайды. Бізге қойылған дүниенің видеосын жібереді де, біз содан қарап үйренеміз. Театрға барғанда тазарту жұмыстары жүреді. Бірақ та Алматыда қойылғалы жатқан жаңа дүниені қою оңай емес. Оны балет әртістерінің мүмкіншілігіне қарай қояды. Сондықтан бұл басқа жұмыс және осы тұрғыдан бұл алғашқы тәжірибем болып отыр. Жұмыс барысы қызық өтті.
– Қандай қызық сәттер болды?
– Кейде хореографтың айтқанын біз түсінбей, біздің айтқанымызды ол түсінбей жатты. Тікелей эфир болғандықтан бес-он секундқа кешігіп жатады ғой. Ол басқа дүниеге көшіп қояды да, оның айтқаны бізге енді келіп жатады. Сондай қызықтар болды. Жұмыс істедік. Жеке де дайындалдым. Мен үшін абыройды сақтап қалу – үлкен жауапкершілік. Дүние жүзінде қазақ балатін жақсы жағынан дәріптеуге тырысамын. Көптеген халықаралық фестивальге қатысып жүрмін, көптеген театрдың сахнасында биледім. Шетелде қазақ балетін жақсы жағынан көрсетуге тырысамын. Шетелден келген балет әртістерімен бірге өз елімде сахнаға шығу, солардың қатарынан қалмай өнерімізді жақсы жағынан көрсету, кәсіби маман екенімізді халқымызға жеткізу – алға ұстар ойым. Өкінішке қарай, халық арасында шетелден келген әртістер, бишілер біздің әртістерден жоғары тұратын сияқты деген ой қалыптасқан. Алайда олай емес екенін дәлелдегім келеді. Біздің олармен кем дегенде тереземіз тең, ал былай асып та тұруымыз мүмкін. Соның барлығын сахнада көрсетуге тырысамын. Қазақ елі қаншалық қонақжай болсақ та, абыройға келгенде тізгінді жібермеуге тырысамыз.
– Мұндай фестивальдер қаншалық қажет?
– Өнермен байланысты дүниенің барлығы халқымызға өте қажет. Өнердің пайдасы өте зор, өйткені өнер арқылы адамдар рухани толысады. Екіншіден, шетелдің бетке ұстар әртістері келіп отыр. Көрермендер олардың өнерін өз көзімен көре алады. Шетелдің мықты хореографтарымен жұмыс жасау әртістерге ғана емес, көрермендердің де өнердің жан-жақты, алуан түрлі екенін көруге мүмкіндік береді. Сондықтан да әлемде болып жатқан өнер жаңалықтарын өз елімізде сахналай алатын болсақ, ол да бір үлкен жеңіс. Оның жемісі тез, себебі мұны өсіп келе жатқан хореографтарымыз қарайды. Көрермендер де бағалап, өнерге деген жақсы көзқарас пайда болады деп ойлаймын. Әрине, ""міне, әлемдік жұлдызды көріңдер"" деп шетелдік әртістерді алып келуге болады. Бірақ ол келіп сапасыз дүние көрсетуі мүмкін. Ал біз дәл қазір сапасы жоғары жақсы бір дүние жасап жатырмыз. Сол себепті бұл фестивальдің балет өнеріне деген пайдасы өте көп.
– Балет және партияңыз туралы айтып өтсеңіз...
– Қыз бен жігіттің арасындағы қарым-қатынасты суреттейміз. Музыкаға сай өзіндік ғажап стилі бар. Біз құрал ретінде сахнаға шығамыз. Міндетіміз – хореограф талап еткен іс-қимылдарды техникалық тұрғыда сахнаға дұрыс алып шығу. Кейінірек өзіміз де жақсы ой түйіндейтін шығармыз.
– Өзінің қай кезден бері балетпен шұғылданасыз?
– Он жасымнан бастап айналысамын. Алматы хореографиялық училищесін бітіргенмін. Екі жыл Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрында жұмыс істедім. ""Astana Opera"" театры ашылған соң ауысып, осы күнге дейін сонда жұмыс істеп келе жатырмын. Жалпы балет саласында жүргеніме 22 жыл болды.
– Бұл балет контемпорари болып санала ма?
– Жоқ, аралас. Контемпораридің де іс-қимылдары кездеседі. Толықтай контемпорари деп айта алмаймын. Бұл – неоклассика. Бірақ та түпнұсқасы   классикалық балет. Барлық позиция, барлық аяқ-қол қалпы сақталуы керек. Тазалық болуы керек, жеңілдік болуы керек. Қыздар пуантыға (аяқтың ұшымен тұру) тұрады. Контемпорарида бұл міндетті емес. Классикалық балет пуантысыз классикалық балет болып саналмайды. Менің ойымша, бұл балеттің 70%-ы – классикалық балет.
– Шетелдік сахналарда өнер көрсеткенде қазақ балеті туралы қандай пікірлер естиісіз?
– Мен олар үшін көбінесе экзотикамын. Олар менде Азияға тән жеңілдік бар екенін айтады. Сахнадағы тыныштық туралы айтып, секіргенің байқалмайды, жерге қонғаның естілмейді, бірақ та эмоцияға, актерлік шеберлікке келгенде өте жақсы керемет жеткізесің дейді. Корея, Жапония халқы көбінесе дыбыстық интонациямен эмоцияларын көрсетіп жатады. Қазақ халқының өзіне тән көзіміздің үлкендігі, бет қалпымыз дегенмен де пішінді ғой. Әртүрлі эмоция, қасымыздың қозғалғаны, көзқарасымыздың өзгергені сахнада көрінеді. Сондықтан олар ""қазақ балеті керемет екен"" деп таң қалады. Бірақ қазақ балеті бұрыннан бері жақсы деңгейде екенін біледі ғой. Маған дейін де әлем сахналарында жүрген әртістеріміз болды. Қазақ балеті дегенде балет әртістері арасында тек жақсы ой-пікір қалыптасқан.
A post shared by Бақтияр (@adamzhanbaktiyar)
– Қазақстанда неге балет әртістері халық арасында аса танымал емес?
– Халық арасында балет өнері туралы ақпараттың аздығынан деп ойлаймын. Мысалы, Олимпиаданы ұтып келсең ""алтын-күміс алды"", ""қырды-жойды"" дейді. Халық спортшыларды көтеріп, беретін сыйлықтарының бәрін береді. Ал балет дәл олай дәріптелмейді. Балетті де халқымыз ""әй, би ғой"" деп жеңіл қабылдайтын шығар. Өнерге келгенде ""не көп, әнші мен биші көп"" деген ой қалыптасады. Өз басым балет өнерінде жасаған жұмысымды спортпен салыстырар болсам үш дүркін Олимпиада чемпионымен қатар тұрар едім.
– Балет өнеріне қатысты осындай хороеграфпен, осындай әртіспен жұмыс істесем, осы балетте билесем екен не осы театрда өнер көрсетсем екен деген арманыңыз бар ма? Әлде мұндай арманыңыздың бәрі орындалып қойды ма?
– Бұл арманның бәрі орындалды, өйткені мықты-мықты хороеографтармен жұмыс істедім. Шетелдің көптеген театрында солардың хороеграфиясындағы тұсаукесерлерді биледім. Қазір ойымда жүрген дүние – қазақ балетін әлемге жақсы жағынан таныту, ерекшелендіру. Сол жағынан көп жұмыс істеп жатырмын. Репертуарым – өте бай, кең.
Айтсам мақтанғандай болармын. Қазақстанда балет өнерінде көптеген дүниені алғашқылардың бірі болып жасаған адаммын. Сондықтан да осыны істесем ғой деген арман қалмады. Бірақ та өзім үшін жаңа деңгейді ашқандай болдым. Қазақ балетін қай жерде болмасын ерекшелендіріп, жақсы жағынан танытуды мақсет етемін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ол Алматы мен Астанада шетелдік балет әртістерімен бір сахнада Souvenir de Danse балетінде өнер көрсетеді.,,2024-11-29T17:00:00+05:00
zertteusi-galym-zusipbek-demokratiya-ar-adamnyn-qadir-qasietine-qurmetpen-qaraudan-bastalady,informburo.kz,Зерттеуші Ғалым Жүсіпбек: Демократия әр адамның қадір-қасиетіне құрметпен қараудан басталады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zertteusi-galym-zusipbek-demokratiya-ar-adamnyn-qadir-qasietine-qurmetpen-qaraudan-bastalady,"Жақында Астанада алғаш рет Salon форматындағы TEDx іс-шарасы өтті. TEDxAstana командасының ұйымдастыруымен өткен іс-шараның конференциядан ерекшелігі – спикерлер бір тақырып аясында идея бөлісіп, көрерменнен ой-пікір алмаса алды.
Salon форматындағы бірінші шара KÖŞ атауымен өтіп, әлемдегі ауқымды оқиға – 2024 жылғы сайлау суперцикліне арналды. Биыл әлемнің 70 елінде сайлау өтіп, Жер халқының жартысы үлкен өзгерістерге бастама боларлық таңдау жасады. TEDxAstana Salon осы оқиғаны зерттеу мақсатында қазақстандық ғалымдар, зерттеушілер мен мамандардың басын қосты. Идеясын бөліскен сарапшылар қатарында зерттеуші Ғалым Жүсіпбек те бар. Шынайы демократия мен бейотар түсінік арасындағы байланыс туралы сөйлеген спикер сөзінен үзік ойлар ұсынамыз.
Ғалым Жүсіпбек әңгімесін 2024 жылдың күзінде есте қалған үш оқиғамен бастады. Олар:
""Алдыңғы жылдары халқының саны бір миллиардтан асатын басқа үлкен мемлекетте нәсілшіл дискурсы бар партия билікке келді. Тіпті, соңғы жылдары демократиялық құрылымдар орныққан Еуропа елдерінде де қоғамды жіктерге бөлетін, мигрантофобия мен исламофобия сияқты үрейлерді негізге алатын саяси және қоғамдық күштер күшейіп билікке таласып жатыр. Саяси үрдістерді зерттейтін мамандарда және басқа да азаматтар арасында ""демократияның келешегі қандай болмақ?"", тіпті ""демократия деген не?"", ""нәсілшіл күштер демократия жолымен билікке келуші ме еді?"" деген сұрақтар көптеп сұрала бастады"", – деді зерттеуші.
2014 жылдан бері адам құқықтары мен инклюзив қоғам тақырыбында зерттеулер жүргізіп жүрген Ғалым Жүсіпбек TEDxAstana салонында мардымсыз жалақы, сайлау мен отарсызданудың арасындағы байланысты баяндады. Бұл үшеуін заманымызда ең маңызды құндылықтың бірі болып саналатын әркімнің жаратылысынан келетін, әр адамда бар ""жалпыға ортақ адами қадір-қасиет"" ұғымы біріктіреді.
""Адамның қадір-қасиетін қалай тұжырымдаймыз?"" сұрағы төңірегінде пікірталас көп. Алайда әлемдегі алуан түрлі зайырлы және діни пікір ұстанатын ойшылдардың мәмілеге келгені: ""әр адам – тек адам баласы болғаны үшін ғана туабітті, барлығына бірдей құндылыққа ие. Әрі осы туабітті құндылықты өзге тұлғалар және мемлекет сияқты құрылымдар және нарықтық экономика мойындап, құрметтеуі керек "", – деді Ғалым Жүсіпбек.
Адам құқықтары философиясы бойынша, адами қадір-қасиет өлшенбейді және оның деңгейлері болмайды. Яғни шыққан текке, жынысқа, жасқа, дінге, әлеуметтік топқа, отбасылық жағдайға, денсаулық жағдайына, азаматтығына байланыссыз ол барлық адамға бірдей. Бұл – адам құқықтары саласындағы негізгі принцип пен басты құндылық. Алайда оны заңгерлер, саясаттанушылар мен мұғалімдердің өзі көп біле бермейді. Адами қадір-қасиетке құрметті үйрету – халықаралық адам құқықтары құжаттары бойынша, білім берудің ең негізгі мақсаттарының бірі. Сондай-ақ, мемлекеттік пен құқықтық жүйе адам құқықтарына қайшы бола алмайды, себебі адам құқықтары – олардың рухы.
Зерттеуші адами қадір-қасиеттің жалпыға ортақтық идеясы көп жағдайда әлі де практикалық тұрғыда жүзеге асып жатқан жоқ екенін айтып отыр. Тіпті бұл ұғым саяси және жалпы қоғамдық қолданыста да сирек кездеседі. ""Бұл құндылықтың бұзылуы, тіпті мойындалмауы – заманымыздың ең үлкен мәселерінің бірі"" дейді ол.
""Адам баласына қарсы жасалған тұрмыстық зорлық-зомбылықтың барлық түрі, оны ақтауға тырысу, топтар арасы иерархиялар, мысалы, гендерлік теңсіздік пен әлеуметтік жіктер, тіпті, былапыт сөздер, түрлі қаңку сөздер, өсек айту немесе көлігі, киімі мен табысына байланысты құрметтеп-құрметтемеу, осының барлығы адами қадір-қасиетті бұзады. Адами қадір-қасиет экономикалық және әлеуметтік әл-ауқатпен тікелей байланысты. Әлеуметтік құқықтар — адами қадір-қасиетті қабылдаудың ең үлкен көріністерінің бірі. Зейнеткерлер, декреттегі әйелдер, мүмкіндігі шектеулі азаматтар, олардың адами қадірін осы әлеуметтік құқықтар қорғайды. Мардымсыз жалақы – деңгейі адами қасиетті аяқ асты ететін фактор"", – деді Ғалым Жүсіпбек.
Оның айтуынша, қоғамда маңызды рөлі бар санитарға ең төменгі жалақыны тағайындау – оның адами қасиетіне нұқсан келтіру.
""Адам өмірін сақтап қалуға тікелей себепші болатын жанның еңбегінің қоғамда дұрыс бағаланбауы тікелей сізге де, маған да қатысы бар. Бұл жағдай заманауи адам құқықтарын, білім берудің мақсатын, мемлекет атты құрылымның не үшін бар екенін түсінбеудің де салдары. Біз адамның қадір-қасиетіне нұқсан келтіріп отырмыз"", – деді зерттеуші.
Сайлау қалайша адами қадір-қасиет концепциясын бұрамалап отыр деген сұраққа Ғалым Жүсіпбек былай жауап берді.
""АҚШ сайлауында жеңіске жеткен топ мәдениет, өркениет, кімдікті монолит деп қабылдайды. Ол мигрантофобия, мизогония, исламофобия немесе гомофобияға алып келеді. Мысалы, шетелден келген азаматтарға шектеу қойып немесе қайсы бір топты дегуманизациялап адами қадір-қасиет ұғымын өз икеміне қарай пайдаланады. Өзгермейтін, қатып қалған кімдік (identity) бар деген түсінік – нәсілшілдік пен отаршылдық түсінігі. Кімдік, мәдениет, дін, дәстүр өзгеріп тұратын, икемді, динамикалық, гетероген құбылыстар. Бұл олардың ерекшелігі ғана емес, олардың дамуының, өміршеңдігінің шарты"", – деді ол.
Зерттеушінің сөзінше, әлеуметтік сатылар мен иерархиялар, әлеуметтік және экономикалық құқықтардың дамымауы, инфракұрылымдық теңсіздік себепті ""адами қадір-қасиетім"" бұзылды деген азаматтар популист саясаткерлерге дауыс беріп жатады.
""Алайда осынау популистер ""адами қадір-қасиетті"" қабылдамайтын, көбінесе қолдан жасанды дұшпан жасайтын тұлғалар. Яғни әлеуметтік әділетсіздік жайлаған елдерде адами қадір-қасиетті мойындамайтын, түрлі фобияларды жаятын, радикал-оңшыл, этникалық ұлтшыл, ""нейтивиcтік"" идеяларға негізделген түсініктер тез тарайды. Осылайша, тұйық шеңбер пайда болады. Адами қадір-қасиетті қабылдамаған, негізге алмаған жүйе оңбайды. Ондай жүйелерде демократияның өзі популистердің қолындағы құралға айналуы мүмкін. Тіпті охлократия құрылуы мүмкін. Яғни қайсы бір топтарға дұшпан, тіпті нәсілшіл пікірлері бар тобыр өкілдерінің билікке келуі. Кем дегенде, тұрмыстық зорлық-зомбылықты ақтайтын, бала құқықтарын керексіз деп санайтын және басқа да деструктив идеяларды тарататын топтар билікке сайлау арқылы келуі мүмкін"", – деді зерттеуші.
Ғалым Жүсіпбек жалпыға ортақ адами қадір-қасиет жалпыға ортақ адам құқықтарының құндылық негізі екенін, яғни адами қадір-қасиет бізге адам болғанымыз үшін тиесілі құқықтарды талап етуге, дамытуға негіз және күш беретінін айтты. "" Мен адам құқықтарына иемін"" түсінігі, оның өмірде жүзеге асуы, осыған байланысты заңды құқықтың пайда болуы – саяси, құқықтық және демократиялық дамуда ең маңызды сатылар.
""Қазақ қоғамында қазіргі адам құқықтарын батыстан келген деп емес, қоғамның дамуына байланысты пайда болған құбылыс деп қабылдасақ, адами қадір-қасиетке төнетін түрлі қауіпке төтеп беру оңайырақ болар еді. Затында, адам құқықтарының заманауи тұжырымдамасы құрылымдық табиғатқа ие, қайсы бір өркениет немесе мәдениеттің туындысы ретінде қарастырылмауы қажет. Адам құқықтары, адами қадір-қасиетке мемлекеттен, нарықтық экономикадан және басқа тұлғалардан төнетін түрлі қауіпке төтеп беру үшін қажет. Адам құқықтарын білудің арқасында біз тұлға ретінде дамимыз және қоғам өзгереді, адами қадір-қасиетке сай өмір сүре алатын орта жаратылады"", – деді зерттеуші.
Адами қадір-қасиет ұғымы, кейінгі жылдары көп айтылып жүрген және еліміз үшін маңызды болып саналатын отарсыздану мен бейотар түсінікпен де тікелей байланысты. Отарсызданудың ең үлкен мақсаттарының бірі – отарланған халық азаматтарына тапталған адами қадір-қасиетті қайтып беру. Заманауи бейотар ойшылдар бұл идеяны ары қарай дамытты. Олар әр жергілікті мәдениет пен діннің адам құқықтарымен үйлесетін гуманистік, әмбебап жорамалдар, түсініктер шығара алатынына назар аударды.
""Заманымызда шынайы отарсыздану – отарланған елдер қоғамдары мен мәдениеттерінде, әлеуметтік нормаларында, салт-дәстүрлерінде жалпыға ортақ адами қадір-қасиетті қабылдауды негізгі идеяға айналдыру, тұғыр қылу. Заманауи адам құқықтарының айтары осы. Бұндай мәдени, өркениеттік өсуді бейотар зиялы қауым жасайды. ""Қазақ немесе Орталық Азия мәдениеті заманауи адам құқықтары түсінігіне сәйкес дами алмайды-мыс"", ""қазақ немесе Орталық Азия кімдігі бұған қарсы-мыс"" деген ойлар – отаршылдық түсінігінен шыққан және жаңа анықтамаларға сәйкес, кең мағынада нәсілшілдік болып табылады. Эмпатия – деколониал түсінікте де негізгі ұғымдардың бірі, себебі отарлау мен отарлану эмпатия мен өз-өзіне деген эмпатияны бірте-бірте жояды. Бұл жағдайдан шығу да эмпатияны қайта жаңғырту арқылы болады. Осы тұрғыдан алғанда, отарсыздану бетбұрысы – қазақ мәдениеті мен кімдігінде, қазақ саяси ұлтында адам құқықтарының әмбебаптығын, жалпыға ортақтығын дамыту бағытындағы интеллектуал, рухани және мәдени күрес"", – деді зерттеуші.
Адами қадір-қасиетті жоғары бағалайтын қоғам құру үшін біз не істей аламыз деген сұраққа Ғалым Жүсіпбек былай деп жауап берді:
""Биылғы сайлау суперциклі бізге – қазақстандықтар мен Орталық Азия тұрғындары үшін ""адами қадір-қасиет"" ұғымы мен құндылығын және оны негізге алатын шынайы демократия мен бейтотар түсініктің маңыздылығын көрсетті. Егер адами қасиетті дұрыс танып-білсек, популист демократия мен шынайы демократияны ажырату және инклюзивті отарсыздануды тұжырымдау оңай болмақ. Жалпыға ортақ адами қадір-қасиет ұғымы заманымызда бірте-бірте шынайы демократияның іргетасы ретінде қабыладанып келе жатыр. Шынайы демократияда адамзатты жіктерге бөлетін пікірлер ұстанатын адамдар мен топтардың билікке келуі мүмкін болмайды. А дами қадір-қасиет құрметтелетін мемлекет пен қоғам – ең мықты және тұрақты"", – деп сөзін түйіндеді ол.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сарапшы адами қадір-қасиетті жоғары бағалайтын қоғам құру үшін не істей аламыз деген сауалға жауап берді.,,2024-12-14T11:00:34+05:00
zumys-isteitin-zandarga-zeinetaqy-tolemeu-kerek-svetlana-zaqypovanyn-bastamasy-turaly-sarapsylar-pikiri-qandai,informburo.kz,Жұмыс істейтін жандарға зейнетақы төлемеу керек: Светлана Жақыпованың бастамасы туралы сарапшылар пікірі қандай,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zumys-isteitin-zandarga-zeinetaqy-tolemeu-kerek-svetlana-zaqypovanyn-bastamasy-turaly-sarapsylar-pikiri-qandai,"Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Светлана Жақыпова бірер апта бұрын жұмыс істеп жүрген зейнеткерлерге мемлекеттік бюджеттен зейнетақы төлемеу туралы мәселенің қаралып жатқанын айтты. Министрдің бұл сөзі қоғамда дау туғызып, бірқатар азамат бұл ұсынысқа қарсылық білдірді. Депутат Айдос Сарым бұл өзгеріс енгізілсе, елдегі кадр жетіспеушілігі мәселесінің одан бетер ушығатынын айтады. Сондай-ақ ол ""зейнеткерлер жастардың жұмыс орнын тартып алып отыр"" деген сөзге еш негіз жоқ екенін алға тартты. Себебі көптеген жастар қазір шетелге шығуды мақсат тұтады. Ал Парламент мәжілісінің депутаты Асхат Аймағамбетов бұл идеяның конституцияға қарама-қайшы әрі әділетсіз екенін айтады. Ол мұны ""мемлекеттік шығыс проблемасын әлсіз топтың арқасында шешу"" деп атап, әділ шешім іздеуге шақырды.
Белгілі экономист Әнуар Нұртазин жұмыс істеп жүрген зейнеткерлерді зейнетақыдан айыру мәселесінің неге қазір көтеріліп отырғанын түсіндіріп, дамыған елдерде бұл мәселенің қалай реттеліп жатқанына тоқталды. Маманның айтуынша, бұл өзгерістің ауылы алыс емес еді.
""Бұл өзгеріс бұдан ертерек енгізілуі мүмкін еді деп ойлаймын. Себебі республика бойынша бізде әлеуметтік міндеттемелер көлемі аса ауыр. Кейбір экономистер бізде бюджет дағдарысының болып жатқанын айтып жүр. Мен әзірге бұлай қатты айтқым келмесе де, Қазақстанның қаржылық-экономикалық секторындағы жағдай алаңдатарлық болып отыр. Сәйкесінше осы өзгеріс жылдам енгізілуі мүмкін. Өйткені бүгінгі таңда Қазақстанда зейнетақы нарығы жұмыс істемейді. Біздің есеп бойынша, 2037 жылға қарай Қазақстанның зейнетақы жүйесі толығымен банкротқа ұшырайды. Тіпті қазір қосымша салымдар енгізіліп жатқанына қарамастан, осылай болуы мүмкін. Болжаммен аталған өзгерістер алдағы екі жыл ішінде енгізіледі. Бұл ""Министр неліктен дәл қазір осы тақырыпты көтеріп отыр?"" деген сұрақтың жауабы"", – деді Әнуар Нұртазин.
Экономист зейнетақы жүйесін оңтайландыру туралы сөз болған кезде әрдайым зейнеткерлердің жағдайы нашарлай түсетінін айтады. Яғни оңтайландыру тікелей зейнетақы көлемінің қысқаруымен байланысты.
""Біз зейнетақы жүйесіне қатысты кез келген оптимизация туралы айтқан кезде – бұл әрдайым зейнеткерлердің жағдайын нашарлатумен байланысты болады. Мәселе әрдайым ""қаншалықты нашарлайды"", ""қай топтағылардың жағдайы нашарлайды"" деген сауалдардың төңірегінде болады. Кейбір экономистер бізде әлеуметтік бағыттағы бюджет екенін айтады. Осы тұста барлығының көңіл-күйін түсіретін шығармын. Себебі келесі жылы әлеуметтік блокқа 5,3 триллион теңге салынып отыр. Бұл сол 6,1 триллион теңге қарызды төлеу үшін. 6,1 – түсімнің 40 пайызы. Яғни бұл бізде әлеуметтік бағыттағы бюджет емес, қарыздарды төлеуге бағытталған бюджет деген сөз. Осыған орай бюджеттегі қалған шығын бөліктері қысқара береді. Бюджеттен базалық зейнетақы беру мәселесіне келетін болсақ, жалпы бюджеттік нормалауға қатысты қазір Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі ұсынып жатқан шаралар қаржы және экономика тұрғысынан паллиатив болып саналады – жүйелік емес, ұзақ уақытқа жалпы қаржы экономика секторындағы жағдайды жақсарта алмайды. Қалай десек те, бұл уақытша шешім"", – деді экономист.
Маманның айтуынша, бұл жоба белгілі бір деңгейде мақұлданған. Ары қарай ол дамыған алыс-жақын шетелдерде бұл мәселенің қалай шешіліп отырғанына тоқталды.
""Әрине, алда бұл шешім өзгеруі мүмкін екенін түсінуіміз керек. Себебі бұл дайын жоба емес, болжам жоба. Дегенмен болжам жоба болса да, белгілі бір деңгейде мақұлданған. Сәйкесінше бұл цифрлар ары қарай қайтадан есептеліп, оңтайландырылатын болады. Бұл үшін бір-екі жыл немесе одан да аз уақыт қажет болуы мүмкін. Барлығы келесі жылы бюджеттің кіріс бөлігінің қалай орындалатынымен байланысты. Мұндай проблема дамыған мемлекеттерде өте оңай шешіледі. Бірақ алдымен бұл жерде қандай дамыған мемлекеттер туралы сөз болып отырғанын түсініп алу қажет. Мысалы, Оңтүстік Корея үнемі дамудың озық үлгісін көрсетіп отыр. Оның зейнетақы жүйесіне қарап белгілі бір шешімдер шығаруға болады. 60 жыл көлемінде АҚШ пен Жапонияның қолдауымен өсіп келе жатқанына қарамастан, Оңтүстік Корея өз зейнеткерлерін толығымен қамтамасыз ете алмайды. Яғни қариялардың басым бөлігі зейнетақыға шыққан соң далада қала жаздайды. Сәйкесінше біз әлеуметтік бағыттағы мемлекетпіз бе, жоқ па соны түсініп алуымыз керек. Әлеуметтік бағыттағы мемлекет болсақ, бірлескен зейнетақы жүйесіне оралуымыз керек. Зейнеткерлер базалық кіріс алып, өмірде жапа шекпеуі үшін зейнетақының жоғары және төмен шегі белгіленуі тиіс. Бұл қорғаныс пен билік мәселесі. Салыстырмалы түрде мұндай жүйе тарихи зейнетақымен қолдау институттары қалыптасқан скандинавиялық елдерде қарастырылған"", – деп қосты Әнуар Нұртазин.
Оқи отырыңыз: Зейнетақы төлемдерін 55 жастан бастап алуға болады. Ол үшін не істеу керек?
Мұнымен қатар экономист мемлекеттік зейнетақысы бар елдердегі жүйеге тоқталды. Осы тұста Қазақстанмен салыстыру үшін өмір сүру ұзақтығын ескеру қажеттігін айтады.
""Дамыған мемлекеттерде public pensions деп аталатын мемлекеттік зейнетақы бар – бұл әлеуметтік қорғау пакеті. Жапония, Канада және АҚШ-та әлеуметтік зейнетақы қарияларға қаржылай базалық көмек ретінде ұсынылады. Мысалы, Жапонияда қария 67 жасқа толған кезде ұсынылады. Осы тұста Жапонияда әйелдердің орташа жасы 100 жыл екенін ескеруіміз керек. Ал бізде әйелдердің орташа жасы 70-тен сәл асса, ерлердікі 60-тан сәл асады. Яғни Жапонияда өмір сүру ұзақтығы бір жарым есе көп. Осындай ерекшеліктерді ескеріп, бізге зейнетке шығу жасын мүлдем көтеруге болмайды. Бұл бірлескен зейнетақы жүйесімен пара-пар. Төлем жұмыс өтіліне қарай үлестіріледі"", – деп түсіндірді Әнуар Нұртазин.
Экономист, сондай-ақ, әмбебап зейнетақы жүйесі бар скандинавиялық мемлекеттерге тоқталды. Бірқатар елде қариялар жас кезінде қандай қызмет атқарғанына қарамастан, барлығы теңге зейнетақы алады.
""Біз үшін әмбебап зейнетақы жүйесі қызық. Мысалы, Швеция, Норвегия секілді елдерде азаматтарға жұмыс өтілі мен мәртебесіне қарамастан, бірдей зейнетақы беріледі. Бәлкім дәрігерлер мен мұғалімдерге қарағанда прокурорлар мен судьялар мемлекетке көбірек пайда әкелетін шығар. Себебі олар режимді қолдап отырады. Алайда зейнетке шыққаннан кейін олардың барлығының зейнетақысы бірдей болады. Себебі зейнетақы базалық қажеттіліктерге қарай есептеледі – тұратын орын, тамақ, ем, демалыс және т.б. дегендей.  АҚШ, Канада секілді дамыған мемлекеттерде мемлекеттік кепілдік пен қосымша қаржылай сақтандыруы қарастырылған азаматтар өзі инвестиция жасайтын зейнетақы жүйесі бар. АҚШ-та кейбір азаматтардың табысы аса жоғары. Бұл посткеңестік мемлекеттер үшін үлгі. Себебі қазір АҚШ-тың қор нарығы 62 трлн долларды құрайды. Кейбір капиталистік мемлекеттерде, бірінші кезекте Еуропа елдерінде зейнетақыдан бөлек медицина саласында қолдау жүйесі бар – Денсаулық сақтау министрлігі субсидиялайтын health care benefits. Англиядай мұндай көмек түрі NHS, АҚШ-та Medicare, Канадада universal health care program деп аталады. Олардың барлығы 60-65 жастағы зейнеткерлерге медициналық қаржылай көмек көрсетеді"", – деді Әнуар Нұртазин.
Экономист бірқатар дамыған мемлекетте жесір қалған немесе жалғызбасты зейнеткерлерге коммуналдық төлемдерді төлеуге көмектесетін төлем түрі барын айтады.
""Мысалы, ерлі-зайыптының біреуі қайтыс болды немесе адам өмір бойы отбасын құрмады делік. Мұндайда үйдің ақысын өтеу, коммуналдық төлемдер жасау қиын болуы мүмкін. Осы тұста шығыстың бір бөлігін өтеуге көмектесетін төлем түрі бар. Сондай-ақ, мемлекет ішіндегі саяхатты субсидиялайтын төлем түрі бар. Мысалы, Еуропа, Жапония елдерінде күйзеліске түсіретін жағдайлар аз болғандықтан, 67-70 жастағы зейнеткерлердің денсаулығы өте жақсы болады. Оларға осылай саяхаттау тиімді. Бұл Қазақстан ішінде Сарыағашқа барып демалу деген секілді жағдай. Тағы бір айта кететін жайт – Францияда зейнет жасын көтеру туралы әңгіме қозғалған болатын. Елде көтеріліс болып, осы бастаманы көтерген президент мерзімінен бұрын зейнетке кетуге мәжбүр болды"", – деді Әнуар Нұртазин.
Оқи отырыңыз: Жыл басынан бері Қазақстан азаматтарына қанша зейнетақы төленді
Қаржы кеңесшісі Лес Оспанова зейнеткерлердің кадр жетіспеушілігі мәселесін шешуге көп көмек тигізіп отырғанын алға тартты. Сондай-ақ ол Қазақстан азаматы ретінде еңбектеніп, салық төлеп келген азаматтардың зейнетақы алуға құқылы екенін баса айтты.
""Бұл өзгеріске түбегейлі қарсымын! Себебі орташа есеппен 40 жыл еңбек етіп, салық төлеп келе жатқан азаматтар зейнетақы алуға құқылы. ""Зейнеткерлер жастардың жұмыс орнын тартып алып отыр"" деген сөз бекер. Себебі жұмыс ұсынатын сайттан өзіңіз қалаған жұмысты таба аласыз. Қазір керісінше шағын бизнесте жұмыс орны көп ашылып жатқандықтан, білікті мамандар жетіспейді. Өзгерісті білікті мамандар даярлаудан бастау қажет. Қалай десек те, маңдай терімен күн көріп жүрген зейнеткерлерге зейнетақы төлемеу дұрыс емес"", – деп қарсылығын жеткізді Лес Оспанова.
6 жыл зейнетақы төлеу орталығында жұмыс атқарып, қазіргі уақытта жеке практикамен айналысып, соңғы 3 жылда зейнетақы бойынша кеңес беріп жүрген Сәбит Қадыров бұл өзгерістің тиімді және тиімсіз тұстарына тоқталды.
""Соңғы естіген жаңалық, яғни ""Енді зейнетке шықса да жұмысынан айырылғысы келмейтін қазақстандықтарға зейнетақы төленбеуі мүмкін"" деген жағдай бойынша айтарым. Бірінші тиімді жағын айтатын болсам, бұл кім 200 мың теңгеден жоғары айлық алады соларға тиімді. Себебі Қазақтанда мемлекеттен төленетін ең жоғарғы зейнетақы сомасы 200 мың теңге шамасында болады. Әрине бұл 300-400 мың жалақы алатын адамғы тиімсіз. Өйткені зейнетке шығатын болса табысы азайып, атындағы кредит, ипотекасына жетпей қалуы мүмкін. Сол себепті зейнетақыдан бас тартып, табысын сақтай отыра өз міндеттемелерін орындай алады. Сонымен қатар зейнетақы жасына жеткен уақытта бұл кісілерден әлеуметтік аударымдар ұсталынбайды, тек жеке табыс салығы ғана ұсаталынады. Сол себепті табысы тағыда артар еді. Ал кімге тиімсіз, әрине бұл жоғарыда айтқандай 200 мың теңгеден кем жалақы алатын, атында кредит, ипотекасы бар адамдарға тиімсіз. Себебі зейнетке шыға отыра әрі қарай банк алдындағы міндеттемелерін орындау үшін жалақысын сақтай отырып, зейнетақы қосымша табыс көзі ретінде көмек болар еді"", – деді Сәбит Қадыров.
Әлеуметтік заңгер сонымен қатар бұл өзгерістің көлеңкелі экономиканы арттыратынын айтады. Себебі зейнетке шыққан адам әрі қарай жұмыс істегісі келсе, келісім шартсыз қолма-қол жалақыға ауысады. Ал бұл азаматтардың құқықтары мен міндеттерінің сақталуына кепілдік бермейді.
""Тағы да бір тиімсіз жақтарының бірі, бұл жұмыссыз жастардың жұмысқа орналасуы қиындайды. Айта келе, біздің мақсат зейнет жасына жеткен кісілердің зейнетақысын қысқарту емес, ол кісілердің тәжірибесі мен білімін алып, келесі ұрпаққа құнды болатыны туралы ойлануымыз қажет. Сол себепті өз ойым аталған ұсыныс тек сол талқылау сатысында қалып, заң жобасында қаралуға жетпеу қажет деп ойлаймын"", – деп қосты маман.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Экономист Әнуар Нұртазиннің айтуынша, 2037 жылға қарай Қазақстанның зейнетақы жүйесі толығымен құлдырауы мүмкін.",,2024-11-19T14:30:00+05:00
zyn-alde-sizofreniya-zyn-sygaru-rasimine-qatysty-qmdb-men-psixolog-ne-deidi,informburo.kz,"Жын әлде шизофрения: ""Жын шығару"" рәсіміне қатысты ҚМДБ мен психолог не дейді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zyn-alde-sizofreniya-zyn-sygaru-rasimine-qatysty-qmdb-men-psixolog-ne-deidi,"Бұған дейін әлеуметтік желіде Атырау облысында 9 жасар қыз баланың бойынан ""жын шығарған"" сәттің видеосы тараған болатын. Аталған видеоға қатысты психолог Назира Бурханова мен ҚМДБ Шариғат және пәтуа бөлімі меңгерушісінің орынбасары Хасан Аманқұл пікір білдірді.
Оқи отырыңыз: ""Изгнание шайтана"" в Атырауской области: ребёнку оказывают психологическую поддержку
ҚМДБ адамға жын кіргеннің белгісі қандай болатынын түсіндірді.
Жындар – ойдан шығарылған қиял емес. Адам сияқты оларға да құлшылық парыз етілген жаратылыс. Жындар да ішінара жақсы және жаманға бөлінеді. Ежелде жыннан қорқып, олар жайлы шындыққа жанаспайтын түрлі әпсана-ертегілер шығарылған. Құран Кәрімде: ""Адамдардың ішіндегі кейбір кісілер жындардың ішіндегі кейбір еркек жындардан пана сұрап, олардың менменсіп, басынуларын арттыратын еді"", – деген аят бар. Оның мәнісі, араптар жазық далаға келіп, түнемек болады да, сол маңайдағы жындардың үлкенінен пана сұрайды. Есірген жындар оларды ақылдан адастырады. Иә, жын адамға зиян тигізуі мүмкін.
Жындар көбінесе лас және таза емес орындарда, айдала мен шөл далада жүреді. Күн батқанда жер бетіне тарала бастайды. Құран Кәрімде: ""Ақиқатында, оның билігі оны өзіне дос, қамқоршы тұтатындарға және онымен серік қосатындарға ғана жүреді"", – дегендей жын өзін мазалаған адамға жамандық етеді. Мәселен, кірдің суын немесе ыстық суды есік алдына немесе көшеге төге салу, айдалада ұйықтап қалу, күл-қоқысты басу, елсіз жерде түнделетіп жүру, малдың сүйегін тебу, үнемі күнә жасап жүру және сиқырланып қалу сияқты себептермен жын тиюі мүмкін. Қазақтың ""күл баспа"", ""кірдің суын жолға төкпе"", ""түнде жүргенде ""бисмилла"" айтып жүр"", ""шошынып қалсаң ""бисмилла"" де"" деген сияқты сөздер айтуының сыры да осында жатыр.
Оқи отырыңыз: ""Әсіре сәндеуге рұқсат жоқ"": Қазақстанда зират көтеру мен құлпытас қоюдың тәртібі қандай
Жынның адамға тиетін жолы көп. Оның арнайы белгілері де жоқ. Әр қилы және түрлі себептер болуы ықтимал.
Бірақ тәжірибе көрсеткендей көбінесе төмендегідей белгілерінен байқалады:
Шариғат және пәтуа бөлімі меңгерушісінің орынбасары Хасан Аманқұл жыннан қорқудың қажеті жоқ екенін айтады.
""Алайда жын адамның ішіне кіре алады, демек оның қолынан барлық нәрсе келеді екен деп одан қорқудың қажеті жоқ. Керісінше мұсылман адам жын-шайтанның зиянынан сақтану жолдарын қарастыруы керек. Алла Тағаланы еске алып, зікір ету – жын-шайтанға қарсы ең күшті әрі сенімді қару. Әсіресе, ""Фатиха"", ""Кафирун"", ""Ықылас"", ""Фалақ"", ""Нас"" сүрелері мен Курси аятын оқудың пайдасы өте зор. Сондай-ақ Хақ Тағалаға тәуекел етіп, барлық ісінде шынайы Оған сүйену, тамақтанғанда бисмиллә айту, дәрет алып жүру, жуыну, өзіне дем салу сынды іс-әрекеттер пәленің жоламауына немесе одан құтылуға ықпал етеді. Сонымен қатар жыннан қорғану үшін Пайғамбарымыз үйреткен таңғы және кешкі сүннет дұғаларды оқып жүру қажет"", – деді ҚМДБ өкілі Хасан Аманқұл.
Оқи отырыңыз: Жат ағым өкілдері интернет арқылы өз идеясын таратуды жиі пайдаланады – ҚМДБ
Психолог Назира Бурханова адам бойындағы қорқыныш пен сана сезімнің сәби деңгейінде қалуы алаяқ емшілерге ұрынуға алып келетінін айтады. Сондай-ақ ол кез келген жастағы адамның елес, жын-шайтан көруі шизофрения секілді ауыр аурулардың себебі болуы мүмкін екеніне тоқталды.
""Адам баласы шарасыз күйге түскен кезде сәбиге айналады. Шизофрения, психоз секілді аурулар ешқашан жазылмайтын дерт секілді көрініп, ""әп-сәтте емдеп-жазамын"" деген адамға қарай жүгіреді. Тіпті осы сөздерді айтқан адамның білімі бар-жоғына қарамайды, тексермейді. Кез келген ауру емделеді, бірақ оған уақыт керек. Өкінішке орай, көп адам сабыр танытып, өзімен жұмыс істеуге дайын емес. Мұның орнына себепті қандай да бір тылсым күшке аудара салған оңай. Қорқыныш, білімсіздік және сабырсыздық адамды алаяқ емшілерге жүгінуге мәжбүрлейді"", – деді Назира Бурханова.
Еске салсақ, желіде атыраулық Кейқуат Оспанов кішкентай қызды ішінен жын шығару әдісімен емдеген видеосы тарады. Видеода екі ер адам жерде жатқан қыз баланың қолын байлап, тамағынан қысып жатқанын көруге болады.
Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Закиева бұл оқиғаға түсініктеме беріп, полицияның да бұл іске қызығушылық танытқанын айтты. Емшінің кім екені мен баланың орналасқан жері анықталды. Сондай-ақ балаға психологиялық көмек көрсетіліп жатыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Атырау облысында 9 жасар қыздың бойынан &quot;жын қуған&quot; видео әлеуметтік желіде резонанс тудырды.,,2025-01-10T14:31:11+05:00
aqsa-surasa-ziberuge-asyqpanyz-sarapsy-alayaqtar-onlain-nesie-zane-zeke-derekterdi-qorgau-turaly,informburo.kz,"""Ақша сұраса, жіберуге асықпаңыз"". Сарапшы алаяқтар, онлайн несие және жеке деректерді қорғау туралы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aqsa-surasa-ziberuge-asyqpanyz-sarapsy-alayaqtar-onlain-nesie-zane-zeke-derekterdi-qorgau-turaly,"Алаяқтық құрбаны болған қазақстандықтар көп жағдайда бұл туралы хабарлағысы келмейді. Өйткені, мұны ұят көріп, келеңсіз жағдайды тезірек ұмытуға тырысады. Мұндай пікірді Кибер шабуылдарды талдау және тергеу орталығының коммерциялық директоры Полат Тохтахунов айтты.
Сарапшы Informburo порталына берген сұхбатында онлайн-несие беруді тоқтатуға қатысты әңгімелеп, азаматтардың жеке деректері қандай жағдайда тарап кететініне тоқталды.
– Ең а лдымен ""интернет-алаяқтықтың"" не екенін түсіндіріп өтсеңіз. Оның қандай түрлері бар және одан қалай қорғануға болады?
– Интернет-алаяқтықтың түрі көп. Оған телефон қоңырауы, SMS-хабарлама, поштаға келетін хабарлама арқылы жасалатын алаяқтықтар кіреді.
Интернет-алаяқтар ""жәбірленушіні"" таңдаған кезде оның қай өңірде тұратынына, жасы мен жынысына қарамайды. Олар үшін моральдық құндылықтардың бағасы жоқ. Цифрлық кеңістіктегі барлық адам олар үшін – жәбірленуші. Оларға керегі – адамды керек жерде, қажет уақытта құрығына түсіру.
Алаяқтардың құрбаны болмау үшін, ең бастысы, сақ болған жөн және асығыс шешім қабылдамау керек. Мәселен, сіз танымайтын адам туысыңыздың бір жағдайға тап болғанын айтып, ақша сұраса, туысыңызға хабарласып, мән-жайды сұрап білуге болады. Бірден қаражат аударудың қажеті жоқ.
Цифрлық әлемде қазір түрлі әлеуметтік желі мен мессенджерді, электронды поштаны қолдануға мәжбүрміз. Техникалық жағынан қорғауға келсек, барлық жерде сенімді құпиясөз болғаны жөн. Мессенджерді қолданатын болғандықтан, оған құпиясөз қоятын кезде біраз ойлануға тура келеді. Себебі, көп жағдайда адамдар көпшілікке белгілі құпиясөздерді қолданады. Бұл қатарда 1-ден 9-ға дейінгі сандар тізбегі немесе Qwerty де бар. Тіпті, құпиясөзді орнатқаннан кейін де оны ашық дереккөзде сақтамаған жөн. Көп адам құпиясөзді ұмытып қаламын деп ойлап, жұмыс үстеліне жазып қояды. Бұл банк картасына да қатысты мәселе.
Тағы бір жолы – аутентификациядан өту. Мұның бәрі арнайы бір тәсіл емес, алайда бұл қолданушылардың өмірін жеңілдетеді, алаяқтардың жұмысы ауырлай түседі.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда әрбір үшінші адам интернет алаяқтарына алданады
– Кейінгі кезде WhatsApp мессенджерін бұзып, қолданушыларға түрлі хабарлама жіберу жағдайы көбейді. Бұған қатысты не айтасыз?
– WhatsApp-ты екі жолмен бұзуға болады. Әлеуметтік инженерия деген бар. Бұл – телефоныңызға келген құпиясөзді басқа бір адамға айту. Досыңыздың атынан хабарлама келіп, ""код келсе, маған айтып жібер"" дегенге мән бермеу.
Технология жағынан қарасақ, барлық мессенджер, бағдарлама жаңартылып тұрады. Бұл тек жұмысты жақсарту, жаңа функцияларды қосу үшін жасалмайтынын білу керек. Әр бағдарламаның осал тұсы болады, ол бұрын маңызды болмағанымен, кейін ескеріліп жаңартылады. Яғни, WhatsApp-тың осал тұсын хакерлер тауып алған болуы да мүмкін.
– Кейінгі бірнеше жылда қазақстандықтарға өзін банк қызметкері немесе басқа сала маманы ретінде таныстыратын азаматтардан түрлі қоңырау түсіп жүр. Олар адамдардың дербес деректерін қайдан алады?
– Вишинг – телефон арқылы жасалатын алаяқтық түрі. Иә, расымен де кейде түрлі ұйымдарға кибер шабуыл жасалып, қолданушыларының жеке деректері тарап кетіп жатады. Алайда мұндай ұйымдар деректерінің тарап кеткені туралы ашық жариялай бермейді. Себебі, оның артында қандай да бір ұйымның, қаржы ұйымының беделі мен қолданушылардың сенімі тұр.
Оның ішінде банк секторы – өзінің беделін ойлайтын коммерциялық ұйым. Олардың клиенттердің жеке деректерінің сақталуын қамтамасыз етуге қаражаты жетеді. Нақты мысал келтіре алмаймын, бірақ банктің қауіпсіздік қызметі деректерді сыртқа шығарған қызметкерлерді анықтап жатады. Өкінішке қарай, мұндай жағдай жиі кездеседі.
Тағы бір жағдай – азаматтардың деректерін өздері жариялауы. Азаматтар күн сайын онлайн платформалар арқылы сауда-саттық жасайды. Қандай да бір онлайн байқауға қатысқан кезде дербес деректерін көрсетіп анкета толтырады.
Оқи отырыңыз: Интернет алаяқтарынан қалай сақтануға болады? Маман кеңесі
– Мәжіліс депутаты Никита Шаталов интернет-алаяқтық құрбаны болған азаматтардан күн сайын шағым түсетінін айтып, бұл онлайн несие беруге тыйым салуды ұсынды. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі төрағасы Мәдина Әбілқасымова болса, қазір цифрландыру аясында банктегі көптеген қызметі онлайн форматқа көшкенін алға тартып, бұл мүмкін еместігін айтты. Ал сіздің ойыңыз қандай?
– Мұндай шешімді қабылдамастан бұрын оның қалай жұмыс істеп тұрғанына сараптама жүргізу қажет. Несие алуға қатысты жағдайларды қарасақ, қарызды алуға жәбірленушінің келісімі берілгенін көреміз.
Сондықтан, тараптардың бәріне тиімді ортақ шешім табу қиын, себебі қоғамда физикалық жағынан банк бөлімшесіне бара алмайтын азаматтар бар. Қазір адамдар уақытын бағалайды және барлық қызметті онлайн алады.
Керісінше, алаяқ құрбаны болғанша, бір рет банкке барып құжаттарға қол қойып отырғаным жақсы деп санайтындар да бар. Иә, бұл онлайн-кредит алуға қатысты алаяқтық санын азайтатыны сөзсіз. Алайда тиімділік және ыңғайлылық жағынан азаматтар тарапынан көптеген сұрақ тудырады.
– Жалпы, қазақстандықтар алаяқтық туралы жиі хабарлай ма?
– Алаяқ арбауына түскен азаматтар көп жағдайда бұл туралы айтқысы келмейді. Себебі, ересек адамдар басқа біреудің арбауына түсіп қалғанын айтуды ұят көреді. Бұл дұрыс емес, керісінше ол туралы туған-туыс, дос-жаранға айтып, алаяқтар жайлы ескертуі керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Полат Тохтахунов алаяқтарға алданып қалғаныңды көпке айту – ұят емес дейді.,,2024-10-31T11:03:37+05:00
aqsa-zinap-ui-aluga-bolady-degenge-senbedim-otbasy-bank-arqyly-baspanaly-bolgan-adamdardyn-angimesi,informburo.kz,"""Ақша жинап, үй алуға болады дегенге сенбедім"". Отбасы банк арқылы баспаналы болған адамдардың әңгімесі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aqsa-zinap-ui-aluga-bolady-degenge-senbedim-otbasy-bank-arqyly-baspanaly-bolgan-adamdardyn-angimesi,"31 қазан – Дүниежүзілік жинақтау күні. Бұл мейрам 1924 жылы Миланда өткізілген конгресстен бастау алған. Сол іс-шарада италиялық профессор Филиппо Равизза ""Дүниежүзілік жинақтау күнін"" жыл сайын атап өтуді ұсынған. Мыңдаған қазақстандық отбасының баспаналы болуына көмектесіп келе жатқан Отбасы банк бұл күнді 2015 жылдан бастап атап өтеді.
Отбасы банк 21 жылдан бері тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесін жүзеге асырып келеді. Қазақстанда ол тұрғын үй жинақ кассаларының ( Bausparkasse ) германиялық үлгісі бойынша жұмыс істейді. Германияда 1920 жылдары жинақ жүйесі белсенді түрде дами бастады. Құрылғанына жүз жылдан асқан бұл жүйе әлі күнге дейін азаматтардың баспана мәселесін шешудің негізгі тетігі болып отыр. Германияда тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі бойынша 26 миллион белсенді келісімшарт бар. Дәл осы жүйенің тиімді екенін уақыт көрсетіп отыр. Сондықтан 2000 жылы ""Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй құрылыс жинақтары туралы"" заң әзірленіп, Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкін ашуды жоспарлағанда Германияның табысты тәжірибесі пайдаланылды.
Қазақстанның тұрғын үй жинақ жүйесі – жабық, яғни қазақстандық салымшылар өз-өздерін несиелейді. Салымшылардың бірі ортақ портфель құра отырып, ақша жинаса, енді бірі белгілі соманы жинап, қолжетімді несие алады. Мұндай қаржыландыру жүйесі қазіргі таңда елдегі әртүрлі қаржылық жағдайларға шыдас беріп отыр.
Отбасы банк құрылғалы бері 550 385 астам отбасының үйлі болуына жәрдем еткен. Қазіргі таңда Қазақстанда 2 миллионнан астам адам Отбасы банк арқылы сатып алған жеке пәтерлері мен үйлерінде тұрады. Оған қоса бүгінде 2,7 миллион салымшы Отбасы банкінде ақша жинап жатыр.
Абай облысы, Абай ауданы, Қарауыл ауылында тұратын Гүлнар Жахметова 2011 жылдан бері Отбасы банкке ақша салып, биыл Семей қаласынан үй алған.
""Он үш жыл бойы қолымда артық ақша болса Отбасы банкке салып отырдым. Бес миллион теңгеге жеткіздім де, табысымды растамай-ақ баспаналы болдым. Өзім Семейден 200 шақырым қашықта орналасқан ауылда тұрсам да, қаладан үй алдым. Жарты ақшасын жинаған соң қазір үстіне көп ақша төлемеймін. Банкке үнемі барып, бірақ ала алмай жүретінмін. Ақшамды жинап жүрдім де, биыл аяқ астынан үй сатып алу бұйырды. Қымбат Оспанова атты Отбасы банк менеджерімен сөйлесіп отырдым. Ол кісіні ұлым сайттан тауып берді. Отбасы банк қызметкеріне рахметімді айтамын. Ақшаны депозитке жинап үй алуға болады екен. Басында бұған сеніңкіремей жүр едім. Құжат, бәрі дұрыс болып, бір-ақ күннің ішінде аяқ астынан, ойламаған жерден бірден үй алып кеттім. Үйге кірдік. Қазір пәтерде ұлым тұрады"", – деді Гүлнар Жахметова.
Отбасы банк салымшысы ойламаған жерден үйлі болғанына сене алмағанын әрі қуанғанын айтып отыр. Банк қызметкерлері халыққа әрдайым жылы шырай танытып, көмектесуге әзір дейді ол.
""Банк менеджеріне бірнеше үйдің құжатын жібергеніммен, дұрыс емес болып шықты. Осы сатып алған үйімнің құжаты дұрыс болды да, ""табысыңызды растамай аласыз"" деп хабарласып, қалаға келуімді сұрады. Семейге сенер-сенбесімді білмей барған едім. Расында да дәл сол үйді алып кеттік. Өте қуаныштымын. Бар көмегін аямаған Қымбат Оспановаға рахмет айтамын. Асықпай түсіндіріп, сұрақтарыма жауап берген соң үй алуға болады дегенге сендім. Отбасы банкке ақшаны үзбей салып жүрдім. Басқа банктерге барған жоқпын, өйткені олардың мөлшерлемесі жоғары еді. Бәрінен Отбасы банк тиімді болды. Үйлі болғаннан кейін айналама Отбасы банк туралы айтып жүрмін. Сұраса менеджерлердің телефон нөмірін беремін. Үй ала алмай жүргендер көп қой. Олар да Отбасы банкте ақша жинап, мен сияқты үйлі болсын деймін"", – деді Гүлнар Жахметова.
Ақтау қаласының тұрғыны, екі бала өсіріп отырған жалғызбасты ана Жанат Режепова да биыл ""Наурыз"" бағдарламасына қатысып, үйлі болды. Мұхтар Әуезов атындағы жалпы білім беру мектебінде тарих пәні мұғалімі болып жұмыс істейтін ол осыдан төрт-бес жыл бұрын Отбасы банкте депозит ашып, ақша жинай бастаған.
""Ай сайын депозитке айлықтан, кейде еңбек демалысынан ақша аударып отырдым. Кейде ақша болмай қалатын. Сонда да ақша жинауды тоқтатпадым. Табысым қандай бағдарламаға сай келетінін қарап жүрдім. Мысалы, ""Шаңырақ"", ""Отау"" бағдарламасына қатысуға болады екен. Ең алғаш ""Отау"" бағдарламасына тапсырған болатынмын. Бірақ артынша ""Наурыз"" бағдарламасы шықты. Бұл бағдарлама басқаларына қарағанда маған тиімді екен. Жалғызбасты ана ретінде әкімшілікте үй кезегінде тұрған болатынмын. ""Отау"" бағдарламасының мөлшерлемесі 9 пайыз болса, дәл сондай мөлшерлемемен несие беретін ""Наурыз"" бағдарламасында әкімшілік үй кезегінде тұрғандарға несиені 7 пайызға түсіріп береді екен"", – деді Жанат Режепова.
Мұғалім баспаналы болу үшін екі жұмыс, кейде үш жұмысты қатар алып жүруге тура келгенін айтып отыр. Қаншама қиындыққа қарамастан ақша жинап, үйлі болғанына қуанышты екенін айта кетті.
""Алғашында ұпайым жетпей, ""Наурыз"" бағдарламасының конкурсынан өте алмадым. Бір ай өткен соң тағы да өтінім қабылданып жатқанын естідім. Шотыма зейнетақыдан ақша аударып, екінші мүмкіндіктен конкурстан өткенімді хабарлады. Қатты қуандым, өйткені бұл күнді көп күттім. Үйлі болғысы келетін барлық отбасыға, барлық жанға жұғысты болсын деймін. Алдына мақсат қойып, айма-ай депозитке ақша салып отырса, ақша жиналып, үй алуға болатынына көзім жетті"", – деді Ақтау тұрғыны Жанат Режепова.
Алматы тұрғыны Жадыра Нармаханова Отбасы банкте алғаш 2012 жылы депозит ашып, ақша құя бастаған. Сол кездері ай сайын 51 500 теңге ақша салып отырғын. Екі жылдан соң үй алуға болатынын естіп, 2015 жылы алғашқы пәтерінің кілтіне ие болған.
""Депозитке екі жыл ақша жинаған кезде Отбасы банк үй алуға өтінімді мақұлдады. Бірақ үйге кіргенге дейін үй құнының елу пайызын депозитке жинап алдым. Ақша жинаған кезде оған депозит деп емес, ай сайын несие төлегендей жауапкершілікпен қарадым. Ол кезде қазіргідей банк қосымшалары арқылы депозитке ақша аудара алмайтын едік. Отбасы банктің бөлімшесіне барып, ақша салу үшін кезекке тұратынбыз"", – деді ол.
Жадыра Нармаханова 2019 жылы Отбасы банктен екінші депозитін ашып, оған да ақша сала бастаған.
""Бірақ үй аламын деп ойлаған жоқпын. Алғашында ай сайын 15 мың теңге салып тұрамын деп ойладым. Оның өзін кейде ұмытып кетуші едім. Мемлекет зейнетақы жинағынан белгілі бір соманы үй алуға жұмсауға болатынын естіген соң оны да депозитке аудардым. Бес жүз мың теңгедей мемлекеттік өтемақы да түсті. Солай-солай екінші үйдің жарты сомасын да жинап алдым. Бұл жолы да қаланың орталығынан шаршы метрі үлкен үй іздемей, қалтам көтеретін сомаға бір үй алып қояйын деп шештім. Ең бастысы адамда ниет болуы керек екен. Ниет етсең Құдай сәтін салады. Ал әрекет етпесең ештеңеге жете алайсың. Әр қазақ үйлі болсын деп тілеймін"", – деді Алматы тұрғыны.
Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы, Ақшымырау ауылының тұрғыны Ағимаш Калиева бес жыл бойы Отбасы банкте ақша жинап, биыл ""Наурыз"" бағдарламасына қатысып, Ақтау қаласынан үш бөлмелі үй алған.
""Ата-енеммен ауылда тұрамын. Ақшымырау ауылдық әкімшілігінде жұмыс істеймін. 2019 жылы Отбасы банкте шот ашып, бес жыл ақша жинадым. Әрине, қиын болды. Күйеуім – жұмыссыз. Балаларға берілетін жәрдемақы мен жалақымның басын құрап, үзбей депозитке салып отырдым. Бес жылда бес миллион теңге жинадым. Депозитке кредит сияқты қарадым. Жылда мемлекеттік сыйақыға іліну үшін өзім дағдыланып, ай сайын кредитті кешіктірмей төлеген сияқты аударып отырдым. Жолдасым да арасында мал сатады. Тапқанымызды депозитке сала бердік. Сондықтан үйлі болуды армандап жүргендерге депозит ашып, ақша жинауға кеңес беремін. Бір бастаған істі аяғына дейін жеткізіп, қоймай сала беру керек екен. Бес жылда депозитті толықтыру міндетім сияқты болып кетті. Қаладан үй алғанымызға қатты қуанамыз"", – деді Ағимаш Калиева.
Отбасы банк құрылғалы 21 жыл ішінде тұрғын үй несиелерінің мөлшерлемесі еш өзгерген жоқ. Салымшылар 2% мөлшерлемемен депозитке қаражат жинай отырып, болашақта банктен жылдық 3,5%-дан (3,6%-дан 4,4%-ға дейін ЖТСМ) 5%-ға дейінгі (ЖТСМ 5,1%-дан 6,9%-ға дейін) мөлшерлемемен тұрғын үй заемын ала алады. Оған қоса Отбасы банк арқылы нарықтағы кез келген тұрғын үйді сатып алуға болады. Тіпті, жер учаскесін алып, үй сала алады.
Отбасы банк құрылғалы жоғары нәтижелерге қол жеткізіп келеді. Қазір банк экономикалық белсенді халықтың 29 пайызына қызмет көрсетеді. Салымшылардың банктегі жинақтары – 2,2 триллион теңгеден , ал банктің несиелік портфелі 3,2 триллион теңгеден асады. Қазақстандық банктер арасында Отбасы банк капиталы мен активтері бойынша 4-орында тұр. Соңғы 4 жылда банкің таза пайдасы бес есе өскен. Бұл ретте Отбасы банк екінші деңгейлі банктер арасында проблемалық несиелердің ең төмен пайызына ие болып отыр, яғни банк клиенттері қарызын тұрақты түрде өтеп отырады.
Бүгінде банкке бөлінген мемлекет қаражатының үлесі барлық жиналған қаражаттың 22 пайызын ғана құрайды. Бұл халықтың өз ресурстары мен жинақтары арқылы өмір сүру жағдайын жақсартуға ұмтылған банкке деген жоғары сенімін көрсетеді.
Отбасы банктің тиімді қызметін ескере отырып, банк жыл сайын акционерге дивидендтер төлейді. Отбасы банк құрылғалы 184,7 млрд теңге дивиденд төледі. Сонымен қатар, банк мемлекетке 73,8 миллиард теңгеден астам салық төлеген.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жиырма бір жылдан бері Отбасы банк ел азаматтарының баспаналы болуына жәрдемдесіп келеді.,,2024-10-31T12:47:51+05:00
bazar-vs-onlain-sauda-qazaqstanda-qaisynyn-bolasagy-bar,informburo.kz,Базар vs онлайн сауда: Қазақстанда қайсының болашағы бар,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bazar-vs-onlain-sauda-qazaqstanda-qaisynyn-bolasagy-bar,"Әлеуметтік желіде Алматы қаласындағы танымал базарларға келушілердің азайғаны туралы видеолар тарап жатыр. Саудагерлер сатып алушылар қарасының сирегенін, бұл өз кезегінде сауда орнын сақтап қалуға кері әсерін тигізіп жатқанын айтады. Осы орайда сауда мамандарынан базарлар мен онлайн дүкендердің алдағы болашағы туралы сұрап көрдік.
Қазақстан бойынша 600-ден астам филиалы бар JanaPost логистика компаниясының басшысы Сержан Тоқай елде сауданың жаңа түрі дамығанын айтады. Бұл – КамАЗ-бен Қазақстан қалаларын аралап жүріп сату. Сондай-ақ, ол мәселе адамның жеке көзқарасында ғана екеніне тоқталды.
""Жаңашылдық көнеге міндетті түрде әсер етеді. Бірақ көне де жаңашылдыққа ілесе алады. Қазір офлайн дүкендерде жұмыс істеп жатқан саудагерлер онлайн платформаны меңгеретін болса, әлдеқайда табысты болады. Қазақстанның жаңа саланы меңгеруге келгенде шетелден басты ерекшелігі бірден бірінші сатыдан үшінші сатыға өтіп кететіні. Екінші сатыда көп тұрақтамайды. Мысалы, офлайн базарда сатып тұрып, онлайн жарнамасын жүргізеді және үшінші саты бүкіл Қазақстанды КамАЗ-бен аралап жүріп сатады. Бұл онлайн-офлайн сауданың бірлескен формасы. Мұндай сауда түрі Қытайда әлдеқашан дамып кеткен, Қазақстан енді меңгеріп жатыр. Халық саны аз болғандықтан, осылай сатыларды жылдам аттап дамимыз. Сол себепті ""Біреу өлмей, екінші біреуге күн жоқ"" деген пікірмен келіспеймін. Керісінше қазір офлайн базарлардың онлайн платформа арқылы саудасын көтеріп алуға мүмкіндігі көп. Әрине, жаңашылдыққа ілеспеймін деп жалқаулық танытқандардың жағдайы қиын болады"", – деп түсіндірді Сержан Тоқай.
Ары қарай компания басшысы онлайн және офлайн дүкендердің тиімсіз тұстарына тоқталды. Айтуынша, бұл бастапқы капиталмен байланысты.
Оқи отырыңыз: Бір оқушыны мектепке дайындауға 100 мың теңге жете ме? Алматы жәрмеңкелерінен фоторепортаж
""Бизнесті алғаш бастаған кезде офлайн саудаға қарағанда онлайн сауда тиімдірек. Мысалы, офлайн сауда үшін базардан орынды жалға алуыңыз керек болады, тауар да көбірек болуы керек және тауарды сақтайтын қойма қажет. Ал онлайн саудада алғашында ақшаны азырақ саласыз. Басты минустарының бірі тұтынушылардың талабы әлдеқайда жоғары болады. Ал басты артықшылықтарының бірі онлайн жарнама таралымының көп болуы"", – деп түсіндірді Jana Post жетекшісі.
Мұнымен қатар Сержан Тоқай ""шетелдік платформалардан тікелей тапсырыс беру Қазақстанға салық әкелмейді"" дегендерге жауап берді. Кәсіпкердің айтуынша, Pinduoduo, Temu, Wildberries, Ozon секілді платформалар екі жолмен салық төлейді.
""Temu, Wildberries, Ozon секілді платформалар Қазақстан заңының шеңберінде салық төлейді. Ал Pinduoduo секілді платформалар Қазақстан кеденінен өтетін кезде төлейді. Соңғысындағы тауарлар әлдеқайда арзан болғандықтан, бір қарағанда ешқандай салық төлемейтіндей болып көрінуі мүмкін. Алайда Pinduoduo секілді платформаларда тауарлардың арзан болуы ол өндіріс көлемінің өте үлкен болуымен байланысты. Қытайда өндіріс қатты дамып кеткендіктен, бәсекелестік өте жоғары. Нәтижесінде клиент тарту үшін зауыттар бағаны барынша арзан қояды. Бұл тұтынушы үшін де тиімді. Себебі базарларда жалға алған орын мен өзге де шығынның ақшасын шығару үшін үстіне көбірек қаражат қосады"", – деп түсіндірді Сержан Тоқай.
Оқи отырыңыз: Бес жасар Аиша төрт тілде еркін сөйлейді. Баланы қалай полиглот етіп тәрбиелеуге болады
Airba Fresh компаниясының негізін қалаушы және директоры Даниэль Ким тұтынушы үшін тауар бағасының арзан болуы екінші орында екенін айтады. Азық-түлік саудасына келгенде клиенттер сапа мен бағаның өзара сай келуіне аса мән береді. Осы екеуінің арасында тепе-теңдік орната білгендер нарықта көшбасшыға айналады.
""Азық-түлік өнімдерін онлайн жеткізу саласының болашағына негіз жоқ, бұл сала қарынды да тұрақты дамып, тамаша көрсеткіштер көрсетіп отыр. Сондай-ақ, клиенттеріміздің, әсіресе, азық-түлік мәселесіне келгенде көп арналықты (омниканальность), яғни онлайн мен офлайнның синергиясын күтетініне сенімдіміз. Осындай фокус қана клиенттің бар қажеттілігін өтеп, жағдайға байланысты әр арнада өзіне қажет шопинг форматын таңдауға мүмкіндік береді. Бұл жерде әдеттегідей клиенттің қалауы маңызды. Шешім қабылдайтын кезде баға маңызды фактор болып қала береді, алайда бұл жалғыз әсер етуші фактор емес. Клиенттер баға мен сапаның бір-біріне сай келуін барынша жоғары қояды. Осы баға мен сапа арасында мүлтіксіз тепе-теңдік орната білгендер нарықта лидерге айналады"", – деп түсіндірді Даниэль Ким.
Сондай-ақ, ол да онлайн тәсілдердің офлайн сауда мүмкіндіктерін арттыра түсетінін алға тартып, дүкендерде отандық өнімдер үлесін арттырудың маңыздылығына тоқталды. Айтуынша, қазір Ресейден, Түркиядан, Өзбекстаннан және Қырғызстаннан келетін тауарлар үлесі артқан. Ал бұл жергілікті өндірушілер үшін тиімсіз және Қазақстанда сапалы өнім көп.
Баға мәселесіне келгенде көбінесе шектеулер болады, ал сапаға келген кезде (клиентке бірегей құндылықтар ұсына білу маңызды) тек өндірушінің сараптамасымен шектеледі. Офлайн сауда онлайнға өткен кезде мүмкіндіктері кеңейе түседі, себебі клиент үшін өте ыңғайлы және осылайша онлайн үлесі арта береді. Өндіруші, маркетплейс/дүкен арасындағы қарым-қатынасты реттеу – бұл тұтынушыға не керегін түсініп, шешімдерді синхрондау. Мысалы, біздегі ""Дала дәмі"" бағдарламасы клиент қажеттілігі, өндірушілердің сапалы өнімі және біздің жоғары деңгейдегі қызмет көрсетудің бір арнаға тоғысқан жері. Тұтынушылар сапаны бірінші орынға қойған жерде және осы талаптарды орындаған жағдайда үш тарап та табысты болады. Компаниямыз ""Дала дамі"" атты қазақстандық фермерлер мен азық-түлік өндірушілерді қолдау бағдарламасының іске қосылғаны туралы хабарлайды. Бағдарламаның мақсаты – жергілікті өндірісті қолдай отырып және жергілікті өнімдерді миллиондаған қазақстандықтар үшін қолжетімді ете отырып, ассортименттегі қазақстандық өнімдердің үлесін 2027 жылға қарай 50 пайызға дейін арттыру"", – деді Даниэль Ким.
Бизнес тәлімгер, ""Retail: Сауда құпиясы"" кітабының авторы Сәкен Ділімбет дәл қазір базарларда сауданың төмендеуінің басты себептерін атады. Бұған әсер ететін басты факторлардың бірі базардағы ұсынушы бағасының онлайн платформадағы бағалардан әлдеқайда жоғары болуы.
""Офлайн базарлар қазақ менталитетіне қатты сіңгендіктен, олар қала береді. Алайда қазіргі онлайн сауда үрдісінің қарқынды дамуына байланысты ол жерде сауда төмендеп жатыр. Бұның басты себептері мынадай: біріншіден, офлайн базарлар көп ашылып жатыр; екіншіден, онлайн нарықта сатып алушылар саны артып келеді; үшіншіден, өнім ұсынушылардың саны тұтынушыларға қарағанда екі-үш есе көп; төртіншіден, ұсынушылардың бағасы өте қымбат – бұл тұтынушы үшін тиімсіз; бесіншіден, кей сатушы әлі күнге дейін онлайн сату тәсілдерін меңгермеген, ескі жарнама түріне жүгінеді – бұл қазіргі нарыққа мүлдем сай келмейді. Онлайн сауда жасау тұтынушылар үшін өте тиімді, олар уақытын үнемдейді, киімнің қажет өлшемін онлайн көре алады және, ең бастысы, әртүрлі жеңілдік түрі қарастырылған. Осының барлығын ескерсек, әрине, офлайн базарлар қалады, бірақ олардың санының азаюы ықтималдылығы жоғары болады"", – деді Сәкен Ділімбет.
Оқи отырыңыз: ""Қазақша қуыршақтарға шетелден тапсырыс беретіндер көп"". Қолөнер шеберімен сұхбат
Тәлімгер онлайн сауда тәсілдерін меңгермеген жағдайда бизнестің банкротқа ұшырау ықтималдылығы жоғары екен айтады.
""Билл Гейтстың ""Бизнесің онлайнда жоқ болса, онда өлдім дей бер"" деген жақсы сөзі бар. Егер бизнесіңіз онлайнда болмаса, оның болашағы қараңғы және банкрот болу ықтималдылығы жоғары. Instagram, Tik-Tok, Youtube секілді платформалар арқылы клиент санын еселеп арттыру маңызды. Бұл жеке қызмет көрсету саласына да, киім-кешек пен азық-түлік саласына да қатысты. Дегенмен онлайн сауда қазақ кәсіпкерлеріне, менталитетіне әлі де жат сияқты. Біреуі көпшілікке жария болуға қорықса, енді екіншілері ұялады. Қалай десек те бизнесіңіз онлайн платформада болмаса, онда артқа кету ықтималдылығың жоғары"", – деп қосты Сәкен Ділімбет.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сарапшылар онлайн сауданың дамуы базарға баратындардың санын азайтқанын алға тартады.,,2024-10-09T15:00:00+05:00
bilim-beru-salasyna-qarzylyq-turaqtylyq-qazet-almat-zailaubaevpen-suxbat,informburo.kz,"""Білім беру саласына қаржылық тұрақтылық қажет"". Алмат Жайлаубаевпен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bilim-beru-salasyna-qarzylyq-turaqtylyq-qazet-almat-zailaubaevpen-suxbat,"– Алмат мырза, сізді Қазақстандағы және халықаралық деңгейдегі білім беру мен қаржы саласындағы беделді көшбасшылардың бірі ретінде танимыз. Әңгімемізді білім беру мекемелерінің қаржылық тұрақтылығының маңыздылығынан бастасақ. Бұл тақырыпқа деген қызығушылығыңыз қалай қалыптасты?
– Менің ойымша, сапалы білім беру жүйесін құру үшін ең алдымен оның қаржылық негізі берік болуы керек. Білім саласына инвестиция салу – бұл болашаққа салынған инвестиция. Мен ерте жасымнан білімге құштар болдым. Кейін қаржы саласында тәжірибе жинақтағанымда, осы екі бағыттың – білім мен қаржының – ажырамас байланыста екенін ұқтым. Егер мектеп пен университеттер тұрақты қаржылық жағдайға ие болса, олар оқушылар мен студенттерге сапалы білім, білікті мұғалімдер мен заманауи инфрақұрылым ұсына алады. Мәселен, дамыған елдерде білім беру мекемелерінің 80%-дан астамы жеке инвестициялардың есебінен қаржыландырылады, бұл олардың тұрақты дамуына мүмкіндік береді.
– Қаржы саласындағы біліміңіз бен тәжірибеңізді білім беру жүйесіне қалай енгіздіңіз? Осы бағыттағы алғашқы қадамдарыңыз туралы айтып берсеңіз.
– Қаржы саласында айтарлықтай жетістікке жеткен соң, білім саласына бет бұруды жөн көрдім. 2017 жылы ""Білім-Инновация"" және ""Білім Орда"" халықаралық қоғамдық қорларына қаржы жөніндегі вице-президент болып тағайындалдым. Бұл ұйымдардың бюджеттерін оңтайландыру, қаржылық жоспарлау жүйесін жетілдіру, демеушілер мен инвесторлар тарту жұмыстарын қолға алдым. Қаржы көздерін ұлғайту арқылы мектептер мен лицейлердің материалдық-техникалық базасын жақсарттық, көптеген инновациялық жобалар құрдық. Мысалы, демеушілер мен қорлар арқылы Қазақстандағы бірнеше мектеп заманауи зертханалар мен IT-сыныптармен жабдықталды.
– Сіз білім беру мекемелеріне қолдау көрсетудің маңыздылығын жиі айтып жүрсіз. Бұл бағытта қандай жұмыстар атқарылды?
– Иә, қаржылай қолдау көрсету – білім беру саласының дамуы үшін өте маңызды. Біз халықаралық ұйымдармен, жеке қорлармен және кәсіпкерлермен әріптестік орнатуға баса назар аудардық. Білім беру жобаларының әлеуетін көрсете отырып, қоғамға олардың ұзақ мерзімді әлеуметтік және экономикалық пайдасын түсіндірдік. Мысалы, 2023 жылы белгілі кәсіпкер Тимур Турлов SDU University-ге 2 миллиард теңге шамасында қаржы бөліп, жаңа оқу блогының құрылысын қаржыландырды. Бұл қаражат университеттің материалдық-техникалық базасын жетілдіруге және студенттердің білім алуына қолайлы жағдай жасауға бағытталды.
– Білім беру мекемелерінің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін тағы қандай тәсілдер қолдану керек деп ойлайсыз?
– Ең алдымен, стратегиялық қаржылық жоспарлау қажет. Мектеп пен университет басшылығы ұзақ мерзімді қаржы саясатын әзірлеуі тиіс. Сонымен қатар, табыс көздерін көбейту керек. Бұл тек оқу ақысын арттыру емес, сонымен қатар қосымша қызметтер, ғылыми жобалар, халықаралық гранттар, корпоративтік серіктестік сияқты балама көздер болуы мүмкін. Сондай-ақ, қаржының тиімді жұмсалуына қатаң бақылау орнату маңызды. Мәселен, Финляндиядағы білім беру жүйесінде қаржылық жоспарлау нақты көрсеткіштерге негізделген, бұл әрбір білім беру мекемесінің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
– АҚШ-тағы Солтүстік Америка университетінде қаржы директоры қызметіне тағайындалдыңыз. Бұл жаңа кезеңдегі мақсатыңыз қандай?
– Бұл – мен үшін үлкен жауапкершілік әрі жаңа мүмкіндік. АҚШ – әлемдегі ең дамыған білім беру жүйелерінің бірі. Мен осы елдің қаржы жүйесіндегі озық тәжірибелерін зерделеп, жергілікті білім беру саласында қолдана отырып, университеттің қаржылық тұрақтылығын және табысын арттырғым келеді. Кәсіптік тәжірибем мен білімім осы салада табысқа жетуге көмектеседі деп сенемін. Мысалы, Гарвард университетінің қорында 50 миллиард доллардан астам инвестициялық активтер бар, бұл оның қаржылық тәуелсіздігін қамтамасыз етеді. Мұндай модельді біздің білім беру жүйесіне де енгізуге болады.
– Сіздің ойыңызша, болашақта білім беру саласында қандай трендтер басым болады?
– Ең алдымен, цифрландыру мен технологиялық шешімдерге инвестиция артады. Сонымен қатар, жеке білім беру мекемелері мен мемлекеттік оқу орындары арасындағы серіктестік нығаяды. Қаржылық сауаттылыққа да ерекше көңіл бөлінуі керек. Яғни, әр мектеп басшысы қаржы құралдарын тиімді басқаруды үйренуі тиіс. Білім беру саласында бизнес пен қаржы көзқарасын қалыптастыру – бұл уақыт талабы. Бүгінде әлем бойынша EdTech нарығының көлемі 400 миллиард доллардан асады, ал Қазақстанда бұл бағыт енді ғана дамып келеді. Сондықтан, инновацияларға және қаржылық тұрақтылыққа ерекше мән беруіміз қажет.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Білім саласына инвестиция салу – бұл болашаққа салынған инвестиция, деді Алмат Жайлаубаев.",,2024-10-16T15:55:11+05:00
buryngy-zanger-bugingi-blogsy-astananyn-tarixyn-qalai-tugendep-zur,informburo.kz,"Бұрынғы заңгер, бүгінгі блогшы Астананың тарихын қалай түгендеп жүр",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/buryngy-zanger-bugingi-blogsy-astananyn-tarixyn-qalai-tugendep-zur,"Бұл парақшадан Астананың өткені мен бүгініне қатысты бұрын-соңды білмеген қызық деректерді кездестіруге болады. Infomburo.kz блогшының сұхбатын назарларыңызға ұсынады.
– Нұрсұлтан, осындай парақша жүргізу туралы идея қашан туды?
– Бұл идея маған пандемия кезінде келді. Алғашында жай ғана қызығушылықпен бастағанмын. Кейін келе-келе аудиториям қалыптасып, қалай блогшы айналып кеткенімді білмей қалдым ( күлді ). Негізі, карантинге дейін заңгер боп жұмыс істегенмін. Қазір толықтай блог саласына ауыстым. Контентті Тикток, Инстаграм және Ютуб желісінің ""shorts"" бөліміне жүктеймін.
– Негізгі аудиторияңыз кімдер?
– Менің оқырмандарымның 70 пайызы – астаналықтар.
– Сіздің парақшаңыз арқылы мен бұрын-соңды білмеген біраз ақпаратқа қанықтым. Әсіресе, Астана қаласының тарихына қатысты рилздарыңыз ұнады. Осы парақшаны жүргізу барысында өзіңіз тап болған, сізді таңғалдырған мәліметтер, тың деректер туралы айтып бере аласыз ба?
– Сізге өз парақшамда контент жасаған тақырыптар бойынша баяндап көрейін. Мысалы, Жеңіс даңғылы мен Кенесары көшесінің қиылысындағы ескі стадионның орнында Ақмола бекінісі болған. Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс кезінде осы бекіністі аға сұлтан Қоңырқұлжа Құдаймендиннің отряды мен әскери старшина Карбышев басқарған қамал гарнизоны қорғаған екен. 1838 жылдың күзінде Кенесары қолы айналасы ормен қоршалған Ақмола бекінісіне шабуыл жасап, қамалдың біраз жерінен өрт шыққан. Астанадағы Қараөткел зиратында Кенесары ханның ерлікпен қаза тапқан 200 сарбазы мен 50 жасауылы жерленген. Ал, қазіргі 1 лицейдің орнында бұрын Ақмоладағы бірінші казарма ашылған. Бұл Ақмоланың бекініс болған кезеңі еді.
Сондай-ақ, Ақмола бекінісі салынған маңайда қазір бір танымал ресторан орналасқан. Сол ресторанның орнында бұрын су айдау мұнарасы болған екен. Бұл мұнара біраз жыл қараусыз бос тұрған. Кейінірек, Ақмола Астанаға айналған тұста бір кәсіпкер оны қолға алып, жөндеп, ресторанға айналдырды. Көп адамдар Астананы жас қала деп жатады. Мен бұл пікірмен келіспеймін. Бұл қаланың тарихы тереңде жатыр.
Оқи отырыңыз: Астана Алматыдан Арқаға қалай көшті? Мерекелік тест
– Астанадағы Кенесары көшесінің бойы өткен ғасырларда сауда-саттықтың қайнап жатқан орталығы болған сияқты.
– Иә, дұрыс байқағансыз. Ол маңай бұрын ""жасыл қатар"" деп аталған. Баймұхамбет Қосшығұлов, Степан Кубрин, Иван Силин секілді көпестердің дүкендері осы маңда орналасқан. Қазіргі Кенесары, 37 деген мекен-жайда Кубриннің сауда үйі болған. Бүгінгі таңда ол жерде ""Астана маркет"" дүкені тұр.
Сол ""Астана маркеттен"" сәл ары жүрсеңіз, Петр Моисеев деген көпестің үйін көресіз. Ол үй 1914-1918 жылдар аралығында салынған. Бұл жерде қазір Отан соғысы мүгедектеріне арналған орталық клиникалық госпиталь жұмыс істеп тұр. Ал, Степан Кубриннің үйінде қазір балалар көркемсурет мектебі орналасқан.
– Елордада ұзақ жылдар бойы ""Бин Ладен Групп"" компаниясы жұмыс істеп келгенін сіздің репортажыңыздан білдім. Бұл компанияның лаңкес Усама бен Ладенге қандай қатысы бар?
– Бұл – елордада бертінге дейін жұмыс істеп келген халықаралық құрылыс компаниясы. Оның негізін Усама бен Ладеннің әкесі Мұхаммед бен Ладен қалаған. Лаңкестің өзінің бұл компанияға еш қатысы жоқ. ""Бин Ладен Групп"" компаниясы Қазақстанға Астана енді салынып жатқан кезде келді. Қаладағы түрлі жобаларды іске асырды, елордадағы біраз жерлерге иелік етті. 2001 жылы 11 қыркүйекте АҚШ-та теракт болған кезде компания жұрт үркімесін деп маңдайшасындағы ""Бин Ладен Групп"" деген жазуды дереу алып тастады. Қателеспесем, олар Астанада 2009 жылдарға дейін жұмыс істеген сияқты. Компания әлемнің түкпір-түкпірінде үлкен биік ғимараттар, бизнес орталықтар мен тұрғын үй кешендерін салады.
– Өзіңіз осы өңірдің тумасы екенсіз. Туғалы бері осы қалада тұрып келе жатырсыз. Қазіргі уақытта Астананы қай жағынан жақсартқан дұрыс деп ойлайсыз?
– Дәл қазір Астана дұрыс бағытта дамып келе жатыр деп ойлаймын. Қаланы Әсет Исекешов басқарған тұста әкімдікте қалалық жоспарлау және урбанистика деген бөлім пайда болды. Сол бөлім пайда болғалы бері қаланың өмір сүруге қолайлырақ бола түскенін аңғарамын. Мамандар әлемдегі басқа елдердің тәжірибесін зерттей отырып, соның ішіндегі Астанаға келеді-ау деген жерлерін қалаға енгізеді. Қазір қарап отырсаңыз, қаладағы маңдайшалар өзгерген, жанып тұратын жарықтардың түсі бұрынғыдай әр алуан емес, біркелкі дегендей. Ұсақ-түйек боп көрінгенімен, мұның бәрі тұрғындарға жақсы әсер ететін өзгерістер деп ойлаймын. Ал, проблемаларға келсек, қала көшелерін жиі су басуы – шешілуі тиіс басты мәселелердің бірі. Сәулет, құрылыс жағынан айтар болсам, Астана енді ғана қалаға ұқсап келе жатыр деп санаймын.
Оқи отырыңыз: Нұр-Сұлтан, Париж, Вашингтон. Кісі есімі берілген 10 астана
– Сізге қаланың қай бөлігі көбірек ұнайды?
– Маған Астананың ескі бөлігі ұнайды. Қазір жастардың көпшілігі сол жағалауда қыдыратын болғандықтан, оң жағалаудағы көптеген ойын-сауық орындары, ресторандар жабылып жатыр. Оған оң жағалауда көбіне егде жастағы адамдар мен тұрмыстық жағдайы төмендеу (салыстырмалы түрде) жандар тұратыны себеп болып отыр. Барлық ақша айналымы қазір сол жағалауда деуге болады. Дегенмен, өзімді осы оң жағалауда жайлы сезінемін, үйім де баяғы көпестердің үйі тұрған маңайда орналасқан.
– Парақшаңызға салатын сурет, видеоларды қайдан аласыз? Мұрағатқа барасыз ба?
– Видеоларды көбіне YouTube желісінен аламын. Ал суреттерді өлкетанушы, фотограф Нұрмұхамат Имамовтың жеке сайтынан аламын. Астананың ескі суреттерінің 80 пайыздайын сол кісі түсірген, өзі 2012 жылы дүниеден озды. Сол кісінің арқасында Астананың бірталай тарихи сәті сақталып қалған. Фотографтың ұлы Ренат суреттерді цифрландырып, тұрақты түрде сурет көрмесін өткізіп тұрады.
Мен тарихшы емеспін, материалдарды қарапайым қала тұрғыны ретінде жинап, зерделеп, оқырмандарыма ұсынамын. Бір жолы мұрағатқа барам деп талпынғанмын. Әкімдікке хабарластым, бірақ сол істің арты сұйылып кетті. Алдағы уақытта мұрағатқа міндетті түрде барамын.
– Бір кездері парақшаңызды қазақ тілінде де жүргіздіңіздер. Қазір ол бастама неге жалғаспай қалды?
– Иә, қазақша да контент жасай бастағанбыз, кейін тоқтап қалды. Себебі, оған менің ресурсым, уақытым жетпеді. Менің арнайы командам жоқ, бәрін жалғыз өзім істеймін. Осы парақшамен қатар, ""Алматы централ"" парақшасын да жүргізуге тырысқанмын. Үлгере алмадым, контенттің сапасы да нашарлай бастады. Сондықтан, қазіргі парақшама ғана ден қойдым, оны жеке блогым ретінде жүргізіп келемін.
– Бір жолы Қарағандыдағы бос қалған Сарань қаласын барып түсіріпсіз. Алдағы уақытта Қазақстанның әр түкпіріндегі осындай ауыл, қалаларға барып түсіру ойыңызда бар ма?
– Әрине, осындай өзіндік тарихы бар ауыл, қалаларға барғым келеді. Сіздің Ренат Ташқынбаев деген әріптесіңіз жер-жерді аралап, халыққа қызық мәліметтер ұсынып жүр ғой. Осындай нәрсе менің де ойымда бар.
Жоғарыда өзіңіз айтқан Сарань қаласында кезінде резеңке-техникалық бұйымдар зауыты болған. Кейінірек сол зауыттар жабылған кезде қаланың көп тұрғындары үйлерін тастап, басқа жаққа көшіп кеткен екен. Қазір қаланы қайтадан қалпына келтіріп жатыр, бұл жерде автомобиль шинасын шығаратын зауыт ашылған.
– Парақшаңызға мониторинг жасайсыз ба? Қандай тақырыптар көбірек оқылып, қаралады?
– Оқырмандарым көбіне тамақтанатын орындардың жарнамасын қарайтынын байқаймын. Одан бөлек, оларды тарихи сәттер, тарихи оқиғалар қызықтырады екен. Бұл жерде контенттің қаралымының көбеюіне менің тақырыпты оқырманға қалай ұсынуым да тікелей әсер етеді. Кейінгі уақытта жасаған видеоларымның ішінде оқырмандарға қазақстандық ұшақтар туралы, оның ішінде ҚР президентінің алғашқы ұшағы жайлы репортажым көбірек ұнаған секілді.
– Қазір креатив нарығына жасанды интеллект келіп кіріп жатыр. Осы AI сіз сияқты контентмейкерлердің орнын басады деп қорықпайсыз ба?
– Алғашқы уақытта оны көмекші құрал ретінде пайдалануға болады деп ойлаймын. Ал, енді болашақта жасанды интеллект адамдардың орнын басып жатса, онда өзіме басқа жұмыс іздеймін.
– Блогыңыз сізге не берді?
– Блог маған шығармашылық еркіндік сыйлады. Қазір бұрынғы жұмысыма оралғым келмейді. Осы блогты ары қарай дамытқым келеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Астаналық блогшы Нұрсұлтан Қамзебаев әлеуметтік желіде &quot;Astana_central&quot; парақшасын 4 жылдан бері жүргізіп келеді.,,2024-10-03T16:05:12+05:00
kop-balaly-ananyn-para-bergeni-qynzyltty-zemqordy-ustap-bergen-memlekettik-qyzmetkerdin-angimesi,informburo.kz,"""Көп балалы ананың пара бергені қынжылтты"". Жемқорды ұстап берген мемлекеттік қызметкердің әңгімесі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/kop-balaly-ananyn-para-bergeni-qynzyltty-zemqordy-ustap-bergen-memlekettik-qyzmetkerdin-angimesi,"Сыбайлас жемқорлық фактісін әшкерелеп, сыйақы алған мемлекеттік қызметкер басынан өткен оқиғаның мән-жайын әңгімеледі. Айдана Қанағатқызының (кейіпкердің аты-жөні өзгертілді – редакция түсіндірмесі) айтуынша, болған оқиға моральдық тұрғыдан өзіне қатты ауыр тиген. Бұған бірнеше себеп бар – сыбайлас жемқорлықпен бірінші рет бетпе-бет келуі, пара берген адамның көп балалы ана болуы және істің бүлдіршіндерге арналған мекемемен байланысты болуы. Сондай-ақ, ол осы оқиғаға дейін жемқорлық фактісін әшкерелеуге көмектескен қазақстандықтарға ақшалай сыйақы берілетінін білмегенін айтады.
Бейнесі мен есімі толықтай жасырылған кейіпкердің видеосын Informburo порталына Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі ұсынды.
Кейіпкер, алдымен, кәсіпкердің өзіне не себепті пара бермек болғаны және бұл ойын қалай жүзеге асырғаны туралы айтып берді. Барлығы объектіде заң бұзушылықтар анықталып, кәсіпкерге тиісті нұсқаманы берген соң басталған.
""Мен біраз уақыттан бері мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеймін. 2023 жылы сыбайлас жемқорлық фактісін әшкерелеумен байланысты болған бір оқиғаны баяндап бергім келеді. Сол уақытта мемлекеттік орган ретінде тиісті объектілердің біріне тексеру жүргізген болатынбыз. Осы тексеріс барысында мекемеде бірқатар заңбұзушылық болғаны анықталды. Кейін объекті иесі – кәсіпкерге осы бұзушылықтар туралы айтып, оған қандай шаралар қолданылатыны туралы түсіндірдік. Тиісті нұсқаманы қолына табыстадық"", – деп бастады әңгімесін Айдана Қанағатқызы.
Оқи отырыңыз: Жемқорлық фактілерін хабарлап, сыйақы алғандар заңмен қорғалады – Антикор
Кейіпкер заңбұзушылықтар туралы әңгіме қозғалып, объектіден шыққаннан кейін өзіне бейтаныс адамның пара бермек болғанын айтады. Дәлірек кәсіпкер қаражатты Айдана Қанағатқызының картасына аударған. Осы уақытқа дейін арада жемқорлық болған жағдайда не істеу керегін білсе де, іс жүзінде мұндай оқиғамен бірінші рет бетпе-бет келіп отырғанын жасырмайды.
""Тексерісті аяқтап ғимараттан шыққаннан кейін жеке телефоныма ""Бұл мәселе туралы оңаша шығып сөйлесейік. Бәлкім бұл түйткілдің басқаша шешімін таба аламыз"" деген хабарлама келді. Телефоныма келген бұл хабарламаны мүлдем елемеуді жөн көрдім, оған ешқандай назар аудармадым. Осы жағдайдан кейін араға бір-екі сағат салып Kaspi банктегі шотыма танымайтын адамның атынан ақша келіп түсті . Осы жағдайға дейін қызметте басшылық сыбайлас жемқорлықпен бетпе-бет келген кезде не істеу керегін үйрететін көптеген семинарлар мен профилактикалық әңгімелер өткізген болатын. Мұндай жағдай менің басымда бірінші рет болып отыр. Яғни сол оқиғаға дейін алған біліміме сәйкес бұл жағдай туралы өзімнің басшылығыма хабарлап, тиісті қызметтік хаттар жазып, ары қарай сыбайлас жемқорлықпен күрес агенттігіне жүгінуім қажет болатын. Осылайша, басымнан өткен оқиға арқасында сыбайлас жемқорлықпен күресушілер қатарынан табылдым"", – деді Айдана Қанағатқызы.
Мемлекеттік қызметкер пара бермек болған адамның көпбалалы ана болғаны және тексеріліп жатқан ғимараттың балаларға арналғанына қатты қынжылғанын айтады. Бастапқы минуттарда жанашырлық сезімі жанын жегідей жегенін жасырмайды. Десе де, азаматтық парыз бен халыққа қызмет етуді бірінші орынға қоюды жөн көрген.
""Неге бұлай жасадым? Неге мұндай қадамға бардым? Бұл оқиғаға бір жылдың жүзі болды. Адам баласы болған соң әртүрлі ой мазалайды екен. ""Сыбайлас жемқорлыққа барып отырған адам әйел ғой, ол көп балалы ана ғой. Бәлкім сол кезде оны ұстап бермей, ақшаны өзіне бірден қайта салып жіберуім керек пе еді?! "" деген секілді ой мазалады. Осы ойлар жаныма батты. Адами фактордың әсер ететіні сөзсіз. Мұны еш жасыра алмаймын. Екінші жағынан кім болса да – мейлі мемлекеттік қызметкер болсын, мейлі кәсіпкер болсын жеңіл ақшаның арты үлкен қылмысқа айналуы мүмкін екенін түсінгенін қаладым . Бұл бірінші кезекте жауапкершілік мәселесі"", – деп қосты Айдана Қанағатқызы.
Оқи отырыңыз: Биыл жемқорлық туралы хабарлаған 76 қазақстандық 29 млн теңге сыйақы алды
Айдана Қанағатқызы оң шешім қабылдауға отбасына деген махаббаты көмектескенін айтады. Осы орайда ол теріс жолмен келген ақшаның ешбір жеміс бермейтінін еске салды.
""Дәл сол сәтте мен өзімнің отбасым – бала-шағам туралы ойладым. Өйткені қызметте жүріп теріс жағдайға тап болатын болсаң, кесірі алдымен отбасыңа келіп тиеді. Бұл жерде мен тек ұят туралы айтып тұрған жоқпын. Екіншіден, мемлекеттік қызметші болып жұмысқа кіріскен кезде бұл қызметтің қандай жауапкершілік жүктейтінін түсіну қажет. Айталық дәл осылай алдап-арбау арқылы жеңіл ақшаға кенелдіңіз делік, мансабыңызды теріс жолмен жүру арқылы құрадыңыз делік. Алайда мұның барлығы әу бастан дұрыс болмағандықтан, барлығы бір сәтте сөнуі мүмкін"", – деп кеңес айтты кейіпкер.
Ары қарай Айдана Қанағатқызы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігінің қызметкерлеріне алғыс айтты. Ол агенттік қызметкерлерін ""өте суық, сұсты"" адамдар деп елестеткенін жасырмады.
""Осы сәтті пайдаланып бірінші кезекте сыбайлас жемқорлықпен күрес агенттігінің қызметкерлеріне алғыс айтқым келеді. Сыбайлас жемқорлықпен күрес агенттігінің қызметкерлерін көз алдымызға елестетсек, зұлым ағалар еске түседі. Алайда осы оқиғадан кейін олардың мүлдем басқа екеніне көзім жетті. Оқиға кезінде жанымнан табылған тергеушілер мен жедел уәкілдер бұл ойымды түбегейлі өзгертті. Олар алдымен процестің мән-жайын түсіндіріп, мен қысым сезінбеуім үшін психологиялық атмосфераны барынша қолайлы етуге тырысты. Мұндай жағдайға өмірімде бірінші рет тап болып отырғандықтан, бастапқыда ешнәрсе түсінбедім. ""Ертең жұрт мен туралы не ойлайды? Мен туралы не айтады?"" деген сияқты қорқыныш та, уайым да болды. Осыны байқаған агенттік қызметкерлері жүрегімді тынышталдырып, барлығының жақсы өтетінін айтып, көп уайымдамауымды сұрады. Қобалжығаным басылған соң оқиғаның бастан-аяқ мән-жайын айтып, түсініктеме жазып, тиісті фотосуреттер мен бейнематериалдарды табыстадым. Қалғанын өздері реттеп, мен ешнәрсеге араласпадым"", – деді Айдана Қанағатқызы.
Оқи отырыңыз: 2023 жылы жемқорлық дерегін хабарлаған адам 13,8 млн теңге сыйақы алады
Сыбайлас жемқорлықпен байланысты оқиғаны өз басынан өткізіп, тиісті агенттікпен бірлесе жұмыс жүргізген Айдана Қанағатқызы мұндай жағдайға тап болғанда ойланбастан ""әшкерелеу"" жолын таңдауға кеңес берді.
""Егер сіз мен секілді дәл осындай оқиғаға тап болсаңыз, сыбайлас жемқорлықпен күресудің біздің адами міндетіміз, азаматтық парызымыз екенін ұмытпаңыз. Әсіресе, мемлекеттік қызметкер болсаңыз, бұл ойланбай жүзеге асыратын міндетіңіз. Аты айтып тұрғандай біздің бар мақсатымыз – халыққа қызмет ету ғана. Сіздерден мұндай жағдайлардың алдын алуды – яғни жемқорлықты мүлдем өміріңізге араластырмауды сұраймын. Барлық азаматты заң аясында әрекет етуге шақырамын"", – деп кеңес берді Айдана Қанағатқызы.
Сондай-ақ, кейіпкер жемқорлық фактісін әшкерелегендерге ынталандыру сыйақысы берілетіні туралы ешнәрсе білмегенін айтады. Бұл туралы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі қызметкерлерінен ғана естіген. Десе де, ол ақшалай сыйақыны бірінші орынға қоймастан, жемқорлықпен ел болып күресуге шақырды.
""Шынымды айтсам, жемқорларды әшкерелегендерге ақшалай сыйақы берілетінін мүлдем естіген емеспін. Адам баласына алғыс хат алудың өзі үлкен жағымды сезім сыйлайды деп ойлаймын. Көп адам мемлекеттік қызметкерлер шенеуніктер, олардың жалақысы шаш етектен артылады деп ойлайды. Алайда мүлдем олай емес. Дегенмен, менің ойымша, мемлекеттік қызметкер жемқорлықты ақшалай сыйақы алу үшін емес, өзінің азаматтық парызын сезінгендіктен әшкерелейді. Мысалы, менің басымнан өткен оқиға баршамыздың бала-шағамыз білім алатын мектептер мен мектепке дейінгі білім беру нысандарымен, балабақшалармен тікелей байланысты болды. Бүлдіршіндер жаңа өмірге қадам басатын – білім мен тәрбие алатын жерде талаптар қатаң түрде сақталуы керек. Әсіресе, өзіңіздің балаңыз болған кезде олардың болашағымен байланысты дүние екі есе алаңдатады. Ал ешкім жауапкершілік алмаған жерде барлығы да болуы мүмкін. Сол сәтте ашуланудан бұрын, іштей аналық инстинкт іске қосылды деп ойлаймын. Тек біз емес, кәсіпкерлер де өз ісіне, өз жауапкершілігіне адалдықпен қарауы тиіс. Егер кез келген – әсіресе, балапандарымыздың өміріне тікелей әсер ететін бизнесті қолға алып отырсаңыз, барлық ереже мен талапты сақтауыңызды сұраймын"", – деп өтінді кейіпкер.
Оқи отырыңыз: Тоқаев: Сыбайлас жемқорлықпен күрес – менің стратегиялық мақсатым
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы Асхат Жұмағали жуырда еліміздегі сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл шаралары туралы есебінде жоғары лауазымдағы Қазақстан азаматтарының араласуымен жасалып отырған қылмыстарды тоқтату жұмыстарының қарқынды түрде жалғасып жатқанын мәлімдеді. Дәлірек келесі нақты қадамдар жасалып жатқанын айтты:
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев еліміздегі сыбайлас жемқорлықпен күресті күшейту жөнінде бірқатар тапсырма берді.
Психоаналитик Жанар Оспан жемқорлық деген не және мұндай қадамға баруға не итермелейтіні туралы айтып берді.
""Сыбайлас жемқорлық дегеніміз – сенім мен билікті жеке пайда үшін теріс пайдалану. Сыбайлас жемқорлық залалдың көлеміне және қай салада пайда болуына байланысты ірі, ұсақ және саяси деп жіктелуі мүмкін . Ірі саяси сыбайлас жемқорлық жоғары мемлекеттік деңгейде жасалған, саясатты немесе мемлекеттің орталық қызметін бұрмалайтын, көшбасшыларға қоғамдық игіліктер арқылы пайда табуға мүмкіндік беретін әрекеттерден тұрады. Мемлекеттік сыбайлас жемқорлық – бұл өз билігін, мәртебесін және байлығын сақтау үшін өз позициясын теріс пайдаланатын саяси шешім қабылдаушылардың ресурстарды бөлу және қаржыландыру кезіндегі саясатты, институттарды және рәсімдер ережелерін манипуляциялау. Ұсақ сыбайлас жемқорлық дегеніміз – ауруханалар, мектептер, балабақшалар, полиция бөлімдері және басқа да мекемелер сияқты жерлерде негізгі тауарларға немесе қызметтерге қол жеткізуге тырысатын қарапайым азаматтармен қарым-қатынаста төмен және орта деңгейдегі мемлекеттік шенеуніктердің сенімді өкілеттіктерін күнделікті теріс пайдалану. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жоспары – егер барлық шенеуніктер кәсіби психологиялық іріктеу рәсімдерін өткізгеннен кейін ғана өз лауазымдарына тағайындалса, сыбайлас жемқорлардың санын едәуір қысқартуға болар еді . Сыбайлас жемқорлыққа бейімділікке үміткерлерді бағалауға отандық психологтар мен психоаналитиктер көмектесе алады"", – деп түсіндірді Жанар Оспан.
Оқи отырыңыз: Қытай сыбайлас жемқорлықпен қалай күресті?
Сыбайлас жемқорлар адал адамдардан қандай психологиялық сипаттамалармен ерекшеленеді?
Психоаналитик Жанар Оспанның айтуынша, шенеуніктердің сыбайлас жемқорлыққа қатысуы дерлік норма немесе тіпті ""мәртебе"" болып саналатын ортада да барлық шенеуніктер сыбайлас жемқорға айналмайды.
""Жалақының төмен деңгейі жұмыстың орындалуын бақылаудың жеткіліксіздігімен ""сыбайлас жемқорлықтың азғыруына"" айналады деген кең таралған пікірге қарамастан, бұл шындыққа сәйкес келмейді. Жалақының жоғары деңгейі сыбайлас жемқорлық қылмыстарына қарсы ем емес: сыбайлас жемқорлар қылмыстарды олардың мақсаты байлық болғандықтан ғана жасамайды. Бұл маңызды фактор, бірақ негізгі емес.  Сыбайлас жемқорлардың мінез-құлқына ықпал ететін бірқатар психологиялық ерекшеліктер бар"", – деп қосты психоаналитик.
Ғылыми зерттеулерге сәйкес, сыбайлас жемқорлыққа бейім адамның негізгі психологиялық белгілеріне мыналар жатады:
Сондай-ақ, Жанар Оспан жемқорлыққа аса бейім және айналасындағыларға үлкен зиян келтіретін адамның жалпы мінез-құлқы туралы айтып берді.
""Айналасындағының барлығын өзіне дұшпан көреді. Зорлық-зомбылық жасауға, тәуекелге баруға бейім келеді. Өзінен басқа адамның қажеттіліктері мен сезімдерін тану қабілеті өте төмен. Эмпатия секілді сезімдер мүлдем жоқ. Іштей өзін кем сезінсе де, сырт көзге адал көшбасшы болып көрінуге тырысады"", – деді психолог.
Жанар Оспан жемқорларды қызметке алмас бұрын психологиялық тексеруден өткізу қажеттігін алға тартты.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мемлекеттік қызметкер кәсіпкер өзіне пара бермек болған кезде қалай әрекет еткенін айтып берді.,,2024-10-21T13:08:31+05:00
metallurg-bizdin-zumysqa-bilim-men-aqyl-kerek-zoq-deitinder-qatty-qatelesedi,informburo.kz,"Металлург: ""Біздің жұмысқа білім мен ақыл керек жоқ дейтіндер қатты қателеседі""",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/metallurg-bizdin-zumysqa-bilim-men-aqyl-kerek-zoq-deitinder-qatty-qatelesedi,"Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев кезекті Қазақстан халқына жолдауында қоғамда адал әрі табанды еңбегімен табысқа жеткен азаматтардың әрдайым құрметті және сыйлы болуы керектігін еске салды. Президенттің айтуынша, бұл ""Адал азамат – Адал еңбек – Адал табыс"" қағидатына толықтай сай келеді. Сондай-ақ ол 2025 жылды ""Жұмысшы мамандықтар жылы"" деп жариялады. Осы орайда Ақтөбе ферроқорытпа зауытында ерекше еңбекқорлығымен әріптестеріне үлгі болған Есен Төлемесовпен сұхбаттастық. Ал зауытта ерлер мен әйелдерге қандай міндеттер жүктелгені туралы толығырақ Ержан Абдулабеков айтып берді.
Қазақстан металлургиясының алғашқы қарлығашы – Ақтөбе ферроқорытпа зауытындағы жұмысшылардың басым бөлігі – ер адамдар. Мұның себебін зауыттың басшысы Ержан Абдулабеков түсіндірді.
""Біз әрдайым жоғары температурада шикізатты балқытып жұмыс істейміз. Зауытта 5-тен 75 МВт-қа дейін қуаттылығы әртүрлі 20 пеш орнатылған. Негізгі мамандықтарымыз – балқыту мамандары, ұсақтаушылар, яғни бұл еркектерге тән жұмыс, сондықтан әріптестеріміздің 80 пайызы – ер адамдар. Бірақ ерекше бір мамандық бар, біз оларды ""отты мамандықтағы әйелдер"" деп атаймыз – бұл кран машинистері. Онда әрбір қимыл-қозғалыс дәл, адам барынша ұқыпты болуы және барлық ережені сақтауы керек. Сол себепті бұл жұмысты біз негізінен әйел қауымына ғана сеніп тапсыра аламыз"", – деді Ержан Абдулабеков.
Ал Ақтөбе ферроқорытпа зауытында шлактаушыдан бастап ауысым шеберіне дейін өскен, металлургия саласында жиырма жылға жуық уақыт қызмет етіп жүрген Есен Төлемесов Informburo тілшісіне берген сұхбатында бұл салаға қалай қадам басқанын, еңбек жолында қандай кедергілер болғанын және жастарға қандай ақыл-кеңес беретінін айтты.
Оқи отырыңыз: Ақтөбе ферроқорытпа зауыты жыл сайын жүз жұмысшысының үйлі болуына көмектеседі
Есен Алдабергенұлы Ақтөбе университетінде ""инженер-металлург"" мамандығы бойынша білім алған. Ол жергілікті ферроқорытпа зауытында 2005 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Еңбек жолында шлактаушы, балқытушы, пеш бөлімінің бригадирі және ауысым шебері болып жұмыс істеген.
""Металлургия саласында қызмет етіп жүргеніме 20 жылдың жүзі болды. Еңбек жолымды екінші цехта шлактаушы қызметінен бастап, 2014 жылы төртінші цехқа ауыстым. Арада асқан жауапкершілікті талап ететін әртүрлі жұмыс істедім. Қазір осы жерде шебер болып қызмет атқарамын. Әуел баста металлург боламын деген ой немесе арман болған емес. Бұл сала мені бірте-бірте өзіне баурап алды. 2001 жылы мектепті тәмамдаған соң Ақтөбе қаласына келдім. Білім ошағында жүріп төртінші пән ретінде физиканы таңдаған болатынмын, металлургия саласын таңдауыма осы нәрсе себеп болды. Тіпті университетті тәмамдаған соң ""Бұл саланың болашағы бар ма? Осы салаға кіріскенім дұрыс па?"" деген секілді ойлар мазалады. Ауылдағы жігіттердің осы салада табысты қызмет етіп жүргенін көрген соң, ойланбастан келдім. Кейін Ақтөбе ферроқорытпа зауытында жұмыс істеп жүрген кезде анамнан нағашы атамның кеңес заманында осы жерде ұзақ жыл қызмет еткенін білдім. Бейсаналы осы салаға қалап келгенімді түсіндім"", – деді Есен Төлемесов.
Кейіпкер ферроқорытпа зауытына жұмысқа орналасқалы жеке өмірінде көптеген оң өзгерістер болғанын айтады. Соның бірі – сүйікті жарын жолықтыруы. Бүгін қос ғашық көпбалалы отбасыға айналған. Сондай-ақ зауыт ұсынған бағдарламаның арқасында баспаналы болған.
""Аллаға шүкір, осы салаға келген соң жан жарымды жолықтырып, отбасылы болдым. Бүгінде бірге тәрбиелеп отырған төрт баламыз бар. Жуырда бесінші перзентімнің дүниеге келуін қуана күтіп отырмыз. Осы Ақтөбе ферроқорытпа зауытында жұмыс істеп жүріп ""Батыс екі"" ауданынан 2015 жылы үйлі болдым. Зауыттың бізге түрлі мүмкіндікке жол ашып отырғанына көп-көп рахмет айтамын. Бір кездері сан ойланып жүріп осы зауытты таңдағаныма еш өкінбеймін. Оның үстіне айналамда бірге қызмет етіп жүрген азаматтар өте жақсы, болашағынан көп үміт күттіретін жандар. Төртінші цехтың автоматтандырылуының арқасында біліктілігімізді арттырып, білімімізді тереңдете түстік. Келе жатқан буынмен тәжірибе алмасып жатқан жайымыз бар"", – деп қосты ол.
Оқи отырыңыз: Ақтөбе ферроқорытпа зауыты кәсіптік білімді дамытуға қалай үлес қосып жатыр
Ары қарай ол мемлекет басшысының кезекті жолдауына тоқталып, жастарға қолдау көрсетіліп жатқанына және жұмысшы мамандардың қоғамдағы беделінің артқанына қуанышты екенін жеткізді.
""Күні кеше барлығымыз дерлік Қасым-Жомарт Кемелұлының жолдауын тыңдадық. Президентіміз өз сөзінде жастарға, жұмысшы мамандарға барынша қолдау көрсету қажеттігін қадап айтты. Осы тұрғысынан алатын болсақ, біздің зауыт жастарға жан-жақты мүмкіндіктерге жол ашып отыр. ""Батыс екі"" ауданынан жыл сайын жүздей отбасы жаңа пәтердің кілтін иеленеді. Біз ардайым трансформацияға ұшырап, ілгерілей түсуіміз керек. Осы салада бәлкім болашақта менің де перзенттерім қызмет ететін шығар, осының барлығы сол болашақ балапандар үшін жасалып жатыр"", – деді кейіпкер.
Мұнымен қатар Есен Төлемесов зауыт жұмысының асқан қажырлық мен ақыл-парасатты талап ететінін айтып өтті.
""Шыны керек, зауыттың жұмысын көп адам біркелкі, артық ақылды, білімді қажет етпейтін жұмыс деп ойлайды. Осылай ойлайтындар қатты қателеседі. Біріншіден, ақыл, шыдам, төзімділік, намыс керек. Екіншіден, еңбексүйгіштік пен тәрбие керек. Әке-шешеңнің еңбегін ақтап, абыройын асқақтатуың керек. Металлургия саласында ой-сана тұрғысынан да, физикалық тұрғыдан да еңбектену өте қиын – пештен 1700-1800 градус температурада шығатын металмен тікелей жұмыс істейсің. Осыншама ыстыққа төзіп беруің керек – ал жаз айларында бұл жердегі жұмыстың қалай қызу қайнап жататынын елестету де қиын. Адамның өмірі ең құнды, баға жетпес дүние болғандықтан, зауытта техникалық қауіпсіздіктің сақталуына айрықша көңіл бөлінеді. Дегенмен осыншама қиындықтармен қатар қуаныш та қатар жүреді. Бұл жерде күнде жұмыс істейтін әріптестерімізбен сырлас та сыйлас досқа айналдық. Жақсы аға мен жақсы іні таптық. Өзара аға-іні деп сыйласып, бір-бірімізге әртүрлі жағдайда қолұшын беруге дайынбыз. Ақтөбе ферроқорытпа зауыты – біздің ортақ шаңырағымыз. Біздің барлығымызды осы жер асырап отыр десек те болады. Отбасымыз да, өнеркәсібіміз де дами берсін. Ең бастысы – жұртымыз аман, тыныш болсын!"" – деп қосты метуллург.
Оқи отырыңыз: Жамбылда сүт өңдеу өндірісі жолға қойылған
Сөз соңында ол металлургия саласына енді ғана қадам басып жатқан жастарға кеңесін айтты.
""Мұнда жұмыс істеуге келетін жастарға ең бірінші кеңесім – қай жерге келе жатқаныңды анық түсініп, білу. Бұл жерге қызметке орналасқан соң артық сылтаудың қажеті жоқ. Келген соң барлық жұмысқа шыдамдылық таныту жеткілікті. Осы шыдамдылықтың арқасында адам кез келген ортаға сияды. Ең бастысы – денсаулық. Он екі мүшең сау болса, сен ала алмайтын қамал жоқ"", – дейді Есен Төлемесов.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Есен Төлемесов металлургия саласының өмірін қалай өзгерткенін айтып берді.,,2024-10-05T08:39:29+05:00
nurikamal-filmi-nege-synga-usyrady-sygarmasylyq-top-pen-an-sozinin-avtory-xanbibi-esenqaraqyzymen-suxbat,informburo.kz,"""Нурикамал"" фильмі неге сынға ұшырады? Шығармашылық топ пен ән сөзінің авторы Ханбибі Есенқарақызымен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/nurikamal-filmi-nege-synga-usyrady-sygarmasylyq-top-pen-an-sozinin-avtory-xanbibi-esenqaraqyzymen-suxbat,"Көрермендер әлеуметтік желіде фильмді қызу талқылап жатыр. Бұл жөнінде шығармашылық құрам не дейді? ""Нурикамал"" әнінің сөзін жазған әйгілі ақын Ханбибі Есенқарақызының фильм туралы ойы қандай? Infomburo.kz сол кісілерге хабарласып, пікірін сұрап білді.
Фильмнің режиссері Ернат Байұзақтың айтуынша, ""Нурикамалды"" түсіру идеясы осыдан екі жыл бұрын туған.
""Осы фильмнің сценариін жазған Қанат Рамазан – менің жақын досым. Өзі ""Нурикамал"" әнінің тарихын жақсы білемін"" деп бұрыннан айтып жүретін еді. ""Нурикамалда"" Ханбибі апамыздың ақындық, әйелдік тағдыры жатыр. Марқұм Тұрдықылыш ағамыз да өте талантты, ғаламат композитор болған. Бұл жерде бір әдемі әннің тарихы өрілген, оның үстіне мұнда адамның жүрегіне тиетіндей оқиға да бар. Сондықтан өзіміз осы тақырыпты қолға алып, фильм түсіргеніміз дұрыс болар деп шештік. Сценарийді жазбас бұрын Ханбибі апамыздың үйіне барып әңгімелесіп, кейбір сөздерін диктофонға жазып алдық. Апамыздың алдынан өтіп, батасын алдық. Жақында өзі фильмнің Шымкентте болған премьерасына келді. Микрофонды алып, бірден ""Тұрдықылыш қайда?"" деп, композитордың рөлін ойнаған актер Олжас Дәлелханды қасына шақырып алды. Соған қарағанда, Тұрдықылыштың фильмдегі образы Ханбибі апамызға ұнаған болар деп топшылаймын"", – дейді режиссер.
Шығармашылық топ мамыр айында алғаш рет бас қосып, фильмнің сценарийін ойластырған. Маусым айында түсірілім жұмыстары басталып, ол 20 күнге созылыпты. Фильм сахналары Алматы қаласында және Қарасаз жақтағы Тұзкөл деген ауылда түсіріліпті.
Режиссер ""фильмді алғаш түсіре бастағанда бұл коммерциялық фильм болады деп жоспарладыңыздар ма?"" деген сұрағымызға былайша жауап берді:
""Біз әу баста бұл фильмге коммерциялық жоба деп қарасақ, онда оның желісіне комедия элементтерін көбірек қосар ма едік. Бізге әннің тарихы, жалпы әннің айналасындағы адамдардың тағдыры қызық болды. Фильмнің бюджетін де сізге нақты айта алмаймын, бас-аяғы 150 миллионның о жақ-бұ жағында қаражат жұмсалды ғой деймін. ""Нурикамал"" – жеке кәсіпкер Жандос Божаевтың қолдауымен түсірілген фильм. Халық киноға ұзынқұлақ арқылы естіп келіп жатыр. Көп адам ""Нурикамал"" әнінің тарихын бұрыннан біледі екен, енді соны экраннан көруге келіп отыр. Көрермен дәл осындай лирикалық махаббат драмаларын сағынып, шөлдеп қалғаны сезілді. Әлеуметтік желілерде жазылған пікірлер арасында ""осындай фильмдер көбірек шықса екен"" дегендей лебіздерді байқап отырмыз"".
Ернат Байұзақ мұндай жанрда бұрын-соңды фильм түсірмегендіктен, ""Нурикамал"" арқылы өзіне жаңа жанрды ашқанын айтты.
""Нурикамал"" фильмі менің жеке дүнием деп айтпаймын, бұл – командалық жұмыс. 6 ай бойы тынбай жұмыс істеп, бір көркем дүние жасауға тырыстық. Әлбетте, біз велосипед ойлап тапқан жоқпыз. Біздің мақсатымыз осындай жанрды қайта жандандыру еді. Әзірге кинотанушы, киногерлер тарапынан фильмге қатысты пікір ести қоймадық. Ал, көрермендердің көбі оң бағасын беріп жатыр. Кейбір көрермен ""Нурикамалдың образы дұрыс ашылмаған, жасандылық бар"" дейді. Өз басым бұл пікірмен келіспеймін. Жасандылық болса, нақты қай сөзінде, қай сахнасында екенін ашып айтпай, көбіне тек жалпылама айтылып жатыр. Кей көрермен актерлердің арасындағы диалогтарды сынап жазды. Сын бізді өсіреді, көрермендердің фильмімізді тамашалап, осылай белсенді түрде пікір білдіріп жатқанына өте ризамыз"".
Режиссердің фильмді көрмей-білмей сынап жазып жатқан көрерменге де айтары бар екен:
""Қазір біз әлеуметтік желіден фильмге қатысты жылы пікірлерді де, хейтті де көріп отырмыз. Көрермен қандай пікір жазса да, фильмді көріп болған соң ғана жазса екен деген тілегім бар. Көрмей жатып, ""бұл – нашар фильм"" деп сырттай баға беру жаңсақ секілді.
""Адамның тағдыры адамға қашанда қызық. Бұл фильмде де өзгеге ұқсамайтын бір тағдыр жатыр. Қазір фильмді көрген оқырмандардың бірі Ханбибі апамыздың әрекетін даналық десе, енді бірі мықтылық деп бағалап жатыр. Менің ойымша, бұл – жай ғана бір адамның тағдыры. Сол кезде қандай шешім қабылдаса да, қандай сезімде болса да, оның бәрі Ханбибі апамыздың ішінде қалды. Осы фильм арқылы көрерменнің көкірегіне ой салып жатсақ, онда біздің мақсатымыздың орындалғаны"".
""Нурикамал"" фильмінің көзі тірі кейіпкері, ҚР Еңбек сіңірген қызметкері, ""Парасат"" орденінің иегері, ақын Ханбибі Есенқарақызын әңгімеге тарттық.
– Ханбибі апай, фильм көңіліңізден шықты ма?
– ""Нурикамалдың"" Шымкентте өткен премьерасына қатыстым. Жалпы көп фильмдерге қарағанда дұрыс фильм сияқты көрінді. Елдің бәрі тек осы фильмді күтіп отырғандай түрлі пікір білдіріп жатыр. Маған да жан-жақтан телефон соғып жатқандар көп. Көбісі оң пікір айтады. Ал менің айтарым мынау, әр адам бұл фильмді өзінің таным-түсінігіне қарай қабылдайды. Фильмнің бағасын мен емес, халық береді.
Осы фильмді түсірмес бұрын үйіме 3-4 жігіт келіп, рұқсатымды сұрады. ""Бұрын қандай фильм түсіргенсіңдер?"" деп едім, ""Мағжан, Мұқағали туралы түсірдік"" деді. Содан мен ""классиктерді түсірген киногерлер жаман болмауы керек"" деп рұқсатымды бердім. Бірақ, фильмнің сценарийін, мәтінін көргем жоқ. Фильм шыққанда бір-ақ көрдім. Бұл енді деректі фильм емес қой, көркем фильм болғандықтан, жігіттер өздері қосымша кейіпкерлер қосыпты. Ол да дұрыс шығар. Ханбибіні ойнаған актрисаға көңілім толды. Адам өзінің қандай екенін біле бермейді ғой. Мүмкін, өзім де сондай шығармын деп ойлаймын. Бұл актриса қазір көпшіліктен жақсы баға алып жатыр. Демек, көпшілікке ұнаса, өз рөлін дұрыс орындады-ау деп ойлаймын.
– Сіз бұрынырақта бір жерде ""Тұрдықылыш Нурикамалға қосылғанда, үшеуміз де бақытты болған болар едік"" деген екенсіз.
– Иә, солай айтқаным рас. Нурикамал өте ақылды қыз болды. Бұл еркек деген ерте ме, кеш пе, ұшып кететін құс сияқты нәрсе ғой. Мен соны ақындық жүрегіммен сезген шығармын. ""Ақынның құлағы өзінен қырық жыл бұрын туады"" дейді. Біз алғаш үйленген жылдары жолдасымның осы Шымкенттегі екінші шешесі ""аяғына тас байлап ұста"" деуші еді. Ол кезде мен сол кісінің айтқан сөзін ұната қоймадым. Қазір сол кісі жолдасымның осындай мінезін біліп айтқан шығар деп ойлаймын. Тұрдықылыш шынымен ғашық болмаса, мен осындай ән жазам ба? Бұл деген төгіліп тұрған сезім ғой. Сондықтан да, ""шын ғашық болса, оған ешқандай тоқтам жоқ қой. Үйленсе, үйленсін"" деп ойладым. Бірақ, Тұрдықылыш қызға өзі ғашық болып алып, аяғында өзі бас тартты.
Бұл әннің тереңдігін ешкім түсінбей жатыр. Бұл – бір Алланың берген махаббаты. Орысша айтқанда, ""платоническая любовь"" дер едім. Бұл жерде менен басқа ешкім қиналған жоқ. Композитор да орнында қалды. Кейіпкер де орнында қалды. Әннің сөзін жазып берген мен де өз орнымда отырмын. Сондықтан біздің ешкімге зиянымыз тиген жоқ. Үшеуміз де қалай бармыз, солай қалдық қой. ""Нурикамал"" – таза махаббаттан туған таза ән. Үш кейіпкердің жанының тазалығынан болар, оның көпке тарап кеткені. Әннің төңірегінде түрлі әңгімелер айтылып жатады. Бірақ, әннің еш жазығы жоқ қой. Кейде ""осы кино неге шықты екен, сау басымды саудаға салдым ба?"" деп те ойланамын. Бәлкім, кейбір көрермен фильмдегі оқиғаны көзге шөп салу деп қабылдап жатқан шығар. Бірақ, менің жолдасым Нурикамалдың қолынан ұстаған адам емес. Бұл тап-таза махаббаттан туған таза ән болып қана қалды.
– Әйел адамдар сіздің әрекетіңізге қарап, ""бұл кісі қалайша кеңдік танытты, қалайша өзінің жолдасын қиып бере салды?"" деп жатыр екен.
– ""Нурикамал"" өте сұлу ән ғой. Сол бір керемет ән күйсандықтан төгіліп жатты. Оның сөзі болмаса, ол мүлде таралмас та еді. Не болмаса, оның сөзін басқа ақын жаза алмас еді. Себебі ол ақын сол махаббаттың куәгері болған жоқ қой. Ал мен композитордың сезімінің куәсі болдым. Оның не ойлағанын, не айтқысы келгенін мен ақын ретінде сезіне білдім. Әйел ретінде қызғанып қалсам, осындай ән туып, халыққа қанат қақпаған болар еді. Сондықтан өзімді жеңдім де, сөзін жазып бердім. Оған өкінбеймін.
– Фильмдегі ""ортамызда бір тентек жүре берсін"" деген сіздің сөзіңіз бе? Нурикамалға сондай ұсыныс айтқан ба едіңіз?
– Иә, шын өмірде де солай болған. Нурикамалға сондай ұсыныс айттым. Бірақ композитор өзі ғашық болды да, өзі қойды. Бұл ұсыныстан бас тартты. Жалпы, еркек адамдар ақылды әйелді ұнатпайды ғой...
– ""Нурикамал"" әнінің аты қай жылдары дүркіреп шыға бастады?
– Ән 1988 жылы жарық көрді. Оны біраз әншілер орындады. Бірақ халық әнді Жұбаныш Жексенұлының орындауында жақсы қабылдады. Бұл әнді Жұбаныш көтерді, Жұбанышты ән көтерді дер едім. Осы әннің арқасында Жұбаныш Алматыға келді, халыққа кеңінен таныла бастады. 1991 жылы ""Алтынай"" әнінің сөзін жаздым. Сол ән әнші Ұлықпан Жолдасовты Алматыға алып келді. Оларға әнді өзім берген жоқпын. Жалпы, ""мына әнімді орында"" деп ешкімге өтініш жасамаған адаммын. Өздері алды, өздері орындады. Ол кезде қазіргідей ән сату, сөз сату деген болмаған. Енді қазір фильм жарыққа шығып жатыр. Материалдық жағынан ештеңе дәметпедім және шығармашылық команда да маған ондай ұсыныс айтқан жоқ. Жалпы қай уақытта да ""менің туындым халыққа тараса болды"" деген бір-ақ мақсатым болды, ол орындалды. Жақсы ән халықтың жүрегіне еніп кетеді де, оны қайтадан суырып ала алмайсың ғой.
""Нурикамал"" фильмінде басты рөлде ойнаған актер Олжас Дәлелхан өзінің Тұрдықылыш рөліне қалай таңдалғанын былайша баяндап берді:
""Мен Тұрдықылыштың рөліне түсірілімге аз уақыт қалған кезде таңдалдым. Соңғы бір жыл көлемінде ""Нурикамал"" әнін жиі айтып, күйсандықта ойнап жүретінмін. Осы ән өзіме бұрыннан ұнайды. ""Нурикамал"" фильмін түсіріп жатырмыз"" дегенді естіген кезде бұл жаңалық жүрегіме ерекше әсер етті. ""Қалай болғанда да, осы фильмге түсуім керек"" деген ой келді. Өзім де композитор болғандықтан, композитордың рөлін ойнамағанда, басқа кімді ойнаймын деп ойладым. Менің кейіпкерім Тұрдықылыш Ізтаев туралы ақпарат аз екен. Сондықтан, мен композиторды өз фантазияма ерік беріп ойнап шықтым. Ұрысса да, ар жағында бір жұмсақтығы көрініп тұратын кейіпкерді елестетіп, соны жасап көрдім. Мұндай рөлді ойнауды әрбір актер армандайды деп ойлаймын. Менің кейіпкерім – өмірде болған, жан-жақты тұлға, талантты композитор"".
Олжастың айтуынша, Тұрдықылыш рөлінің жауапкершілігі өте жоғары болыпты. ""Әннің тарихын бұрын-соңды естімеген адамдар осы фильмге келсе, оқиғаны тура фильмдегідей деп қабылдауы мүмкін. Сол үшін де біз рөлді барынша жақсы алып шығуға тырыстық"" дейді актер.
Олжас Дәлелхан ""Нурикамал"" драмасында басты рөлді ойнап қана қоймай, осы фильмде өзінің композиторлық қырынан да көрінді.
""Түсірілім жұмыстары басталмай тұрып, әр картинаның атмосферасы көрерменге қалай әсер етуі керек, соның бәрін іштей ойланып, жетілдіріп жүрдім. Процесті білгеннен кейін маған бұл фильмге музыка жазу қиын бола қойған жоқ. Музыканы жазғанда мені скрипкашы Маржаннұр Мәкібаева мен виолончель аспабында ойнайтын Дәрия Кенженбаева сүйемелдеді. Екеуі де – Астанадағы Қаллеки театрының музыканттары"", – дейді актер.
Актер фильмнің қазір әлеуметтік желілерде қызу талқыланып жатқанына қатысты ойын былайша білдірді:
""Желідегі жұрт қазір ""Нурикамалды"" қызу талқылап жатыр. Ең бастысы, халық бұл фильм әннің тарихы туралы екенін түсінсе деймін. Ханбибі апамыздың көзі тірі, арамызда отыр. Біз түсірілім барысында шындықтан аттап, басы артық детальдарды жапсырмадық. Тек сәл көркемдеуге тырысқанымыз рас. Фильмге Бекетай, Есентай сияқты жиынтық образдарды ғана қостық. Біз үшін маңыздысы – әдемі әннің қалай туғанын халыққа жеткізу"".
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",7 қарашадан бастап кинотеатрларда &quot;Нурикамал&quot; драмасы көрсетіле бастады. Фильмге ел арасында кеңінен таралған әйгілі әннің тарихы негіз болған.,,2024-11-14T15:04:37+05:00
oqu-agartu-vice-ministri-edil-ospan-zemqorlardan-qaitarylgan-qarazatqa-salyngan-52-mektep-paidalanuga-berildi,informburo.kz,Оқу-ағарту вице-министрі Еділ Оспан: Жемқорлардан қайтарылған қаражатқа салынған 52 мектеп пайдалануға берілді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/oqu-agartu-vice-ministri-edil-ospan-zemqorlardan-qaitarylgan-qarazatqa-salyngan-52-mektep-paidalanuga-berildi,"Оқу-ағарту вице-министрі Еділ Оспан мемлекет басшысының бастамасымен жемқорлардан тәркіленген қаражатқа білім ошақтарын салу бастамасы қалай жүзеге асып жатқанын әңгімеледі.
– Үкімет жемқорлардан қайтарылған қаражатқа мектептер салуды тапсырды. Бұл бағыттағы жұмыстар қандай нәтиже беріп жатыр?
– Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2022 жылғы 1 қыркүйектегі ""Әділетті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қоғам"" атты халыққа Жолдауында жемқорлардан алынған қаражатты білім беру инфрақұрылымын қолдауға жұмсауды тапсырған болатын. Оның аясында Үкімет сыбайлас жемқорлардан сот арқылы алынып, мемлекетке өткен қаржыны мектептердің құрылысына беру тетігін бекітті. Бұл бастама үш ауысымды оқу, апатты мектептер мен оқушы орындарының жетіспеушілігі мәселелерін шешуге бағытталған.
Мемлекет басшысының тапсырмасымен құрылған Білім беру инфрақұрылымын қолдау қоры сыбайлас жемқорлардан кері қайтарылған қаражат есебінен толықтырылып отырады. Оқу-ағарту министрлігі қор қаражаты есебінен білім беру инфрақұрылымдарын дамыту бойынша жоспарлы жұмыстар жүргізуде.
Мемлекет білім беру ұйымдарында балалар үшін жайлы әрі қауіпсіз орта құруға басымдық беруде.
Қор құрылған уақыттан бастап 76,7 мың оқушы орнына арналған 62 мектептің құрылысы қаржыландырылды.
Жаңа мектептер бой көтерген өңірлердің қатарында Астана, Алматы, Шымкент қалалары мен бірқатар өңірлер де бар. Оның ішінде бүгінгі таңда 63,2 мың оқушы орнына арналған 52 мектеп қолданысқа беріліп үлгерді. Бұл мектептердің басым көпшілігі ірі мегаполистер мен оларға жақын орналасқан агломерацияларда салынып жатыр.
Оқи отырыңыз: Тоқаев Ақордада оқу-ағарту министрі Ғани Бейсембаевты қабылдады
– Қор аясында білім беру ұйымдарының бірқатары жаңа сипатта бой көтеріп жатқаны белгілі. Биылғы оқу жылы жемқорлардан тәркіленген қаржыға тағы қанша мектеп салынады?
– Әрине, бүгінде еліміздің барлық өңірлерінде білім беру ұйымдарының құрылысы қарқынды, сондай-ақ оларды жаңғыртуға, заманауи материалдық-техникалық жабдықтауға аса басымдық берілуде. Оның ішінде әсіресе, облыс, аудан орталықтарынан шалғайда орналасқан ауыл мектептерін де заманауи стандарттарға сай жарақтандыру мен жаңғырту бірінші кезектегі міндеттердің бірі. Бұл өз кезегінде қала амен ауыл мектептерінің арасындағы білім сапасындағы алшақтықты жоюға ықпал етеді. Сонымен қатар, білім беру ұйымдарында бала үшін қауіпсіз әрі қолайлы орта қалыптастыруға басымдық берілуі тиіс. Бұл бағытта министрлікпен бірқатар бастамалар мен жобалар жүзеге асырылуда.
Биылғы жылдың басында Білім беру инфрақұрылымын қолдау қоры есебінен тағы да 20 мектеп салынады деп жоспарланды. Бұл мектептер 2025 жылы қолданысқа беріледі деп күтілуде.
Жалпы қор есебінен 92 мың оқушы орнына арналған 82 мектеп құрылысы қаржыландырылуда.
– Жемқорлардан тәркіленген ақшаға салынған мектептер қай өңірлерде бой көтерді?
– Бүгінге дейін жалпы саны 52 білім беру ұйымының толықтай құрылысы аяқталып, қолданысқа берілді. Оның ішінде Ақмола, Ақтөбе, Алматы, Атырау, Шығыс Қазақстан, Жамбыл, Батыс Қазақстан, Қызылорда, Солтүстік Қазақстан, Павлодар, Жетісу, Маңғыстау, Түркістан облыстары және Астана қаласы бар.
Оқи отырыңыз: Жемқорлардан алынған қаражатқа 72 жаңа мектеп салынады
– Қазір ел аумағында білім беру ұйымдарының құрылысы қарқынды жүріп жатқанын атап өттіңіз.  Мемлекет бұл бағытта тағы қандай шараларды жүзеге асыруда?
– Білім беру инфрақұрылымын дамыту қорының қызметі жаңадан мектептер салу және мектептерді реконструкциялау есебінен үшауысымды, апатты мектептер мен оқу орнының жетіспеушілігін шешуге бағытталған. Бұл қадам әр балаға білім алуда тең мүмкіндіктер бере отырып, білім беру жүйесінің тұрақты дамуын қамамасыз етеді. Осылайша, Қор білім беру жүйесінде инфрақұрылымды модернизациялау арқылы мемлекеттік бағдараламаларды жүзеге асырудағы маңызды құралдардың біріне айналды.
Айта кетерлігі, білім беру нысандарының құрылысын жүргізу және реконструкциялау бағдарламасы президенттің бастамасымен еліміздің білім беру жүйесін одан әрі дамыту мақсатында жүзеге асырылуда.
Жаңа оқушы орындарын қолданысқа беру әртүрлі қаржыландыру көздері есебінен жүзеге асырылып келеді.
Мәселен, мемлекет басшысы бастамашылық еткен ""Жайлы мектеп"" ұлттық жобасы аясында биылғы жылы 48 мың оқушыға арналған 16 білім беру ұйымы ашылғанын да айта кету керек.
Сондай-ақ, мектеп құрылыстары республикалық және жергілікті бюджеттер қаражаты мен жеке инвестициялар тарту есебінен де жүзеге асырылуда.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Бұл жоба үш ауысымды оқу, апатты мектептер мен оқушы орындарының жетіспеушілігі мәселелерін шешуге бағытталған.",,2024-10-10T15:19:38+05:00
psixolog-balanyz-maskunem-bolmasyn-deseniz-zastaiynan-sportqa-beriniz,informburo.kz,"Психолог: Балаңыз маскүнем болмасын десеңіз, жастайынан спортқа беріңіз",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/psixolog-balanyz-maskunem-bolmasyn-deseniz-zastaiynan-sportqa-beriniz,"Алкогольге тәуелділік дегеніміз – бұл ішімдік ішетін адамның да, оның жақындарының да өмірін бұзатын ауыр мінез-құлық бұзылыстарының бірі ретінде жіктелетін психикалық ауру.
Психолог мамандардың айтуынша, қоғамда алкоголизм дертінің кең таралуына экономикалық проблемалар мен күйзеліске түсіретін жағдайлар тікелей әсер етеді. Мұндай жағдайларда алкоголь күйзеліс пен жағымсыз эмоциялар, әлеуметтік жалғыздық пен оқшаулану туралы біраз уақыт ұмытуға мүмкіндік беретін құрал ретінде пайдаланылады.
ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің республикалық психикалық денсаулық ғылыми-практикалық орталығында 2024 жылдың наурыз айының басында Қазақстанда алкогольге тәуелділігі бар 90 496 адам наркологиялық есепте тұрғанын хабарлады. Оның 3,2 пайызы 18 бен 29 жас аралығындағы жастар.
Егер сіз өткен жылдардағы статистикаға қарасаңыз, жалпы көрсеткіш шамалы болса да төмендегенін байқай аласыз. 2022 жылы есепте 90 763 адам, 2021 жылы 91 725 адам болды. Орталықта бұл жағдайдың екі негізгі себебі аталады.
Оқи отырыңыз: Әр ойынқұмардың орташа қарызы – 10 млн теңге. Құмар ойынның құрбаны болмаудың жолы қандай?
Біріншіден, бүгінгі күні алкоголь арақ немесе коньяк сияқты әдеттегі спирттер ғана емес, олардың баламалары жастар арасында өте танымал. Кез келген барда немесе мейрамханада коктейльдердің, тіпті авторлық сусындардың кең ассортиментін табуға болады. Дегенмен, қолдан жасалған сыраның немесе тәтті лонг-айленд пен мохитоның құрамында алкоголь бар.
Тағы бір себеп – алкогольдің көп шығарылуы және алкогольдің агрессивті жарнамасы.
Психоаналитик Жанар Оспанның айтуынша, алкоголь алаңдауға тұрарлық есірткімен пара-пар зат. Бұл тәуелділік адамның өзіне ғана емес, оның айналасына да теріс әсер етеді. Мас күйінде адам басқаларға зиян келтіретін әрекеттерді жасай алады.
""Ішімдікке салынған азаматтармен жұмыс істеу қиын. Себебі, олар өзінің тәуелді екенін сирек мойындайды және барлық жағдайды өз уысымда ұстап отырмын деп ойлайды. Осылайша, науқас өзінің қандай тұзаққа түсіп тұрғанын көрмейді"", – деді психоаналитик Жанар Оспан.
Сондай-ақ, маман алкогольмен байланысты проблемасы бар азаматтардың өзін қоғам сынайды деп қатты қорқатынын айтады. Осы себепке байланысты олар, тіпті жақындарынан да көмек сұрамайды. Ал мамандарға жолығу екінші орынға ығысады. Осылайша физикалық және психикалық денсаулығы толықтай нашарлап, мәселесі тереңдей түседі.
""Әдетте маскүнемнің жақындары ішімдікке тәуелділіктің қалай басталып жатқанын байқайды. ""Қазір моральдық тұрғыда қиналып жүр, бұл уақытша, ең болмаса осылай демалсын"" деп ойлайды. Осындай ойлармен өзін алдарқатып, ақырында елемеуді жөн көреді. Екі тараптың да бұл феноменге тіке қарауға батылы жетпей тұр, олар құдды бала секілді шындықтан қашады. Бірнеше бөтелке сыра ішкенде тұрған ешнәрсе жоқ деп ойлайды. Артынша жұма-жексенбі арасында үзбей ішімдік ішу басталады, үйге мас күйінде келеді. Ал араға алты-жеті жыл салған соң, мұндай адам таңғы астың орнына ішімдік ішетін болады"", – деп түсіндірді психоаналитик Жанар Оспан.
Оқи отырыңыз: ""Арақты қою үшін бармаған жерім жоқ"". Анонимді алкоголиктер тобындағы әйелдің хикаясы
Психоаналитик алкогольге тәуелділіктен қалай арылуға болатынын түсіндірді. Ең алдымен, тәуелділік дәрежесіне, қолдану ұзақтығына, адамның психо-ерік қасиеттеріне назар аудару керек. Үшінші тараптың  факторларын да ескеру қажет – мысалы, адамның кәсіби қызметінің сипаты, сондай-ақ отбасындағы немесе ұжымдағы атмосфера. Әрбір фактор емделушінің оң нәтижеге жету мүмкіндігін азайтуы да, арттыруы да мүмкін, дейді сарапшы.
Психологтардың алкогольге тәуелді науқастармен жұмыс істегенде қолданатын ерекше әдістері бар. Бұл ретте ""алдын алу"" деген сөз мұнда шешуші рөл атқарады.
""Алдын алу әрқашан осы зұлымдықпен күресудің ең жақсы жолы болып саналады. Қарапайым: спОрт пен спИрттің антагонизм екенін бәрі біледі, олар құдды дұшпан секілді. Бұл спорт мектептерінде оқытылады. Сондықтан, егер сіз балалар мен жасөспірімдерді сақтағыңыз келсе, оларды ақылы үйірмелер немесе секциялар болса да, спортқа беріңіз. Бұл алкогольдің қорқынышты салдары туралы күн сайын айтудан мың есе жақсы. Мысал факторы ретінде пікір қалыптастыруға әсер ететін осындай қарапайым психологиялық әдіс туралы ұмытпаңыз"", – деп қорытындылады психоаналитик.
Мұнымен қатар, психикалық денсаулық орталығындағылар жастар арасындағы алкоголизмді алдын алу шаралары туралы айтты. Мысалы, республиканың әртүрлі өңірлеріндегі емханаларда мамандандырылған жастар денсаулық орталықтары (ЖДО) жұмыс істейді.
""Жастар денсаулық орталықтарында психикалық және репродуктивті денсаулықтың алдын алуға және қорғауға бағытталған қабылдау, консультация, клиникалық-диагностикалық қызметтер және ақпараттық-түсіндіру жұмыстары жүргізіліп жатыр"", – делінген ведомствоның хабарламасында.
Елімізде алкогольді тұтынумен және халықаралық ұйымдардың қатысуымен күрес жүргізіліп жатыр. Атап айтқанда, ДДҰ елдік кеңсесінің техникалық қолдауымен ""Қазақстан Республикасындағы психикалық денсаулықты сақтаудың бірыңғай ақпараттық қызметін пилоттау"" жобасы іске асырылуда. Жобаның міндеті – психикалық денсаулық саласындағы қызметтерге қолжетімділікті кеңейту және азаматтардың хабардарлығын арттыру.
Бұдан басқа, Қазақстанда Mental Health gap Action Programme (mhGAP) мамандандырылмаған Денсаулық сақтау ұйымдарында тәуелділікке байланысты көмек көрсету бойынша ДДҰ басшылығы енгізілуде. Денсаулық сақтау жүйесінің дәрігерлері мен психологтарын mhgap бағдарламасы бойынша оқыту ҚР психикалық денсаулық сақтау қызметін дамытудың 2023-2024 жылдарға арналған Жол картасына енгізілген.
Еске салсақ, мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Атырау облысы жұртшылығымен кездесуі кезінде есірткі және алкогольмен ел болып күресуге шақырған болатын.
""Біз бүкіл қоғам болып есірткіге қарсы табанды түрде күресуге тиіспіз. Бұл ұрпақтың денсаулығын сақтау үшін өте маңызды. Жастардың жат қылыққа бой алдыруына жол бермеуіміз керек. Қазір ересектердің ермегіне айналған электронды темекіге оқушылар да әуестеніп барады. Мұндай темекіні балалар дүкеннен еш кедергісіз сатып алады. Бұл – қауіпті жағдай. Бізде алкоголь өнімдерін 21 жасқа толмаған азаматтарға сатуға тыйым салынған. Бірақ, бұл талап іс жүзінде орындала бермейді. Құзырлы органдар бақылауды күшейтуі керек. Қоғамда энергетикалық сусындарды жастарға сатуға тыйым салу қажеттігі жиі айтылады. Үкімет бұл мәселені мұқият зерделеп, нақты шешім қабылдауы керек.  Мұхтар Әуезовтің ""Ел боламын десең, бесігіңді түзе"" деген сөзі бар. Біз ұрпақтың денсаулығын және тәрбиесін бүгін ойламасақ, ертең кеш болуы мүмкін"", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Оқи отырыңыз: Склероз, инсульт, маскүнемдік. Қандай науқастар Қазақстанда судья бола алмайды
2024 жылғы 8 шілдеді Мемлекет басшысы тиісті құжатқа қол қойып, елімізде жастарға энергетикалық сусындар сатуға тыйым салынды. Дәрігерлер мұның болашақ ұрпақ денсаулығы үшін аса маңызды қадам екенін атап өтті.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда ішімдікке тәуелді 90 мыңнан астам адам наркологиялық есепте тұр.,,2024-10-23T17:30:00+05:00
qazaq-xalqyn-zaqsy-koremiz-10-zyldyq-sayaxatqa-attangan-europalyq-blogerler-qazaqstan-turaly,informburo.kz,"""Қазақ халқын жақсы көреміз"". 10 жылдық саяхатқа аттанған еуропалық блогерлер Қазақстан туралы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-xalqyn-zaqsy-koremiz-10-zyldyq-sayaxatqa-attangan-europalyq-blogerler-qazaqstan-turaly,"Шетелдік саяхатшы жұп Силке мен Киран екі ай бойы Қазақстанның бірнеше өңірінде болып үлгерді. Олар барған жерлерінде барынша қарапайым адамдармен жолығып, сол елдің салт-дәстүрімен, тарихымен танысуды жөн санайды. Бұл жолы олардың сапары Дүниежүзілік көшпенділер ойындарымен тұспа-тұс келіп, ұлттық ойындар мен қазақ мәдениетіне қаныға түсті. Шығыс Қазақстанда өткен құсбегілер фестиваліне де куә болды.
Силке мен Киран саяхаттап қана қоймай, әр сапарын таспалап жүреді. YouTube арналарына жазылушылар саны 50 мыңға жуықтаған. Әр апта сайын шығатын влогтарын мыңдаған адам қарап, алған әсерін айтып жатады. Осы орайда Информбюро тілшісі саяхатшы жұппен сұхбаттасып, Қазақстан туралы, қазақ халқы туралы әсерін сұрап білді.
– Өздеріңіз туралы айтып өтсеңіздер. Қайдан келдіңіздер?
– Біз, Силке мен Киран 10 жылдық бал айы саяхатында жүрміз. Шотландия және Бельгияданбыз. Шотландияда үйленген соң бірге үш жылдан бері тоқтаусыз көптеген елді аралап жүрміз. Оңтүстік шығыс Азиядағы Шри-Ланка, Үндістан, Лаос, Малайзия, Сингапур, Индонезияда болдық.
– Он жыл бойы саяхаттау деген ой қалай туды?
– Үйленгеннен кейін он жыл бойы саяхаттау деген ой Силкенің басына келді. Біз үйленгенге дейін де көп уақыт бірге саяхаттадық. Би компаниясында жұмыс істеп жүргенде таныстық. Силкемен кездеспей тұрып ол жұмысты да, саяхатты да қатар алып жүрді. Кейін ол маған саяхаттағы оқиғаларын айтып берді. Сол кезде ортақ естеліктеріміз көп болуы үшін бірге саяхаттауымыз керек екенін түсіндім.
– Қазақстанға қалай жол түсті?
– Қазақстанға қыркүйек айында Дүниежүзілік көшпенділер ойындары басталар тұста келіп, жолымыз болып кетті. Қазақ салт-дәстүрі мен көшпенділер мәдениетіне қанық болдық. Көшпенділер ойындары Қазақстандағы саяхатымыздың тамаша бастамасы болды. Жолымызда сондай мейірімді жандарды кезіктірдік. Кейбірімен әлі күнге дейін хабарласып, көрісіп тұрамыз. Оларды дос қана емес, Қазақстандағы отбасымыз деп санаймыз. Қазақстандықтар бізді жылы қарсы алды. Сөзге тартып, жылы лебізін айтып, саяхатшы екенімізді білгенде бізге қызыға түсті.
Көкпар, мас-рестлинг, құсбегілік секілді өзге де көшпенділер ойындары туралы біз алғаш рет білдік және Қазақстанда өз көзімізбен куә болдық. Осындай да спорт түрлері бар екенін білмедік. Садақ ату секілді кейбір ұлттық спорт түрлерін өзіміз де байқап көріп, олар туралы терең зерттей бастадық.
– Қазақстанда Астанадан басқа тағы қай жерде болдыңыздар?
– Екі айда Астана, Бурабай, Өскемен, Қатонқарағай, Түркістан, Келінтөбе және Шымкентте болдық. Уақытымыз тығыз болғандықтан Шымкентті көріп үлгермедік. Қазақстанға тағы келгенде бұл қаланы асықпай аралаймыз деп үміттенеміз.
Әр жердің өзіндік ерекшелігі бар. Әрқайсы өзінше баурап алды. Қазақстанның шығысында, әсіресе Катонқарағайда бұрын-сонды көрмеген тұмса табиғатқа куә болдық. Досымыз Назеркенің туған жері Келінтөбе ауылында қонақ болып, керемет әсер алдық. Бұл сапар жүрегімізде мәңгі қалады.
– Қазақтар қандай халық екен?
– Қазақтар біз кездестірген ең қонақжай, құшағы кең халық екен. Адамдар үйінде қонақ қылып, ұлттық тағамдарынан дәм татқызып, қазақтың салт-дәстүрі туралы айтты. Қазақстанның әртүрлі өңірінде жүргенде жергілікті адамдардың үйінде тұрып, олардың күнделікті тіршілігімен таныстық. Адамдар ештеңе сұрамай-ақ құшағын ашып, төрден орын берді. Сондықтан осы сапарымызда Қазақстанда бұрыннан үйіміз бардай сезіндік.
– Саяхаттағанда аз ақша жұмсауға тырысасыздар. Бұл қиын емес пе?
– Аз ақшамен саяхаттау кейде қиынға соғады. Әсіресе, Қазақстан – біз болған ең қымбат елдердің бірі. Десе де жолымызда көп жақсы адамдар кезігіп, көмегін аямады. Қазақстанда екі ай жүрдік. Сол уақытта біз жергілікті тұрғындардың үйінде тұрдық. Бірге саяхаттадық, бір дастарханнан дәм таттық. Кейде бір жерден екінші жерге автостоппен жетіп алдық. Қазақстанның табиғаты мен халқын жақсы көреміз және бұл баға жетпес байлық деп ойлаймыз.
– YouTube желісінде саяхат туралы арналарыңыз бар. Саяхаттай жүріп влог түсіру қажытпай ма?
– YouTube арнамыз SilkyRonTheRoad деп аталады. Біз шытырманға толы саяхатымызды камераға түсіріп, көрерменге қаз қалпында жеткізуге тырысамыз. Екеуіміз де табиғатты жақсы көреміз. Сондықтан табиғатты көп түсіреміз. Оған қоса саяхаттап жүрген жерімізде ауылдарға барып, ауыл тынысын, тұрмыс-тіршілігін өзіміз көріп қана қоймай, көрерменге көрсетуге асығамыз.
Иә, саяхаттай жүріп влог түсіру оңай емес. Бәрін түсіріп алу үшін көп күш қажет, әрі арқалап жүрген құралдарымыз өте ауыр. Соған қарамастан, жасап жүрген жұмысымыз бізді бақытты етеді. Бекер емес екенін білеміз.
– Қазақстан туралы он шақты видео жариялаған екенсіздер. Көрермендер қалай қабылдап жатыр? Қандай пікірлер естіп жатсыздар?
– Қазақ халқы влогтарымызды ұнатып, жақсы сөздер жазып жатыр. Бұл елде видеомызды үзбей қарайтын, қолдайтын тамаша орта пайда болды. Адамдар біздің энергиямыз бен бір-бірімізге деген махаббатымыз туралы, кездестірген адамдарға деген сүйіспеншілігіміз туралы көп жазады. Сапарымызда таспалаған видеолардың сапасын айта келе, Қазақстанды танып қана қоймай, өзгелерге танытып жатқанымызға алғысын айтады. Пікірлерді оқыған сайын өзімізді мақтан тұтамыз. Жақында мына пікір көзімізге оттай басылды:
""Сәлем, достар! Discovery Channel немесе Lonley Planet жеңілгенін мойындауы керек деп ойлаймын! Контент сапасы технология тұрғысынан ғана емес, мазмұны жағынан да олардан асып түседі. Ең құндысы – адамдардың өмірін сол қалпында көре аласыздар және оны көрерменге жеткізе білесіздер. Сіздерді әрдайым Қазақстанда күтеміз!"" – деп жазды.
– Ел-жер аралап, әртүрлі адамдармен кездесіп, қызық сәттерді бастан кешіп жүрген саяхатшы ретінде өмірден не түйдіңіздер?
– Саяхаттай жүріп көп нәрсе үйрендік, ойға тоқыдық. Бірақ, ең маңызды түйген дүниеміз ол – бақытты болу үшін көп нәрсе қажет емес екен. Шағын ауылдарға барып, барға қанағат дейтін, өмірге риза адамдармен көп уақыт өткіздік.
Ең бастысы – өміріңіздегі адамдар және сол адамдармен өткізген уақыт, естеліктер дер едім.
– Саяхаттауға жүрексінетін адамдарға қандай ақыл-кеңес бересіздер?
– Бұл барлық адамның қолынан келеді. Әлем деген сондай әдемі ғой. Мұнда көзбен көретін де, бастан өткеретін де нәрсе көп. Әлемнің қаншама жерінде тамаша жандарды жолықтырып, олардан талай жақсылық көрдік. Әлемді тани түсуге шабыт беретін де – мейірімді адамдар. Бұл дүниеде жаман адамдарға қарағанда жақсы адамдар көбірек. Қорықпаңыз. Жолыңызда жақсы адамдар жолығары сөзсіз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Силке мен Киран үйленбей тұрып Шотландияны жарты жыл жаяу аралаған. 2021 жылы үйленген соң он жылдық саяхатқа аттанған.,,2024-11-12T15:30:00+05:00
zambyl-oblysynyn-birnese-auylynda-4-zyldan-beri-qylmys-tirkelmegen-bugan-isimdiktin-qatysy-qandai,informburo.kz,Жамбыл облысының бірнеше ауылында 4 жылдан бері қылмыс тіркелмеген. Бұған ішімдіктің қатысы қандай,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zambyl-oblysynyn-birnese-auylynda-4-zyldan-beri-qylmys-tirkelmegen-bugan-isimdiktin-qatysy-qandai,"Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша 2024 жылдың II тоқсанында елдегі үй шаруашылықтары спирттік ішімдіктерге орта есеппен 5,5 мың теңге жұмсаған. Бұл 2023 жылдың II тоқсанымен салыстырғанда 8,1 пайызға көп.
Ел бойынша алкогольге бәрінен көп Шығыс Қазақстан облысы тұрғындары ақша жұмсаған – 9,5 мың теңге , ал жылдық өсім құндық мәнде 14,8 пайызды құрады. Осының негізінде Шығыс Қазақстан облысы еліміздің ең көп ішетін өңірі болып танылды. Мұнымен қатар ішімдік пен темекі өнімдерінен түбегейлі бас тартып, салауатты өмір салтын ұстануды жөн көрген ауылдар қатары да көбейіп келеді. Солардың бірі – Жамбыл облысы Сарысу ауданына қарасты ауылдар. Полиция қызметкерлері мен тұрғындардың айтуынша, ауылда зиянды заттардың сатылымы тоқтатылғалы қылмыс пен отбасылардағы зорлық-зомбылық тоқтаған. Ал мұндай бастаманы ауыл ақсақалдары мен мешіт имамдары көтерген.
Сарысу аудандық полиция бөлімі басшысының орынбасары Қанат Нарбеков ішімдіктен бас тартудың қандай оң нәтижелер алып келгенін айтты.
""Расымен де, бұл ауылда алкогольдік өнімдер сатуға тыйым салынған. Тіпті, сауда орындарынан темекі өнімдерін табу қиын. Ауыл белсенділері, учаскелік инспектор және ауыл ақсақалдарының араласуымен жалпы алкогольдік өнімдер сатуға тыйым салынған. Бұл маскүнемдік пен әртүрлі қылмыс түрін алдын алуға бағытталған жұмыстар үшін өте көп көмегін тигізіп отыр. Біздің байқағанымыз – ауыл ақсақалдары да, учаскелік инспекторлар да қандай іс бастаса да, бір-бірімен ақылдасып отырып бір шешімін табады. Елдімекен болғандықтан әртүрлі дау-дамайдан бастап, ұрыс-керіс, ағайынның араздығын шешіп, тіпті ажырасамыз деген екі жасты бір-бірімен өзара табыстырып жатады. Ауыл үшін бұл үлкен бастама және өсіп келе жатқан ұрпақ үшін үлкен өнеге. Осы шараның барлығы жастарымыздың алкоголь өнімінен бойын аулақ ұстауы үшін үлкен бір септігін тигізіп жатыр. Жалпы бұдан өзге тұрмыстық зорлық-зомбылық секілді заң бұзушылықтар да жоқ. Осы орайда отбасылық қарым-қатынастарға қатысты құқық бұзушылықтардың басты себебі ішімдік екеніне көзіміз жетті"", – деді Сарысу аудандық полиция бөлімі басшысының орынбасары Қанат Нарбеков.
Оқи отырыңыз: Психолог: Балаңыз маскүнем болмасын десеңіз, жастайынан спортқа беріңіз
Сарысу аудандық полиция бөлімінің басшысы Болат Айтжанов төрт жыл бұрын ішімдіктен түбегейлі бас тартқан ауылдық округтің жай-күйіне тоқталды. Айтуынша, соңғы төрт жылда ешбір қылмыс тіркелмеген.
""Біздің Сарысу ауданында Жаңаарық ауылдық округі бар. Осы округ төрт жылдан бері алкогольдік өнімдерді тұтынудан бас тартып келеді. Дүкендерде ешқандай ішімдік түрі сатылмайды. Соның салдарынан соңғы төрт жыл ішінде ешқандай қылмыс болмады. Учаскелік инспектор төрт жыл көлемінде сол ауылда жұмыс атқарып келеді. Ауыл халқымен тығыз байланыста, қиындықтарын шешуге көмектеседі. Сондай-ақ керісінше ауыл ақсақалдары, мешіт имамдарымен бірге күнделікті жұмыс атқарып келеді"", – деді Сарысу АПБ басшысы Болат Айтжанов.
Жамбыл облысы Сарысу ауданы Жаңаарық ауылдық округі әкімі Қуандық Алдабергенов құрылысы жаңа басталып жатқан дүкендердің де түсіндіру жұмыстарынан кейін алкоголь өнімдерін сатудан бас тартқанын айтты.
""Жаңаарық ауылдық округіне екі ауыл қарайды. Олар – Сыздықбаев ауылы мен Ақтоғай елді мекені. Біздің округте төрт дүкен бар. Олардың екеуі Ақтоғай ауылында, қалған екеуі Сыздықбаев ауылында орналасқан. Ауылдарымыздың азаматтары, мешіт имамдары барлығы өзара бастама көтеріп, кейін ауылдағы дүкен иелерімен ішімдік сатпау туралы келісімге келді"", – деді әкім.
Оқи отырыңыз: ""Көп балалы ананың пара бергені қынжылтты"". Жемқорды ұстап берген мемлекеттік қызметкердің әңгімесі
Қуандық Алдабергеновтың айтуынша, бұл өзгерісті кәсіпкерлер де, ауыл тұрғындары да – барлығы бірауыздан қолдаған.
""Бүгінгі таңда біздің дүкендерде алкоголь өнімдері мүлдем сатылмайды. Ауылымызда тағы бір үлкен дүкеннің құрылысы басталып жатыр. Дүкен иесімен алдын ала кездесіп, ішімдік сатпауға қатысты түсіндіру жұмыстарын жүргіздік. Ол кісі де біздің бастамамызды бірден қолдады. Алкоголь өнімдерін сатпауға бағытталған жобамыз арқылы елдімекендегі құқықбүзушылықтар мен әртүрлі қылмыстың алдын алып отырмыз. Соңғы жылдары округте бірде-бір қылмыс тіркелмеді. Тұрғындардың барлығы тәртіп сақтайды, саяси ахуалымыз да жақсы. Елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту үшін мемлекет барлық тараптан қолдау көрсетіп отыр. Сондай-ақ, елдімекенде қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету мақсатында ауылдық учаскелік инспектордың ұсынысымен Ақтоғай ауылына да, Сыздықбаев ауылына да бейнебақылау камерасын орнаттық. Облыстық маңызы бар жол бойына да, қос ауылдың кіре берісі мен шыға берісіне де камера орнатылды. Қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге осы камералардың пайдасы мол"", – деді әкім Қуандық Алдабергенов.
Кәсіпкер Райхан ханым бүгінгі күні ішімдік пен темекі өнімдерін тек жол-жөнекей өтіп бара жатқан азаматтардың сұрайтынын айтады. Ал ауыл тұрғындары дүкендердің зиянды заттар сатпайтынын жақсы біледі.
""Осы ауылда біраз жылдан бері кәсіппен айналысып келемін. Дүкенімде адамның денсаулығына зиян тигізетін заттар сатылмайды. Яғни темекі, арақ атаулысы мүлдем жоқ. Ауыл жұрты өте тыныш. Дүкен үлкен жолдың жиегінде орналасқандықтан, сырттан өтіп бара жатқандар тоқтап ішімдік, темекі сұрап жататын кездер болады. Бізде сатылмайтынын айтып қайтарамын"", – деді дүкен иесі Райхан.
Оқи отырыңыз: Дәрігер: Энергетиктер семіздікке шалдықтырып, жүрек тоқтауына алып келеді
Ал Шығыс Қазақстан облысында керісінше ішімдікқұмар азаматтар саны өскен. Психолог мамандар мұны әлеуметтік-тұрмыстық жағдайдың төмендігі және жан жарасының болуымен байланыстырады.
Тек осы көрсеткішке қарап – алкогольді сатып алу – Шығыс Қазақстан тұрғындары арасында алкоголизмнің таралу дәрежесін бағалауға болмайды. Бірақ облыстық наркологиялық диспансердің деректері бойынша 2020 жылы ""алкоголизм"" диагнозы қойылған наркологтың есебінде 15 мыңнан астам адам болған (облыс халқының саны 2024 жылғы 1 тамыздағы жағдай бойынша 725,7 мың адамды құрайды). Айта кетейік, бүкіл Қазақстанда алкоголизммен ауыратын 91 мыңға жуық азамат есепте тұр. Жылдан жылға бұл көрсеткіш аса өзгермейді: 2021 жылы – 91 725 адам, 2022 жылы – 90 763 науқас.
2021 жылы Шығыс Қазақстан облысында мас күйінде жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтар саны бойынша көшбасшы атанды – 1,1 мың адам. Ал 2023 жылы бұл көрсеткіш бойынша көшбасшылық Астанаға өтті. Мұнда мас күйінде 220 адам қылмыс жасаған. Бұл ретте ШҚО 217 құқық бұзушымен екінші орынды иеленді.
2024 жылдың алты айында 12 мыңға жуық мас жүргізуші жауапқа тартылды, оның ішінде 362 бұзушы – Шығыс Қазақстан облысының тұрғындары.
Тағы бір көрсеткіш ретінде аймақтағы медициналық айықтырғыштардың жұмысы мен толымдылығын қарастыруға болады. Мәселен, Өскеменде бір ғана бейімдеу және детоксикация орталығы бар. Ол 20 адамға арналған. Бірақ күніне 80-90 адам жеткізіледі. Ал 2023 жылы жергілікті полиция қызметкерлері 10 мыңға жуық адамды жеткізді. Осыған байланысты қалада 100 адамға арналған тағы бір медициналық айықтырғыш құру ұсынылады.
Оқи отырыңыз: Психолог: Есірткімен күресте ең тиімдісі – оның алдын алу
Осылайша, қауіпті дозаларда Қазақстандықтардың 7,6 пайызы алкоголь ішеді. Өңірлік бөліністе көшбасшылар Ақтөбе (20,9%) және Қостанай (19,6%) облыстары болып отыр. Алматы орташа республикалық көрсеткіштен едәуір асып түседі (15,5%). Қауіпті дозаларда алкогольді тұтынудың салыстырмалы түрде төмен таралуы Батыс Қазақстан (2,3%), Қызылорда (2,9%) және Шығыс Қазақстан (3,0%) облыстарында тіркелді. Маңғыстау облысы мен Шымкентте ең төмен көрсеткіштер байқалды – тиісінше 0,8 және 1,0%.
Бұл ретте салауатты өмір салтын ұстанатын ШҚО тұрғындарының үлесі 23,4 пайызды құрайды. Бұл көрсеткіш орташа республикалық мәннен 23,2 пайызға сәл асады.
Шығыс Қазақстанның практикалық психологы Мария Лилисон атап өткендей, ""аймақты алкогольді тұтынатын халық саны бойынша көшбасшы деп атау үшін тек алкогольді сатып алу көрсеткішіне ғана емес, тереңірек зерттеу жүргізу қажет"". Дегенмен, аймақтың тұрғындар арасында алкогольдің белгілі бір дәрежеде танымал болуы мүмкін ерекшеліктері бар. Сарапшының айтуынша, адамдар алкогольді ми мен жүйке жүйесі ауырсынуды басатын дәрі ретінде қабылдайды.
Психолог Жанар Оспан да алкогольді көптеген адамның жан-жарасын жеңілдету үшін қолданатынын айтады.
""Бұл мәлімдеменің бір бөлігі шындық, өйткені алкоголь ауырсынуды азайтады. Қандағы белгілі бір концентрацияда алкоголь эфирге немесе хлороформға ұқсас анестетикалық әсерге ие. Бұған жүйке жүйесінің тежелуі арқылы қол жеткізіледі – этанол импульстарды бір жүйке жасушасынан екіншісіне беру процесіне араласады. Нәтижесінде зардап шеккен органның ауырсыну сезімі туралы сигнал миға толық немесе ішінара жетпей қалады. Алкогольдің мұндай әсерін байқамай қалу мүмкін емес. Ежелгі замандарда, химиялық анальгетиктер ойлап табылғанға дейін, анестезия ретінде әртүрлі әдістер қолданылған. Алкогольден басқа есірткі заттары – кокаин, апиын қолданылды. ХХ ғасырда соғыс болып жатқан кезде барлық жаралы сарбаздарға дәрі-дәрмек жетпей қалған кезде оларға алкоголь беретін болған. Қазір алкогольді ішімдіктерді төтенше жағдайларда ауырсынуды жеңілдету үшін қолдануға рұқсат етіледі – қалыпты медициналық көмек көрсету мүмкін болмаған жағдайда, мысалы, экспедицияларда ауыр жарақат алған кезде. Алайда оны үй жағдайында ""емдеуге арналған"" анестетик ретінде қолдануға болмайды. Дәрігерлердің айтуынша, оның ешқандай емдік пайдасы жоқ және кей жағдайда керісінше ауруды одан бетер өршітіп жіберуі мүмкін. Мысалы, асқазан жарасы мен әртүрлі асқазан ауруына шалдыққан азаматтарға мүлдем ішімдік ішуге болмайды. Қан кету, жараның жарылуы, өлім секілді қауіпті салдарға әкелуі мүмкін"", – деді Жанар Оспан.
Психологтың айтуынша, соңғы зерттеулер маскүнем азаматтардың балаларының ішімдікқұмар болу қаупі басқаларға қарағанда 4-6 есе жоғары болады. Осы орайда ол ата-аналарды салауатты өмір салтын ұстану арқылы балаларын сақтандыруға шақырды.
Кез келген адам өмірінің қиын сәтінде ішімдікқұмар болып кетуі мүмкін. Алайда, зерттеулер көрсеткендей, маскүнем балалар үшін алкогольге тәуелділіктің пайда болу қаупі алкогольсіз балаларға қарағанда 4-6 есе жоғары.
Оқи отырыңыз: Алматы облысындағы екі ауылда кәсіпкерлер алкоголь сатудан бас тартып, қылмыс мүлдем азайған
""Маскүнемдердің үштен екі бөлігі ер адамдар. Зерттеулер ішімдікқұмарлықтың депрессияға шалдығудың бір көрінісі екенін көрсетіп отыр. Көптеген маскүнемдер бала күні пайда болған эмоциялық проблемасын шеше алмағандықтан, ересек шақта ішімдікқұмар болады. Әдетте бұл әкесін немесе шешесін жоғалтумен тікелей байланысты.
Ары қарай маман ішімдіктен бас тартуға көмектесетін бірнеше кеңес ұсынды:
""Тұтынуды бақылау мақсаттарын қою кезінде оларды нақты, оңай өлшенетін, қол жеткізуге болатын, шынайы етуге тырысыңыз және оларды орындау мерзімдерін белгілеңіз. Осылайша сіздің алға қойған мақсаттарыңызға жету ықтималдығыңыз жоғары болады"", – деп қосты психолог.
Анықтама
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ауыл тұрғындары мен полицейлер ішімдік пен темекіден бас тартудың пайдасы туралы әңгімеледі.,,2024-10-29T16:30:00+05:00
zana-uaqyt-beldeuinin-densaulyqqa-aseri-endokrinolog-kardiolog-psixolog-zane-nutriciolog-pikiri,informburo.kz,"Жаңа уақыт белдеуінің денсаулыққа әсері: Эндокринолог, кардиолог, психолог және нутрициолог пікірі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zana-uaqyt-beldeuinin-densaulyqqa-aseri-endokrinolog-kardiolog-psixolog-zane-nutriciolog-pikiri,"Үкіметтің ""Қазақстан Республикасының аумағында уақытты есептеу тәртібі туралы"" Қаулысына сәйкес 1 наурыз сағат 00:00-ден бастап елдің бүкіл аумағында бірыңғай сағаттық белдеу белгіленді. Жаңа уақыт белдеуіне көшкелі қазақстандықтардың пікірі әртүрлі болып жатыр. Бірі денсаулығына оң өзгеріс әкелгенін айтса, енді екіншілері қараңғының ерте түсетініне және ұйқысыздыққа шағымданды. Ал үшіншілері ыңғайыссыздық сезінсе де, өзгеріске үйренісуге дайын. Осы орайда эндокринолог, кардиолог, нутрициолог және психолог маманнан аталған өзгерістерге байланысты ағзада қандай процестер жүріп жатқанын және күзбен қатар келген жағымсыздық сезімінен арылуға не көмектесетінін сұрадық.
Жаңа уақыт белдеуіне бейімделе алмауды ""Jet-lag синдромы"" деп атайды. Әуе кемелерін пайдаланып саяхаттау мен уақыт белдеуінің ауысуы қатар жүретін ұғымдар болғандықтан, осылай аталады. Дәлірек ""Jet-lag синдромы"" дегеніміз – бірнеше уақыт белдеуін басып ұшқаннан кейін дененің бейімделе алмауынан туындайтын циркадтық ырғақ бұзылысы. Бұл синдромға шалдыққан кезде адам мазасызданып, түнімен ұйықтай алмайды, ал күндіз керісінше маужырап, зейінін шоғырландыра алмайды және көңіл-күйі нашарлайды.
Медицинада полисомнография және актиграфия әдісінің көмегімен диагностика жасайды, оның негізінде бақылау процесі барысында адам ұйықтай береді. Синдромнан арылуға көп жағдайда әдеттегі режимді сақтау, мелатонин препараты мен ұйықтатын дәрілер ішу көмектеседі. Атауы айтып тұрғандай синдромды қоздыратын басты этиофактор – уақыт белдеуін шамадан тыс жылдам өзгертетін әуе саяхаты. Синдромның қозуы үшін екіден астам уақыт белдеуін өткерудің өзі жеткілікті.
Синдромның асқыну-асқынбауы тікелей ұшу бағытымен байланысты. Батысқа саяхат кеш ұйықтаумен байланысты болғандықтан, синдромды оңай өткеруге болады. Ал Шығысқа саяхат ерте жатып, ерте оянуды меңзейтіндіктен, мұнда бейімделу қиынырақ. Зерттеушілер синдромның ұзақтығы мен ұшу бағытының және кесіп өткен белдеулер санының арасындағы тығыз байланысты анықтады: шығыс бағыттағы әрбір уақыт белдеуі – 1 күн, батыс бағытта – 1,5 күн бейімделуді қажет етеді.
Оқи отырыңыз: Қан қысымы аса жоғары болса, қандай тамақ ішкен дұрыс? Нутрициологтардан кеңес
Көбіне бұл синдромға жиі ұшақпен ұшатын ұшқыштар, стюардессалар, дипломаттар, бизнесмендер, менеджерлер, аудармашылар, жиі іссапарларға шығатын қалған мамандық иелері шалдығады. Дәрігерлердің айтуынша, бұл синдромның жеңіл түрі Қазақстан секілді уақыт белдеуі ауысқан елдерде де байқалады.
Жоғары санаттағы эндокринолог дәрігер, диетолог және генетик Шолпан Есламғалиева күзгі уақытта міндетті түрде анализ тапсырып, толық тексеруден өтуге кеңес береді. Дәрігердің айтуынша, ауа температурасының өзгеруі, әртүрлі вирустардың көбеюі қалқанша безіне кері әсерін тигізеді.
""Күзде әсіресе балалар мен жасөспірімдер жабық кеңістікте 5-6 сағат қозғалыссыз отыруы мүмкін. Осының салдарынан ағзада гиповитаминоз процесі басталады. Оның үстіне Қазақстанның көптеген өңірінде жаздың өзінде көкөніс жей бермейді. Менің өмірлік мақсаттарымның бірі – балалардың ағзасына жетіспейтін элементтерді зерттеп тауып, оларға керектіні ұсыну. Зерттеулер көрсетіп отырғандай, қазір Қазақстанда балалардың 99 пайызына йод жетіспейді. Қуанышымызға орай, қазір сатылымда йодтың арзан түрі де бар. Бастысы ішетін дозаны дұрыс таңдау. Йод жеткілікті болған кезде қалқанша безі жақсы жұмыс істейді. Ал қалқанша безі дұрыс жұмыс істеген жерде қалған эндокрин ағзалар өз қызметін мінсіз атқарады"", – деді Шолпан Есламғалиева.
Ары қарай эндокринолог әсіресе уақыт белдеуі ауысып, гормондарға салмақ түсіп, адам өзін жайсыз сезінген уақытта физикалық белсенділіктің, белгілі бір спорт түрімен хобби ретінде айналысудың маңызды екенін айтады. Басты шарт – ұнамайтын немесе ауыр хоббимен, спортпен айналысып өзіңді жабықтырып алмау. Керісінше өзіңе ұнайтын істі тапқанша ""аз-аздан әрқайсысынан дәм тату"".
Оқи отырыңыз: Қарбыздан уланбау үшін не істеу қажет? Дәрігер кеңесі
""Қазір ""Ешнәрсе істегім келмейді, зауқым жоқ"" деген сөздерді жиі естуге болады. Осындайда ""әртүрлілік"" көп көмектеседі. Елде бір абонемент сатып алып, бірнеше спорт түрімен айналысып көруге мүмкіндік беретін қосымшалар бар. Ішінде 10 спорттың бірі міндетті түрде көңілден шығуы мүмкін. Күнде жаттығу залына өзіңізді сүйреп барудың орнына тауға шығып серуендеп, спорттың жеңіл түрімен айналысып, жаңа бір жерде тамақтануыңызға болады. Мұнымен қатар, жеңіл дофаминдер арқылы әдеттер қалыптастырудың пайдасы мол. Мысалы, шетелде жұмыста бөлек демалатын, спортпен айналысатын бөлме бар. Оятқышты қойып-қойып арасында міндетті түрде осы екі бөлмеге барып физикалық белсенділікпен айналысуыға болады. Бұл техниканы үй жинауға қатысты да қолдануға болады. Таңертең және кешке тура 15 минут үй жинап тұрсаңыз, айналаңыздың барлығы тап-таза болып шығады. Бір жағынан зерікпейсіз, екінші жағынан айналаңыз таза болады"", – деді Шолпан Есламғалиева.
Мұнымен қатар, жоғары санаттағы дәрігер Шолпан Есламғалиева дамуы тежелген балаларға және зейінді шоғырландыра алмайтын, есте сақтау қабілеті нашар ересектерге нейрофизиологиялық жаттығулармен айналысуға кеңес берді. Мұндай жаттығулар көптеген ақыл-еспен байланысты аурулардың алдын алып қана қоймай, күзгі күйзелістен арылуға көмектеседі.
""Күздегі көңіл-күйдің төмен болуынан, жайсыздық сезімінен арылуға нейрофизиологиялық жаттығулар көмектеседі. Жүйке жүйесін тыныштандыратын жаттығулар бар. Мұндай жаттығулар негізінен назарды мидың шаршап тұрған бөлігінен демалып тұрған бөлігіне қарай аударады. Бұрын біз nervus vagus туралы көп ешнәрсе білмедік. Себебі үйдің жұмысы біз үшін физикалық белсенділікпен пара-пар болды. Ал қазір өзімізді өзіміз белсенді етуіміз керек болып тұр. Гормондардың жұмысын жақсарту үшін оған қалқанша безі арқылы барамыз ба, өт арқылы барамыз ба соны түсініп алу қажет. Ал мұның алдында дененің ісінуімен жұмыс істеу қажет. Ісінуді емдеген соң қажет дәрумендер ішіп, денсаулықты жақсартып алуға болады. Егер ағза ісініп тұрса, ешқандай дәрумен дұрыс сіңбейді. Тіпті, темір секілді қоспалар жағдайды ушықтырып жіберуі мүмкін"", – деді дәрігер.
№2 қалалық емхананың эндокринолог дәрігері Айгүл Әметханның айтуынша, уақыт белдеуі ауысқан кезде адамның басы ауырып, тәбеті қашады, ашуланшақ болып, басы айналады, мазасызданып, асқазаны ауырады. Әсіресе бастапқы уақытта көңіл-күй жиі өзгеруі мүмкін. Мұнымен қатар жиі саяхаттап, әртүрлі уақыт белдеуін өткеретіндерде депрессия мен артық салмақ пайда болуы мүмкін.
Оқи отырыңыз: Арзан әуе билеттерін қалай іздеп табуға болады
""Кез келген елде уақыт белдеуінің ауысатыны туралы алдын ала хабарлайды. Сол үшін керекті ритмге күнделікті бірнеше минут айырмашылықпен үйренісе беруге болады. Ал егер саяхаттайтын болсаңыз, көбірек су ішіп, ұшаққа отырмас бұрын тамақ жеген абзал. Алкоголь мен кофе ұйқыға кері әсер ететіндіктен, олардан мүлдем бас тартқан жөн. Себебі, олар ұшаққа отырғанда жүйке жүйесін қоздырады немесе қызметін бұзады. Үшіншіден – дәрігермен кеңесіп, ұйқысыздықтан арылтатын препарат ішу. Кейін уақыт белдеуінің ауысуы ағзаға теріс әсерін тигізбегенін қаласаңыз, тамақтану уақытын жаңа белдеуге сәйкес өзгертіңіз. Рационда ақуыздар көбірек болуы керек"", – деді Айгүл Әметхан.
Эндокринолог Айгүл Әметханның айтуынша, клиникалық тәжірибеде уақыт белдеуінің жиі ауысуымен байланысты ұйқысыздық ауырлық дәрежесіне қарай бөлінеді. Ұйқысыздық және гиперсомнияның (ұйқышылдық) ауырлығына, жұмыс қабілеттілігінің нашарлау дәрежесіне және кәсіби қызметтегі қиындықтарға байланысты жеңіл, орташа және ауыр деп бөлінеді. Курстың ерекшеліктеріне сәйкес бұл синдром 3 негізгі формаға жіктеледі:
№2 қалалық емхананың жоғары санаттағы дәрігері Динара Альжанова уақыт белдеуін ауыстырумен байланысты ағзада туындайтын белгілерге тоқталды.
""Jet-lag синдромынан арылуға терапевт, кардиолог, невропатолог, сомнолог және психолог мамандар жақсы көмектеседі. Себебі ағзадағы ақаулар бір-бірімен тікелей байланысты. Әдетте ұйқы кезінде полисомнографиялық зерттеу жүргізіледі, бұл оның тиімділігін бағалауға, бұзылуларды анықтауға және сомнологиялық бұзылулардың дифференциалды диагностикасын жүргізуге мүмкіндік береді. Әдетте уақыт белдеуі ауысқан кезде ұйқы сапасы 10% төмендеп, микро-оянулар болады. Ұйықтау-ояну ырғағын бақылау науқастың білегіне бекітілген құрылғы арқылы бірнеше күн бойы жүргізіледі. Актиграфия циркадиялық ырғақтың бұзылуын анықтай алады. Біз өз кезегімізде жүрекке салмақ түсіріп тұрған факторлардан арылуға, емдеуге көмектесеміз"", – деді Динара Альжанова.
Оқи отырыңыз: ""Бақытты жандарға қанша уақыт ұйықтайтыны маңызды емес"". Психолог ұйқысыздық туралы
Эндокринолог Айгүл Әметханның айтуынша, диагноз байқалған клиникалық синдром психикалық немесе физикалық аурудың салдары болмаған жағдайда белгіленеді. Емдік шаралар жаңа уақыт белдеуіне бейімделуге және белгілерді азайтуға мүмкіндік береді.
Негізінен ұсынылатын емдеу әдістері:
Жоғары санаттағы дәрігері Динара Альжанованың айтуынша, уақыт белдеуінің ауысуымен байланысты туындайтын синдром көп жағдайда өзінен-өзі емделеді. Ал кәсіби қызметіне байланысты жиі уақыт ауыстыратындар ұйқысыздықтың созылмалы, ауыр түріне шалдығуы мүмкін.
""Уақыт белдеуінің кенеттен өзгеруі ағзаны күйзеліске шалдықтырып, бұл өз кезегінде жүрек-қан тамырлары жүйесіне кері әсерін тигізеді. Әсіресе жүрегі бұрыннан ауыратын адамдарға зиян тигізуі мүмкін. Әдеттегі ырғақтың өзгеруі қан қысымының жоғарылауына және жүректің жиі соғуына алып келеді. Осы орайда физикалық белсенділік өте жақсы көмектеседі, ол жүрек қағысын қалпына келтіреді. Сондай-ақ, медитация мен тыныс алу практикалары өте пайдалы. Жарық терапиясы, табиғи жарық ағзаның жаңа уақыт белдеуіне бейімделуін жылдамдатады. Ұйықтар алдында кофе ішу, асқазанға ауыр түсетін тамақ жеу және компьютерлік ойындардан аулақ болыңыз"", – деп кеңес берді маман.
Психоаналитик Жанар Оспанова релаксация әдістері, тыныс алу техникасы және медитацияны меңгеруге кеңес береді. Ұйқысыздықтан арылу үшін жүйке-жүйесін тынышталдырғаннан артық ем жоқ.
""ХХІ ғасыр технология заманы болғандықтан, гаджет ""ананың"" рөлін атқарады десек те болады. Дегенмен ұйықтар алдында 2-3 сағат бұрын көк түс бөліп шығаратын техника, гаджеттерден аулақ болсаңыз, ұйқы сапасын жақсартасыз. Ұйқысыздықтың астарында жүректі мазалаған бір түйін болады. Осы түйінді тарқатумен де жұмыс істеу керек"", – деп кеңес берді психолог.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Медицина саласының түрлі мамандарынан уақыт белдеуінің ауысуы денсаулыққа қалай әсер еткенін сұрадық.,,2024-11-13T15:30:00+05:00
zasandy-intellekt-adamzatqa-qauip-tondire-me,informburo.kz,Жасанды интеллект адамзатқа қауіп төндіре ме,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zasandy-intellekt-adamzatqa-qauip-tondire-me,"ChatGPT пайда болғалы жасанды интеллект көз ілеспес жылдамдықпен дамып жатыр. Чат-бот көмегімен әп сәтте мақала, дипломдық жұмыс жазуға болады. Ол адамның орнына есеп шешіп, код жазып, тестке жауап береді. Өзі бірнеше тілде еркін сөйлейді. Одан бөлек сурет салатын, видео жасайтын, видеодағы адамды кез келген тілде сөйлетіп беретін сервистер бар. Жасанды интеллект
Осы орайда Информбюро порталы жасанды интеллект тарихын, оның қалай жұмыс істейтінің және адамзатқа қатері бар ма, әлде жоқ па деген сұрақтарға жауап береді.
XIX ғасырдың жартысынан бері ғалымдар адамның санасы сияқты әртүрлі функцияларды басқара алатын күрделі механизмді жасанды жолмен жасауға тырысып келеді. Әзірге адам санасының аналогы жасала қоймаса да, ғылымда ""жасанды интеллект"" деген термин пайда болды.
1956 жылы Джон Маккарти есімді америкалық бағдарламашы АҚШ-тың Дартмут колледжінде өткен ғылыми конференцияда ""жасанды интеллект"" сөзін алғаш рет қолданып, осы терминнің авторы атанды. Ол компьютерлік бағдарламалаудағы ең алғашқы тілдердің бірі Лисптің негізін салған. Джон Маккарти зейнетке шыққанда жасанды интеллектінің дамуына қосқан үлесі үшін Тюринг сыйлығына ие болды. Маккартиді жасанды интеллектің ""атасы"" деп те атайды. Алайда жасанды интеллект Джон Маккартиге дейін де қолданылған. Тек бұл терминмен аталмаған. Мысалы, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ағылшын математигі Алан Тюринг немістің құпия ақпаратын бұзып, оны шифрдан шығаратын машина құрастырады. Ол немістердің Энигма аппаратының кодын бұзып, мыңдаған адамның өмірін сақтап қалады. Соғыстан кейін Тюринг алгоритмді талдаумен айналысып, 1950 жылы компьютер интеллектінің деңгейін анықтайтын тест әдісін жасап шығарады. Тюринг тесті күнге дейін қолданылады.
Аналитикалық есептеу машинасын құрастырған ағылшын математигі Чарлз Бэббидж тарихта ""компьютер атасы"" деп қалса да, жасанды интеллект көмегімен жұмыс істейтін алғашқы компьютерді Алан Тюринг құрастырған.
Оқи отырыңыз: ChatGPT: Жасанды интеллект адам еңбегін алмастыра ала ма?
1960 жылдары жасанды интеллект зерттеушілері қарапайым алгоритмдер мен ережелер негізінде жұмыс істейтін алғашқы бағдарламаларды жасап шығарды. Мысалы, 1965 жылы ғалым Джозеф Вейценбаум ELIZA деп аталатын, адамның сөздерін қайталау арқылы онымен диалог жүргізетін бағдарлама жасады. Одан кейін зерттеушілер қиындықтарға тап болып, көптеген жоба тоқтап қалды. 1990 жылдары машиналық оқыту мен нейрондық желілердің алғашқы модельдері зерттеле бастады. 1997 жылы IBM компаниясының Deep Blue компьютері әлемдік шахмат чемпионы Гарри Каспаровты жеңіп, жасанды интеллект алға шықты.
XIX ғасырда жасанды интеллект қарыштап дамыды. 2000 жылдары есептеу техникасы мен деректер қолжетімді бола түсті. Бұл жасанды интеллектің жаңа деңгейге көтерілуіне ықпал етті.
2010-жылдары терең нейрондық желілер мен үлкен деректер технологиялары кеңінен қолданылып, жасанды интеллект жаңа мүмкіндіктерге ие болды. 2012 жылы Google Brain командасы бейнелерден мысықтарды анықтайтын терең оқыту моделін жасап шығарды. Сонымен қатар, осы жылдары NLP (табиғи тілді өңдеу) саласы да қарқынды дамып, чат-боттар, машиналық аударма және виртуалды ассистенттер пайда болды.
2020 жылдан бастап ChatGPT, GPT-3, GPT-4 сияқты ірі нейрондық желілер пайда болып, жасанды интеллект жаңа деңгейге шықты. ChatGPT арқылы жасанды интеллектпен хат жазысып, кез келген сұрақ қоюға немесе тапсырма беруге болады. Осылайша жасанды интеллект барлық салада белсенді қолданыла бастады.
Жасанды интеллект алгоритмдері адамның оқу, ойлау, шешім қабылдау және тілдік өңдеу сияқты қабілеттерін қайталауға тырысады. Оның негізгі үш түрі бар:
Жасанды интеллекттің негізгі үш бағыты:
Жасанды интеллект алгоритмдері үлкен көлемдегі деректермен жұмыс істейді. Бұл деректер неғұрлым сапалы және сандық тұрғыдан мол болса, алгоритм соғұрлым дәл нәтижелер бере алады. Деректер мәтін, сурет, дыбыс және сандық көрсеткіш түрінде болуы мүмкін.
Жиналған деректер алдымен тазаланып, өңделеді. Себебі деректерде қателер, бос ұяшықтар немесе сәйкес келмейтін форматтар болуы мүмкін. Өңдеу өте маңызды, өйткені деректер дұрыс болмаса алгоритмнің жұмысына кері әсер етуі мүмкін.
Содан кейін мақсатқа сай модель таңдалады. Мысалы: деректер арасындағы байланысты анықтау, мәліметтерді санаттарға бөлу, күрделі мәселелерді шешу, алгоритмді үйрету. Үйретілген модельді тексеру үшін жаңа деректер пайдаланылады. Бұл кезеңде алгоритмнің бұрын көрмеген деректерге қаншалық жауап бере алатыны тексеріледі. Егер алгоритм нәтижелерінің дәлдігі жоғары болса, оны пайдалануға дайын деп есептеуге болады.
Дайын модель нақты тапсырмаларды орындау үшін қолданылады. Мысалы, бейнебақылау камералары арқылы адамды тану, мәтіндерді аудару немесе ауруларды диагностикалау. Деректер өзгеріп не жаңарып отыратындықтан алгоритм де үнемі жетілдіріліп отырады.
ChatGPT – американдық коммерциялық емес OpenAl компаниясының 2022 жылдың қараша айында таныстырған нейрондық желісі. Ол арқылы жасанды интеллектпен хат жазысып, кез келген сұрақ қоюға немесе тапсырма беруге болады. Бүгінде ChatGPT-4 жүйесі қолданылады. Ол алдыңғы нұсқаларға қарағанда айтарлықтай жетілдірілген. Бұл чат-бот көлемді деректермен жұмыс істеп үйретілген және автотолтыру сияқты келесі сөздің қандай болатынын болжай алады, бірақ масштабы одан да үлкен.
Чат-бот қолданушының нұсқауларын дәлірек орындауы және жауаптарды генерациялау үшін оған ""Адамның кері байланысымен оқытуды күшейту"" (RLHF) деңгейі қолданылған. Соның арқасында ChatGPT жауаптарының стилі тірі адамның жауаптарына өте ұқсас.
ChatGPT жұмыс істеу үшін ""Transformer"" деп аталатын нейрондық желіні пайдаланады. Ол үлкен көлемдегі мәтіндерді талдап, сөздер мен сөйлемдер арасындағы қатынастарды үйренеді. ChatGPT-дің қазіргі нұсқасы мәтіндерді талдау мен жауаптарды құрастыру үшін триллиондаған параметрлерді қолданады. Осы параметрлерді өңдеу арқылы модель сөздердің мәнін, мәтін құрылымын және мәтіндегі мағынаны дұрыс анықтауға тырысады.
Chat GPT түрлі сұрақтарға жауап бере алады және кеңес береді. Ол эссе, өлең, ән, сценарий, хатқа жауап, тамақ рецептін жаза алады, оқу бағдарламасын құрастыра алады, бизнес жоспар жазып, күнді жоспарлауға көмектеседі, жылдың негізгі оқиғалары туралы айта алады, іздеген суретті тауып береді, бағдарлама кодын жаза алады немесе кодтағы қателерді табуға көмектеседі.
Оқи отырыңыз: Илон Маск: 2028 жылға қарай жасанды интеллект адам қолынан келетін дүниелерді түгел үйренеді
Сонымен қатар, ол түрлі математикалық мысалдар мен теңдеулерді, физика және химия бойынша тапсырмаларды шығару жолын түсіндіре отырып, шешеді.
Алайда құрастырушылардың өзі ChatGPT-дің жауабы кейде қате болуы мүмкін екенін ескертеді. Сондықтан, чат-бот ұсынған мәліметті тексеріп алыңыз.
ChatGPT чат-боты диалог түрінде жұмыс істейді. Интерфейсі мүмкіндігінше қарапайым, кәдімгі мессенджерлерге ұқсас. Чатта әртүрлі тілде жазуға болады.
AI Engineer & Data Science бойынша тренер Артём Рычко чат-боттар адамды толығымен алмастыра алмайды дейді.
""ChatGPT-дің қазіргі нұсқасы адамдарды алмастырмайды, бұл сөзсіз. Тарих көрсеткендей, уақыт өте келе адамдар істейтін кей жұмыстарды технологиялар атқара бастайды, бірақ бұл жерде ешқандай қауіп жоқ. Ол Google немесе Microsoft Word сияқты жұмысымызды жақсырақ әрі жылдам орындауға көмектесетін құрал ғана. Мысалы, мен ChatGPT-дің арқасында жұмысымның бірнеше сағатын үнемдедім"", – деп түсіндірді Артём Рычко.
Дегенмен, Sortlist Data Hub жүргізген зерттеу миллениалдардың 43 пайызы чат-боттардың кесірінен жұмыстан айырылып қалуы мүмікін екеніне алаңдайтынын көрсетті. Дегенмен, Chat GPT-дің өзі: ""Жасанды интеллект адамды толықтай алмастыра алмайды. Қайталанатын істерді адамға қарағанда тезірек және нақтырақ жасауы мүмкін, бірақ адамдағы шығармашылық, интуиция мен әлеуметтік дағдыларды ауыстыра алмайды"", – деді.
Киборг-әскерлер мен ақылды әскери-дрондардан бөлек, жасанды интеллект адам баласының жұмыссыз қалуына да себепші болуы мүмкін. Мысалы, 2014 жылы америкалық миллиардер Джефф Безос Amazon.com компаниясының жүк тасымалдайтын мыңдаған қызметкерін жұмыстан босатып, оларды роботтармен алмастырды.
Футуролог Митио Каку пайымдауды, сыни ойлауды және сараптамалық шешімдерді талап ететін мамандықтарға жасанды интеллектіге ие роботтар тарапынан қауіп төніп тұрған жоқ екенін айтқан еді.
""Жасанды интеллект – әлемдегі жаңа төңкеріс алып келетін сала. Оның қамтымаған секторы жоқ. Осыдан он жыл бұрын адам күшін қажет ететін жұмыстарға бүгінде робот күші жегілді. Әзірге роботтың мүмкіндігі пайымдау және сыни ойлау мүмкіндігіне ие емес. Жасанды интеллектіге ие роботтар адам орнына жұмыс істеуі қауіпті емес. Есесіне адам баласы шығармашылықпен айналысуға көп көңіл бөледі. Болашақта жұмыс сағаты 8-ден 4-ке дейін қысқарып, бір қызметкердің орнына екі маманды жалдау қарастырылады"", – дейді футуролог.
Алайда футуролог Митио Каку жасанды интеллект адам секілді шешім қабылдай алатын болса, онда адамзатқа қауіп төнуі мүмкін екенін айтып отыр.
""Жүз жылда адамнан айырмасы жоқ роботтар пайда болады деп ойлаймын. Оған дейін біз олардың өз көзқарасы, пікірі қалыптаспауы үшін қолдан келгенді жасауымыз керек. Әйтпесе олар өз бетімен ойланып, адамдарға шабуылдауы мүмкін. Адамға қарсы әрекет ететін ой туындаса оларды өшіре алатындай миына чип орнатуымыз керек. Бірақ жасанды интеллект мұндай деңгейге жетемін дегенше әлі талай уақыт бар. Оған дейін кімді және қайда болса да өлтіруге қауқарлы дрондар қауіп туғызуы мүмкін"", – дейді Митио Каку.
McKinsey&Company жасаған болжамға сенсек, 2030 жылға қарай 800 миллион адам жасанды интеллектінің кесірінен жұмысынан айрылуы мүмкін. Алдағы он жылдағы адам санының өсуін ескерсек, бұл жақын болашақтың басты мәселелерінің біріне айналуға жақын.
Қазіргі таңда әлемдегі беделді ғалымдар жасанды интеллектінің дамуына екі түрлі көзқараспен қарайды. Бір тобы жасанды интеллект адам баласына еш қауіп төндірмейді деп сенсе, екінші тобы адамзаттың түбіне жететін жасанды интеллектке ие роботтар деп санайды.
Аз уақытта адамзат әмбебап жасанды интеллектінің 7 кезеңінің 5-іншісіне жетіті. Жасанды интеллектінің кезеңдері:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Адамның күнделікті өмірі бүгінде жасанды интеллектке тікелей байланысты. Болашақта оған сұраныс арта түспек.,,2024-11-06T11:11:11+05:00
zemqorlyq-faktilerin-xabarlap-syiaqy-algandar-zanmen-qorgalady-antikor,informburo.kz,"Жемқорлық фактілерін хабарлап, сыйақы алғандар заңмен қорғалады – Антикор",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zemqorlyq-faktilerin-xabarlap-syiaqy-algandar-zanmen-qorgalady-antikor,"Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің ресми өкілі Данияр Биғайдаров елде жемқорлық туралы хабарлағандардың қандай тәртіппен және қандай көлемде сыйақы алатынын түсіндірді. Жемқорлық туралы хабарлағандарға берілетін сыйақы мөлшері өскелі 1424 call-орталығына жүгінетіндер саны артқан. Белсенді азаматтар арасында 15 миллион теңгеге дейін сыйақы алғандар бар.
""Заң жобасына өзгерістер енгізілгелі Қазақстанда сыбайлас жемқорлық фактісі туралы хабарлаған азаматтарға зиян келген соманың немесе параның 10 пайызы беріледі. Яғни, азамат 100 миллион теңге көлеміндегі жемқорлық туралы хабарласа, онда 10 миллион теңге көлемінде сыйақы алады. Мысалы, былтыр 2023 жылы Атырау облысында азамат осы облыс әкімінің бұрынғы орынбасары туралы хабар беріп, 12,2 миллион теңге сыйақы алды . Сондай-ақ, жуырда Астана қаласында жемқорлық туралы хабарлаған екі азаматтың бірі 4,4 миллион теңге , екіншісі 3 миллион теңге көлемінде сыйақы алды. Олардың бірі квазимемлекеттік секторға жұмысқа орналастыру үшін лауазымды тұлғаларға пара беруге итермелеу фактісі туралы хабарлады. Екінші азамат полиция қызметкеріне пара беруге итермелеу туралы айтты"", – деп түсіндірді агенттіктің ресми өкілі Данияр Биғайдаров.
Оқи отырыңыз: Биыл жемқорлық туралы хабарлаған 76 қазақстандық 29 млн теңге сыйақы алды
Ары қарай агенттік өкілі кейде жалған хабарламалар болуы мүмкін екенін айтты. Бірақ олардың саны көп емес. Пара берді немесе алды деп жала жапқан жандар 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін.
""Азаматтардың жалған хабар беретін кездері аз, десе де бар. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 419-бабына сәйкес, мұндай жағдайларда азамат қылмыстық жауапкершілікке тартылады және ол 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Яғни барынша қатаң жауапкершілік қарастырылған. Мысалы, ірі сыбайлас жемқорлық қылмыс деп хабарлап, кейін тексеріс басталып, жемқорлық фактісі анықталмай, нәтижесінде мұның басқа бір кек алу секілді себептерге бола жасалғаны анықталса, онда жауапкершілікке тартылады"", – деді агенттік өкілі.
Данияр Биғайдаровтың айтуынша, дәл қазір тиісті сall-орталыққа жемқорлық туралы хабарлағандар саны артып келеді. Осы орайда ол сыбайлас жемқорлық туралы хабар берген қазақстандықтарға қанша көлемде сыйақы берілетіні туралы айтты.
""Сыбайлас жемқорлық туралы хабарлағандарға сыйақы беру – халықаралық тәжірибе. Қазір қылмыстың бұл түрі туралы хабар беріп жатқан азаматтар саны артып келеді. Тиісті заң жобасының қабылдануына өзім де тікелей атсалысқан болатынмын. Аталған заң жобасына сәйкес, егер жемқорлықтан келген салдар 1000 айлық есептік көрсеткіштен асатын болса, онда сыйақы көлемі 10 пайыз болады. Ал арадағы сома 1000 айлық есептік көрсеткішке дейін болса, онда сыйақының көлемі қылмыстың қаншалықты ауыр екенімен байланысты. Егер аса ауыр қылмыс болса, онда сыйақы 100 айлық есептік көрсеткіш түрінде, ал ауыр қылмыс болса, 70 айлық есептік көрсеткіш көлемінде болады. Жалпы сыбайлас жемқорлық туралы хабарлағандардың 15 миллион теңгеге дейін алу мүмкіндігі бар"", – деп түсіндірді Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің ресми өкілі.
Оқи отырыңыз: 2023 жылы жемқорлық дерегін хабарлаған адам 13,8 млн теңге сыйақы алады
Биыл сыбайлас жемқорлыққа қатысты хабарламаларды қабылдайтын call-орталыққа 20 мыңнан астам қоңырау келіп түскен. Олардың 572-сі жемқорлыққа тікелей қатысты. Сондай-ақ жемқорлық тақырыбына байланысты төрт жарым мыңнан астам қоңырау өңделген.
""Біз тек бақылау, мониторинг жүргізумен айналыспаймыз. 1424 call-орталығының аптасына жеті күн, жиырма төрт сағат жұмыс істейтінін еске салғым келеді. Келіп түскен хабарламаларға бірден жауап беріліп, тәуліктегі қай уақыт екеніне қарамастан, тиісті жедел шаралар қабылданады. Мұнымен қатар, 2023 жылғы қаңтардан бастап сыбайлас жемқорлық фактілері туралы хабарлаған азаматтарды қорғау күшейтілгенін хабарлағым келеді. Мысалы, жемқорлық туралы хабар берген мемлекеттік қызметкерді үш жылға дейін қызметінен босатуға, тәртіптік жауапкершілікке тартуға немесе басқа қызметке ауыстыруға ешкімнің құқығы жоқ . Мұндай процеске міндетті түрде сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі қызметкерлерінің қатысуымен өтеді. Ал егер мемлекеттік қызметкерді жұмыстан шығарып жіберген болса, онда ол сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігіне жүгіне алады. Мұндай бұйрықты арнайы құрылған комиссия қарайды және бұл комиссияның құрамына сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттіктің қызметкері міндетті түрде кіреді. Сол кезде ғана шешім заңды болып саналады"", – деп қосты Данияр Биғайдаров.
Мұнымен қатар, сыбайлас жемқорлық туралы агенттікке хабарлаған азаматтардың аты-жөні және қашан, қай уақытта хабар бергені еш жерде айтылмайды. Данияр Биғайдаровтың айтуынша, бұл бірінші кезекте физикалық күш көрсету болмауы үшін жасалады.
"" Хабар берген азаматтың өміріне еш қауіп төнбеуі үшін және жұмысында ешкім моральдық қысым жасамауы үшін құпиялылық қағидасын ұстанамыз. Бұған дейін хабарлаған азаматтың кім екені ашық айтылған фактілер болды. Қазір азаматтың атын атап, түсін түстеуге қылмыстық жауапкершілік бар. Білуімше, биыл мұндай заң бұзушылық тіркелмеді"", – деді агенттік өкілі.
Оқи отырыңыз:
Данияр Биғайдаров бастапқыда сыйақы мөлшерінің аз болғанын еске салды. Айтуынша, сома аз болса, бұл жемқорлық туралы хабарлағысы келетіндерге ешқандай мотивация бола алмайды. Бастапқыда бұл сома 348 мың теңге болған. Осы орайда ол азаматтарды белсенді түрде жемқорлықпен күресуге шақырды.
""Әрине, мотивация мықты болмаса, құқық бұзу туралы хабарлайтындардың да саны аз болады. Ал қазір сыйақы сомасы көтерілгендіктен, қуана хабарлайтындардың қарасы көбейгенін көріп отырмыз. Біз мұны халықаралық тәжірибені ескере отырып енгіздік. Кез келген мемлекеттік орган ғана емес, еліміздегі әрбір азамат сыбайлас жемқорлықпен күресуге белсенді түрде атсалысуы қажет. Біз жемқорлыққа мүлдем төзбеген кезде ғана әділетті қоғамға қол жеткізе аламыз. Ал жемқорлықтың жоқтығы азаматтардың өмір сапасына тікелей әсер ететін болады"", – деді Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің ресми өкілі Данияр Биғайдаров.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Агенттік өкілі жемқорлық туралы хабарлаған азаматтардың қалай қорғалатынын және сыйақының қандай тәртіппен төленетінін түсіндірді.,,2024-10-16T10:20:00+05:00
zylda-isimdikke-aues-26-mln-adam-koz-zumady-maskunemdikten-qalai-aryluga-bolady,informburo.kz,"Жылда ішімдікке әуес 2,6 млн адам көз жұмады. Маскүнемдіктен қалай арылуға болады",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zylda-isimdikke-aues-26-mln-adam-koz-zumady-maskunemdikten-qalai-aryluga-bolady,"Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының жаңа баяндамасындағы ақпарат бойынша, жыл сайын 2,6 миллион адам алкогольді мөлшерден тыс ішіп және 0,6 миллион адам әртүрлі психобелсенді заттар тұтынып көз жұмады. Бірінші сан жалпы өлім-жітім көрсеткішінің 4,7 пайызын құрайды. Осылардың ішінде ішімдікті мөлшерден тыс тұтынған 2 миллион адамның және психобелсенді заттар қолданып көз жұмған 0,4 миллион адамның ерлер екенін ерекше атап өту қажет.
Мұнымен қатар, баяндамада алкоголь ішіп ел қатарлы өмір сүру қабілеті бұзылған адамдардың саны 400 миллионға жеткені жазылған. Ішінде 209 миллион адам алкогольге ерекше тәуелді болған. Осы орайда Астана қаласындағы Тәуелділіктерді емдеу және оңалту орталығының аддиктолог маманы Нұржан Тілеуберді ішімдік құмарлықтан арылу процесінің қалай өтетінін және емді жылдамдатуға отбасының қалай көмектесетінін әңгімеледі.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бас хатшысы Тедрос Адхан Гебрейесустың айтуынша, мұндай заттарды тұтыну денсаулыққа үлкен зиянын тигізіп, көптеген созылмалы және психикалық ауруларға шалдықтырады.
""Жыл сайын соңы өлімге алып келетін жағдайлар көбейіп жатыр. Бұл қайғылы оқиғаларды, жарақаттарды және зорлық-зомбылықты арттыратындықтан, отбасылар мен жалпы қоғамға теріс әсерін тигізіп отыр. Бұдан да дені сау және әділетті қоғам құру үшін біз ойланбастан батыл шешімдерді қолға алуымыз керек. Осы шешімдер алкоголь тұтынудан денсаулыққа және қоғамға келетін жағымсыз әсерді азайтуға және наркологиялық бұзылуларды емдеудің экономикалық қолайлы әдістерінің қолайлылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді"", – деді ДДСҰ бас хатшысы Тедрос Адхан Гебрейесус.
Баяндамада алкоголь мен психоактивті заттарды тұтынуды азайту және олар тудырған бұзылуларды сапалы емдеуге қолжетімділікті кеңейту арқылы тұрақты даму мақсаттары шеңберінде 2030 жылға қарай 3.5 міндеттерін орындау үшін әлемдік қоғамдастықтың күш-жігерін шұғыл жандандыру қажеттігі атап көрсетілген.
Бүгінгі таңда өлім-жітім көрсеткіштері 2010 жылмен салыстырғанда аз болса да, жыл сайын ішімдік құмарлық әлі де көптеген адамның өліміне себепкер болып отыр. Мысалы, 2019 жылы 2,6 миллион адам ішімдік ішудің салдарынан ажал құшты. Әлем бойынша ішімдік құмар мемлекеттер Еуропа мен Африка елдері болып отыр.
Оқи отырыңыз: Психолог: Балаңыз маскүнем болмасын десеңіз, жастайынан спортқа беріңіз
Алкогольді тұтынудың бір литріне шаққандағы өлім-жітімнің ең жоғары деңгейі табысы төмен елдерге тән, ал ең төменгі көрсеткіштер табысы жоғары елдерге тән.
2019 жылы алкогольді тұтынудан болатын өлім-жітімнің жалпы құрылымында 1,6 миллион өлім жұқпалы емес аурулардан туындады, оның ішінде 474 мың жағдай – жүрек-қан тамырлары және 401 мың жағдай – онкологиялық аурулар.
724 мыңға жуық адам жарақаттан, соның ішінде жол-көлік оқиғаларынан, өзіне-өзі зиян келтіруден және адамдар арасындағы зорлық-зомбылықтан қайтыс болды. Тағы 284 мың адам жұқпалы аурулардан көз жұмды. Алкогольді тұтыну АИТВ жұқтыру қаупінің жоғарылауымен қатар жүретіні анықталды, өйткені ол қорғалмаған жыныстық қатынас ықтималдығын жоғарылатады. Сонымен қатар иммундық жүйенің бірқатар реакцияларын тежейді, осылайша туберкулез инфекциясының өршуіне және өлімге бейімділігін арттырады.
2019 жылы алкогольді тұтынуға байланысты өлім-жітімнің ең көп үлесі, яғни 13 пайызы 20-39 жас аралығындағы жас ересектерде болды.
2010-2019 жылдар аралығында әлемде жан басына шаққандағы алкогольді жалпы тұтыну аздап төмендеді – 5,7 литрден 5,5 литрге дейін. 2019 жылы жан басына шаққандағы алкогольді тұтынудың ең жоғары көрсеткіштері ДДСҰ Еуропалық аймағында (9,2 литр) және Америка елдерінің аймағында (7,5 литр) байқалды.
Орташа алғанда оны тұтынатын адамдар арасында алкогольді күнделікті тұтыну таза алкогольге шаққанда 27 граммды құрайды, бұл шамамен екі стакан шарапқа, екі бөтелке (әрқайсысы 330 мл) сыраға немесе екі стакан (әрқайсысы 40 мл) спиртке сәйкес келеді. Алкогольді ішудің бұл көлемі мен жиілігі бірқатар аурулардың және онымен байланысты өлім мен мүгедектіктің қаупін арттырады.
Деректерді жинау кезінде 15-19 жас аралығындағы топ өкілдерінің 23,5 пайызының алкогольді ішу әдеті болғаны анықталды. Бұл көрсеткіш Еуропа аймағында ең жоғары болды (45,9%), содан кейін Америка елдерінің аймағында (43,9%).
Оқи отырыңыз: Алматы облысындағы екі ауылда кәсіпкерлер алкоголь сатудан бас тартып, қылмыс мүлдем азайған
– Алкогольге тәуелділікті емдеу үшін қандай басты әдіс-тәсілдерді қолданасыздар?
– Біздің орталыққа ем іздеп келетін адамдардың психикалық және физикалық денсаулығы әртүрлі болады. Осының барлығын ескеріп әрбір науқасқа өзіне сай келетін ем түрін қолданамыз. Ол стационарлық ем түрі немесе оңалту болуы мүмкін. Ал жалпы ішімдік құмарлықтан арылуға көмектесетін негізгі үш әдіс-тәсіл бар . Олардың ішінде бірінші тәсіл үш айдан бес айға дейін созылуы мүмкін. Осы үш-бес ай ішінде біздің мамандар ішімдікке тәуелді адамның сана-сезімімен және ойлау қабілетімен тікелей жұмыс істейтін болады. Себебі тәуелділіктің қай түрі болмасын бұл бірінші кезекте адамның санасындағы қиындық. Оңалту барысында біз үшін адамның ішімдікке салынуына, емнің әсер етпеуіне не себеп болып отырғанын анықтау маңызды. Психологиялық себепті анықтаған кезде ғана адам оңалуға бір қадам жасайды.
Маскүнемдікті емдеуге көмектесетін екінші әдіс-тәсіл – амбулаториялық бағдарлама. Бұл әдісті таңдаған адамдар біздің кеңсеге өздері келеді. Кейін мамандармен тікелей бетпе-бет сөйлесіп, өзіне сай келетін жеке бағдарлама құрылады. Іштей емделуге себебі мен мотивациясы бар адамдар жылдам оңалады. Ішімдікке құмарлықтан арылтатын үшінші тәсіл – ""кодировка"" – жамбасқа салынатын ине. Бұл жерде де адамның мотивациясы үлкен рөл атқарады. Әсіресе, қаржымен байланысты қиындығы бар адамдарға бұл аса тиімді, оңтайлы әдістердің бірі. Дегенмен рецидив болуы мүмкін екенін ұмытпауымыз керек.
– Ішімдікке салынған адамның тәуелділік деңгейін қалай анықтайсыздар?
– Бірінші консультация кезінде адамның тәуелділік деңгейін анықтауға тырысамыз. Алғашқы кездесу барысында ішімдікқұмар адаммен ғана емес, оның жақындарымен де сұхбаттасамыз. Осы сұхбат барысында ішімдікке құмарлық қай уақытта және қалай басталғанын анықтаймыз.
– Емдеу тәсілін таңдаған кезде қандай факторларға назар аударасыздар?
– Отбасыға қойылатын басты шарттардың бірі – емделуге деген мотивацияның болуы. Отбасының қаншалықты дайын екені барлық тарап үшін маңызды. Әдетте көптеген ішімдікке тәуелді адам емге қарсыласады. Осындайда отбасымен көбірек жұмыс істейміз.
– Маскүнемдікті емдеуге жақсы көмектесетін қандай дәрі-дәрмек түрлері бар? Бұл дәрілердің қандай теріс салдары болуы мүмкін? Дәрі-дәрмекпен емдеу әдетте қанша уақытқа созылады?
– Өкінішке орай, бір сәтте ішімдікке құмарлықтан айықтыратын дәрі-дәрмек жоқ. Тек детоксикацияны атап өтуге болады – яғни ағзаны тазалап, ""кодировка"" жасау. Алайда бұл тәсіл барлығына келе бермейді, оған да адамның мотивациясы маңызды. Ол өзінде тәуелділік проблемасы барын түсінетін адамдарға ішімдікке деген құмарлығын физика деңгейінде төмендетуге көмектеседі.
– Емдеу процесінде психотерапия қандай рөл атқарады?
– Ішімдікқұмарлықтың психологиялық проблема екені түсінікті. Орталығымыздың мамандары адамды медицина тұрғысынан емдеп қана қоймай, науқастың жан-жарасының жазылуына үлкен мән береді. Осы тұста психолог мамандардың көмегі бәрінен жоғары тұрады және олар процесті жылдамдатады.
– Сіз кеңес беретін қандай да бір арнайы оңалту бағдарламалары бар ма?
– Әлемнің және біздің тәжірибе көрсетіп отырғандай он екі қадамнан тұратын бағдарламаның әсері мол. Тиімділігініне көзіміз жетіп отырғандықтан, біз осы бағытта жұмыс істейміз. Оны қолдану барысында науқаспен ғана емес, оның жақындарымен, отбасы мүшелерімен тікелей жұмыс істейміз. Тіпті рецидив болатын науқастарға да сай келеді.
Оқи отырыңыз: Солтүстік Қазақстан облысында ішімдік пен есірткіге салынған 151 адам мәжбүрлеп емдеуге жіберілді
– Рецидив жасайтын науқастармен қалай жұмыс істейсіздер?
– ""Зиянды әдеттен толықтай арылдым, енді ішімдікке жоламаймын"" деп бұрынғы әдетіне басатын адамдардың бар екені рас. Басқа науқастарға қарағанда олармен өзгеше әдіс-тәсілмен жұмыс істейміз. Бірінші кезекте ем барысында қай жерде қателескенімізді, нені ескермегенімізді іздейміз. Осы жіберіп алған жерлерімізді тапқан соң, емдеу процесі әрдайым оң нәтижесін береді.
– Науқастар мен олардың туған-туысқандарына ем жақсы өтуі үшін қандай ресурстарға кеңес бере аласыз?
– Ішімдікке тәуелділік бұл бір адамның басындағы ғана дерт емес. Міндетті түрде отбасы мүшелеріне тиетін салдары болады. Осы орайда науқастардың жақындарына психологиялық топтарға баруға кеңес беретін едім. Аталған топтардың оң нәтижесін көріп отырмыз.
– ""Аноним маскүнемдер"" секілді қолдау бағдарламаларының емде атқаратын рөлі қандай?
– Ем барысында ""Аноним маскүнемдер"" деген секілді топтар басты рөл атқарады. Біз міндетті түрде осындай топтарға қатысуға кеңес береміз. Себебі ол жай-күйді бір деңгейде ұстап тұруға көмектеседі.
– Емдеу процесінде науқастың отбасының алатын орны қандай?
– Ішімдікқұмарлық тек науқастың басындағы проблема болмағандықтан, отбасының да қатар"" емделуі"", сауығу процесіне қатысуы маңызды. Консультация кезінде тәуелділік пен емде отбасының үлесі анықталады, оны міндетті түрде талдаймыз. Некедегі жарымен ғана емес, науқастың әпке-бауыр, қарындастарымен де жұмыс істейтін кездеріміз болады.
– Емнен кейін рецидивтен сақтануға қандай сақтық шаралары көмектеседі?
– Науқас жазылып шыққаннан кейін оған бірнеше кеңес береміз. Ол орталыққа белгілі бір уақытта келіп қаралу, тексеруден өту, волонтер болу деген секілді кеңестер. Яғни, ішімдікқұмарлықтан айыққан адамға осы жай-күйін сақтап тұру үшін бұрын айналыспаған бір іспен айналысуы маңызды. Осы жаңа ісі дұрыс жолда жүруге көмектеседі.
– Ұзақ мерзімді емді қалай бағалайсыз?
– Емнің бұл түрін жоғары бағалаймын. Себебі, адам қаншалықты ұзақ емделсе, ішкі тазалықты соғұрлым ұзағырақ сақтайды.
– Енді ғана емделіп бастаған азаматтарға қандай кеңес бересіз?
– Адамдарға жақындарынан дер кезінде көмек сұрауға кеңес беретін едім. Өйткені Қазақстанда басыңа түскен қиындықты жақындарыңмен бөліспеу қалыпты дүниеге айналып келеді. Әдетте ішімдікқұмар адамның жақындары науқастың дерті туралы барлығы кеш болғанда біледі. Яғни мәселесі асқынып, қандай да бір қылмыстық істерге барғанда біледі. Кейін өмірінің барлық саласында проблема басталады. Бұл кімге де болсын ауыр. Сол себепті ішімдікқұмарлық сияқты проблеманы айту ұят болмауы керек деп ойлаймын. Науқас қандай жағдайда болса да, түсіністікпен қараймын. Біздің есігіміз әрдайым ашық, барлығына көмек қолын созуға дайынбыз.
Оқи отырыңыз: Склероз, инсульт, маскүнемдік. Қандай науқастар Қазақстанда судья бола алмайды
– Қоғамда алкоголизмнің таралмауы үшін не істеуге болады деп ойлайсыз?
– Өкінішке орай, бүгінгі таңда дүкендерде алкоголь барлық жерде сатылады және бұл қалыпты дүниелер қатарына жатады. Ең қиыны маскүнем өзін дер кезінде тоқтата аламын деп ойлайды, өзінде проблема барын еш мойындамайды. Осы орайда қолжетімділікті тию мәселесіне де ерекше көңіл бөлу керек деп ойлаймын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Аддиктолог Нұржан Тілеуберді ішімдікқұмарлықтан арылуға көмектесетін әдіс-тәсілдер туралы айтып берді.,,2024-10-29T13:00:00+05:00
2040-zylga-qarai-tuk-qalmaidy-ekobelsendiler-almatydagy-alma-baqtarynyn-otaluyna-alandauly,informburo.kz,"""2040 жылға қарай түк қалмайды"": Экобелсенділер Алматыдағы алма бақтарының оталуына алаңдаулы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2040-zylga-qarai-tuk-qalmaidy-ekobelsendiler-almatydagy-alma-baqtarynyn-otaluyna-alandauly,"Алматылық экобелсенділер журналистерге арнап ""Алматының алма бақтарын әлі де сақтап қалуға болады"" атты баспасөз турын өткізді. Тур бұрынғы ""Горный гигант"" кеңшар аумақтарын, Каменское үстірті мен Ремизовка аудандарын қамтыды.
Бұл алманың көп кездесе бермейтін сұрпы сақталған бірегей жерлердің бірі. Алайда жердің барлығы жекеменшікке өтіп кеткендіктен, алма бақтары толығымен оталуы мүмкін. Себебі, жекеменшік иелерін алма бағын аман алып қалу мәселесі қызықтырып тұрған жоқ, дейді экобелсенділер.
2022 жылдың өзінде Ремизовка шағын ауданының тұрғындары президент Қасым-Жомарт Тоқаевтан көмек сұраған болатын. Араға екі жыл салып экобелсенділер 54,5 гектар бақты қайтарады.
Алматының жаңадан қабылданған бас жоспары бойынша қаланың балансында 2040 жылға қарай жеке тұрғын үй құрылысына арналған учаскелер мен рекреациялық мақсаттағы аймақтар санының өсуі пайдасына 6500 гектар бақшаны нөлге дейін қысқарту жоспарланып отыр. Сонымен қатар, егер жаңартылған бас жоспарда бау-бақша аумақтарын қысқарту тек 2040 жылға жоспарланған болса, бас жоспар қабылданғаннан кейін бірден бекітілген егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларында ауылшаруашылық мақсатына бөлінген бір шаршы метр жер жоқ.
Осы орайда ""Сенім Адал"" қоғамдық бірлестігінің мүшесі, заңгер Ернар Сайлыбаев Алматы тұрғындарынан алма бақтары мәселесіне назар аударуды сұрады.
""Жұртшылықтан Алматы бақтарының жойылуы мәселесіне назар аударуды сұраймыз. Көз алдымызда бақтар оталып, олардың орнына үйлер салынып жатыр. Біз бақтардың толықтай ауыл шаруашылық айналымына қайтуын сұраймыз. Қасым-Жомарт Тоқаевтың Алматы апортын жандандыру туралы тапсырмасына құлақ асуымыз керек. Қазір алма бағы жерлерінің барлығы жекеменшікке өтіп, олардың орнына тұрғын үй кешендері салынып жатыр. Бақтарды сақтап қалуымыз керек! Сондай-ақ құрылыс кезінде ағаштарды отап қана қоймай, топырақтың құнарлы қабатын толығымен жоятынын есте сақтауымыз керек"", – деді Ерлан Сайлыбаев.
Оқи отырыңыз: ""Тау басында толып жатыр"". Алматыда экобелсенділер әуе шарынан бас тартуға шақырды
Экобелсенділердің айтуынша, дәл қазір алма бағының бір бөлігіне коттедж, таунхаус бен көңіл көтеретін орындарға арналған ғимараттар салынған.
Сондай-ақ осы мәселе бойынша әкімдік пен экология министрлігіне жүгінгенін айтты. Олар шұғыл түрде құрылыс жүргізуге тыйым салатын мараторий енгізуді сұраған.
""Бұл жұмыстардың барлығы экология мен тұрғындардың денсаулығы үшін де аса маңызды. Осы бақтар Алматыны тұманнан қорғайтын жасыл белбеу түзіп тұр. Өкінішке орай, қазір құрылыс белсенді түрде жүріп жатқандықтан, осы қорғаныс қабаты жойылып барады. Жеті жыл бұрын қала бұлай ластанбаған еді, ал қазір қаланы көк түтін басып тұр. Фермерлерге барынша жағдай жасап, мемлекет пен ауылшаруашылығы министрлігі бұл жұмыстарға араласуы керек. Бұл жерде алма бағының гүлдеуі үшін барлық жағдай жасалған. Оның үстіне осы биіктікте алманың иісі де, дәмі де ерекше болады. Егер бұл жерлерді құрылыс компанияларына беретін болсақ, онда бірегей жер қорын жоғалтып аламыз. Құрылыстан кейін топырақтың құнарлылығын қалпына келтіру үшін ондаған жыл қажет болады. Біз бұл жерлерді тек өзімізге ғана емес, болашақ ұрпақ үшін де сақтап қалатынымызды түсінуіміз керек"", – деді Василиса Қуанышева.
Десе де табиғат қорғаушыларының жеңісі де бар. Олар алма бақтарына қауіп төндіріп тұрған ""Мечта"" атты тұрғын үй кешенінің сүрілуіне қолжеткізген.
Оқи отырыңыз: Қазақстан, Ресей және Жапонияда қоқыс қалай сұрыпталады
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алма бақтары орналасқан жерлердің басым бөлігі жекеменшікке өтіп кеткен.,,2024-09-23T14:00:00+05:00
birinsi-kurs-studentine-arnalgan-gaid-zataqxana-gpa-zane-platonus-zuiesi,informburo.kz,"Бірінші курс студентіне арналған гайд: Жатақхана, GPA және Platonus жүйесі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/birinsi-kurs-studentine-arnalgan-gaid-zataqxana-gpa-zane-platonus-zuiesi,"25 тамызда талапкерлерден жоғары оқу орнына құжат қабылдау аяқталды. Құжат тапсырып, оқуға қабылданған талапкерлер 1-курс студенттері атанып отыр. Университеттегі оқу процесі мектептен өзгерек. Оқу күнтізбесі бөлек, баға да басқаша есептеледі. Студенттің оқу үлгерімі нашар болса тіпті оқудан шығарылуы мүмкін.
Осы орайда Информбюро порталы алғашқы курс студенттеріне арнап шағын нұсқаулық әзірледі.
Әр оқу орнының ресми сайты, әлеуметтік желілердегі парақшалары болуға тиіс. Оларды бір қарап, оқып шығыңыз. Сайтта оқуға қабылданып жатқан студенттерге арналған жадынама не нұсқаулық жарияланады. Ол ""студентке жол сілтеуші"" деп та аталуы мүмкін. Бакалавриат деген бөлімде толық ақпарат болуға тиіс. Ол жерде университет туралы ақпарат, оқу ғимараттарының картасы, оқу процесі туралы мәліметтер қамтылады.
Университет қабырғасында 1-курс студенттеріне арналған танысу апталығы өтеді. Мұндай күндері оқу орнының өкілдері 1-курс студенттеріне оқу корпустарын басқа да ғимараттарды. Оқу процесі және сабақ кестесімен таныстырып, студенттерді топқа бөледі. Топқа бас көз болып, мәселе туындаса көмектесетін куратор не эдвайзер болады. Студенттер олармен танысып, байланыс нөмірін жазып алғаны жөн.
Студенттер үшін жатын орын мәселесі өте өзекті. Әсіресе, өзге өңірден келгендерге жатақханадан орын қажет. Себебі олар қаланы жақсы білмейді, үйрену үшін уақыт қажет. Ал жатақхана көбінесе оқу орнына жақын орналасады. Оған қоса жоғары курстарға қарағанда ең алдымен 1-курс студенттеріне жатақханадан орын берілуі керек.
Жатақханадан орын алу үшін онлайн не университеттің өзіне барып өтініш жазу қажет. Не үшін жатақханаға мұқтаж екенін дәлелдейтін құжаттарды да тапсырады. Жетім, мүгедектігі бар, көпбалалы отбасыдан шыққан, халықаралық олимпиада жүлдегері, ""Алтын белгі"" иегері секілді мәртебесі барларға бірінші кезекте беріледі. Жатақхана ақысы жасалған жағдайға, ғимараттың, құрал-жабдықтардың ескі не жаңа екеніне байланысты. Оны ай сайын төлеу қажет. Кей оқу орындарына бір семестрге бірден төлеуді талап етеді.
Астана және Алматы секілді ірі қалаларда оқитын студенттер көп болған соң 1-курс студенттеріне де жатақханадан орын жетпей қалып жатады. Кейбір оқу орындарының бірде-бір жатақханасы жоқ. Мұндайда олар хостелден орын тауып беруге тырысады. Хостелде тек студенттер орналасуы керек.
Болмаса пәтер іздеу қажет. Пәтер жатақхана мен хостелден де қымбат шығуы мүмкін. Оны іздеп табу да біршама уақыт алады. Танымайтын адамдардан гөрі үй іздеп жүрген студенттермен бірге тұрған жақсы.
Оқи отырыңыз: Өзге өңірлерден ірі қалаларға келетін студенттердің жартысына жуығы жатақханаға мұқтаж
Оқуға қабылданған студент ең алдымен Platonus жүйесіне тіркеледі. Platonus – бұл кредиттік және қашықтан білім беру жүйесін автоматтандыруға арналған ақпараттық жүйе. Қазақстанда бұл бағдарлама 2007 жылдан бастап енгізілді. Бағдарламада әр студент пен қызметкер үшін жеке кабинет жасалған. Оқу орнының қызметкерлері, оқытушылар мен студенттер сол жерде байланысады. Студенттер осы жүйе арқылы сабақ кестесі мен тапсырмаларды көріп, оқу үлгерімін бақылай алады.
Platonus-та мына қызметтер бар:
Сонымен қатар хабарлама қызметі арқылы университет жаңалықтарын біліп отырады. Студенттің жеке кабинетіне оқытушылардың хабарландырулары, тест тапсырмалары, пән бойынша жаңа әдебиеттер жіберіледі. Сондай-ақ бағасын, аралық бақылау мен емтихан қорытындыларын, яғни пән бойынша қорытынды бағаларын біле алады.
Әр оқу жылы екі семестрден тұрады. Күзгі семестр қыркүйектің басында, ал көктемгі семстр қаңтардың ортасында басталады. Әрбір семестр теориялық оқудың 15 аптасынан тұрады:
Сабақтар лекция және практикадан тұрады. Лекцияда оқытушылар дәріс оқиды. Студенттер конспект жасап алу қажет. Ал практикада лекция сұралып, тапсырмалар орындалады.
Әр семестрдің соңында аралық аттестаттау яғни емтихан сессиясы өткізіледі. Сондай-ақ бекітілген академиялық күнтізбеге (оқу үрдісінің кестесіне) сәйкес түрлі оқу, кәсіби сарамандар өткізіледі. Академиялық күнтізбені Platonus жүйесінен көруге болады.
Академиялық қарызы барлар, емтиханнан құлағандар, оқу семестрі қорытындысы бойынша ""қанағаттанарлық"" баға ала алмағандар жазғы семестрге қалады. Жазғы семестрдің 10 апта созылуы мүмкін. Теориялық оқу аяқталған соң студент тағы да емтихан тапсырады. Оқу – ақылы. Жазғы семестрдің нәтижесі бойынша студенттердің қорытынды бағасы қайта есептеледі.
Оқи отырыңыз: Студенттер тұратын хостелдерге қойылатын талаптар күшейеді
Студенттердің білімі күнделікті алып жүрген баға, аралық және қорытынды бақылау қорытындысы негізінде балдық – рейтингтік жүйеде 100 балдық шкала бойынша бағаланады. Рейтингтік жүйеге сәйкес қорытынды бағаға 60% – ағымдағы бақылау, 40% аралық аттестация нәтижесі әсер етеді. Сондықтан тапсырмаларды орындап, сабақтан қалмау қажет. Сабақта кімнің бар-жоғы тексеріледі. Себепсіз қалуға болмайды. Ал ауырып қалған жағдайда, жазылып шыққан соң жеке тапсырма алып, орындау қажет.
Балдық-рейтингтік әріптік бағалау жүйесін дәстүрлі бағалау межесіне ауыстыру кестеге сәйкес жүргізіледі.
Емтихандар жазбаша, ауызша, шығармашылық және тест түрінде қабылданады. Жыл соңында әр пән бойынша GPA есептеледі. Бұл келесі курсқа өтуге, шетелде оқуға, диплом нәтижесіне әсер етеді.
Академиялық ұтқырлық – студенттерді семестр не жыл бойына басқа оқу орнына жіберу. Академиялық ұтқырлық бағдарламасына тапсырып, бірнеше семестр шетелде оқып келуге болады. Ол үшін университеттің академиялық ұтқырлық бөліміне құжаттар тапсырып, ректорыдң атына өтініш жазу қажет. Студенттердің оқу үлгерімі мен шет тілін білуі маңызды.
Академиялық ұтқырлықпен оқуға болатын шетелдік оқу орындарды университеттің сайтынан көруге болады. Көп жағдайда грант пен стипендия сақталады. Кейде студенттің өзіне оқу ақысын төлеуге тура келеді.
Ұтқырлық бағдарламасы бойынша білім алушының оқуын растайтын қорытынды құжат транскрипт деп аталады. Транскриптке оқыту бағдарламасы туралы мәліметтер: пәндердің (модульдің) атаулары, бағалар, игерілген академиялық кредиттердің саны енгізіледі.
Кей оқу орындарында ""қос диплом"" бағдарламасы бар. Ол үшін оқуға түскен университетте кемінде екі жыл, шетелдік оқу орнында бір не екі жыл оқу қажет.
Саясат Нұрбек, ғылым және жоғары білім министрі:
– Біріншісі – оқу процесі. Соны аяққа тұрғызып алыңыз. Осы қатені көп адам жасайды, мен де жасадым – жаңа қалаға келіп жоғалып кеттік. Бірінші жыл өте маңызды. Оқу процесін әу бастан дұрыс жолға қоймасаңыздар, одан кейін қордаланып қалады, екінші, үшінші семестрде қиын болады.
Екінші кеңес – ақпаратпен жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру. Қазір ақпарат өте көп. Кез келген дәрістен шыққан соң, бірнеше слайд, бірнеше кітап пен сілтеме болады. Оны жүйеге келтіретін өз тәртібіңіз болуы керек. Сондықтан цифрлық тәртіп немесе цифрлық қауіпсіздік өте маңызды.
Үшінші кеңес – денсаулық. Тамағыңызды, күндік тәртібіңізді, денсаулығыңызды, су мен тамақ сапасын мұқият қараңыз. Сіздің денсаулығыңыз – тек қана сіздің жауапкершілігіңіз"".
Студенттік өмір тек қана сабақ пен емтиханнан тұрмайды. Сабақтан тыс университет қабырғасындағы спорт секцияларға, әртүрлі бірлестіктер мен үйірмелерге, пікірсайыс клубтарына, еріктілер қызметіне қатысуға болады. Төрт жылда диплом алып қана қоймай, бірнеше дағдыны үйреніп алу студенттің өз қолында.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2024-2025 оқу жылында бакалавриат студенттеріне 78 мың грант бөлінді.,,2024-08-27T12:30:38+05:00
dariger-energetikter-semizdikke-saldyqtyryp-zurek-toqtauyna-alyp-keledi,informburo.kz,"Дәрігер: Энергетиктер семіздікке шалдықтырып, жүрек тоқтауына алып келеді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dariger-energetikter-semizdikke-saldyqtyryp-zurek-toqtauyna-alyp-keledi,"Энергетикалық сусындардың құрамындағы кофеин жүректі қатты зақымдайды. Оның әсерінен қан қысымы қатты көтеріліп, жүрек жиі соға бастайды және салдары миокард ишемиясы мен жүрек жеткіліксіздігіне алып келеді, деп мәлімдеді №2 Алматы қалалық емхананың жалпы практика дәрігері Ардақ Тұрғанбаева.
Мемлекет басшысы жасы жиырма бірге жетпеген Қазақстан азаматына энергетикалық сусын сатып алуға тыйым салатын заңға қол қойды. Энергетикалық сусындардың аса қауіпті екенін айтып, дабыл қаққан Ардақ Тұрғанбаева қабылданған заңның болашақ ұрпақты аман сақтап қалуға көп көмектесетінін айтады. Мұнымен қатар, дәрігер энергетикалық сусындар құрамындағы заттардың жасөспірімдерді түрлі созылмалы ауруға шалдықтыратынын айтып дабыл қақты.
Ардақ Тұрғанбаеваның айтуынша, алыс-жақын шетелде амалсыз экономиканы адам денсаулығынан жоғары қоятындықтан, осындай заңның қабылданбай келе жатқанын айтады.
Энергетик – ішкен жанның көңіл-күйін көтеріп, уақытша күш сыйлайтын сусын. Әсері қысқа уақытқа ғана созылатын сусын ішкен адамның жүйке жүйесін қоздыратын болады. Құрамындағы көп мөлшердегі қант қоспасы мен көмірқышқыл газы асқазан мен бауырды қатты зақымдаса, кофеин оңай жазылмайтын жүрек ауруына әкеліп соғады.
Энегетиктердің құрамында әлемдегі ең көп таралған психобелсенді зат ""кофеин"" бар және ол ""жүйке жүйесі стимуляторы"" қызметін атқарады. Жер бетіндегі адамдардың көпшілігі оны бала кезінен алкогольсіз сусын, какао, кофе және шай құрамында тұтынады.
""Әр нәрсенің екі ұшы болатын секілді кофеинді норма көлемінде тұтынатын болсақ, ол аса зиян емес. Яғни бір тәулік ішінде ересектер 400 миллиграмм, ал 12-18 жастағылар 100 миллиграмм ғана тұтынуы тиіс. Алайда егер адам белгілі бір ауруға шалдыққан болса, онда 400 миллиграмның өзі оған көптік етуі мүмкін. Ал бала көтерген, бала емізетін аналар мен қарияларға мүлдем тұтынуға болмайды. Бұдан бөлек стимулятор қызметін атқаратын қант асқазанында жарасы бар және қант диабетіне шалдыққан адамдар үшін аса қауіпті. Энергетикалық сусындардың көбісінде екі түрлі амин қышқылдары – таурин мен L-карнитин болады"", – деді жалпы практика дәрігері Ардақ Тұрғанбаева.
Ардақ Тұрғанбаеваның айтуынша, соңғы ғылыми зерттеулер L-карнитиннің атеросклерозға шалдықтыратынын көрсетіп отыр. Сондықтан ол аталған сусын құрамындағы аса улы қоспалардың біріне айналады. Алайда мұны білмейтін жастар оны арықтау үшін және бұлшық ет массасын жинау үшін көп мөлшерде тұтынады.
Оқи отырыңыз: Энергетик сусындарды 21-ге толмағандар сатып ала алмайды. Мәжіліс заңды қабылдады
Сондай-ақ маман Ардақ Тұрғанбаева Қоғамдық денсаулық сақтау ұлттық орталығы бірнеше жыл бұрын жүргізген сауалнама туралы айтты. Арнайы мамандар он бір-он бес жастағы 8,5 мың оқушы арасында сауалнама жүргізген еді. Осы сауалнаманың нәтижесінде әрбір бесінші оқушының күнделікті тәтті сусын ішетіні анықталды.
""Бала неғұрлым өскен сайын, соғұрлым түрлі дәмі бар сусында көп тұтынады. Зерттеуге сәйкес, он бір жастағы жасөспірімдердің 15 пайызы, он үш жастағы жасөспірімдердің 20 пайызы және он бес жастағы балалардың 30 пайызының күнделікті энергетикалық және тағы басқа сусындар ішетіні белгілі болады. Энергетикалық сусындар ішкен адамды өзіне тәуелді ететіндіктен, одан бір сәтте бас тарту мүмкін емес. Дегенмен шығар жол бар – бірте-бірте спортпен шұғылданып, салауатты өмір салтын ұстану. Бастапқы кезде тәулігіне он-он бес минут спортпен шұғылдану жеткілікті. Қазақстанның да Жапония елі секілді салауатты өмір салтын ұстануға, оны мемлекет деңгейінде насихаттауға көңіл бөлгенін қалаймын. Біздің елімізге де осы бағытта көбірек жұмыс істеу қажет деп ойлаймын. Себебі күш біріктіре отырып жастардың санасына әсер ету оңайырақ болады"", – деп қосты Ардақ Тұрғанбаева.
Бұл сусындар адамның мінез-құлқының өзгеруіне де әсер етеді. Яғни олар адамды ашушаң етіп, мазасыз қылады және ең маңызды деген ағзаларды зақымдайды.
"" Президент бұл заңға қол қоймас бұрын көптеген зерттеу жүргізілгеніне сенімдімін. Мемлекет деңгейінде мұндай мәселенің көтерілуі энергетиктердің аз ғана дозасының өзі аса қауіпті дегенді білдіреді . Әсіресе жасөспірім шақтан жастар қатарына қосылып, ағзада көптеген өзгеріс болып жатқан кезде теріс әсерін көп көруге болады. Энергетик ішіп бастаған сау адамның өзі де жүрек-қан тамырлары ауруына шалдығуы мүмкін . Сусынның құрамындағы кофеин әсерінен қан қысымы күрт артып, жүрек жиі соғады, жүрек жеткіліксіздігі, миокард ишемиясы деген секілді аурулар пайда болады. Қазір Қазақстанда да, шетелде де энергетик сусындарды көп тұтынған соң, жүрек талмасына ұшырап ауруханаға түсіп жатқандар көп. Кез келген психостимулятор секілді энергетиктер де жүйке жүйесіне теріс әсер етеді. Осының себебінен ұйқысыздық, бас ауруы, мазасыздық, агрессия, галлюцинация, үнемі шаршау сезімі пайда болады. Сондай-ақ, энергетик құрамындағы кофеин сусынға деген тәуелділікті арттырады. Бұлардан бөлек энергетиктер тісті зақымдап, артық салмаққа, семіздікке алып келеді"", – деді Ардақ Тұрғанбаева.
Мұнымен қатар, дәрігер энергетиктердің некроз, гепатит секілді бауыр ауруларына шалдықтырып, асқазанның қышқылдығын арттыратынын айтады. Бұл диарея, гастрит, ойық жара және қабынуды тудыруы мүмкін. Соңғы зерттеулердің бірінде дәрігерлер күніне бірнеше бөтелке энергетик ішетін жасөспірімдердің асқазан-ішек жолдарының бұзылып, екі елі ішектің қабынып, қан кететінін және артынша түрлі жара пайда болатынын анықтаған.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда әрбір оныншы адамның бүйрегі ауырады. Бұған энергетик пен газды сусындардың қандай қатысы бар
""Америкада дәрігерлер энергетикалық сусын тұтынған соң ауруханаға түсетін адамдардың 51 пайызы балалар екеніне көз жеткізген. Осы секілді дәлелді зерттеулерден кейін көптеген ел энергетикалық сусындарды балалар мен жасөспірімдерге сатуға тыйым салуға тырысты. Алайда, экономикаға кері әсерін тигізетін болғандықтан, бас тарта, тыйым сала алмады. Бізде 21 жасқа толмағандарға сатпау туралы шешімді – өте қажет қадам деп санаймын. Ата-аналарды баласына тәтті сусындар сатып алып бермеуге шақырамын"", – деді дәрігер.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Дәрігер энергетиктердің некроз, гепатит секілді бауыр ауруларына шалдықтырып, асқазанның қышқылдығын арттыратынын айтады.",,2024-09-17T13:26:37+05:00
dimas-qudaibergen-qazir-bizdin-qazaq-madenietin-alemge-tanytatyn-uaqytymyz,informburo.kz,Димаш Құдайберген: Қазір – біздің қазақ мәдениетін әлемге танытатын уақытымыз,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dimas-qudaibergen-qazir-bizdin-qazaq-madenietin-alemge-tanytatyn-uaqytymyz,"Сұхбатта Димаш өзінің балалық шағы, жеке шығармашылығы, Пласидо Домингомен дуэті және Дүниежүзілік көшпенділер ойындары аясында берген концерті туралы әңгімелейді.
Euronews: Димаш, сіз классикалы қ білім алған адамсыз, өзіңізге ""Астана Опера"" театрында жұмыс істеуге ұсыныс түскенінен хабардармыз. Алайда, қазақтың дәстүрлі әндері, поп-музыка және классикалық элементтерді үйлестіре отырып, заманауи музыканттың жолын таңдадыңыз. Осындай ерекше миксті қалай құрастыра алдыңыз?
Димаш Құдайберген: Астанадағы опера театрының директоры жұмысқа шақырған сәті есімде. Бірақ, мен өзімнің алуан түрлі музыкалық жанрды қатар алып жүргім келетінін бұрыннан білетінмін. Қазір опералық шығармаларды шырқаймын десем, оны өз концерттерімде де шырқай аламын. Қазір менде осындай таңдау еркіндігі бар. ""Астана Опера"" театрының ұжымын қатты құрметтеймін. Осыдан бірнеше ай бұрын менің көптен күткен бір арманым орындалды. Ұстазым Пласидо Доминго мені өзімен бірге Еуропа сахнасында өнер көрсетуге шақырды. Ол маған ""мына арияға дайындалуға небәрі екі күн уақытың бар"" деді. Әрине, мұндай мүмкіндіктен бас тарта алмадым.
Бес жасымда үйімізде Пласидо Доминго мен Лучано Павароттидің концерттері жазылған бейнекассеталар болатын. Сол концерттер мені шабыттандырып, ""әнші болам"" деген арманыма жетеледі. Домингомен кездескенде оған ""сіздің арқаңызда әнші болдым"" деп айттым. Себебі, мен соған ұқсағым кеп, еліктеп өстім. Доминго мен Паваротти – вокалдық жағынан өте мықты әншілер.
– Ата - ана ңыз бес жасыңызда даусыңыздың ерекше екенін байқапты. Ал, өзіңіз кәсіби әнші болғыңыз келетінін қашан түсіндіңіз?
– Бес жасымда әжем мені күн сайын музыка мектебіне таситын. Бұған оның аяғының ауыратыны да кедергі болмады. Қазір мен танымал боп, өз қолым өз аузыма жеткен кезде осының бәрі отбасымның арқасында келген нәрсе екенін түсініп отырмын. Атам мен әжемнің, әке-шешем мен достарымның шексіз қолдауы мен үшін өте маңызды. Тіпті осы күнгі жеткен жетістігімнің бәріне менен гөрі менің әжем лайықтырақ дер едім.
– Қазақстанда мәдениет саласы мен музыканың соншалық маңызды рөлге ие болуының мәнісі неде?
– Біздің дәстүрлі музыкамызды тыңдау арқылы сіз біздің халықтың тарихымен, жүріп өткен жолымен таныса аласыз. 4-5 жасымда атам маған қазақ халқының ұлттық аспабы – домбыра тартуды үйретті. ""Нағыз қазақ – қазақ емес, нағыз қазақ – домбыра"" деген. Қазір – біздің қазақ мәдениетін әлемге танытатын уақытымыз. Қазақстан – өте жас мемлекет, егемен ел болғалы бері небәрі 33 жыл өтті. Сол себепті, қазіргі кезең әлемдік аудиторияны қазақ халқының мол мұрасымен таныстыруға өте қолайлы деп санаймын.
– Өз музыкаңызды қалайша сипаттар едіңіз?
– Мен бұрын оны неоклассикалық музыка деп атайтынмын. Ал, қазір түрлі жанрларды біріктіріп жүрмін. Өзім бұрынғыша неоклассикалық әнші болып қала беремін. Бірақ, маған поп, рок, кейде тіпті рэп сияқты басқа стильдерді де зерттеген ұнайды. Бәрін де байқап көргім келеді.
– Туған халқыңыздың мәдени мұрасын мақтан тұтатыныңыз байқалып тұрады. Музыкалық бейнебаяндарыңызда да өз еліңізді декорация ретінде жиі қолданасыз, көрсетесіз. Мұның өзіңіз үшін маңызын түсіндіріп бере аласыз ба?
– Мен өзімнің қазақ болып туғаныма мақтанамын. Өзімнің миссиям әлемді Қазақстанның дәстүрлі музыкасы, әндері және мәдениетімен таныстыру деп білемін. Еуропа мен Азияда, Нью-Йоркта, жалпы әлемнің түкпір-түкпірінде 20-30 мыңдық аудиторияның алдында өнер көрсетіп келе жатырмын. Осының бәрі – менің жанкүйерлерімнің қолдауының арқасы.
– Сіз Д үниежүзілік көшпенділер ойындары аясында жеке концертіңізді бердіңіз. Бұл шараның маңызы қандай?
– Жарты жыл бұрын Үкімет мені Дүниежүзілік көшпенділер ойындарында өнер көрсетуге шақырды. Ойындардың еліміз үшін қаншалық маңызды екенін білгендіктен, ұсынысты ойланбастан қабыл алдым. Бұл  халқымыздың салт-дәстүрін ғана емес, сондай-ақ, спорт саласындағы, ат спортындағы жүйріктеріміздің өнерін әлемге паш ететін керемет мүмкіндік деп санаймын. Өзімнің жеке концертімді өткізгеніме де қуанып отырмын. Дегенмен, бойымда кішкене қобалжу болды. Маған Қазақстаннан гөрі басқа елдерде сахнаға шығу жеңілірек. Өз елімде қаттырақ қобалжимын. Мұны бір емтихан деуге болатын шығар. Себебі, Қазақстанда менің концертіме ұстаздарым мен вокал бойынша тренерлерім де келеді.
– Өткенге оралатын мүмкіндігіңіз болса, бес жасар Димашқа не дер едіңіз?
– Оған ""көбірек жаттығуың қажет"" деп айтар едім. Мен 25 жыл бойы оқып келе жатқан адаммын. Қазір 30 жастамын, әлі де PhD оқып жатырмын. Сіз спорт саласында жетістікке жетіп, чемпион болғыңыз келсе, көбірек жаттығуыңыз керек. Музыка саласында да дәл солай – сіз ұлы әнші/музыкант болғыңыз келсе, көбірек еңбектенуіңіз қажет. Былай қарасаңыз,қарапайым ғана қағида: ""көбірек еңбектен, жаттық, ізден"".
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әнші Димаш Құдайберген Euronews арнасына эксклюзив сұхбат берді.,,2024-09-18T15:01:12+05:00
dmitrii-kalmykov-yadrolyq-synaq-bolgan-aumaqta-adamdardyn-omir-suruine-ruqsat-beru-qylmys,informburo.kz,Дмитрий Калмыков: Ядролық сынақ болған аумақта адамдардың өмір сүруіне рұқсат беру – қылмыс,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dmitrii-kalmykov-yadrolyq-synaq-bolgan-aumaqta-adamdardyn-omir-suruine-ruqsat-beru-qylmys,"1991 жылы 29 тамызда республикада әлемдегі төртінші ірі жаппай қырып-жою қаруы бар полигонды жабу туралы шешім қабылданды. Қазақстанның бастамасымен БҰҰ 29 тамызды Халықаралық ядролық сынақтарға қарсы іс-қимыл күні деп жариялады. Бұл күн 2010 жылдан бастап жыл сайын атап өтіледі. Осы кезден бастап Қазақстан денуклеаризацияны өзінің сыртқы саясатының негізгі мәселелерінің біріне айналдырды. Қарағанды ​​облыстық экологиялық мұражайының директоры Дмитрий Калмыков сынақ жүрген жерлердің ауыл шаруашылығына қалай әзірленіп жатқанын және Қазақстанның әлемде ядролық қару таралмауына қалай үлес қосып отырғанын айтып берді.
Чернобыль атомдық электр станциясындағы апаттың салдарын жоюға қатысып, қазір Семей полигонындағы ядролық сынақтардың салдарын жоюға күш салып жүрген Дмитрий Калмыков әлемде жыл сайын полигонның жабылу күнін атап өту орынсыз екеніне тоқталды.
""Қазақстанда бұл күнді қалай атап өтетінін білмеймін... Атап өтуді адамгершілікке жат әрекет және артық шығын деп білемін. Себебі әлі күнге дейін халық полигон аумағында тұрып, денсаулығы нашарлап жатыр. Халық полигонның барлық аумағын санкциясыз ауыл шаруашылық мақсатта қолданып келді. Полигонның қай жеріне барсаңыз да, сиырларды, қой мен жылқыларды, алдын ала дайындалған шөп-жемді көресіз. 90-жылдары да, 2000-жылдары да осылай болған еді. Қазір де ешнәрсе өзгермеді. Жерді ауыл шаруашылық мақсатта қолдануға дайындау туралы әңгімелердің барлығы екіжүзділік. Барлық өкілетті және жергілікті органдар полигон аумағында адамдардың тұрып келе жатқанын және олардың ауыл шаруашылығымен айналысатынын жақсы біледі. Халық қай жердің таза немесе лас екенін ажырата алмайды"", – деді мұражай басшысы.
Оқи отырыңыз: Энергетика министрі: Семей полигоны маңындағы жарамды жерлер пайдаланылмай жатыр
Ары қарай ол әлемдік ядролық қауіпсіздікті сақтауға үлес қосу мәселесіне тоқталды.
""Қазақстан ядролық материалдар қауіпсіздігін қамтамасыз етеді, соның ішінде Семей полигонында да. Еліміз ядролық отын қорларының халықаралық банкін құрды. Сақтау қауіпсіз емес елдер осы банкті пайдалана алады. Менің ойымша, таратпау туралы келісім жұмыс істемейді және оның еш пайдасы жоқ. Себебі ядролық мемлекеттер шексіз көбейіп келеді. Ядролық қаруы бар Ресейдің ядросыз Украинаға ашқан соғысынан кейін барлығы өзінде ядролық қарудың болғанын қалайды"", – деді Дмитрий Калмыков.
Маман басты міндет радиоактивті ластануды азайту емес екенін айтады. Ол мұның орнына халық пен төрт түлік малдың полигон аумағына кіруін шектеуді ұсынды. Осылай жасаған кезде ғана радиоактивті ластанған жерлерді тазартуға болады.
""Халық пен төрт түлік малдың полигон аумағына кіруін тоқтатқан кезде ғана ластанған жерлерді тазалап шығуға болады. Бұл үшін ластанған топырақты таза топырақпен көмкеру қажет немесе сылып алып, абайлап көму қажет. Қазақстанда халықтың қауіпсіздігі мақсатында ластанған аумақтарды тазарту үшін мұндай жұмыстармен ешкім ешқашан айналыспағанын және айналыспайтынын білемін. ҚР Ұлттық ядролық орталығы ядролық материалдарды таратпау және техногендік апаттардың салдарын жою мақсатында радиоактивті заттарды жою бойынша жұмыстарды нәтижелі әрі қауіпсіз жүргізген еді. Мысалы, Қарағанды облысындағы Тоқырау өзеніндегі уран снарядтарының қоймасындағы өрттен кейін"", – деді маман.
Оқи отырыңыз: Семей полигоны шын мәнінде қалай жабылды? Тарихтың беймәлім парақтары
Мұнымен қатар мұражай басшысы полигон аумағында тұрып жатқандарға өтемақы төлеу мәселесіне тоқталып, мемлекеттің дереу тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуі керегін айтты.
""Халыққа ядролық сынақ болған әскери полигонда өмір сүруге рұқсат беру – адамгершілікке жат, санаға симайтын әрекет және қылмыс. Халық ядролық полигон аумағында тұрып жатқан ғаламшардағы жалғыз жер. Мемлекет зақымдалған аумақта тұрып жатқандарға болмашы бірнеше мың теңге төлеп келеді. Бұл шын мәнінде абсурд және нонсенс – егер ол жер қазір қауіпті болса, мемлекет тікелей тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуі тиіс. Ұятты 3-5 мың төлемей, оларды қауіпсіз жерлерге көшіруі керек"", – деп қорытты Дмитрий Калмыков.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Маманның айтуынша, бұрынғы полигон аумағын тазарту үшін халық пен төрт түлікті қауіпсіз жерге көшіру қажет.",,2024-08-29T11:30:00+05:00
en-tomengi-zalaqy-230-myn-tenge-ort-sondirusilerdin-aleumettik-maseleleri-qalai-sesilip-zatyr,informburo.kz,Ең төменгі жалақы – 230 мың теңге: Өрт сөндірушілердің әлеуметтік мәселелері қалай шешіліп жатыр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/en-tomengi-zalaqy-230-myn-tenge-ort-sondirusilerdin-aleumettik-maseleleri-qalai-sesilip-zatyr,"Түркістанда жұмысқа жаңадан қабылданған өрт сөндірушілерге ең кем дегенде 230 мың теңге жалақы төленеді. Бұл туралы Informburo.kz порталына берген сұхбатында Түркістан қаласы №39 мамандандырылған өрт сөндіру бөлімінің бастығы, азаматтық қорғау капитаны Нұрболат Кенжебаев айтты. Ол сұхбат барысында өзінің қызмет жолы мен өрт сөндірушіге тән қабілеттер мен қасиеттер туралы әңгімеледі.
– Нұрболат Талғатұлы, әңгімені сіздің еңбек жолыңыздан бастасақ. Азаматтық қорғау саласында қашаннан бері қызмет етіп келесіз?
– Төтенше жағдайлар саласындағы өмірім 2013 жылдан басталады. Сол жылы Көкшетау қаласындағы техникалық институтқа оқуға түстім. Төрт жыл білім алған соң, 2017 жылдан бері осы салада бірнеше бағыт бойынша қызмет етіп келемін. Бұл салаға келуіме себепкер болған адам – әкем. Ол әскери адам болғысы келген, бірақ түрлі жағдайға байланысты оқуға түсе алмаған. Содан өз ұлдарының осы салада қызмет еткенін армандап, маған әскери қызмет жайлы ұсыныс айтқан болатын.
Бала кезден мені тәртіппен үйреткені әсер етсе керек, әскери киім немесе арнайы киім киетін жұмыста қызмет етуді өзім де армандадым. Халыққа күндіз-түні қызмет ететін салалардың ішінде өзіме жақыны – өрт сөндіру, азаматтық қорғау саласы болды. Халыққа көмектесіп, олардың өмірін, еңбекпен жиған дүниесін сақтап қалу – жаныма жақын көрінді Сол себепті, осы салаға бейімделіп, өрт сөндіруші атандым.
– Қызметтік жолды қай өңірден бастадыңыз?
– Еңбек жолым Оңтүстік Қазақстан облысының (қазіргі Түркістан облысы – ред.) Отырар ауданында басталды. Аудандағы №9 өрт сөндіру бөлімінде қарауыл бастығы болып, екі жылдан астам уақыт қызмет атқардым.
Өңірдегі көптеген төтенше жағдайлар, апаттық құтқару жұмыстары, өрт кезінде оқу орнында үйренгенімізді тәжірибеде қолданып, шыңдалдық. Қарауыл бастығы лауазымын атқарып жүргенімде 2018 жылы әкімшілік өзгерістер болып, Түркістан қаласы Түркістан облысының орталығы болды. Жаңа облыс орталығы болған соң, жаңа кадрлар қажет болды. Сөйтіп, 2019 жылы Түркістан қаласы №1 мамандандырылған өрт сөндіру бөлімі бастығының орынбасары лауазымына тағайындалдым. 2021 жылы бөлім басшысы қызметіне жоғарылап, бұл қызметті бір жылға жуық уақыт атқарсам, кейін қаладан ашылған жаңа өрт сөндіру бөлімінің басшылығына ауыстым.
Оқи отырыңыз: Өрт сөндіруші Әліби Сәрсенбай: Құтқарушының дайындығы кәсіби спортшынікінен кем болмауы керек
– Түркістан облыс орталығы болғаннан бері көптеген жаңа ғимараттар бой көтеріп жатыр. Оған дейін де аудандағы жай-күйден хабарыңыз бар. Облыста ең жиі тіркелетін төтенше жағдайларды айтып өтсеңіз…
– Облыс аумағының үлкен екені белгілі. Бізде таулы аумақ бар болған соң, қар көшкіні болып, жолдар жабылады. Қалалар арасында қатынайтын көлік жүргізушілері жолда қалып қойып жатады. Қыста сондай азаматтарды құтқарамыз. Таулы аумақта адамдар көп жоғалып кетеді немесе суға кетіп те жатады. Тәулік бойы сол азаматтарды іздестіреміз. Жаңбыр көп жауса, арналар толып, су тасқыны да болады. Одан бөлек табиғи, орман, дала өрті де көп. Түркістан қаласы облыс орталығы болғалы бері көпқабатты үйлер көбейді. Соған сәйкес, өрт саны да артты.
Қауіп көп болғандықтан, сақтық та керек. Әсіресе, балаларға абай болған жөн. Түркістан қаласында қызмет ету барысында бір кішкентай қыз суға батып, жоғалып кетті. Оны бірнеше тәулік бойы судан іздедік. Барлық каналды, арықтарды аралап шықтық. Әр жеке құрам іздеу жұмыстарына жұмылдырылды. Өкінішке қарай, бірнеше тәуліктен кейін қыздың мәйіті табылып, туыстарына табысталды.
Тағы бір жағдайды еске алайын. Бір күні қаладағы үлкен үйдің бірінде өрт шықты. Оқиға орнына келген кезде үй лаулап жанып жатты. Ішінде кішкентай балалар барын білдік. Өртті сөндірумен қатар, балаларды құтқару жұмыстарын да қатар атқарып, оларды аман-есен сыртқа алып шықтық. Қазір сөзбен айту оңай, бірақ сол сәттегі сезім басқаша. Адамдардың өрттің ортасында қалғанын білген кезде әр минут бір сағатқа теңесіп кетеді.
Осы салада жүрген соң өзімізден ""менен басқа кім құтқарады?"", ""менен басқа кім көмекке келеді?"" деп сұраймыз. Адамдар бізге сенеді, сол сенімді ақтау үшін бар күш-жігеріңді саласың. Бізге мүліктен бұрын адамдардың амандығы маңызды.
– Қазақстанда, оның ішінде өзініңіз қызмет ететін өңірде өрт сөндірушілерге қандай жағдай жасалған? Жалақы мәселесі жиі сөз болып жатады. Өрт сөндірушілердің әлеуметтік мәселелері қалай шешіліп жатыр?
– Кейінгі жылдары өрт сөндірушілердің жалақысы өсті. Одан бөлек, төтенше жағдай министрі қолдау білдіріп, тұрғын үй төлемін төлеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Қазір оңтүстік өңір тұрғындарының өмір сүру жағдайына байланысты ең төменгі айлық жалақы 230 мың теңгеден басталады. Бұл – жұмысқа енді кіріскен маманның жалақысы. Одан кейін өзінің жұмыс тәжірибесіне, лауазымына байланысты өседі. Техника да, инфрақұрылым да жаңаланып, жақсарып жатқаны қуантады.
Оқи отырыңыз: Қазақстан өңірлерінде 120-дан астам өрт сөндіру бөлімшесі жетіспейді
– Өрт сөндіруші болу үшін жастардың бойынша қандай қасиеттер болуы қажет?
– Өрт сөндірушіге қажет қасиет – ой жылдамдығы және физикалық қабілетінің жоғары деңгейде болуы. Өйткені, адам құтқару, өрт сөндіру жұмыстары ауыр дене еңбегін талап етеді. Дегенмен, оған қоса, қандай жағдайда болмасын дұрыс шешім қабылдай білу де қажет. Өйткені, жұмыс барысында әрбір минут, әрбір секунд бағалы. Нқсқау күтетін уақыт болмайды. шешімді дәл сол мезетте қабылдау қажет кездер болады. Бұған, әрине, тәжірибе септеседі. Өрт сөндіруші батыл шешім қабылдай алуы және сол шешіміне жауап бере алуы тиіс.
Қазір салаға келіп жатқан жас мамандардың физикалық жағдайы жақсы деп айта аламын. Себебі, жұмысқа қабылдау барысында олардың бәрі арнайы комиссияның тексеруінен өтеді. Өрт сөндірушілер арасында әртүрлі спорт салаларының үздіктері көп.
– Алматыда өрт сөндірушілердің оқиға орнына мотоциклмен баруы тәжірибеге енгізілді. Түркістанда мұндай қажеттілік бар ма?
– Алматы қаласында көлік көп болғандықтан, кептеліс те жиі болады. Ал Түркістан қаласында жағдай басқаша. Өрт сөндіру көлігімен оқиға орнына тез жетуге әзірге кедергі жоқ. Қаланың жолдары кең, көлік жүргізушілері де өрт сөндіру көлігін жедел өткізіп жіберуге үйренген. Дегенмен, тиімділігін көрсетіп жатса, болашақта мұндай бастамаларды қарастыруға болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сондай-ақ, құтқарушыларды баспанамен қамтамасыз етуге арналған салалық бағдарлама жүзеге асырылып жатыр.",,2024-08-28T15:14:54+05:00
oskar-algym-keledi-qazaq-balasy-qalai-gollivudta-zeti-birdei-zuldege-ie-boldy,informburo.kz,"""Оскар алғым келеді"". Қазақ баласы қалай Голливудта жеті бірдей жүлдеге ие болды",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/oskar-algym-keledi-qazaq-balasy-qalai-gollivudta-zeti-birdei-zuldege-ie-boldy,"Қазақстандық Әлихан Нұржауов WCOPA 2024 атты орындаушылық өнерден әлем чемпионатында бірден 7 жүлдеге ие болды. Голливудта өткен байқауға әлемнің түкпір-түкпірінен талантты орындаушылар қатысты. Әлихан ""актерлік өнер"" және ""моделинг"" номинациялары бойынша өнер көрсетіп, үш алтын және үш күміс медаль жеңіп алды. Оған қоса оған кәсібилігі мен шеберлігін растайтын арнайы орден табысталды.
Әлихан бүгінде Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрада-цирк өнері колледжінде театр және кино актері мамандығын меңгеріп жүр. Информбюро тілшісі әлем чемпионатында жеті бірдей жүлдеге ие болған Әлиханның өзімен тілдесті.
– WCOPA 2024 чемпионаты туралы қайдан білдіңіз? Бұл қандай чемпионат?
– Чемпионат туралы қарындасым Ақеркенің ұстазы Лейла Болатбектен білдік. Алғашында АҚШ-қа қарындасыма еріп барамын деп ойлаған едім. Өзім де қатысып кеттім. Бұл әлем чемпионатында шетелден келген жүздеген өнерпаз өнер көрсетеді. Мен ""актерлік өнер"" және ""моделинг"" номинациясына қатыстым. Моделингтің өзі кэжуал, фото күнделікті деп беске бөлінеді.
Жеті жүлде алдым, актерлік шеберлік те, моделлинг те бар. Жартылай финалға және финалға шыққаным үшін орден берді.
– Финалға шығамын деп ойладыңыз ба?
– Еш күтпедім. Чемпионатқа төрт мың өнерпаз қатысты. Жартылай финалға 300 адам өтсе, финалға 70 адам ғана жолдама алды. Финалға өтудің өзі өте қиын. Қазақстан 2008 жылдан бері бұл чемпионатта орын алмаған екен. Финалға өткенімді естігенде өте қатты қуандым. Рас па, өтірік пе  деп таңырқап қалдым. Расында, күтпеген жағдай болды. Финалға өтемін деп ойламадым. Сол сәтте сан түрлі сезімді бастан кештім.
– ""Актерлік шеберлік"" номинациясында пантомимадан көрініс қойған екенсіз. Бұл қимылмен сөзсіз түсіндіру өнері емес пе? Өнеріңізді қалай бағалады?
– Пантомиманы қоюға ұстаздарым Ернар Бейсенбекұлы және Еркебұлан Жайсанбек көмектесті. Чемпионат шетелде өтіп жатқан соң бәрі түсінетін тілде болсын деп қимыл-қозғалыс өнері – пантомима қояйын деп шештім. Көрініс арқылы адамның иманын жоғалтпауы қажет, оны жоғалтып алса да қайтару әлі кеш емес деген ойды жеткізгім келді. Адамдар байлық мен атақтың ізін қуамын деп өз болмысын, адамгершілігін, иманын жоғалтады.
Бұл өнерді колледж қабырғасында 1-курстан бері үйреніп келе жатырмын. Колледжде өнер көрсеткенде арнайы музыка іздеп, қойылым жасап шығаратынбыз. Ал чемпионат ережесі бойынша музыка қосуға болмайды. Сондықтан музыкасыз сомдап шығуға тура келді. Бұлай өте қиын болды, себебі бұл тапсырманы екі есе қиындатып жіберді. Шетелдік қазылар, көрермендер жақсы бағалады. Бәріне ұнады.
– ""Моделинг"" номинациясында не көрсеттіңіз? Қазақстанда бұрын модель болғансыз ба?
– Қазақстанда тек фотомодель болған едім. Моделингте басқа тәжірибем болмады. Алматыда жүргенде аз-маз оқып, зерттедім. Подиумда қалай жүруді Америкада чемпионат кезінде қарсыластарым үйретті. Сол жақта алғаш рет подиумда жүріп өттім.
Моделинг конкурсы бірнеше күн бойы таңнан кешке дейін болып жатты, өйткені қатысушы көп. Модельдер подиумға шығып, жүріп өтеді. Қазылар ән номинация бойынша бағалайды. Жартылай финалға өткен соң тыңғылықты дайындалдым.
– Әлемдік модельдердің үштігіне енген сізге әлемдік брендтерден ұсыныс түсіп жатыр дейді. Шетелде модель боласыз ба? Әлде Қазақстанда жұмыс істей бересіз бе?
– Иә, әйгілі Versace және Gucci брендтерімен келісімшарт жасауды жоспарлап отырмын. Қазақстанда да, шетелде де жұмыс істеуге тырысамын. Бірақ, Қазақстанда тұратыным анық.
Одан бөлек, New York film academy немесе Нью-Йорк драма өнері консерваториясында оқуға 30 мың АҚШ доллары көлемінде оқуға грант берді. Қайсын таңдайтынымды әлі шешпедім.
– Чемпионат кезінде қандай қызық оқиға болды?
– Сахнаға шығуға 30 секунд қалғанда қарындасымның көйлегінің арқа тұсы жыртылып кетті. Тіге де, жаба да алмай қойдық. Сахнаға шықпаймыз, өнер көрсетпейміз деп жатқан кезде филиппиндік қарсыластарымыз көп түйреуіш әкеп берді. Көйлекке түйреп көмектесті. Солай қарындасымды сахнаға жібердік.
– Өзіңіз актерлік өнер мамандығында тәлім алып жатырсыз. Киноға түсіп үлгердіңіз бе?
– Былтыр ""Саша против!"" атты ресейлік сериалға түстім. Бұл – кинодағы дебютім. Сериалда Ақтөбеден келген Мамажан атты жас рэпер баланы сомдадым. Актерлік өнер өте қатты ұнайды. Бала күнімнен актер боламын дедім.
– Алда тағы қандай жобаларға түсу ойыңызда бар? Кімді сомдағыңыз келеді?
– Кез келген рөлді сомдай беремін. Осы рөлді ойнасам ғой деген арманым жоқ екен. Әр рөл актер үшін маңызды. Актерді ашатын рөл болады.
Енді ""Елші қыз"" атты отандық толықметрлі фильмге түскелі жатырмын. Қыркүйекте түсірілім басталады.
– Баланың топ жарып, жетістікке жетуіне ата-анасының ықпалы зор. Үйіңізде сіз ғана емес, қарындасыңыз да өнерге жақын екен. Ата-анаңыз сіздерді қалай қолдайды?
– Анам Эльмира – пианист, өнерге жақын. Қазір жеке кәсіппен айналысады. Ал әкем Исатайдың өнерге қатысы жоқ, жеке кәсібі бар. Кішкентай кезде ешқандай үйірмелерге қатысқан жоқпны. Балалық шақты балалармен ойнап өткіздім. Мен үйірмелерге, өнер не спорт мектебіне бармаған соң қарындасым Ақеркені жан-жақты болсын деп вокал, гимнастика, биге берді. ""Ойжұмбақ 2"" анимациялық фильмінде дубляждады. Өзі актриса, әнші, модель. Instagram парақшасына 78 мыңға жуық адам жазылған. Кішкентай кезінен вокалмен айналысады. Ол да чемпионатқа барып вокалдан өнер көрсетті. Ата-анам мені де, қарындасымды да қатты қолдайды. Таңдауымызды құрметтейді.
A post shared by Алихан Нуржауов (@kimalkhanov)
– Арманыңыз қандай? Алдағы жоспарыңыз қандай?
– Отбасым және жақындарым көз алдымда жарқырап жүре берсе екен деп тілеймін. Ал арманым әрі мақсатым – Қазақстаннан шыққан Оскар жүлдегері болу. Қазақстанды бүкіл әлемге танытып, басқа елден кем емес екенін дәлелдегім келеді.
– Кімді үлгі тұтасыз?
– Үлгі тұтатын адамым, кумирім жоқ. Табысқа жетудің формуласын сұраса, ""99 пайыз – еңбек, бір пайыз – талант"" дер едім.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Модель ретінде көзге түскен Әлихан Нұржауов Versace және Gucci брендтерімен келісімшарт жасасуды жоспарлап отыр.,,2024-09-03T11:00:00+05:00
ozimdi-zamanaui-kospendi-dep-sanaimyn-sveicariyalyq-sayaxatsy-ester-ulmanmen-suxbat,informburo.kz,"""Өзімді заманауи көшпенді деп санаймын"". Швейцариялық саяхатшы Эстер Ульманмен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ozimdi-zamanaui-kospendi-dep-sanaimyn-sveicariyalyq-sayaxatsy-ester-ulmanmen-suxbat,"Эстермен Астанадағы Орталық Бас мешіттің алдында жолықтық. ""Қазанат"" ипподромы жанында құрылған Этноауылдан келе жатқан беті екен. Астанада қонақтап жатқанына бес күн болыпты. Бұрын-соңды бір-бірімізді көрмесек те, құшақ жая амандастық. Мешіт алдындағы орындықтардың біріне отырып, әңгімемізді бастап кеттік.
– Эстер, Қазақстанға қош келдіңіз! Білуімше, сіз біздің елге бірінші рет келіп отырған жоқсыз, иә?
– Рахмет! Бұл – менің Қазақстанға бесінші рет келуім.
– Қазақстанға алғаш келген кездегі әсеріңізді айтып беріңізші.
– Осыдан екі жыл бұрын әнші Димаш Құдайбергеннің Алматыда өткен концертіне келдім. Алғашқы сапарым өзіме қатты ұнады. Алматыны армансыз араладым. Көктөбеге, Медеуге, Көлсай, Шарын шатқалына, Шымбұлаққа бардым. Бұл бір естен кетпес сапар болды.
– Сіздің қазақ еліне, мәдениетіне қызығушылығыңызды оятқан тек Димаш Құдайбергеннің өнері ме? Әлде басқа да себептер болды ма?
– Әрине, ең бірінші себепкер болған адам – Димаш. Пандемия кезінде Димаш туралы ізденіп, интернеттен біраз ақпарат ақтарған едім. Сол кезеңдерде Facebook бетінде ""Қазақ тіліне кіріспе, 5 сабағы – 20 доллар"" деген жарнаманы көзім шалды. Соған қатысып көрейін деп шештім. Сабақ екі сағатқа созылатын, алғашқы сағатында қазақ тілімен, екінші сағатында қазақтың тарихы, салт-дәстүрі, мәдениетімен таныстық. Осылайша, менің Қазақстан туралы білімім молая түсті. Димаш өзінің Алматыда концерт беретінін хабарлағанда, мен барам деп шештім.
– Димашпен кездесуіңіз қалай өтті?
– Бұл кездесуге Рашид деген блогшы жігіт себепші болды. ""Эстер, тез-тез мұнда келіңіз, қазір Димашты көресіз"" деген кезде менің қуанышым қойныма сыймады. Қазірдің өзінде осыны айтып отырып, эмоцияға беріліп отырмын. Сол күні үстіме өзімнің қазақы қызыл шапанымды киіп алған едім. Димашты көрген кезде ол маған ""мен сізді Инстаграмнан білемін, қазақша сөйлегеніңізді көрдім"" деді. Екеуміз жүз жылғы таныстардай құшақтасып амандастық, бірге суретке түстік. Сол күн маған естен кетпес қуаныш сыйлады.
Оқи отырыңыз: ""Қазақ халқы қонақжай екен"". Америкалық саяхатшыларды Қазақстан несімен таң қалдырды?
– Қазақ тілі курсына жазылуыңызға не себеп болды?
– Білмеймін, өзі солай боп қалды (күлді) . Әлеуметтік желіден жоғарыда айтқан хабарландыруды кездейсоқ оқып қалдым. Бәрі содан басталып кетті. Топтағы студенттердің бәрі – Димаштың жанкүйерлері. Біз концертте кездесіп, дос болып кеттік. Осылайша, ары қарай сабағымызды жалғастыра бердік. Жалпы, менің жасымда тіл үйрену адамның миына өте жақсы әсер етеді деп санаймын.
– Сонда сізге қазақ мұғалім сабақ берді ме?
– Иә, ол – Алматыдан Аргентинаға көшкен қазақ қызы. Ол бізге испан тілінде сабақ берді. Өзі қазақ және орыс тілдерін үйретеді. Мен қазақ тілін испандықтармен бірге оқыдым.
– Өзіңіз қанша тіл білесіз?
– Өзімнің ана тілімде сөйлеймін. Сосын неміс, француз, испан, итальян және ағылшын тілдерін білемін. Өзім бала күнімнен билингуал болып өстім. Сондықтан шығар, бойымда жаңа тілдерді үйренуге деген қорқыныш болмады.
– Осы жолы Қазақстанға Дүниежүзілік көшпенділер ойынын тамашалауға келіп отырсыз ба?
– Иә, әрине.
– Әлгінде мына мешіттің алдында Димаш Құдайбергеннің шетелдік біраз жанкүйерін көрдім. Барлығыңыз бірге келген боларсыздар?
– Жоқ, мен жалғыз өзім келдім. Швейцарияда Димаштың жанкүйерлері саусақпен санарлықтай. Өзіңіз де білетін боларсыз, Швейцария – шағын ел. Бірақ, мен Димаштың біраз жанкүйерін танимын, біз концерттерде кездесеміз. Димаштың концерттерінің алдында әлемнің түкпір-түкпірінен 400-ге жуық ""dears"" (Димаш Құдайбергеннің жанкүйерлері өздерін солай атайды – ред.) бас қосып, препати жасаймыз.
– Инстаграмдағы парақшаңызды неліктен қазақша жүргізе бастадыңыз?
– Соның себебін өзім де білмеймін. Мен қазір зейнетке шыққан адаммын, бос уақытым көп. Немен айналыссам да, өз еркімде. Жалпы, табиғатымнан жаңа нәрсені үйренгенді ұнатамын. Сол себепті де қазақ тілін қолға алған сияқтымын. Инстаграмда екі аккаунтым болды. Өзім коуч болғандықтан, біреуін ағылшынша жүргіздім. Екіншісі – қазіргі парақшам. Алматыда Димашпен жүздескеннен кейін Инстаграм және Тиктокта парақшаларымның танымалдығы артты. Ол уақытта мен де аздап қазақша үйреніп қалған едім.
Қазір менің әлеуметтік желіге видео салуға көмектесетін ассистентім бар. Ол маған қазақша мәтін жібереді, мен соны оқып, дайындаламын. Көмекшім ""бәрі дұрыс, жариялай беріңіз"" деген кезде видеоларымды парақшама жариялаймын. Ол маған жүгіртпе жол жазуға, әуендер таңдауға көмектеседі. Мен оның еңбегін жоғары бағалаймын.
– Өзіңіз туралы айтып беріңізші. Зейнетке дейін немен айналыстыңыз?
– Мен әлеуметтік қауіпсіздік саласының қызметкері болдым. Сонымен қатар, иммигранттармен де жұмыс істедім. Жас күнімнен жиі саяхаттаймын. АҚШ, Мексика, Аустралия, Жаңа Зеландия, Коста-Рика сияқты елдерде тұрғанмын.
– Ол елдерге жұмыс бабымен бардыңыз ба?
– Жоқ, өз қалауыммен бардым. Жалпы, өзім әшекей, киім, қымбат көлік, үй дегендерге қызықпайтын адаммын. Мен үшін адамдармен танысу, араласу маңызды. Жас күнімде Швейцарияда жұмыс істеп жүргенде жоғары жалақы алатынмын. Сол жалақының аз ғана бөлігін күнделікті жұмсап, қалғанын үнемдеп, саяхатқа арнадым. Жарты жыл не бір жыл сайын саяхатқа шығып тұрдым. Сондағы саяхатым байлардың қыдырысындай деп ойлап қалмаңыз. Арқама бір жеңіл сөмкені асып алып кете беретінмін. Әлемнің әр түкпірінде сан алуан адаммен танысып, дос боп кеттім. Мысалы, біреуі ""маған Техасқа қонаққа кел"" дейді, мен сонда барып 3 ай тұрамын. Сосын ол адам Швейцарияға келіп, менің үйімде тұрады дегендей.
– Өзіңізді әлем азаматы деп суреттейсіз бе сонда?
– Мен өзімді nomad, яғни көшпенді деп атаймын. Қазақстанда жүрген кезде өзімді үйімде жүргендей сезінемін. Аустралияға барсам да солай. Бұл – заманауи көшпенділіктің үлгісі.
– Сіздің қызыңыз, отбасыңыз мұндай өмір салтыңызға не дейді?
– Менің қызым да тура өзім сияқты. Бала күнінен бастап өзіммен бірге алып жүрдім. Қазір оның да қызы бар, екеуі әлемді бірге аралап жүр.
Оқи отырыңыз: Виена Камарота: Орталық Азия елдеріне саяхат қауіпсіз екенін әлем білгенін қалаймын
– Өз еліңіздің менталитеті, мәдениеті, асханасы жайлы айтып бере аласыз ба?
– Біз қазақтар сияқты етті көп жемейміз. Бірақ, біз де жылқы етін жақсы көреміз. Картоп, паста, ірімшікті көп жейміз. Швейцарияда түрлі ұлт өкілдері тұрады. Ал, еліміздің салт-дәстүрінің көбі бүгінге дейін жетпеген, ұмытылған. Оған еліміздің бақуаттылығы ықпал етті ме деп ойлаймын. Менің ойымша, ұлттың мәдениеті мен салт-дәстүрі сол ұлтқа белгілі бір деңгейде қауіпсіздік, иммунитет сыйлайды. Ұлт соларға арқа сүйейді. Ал, Швейцарияда біз қазір ақшаға көбірек арқа сүйейтіндей көрінеміз. Біздің өміріміз қауіпсіз, барлығы жан-жақты ойластырылған, тосыннан бола қоятын қиын жағдайлар аз... Білмеймін, бұл – жай ғана менің ойым.
– Сіздерде мәселен, үйлену тойы қалай өтеді?
– Өзім өмірімде бір рет қана тұрмысқа шыққан адаммын. Біз неке қиятын жерге барып қол қойып, ары қарай 20 адам бірге отырып, түскі ас ішіп, сосын үйге қайтқанбыз. Отбасым да шағын. Әкемді көзімді ашқалы бері көрген емеспін, үйде анам, ағам және өзім болдым. Қазір өзімнің де бір қызым және одан бір немерем бар. Сондықтан болар, көптеген қазақ отбасыларындағы бала санын естігенде таңғалғаным рас. Өзімнің туған әкем туралы ештеңе білмеймін. Ал, сіздер, қазақтар, өздеріңіздің жеті аталарыңызға дейін жатқа соғады екенсіздер. Соны естігенде қатты таңғалдым.
– Маған саяхат кезінде болған бір қызық оқиғаңызды баяндап беріңізші.
– Димаштың Антальяда өткен концертіне барғанмын. Бір күні жағалауда жүрсем, біреу ""Эстер, Эстер"" дейді. Сөйтсем, ол Түркияға досының үйіне барған қазақ келіншек екен. Өзі Швейцарияда тұрады. Танысып, араласып кеттік. Кейінірек, сол келіншектің анасы Швейцарияға келгенде мен оларды үйіме қонаққа шақырдым. Енді мына қызықты қараңыз, кеше көшпенділер ойындарына барған кезде сол келіншектің анасын кездестірдім. Мен мұны жай ғана сәйкестік деп ойламаймын. Маңдайыңа сол адаммен жүздесу жазылып тұрса, сен ол адамды мың-миллион адамның ішінен міндетті түрде көресің. Бұл да бір өмірдің ғажабы дер едім.
– Қазақша қандай әндерді тыңдайсыз?
– Димаш Құдайбергеннің репертуарындағы барлық әнді жақсы көремін. Ол ән салған кезде мен жылап отырып тыңдаймын. Одан бөлек, Адам, Олжас Құрманбек, Арлан, Джордан Аракелян, ""Меццо"" топтарының әндерін ұнатамын. Сонымен қатар, хореограф, балет әртісі Ғұмар Сұлтанбектің қойылымдарын жақсы көремін.
Астанаға келген сайын опера театрына, балет театрына міндетті түрде бас сұғуға тырысамын. ""Астана балет"" ұжымы біздің елге гастрольдік сапармен келгенде, оған да бардым.
– Сіз Димаштың жанкүйеріне айналғалы бері әлеуметтік желіде танымал бола бастадыңыз. Осы танымалдығыңыз өзіңізге ұнай ма?
– Мен мұндай танымалдықты күтпеген едім. Бүгінде Инстаграмда біраз оқырманым бар. Солардың алдында блогшы ретінде жауапкершілігім бар екенін сеземін. Маған, менің өміріме қызығушылық танытқан жандарға дер уақытында жауап беруге тынысамын. Оқырмандарым маған не берсе де, соны өздеріне қайтарғым келеді. Мысалы, мен әр келген сайын қазақ отбасылары үйлеріне ет асып шақырады. Ал мен болсам, Швейцарияда қазақтарды ұшырастыра қалсам, оларды үйімде қонақ етемін. Дәл сол өзімді қонақ қылған қазақтарды шақырмасам да, басқа қазақтарға құрмет көрсетуге тырысамын. Бұл мен үшін өте маңызды нәрсе, өмірімнің құндылығы десем де болады.
– Өсіп келе жатқан ұрпаққа қандай кеңес берер едіңіз?
– Тіл үйреніңдер, тіл білсеңдер, саяхаттап, әлемді аралайсыңдар дер едім. Қазақстан ғажап ел, бірақ, әлемде сендер көруге тиіс басқа да көп мемлекет бар. Жаңа нәрсе үйренуден жалықпаңдар дегім келеді. Мысалы, мен қазір жасым 67-де болса да, қазақ тілін үйреніп жүрмін. Әрқашан бір-біріңді жақсы көріңдер, құрметтеңдер деймін. Сонда әлемде тек бейбіт заман болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Эстер Ульманн Швейцарияның Берн қаласында тұрады. Ол қазақстандық қауымға әнші Димаш Құдайбергеннің жанкүйері ретінде жақсы таныс.,,2024-09-11T17:38:56+05:00
pavel-durov-ne-usin-ustaldy-zane-bul-telegram-nyn-zumysyna-qalai-aser-etedi,informburo.kz,Павел Дуров не үшін ұсталды және бұл Telegram-ның жұмысына қалай әсер етеді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/pavel-durov-ne-usin-ustaldy-zane-bul-telegram-nyn-zumysyna-qalai-aser-etedi,"Павел Дуров деген кім және әлемге несімен танымал? Қазір ол не үшін ұсталып отыр? Informburo.kz осы тақырыптағы шағын шолуын назарларыңызға ұсынады.
Павел Дуров – ресейлік кәсіпкер, бағдарламашы, ""Вконтакте"", Telegram желілерінің негізін қалаушы. Ол 1984 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген. ""Ағылшын филологиясы және аударма"" мамандығы бойынша білім алған. Студент кезінде коммерциялық интернет-жобалар жасаумен айналысқан.
Павел 2007 жылы ағасы Николаймен бірге Facebook желісінің аналогы – ""Вконтакте"" платформасын жасап шықты. 2008 жылы ""Вконтакте"" желісін қолданушылар саны 20 миллионға жетіп, желі тұрақты түрде табыс әкеле бастаған. Дуров әлеуметтік желінің бас директорына айналып, акцияның 20 пайызына ие болды. 2011 жылы Дуровтың қаржысы 7,9 миллиард рубльге жетті. Ал 2014 жылы Дуров ""Вконтактедегі"" өз үлесін сатып, Ресейден кетіп қалды. Оның ""Вконтактенің"" бас директорлығынан кетуіне ресейлік құқық қорғаушылардың Еуромайданды ұйымдастырушы топтар туралы жеке ақпаратты беруін талап етуі себеп болған. Кейінірек кәсіпкер Ресейге оралу жоспарында жоқ екенін мәлімдеді.
Павел Дуров 2013 жылы Telegram мессенджерін құрды. Сол жылдың аяғына қарай Telegram қолданушылары саны 100 мыңға жетті. Ал, 2024 жылдың шілдесінде Telegram желісін әлемде 950 миллионға жуық адам қолданатыны белгілі болды.
Бұл желіні құру туралы идея қалай келгенін Дуров өзі былай әңгімелейді:
""Елде бірде-бір қауіпсіз байланыс құралы жоқ екенін білгендіктен, өзім жаңа желі жасауға бел будым. Жеткілікті деңгейде қорғалған, шифрланған қолданба жасауды көздедік. Менің ағам – гений, оның математика саласында екі докторлық дәрежесі бар, оған қоса өзі криптография саласының білгірі. Сол ағам алдымен шифрды ойлап тапты. Ал мен қолданбаның интерфейсін, қызметтерін құрастырып шықтым"".
Дуровтың айтуынша, Telegram-да күн сайын 2,5 миллион жаңа қолданушы тіркеледі.
""Telegram әлемді орман өрті секілді шарпып жатыр. Біз маркетингке мүлдем ақша жұмсамаймыз. Соның өзінде қолданушы саны осылай тез өсіп жатыр. Біз бұл желіні ешқашан басқа әлеуметтік желілерде жарнамалаған емеспіз"", – дейді Дуров.
2017 жылдан бастап Роскомнадзор компания туралы жеке ақпараттарды талап ете бастады. Сол себепті Telegram желісі Ресейде 2018-2020 жылдар аралығында бұғатталды.
Оқи отырыңыз: Бір оқушыны мектепке дайындауға 100 мың теңге жете ме? Алматы жәрмеңкелерінен фоторепортаж
Бүгінде Telegram Қытайда, Иранда, Ауғанстанда бұғатталған. Сондай-ақ, Бразилия, Германия, Испания билігі платформаны бұғаттауға мүдделі боп отыр. 2020 жылы Дуров Telegram негізінде TON блокчейн-платформасы мен Gram криптовалютасын құруға талпынды.
Дуров Forbes тізіміндегі бай ресейліктер қатарына 2016 жылы қосылды. Ол кезде 0,6 миллиард доллармен 135-орынға тұрақтады. Ал, 2018 жылы Fortune журналы Дуровты 40 жасқа толмаған ең ықпалды жас кәсіпкерлер тізіміне қосты.
2021 жылдың сәуір айында Павел Дуров Біріккен Араб Әмірліктерінің бай адамдары тізімінде көш бастады. Forbes оның байлығын 17,2 миллиард доллар деп бағалады. Алайда, бірнеше күннен соң, журнал кәсіпкерді рейтингтегі ресейліктер қатарына ауыстырып, Дуров ол жерде 9-орынға тұрақтады. 2022 жылы Дуров ең бай ресейліктер тізімінде үшінші орынға көтерілді (15,1 миллиард доллар).
Бір жылдан соң Forbes Дуровты жағдайы күрт төмендеген ресейлік миллиардер деп көрсетті. Бір жыл ішінде Дуров 3,6 миллиард долларын жоғалтып, Forbes рейтингінде 148-орынға бір-ақ сырғыды. Ал, 2024 жылы журналдың ресейлік рейтингінде 10-орыннан  8-орынға көтерілді. Оның қаржысы 15,5 миллард долларға дейін өсті.
2024 жылдың тамызында Дуров алғаш рет Bloomberg миллардерлер тізімінде бой көрсетті. Бұл тізімде ол 9,15 миллиард доллармен 279-орында тұр.
Павел Дуров  –  Ресейдің, Кариб теңізі аралдарында орналасқан Сент-Китс және Невис штатының, Франция мен Біріккен Араб Әмірліктерінің азаматы.
Дуровтың ұсталуы оның Францияның арнаулы қызметтерімен бірігіп жұмыс істеуден бас тартқанымен байланысты деген болжам бар. Бұған дейін кәсіпкер әртүрлі елдердің арнаулы қызметін сынай сөйлеп, олармен жұмыс істеуден бас тартқаны туралы мәлімдеген болатын. Сондай-ақ, Дуров қарапайым қолданушылардың ізін аңдуға қарсы екенін де бұрыннан айтып келеді. Ол, әсіресе WhatsApp желісін жиі сынайды:
""WhatsApp-тан бойыңызды аулақ ұстаңыз. Бұл мессенджер 13 жылдан бері өзгелерді аңду құралы ретінде жұмыс істеп келеді"", – дейді Дуров 2022 жылы Telegram-арнасында жазған жазбасында.
Сондай-ақ, кәсіпкер Apple корпорациясын бірнеше рет сынға алды. Ол App Store дүкенінің монополиясына назар аударды. Apple мен Google цифрлық тауарларға ""негізсіз 30 пайыздық салық"" қосатынын алға тартып, ал бұл қолданушылардың қалтасына томпақ келетінін, стартаптарға кері әсер ететінін мәлімдеген. Одан бөлек, Дуров Telegram желісі App Store-де баяу жаңаланатынына да шағымданған.
Оқи отырыңыз: Кибералаяқтар адамды қалай қақпанға түсіреді және олардан қорғану жолдары
Кәсіпкер Apple компаниясын ""iPhone-ға жылдар бойы айтарлықтай жаңалық енгізбей келе жатыр"" деп сынайды (айтқандай, Стив Джобс – Дуровтың кумирі). Сонымен қатар, ол компанияның iCloud қызметін ""аңду құралы"" деп атаған. Дуров Facebook 2014 жылы сатып алған WhatsApp мессенджері ""қолданушылардың жеке деректерін қорғау мәселесіне немұрайдылықпен қарайды"" деп санайды. Ол осы мессенджердің қолданушыларының жеке деректері хакерлер мен мемлекеттік құрылымдарға қолжетімді екенін бірнеше рет мәлімдеген. Дейтұрғанмен, Дуров өзі ""Вконтакте"" әлеуметтік желісінің бас директоры болған тұста Facebook негізін қалаушы Марк Цукербергпен жеке кездескен.
Дуров 24 тамыз күні Әзербайжаннан Францияға жеке ұшағымен ұшып келген кезде әуежайда ұсталды. Қазіргі уақытта француз билігі Дуровтан жауап алып, уақытша қамауға алды. Бүгін Дуровты қамауда ұстау уақыты 48 сағатқа ұзартылғаны туралы белгілі болды.
France-Presse ақпарат агенттігінің хабарлауынша, Дуровты тұтқындауға Францияның кәмелет жасқа толмағандарға қарсы қылмыстарға қарсы күрес басқармасы (OFMIN) ордер берген. Дуров ""Telegram платформасындағы алаяқтық, есірткі саудасы, киберқауіп, ұйымдасқан қылмыс және терроризмді насихаттау сияқты заңсыздықтарға қарсы шара қолданбады"" деп айыпталып отыр.
Дуров ісімен айналысып жатқан тергеушілердің бірі ""Telegram ұзақ жылдар бойы ұйымдасқан қылмыстың нөмірі бірінші платформасы болып келді. Қазір бұл желі заңсыз матч көрсетілімдері үшін, сондай-ақ, осы сервисте көптеген аккаунттар ұйымдасқан қылмыспен айналысатыны үшін көпшілік назарына ілініп отыр. Одан бөлек, ең қауіпті деген қылмыскерлер Telegram желісін балалар порноконтентін алмасу үшін қолданып отыр"" деп пікір білдірген.
Сот кәсіпкерді тағылған барлық айып бойынша кінәлі деп тапса, ол 20 жылға дейін бас бостандығынан айрылуы мүмкін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",24 тамыз күні Францияның Ле-Бурже әуежайында Telegram негізін қалаушы Павел Дуров ұсталды. Бұл ақпарат қазір әлемдік БАҚ-тарда қызу талқыланып жатыр.,,2024-08-26T14:40:00+05:00
psixolog-esirtkimen-kureste-en-tiimdisi-onyn-aldyn-alu,informburo.kz,Психолог: Есірткімен күресте ең тиімдісі – оның алдын алу,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/psixolog-esirtkimen-kureste-en-tiimdisi-onyn-aldyn-alu,"Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2 қыркүйектегі Қазақстан халқына жолдауында есірткі айналымын тоқтату мен нашақорлыққа қарсы күрес жүргізуді алда тұрған маңызды міндет деп атады. Ол ""Бұл – ұлттың генетикалық қорын аман сақтап қалу мәселесі деген сөз"" деп кеселге тұтас ел болып қарсы тұруға шақырды.
""Біз осыған дейін қажетті заңнамалық шараларды қабылдадық. Бірақ нақты нәтижеге қол жеткіздік деуге әлі ерте. Әрбір мемлекеттік құрылым, әсіресе, құқық қорғау органдары тиімді жұмыс істеп жатыр деп айта алмаймыз. Есірткі мәселесі ушығып барады. Біз заң мен тәртіп, білім мен парасат үстемдік ететін қоғам құруымыз керек. Азаматтары, әсіресе жастары мәдениетті, жаңашыл әрі жасампаз ұлттың ұпайы түгел. Сондықтан біз өркениетті ел болуға кедергі жасайтын жағымсыз әдеттерден арылуымыз керек"", – деді президент.
Марихуана – жер бетіндегі ең көп таралған есірткі түрлерінің бірі. Осы секілді есірткілердің адамзатқа зияны туралы тақырыпты ғылым тұрғысынан зерттеген психолог Лаура Сүйіндік айтып берді. Біріккен ұлттар ұйымының мәліметінше, есірткінің бұл түрін 192 миллион адам тұтынады. Оны өсіру үшін инфрақұрылым мен электр қуаты қажет. Мысалы, Суонси университеті ғалымдарының зерттеуінше, АҚШ-тағы каннабис өндірісі елдегі жалпы энергия тұтынудың 1 пайызын құрайды. Бір жылда марихуана өндірісі кезінде 16,5 миллион тонна көмірқышқыл газы бөлінеді – бұл 3 миллион автомобильдің жылдық шығарындыларымен тең.
Оқи отырыңыз: Алматы полициясы есірткі сататын 450 сайтты бұғаттады
""Мемлекет басшысы әр жолдауында, ұлттық құрылтайда есірткімен күрес жүргізуге қатысты тапсырма береді, осы мәселені көтереді. Президент барлық жағынан бұл кеселдің біздің болашақ ұрпақтың амандығы үшін қаншалықты өзекті екенін көрсетуге тырысып жүр. Қоғамның бір мүшесі ретінде осы бағыттағы барлық тапсырманы қолдауыма бірнеше себеп бар. Бірінші кезекте есірткі барлық ұлттың жүрегі, өзегі, болашағы – жастардың өміріне балта шауып жатыр. Екіншіден, есірткі өндірісі оны тұтынатын адамдарға ғана емес, бүкіл адамзатқа теріс әсерін тигізіп жатыр. Ол туралы экобелсенділер шырылдап айтып жүр. Есірткінің қай түрін болса да өсіру үшін дақылдарға қарағанда әлдеқайда көп су керек. Сол себепті оны өсіретін жерде міндетті түрде судан таршылық болады. Қазір су бүкіл әлем үшін өзекті проблема болып отыр. Қазақстанда есірткі өндірісі, әсіресе оның экологияға қалай әсер ететіні туралы жазылған ғылыми еңбектер, зерттеулер жоқ. Осы орайда Калифорнияны алсақ, онда марихуана үлкен көлемде өсіріледі, нәтижесінде су жетіспеушілігі туындайды. Калифорния балық және жабайы табиғат департаментінің ғалымдары есірткіні заңсыз ашық ауада өсіру кейбір ағындардағы су деңгейін төрттен біріне дейін төмендеткен деп есептейді. Марихуана көптеген елдерде толығымен немесе ішінара заңдастырылған. Оны бірінші болып Уругвай заңдастырды. 2013 жылғы 10 желтоқсандағы заң марихуана сатуға мемлекеттік монополия енгізді. Мұндай шаралар есірткімен байланысты қылмысты төмендетуі мүмкін. Бірақ орнына есірткі тұтынатын адамдар саны көбейеді және өндіріс ауқымы мен оған жұмсалатын шығын артады"", – деп түсіндірді психолог.
Ішкі істер министрлігінің есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл департаменті басшысының орынбасары Бақытжан Әмірхановтың мәліметінше, бізде он сегіз мыңнан астам адам нашақор ретінде есепте тұр. Нашақорлардың барлығы бірдей емделуге келе бермейтіндіктен, олардың саны әлдеқайда көп – 200 мың төңірегінде болуы мүмкін. Алдағы уақытта ведомство нашақорларды есепке мәжбүрлеп қою ережесін енгізуі мүмкін.
Оқи отырыңыз: ІІМ: Тіпті 1 грамм есірткі сақтағандар да өмір бойына бостандығынан айырылуы мүмкін
""Денсаулық сақтау ведомстволары жүргізетін есеп бойынша, бір жарым мың әйел мен 66 кәмелеттік жасқа толмаған жасөспірім есепте тұр. Бұл көрсеткіш он есе асып түсуі мүмкін, біздің алдын ала есеп бойынша шамамен 200 мыңға жетіп қалады. Осы орайда нашақорды бірден есепке тұрғызу үшін арнайы әкімшілік жаза түрін енгізуді жоспарлап отырмыз. Өйткені қазір бұл науқастың келісімімен ғана жасалатын қадам"", – деді Бақытжан Әмірханов.
Ішкі істер министрлігі есірткімен кешенді күрес жүргізу үшін 2023-2025 жылдарға бағытталған кешенді жоспар әзірледі. Ондағы басты мақсаттар:
Оқи отырыңыз: ІІМ: Жыл басынан бері 31 есірткі зертханасы жойылды
Психоаналитик Жанар Оспанова есірткіні бір рет тұтынған адамның өзі психикалық және физикалық денсаулығын ешқашан қайта қалпына келтіре алмайтынын айтады. Осы орайда психоаналитик нейротоксикалық синтетикалық препарат MDMA-ны мысалға алды.
""Экстазиді бір рет тұтыну мидың серотонин жүйесін зақымдайтыны сонша, ол ешқашан бұрынғы қалпына келмейді. Есірткі жүйке жасушаларының ақпаратты жіберу, алу және өңдеу тәртібіне кедергі жасау арқылы сигнал беру жүйесін бұзады. Химиялық құрамы саналуан болғандықтан, есірткілердің барлығы тікелей миға шабуыл жасайды. Тіпті есірткіні қойған күннің өзінде, теріс әсері жалғаса береді. Соңында мұның барлығы мидың өз жұмысын тоқтатуымен аяқталады. Марихуана және героин секілді препараттардың құрамы нақты нейротрансмиттерлерге ұқсайтындықтан, кей препараттар нейрондарды белсендіріп, миға қажетсіз, кездейсоқ сигналдар жібереді. Сондай-ақ кокаин, метамфетамин және амфетамин секілді есірткі түрлері мидың рециркуляциясының бұзылуына алып келеді. Себебі олардың әсерінен табиғи нейротрасмиттерлер өте көп мөлшерде бөлінеді. Осылайша нейрондар бір-бірімен өзара тығыз байланыс орнатып, мидың байланыс ошақтарына теріс әсерін тигізеді. Жай сөзбен айтар болсақ – есірткі тұтынатын адамның басына бір адам кіріп алып, қатты айқайлап жатқандай болады"", – деп түсіндірді Жанар Оспанова.
Оқи отырыңыз: Президент есірткі қылмыстарына ең ауыр жаза тағайындауды ұсынды
Ары қарай психоаналитик көп ұзамай адам ағзасының есірткіге бейімделетінін айтады.
""Есірткіні тұтынып бастау оңай, бірақ одан қашып құтылатын жол мүлдем жоқ деуге болады. Құдды осы жолды іздеп жүргенде биік тауға шыққандай әсерде боласыз. Интернетте нашақорлықтан емделуге қатысты ақпарат көп. Ал ең жақсысы – бұл кеселдің алдын алу деп ойлаймын. Ол үшін балаларымыздың бақытты, махаббатқа толы ортада өсуі маңызды. Осылай ғана ол жаны ауырған кезде есірткіге тұра жүгірмейді"", – деп қорытты Жанар Оспанова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Маман есірткінің адам психикасы мен ағзасын ешқашан қалпына келмейтіндей етіп зақымдайтынын айтады.,,2024-09-16T17:45:50+05:00
psixolog-otbasynda-zorlyq-zombylyq-bolsa-kok-kit-ata-anadan-kek-aludyn-quralyna-ainalady,informburo.kz,"Психолог: Отбасында зорлық-зомбылық болса, ""Көк кит"" ата-анадан кек алудың құралына айналады",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/psixolog-otbasynda-zorlyq-zombylyq-bolsa-kok-kit-ata-anadan-kek-aludyn-quralyna-ainalady,"Алматыда осы айда үш жасөспірім қыз көпқабатты үйден құлап қайтыс болды. Ішкі істер министрлігі қыздардың суицид жасағанын мәлімдеді. Әлеуметтік желілерде жасөспірімдердің өліміне суицидке үгіттейтін ойындар әсер еткен деген қауесет шықты. Алайда мұны құзыретті органдар жоққа шығарып отыр.
Ішкі істер министрлігі интернетті үнемі қадағалап, заңсыз мазмұндағы материалдар мен ресурстарды анықтап отырғанын атап өтті. Жыл басынан бері осындай 22 мыңға жуық шетелдік интернет-ресурстарды бұғаттау туралы өтініш уәкілетті органға жіберілген. Ал биыл мәдениет және ақпарат министрлігі балалар арасында суицидті насихаттайтын 22 фактіні анықтаған.
16 қыркүйекте көпқабатты үйден құлап қайтыс болған екі қыздың телефонынан қауіпті ойындар табылмаған. Десе де полицейлер жеткіншектердің ұялы телефондарын зерттеп, жойылған хат-хабарлар мен қосымшаларды қалпына келтіріп жатыр.
""Алматыда өз-өзіне қол салған екі жасөспірімнің суицидтік ойынға қатысы жоқ екенін хабарлаймыз. Олардың телефондары тексерілді, ойынға қатысқандары анықталмады. Қазір өшірілген хаттар мен қосымшаларды анықтау үшін телефондары тағы да тексеріліп жатыр"", – деп хабарлады министрлік.
21 қыркүйекте Алматыда жасөспірім қыз 13-қабаттың балконынан құлап көз жұмды. Полиция департаменті оқушының телефонынан суицидке жеткізетін ойын табылмады деп хабарлады.
Оқи отырыңыз: Психолог: Есірткімен күресте ең тиімдісі – оның алдын алу
Осы қайғылы оқиғалардың фонында қоғамда өзін-өзі өлтірген балалар қазір ""Қызыл дельфин"" деп аталатын өлімге әкелетін ""Көгілдір кит"" ойынының аналогын ойнауы мүмкін деген қауесет пайда болды. Алайда соңғы оқиғаға қатысты Алматы полиция департаменті бұл қауесетті жоққа шығарды.
Бас прокуратураның құқықтық статистика комитетінің мәліметінше, 2024 жылы қаңтар мен тамыз аралығында 2389 суицид фактісі тіркелген. Оның 128-ін жасөспірімдер жасаған. Былтыр дәл осы кезеңде  2620 факті тіркелген. Көп жағдайда суицид себебі анықталмай келеді. 2024 жылы 1 929 фактор анықталмады.
Суицид тек жасөспірімдер жасайды деген қате көзқарас. Статистика комитетінің мәліметінше, көбінесе 35 пен 54 жас аралығындағы орта жастағы адамдар өзіне қол жұмсайды.
Ал кәмелетке толмағандар арасында суицид себебі деп құқық қорғау органдары жалғыздық, ата-анасымен дау-жанжал, өмір сүру сапасының нашар болуы және басқа да себептерді айтады.
Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Зәкиеваның айтуынша, қазір елімізде суицид жасайтын балалардың орта жасы 11-13 жасқа дейін жасарып кеткен. Ішкі істер министрлігі бұрын бұл статистика 15-17 жас еді дейді. Негізгі себептер – жалғыздық, ата-анамен, туыстармен, құрдастармен қарым-қатынас және буллинг. Сонымен қатар, қазіргі жаңа әлемде әлеуметтік желілердің ықпалы да айтарлықтай болып отыр.
""Суицидтің алдын алуға қолғабыс ететін 111 байланыс орталығының жұмыс сапасын арттыру керек, себебі көмекке жүгінетін балалар саны артып жатыр. Жақында суицид туралы ойлаған қыз хабарласты. Ол зорлық-зомбылық көргені белгілі болып, күдікті ұсталды. Тергеу жүріп жатыр. Жалпы 11 ай ішінде орталыққа психоэмоционалдық жағдай мен суицидтік ниеттерге қатысты 1237 өтініш келіп түскен. Барлығы 75 мың қоңырау қабылданған"", – деді Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Закиева.
Оқи отырыңыз: Бес жасар Аиша төрт тілде еркін сөйлейді. Баланы қалай полиглот етіп тәрбиелеуге болады
Динара Закиева мектептерде жеке қауіпсіздікті қамтамасыз ету дағдыларын үйрету маңызды екенін атап өтті. Қыркүйектен бастап барлық мектепте Қауіпсіздік сабақтары енгізілген. Сондай-ақ, келер жылы барлық мектепте KIVA антибуллинг бағдарламасы енгізіледі және бұл қазыр 110 мектепте пилоттық режимде басталды.
""Суицидтік көңіл-күйді, буллинг пен зорлық-зомбылықты уақтылы анықтаудың негізгі бағыттарының бірі – Психологиялық қолдау орталықтарының жұмыс істеуі. Өкініштісі, мектеп психологтары психоэмоционалдық жағдайы нашар балаларды анықтамайды немесе анықтаса да, олармен қалай жұмыс істеу керек екенін білмейді немесе бұл ақпаратты елемейді. Сондықтан мұндай орталықтар мектеп психологтарымен жұмыс істеп, оларды оқытып, әдістемелік қолдау көрсетіп, жалпы балаларды анықтау және кешенді көмек көрсетуді үйлестіру жұмыстарын өз мойнына алады. Сондай-ақ, қаңтардан бастап барлық мектептерде 500 балаға 1 психолог болуға тиіс. Қазір 1500 балаға 1 психолог болып отыр"", – деді ол.
Оқу-ағарту министрлігі 23-27 қыркүйек аралығында еліміздің барлық мектебінде балалардың қауіпсіздігіне арналған ата-аналар жиналысы өткізіп жатыр. Жиналыста ата-аналардың бала өміріндегі, сондай-ақ онлайн кеңістіктегі қауіпсіздігіне қатысты жауапкершілігі туралы сөз қозғалады.
""Бала қауіпсіздігі ата-ана, педагог, әрбір ересек адам үшін басымдыққа ие болуға тиіс. Баламен ашық сөйлесу, не істеп жүргенін білу, құрылғыларын қадағалау, баламен қауіпсіздік тақырыбында әңгімелесу бұл проблемалардың алдын алуға көмектеседі. Ата-аналар балаларының кірген сайттарына және интернеттегі әрекеттеріне ерекше назар аударуы қажет. Әрбір ата-ана қолжетімді ата-ана бақылау құралдарын қолдануға міндетті. Ата-ана тек баланың жүріс-тұрысын бақылап қана қоймай, өз баласын әрдайым тыңдап, көмектесе алатын қарым-қатынас құруы қажет. Балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету – біздің басты міндетіміз"", – деді ҚР оқу-ағарту министрлігі Балалардың құқықтарын қорғау комитетінің төрағасы Насымжан Оспанова.
Factcheck.kz редакциясы WhatsApp-та суицид туралы тарап жатқан ақпаратты талдап, өлім топтары мен ойындар туралы қорытынды жасады:
Оқи отырыңыз: ""Лайкқа тәуелділік тәбетті бұзады"". Психолог әлеуметтік желінің зиянды жақтарын атады
""Көк кит"" (""Тыныш үй"" немесе ""Қызыл дельфин"") ойынын көпшілік балаларды өз-өзіне қол жұмсауға итермелейтін қауіпті ойын деп есептейді. Бұл ойында балаларға түрлі тапсырмалар беріледі.
Schoolboy Runaway ойыны балаларды ерекше сюжетімен және сапалы анимациясымен тартады. Оған қоса бұл ойын туралы YouTube пен TikTok желілеріндегі контенттер оқушылар арасында қызығушылықтың арта түсуіне әсер етіп отыр. Бұл оның 2024 жылғы маусымда балалардың бос уақыты көп болатын жазғы каникулға кеткен кезде шыққан.
Балалар психологы Людмила Демихова әлеуметтік желілерде ойындар туралы көп айтыла бастаған соң ата-ана мен мұғалімдер алаңдап жатқанын айтады. Ал интернеттегі ақпараттық шу қайғылы оқиғалардың себебі осы ойын деген жалған көзқарас қалыптастырады.
""Хабарламада балалардың суицид жасауына осы ойын мен бірқатар кітап себеп болғаны жазылған. Бұл ойында әлемде 10 млн рет жүктеп алған және негізгі аудиториясы – балалар. Қайғылы оқиғаларға дәл осы ойын түрткі болды деген дәлелді дерек жоқ"", – дейді психолог.
Психологтың сөзінше, мұндай ойындардың баланың эмоциялық күйі мен әлеуметтік мінез-құлқына әсері оның жеке ерекшеліктеріне, психотипіне және жалпы эмоциялық ауанға байланысты. Отбасында ата-ана мен бала арасында сенімді қарым-қатынас орнаса, ұрыс-керіс, дау-жанжал болмаса онда бұл ойын баланың мінез-құлқына әсер ете қоймайды. Людмила Демихованың сөзінше, ол мұндай ойындарға сыни көзқараспен қарай алады және ондағы іс-әрекетті қайталамайды.
""Отбасында эмоциялық және физикалық зорлық-зомбылық сияқты мәселе болса, ойын балаға ата-ана бақылауына қалай қарсы келуге болатынын көрсететін құрал болмақ. Ойын деструктивті мінез-құлық үлгісін балаға таңуы мүмкін. Олай болса ойын ата-анадан ""кек алу"" арқылы бала өзін қаһарман сезінуіне мүмкіндік береді"", – деді Людмила Демихова.
Психологтың сөзінше, мұндай ойындар белгілі бір психотиптегі балаларға әсер етуі мүмкін. Мысалы, көп дүрлігетін, өзіне сенімсіз, уайымшыл балалар ойындағы ситуацияларды шын көріп, кейіпкердің мінез-құлқын өзіне қабылдап алуы мүмкін. Мұндай балалар әсіресе эмоциялық күйі тұрақсыз болса ойындардың ықпалына тез түседі.
Сондай-ақ, өзгелердің өзіне назар аударғанын жақсы көретін, ерекшеленгісі келетін жасөспірімдерге де ойын әсер етуі мүмкін. Олар үшін ойын қарсы шығып, өзгелердің оны мойындауына мүмкіндік береді. Мұндай жағдайда оларды үйден қашу сюжеті қызықтырады.
Оқи отырыңыз: ""Психолог ұсынады"". Отбасы құндылықтары туралы 5 кинотуынды
Людмила Демихова виртуалды әлем балаға жағымсыз әсер етпеуі үшін ата-ана мен бала кез келген тақырыпта ашық сөйлесіп, сенімді қарым-қатынас орнатуы маңызды екенін атап өтті. Сонда ғана олар бір-бірін түсініп, қолдап, құрметпен қарай алады. Бала мен ата-ана арасында осындай байланыс болса, бала өзін қауіпсіз сезінеді және қандай жағдайға тап болса да оны ата-анасына айтады.
Психолог кеңесі:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда суицид жасайтын балалардың орта жасы 11-13 жасқа дейін жасарып кеткен.,,2024-09-30T11:18:58+05:00
qazaq-xalqynyn-kelbetin-alemge-korsetuge-asyqpyn-belgili-fotozurnalist-dzimmi-nelsonmen-suxbat,informburo.kz,"""Қазақ халқының келбетін әлемге көрсетуге асықпын"". Белгілі фотожурналист Джимми Нельсонмен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-xalqynyn-kelbetin-alemge-korsetuge-asyqpyn-belgili-fotozurnalist-dzimmi-nelsonmen-suxbat,"Оның фотосуреттерінен күнделікті адамдарды көрмейсің. Оның жұмыстарында табиғи болмысы мен байырғы тіршілігін сақтап қалған адамдар таспаланған. Өркениеттен жырақтап қалған адамдар камераны алғаш көрсе де, қасқайып тұрып, асқақ рухымен жұртты тәнті етеді. Әңгіме әлемнің түкпір-түкпіріндегі, қиырда жатқан тайпаларды іздеп, тұрмыс-тіршілігі мен мәдениетін фотоға түсіретін белгілі фотожурналист Джимми Нельсон туралы. V Дүниежүзілік көшпенділер ойындарында Джимми Нельсон киіз үй ішінен фотостудия құрып, Астанаға тек қазақтарды түсіруге арнайы келген екен.
""Астанада өткен Дүниежүзілік көшпенділер ойындарында арнайы фотостудия жасауға шақырылдым. Бұл – мен үшін үлкен құрмет. Ұлы дала дүбіріне әлемнің түкпір-түкпірінен көшпенділер бас қосты. Бірнеше күн бұрын келіп едім, кетуге қимай тұрмын. Керемет ұйымдастырылған іс-шарада ұлттық спорт түрлерін тамашаладым. Этноауылдағы қолөнер бұйымдары, ән-күй мен қазақ тағамдары тамсандырды. Көшпенділер ойындарындағы атмосфераны сөзбен жеткізу мүмкін емес. Күрестің сан түрі, садақ ату, ат спорты, құсбегілік және өзге де түркі елдерінің ұлттық спорт түрлері көшпенділердің Олимпиадасындай рух берді. Саяси жағдайларға қарамастан тамыры тереңге жайылған тарихқа көз тігіп, ортақ мәдени мұра аясында бірігуіне куә болдым. Бұл маған ерекше шабыт берді. Ұйымдастырушыларға, қонақжайлығы мен жылы лебізі үшін қазақ халқына, фотосессияға қатысқан барша адамға алғыс айтамын. Қазақтардың келбетін әлемге көрсетуге асықпын"", – деп жазды Джимми Нельсон Instagram парақшасында.
Ол қырық жылдан бері әлемді шарлап, байырғы халықтардың мәдениеті мен салт-дәстүрі арқылы адамзаттың сұлулығын паш етіп келе жатқан Джимми Нельсонмен аз-кем сұхбаттастық.
""Мұны жұмыс деуге келмейді. Бұл – құштарлық. Өмірімнің мәні осы. Алғаш 16 жасымда бастаған іспен қырық жыл бойы айналысып келемін. Табиғат пен адамдарды таспалаймын. Адамдарды, табиғат сұлулығын, салт-дәстүр ерекшелігін көрсетемін. Адамдар мені, мен оларды тауып жатамын. Әлемнің түкпір-түкпірінде көрмелер өткіземін. Кітаптарымды онлайн сатамын. Дүниежүзілік көшпенділер ойындарына қазақтардың сұлу да ерекше келбетін түсіруге келдім. Қазақтар – қайратты, жаужүрек халық. Бет сүйегі шығыңқы, денелі, бойы күш-қуатқа толы, өз ерекшелігі, кімдігі бар халық. Адамдар сондай жып-жылы"", – деді фотожурналист.
Джимми Нельсон 2011 жылы Моңғолиядағы қазақтарды фотоға түсірген. Қазақстанға алғаш рет келіп тұр.
""Қазақ халқы қонақжай екен. Астанада биік ғимараттар ғана болғандықтан табиғатты түсіре алмадым. Қазақстан табиғатын таспалау үшін тағы келемін. Қазақстан табиғаты адамдары сияқты әсем, бай деп ойлаймын. Соңғы сапарым деп ойламаймын. Қазақстанға қайта-қайта келгім келеді. Бұл жолы тек қана қазақтарды түсірдім. Енді мұны кітап қылып басып шығарамын"", – деді ол.
Джимми Нельсон 1967 жылы Англияда туған. Әкесі геолог болғандықтан жастайынан жанында жүріп, Африка, Америка және Азияны аралаған. Мектепте оқып жүргенде аурудан бір күнде шашы түгел түсіп қалады. Нельсонның басы тақыр екеніне мектеп әкімшілігі де, құрдастары да жақтырмай қарайды. 1985 жылы оқуын тастап, адамдардың бәрі тақырбас болып жүретін жалғыз жер – Тибетке жалғыз кетіп қалады. Сыртқы әлемге ашылмаған Тибет табиғаты мен халқының тіршілігін таспалап, фотокүнделік басып шығарады. Бұл оның осы салада танылуына жол ашады. Одан кейін Нельсон коммерциялық жобалар түсіріп, адам аяғы тие бермейтін жерлерге саяхат жасап келеді.
""Әкем – геолог, ал анам дәрігер болды. Кішкентайымнан ата-анам шетелге шығып, жеті жасыма дейін әлемді бірге араладық. Содан кейін мені мектеп-интернатқа берді. 17 жасымда бір күні кенет шашым түсіп қалды. Өзім аң-таңмын. Тибетке саяхаттаймын деп шештім. Бір жыл жүріп, бүкіл елді аралап шықтым. Тибетті таңдауыма монахтардың басы қасқа болуы себеп болды. Арамызда байланыс барын сезген соң өздерімен кездескім келді. Сол кезде алғашқы фотосуреттерімді сата алдым. 17 және 24 жас аралығында фотограф-репортер болсам, одан кейін халықаралық брендтердің коммерциялық фотографы болдым. 2010 жылы жеке жобаларыммен айналыса бастадым"", – дейді Джимми Нельсон.
2010 жылы Нельсон ""Олар жойылып кетпейінше"" (Before they passed away) деген әлемнің әр қиырында өмір сүріп жатқан, байырғы тұрмыс тіршілігі мен мәдениетін сақтап қалған тайпалар мен байырғы халықтар туралы ірі жобаны қолға алады. Төрт жыл бойы Еуропа, Африка, Азия, Оңтүстік Америка және Тынық мұхитының оңтүстік бөлігін мекендейтін 35-тен астам байырғы тайпа өкілдерін фотоға түсіреді. Мақсаты – жаһандану заманында құрып бара жатқан байырғы халықтардың жер бетінен жойылып кетпейінше бірегей салт-дәстүрі мен өмір салтын таспалау, әлемге паш ету.
Бұл жоба жер бетінен құрып бара жатқан мәдениет өкілдерінің болашағы туралы ойлануға итермелейді. Ол кедейлік пен ауруға емес, құрып бара жатқан тайпалардың сұлулығына зер салады. Олардың алуандығы, денелерін бояп, ерекше киінуі кіршіксіз жандарының айнасы секілді. Фотожурналист жұмыстарында адам мен табиғат арасындағы үйлесімнің жойылып бара жатқанын көрсетіп, оқырман назарын адамның бастапқы қалпына аударады. Технология қарыштап дамыған заманда алғашқы тұрмыс-тіршілігіміз бен мәдениетімізді келер ұрпаққа мұра етіп қалдыра аламыз ба деген сұрақ қояды
Тайпа өкілдерін фотоға түсуге көндіру оңай болмаған. Джимми Нельсон қарулы топтарға кезігіп, бұғылардың шабуылына тап болған. Алыс сапарға шығып, адам үсіп қалатындай ауа райында жұмыс істеген. Оның әр кадрының артында көрген қиындығы мен қайтпас қайсарлығы жатыр.
""Сапарлардың бірінде апталап Ресейдің қиыр солтүстігін мекендейтін тайпаны іздедік. Оларды соңғы эскимостар дейді екен. Тайпа ""Ненет"" деп аталады. Қатты суыққа қарамастан оларды іздеп қаншама жол жүрдік. Алпыс адамнан тұратын шағын топтың нақты қайда өмір сүретінін ешкім білмейді. Байланысу ең қиын топ болды. Қиын да алыс сапар шегіп, бірнеше шатыр тігілген жерге келдік. Олардан бірнеше фотосурет жасасам бола ма деп сұрағанда ""жоқ"" деген жауап алдым. Алдымен олардың бір мүшесі болуға тура келді. Тайпа көсемі ""Сіздер біздің өміріміздің бөлігі болуларыңыз керек, себебі қыста қақаған суықта, жазда аптап ыстықта тірі қалу үшін бір-бірімізге тәуелдіміз. Алдымен сіздер біздің өмір салтымызбен біте қайнасып, үйренулеріңіз қажет. Қалғанын содан кейін көреміз"" деді. Солай біз олармен бір жарым ай тұрдық"", – деді фотожурналист.
Өзін қарапайым ұстауы, әзілдеп сөйлеуі өркениеттен қол үзген тайпа өкілдерімен тіл табысып, сеніміне кіруге көмектескен. ""Жер бетінен құрып кетпейінше таспалап алғым келеді"" деген мақсаты кез келген қиындықты еңсеруге күш берген.
""Олардың алдында тура да, ауыспалы мағынада да кішкентай болуға тырыстым. Байырғы халықтар өздерінің үстем екенін сезінуі үшін олардың алдында иілуге тура келді. Бірнеше күн фотоға түсірген кезде менің осал екенімді сезінсін деп олардан аласа болуғы тырыстым. Бұл әрі фотопортреттерден олардың жаужүрек әрі өр мінезін көрсетуге әсер етті"", – дейді Джимми Нельсон.
Нәтижесінде тайпа өкілдерінің бейнесін архивте сақтап қалатын, әрі оқырмандарды тамыры туралы ойландыратын ""Before They Pass Away"" атты құнды кітабы өмірге келді. Бұл еңбегінде Нельсон түсірген портреттер байырғы халықтардың абыройы мен сұлулығын көрсетіп қана қоймай, олардың бірегей өмір салтын сақтап қалу маңызды екенін еске салады.
""Тайпалар оқшауланған сайын, өркениеттен алыс болған сайын олармен тілдесу оңайға түседі. Олар өздерін қалай бар солай көрсетеді. Ал білімді, өркениетті адамдар керісінше жабықтау әрі секемшіл келеді. Ал тайпа сыртқы әлеммен байланысса, заманауи технологияларды пайдалана алса, онда бұл тайпалардың өкілдері мен секілді бөтен адамдарға күмәнмен қарайды, сеніңкіремейді. Мен үшін жалғыз қауіп – батыстағы іскерлік орта. Тайпа өкілдерінің алдына барғанда ақшаның еш маңызы жоқ. Оларға құрметпен қарасаңыз ешқандай қатер төнбейді. Өркениет деп жүріп кейбір тайпалар мәдениетінен, салт-дәстүрінен ақырындап теріс айналып жатыр. Олардың көпшілігі жойылуға шақ тұр. Тайпалардың бірегейлігін құрметтемесек, оларды жоғалтып алсақ онда қарыштап дамып жатқан әлем кедейлене түседі. Олар дамыған заманда өмір сүретін адамдарға қарағанда өздерінің сондай бай, дені сау екенін түсіне ме екен? Біз оларға ескерткіш қойып, сұлулығын мойындауымыз керек. Байырғы халықтар – біздің бастауымыз, тамырымыз. Біз қайтадан бір-бірімізден үйренуіміз керек. Олар кітабымнан өздерінің қаншалық керемет екенін көріп, өздері секілді адамдар әлі де өмір сүретінін біледі"", – дейді Джимми Нельсон.
Джимми Нельсон күрделі бөлшектер мен жарқын түстерді алу үшін ірі форматтағы камераны қолданады. Ол бір ғана кадр үшін бірнеше күнін жұмсайды. Тайпалармен айлап бірге өмір сүріп, олардың өмір салты мен салт-дәстүріне терең бойлайды. Камера алдындағы адамдармен тығыз байланысы фотосуреттеріне бір қарағаннан біленеді. Байырғы халықтардың портретіне мұқият зер салғанда ""жабайы"", ""мәдениетсіз"" деген стереотиптер шытынап, олардың қайратты, үстем, батыл екене куә боламыз.
Бір сәтті фотосурет үшін алыс жол жүріп қана қоймай, бірнеше күн жарықтың жақсы түсуін күтеді. Мысалы, Моңғолияда күн бұлтты болғандықтан қажет жарықтың түсуін күткен. Құсбегілермен бірге шыңға қаншама рет шығып, сәтті кадрсыз қайтқан. Күн енді шықты дегенде суықтан қолы қатып, фотоаппарат түймесін баса алмаған.
""Құсбегілер жүрген тауда қатты суық болды. Әбден тоңдым. Суық болғаны сондай қолым камераға жабысып қалды. Ол кезде қолына ауыр бүркіт қондырған еркектер суықта дым болмағандай тұра берді. Бұл маған біртүрлі көрінді. Қиналып әрі көңіл күйім түсіп, жылай бастадым. Қолғабымды шешкен кезде қолым тас болып қалғаны сонша, фотоаппараттың түймесін баса алмадым. Бірнеше әйел болды, солардың бірі қолымды тонына салып, жылытпақ болды. Мұсылмандар үшін бұл ұнамсыз әрекет екенін кейіннен білдім. Алайда шарасыз түрімді көріп, қол ұшын созу үшін тыйымды аттап кетті. Әйтеуір фотосурет шықты. Содан бері бұл – ең сүйікті фотосуретім"", – дейді фотограф.
Моңғолиядағы қазақтар бүркітті қолға үйретеді. Қашып бара жатқан түлкіні көргенде құс иесі ғана томағасын шеше алады. Фотограф адам мен құстың арасындағы ерекше байланысты байқаған.
2016 жылы ол Джимми Нельсон атындағы қорды құрды. Қор фотосурет, білім беру және баяндау арқылы мәдени алуандықты сақтау және әлемге паш етумен айналысады. Қор байырғы халықтардың тарихын айтуға және мәдени мұрасын сақтауға мүмкіндік беретін бастамалар мен жобаларды қолдайды.
""Толассыз өзгерістер болып жатқан әлемде үйлесімді өмірге оралу үшін байырғы мәдениет өкілдерінің даналығына үңілу қажет. Өзге мәдениетті түсінудің жалғыз жолы – оған еніп, сол мәдениетте өмір сүру, тыныс алу. Объектив арқылы жойылып бара жатқан мәдениеттердің өзіндік әдемілігін көрсетіп, өзгелерді олардың бірегей мұрасын сақтау мен құрметтеуге шабыттандырамын. Фотосуретті менің камерам емес, камера алдынағы адам жасайды. Камераны қалай қолданғаныңыздан гөрі басқалармен не бөліскіңіз келетіні маңызды. Суретте қандай мән жатыр? Қандай хикая айтқыңыз келеді? Мысалы, мен фотосуреттерім арқылы өркениеттен қол үзген байырғы халықтардың қаншалық бай, ал технологиялар қолжетімді біздің қаншалық кедей екенімізді жеткізгім келді. Бұл өмірде тек ақшада ғана мән жатқан жоқ. Материализм дами берсе ғажап мәдениетімізді жоғалтамыз да, әлемдегі тепе-теңдікті бұзамыз"", – дейді ол.
2018 жылы Джимми Нельсон ""Homage to Humanity"" кітабын басып шығарды. Кітапта отыздан астам байырғы халықтың 400-дей фотосуреті бар. Оған қоса тайпа өкілдерінің сұхбаты, олардың мекендейтін орындарының инфографикасы, видеолар, сапары туралы ақпарат енген. Көшпенділер ойындарында түсірген жұмыстарын кейінірек көре аламыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Джимми Нельсон жер бетінен жойылып бара жатқан байырғы халықтарды фотоға түсіретінімен танымал.,,2024-09-17T16:30:00+05:00
qazaqstanda-nege-kaskaderlerdin-omiri-saqtandyrylmaidy-kaskader-zandos-isamen-angime,informburo.kz,Қазақстанда неге каскадерлердің өмірі сақтандырылмайды? Каскадер Жандос Исамен әңгіме,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-nege-kaskaderlerdin-omiri-saqtandyrylmaidy-kaskader-zandos-isamen-angime,"Каскадер – жарақаты көп мамандық. Олар қауіпті трюктерді жасау үшін отқа да, суға да түсуге дайын. Фильмдерде жұмысы көзге көрінбесе де, төбелес сахналарының жақсы шығуына каскадерлер жауапты. Бүгінде қазақстандық каскадерлер шетелдік жобаларда төбе көрсетіп жүр. Солардың бірі – көп жылдан бері Kazakh union каскадерлік командасында өнер көрсетіп жүрген Жандос Иса.
Бүгінде Жандос өзі ашқан ""Семсер"" спорт клубында білгенін балалар мен жасөспірімдерге үйретіп, каскадерлікке баулып жүр. Осы орайда Информбюро порталы он жылдан бері каскадерлік өнермен кәсіби айналысып жүрген Жандос Исамен сұхбаттасып, бұл саланың қиындығы мен артықшылықтары туралы әңгіме өрбітті.
– Көп жылдан бері каскадерсіз. Бұл салаға қалай келдіңіз?
– Бала кезден спортқа жақын болдым. Ауылда күресіп, атқа шауып жүргеніммен, жоғары деңгейде өнер көрсете алмадым. Қалаға келген соң кәсіби бапкерлердің қолында жаттығып, 13-14 жастан бастап таеквондомен кәсіби түрде айналыстым.
Анда-санда циркке барып, шеберлермен танысып, ақпарат алмасып жүріп 18 жасымда каскадерлік өнерге келдім. 2014 жылы Бауыржан Әбішев Kazakh Uninon Action Team деген каскадерлік топ құрды. Ешқандай тәжірибесіз қабылданып, сол жақта үлкен мектептен өттік. Көп нәрсе үйрендім.
Каскадер ""каскад"" деген сөзден шыққан. Оны цирк артистері шығарған. Каскад – құлау деген сөз. Каскадер ең алдымен құлай алуы қажет. Жарақатсыз әрі халық сенетіндей әдемі құлайтын адамды каскадер дейді. Төбелес сахналарын қоюшы, атпен трюк жасаушы, атпен сахналар қоя алатын, көлік жүргізетін, мотоцикл айдайтын каскадерлер бар. Түрлері өте көп. Мен бәрін жасай алатын каскадер болуға тырыстым. Көбінесе төбелес сахналарын қоямын және де атпен шабамын.
Каскадер болуды ешқандай оқу орнында үйретпейді. Мұны ізденіп жүріп, белгілі бір топтарға қосылып, практика арқылы үйреніп аласыз.
– Қандай ірі жобаларға қатыстыңыз?
– Он жылда шығыс елдерімен көп жұмыс жасадық. Мысыр, Иордания елдерімен жұмыс істедік. Өзбекстанда да жоба болды. ""Мың бір түн"" деген телехикая шықты. Қай мемлекетте көрсетілгенінен хабарым жоқ. Сол кезде бастағанбыз. Былтыр ғана The Assassins деген сериалға түстік. Көлсай, Шарында түсірілді. Бұл жобаның Қазақстанда түсірілуіне командамыз түрткі болды. Бауыржан аға шығармашылық топқа елімізді-жерімізді таныстырып, локациялар қандай әдемі екенін көрсетіп, Қазақстанға шақырды.
Оқи отырыңыз: Каскадер Әлия Ысқақова: Ең қауіпті трюктер жылқы малының қатысуымен жасалады
– Халықаралық жобаларды қалай табасыздар?
– Бұл туралы білерім аз, себебі команда мүшесі қатардағы каскадермін. Өзіміздің тірлігіміз, тәртібіміз, жұмысымыз бар. Команда болғандықтан үлкен тапсырыстар түссе, әркімнің кәсіби деңгейіне қарай бөліп аламыз. Жетекшісіміз, бапкеріміз Бауыржан аға жоба туралы айтады. Бос болсақ қосыламыз, уақыты жоқтар өз жұмысымен жүреді.
– Каскадер болу бір жағынан қызық, екінші жағынан қауіпті іс қой. Басыңызға қатер төніп,  мүлдем қол үзіп кетердей сәт болды ма?
– Ондай кездер болды. Бала кезден киноға, трюк жасауға қызығып өстік. Бізді каскадерлік өнерге ешкім қинап әкелген жоқ. Қызығып келдік. 18 жаста тәжірибесіз келіп, екі-үш жыл бойы академияда оқығандай үйрендік. Ешкім ештеңе төлемейді, бітіргенде қолыңа диплом да бермейді. Каскадер боламын деген арман-мақсатпен еш қиындыққа қарамай көп трюк үйрендім. Тастап кетпеуге, қиындыққа шыдауға көп нәрсе әсер етеді.
2015 жылы ""Әмір Темір"" тарихи деректі сериалында біраз уақыт жұмыс істедік. Атпен шауып бара жатқанда қарсы беттен батыр келеді де,  найза лақтырады. Найза шаншылып, аттан артқа ұшып түсуім керек. Каскадер осындай сахналарды қояды. Он шақты дубль болды. Бір рет түсіреміз, камера кешігіп қалады. Енді бірде қажет кадр болмай қалады. Тоғызыншы дубльде бәрі күшті болды. Бұдан да күшті шығып қалар деп тағы бір рет түсіріп көрейік деді. Оныншы дубльде атпен шауып бара жатқанда арт жақтан резеңке арқан тартып қалады. Сол кезде қолымды сындырып алып, кәдімгідей екіге бөлініп қалды.
Осындай сахналарды каскадер қояды. Он шақты дубль болды. Бір рет түсіреміз, камера кешігіп қалады. Енді бірде қажет кадр болмай қалады. Тоғызыншы дубльде бәрі күшті болды. Тағы бір рет түсіріп көрейік, одан да күшті шығатын шығар деп оныншы дубльда төрт метр биіктікте шауып бара жатқан кезде арт жақтан арқан тартып алады, қолымды сындырып алдым, кәдімгідей қолым екіге бөлініп қалды.
Естіген адамға да, маған да ауыр. Қаншама қиындыққа төзген соң тастап кете алмадым. Ол кезде тәжірибем аз болды. Әрине, сындырмаған, жарақат алмаған жақсы. Бірақ адам қол-аяғын сындырамын деп сындырмайды ғой. Одан кейін де ұсақ-түйек жарақаттар болды. Негізі жиі жарақат аламыз. Қолымды сындырғаным әлі күнге дейін байқалады. Құлағанда мойынды қайырып алу, жүйке талщықтарының қысылып қалуы болып тұрады. Қызығушылығымыз, бала күнгі арманымыз, мінезіміз болғандықтан каскадерлікті тастай алмаймыз. Қаржы жағы да бар. Бірақ, адамдар қаржы табамын деп каскадер болмайды, қызыққан соң болады.
– Каскадерлер оқыс жағдайлардан қаншалықты сақтандырылған?
– Шетелде сақтандырылған. Америка, Еуропа елдерінде түсірілетін жобаларда каскадердің денсаулығы, өмірі сақтандырылады. Өкінішке қарай, бізде олай жасалғаны есімде жоқ.
Оқи отырыңыз: Канадада Nomad Stunts каскадерінің жұмысы ең үздік деп танылды
– Сонда жарақат алып қалсаңыз емге өзіңіз төлеуге тура келе ме?
– Иә, солай десе де болады.
– Каскадерлер жақсы ақша таба ма?
– Үлкен жобаларда, шетелдік жобаларда жақсы төленеді, жасыратыны жоқ. Ал елімізде аз төленеді. Командадағы каскадерлер тапсырыс болмаған кезде негізгі айналысатын спорты түрінен жаттықтырушы болады немесе циркті бітіргендер циркте өнер көрсетеді. Шетелдік ірі жобаларда жақсы төленеді.
– Қазақстандық каскадерлер шетелдік жобаларға көптеп қатысады. Бұл салада мықты екенімізді білдіре ме?
– Ұзақ жылғы еңбек шығар. Бауыржан Әбішев Nomad Stunts халықаралық каскадерлер тобында он жылдай жұмыс істеді. ""Көшпенділер"" фильмінде ойнады, ""Рекитердің"" төбелес сахналарын қойды. Nomad Stunts ""Жау жүрек мың балада"" істеген ең негізгі каскадерлік топ болып саналады. Оған ешкімнің таласы жоқ. Бауыржан Әбішев көбірек белсенді араласты. Біраз уақыт өткеннен кейін өзінің командасын құрды. Каскадерлер ірі жобаларға ұзақ жылдық еңбекпен келеді. Жылдар бойы табыс болмауы мүмкін. Біздің каскадерлерді таңдаудың ең негізгі себептерінің бірі – атпен жұмыс істеу. Қырғыз-қазақ – ат құлағында ойнайтын халық. Атқа мінуді, аттан құлауды жақсы меңгерген. Испандықтан да атпен мықты жұмыс істейді. Одан кейін – Қазақстан мен Қырғызстан. Ал төбелес сахналарын әр мемлекет әртүрлі стильде қояды.
– Фильмдерде дублер болып көрдіңіз бе?
– Иә, талай рет болдым. Шетелдік жобаларда түрі, жақ сүйегі, салмағы мен бойы келіп тұрса қатардағы каскадерлердің кез келгені дублер бола алады. Актердің істей алмайтынын істей алады. ""Финансист"" деген жобада Асылхан Төлеповтың дублері болдым. ""Қазақ хандығында"" бір-екі сахнада бір батырдың дублері болдым. Жұмысымыз болған соң есте қала бермейді. Киімін кигізіп, грим жасайды. Кейде кімді ойнап жатқанымызды білмейміз.
– Қазақстанда каскадерлердің жұмысы бағалана ма? Көрермен көбінесе режиссерді, актерді ғана танып жатады ғой.
– Иә, қарапайым адамдар каскадерлерді білмей жатады. Әлеуметтік желіден енді танып жатқан шығар. Жұмысы көзге көріне бермейді. Оның себебі жоқ емес. Трюкті актер жасады деп ойлайды. Үлкен төбелес сахналарын кім қойғанын түсінбейді, артындағы үлкен еңбекті көрмейді. Ол жұмыстың бәрін қарапайым адам түсіне бермейді. Түсінсе бағалар ма еді.
– Каскадер болуыңызға белгілі бір адам не актер әсер етті ме? Көбісі Брюс Лиді, Джеки Чанды айтады. Сіз кімге еліктедіңіз?
– ХХ ғасырдың соңында туғандардың экшнға қызығуына Голиивуд актерлері әсер еткен болар. Брюс Лиге қызықтық. Джеки Чанның трюктерін қарадық. Туған ағам Арман бойымдағы қабілетімді байқап, Қазақстанда да осы істі маман ретінде үйренуге болатынын және менің де қолымнан келетінін айтты. Ағам университетте оқып жүргенде ""Жаужүрек мың бала"" түсіріліп жатты. Фильмдегі әртүрлі төбелес сахналарын каскадерлер қоятынын, қылышпен жұмыс істейтіні айтып, сен де сондай болсаң болады деп қызықтырды. Қолыңнан келеді деп қолдады.
– ""Семсер"" деген клуб ашқан екенсіз. Ол жерде не үйретесіз?
– Иә, каскадерлік өнерде азды-көпті үйренгеніміз бар. Қылышпен жұмыс істегенді жақсы көрем. Каскадерлік санхналар қойсам да, залға келсем де жүгіріп барып бірінші қылышты қолға алып, түрлі әрекеттер жасағым келіп тұрады. Өзім жақсы көрген істі өзгелерге үйрету үшін ""Семсер"" деген спорт клубын аштым. Таеквондомен айналысып жүргенде тек соның жаттығуларын жасап, балаларды жарысқа апарып, сол спорттың айналасында ғана жүрдім. Ал каскадерлікті үйрететін бірде-бір мектеп жоқ.  Зерттей келе бойымдағы өнерімді спорт зал ашып, қызығып жүрген балаларға үйретейін деген едім. Үш-төрт айдан бері шәкірт тәрбиелеп жүрмін.
""Семсер"" спорт клубында тарихи жәдігерлеріміз қылыш пен найза айналдырып үйренеді. Садақ атуды, акробатикалық гимнастика элементтерін де үйретеміз. Басқа жақта тек қана бір спорт түрін үйретеді. Ал ""Семсер"" клубында каскадер боламын дейтін балаларға бәрін үйретеміз. Балалар шетелдік қаһармандарға емес, өзіміздің тарихи батырларымызға еліктесін деген ойымыз болды.
– Каскадер болғысы келетін балаларға қандай ақыл айтасыз? Неден бастау керек?
– Менің ""Семсер"" спорт клубыма келсін. Кеңес ауызша айтылмайды, практикада көрсетіледі. Каскадерлік – қызықты әрі қауіпті сала. Былай қарасаң оңай сияқты, ұрсаң адам құлап қала салатындай. Білімсіз істейтін болса не ана біреуді ұрып жарақаттайды, не камераға түсіргенде қвидеодан арасаң күлкілі әрекет болып шығады. Сондықтан білетін маманмен жаттығу, практика жасап үйрену керек. Бір қарап үйреніп алдым деуге болмайды. Өзі жасап үйреніп, бапкермен бірге жаттығуы керек. Жастарға көбірек практика, қайталауы керек. Спорт залда жүріп, шынығып, үнемі денсаулығына қарауы керек. Каскадерлік деген құлай салатын нәрсе емес. Барлығы өлшеніп, жеті рет өлшеп, бір рет кеседі. Жарақттанбау үшін жаттығу жасау керек.
– Әлеуметтік желіде ""аз-аздан үздіксіз"" деген ұстаным туралы жиі жазады екенсіз. Жетістікке жету үшін тәртіп қажет пе?
– Жетістікке жеткен адамдардың кез келгенін алып қарасақ олар асықпайды және өз ісін күнде қайталап істей береді. Жылдамдық дегеніміз асықпай тұрақты істеу деген сөз ғой. Бірнәрсені асығып істеп, қате кетсе ондай оны қайтадан істеу керек. Оданда асықпай бір-ақ рет істеген жақсы. Сол үшін күнделікті аз-аздан қайталап, берілген уақытты дұрыс пайдаланып тәртіппен жүретін болса кез келген адам қызыққан нәрсесіне жетеді деп ойлаймын.
– Ал сіз мақсатқа жету үшін күш-жігеріңізді қалай қамшылайсыз?
– Мақсатты шегелеп алғаннан кейін күнделікті жасайтын қадам айқындап бере алады. Сондықтан мұнда тәртіптен бұрын мақсатты айқындап алу қажет. Әр адамның миссиясы бар. Уақыт өте келе адамның миссиясы өзгере береді. Менің миссиям – салауатты өмір салтын ұстана отырып, бойымыздағы бар білімді өзім сияқты қызығатын жастарға үйрету. Осы миссияны ойға алсам шаршамаймын, өйткені қоғамға пайдалы іс жасап жатқанымды, бір адамның өміріне жақсы ереже енгізуге көмектесіп жатқанымды білемін. Күшін қайда жұмсарын білмей жүрген бала көп. Солардың мақсатына жетуіне көмектесемін. Тек тәртіппен ғана мақсатқа жету қиын. Мақсат болмаған кезде тек тәртіппен жүру адамның сағын сындыруы мүмкін.
A post shared by Жандос Иса (@zhandos_issa)
– Актерлер осындай рөл ойнасам екен, осындай жүлде алсам екен деп жатады ғой. Ал каскадерлер нені армандайды?
– Kazakh Union командамыздың мақсаты – каскадерлік өнерде қазаққа тән стильді қалыптастыру. Әр мемлекет өзінің стилімен танымал. Ата-бабамыз тек қана күреспеген болар. Олар да мықты жауынгер болды, ат құлағында ойнады. Осындай кең даланы қорғап қалған батырларымыздың бойында ерекше қасиет көп болған деп ойлаймын. Ал каскадерлік тереңде жатқан тарихымызды көрсетуге аз да болса әсерін тигізсе, осы салаға байланысты продакшн болып кино шығарсақ дейміз. Жауынгер халықпыз деген атқа сай ерекшелігімізді әлем таныса дейміз. ""Қазақ"" стилін қалыптастырып, оны әлемге танытуды мақсат тұтамыз.
– Сіз каскадерлікпен қоса зергерлік өнерге жақын екенсіз...
– Ауылда қиялдап өскен балалар бәріне қызыға береді ғой. 2020 жылы пандемия басталғанда жұмыс тоқтап қалды. Зергер Абзал Молдабекті он жылдан бері танимын, доспын. Бір өзі 200-ден аса дизайн шығарған зергерлік өнерде қолтаңбасы бар азамат. Досым болғаннан кейін жұмысына барып сырласамын, күні-түні жұмыс істеп жатады. Үйленер кезде сүйіктіме өз қолыммен неке сақинасын жасап бергім келді. Абзал бауырыма айтып көріп едім шеберханаға келіп жасай беріңіз деді. Неке сақинасы мен алқа жасауды меңгеріп алып, шеберханада бір жылдай жұмыс істедім. Десе де бала кезден спортқа жақын болғандықтан каскадер өнерімен кеттім. Ал зергерлікті одан әрі жалғастырмадым.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ол он жылдан бері Kazakh Uninon Action Team каскадерлік тобында шетелдік және отандық жобаларға қатысып келеді.,,2024-09-10T16:50:00+05:00
qazaqstanda-surrogat-ana-qyzmeti-qansa-turady-reproduktologpen-suxbat,informburo.kz,Қазақстанда суррогат ана қызметі қанша тұрады? Репродуктологпен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-surrogat-ana-qyzmeti-qansa-turady-reproduktologpen-suxbat,"Ресми деректер бойынша Қазақстанда 28 567 әйел мен 111 ер адамға бедеулік диагнозы қойылып, олар есепте тұр. 1995 жылдан бері жүз мыңнан астам жұп көмекші репродуктивті технологиялардың арқасында емделіп, соңғы 29 жыл ішінде 37 мың сәби дүние есігін ашты. Ал 2021 жылдан бері МӘМС есебінен қаржыландырылатын ""Аңсаған сәби"" бағдарламасы аясында 8 мың сәби ЭКҰ арқылы туды. Репродуктивті Медицина Институтының репродуктолог дәрігері Аяулым Қосетова соңғы жылдары ЭКҰ-мен қатар құрсақ ана көмегіне жүгінетін жұптардың көбейгенін айтады. Осы орайда дәрігер құрсақ ана таңдау кезінде нені ескеру керегі, кімдердің құрсақ ана бола алатыны және бұл қызметтің елімізде қанша тұратыны туралы әңгімеледі.
– Қазақстанда құрсақ ана қызметіне жүгінетіндер көп пе? Елдегі бедеулік пен суррогат ана көмегіне жүгіну көрсеткіші қандай?
– Өкінішке орай, бедеулік мәселесі Қазақстанда өте өткір болып тұр. Осының себебінен эстракорпоральды ұрықтандыруға жүгінетіндер саны көп. Статистикалық мәліметтерді алсақ, елдегі әрбір алтыншы отбасы баласыз қиналып отыр. Әлеуметтанушылардың сауалнамасына қатысқандардың 20 пайызы ажырасудың себебін ""бедеулік"" деп көрсеткен. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша, бедеулік тікелей демографиялық көрсеткіштерге әсер ететіндіктен, бұл мемлекеттің де мәселесі. Осы орайда ЭКҰ жасатуға және құрсақ ана көмегін алу үшін біздің клиникамызға жүгінетіндер саны көп.
– Қазақстанда немесе клиникаларыңызда бұл қызметтің орташа бағасы қандай?
– Құрсақ ана көмегіне жүгіну 3,5 миллион теңгеден асады.
– Көбіне қанша жастағы әйелдер құрсақ ана болады?
– Ескере кету керек – бұрын-соңды ана атанбаған, яғни босанып көрмеген әйелдер құрсақ ана бола алмайды. Қазақстанда заң бойынша 20 мен 35 жас арасындағы әйелдер құрсақ ана бола алады. Сондай-ақ кем дегенде 1 баласы бар, кесарь тілігі болмаған әйелдер құрсақ ана атана алады.
– Құрсақ ана көмегіне жүгінген кезде баланың жынысын алдын ала таңдау мүмкіндігі бар ма немесе жұптар егіздерді қаласа ше?
– ЭКҰ жасатуға келген азаматтарға алдын ала баланың жынысын анықтауға заң рұқсат бермейді. Сондай-ақ, құрсақ аналарға екі эмбрион салуға кеңес бермейміз. Себебі, егіздер мерзімінен ерте туу мүмкін. Бұл өз кезегінде екі тараптың да денсаулығы үшін қауіпті.
Оқи отырыңыз: Бес жасар Аиша төрт тілде еркін сөйлейді. Баланы қалай полиглот етіп тәрбиелеуге болады
– Құрсақ ананы таңдау процесі бастан-аяқ қалай жүреді?
– Алдымен репродуктолог дәрігер құрсақ анаға ұсынылып отырған әйелді тексереді. Яғни міндетті түрде ультрадыбыстық тексеру жүргізіп, жатырды және жатырдың ішкі қабаты – эндометриді тексереді. Егер денсаулығында ешқандай кінәраты болмаса, біз құрсақ ана болуға рұқсат береміз. Әрі қарай заңгерге барып келісімшартқа отырады.
– Сіздер ұсынатын құрсақ ана қандай медициналық тексеруден өтеді? Қандай жағдайда әйел суррогат ана бола алмайды?
– Келесі төрт себепке байланысты әйел ана құрсақ ана бола алмайды. Яғни осы жағдайларда біз мүлдем қарастырмаймыз:
– Заң бойынша құрсақ ана босанған соң, райынан айнып баласын қайтарып ала ала ма? Келісімнің шарттары қандай?
– Құрсақ анамен процесс басталмас бұрын заңды түрде келісімшарт жасалады. Осы келісімге сәйкес әйел адам босанған соң баланы өзіне алып қала алмайды. Себебі нәресте өзінің биологиялық баласы емес.
– Құрсақ ананың болмысы балаға қалай әсер етеді?
– Құрсақ ананың болмысы балаға мүлдем әсер етпейді десек те болады. Себебі дайын эмбрионды жатырына салып берген соң, әйел адам оны құрсағына көтеріп, 9 айдан кейін дүниеге әкеледі. Баланың барлық болмысы биологиялық әке-шешесінікіне ұқсайтын болады.
Оқи отырыңыз: 30 жылда ерлердің ұрығы 3 есе әлсіреген. Бедеуліктің емі бар ма?
– Құрсақ ана баласын кімге бергенін біле ме? Жұптарды құрсақ анамен таныстырасыздар ма? Олар жүктілік кезінде жанында бола ала ма? Өзіне күтім жасау жағынан қосымша көмек көрсете ала ма?
– Әрине, құрсақ ана кімге баланы туып беретінін білетін болады. Құрсақ ананы алып отырған ерлі-зайыптылар мен суррогат ана заңды түрде келісімшартқа отырады. Жүктілікті жүргізуге және босануына көмектесіп, кездесіп отырады. Дәрумендерін, қажет болса дәрі-дермектерін, күнделікті күтіміне және ай сайын жұмсалатын заттарына да ақшалай көмектесіп тұрады.
– Құрсақ аналар ""балаңды қалай ақшаға саттың"" деген хейтпен бетпе-бет келетінін жасырмайды. Оларға қандай да бір психологиялық көмек көрсетіле ме?
– Қазіргі таңда құрсақ ана табу оңай емес. Сәби сүю мүмкіндігі жоқ жандарға құрсақ ана болуға келген әйелдерге алғыс айтып қана қоймай, қолдау керек. Құрсақ ана міндетті тұрде бөтен әйел емес, пациенттің туысқаны да бола алады. Мысалы, 20 мен 35 жас аралығындағы сіңлісі немесе әпкесі жәрдемдесіп, қол ұшын беріп, сәби сүю арманы орындалсын деген ниетпен баласын туып беретіндер бар.
Жалпы біздің IRM клиникамызда психолог мамандарымыз да жұмыс жасайды. Бедеулікпен келген пациенттерімізге психологиялық тұрғыда кеңес беріп, үлкен қолдау көрсетеді. Сәби сүйе алмай жүрген ерлі-зайыптылардың үмітін оятып, сенімін күшейтеді.
Оқи отырыңыз: ""Бедеулікті емдеудің ең тиімді жолы – ЭКО"". ""Аңсаған сәби"" аясында тұңғыш нәресте дүниеге келді
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Елде әрбір алтыншы отбасы бала сүйе алмай отыр.,,2024-09-04T11:00:00+05:00
qusbegiler-futbolsylardai-tanymal-bolsa-deimin-burkitsi-aisolpan-qazaqstandy-alemge-tanytpaq,informburo.kz,"""Құсбегілер футболшылардай танымал болса деймін"". Бүркітші Айшолпан Қазақстанды әлемге танытпақ",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qusbegiler-futbolsylardai-tanymal-bolsa-deimin-burkitsi-aisolpan-qazaqstandy-alemge-tanytpaq,"Айшолпан Нұрғайып – 8 жасында бүркітті қолға үйреткен алғашқы қыз атанды. Режиссер Отто Беллдің ""Бүркітші қыз"" деректі фильмі жарық көрген соң Айшолпан әлемге танылып, туристер оны көру үшін Моңғолияға ағылды. Астанада өткен Дүниежүзілік көшпенділер ойындарында да бүркітші қызды көруге келген шетелдіктер аз болмады. Информбюро тілшісі ойындар біткен соң Айшолпанмен әңгімелесіп, қазір немен айналысып жүргенін сұрады. Осыдан екі жыл бұрын бүркітші қыз Сүлеймен Демирел атындағы университетте оқып жүргенде сұхбаттасқан едік.
– Айшолпан, биыл университет тәмамдадыңыз. Қазір немен айналысасыз?
– Иә, оқу бітірдім. Ендігі жоспарым – мектеп ашу, шәкірт тәрбиелеу, туризмді дамыту. Отбасым Өскеменге көшіп келіп, бір арманым орындалды.
– Өзіңіз көшіріп әкелдіңіз бе?
– Иә, ата-анамды өзім көшіріп алып келдім. Өскемен қаласында тұрып жатыр.
– Ата-анаңыз, бакырларыңыз ""Қандас"" мәртебесін алған ба?
– Бәріміз Қазақстан азаматтығын аламыз. Құжаттарды тапсырып қойдық. Қазақстан азаматы болып, бүркітшілікті әлемге танытқым келеді. Футбол секілді өзге елдің спорты туралы бүкіл әлем біледі. Бүркітшілікті де сондай дәрежеге жеткізіп, әлем таныса деймін.
– Дүниежүзілік көшпенділер ойындарына неге қатыспадыңыз?
– Іріктеу кезінде оқуда болдым және де Моңғолия азаматымын.
– Сіз де азаматтық енді аласыз ба?
– Иә, енді аламын.
– Көшпенділер ойындары қалай өтті?
– Құсбегілікке он мемлекеттен қатысушылар келді. Бүркіт қана емес ителгі, қаршыға салды. Жалпы жарыс жоғары деңгейде өтті. Қонақтар  өнерін ортаға салды. Кейбіреуінің қолдарына құсы түспеді. Ауа райы, адамдарға үйреніспеу секілді әртүрлі себеп болды. Бабы мен бағы қатар шапқандар жеңіске жетеді.
A post shared by ҚҰСБЕГІ ҚЫЗ 🦅 (@nurgaiv_aisholpan)
Көшпенділер ойындарының Қазақстанда өткеніне қуаныштымын. 89 мемлекеттен қатысушылар келді. Шетелдіктерге салт-дәстүрімізді, мәдениетімізді таныстырып, қонақжай халық екенімізді көрсеттік. Олар Көшпенділер ойындарын мұндай деңгейде өтетінін күтпегенін айтып, таң қалып жатыр. Елімізге келіп, қонақ болып жатқандарына қуанышты екендерін айтып жатыр. Осы күндері қазақша да, ағылшынша да қаншама сұхбат бердім. Барлығы ""Қазақ халқына бас идік"" деп айтып жатыр.
Оқи отырыңыз: Бүркітші қыз Айшолпан: Ұлттық киім киіп, шашымды өрсем, біртүрлі қарайтындар бар
– Көшпенділер ойындарына сізді арнайы іздеп келген шетелдіктер бар екен...
– Иә, өте көп. Америкадан, басқа мемлекеттен, Қытайдан болсын іздеп келді. Олар үшін кішкентай Айшолпан қалпымда қалып қойғанмын ғой. Өскен соң ""Айшолпансың ба?"" деп танымай қалып жатты. Мені іздеп, Қазақстанды сыйлап келіп жатқандарына өте қуаныштымын.
– Олар сіз туралы не дейді? Қандай тілегін айтты?
– Сені көргенімізге қуаныштымыз, арманымыз орындалды деп жатыр. Қазақстанға келуді қаншама жыл армандадық, сені көру бұйырыпты деп, жақсылық тілеп, баталарын береді. Ақжарма тілегін жаудырып, өз елдеріне қонаққа шақырады.
– Азаматтық алған соң Қазақстан атынан жарыстарға қатысасыз ба?
– Міндетті түрде. Моңғолия – туған жерім. Ыстық мекен. Ризамын, әркез басымды иіп алғыс айтамын. Моңғолияның қолдауының арқасында әлемге танылдым. Ендігі кезекте Қазақстанды әлемге танытқым келеді. Өкінішке қарай, көптеген салт-дәстүріміз ұмытылып барады. Соның бәрін дәріптеп, әлемге паш еткім келеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дүниежүзілік көшпенділер ойындарында шетелдіктер Айшолпанды арнайы іздеп келген.,,2024-09-23T17:40:00+05:00
stipendiya-kommunaldyq-aqy-zane-nesie-alu-tartibi-1-qyrkuiekten-bastap-qazaqstanda-ne-ozgeredi,informburo.kz,"Стипендия, коммуналдық ақы және несие алу тәртібі. 1 қыркүйектен бастап Қазақстанда не өзгереді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/stipendiya-kommunaldyq-aqy-zane-nesie-alu-tartibi-1-qyrkuiekten-bastap-qazaqstanda-ne-ozgeredi,"2024 жылғы 1 қыркүйектен бастап колледждер мен ЖОО студенттеріне арналған стипендиялар артады. Дәлірек:
Сондай-ақ 2025 жылғы 1 қыркүйекте шәкіртақы бакалавриат студенттеріне 20 пайызға, магистранттар мен докторанттарға 15 пайызға көбейеді.
Оқи отырыңыз: Енді жұмыстан тыс уақытта қызметкерлерін мазалаған басшылар жазаланады
2020 жылдан бастап стипендияны көбейту бойынша жоспарлы жұмыс жүргізіліп жатыр. Соның нәтижесінде 2025 жылға қарай ЖОО мен колледж студенттерінің стипендиясы екі есеге, магистранттар мен докторанттар үшін 1,75 есеге өседі.
Қыркүйектен бастап коммуналдық қызмет құны қымбаттайды. Алматы әкімдігінің хабарлауынша, тарифтер келесідей болады:
1 қыркүйектен бастап 11 жастағы қыздарға адам папилломасы вирусына қарсы екпе салына бастайды. Бұл жатыр мойны обырының алдын алудың жалғыз жолы. Бұл туралы ҚР Денсаулық сақтау министрлігі хабарлады.
Екпе білім беру ұйымдарында тегін салынады. Не тіркелген жері бойынша емханалардан да алуға болады. Екпе ата-ананың немесе қамқоршының келісімімен, арнайы дәрігердің тексеруінен кейін салынады.
Оқи отырыңыз: 2025 жылы айыппұлдар мен утиль алымы қаншалықты өседі
Бұл екпені 2013-2014 жылдары Қазақстанда 11 мың қыз салдырған болатын. Бүгінде олардың арасында репродуктивті жасқа жеткендер ешбір ауру белгілерінсіз отбасын құрып жатыр.
Жоспар бойынша 11 жастағы 175 мыңға жуық қыз балаға вакцина егіледі. Екпе дәрілері толық зерттелген және көптеген елде 20 жылдан астам тәжірибеде қолданылып келеді.
Биыл 1 қыркүйектен бастап өз еркімен несие алудан бас тартқан қазақстандықтар атына заңсыз рәсімделген кредитті төлемейді. Қазақстан банктері мұндай қарыздарды есептен шығаруға міндеттеледі.
Елде несиеден өз еркімен бас тарту құқығы 2024 жылы ақпанда енгізілді. Азаматтар электронды үкімет порталы арқылы тиісті шектеу қоя алады.
Соңғы мәлімет бойынша 461 мың адам несие алудан ерікті түрде бас тартқан. Норма күшіне енген соң, банктер кредиттен бас тартқан азаматтардың атына заңсыз рәсімделген несиелер бойынша берешекті есептен шығаруға міндеттеледі.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жеке тұлғаға банктік қарыз немесе микрокредит беруге жұбайының (зайыбының) келісімін алу қағидаларын бекітті.
Бұл ережелер Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 19 маусымда қол қойған қарыз алушылардың құқықтарын қорғау және кредиттеу кезінде тәуекелдерді азайту туралы Заңды іске асыру шеңберінде қабылданады.
""Қаулымен жұбайының (зайыбының) келісімі қажет банктік қарыздың немесе микрокредиттің ең төменгі мөлшері 1000 АЕК (2024 жылы 3 692 000 теңге) мөлшерінде бекітілді"", – делінген хабарламада.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда бала туу жасы заңмен бекітілмек
Банктік қарыз немесе микрокредит шартына қол қоймас бұрын банк немесе микроқаржы ұйымы (МҚҰ) клиенттің тіркелген некеде тұрғанын Әділет министрлігі жүйесі арқылы тексеруі тиіс.
ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитетінің хабарлауынша, 15 қыркүйектен бастап тұмауға қарсы вакцинация жүргізіледі.
Мұнымен қатар, медициналық ұйымдардың қызметкерлері үшін бетперде режимі енгізіледі.
Ведомство қаулымен толығырақ ҚР ДСМ Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитетінің сайтында мына сілтеме бойынша танысуға болатындығын атап өтті.
Бұл туралы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі Ақмәди Сарбасов мәлімдеген еді.
""Комитет пен оның аумақтық департаменттерін құру, штаттарды жасақтау жұмыстары тамыз айында аяқталады. 1 қыркүйектен бастап мемлекеттік еңбек инспекторлары штаттық режимде жұмыс істейді. Тамыз айының соңына дейін Комитет пен жергілікті атқарушы органдар барлық қажетті заңдық және техникалық рәсімдерді аяқтайтын болады. Бұл еңбек заңнамасының сақталуына және жұмыскерлердің еңбек құқықтарын қорғауға мемлекеттік бақылауды күшейтуге мүмкіндік береді"", – деген еді вице-министр.
Оқи отырыңыз: ""Қазақстан халқына"" қоры 850 білім грантын бөлді. Оны қалай жеңіп алуға болады
Ақмәди Сарбасов сондай-ақ жұмыскерлердің құқықтарының сақталуына мемлекеттік бақылауды күшейту туралы айтты – биыл жұмыс берушілерді тексеру 7 пайыз өсті.
Сонымен қатар, ол лайықты еңбек жағдайларын қамтамасыз ету, оның ішінде бұзушылықтарды анықтау және жою, жалақы бойынша берешекті және өндірістік жарақаттану деңгейін төмендетуге бағытталған шаралар бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстар туралы хабарлады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Informburo күздің алғашқы күнінен бастап елде қандай өзгерістер болатынын еске салады.,,2024-08-29T09:00:00+05:00
almatydan-ystyqkolge-tau-arqyly-zetkizetin-qysqa-zol-qasan-asylady,informburo.kz,Алматыдан Ыстықкөлге тау арқылы жеткізетін қысқа жол қашан ашылады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatydan-ystyqkolge-tau-arqyly-zetkizetin-qysqa-zol-qasan-asylady,"Ұзақ жылдар бойы Алматыдан Ыстықкөл курорттық көліне апаратын қысқа жол салу жоспары жайлы айтылып келді, бірақ, жоба әлі іске асырылған жоқ. Себебі неде? Қазақстандық сарапшылардың пікірінше, жаңа трассаның артықшылықтарына қарамастан, ол Қазақстан үшін тиімсіз болуы мүмкін.
Қысқа жол салу мәселесі көптеген сұрақтар туғызады: қай тарап жол жүру ақысын төлейді, бұл жоба екіжақты немесе біржақты түрде жасалады ма, қысқа жол екі көрші республиканың экономикасына қалай әсер етеді, соңғы маршрут қандай болады және бұл жолды жүріп өтуге қанша уақыт кетеді.
Кеңес заманынан бері Ыстықкөл қазақстандықтардың ғана емес, ТМД-ның басқа да тұрғындары үшін сүйікті демалыс орындарының біріне айналды. Алайда, көлге апаратын жол адамдарды шаршатады. Бұдан бөлек, шекарадан өтуге тағы да біраз уақыт кететіні белгілі.
Осы орайда, туристерге қысқа жол уақытты едәуір үнемдеп қана қоймай, сонымен қатар, жағажайда демалу мақсатында ғана емес, басқа да істермен Қырғызстанға жиі баруға мүмкіндік берер еді.
Айта кетейік, Ұзынағаш пен Кемин арқылы Шолпан-Атаға баратын жаңа жол 260 шақырымды құрайды. Ал қазіргі Бішкек арқылы өтетін жолдың ұзындығы – 460 шақырым, тиісінше, жаңа маршрут жол жүру уақытын екі есе қысқартады.
Экономист Айдар Әлібаев баламалы жол салу туралы әңгімелер Дінмұхаммед Қонаевтың тұсында да жүргізілгенін еске алды. Оның пікірінше, бұл жол Қазақстанға қарағанда қырғыз тарапы үшін әлдеқайда маңызды.
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар Ыстықкөл аумағында үй мен демалыс орындарын сатып ала алады
""Мемлекет шағын, халқы аз, ресурстар, пайдалы қазбалар тұрғысынан бай емес екенін ескерсек, Қырғызстанға жазғы кезеңде Ыстықкөл көлінде демалатын туристер айналымы айтарлықтай экономикалық қолдау көрсетеді"", – дейді сарапшы.
Экономист алматылықтар үшін курорттық аймаққа апаратын ұзақ жолдың кедергі келтіретінімен келіседі. Сонымен қатар, кеденнен өтуге де көп уақыт пен күш жұмсалады.
""Көптеген туристер Қырғызстанға осы ыңғайсыз жол үшін, қалыпты қызмет көрсетудің және қолайлы жағдайлардың болмауына байланысты барғысы келмейді"", – деді Айдар Әлібаев.
Сарапшының пікірінше, жаңа жолдың ашылуы туристік ағымды едәуір арттыруға мүмкіндік береді, бұл, әрине, Қырғызстан қазынасын толықтыруға айтарлықтай әсер етеді.
""Мұндай шешім екі тарапқа да қосымша мүмкіндіктер әкелетінін нақты айтуға болады. Адамдар бұл бағытты демалыс күнгі тур ретінде таңдайды. Өзім де бұл бағытты қуана қолданар едім. Жаңа, қысқа трасса жол жүру уақытын едәуір қысқартады. Жоғарыда аталған барлық артықшылықтардан бөлек, бұл жолдың пайда болуы сауда нүктелерін абаттандыруға, барлық инфрақұрылымды құруға, адамдарды жұмыспен қамтамасыз етуге және т.б. мүмкіндіктер береді"", – деп атап өтті экономист.
Ыстықкөлге жаңа, қысқа жол салу туралы өз пікірін Қазақстан туристік қауымдастығының өкілі Рашида Шайкенова да айтып өтті.
Оның пікірінше, жобаның жүзеге асырылатындығын немесе талқылау сатысында қалатындығын бағалау қиын, бірақ, бұл жоба туристер ағынын арттыратынын және екі жаққа да пайдалы болатынын нақты айтуға болады.
""Ең алдымен, Қырғызстан бұл жобаны жүзеге асырудан көп пайда көреді, өйткені Ыстықкөл отбасылық демалысқа, жағажай туризміне арналған ескі, сүйікті орын. Егер 2021 жыл Алакөл үшін рекордтық жыл болса, 2022 жылы барлық шекаралар ашылған кезде туристер Ыстықкөлге белсенді бара бастады. Әрине, бұл аймақ қазақстандықтардың туристік ағымының бір бөлігін өзіне тартатын болады. Бір жағынан, ішкі туризмді дамытуға мүдделі ел ретінде туристердің көрші республикада демалуы бізге онша тиімді емес. Бірақ, Ыстықкөлде қазақстандық ересектер мен балалар үшін демалу және сауығу мүмкіндігін ескерсек, нәтижесінде жол салуды жүзеге асыру біздің туристік саламыз үшін де жақсы жоба болуы мүмкін. Бұл туристердің өзара алмасуы болуы мүмкін, мысалы, қырғыз туристерін қазақстандық тау туризмі қызықтырады"", – дейді Рашида Шайкенова.
Ол сондай-ақ жобада Қырғызстанның таулы жерлеріндегі туризмді қарастыратын Қазақстан мен басқа елдердің азаматтарына жағдай жасауға назар аудару маңызды деп санайды.
Оқи отырыңыз: Ыстықкөлге баламен бару үшін оның паспорты болуы керек. Туу туралы куәлігі жарамайды
""Қысқа жол салу өте күрделі мәселе, мұнда экономикалық және саяси контекст маңызды. Әзірге біз қырғыз үкіметі мен республиканың туристік нарығының тепе-тең негізде, жаңа туристік маршруттарды ашуға, жаңа туристік өнімдерді дамытуға тікелей мүдделілігін көрмейміз, бірақ уақыт көрсетеді. Әрине, жаңа жол көптеген мүмкіндіктер ашар еді"", – деп қорытындылады сарапшы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ұзынағаш пен Кемин арқылы Шолпан-Атаға баратын жаңа жол 260 шақырымды құрайды.,,2024-08-06T14:00:00+05:00
alty-bokssy-olimpiadany-ayaqtady-qazaqstan-nelikten-toresilerdin-ustinen-sagym-tusirdi,informburo.kz,Алты боксшы Олимпиаданы аяқтады. Қазақстан неліктен төрешілердің үстінен шағым түсірді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/alty-bokssy-olimpiadany-ayaqtady-qazaqstan-nelikten-toresilerdin-ustinen-sagym-tusirdi,"Париж Олимпиадасында бокс бәсекесі қыза түсті. Жүлделі орындар сарапқа салынатын жартылай финалға кімдер шыққаны анықталып жатыр. Қазақстан ерлер құрамасы Парижге толық құрамда барғанымен жеті боксшының бесеуі жарыс жолынан шығып қалды. Сәкен Бибосынов пен Нұрбек Оралбай бүгін жартылай финалға шығу үшін бокстасады. Ал қыздардан Валентина Хальзова алғашқы жекпе-жегінде жеңілді. 50 келіде Назым Қызайбай мен 57 келіде Карина Ибрагимова бүгін шаршы алаңға шығады.
Спорт сарапшылары қазақстандық боксшыларға әділ төрелік етпеді деп отыр. Ұлттық Олимпиада комитеті де ұйымдастырушыларға шағымданып отыр. Енді бірі боксшылардың дайындығы нашар болғандықтан қарсыластарына есе жіберді дейді. Жазғы Олимпиада ойындарында Қазақстан қоржынына ең көп медальді боксшылар салды. Алайда Париждегі нәтиже көңіл көншітпейді. Оған не себеп? Информбюро тілшісі осы сұраққа жауап іздеп көрді.
Жазғы Олимпиада ойындарында Қазақстан қоржынына ең көп медальді боксшылар салды. Қазақстан Тәуелсіздік алғалы жеті рет жазғы Олимпиада ойындарына қатысып, бокстан 7 алтын, 7 күміс және 10 қола жеңіп алды. Тек 2020 жылғы Токио Олимпиадасында ғана алғаш рет қазақстандық боксшылар Олимпиададан алтынсыз қайтты.
1996 жылғы Алтанта Олимпиадасы:
2000 жылы Сидней Олимпиадасы;
2004 жылғы Афины Олимпиадасы:
2008 жылғы Бейжің Олимпиадасы:
2012 жылғы Лондон Олимпиадасы:
2016 жылғы Рио Олимпиадасы:
2020 жылғы Токио Олимпиадасы:
Париж Олимпиадасында сынға түскен қазақстандық төрт боксшы алғашқы жекпе-жекте жеңілді. Ең бірінші бокстан Қазақстан командасының капитаны Асланбек Шымбергенов (71 келі) Париж Олимпиадасындағы иорданиялық Зеяд Ишаишке жол берді. Токиода 91 келі салмақта қола медаль иеленген Қамшыбек Қоңқабаев испаниялық Айюб Гадфа Дриссиге есе жіберіп, жарысты аяқтады. 57 келіде сынға түскен Махмұд Сабырхан испаниялық Хосе Кильестен жеңіліп, келесі айналымға өте алмады. Валентина Хальзова (75 келі) алғашқы кездесуінде панамалық Атейл Байлонға жол беріп, жарыс жолынан шығып қалды.
63.5 келіде Мұхаммедсабыр Базарбайұлы алғашы жекпе-жегінде испаниялық Ойер Ибаррече Кондені 5:0 есебімен жеңіп, келесі кезеңге өтті. Одан кейін Чу эн Лэйден (Қытайлық Тайпей) 3:2 басым түсіп, ширек финалға шықты. Жартылай финалға шығатынын боксшы белгілі болатын жекпе-жекте грузиялық Лаша Гурулимен жұдырықтасып, төрешілер шешімімен қарсыласына жол берді. Осылайша Мұхаммедсабыр ширек финалда жарыс жолынан шығып қалды.
92 келіде сынға түскен Айбек Оралбай алғашқы кездесуінде нигериялық Олайтан Адам Олаорені жеңіп, келесі кезеңге өтті. Ширек финалда әзербайжандық Альфонсо Домингеске жол берді. Осы екі кездесуден кейін Ұлттық Олимпиада комитеті төрешілердің шешіміне наразы екенін айтып, мәлімдеме жасады.
Қыздардан Назым Қызайбай (50 келі) алғашқы Олимпиадасында сынға түсіп жатыр. Алғашқы жекпе-жегінде италиялық Джорданна Соррентинодан басым түсті. Ширек финалда бразилиялық Каролин Барбосадан 5:0 есебімен басым түсті.
80 келі салмақта сынға түскен Нұрбек Оралбай алғашқы жекпе-жегінде австралиялық Каллум Питерсті жеңіп, ширек финалға жолдама алды. Ендігі қарсыласы – әзербайжандық Мурад Аллахвердиев.
Токио Олимпиадасының қола жүлдегері Сәкен Бибосынов та (52 келі) жарысты жеңіспен бастады. Ол алғашқы кездесуінде түрік Самет Гумуштен басым түсіп, келесі айналымға шықты. Ширек финалдағы қарсыласы – Рио Олимпиадасының чемпионы өзбек боксшысы Хасанбой Дусматов. Нұрбек пен Сәкен бүгін жеңіске жетсе, онда медальға таласады.
57 келіде сынға түсетін Карина Ибрагимова бүгін алғашқы жекпе-жегін пуэрто-риколық Ашлиян Лозада Моттаға қарсы өткізеді.
Қазақстан Ұлттық Олимпиадалық комитеті қазақстандық боксшылардың жекпе-жегінде жұмыс істеген кейбір төрешілердің қызметіне күмән келтіретінін мәлімдеп, PBU-ға (Paris boxing Unit) жүгінді. Кейбір төрелік кезіндегі біржақтылыққа назар аударуды сұрады.
""Олимпиада ойындарындағы бокс бәсекесін ұйымдастырушылар бұл ескертуге назар аударып, аталған жағдайға қатысты зерттеу жүргізуге уәде берді. Аталған төрешілерге қатысты іс қозғалды. Осы орайда, бұл іс-шараның жекпе-жектер нәтижесіне әсер етпейтінін ескеру керек. Ережеге сәйкес, аяқталған жекпе-жектер нәтижесі қайта қаралмайды. Алайда төрешілердің өз қызметінде қателік жібергені дәлелденсе, олар қызметтен шеттетілуі мүмкін"", – делінген ҰОК хабарламасында.
Қазақстандық боксшылардың жекпе-жегінде төрелік еткен жекелеген төрешілерге қатысты PBU-ға жасаған ескерту қабылданып, қазіргі таңда зерттеу жүргізіліп жатыр.
Сондай-ақ, Ұлттық Олимпиада комитеті 63,5 келі салмақта жұдырықтасқан Мұхаммедсабыр Базарбайұлы мен грузиялық Лаша Гурули арасындағы жекпе-жек нәтижесін түсіндіруді талап етіп, ресми түрде PBU-ға (Paris boxing Unit) шағым түсірді.
""Қазақстан ҰОК Мұхаммедсабыр Базарбайұлының жекпе-жегіне қатысты шағым түсірді. Біз бұл нәтижемен келіспейміз және PBU-дан түсініктіме талап еттік. Бұдан ХОК та хабардар. Біздің ойымызша, қазақстандық боксшы 2024 жылғы Олимпиаданың жартылай финалына жолдама беретін маңызды кездесуде жеңіске жетті. Өткен жекпе-жектің нәтижесін қайта қарау мүмкін еместігін де түсінеміз. Алайда, біз ірі халықаралық жарыстағы төрелік әділ әрі таза болғанын қалаймыз"", – деді Қазақстан ҰОК бас хатшысы Жанар Өтешева.
Нұрғазы Сасаев, спорт сарапшысы:
–  Дәл қазір бокстан алтын алуымыз өте қиын секілді. Токио төрінде алтын тұрмақ, күміске де зар болдық. Аузымызды қу шөппен, яғни екі қола жүлдемен ""сүрттік"". Сол себепті нақты шаралар жүзеге асырыла бастағандай. ҰОК басшысы болып, Геннадий Головкин бекітілді. Ал GGG Париж Олимпиадасы басталмай тұрып, ХОК президентімен кездесті. Мұның бәрі жай ғана кездесу деп ойламаймын... Содан соң GGG бүкіл әлемді таң қалдырып, ""біздің федерацияға IBA сапынан шығуға кеңес беремін"" деп салды. Дәл қазіргі халықаралық саяси жағдайды ескере отырып, бұлай айтуы ""мүмкін емес"" таң қалдым. Ағылшын тіліндегі нұсқасын оқып, таңдай қағып, бас шайқадық. Мұның бәрі ""Олимпиада ойындары кезінде төрешілер біздің боксшыларға қиянат жасамаса екен"" деген ой-жоспардың қолға алынып, алдын-ала ""қимылдау"" әрекеттері жүзеге асырыла бастады деп білемін.
Париж Олимпиадасында боксты Париж Олимпиадасында боксты Халықаралық Олимпиада комитеті өткізіп жатқанымен, төрешілер көбі IBA президенті Умар Кремлевті тыңдайтын сияқты. Қалай білмеймін, әйтеуір, ықпалы жүретіндей. Төрешілер біздің боксшыларды аяп жатқан жоқ. Тең дәрежеде өткен жекпе-жектерде жеңісті қарсыластарымызға беріп жатыр. Баяғы дәурен өткен... Айқын басымдықпен ұтпасақ болмайын деп тұр, – деп жазды Facebook парақшасында.
Бақтияр Тайжан, спорт журналисі:
– Махмұд Сабырхан бәрін істеді. Бірінші раундтан бастап түре қуды. Тырқыратып қашырды. Бесінші раунд іздетіп сандалтып жіберді. Екінші раундтағы үзілісте Хосе Кильес Бротонстың өңі қашып, көзінен үрей араласқан белгісіздік көрдік. Қорқыныш табы да аңғарылады, аузына құйған суды жұта алмай сыртқа ақтарды. Обьектив осыны көрсетті. Есепті естіген соң дүр сілкінгені анық. Қашып жүрсе де екі раунд жеңіпті. Үшіншісіне сілкініп шықты. Құлап қалмаса жеңіс өзінікі екен білді. Қолғапқа атты қылы тонналап салынған. Тып-тыныш тікесінен тік тұрғызып қойып ұрмасаң сұлатып салу қиын. Соңғы раундтың бітуіне жиырма секунд қалғанда Махмұд кері қайырылды. Оң қолын бір сілтеді. Ауаға. Бұрылып бара жатып тағы сілтеді. Ауаға. ""Бүйткен боксың құрып кетсін"". Деген шығар ішінен. Түңілді. Түңілдірді. Түңілдірдік. Бекзат болмысты сайыпқыранымыздың жанына теледидар жанынан айқайлағаннан басқа еш қайран көрсете алмадық"", – деп жазды Бақтияр Тайжан.
Жақсы әдетім, білікті сарапшыларға жүгінемін. Алды әлем чемпионы болған інілерім, бокстың жілігін шағып, майын ішкен маман достарым бар. Соның бірі – Абат Адырбеков. Бокстан спорт шебері. Мырзағали Айтжановтың шаршы алаңдағы қарсыласы болған оғлан. Менің өтінішіммен екі боксшының барлық соққыларын санап шықты. Үш раундта да Махмұд жеңген.
Спорт тарихының жылнамашысы Қыдырбек Рысбек досым хабарласты. Қазақстандағы ең үлкен спорт ғылыми-әдістемелік орталығын директоры. Ең мықты сарапшылардың орталығы. Соларға талдатып көріпті. Махмұд күмәнсіз жеңген болып тұр. (...) Төрешілердің шешімімен ту ұстаған батырымыз Асланбек жеңілді. Жалоловтың басты қарсыласы, осы жолы деп отырған Қамшыбек жеңілді. Қарағайдың қарсы біткен бұтағындай қайтпас қайсар ер Айбек жеңілді. Алтын алады деген Махмұд мынау. Жеңіске әбден қаталап шөліркіген, бір боксшы қалай қайрат көрсету керек десеңіз бәрі бір бойынан табылатын Мұхамедсабыр жеңілді.
Ал, бір қызық айтайын. Осы жігіттердің ұлты өзбек болып, сол елдің атынан шыққан болса бәрі де 5:0 есебімен таза жеңген болар еді. Базбіреулер ойлайтын шығар, ""өзбекке қарсы, көре алмайды"" деп. Тіптен, олай емес. AIBA тізгіні кезінде ұлты өзбек, криминалдық элементтің қолында болды. Қолына билік тигеннен бастап ол әлемдегі үздік қазақ боксын тұншықтырудың барлық әрекетін жасады. Дандайсығаны соншалық, Өзбекстанда Азия чемпионатын өткізіп, бар алтынды өздері алды. Қазаққа қиғаны біреу. Риода үш алтын алса, екеуі таза емес. Азамат екен. Ұлтшыл екен. ""Біз КСРО чемпионатын қазақтар үшін өткіземі"" дейтін өзбек ағайынның аз жылда жалын күдірейтіп, әлемдегі үздіктердің қатарына қосты.
Міне, өзбек боксшының дәуірлеуінің басында кім тұр?! Ол әлі де ықпалды. IBA-нің президенті Умар Кремлев – соның қойған адамы. Халықаралық олимпиада комитеті IBA-ны олимпиадаға кіргізбей, есіктің сыртын көрсеткен еді. Ұлттық Олимпиада комитетінің президенті Геннадий Головкин олимпиада алдында Қазақстанның IBA-дан шығатындығын мәлімдеген болатын. IBA-ның төрешілері Парижде қазылық жасап отыр. Қазақстан боксына ата жау болып отырған да солар.
Екінші себеп. Олимпиада алдында қауқары қайтқан Куба есептен шығып, финалдық айқастар қазақ пен өзбектердің арасында өтетіндігі айтылды. Рас. Бұл кілемнің астымен ойнайтындарды қауіптендірді. Өз ойым, таза айқас болатын болса Баһадүр Жалоловқа сөз жоқ. Қалған боксшыларымен біздің баһадүрлер терезесі тең жекпе-жек өткізер еді. Жеңіп жатса түк те таңданбаймын. Ал, бұл әлемде үздік деген атаққа дайындалып жүрген өзбек боксына көлеңкесін түсірді. Махмұд туралы салмағы кем, бойы, қолы қысқа деген айыптаулар көп айтылды. Ал, айтайын. Атадан ер болып туған осы Махмұд екінші айналымға өткенде өзбектің бәске қойған Абдумалик Халоковымен тырнағының көбесі сөгілгенше, қасық қаны қалғанша соғысар еді. Шаршы алаңның шаңын қағып, аяғына тұрғызбас еді. Әттен-ай... Опыра ұратын батыр Айбекте арманда кетті. Ташкентте жеңдіріп беріп жатқан Муйдинхужаевты үш рет талдырып тастап, жеңісті жұлып алған Асланбек қандай?! Шегінуді білмейтін, қарсыласының есін жиғызбай ұратын Мұхамедсабыр қандай!
Үшінші себеп. Біздің спортта тұлға қалмады. Қазақтың садағасы болған, қызыл империямен айқасқан Қаркен Ахметов қандай еді. Отыз жыл қазақ спортын басқарған Аманша Ақпаев, қайтпас қайсар Темірхан Досмұхамедов... Бокс және дзюдо федерациясының президенті болған Бекет Махмұдов. Бапкерлерден төбесімен тау көтерген қаһарлы Әбдісалан Нұрмаханов...
Екі олимпиадаға қазылық еткен досым, белгілі балуан Бақытжан Жақсығұлов ""Бәке, жартылай финалға дейін Олимпиада ол – Олимпиада. Содан кейін сауда басталады"" деп еді. Олимпиадалық дәрежедегі төреші 2007 жылдан бастап, осы уақыт аралығында ересектер арасындағы 6 әлем чемпионатында, 23 жасқа дейінгі үш әлем чемпионатында, жастар арасындағы төрт әлем чемпионатында, сондай-ақ екі Азия ойындары мен 14 Азия чемпионатында жұмыс істеген білікті маманның айтқаны рас екен. Көзіміз жетті, – деп жазды Facebook парақшасында.
Бақыт Сәрсекбаев, Бейжің Олимпиадасының чемпионы:
– Жігіттердің физикасы өте нашар! Екінші раундта тыныс алулары қиындап, рингте әзер жүр. Соққы тым аз. Сериялық соққылар мүлдем жоқ. Үш минутта қанша соққы жасауға болады? Физикамен айналысады деп шақыртқан мамандары қайда қарап жүр? Кешенді ғылыми топ мүшелері не бітіріп жатыр? Неге біздің боксшыларға шаршы алаңда дем жетпей қала береді? Неге үш раундта аяққа тұрып үйренбейді? Бәрің шұбырып не бітіріп жүрсіңдер? Сосын тағы бір сұрағым бар: әрбір боксшы лицензия алғаннан кейін Олимпиадаға дейін неше жекпе-жек өткізді? Практика бар ма? Мысалы, мен Бейжің Олимпиадасына дейін жарты жылда 22 кездесу өткіздім. Ал бас бапкер, айтарға сөзім жоқ, – деп Бақыт Сәрсекбаев Facebook парақшасында ұлттық құрама боксшыларын сынады.
Еске салсақ, Токио Олимпиадасына дейін боксты AIBA ұйымдастырып келді. 2016 жылы Рио олимпиадасында 91 келіде сынға түскен Василий Левит финалда ресейлік Евгений Тищенкодан жеңілді. Ол кезде де төрешілер Левитке әділ төрелік етпеді деп наразы болды. Халықаралық олимпиада комитеті жекпе-жекке қазылық еткен төрешілерді Олимпиададан шеттетті.
2021 жылы бокс жарыстарында және Рио Олимпиадасында сыбайлас жемқорлық фактілері болғаны расталып, AIBA Олимпиададан шеттетілді. Токио және Париж Олимпиадасында бокс жарыстарын Халықаралық Олимпиада комитетінің өзі ұйымдастырды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстандық боксшылар жеті Олимпиадада 24 жүлде алды.,,2024-08-02T16:31:20+05:00
baqytzan-buqarbai-tarixtagy-ashhy-satterdi-qabyldagyn-kelmeui-olar-bolmady-degen-soz-emes,informburo.kz,Бақытжан Бұқарбай: Тарихтағы ащы сәттерді қабылдағың келмеуі – олар болмады деген сөз емес,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/baqytzan-buqarbai-tarixtagy-ashhy-satterdi-qabyldagyn-kelmeui-olar-bolmady-degen-soz-emes,"AmalBooks баспасының негізін қалаушы, баспагер Бақытжан Бұқарбай қоғамда резонанс тудырған ""Қазақтарды қалай басқаруға болады?"" кітабын шығарудағы мақсатын және оның алдағы тағдыры не болатынын әңгімеледі.
– Кітап неге қоғамда резонанс тудырды деп ойлайсыз?
– Бұл кітаптың сатылымға түскеніне бір жарым айдай уақыт болды. Сатылымға түсер алдында журналистермен кездесіп, қоғамға осы кітаптың шығып жатқаны туралы хабарладық және блогерлерге де тараттық. Алғашқы оқырмандарымыз өз пікірін желіде жариялады. Осы пікірлер арасында кешегідей реакция болған жоқ. Оған желіден пікірлерді тауып көз жеткізуге болады. Ал 4-5 күн төңірегінде болып жатқан шу екі блогердің түсірген видеосынан кейін көтерілді. Екі блогер кітаптың мұқабасына қатысты өзінің наразылығын білдіріп, эмоцияға толы видео жариялады және қай жерде сатылып жатқанын атап өтті. Осы видеолардан блогерлердің кітап мазмұнына үңілмей, тек мұқабасына қатысты ойын айтқанын көруге болады. Эмоцияға толы видеоларды көрген халық мұқабасына қатысты пікір жазып жатыр. Бұл жерде көп нәрсе ақпаратты қалай бергенімен байланысты. Мұны жекемізге шығып немесе ""Жақын уақытта авторларына хабарласып сұраймыз"" дегендей сабырмен жеткізуге болатын еді. Эмоцияға толы видео адамның эмоциясын қозғайды. Кітаптың бір жарым айдай сатылымда болғаны факті. Кітап бірнеше күн бұрын шыққан жоқ және оны дүкендерден бірінші болып көріп отырған блогерлер емес. Біз кітап сататын дүкендермен әрдайым кері байланыс жасап отырамыз. Кітабымызды алғашқы оқырмандардың қалай қабылдап жатқаны туралы сұрағанда, ешқандай байбайлам жоқ және жақсы екені туралы ақпарат алдық.
Кітап мазмұнына қатысты алғаш болып пікір білдіргендер Арман Шораев, Елдос Тоқтарбай, Ардақ Бөкеева және тағы басқалары болды. Барлығы ""Мынау қазаққа керек кітап"" деген сарында пікір жазды. Кітаптың мұқабасына қатысты кері байланысты қабылдап, қазір осы бағытта жұмыс істеп жатырмыз.
– Кітап қазаққа не береді? Сіз осы кітаппен нені жеткізгіңіз келді?
– 2021 жылдан бері AmalBooks баспамыздың ""Таза тарих"" сериясы аясында тарихи дереккөздерге негізделген кітаптар шығарып келеміз. Осы күнге дейін 12 кітап шықты, ал резонанс тудырып жатқан кітап – он біріншісі. Мұның алдында ""Кенесары хан мен Сыдық сұлтан"", ""Великий исход казахов"", ""Аспантау асқан үркін көш"", ""Жанқожа батыр толғауы"", Мұхамеджан Тынышпаевтың ""Қазақ халқының тарихы"", Рихард Карутцтың ""Қазақтар мен түркмендер арасында"" және Нельсон Феллдің ""Русия һәм көшпелілер"" деген кітаптарын басып шығардық. Осы кітаптардың барлығы өз заманындағы құжаттар немесе куәгерлердің жазбасы.
Кенесары туралы кітапты алатын болсақ, туған ұлы Ахмет сұлтан әкесі мен ағасының қазақ еркіндігі үшін күресі туралы жазып кеткен. Резонанс тудырған кітапқа келсек, бұл 1734 жылы орыс обер-хатшысы Иван Кирилловтың Анна Иоанновнаның атына дайындаған жобасы. ""Қазақтарды орыс бодандығында қалай ұстау керек және оларды қалай басқаруға болады"" (""Проект об удержании в русском подданстве киргиз и способах управления ими"" ) деп аталады. Біздің заманымыздан 290 жыл бұрын әзірленген жоба, шамамен 300 жылға жуықтады. 1731 жылдан бастап қазақ даласының Ресей бодандығында болғанын мектеп бағдарламасынан білеміз. Барлығымызды солай оқытты, бұл менің ойдан шығарған сөздерім емес. Кейін араға үш жыл салып Ресей билігі осы жобаны қабылдайды. Адам кітаптың мазмұны мен тақырыбына үңіліп барып қорытынды жасауы керек.
Оқи отырыңыз: Шыңғыс Мұқан: Мені қызметтен кетірген ""Қазақстанды дамыту үшін не істеу керек?"" деген сұрақтың жауабы
Істің байыбына келетін болсақ, мен қазаққа қарсы жұмыс істеп отырған адам емеспін. Бұған дейін де қаншама кітап шығардық. Бұл кітап – бодандықтың қалай басталғанын, қай жерде осалдық танытып, бізді неге тез арада бағындырып алғанын түсіндіретін, қазақтың көзін ашатын кітап. Әрине, батырларымыз бен көтерілістер болды. Бірақ осыған қарамастан біздің алдымен Ресей империясының, кейін Кеңес Одағының құрамында болғанымыз тарихи факт. Біз осы тарихи фактіден сабақ алып, қорытынды шығарып, оны қайталамау үшін деректерге үңіліп жұмыс істегеніміз абзал емес пе? Біз тек осы ниетпен, мақсатпен шығарып отырмыз. Қазағымызға өз тарихын жеткізгіміз келеді. Өйткені үш жүз жыл бойы қазақтың тарихын өзі жазбады. 300 жыл бойы біз тарихымызға ие бола алмадық. Хайп қуалау табиғатыма жат дүние. Кітап шығару мен хайп мүлдем бөлек ұғымдар. Бұл ауыр ағартушылық саласы. Хайп іздейтін адам ешқашан ағартушылық жобалалармен айналыспайды.
– Мәлімет жинауға, кітапты басып шығаруға көп уақыт кеткен шығар...
– Кітапта жазылған материалдарға биыл наурызда тап болдық. Барлығы 1734 жылға тиесілі құжаттар. 1900 жылы Ресей империясында Добросмыслов деген кісі құжаттардың барлығын жинақтап, екі том етіп жариялаған. Яғни жаңадан ешнәрсе ойлап тауып отырған жоқпыз. Қазақ осыны білуі қажет. Ал блогерлер ""Ашаршылық, репрессия туралы жазып, неге үнемі жылай береміз. Біз тек батырларымызды айтуымыз керек"" деген позицияны ұстанып отыр. Әр адамның аузына қақпақ болу мүмкін емес, айта берсін. Бірақ біздің көзқарас бөлек – тарихымызда ерлік, рух, қаһармандықпен қатар ащы оқиғалар болды. Неге қазақ осыны білмей жүруі керек?
– Кітаптың мұқабасына оралсақ...
– Мұқабасына қатысты ""Неге ананы жығып бердіңдер, қазақ ешқашан мұндай болмаған, тізесін бүкпеген"" деген пікірлер айтылып жатыр. Кітаптың сыртындағы сурет 1980-жылдардан бері қазақ тарихы мен этникасын бейнелеп келе жатқан танымал суретші Нұрлан Қилыбаев ағамызға тиесілі. Бұл картинасын 2-3 жыл бұрын Facebook әлеуметтік желісінде жариялап, мен сол кезде көрдім. Кейін кітап дайын болған соң, Нұрлан ағаға хабарласып, картинасын мұқабаға пайдалануға рұқсат сұрадым. Картина ""Аманат"" деп аталады, ол құжаттардың да ішінде бар. Біздің сұлтандарымыздың, мысалы, Абылай ханның аманаттықта болғанын тарихтан білеміз. Осының барлығы қазір оқымаған адамның намысына тиіп жатыр. Нұрлан аға картинада баланы аманатқа беру сәтін, ананың өз баласын қимай қоштасып отырғанын салғанын айтады. Сондай-ақ ана, бұл – Отанның символы, Отан-ана. Бұл бейне арқылы халқымыз еркіндігінің бір бөлігінен айырылып жатқанын көрсетіп отыр. Осындай терең мазмұн жатыр. Бұл суретшінің көзқарасы. Әлде біздің елімізде өнерге тыйым салынған ба? Тарихта драмаға толы сәттер көп. Оларды мойындағың келмеуі – ол сәт ешқашан болмады дегенді білдірмейді. Блогер, әсіресе тарихты насихаттайтын блогер осыларды халыққа жеткізуі керек деп ойлаймын. Осыдан кейін ""Біз өркениетті қоғамда өмір сүріп отырмыз ба?"" деген сұрақ туындайды. Кез келген аудиториясы қалың блогер әрбір үндеуіне жауапкершілік алуы тиіс. Видеода мекенжайды айтқаннан кейін ертесі ""Компасқа"" көп адам келді. Таңғы тоғыздан түске дейін сол жерде жүрдім, әр келген адамға түсіндірдім. Ал блогерлердің өзі түстен кейін съемкасы барын айтып келмеді. ""Компастың"" қызметшілері мен біздің командамыз бір күн бойы ашу-ызамен келіп жатқан азаматтармен жұмыс істеді. Біз әрдайым оқырмандардың кері байланысына құлақ асамыз. Кітаптарды сатылымнан алып тастадық, мұқабасын ауыстырамыз. Бастысы – мұндай эмоциялық видео түсірмес бұрын адам жауапкершілікті сезінуі тиіс деп ойлаймын.
Оқи отырыңыз: ""Уәде берді"" деу қате, біз тек болжаймыз"". Синоптик ауа райын болжау тәсілдері мен қиындықтары туралы әңгімеледі
– Бұған дейін мұқаба ауыстырған кездеріңіз болды ма?
– Оқырмандарымыздың кері байланысы біз үшін әрдайым маңызды. Осы кері байланыс негізінде бір рет кітап мұқабасын ауыстырған кезіміз болды. Қазір он адамның тоғызында несие бар. Содан бізден көмек болсын деген ниетпен қаржылық сана қалыптастыратын ""Қарызсыз қазақ"" деген кітап жазып, мешіттерге тараттық. Сол кезде мұқабасына адам бейнелеген болатынбыз. Мешітте шариғат бойынша адам бейнелеуге болмайтынын айтып, мұқабасын өзгертуге қатысты тілек білдірді. Біз тілекті қабыл алып, кітаптың мұқбасын өзгерттік. Кейін мешіттерге таратылды. Бұл кезде ешқандай қоғамды дүрсілкіндіретін мәселелер туған жоқ. ""Компасты"" барып төңкереміз, өртейміз"", ""Отбасыңды тауып алып бауыздаймыз"" деген секілді сөздер айтылмады.
– Сізге және отбасыңызға желіде қоқаң-лоқы көрсету жалғасып жатыр ма?
– Алғашқы күндердегідей болмаса да, әлі де жалғасып жатыр. Арагідік қоқаң-лоқы көрсету сипатында жазатындар бар. Ер азамат болғаннан кейін іште болып жатқан алай-дүлейді сыртқа көрсетпеуге тырысамын. Іштегі нәрсе көрініс табатын болса, отбасының барлық мүшесіне әсер ететіні сөзсіз. Балаларымның жайсыз күйде болғанын қаламаймын. Жағдай осылай ушықпағанда Алматы қаласы басшылығы үйіме патруль қоймас еді. Өркениетті қоғамда мұқабаға бола адамды өлтіруге бола ма? Оның үстіне мұқабаға байланысты кері байланысты қабылдадық және өзгертетінімізді айттық. Шалыс басқанымызды мойындадық. Бірақ осымен доғару керек қой?!
– Кітаптың мазмұнына қызығып, дәл қазір оқығысы келгендер не істейді? Мұқабаны ауыстыру қанша уақытты алуы мүмкін?
– Біріншіден, біз мұндай жағдайға бірінші рет тап болып отырмыз. Екіншіден, кітап дәл қазір біздің қолымызда тұрған жоқ. Біз оны басты серіктесіміз ""Меломан"" дүкендер желісіне бергенбіз. Сондай-ақ басқа да сату нүктелері бар. Қазір Қазақстан бойынша барлығын жинап қайтарып жатырмыз. Бұл біз үшін үлкен шығын. Кейін мұқабаны ауыстыру жұмыстарына кірісеміз. Ал мұның қанша уақытты алатынын нақты айта алмаймын. Әрине, оқығысы келген адамдар ақпаратты заң шеңберінде алуға құқылы, құқықтық мемлекетте өмір сүріп отырмыз. Ал біз осы заң аясында жұмыс істейміз. Кітапты сұрап жатқан оқырмандарымыз үшін бұл жұмыстарды ертерек бітіруге тырысамыз.
Оқи отырыңыз: ""Сәбилерге арналған Flip Flap кітаптар шығарғым келеді"". Ұлттық нақыштағы альбом авторымен әңгіме
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Резонанс тудырған кітап 1734 жылы орыс обер-хатшысы Иван Кирилловтың Анна Иоанновнаның атына дайындаған жобасы.,,2024-08-08T18:17:38+05:00
bes-zasar-aisa-tort-tilde-erkin-soileidi-balany-qalai-poliglot-etip-tarbieleuge-bolady,informburo.kz,Бес жасар Аиша төрт тілде еркін сөйлейді. Баланы қалай полиглот етіп тәрбиелеуге болады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bes-zasar-aisa-tort-tilde-erkin-soileidi-balany-qalai-poliglot-etip-tarbieleuge-bolady,"Қазір отбасымен Қытай елінде тұрып жатқан бес жасар Аиша төрт тілде еркін сөйлейді. Ол – қазақ, ағылшын, қытай және орыс тілдері. Алғаш шет тілін, яғни ағылшын тілін 8 айлығында меңгеріп бастап, оны екінші ана тілі есебінде жақсы көреді. Енді араб тілін меңгерсем деген қалауы бар. Осы орайда Аишаның анасы Мадина Хасанова полиглот балақайдың тілдер әлеміне саяхаты қалай басталғанын, бұл процесті қалай жеңілдетуге болатынын және балалар ғана емес, олардың да ата-анасы полиглот бола алатыны туралы әңгімеледі. Өзіне шет тілін меңгеруге кішкене қызының көмегі мол болғанын жасырмайды.
– Бес жасар қызыңыздың төрт тілде еркін сөйлейтінін білемін. Балаға шет тілін үйретуді неден бастадыңыздар?
– Қызым дүниеге келгенде оған бірден төрт тіл үйретеміз деген мақсат болған жоқ. Дегенмен, күнделікті өмірде бірнеше тілді қолданып жүрміз. Алдымен, қызым сегіз айлық болғанда мен оған ағылшын тілін үйретіп бастадым. Күн сайын осыған 20-30 минут бөліп, қалған уақытта біз қазақ тілінде сөйлестік. Сол уақытта менің ағылшыным екі сөздің басын қоса алмайтындай нашар болды, аса жақсы сөйлей алмайтынмын. Осылаиша ағылшын тілін қызыммен бірге үйрендім деп айтсам да болады. Күнделікті 20-30 минуттай ""беті-қолымызды жуамыз, тісімізді жуамыз, төсек жинаймыз"" секілді жиі қолданатын сөздерді ағылшынша күнде айтып, автоматизмге жеткіздік.
Кейін басқа да күнделікті іс-әрекеттерге қатысты сөздерді үйретуге кірістім: таңғы ас, серуендеу, балалар алаңына бару. Күнделікті Аишамен практика жасау арқылы біртіндеп өзімнің деңгейімді жақсарттым. Біріншіден, мен ағылшын тілінде сенімдірек сөйлей бастадым. Екіншіден, ағылшын тілі Аишаның екінші ана тіліне айналды. Ол 11 айлық болған кезде алғашқы кері байланыс берді. Сол кезде ол ағылшын тілін түсіне бастады. Бір жарым жасқа толғанда қарапайым сөздерді айтты, екі жасқа толғанда тілі екі тілде шықты. Үйде біз тек қазақ және ағылшын тілдерінде сөйлейтінбіз. Ағылшын тіліне ары кетсе бір-екі сағат қана бөлдік. Орыс және қытай тілдері кейінірек қосылды. Аишаның төрт жасына дейін біз Қазақстанда тұрдық және орыс тілі ортадан келді. Мысалы, Қазақстанның Алматы, Астана секілді қалаларында орысша сөйлейтін азаматтарды дәмхана, супермаркеттерде жиі кездестіруге болады. Жолдасымның жұмысы қытаймен байланысты болғандықтан, жиі телефон арқылы қытай тілінде сөйлесетін. Менің де онлайн оқуым қытай тілінде болды. Аиша қасымды отырып қытай тіліндегі дәрістерді бірге тыңдайтын.
– Әлеуметтік желіден шетелдегі қандастарымыздың баласына белсенді түрде қазақ тілін үйреткісі келетінін көреміз. Бірақ ""отыр"", ""water"" секілді дыбысталуы аздап ұқсайтын сөздер себебінен мұның қиын екенін жасырмайды. Осы тұста бала қай тілде сөйлеп жатқанын ажырату үшін не істеу керек?
– Қазақ отбасылар үшін баласына қазақ тілін үйрету үлкен маңызға ие. Дегенмен кейбір сөздермен дыбысталуының ұқсастығы тілді меңгеруде қиындықтар туғызуы мүмкін. Балаға екі тілді ажырата білуге көмектесу үшін келесі кеңестерді ұсынамын:
Оқи отырыңыз: Бізге бала күтуші даярлайтын институт керек пе? Пікірлер топтамасы
– Қыздарыңызға қай тілді үйретуге көбірек уақыт жұмсадыңыздар? Әр тілге күнделікті қанша уақыт бөлдіңіздер?
– Әр тілді үйрету уақытын жоспарлау маңызды болды. Біз, мысалы, дүйсенбі мен сәрсенбіні қазақ тіліне, сейсенбі мен бейсенбіні орыс тіліне, жұма мен сенбіні ағылшын тіліне арнадық. Осылаиша әр тілге нақты күндер бөлдік және әр тілге кемінде 20-30 минут бөлуге тырыстық. Мысалы, таңғы уақытта бір тілде, кешкі уақытта басқа тілде әңгімелестік. Бұл әдіс тілдерді бөлек меңгеруге және әр тілге қатысты жоспар мен жаттығулар жасауға көмектесті. Екіншісі – тілдік ортаны құру. Мысалы, ағылшын тілін қызым Қазақстанда отырып жақсы меңгеріп алды. Ол үшін біз тілдік ортаны үйде қалыптастырдық. Кітаптар, әндер, ойындар және мультфильмдер арқылы. Соңғысына көбірек тоқталғым келіп тұр, мультфильмдерді дұрыс таңдау қажет. Себебі, қазіргі таңда кейбір мультфильмдер балалар үшін зиян. Сондай-ақ, мультфильмді бала күнде емес, аптасына бір-екі рет, ары кетсе бір сағат көруі керек. Ал күнде көре беретін болса, ол баланың жүйке жүйесіне теріс әсер етуі мүмкін. Үшінші – әр отбасында тілдерді үйрету әдісі әртүрлі болуы мүмкін. Бастысы – жүйелілік және әр тілдің дамуына көңіл бөлу. Біздің жағдайымызда әр тілге күнделікті 20-30 минут арнау жеткілікті болды.
– Синхрон аудармаға қанша жастан бастап көшуге болады? Қай кезде сөзден сөйлемге көшуге болады?
– Синхрон аударма мен сөзден сөйлемге көшу мәселесі баланың тілдік дамуына байланысты. Сондықтан нақты бір жас белгілеу өте қиын. Дегенмен жалпылама ұсыныстарым бар. Сөзден сөйлемге көшу балада әдетте 18 айдан басталады. Ол кезде екі-үш сөзден тұратын сөйлемдерді құрай бастаймыз. Мысалы, ""мен алма жеймін"" деген сияқты. Бала сөзден толық сөйлемдерге көшуі үшін жеткілікті сөздік қор жинақтау қажет. Ал синхрон аудармаға 3-5 жас арлығында көшуге болады. Бұл уақытта балалардың есте сақтау қабілеті жақсарады және бір уақытта екі тілдегі ақпаратты өңдеуге қабілетті болады. Бұл жас шамасында балалар бір тілдегі сөйлемді екінші тілге аудара алады. Бірақ бұл бастапқыда қарапайым сөз тіркестерінен тұруы керек. Сондай-ақ балаға тілді үйреткен кезде жаттығуларды ойынға айналдыруды ұмытпаймыз. Сөздерді сөйлемдерге аудару жаттығуларын ойын арқылы жүргізуге болады. Мысалы, мен Аишадан бір сөйлемді қазақ тіліне немесе ағылшын тіліне аударып беруді сұраймын. Қызым мұның барлығын ойын ретінде қабылдайды. Әр бала ерекше болғандықтан, олардың шет тілін меңгеріп алу мерзімі әртүрлі болуы мүмкін. Балаға қосымша уақыт бөліп қолдау көрсету және оның тілдік дамуын қадағалау өте маңызды. Алғашқыда қысқа және қарапайым сөйлемдермен жұмыс істеп, балаға синхрон аударманы үйрету керек. Уақыт өте келе сөйлемдерді ұзартып, күрделендіре түсуге болады.
– Неліктен шет тілін балаға 4-5 жасқа дейін үйреткен ұтымды?
– 4-5 жастағы балаларда ""шет тілі"" деген сияқты ұғым болмайды. Олар кез келген тілді тез меңгеріп ала алады. Бұл жастағы балалардың миы өте икемді болып келеді және есту қабілеттері өте сезімтал. Олар шет тілінің дыбыстарын дәл қабылдап, барынша акцентсіз сөйлеуді үйренеді. Ойын, мультфильмдер арқылы тілді меңгеріп, оны күнделікті қарым-қатынаста қолдана бастайды.
Оқи отырыңыз: ""Қазақша қуыршақтарға шетелден тапсырыс беретіндер көп"". Қолөнер шеберімен сұхбат
– Зерттеулер екінші тілді үйренген соң, үшіншісін үйренудің тіпті оңай екенін көрсетеді. Бұл рас па?
– Иә, расымен де бір тілді меңгерген соң келесісін үйрену оңай. Бұл бірнеше факторға байланысты. Мысалы, екінші тілді меңгерген адамда өз қабілеттеріне деген сенімділік пайда болады. Бұл өз кезегінде үшінші тілді үйренуге деген мотивацияны арттырады. Екіншіден, тілдік түйсік пайда болады және ол жақсы дамиды. Тілдік дағдылар дамиды, жаңа құрылымдық грамматиканы түсініп бастайды, тілдік ережелер мен сөздерді жылдам меңгереді.
– Тіл үйрену тақырыбына қатысты қандай мифтер бар? Мысалы, полиглот Стив Кауфман шет тілін үйрену үшін сол тілде еркін сөйлейтін ортада тұру маңызды емес екенін айтады.
– Мифтер өте көп. Мысалы, тілді үйрену үшін сол тілде сөйлейтін ортада тұру керек. Стив Кауфман айтқандай, бұл – миф. Себебі қазір интернет қатты дамып, әлемнің кез келген түкпірінде сол тілде сөйлейтін адаммен қарым-қатынас жасай аласыз. Сонымен қатар, кітаптар оқу, фильмдер көру, онлайн курстар арқылы да тілді меңгеру деңгейін жақсылап көтеруге болады. Екіншісі – ересектерге қарағанда балалар тілді оңайырақ үйренеді. Бұл жартылай миф. Балалар табиғи, интуитивті түрде үйренгенімен ересектерде де жаңа ақпаратты түсіну және қабылдау деңгейі жоғары болады. Сондықтан ересектер де тілді тиімді меңгере алады. Үшіншісі – акцентті жою мүмкін емес. Акцентті толық жою қиын болуы мүмкін, бірақ бұл тіл үйрену жолында басты кедергі емес. Ол үшін күнделікті практика қажет, осының арқасында акцентті жоюға болады. Төртінші миф – бір тілді толық үйреніп алмайынша, келесісін толық меңгеру мүмкін емес. Себебі бір уақытта бірнеше тілді үйренуге болады және ол аса пайдалы. Бұл мидың жұмыс істеу қабілетін жақсартады және әртүрлі тілдер арасындағы байланыстарды түсінуге көмектеседі. Мифтер өте көп, оларға қарамай тілдерді жақсы меңгеруге болады. Ол үшін күнделікті тілге уақыт бөлу қажет.
– Тіл үйренуді жеңілдететін қандай әдіс-тәсілдер бар? Полиглот болғысы келетіндерге қандай кеңес бересіз?
– Біз күнделікті практиканың арқасында ғана деңгейімізді жақсарттық, яғни күнделікті сөйлеу арқылы. Егер біз сөйлемесек, ешқандай өзгеріс болмайды. Көп адам грамматикаға көп уақыт бөледі, көп кітап оқиды, ағылшынша түсінеді, бірақ сөйлей алмайды. Себебі сөйлеу процесі аз. Екіншіден, кез келген бір тақырыптағы мәтінді жаттап алып, кейін камера алдында айтасыз. Осының арқасында айтылымды жақсартып, қандай қате болуы мүмкін екенін көре аласыз. Үшіншіден, біз қытай тілін оқыған кезде бізде арнайы карточкалар болды. Солар арқылы сөздерді тез жаттап алуға болады, ол көзбен есте сақтауға көмектеседі. Аишада арнайы кітаппен бірге интерактив қалам болды. Осы бір заттың балаларға пайдасы мол: қаламды кітаптағы сөздерге тигізіп айтылымды, естілімді жақсартуға болады және бала сол сөйлемдерді қайталайды. Мұнымен қатар, мен мультфильмдерді Аишамен бірге көрдім. Бірге көру арқылы мультфильмдегі сөйлемдерді күнделікті өмірде қайталайтынбыз. Мультфильмдердегі сөз тіркестері, фразеологизмдер, күрделі етістіктерді осылай жаттап алатынбыз.
Біріншіден, сізде анық мақсат болуы керек. Яғни не үшін полиглот болғыңыз келеді? Менің жағдайымда ағылшын және қытай тілін үйреніп алып, оны қызыма да үйреткім келді. Қызым болашақта қиналмауы үшін оларды алдымен өзім меңгеріп алдым. Екіншіден, қытай және ағылшын тілі көптеген мүмкіндікке жол ашады. Үшіншіден, болашақта қызым уақыт жоғалтпауы үшін кішкентайынан үйреттім. Төртіншіден, тілді үйрену кезінде бірнеше әдіс-тәсілді қолдану қажет. Оның үстіне бірнеше тілді қатар үйренген кезде уақыт жоғалтпайсыз және бұл өте пайдалы. Тіл үйрену бірнеше аптадан бастап бірнеше жылға дейін созылуы мүмкін, сол себепті сабырлық қажет.
– Шет тілін үйренудегі басты қателіктер қандай?
–  Біріншіден, қателіктерден қорқу. Көп адам қате жібергісі келмейді және сол себепті мүлдем шет тілінде сөйлемеуі мүмкін. Қате жіберген сайын грамматиканы жаттап алып, келесіде қателеспейтін боламыз. Екіншіден, тек грамматиканы жаттап алу. Ол маңызды, бірақ жеткілікті практика болмаса, ол грамматиканың қажеті жоқ. Көп адам грамматика білмесе де, қате сөйлесе де, оларды ""носительдер"" жақсы түсінеді. Үшіншіден, үйрену процесін қызықсыз өткізу және ойындар, фильмдер секілді қызықты материалдарды қолданбау. Қазір көптеген кітаптар мен әдістемелер бар. Солар арқылы процесті жеңілдетуге болады. Төртіншіден, жеткілікті уақыт бөлмеу. Мысалы, аптасына бір рет немесе айына бір рет тіл үйрену. Бұл сапалы нәтиже бермейді. Күн сайын практика қажет, сол арқылы ғана прогреске қол жеткізуге болады.
– Кейбір адамдар 10 жылдап тіл үйренсе де, сөйлей алмайды. Бұл немен байланысты?
– Америкада он жылдап тұрса да, ағылшын тілінде сөйлемейтін адамдар өте көп. Біз қазір Қытайда тұрамыз. Осы жақта ұзақ жыл тұрса да, қытайша сөйлемейтін адамдарды танимын. Біріншіден, бұл белсенді тәжірибенің, диалогтардың болмауымен байланысты. Осы тұста қате жіберуден қорқатындар өте көп. Тек грамматика үйренетіндер бар. Бұған дейін айтқанымдай тек бастапқыда қателік жіберу арқылы ғана жақсы прогреске қол жеткізуге болады.
Публикация от Aisha (@aisha.lingua)
– Қазақстанда Fulbright шәкіртақысын жеңіп алу үшін алты айда ағылшын тілін жоғары деңгейде меңгерген зейнеткер әйелді білемін. Осы орайда тіл үйренуде қажеттілік маңызды деуге бола ма?
– Қажеттілік иә, тіл үйренудегі маңызды фактор. Зейнеткер әйелдің оқиғасы бұған өте жақсы дәлел. Неге қажеттілік маңызды? Біріншіден, адам белгілі бір мақсатқа жету үшін тілді үйренуге мәжбүр болған кезде ол өзіне сенімділігі артып, оқу процесіне белсенді түрде қатысады. Екіншіден, бұл тілге деген көзқарасты өзгертеді. Тіл оқу объектісі ретінде емес, өмірде қажет құрал ретінде қабылдана бастайды, адам практикаға көбірек көңіл бөледі.
– Сіздерді полиглот отбасы деп айтуға болатын шығар. Алда қандай тілдерді үйрену жоспарларыңызда бар?
– Екі тіл білетін адамды біз ""билингва"", үш тілді білетін адамды біз ""трилингва"" деп айтамыз. Қазақстанда билингтер мен трилингтер өте көп. Ал төрт немесе одан да көп тіл білетіндерді біз ""полиглот"" деп айтамыз. Күнделікті өмірде біз осы төрт тілді қолданып жүрміз. Біріншіден, біз Қытайда тұрамыз, мұнда қытай тілін білмесең, өте қиын. Ал ағылшын тілі әлемдік тіл, ол көптеген мүмкіндіктерге жол ашады. Алдағы уақытта осы төрт тілді жақсылап меңгеріп алсақ деймін. Себебі бұл процесс әлі жалғасып жатыр және ол процесс аяқталған жоқ. Қазір қызым бес жаста, оның үйренетіні әлі көп. Қазірден бастап ол араб тіліне қызығушылық танытып, сүрелер жаттап жүр. Егер қызым өзі қаласа, болашақта араб тілін үйретуді жоспарлап жүрміз.
Оқи отырыңыз: ""Ең жақын адам"". Бауыр басу бала өміріне қалай әсер етеді?
– Алда балаға көп тіл үйрету тақырыбында әдістемелік құрал немесе кітап жазу ойыңызда бар ма?
– Иә, әрине. Қазір мен кітап емес, ағылшын тілін балалармен бірге үйренгісі келетін ата-аналарға арналған нұсқаулық дайындадым. Сол нұсқаулық ішінде тілді баламен қалай оңай және дұрыс үйрену жолдары жазылған. Мысалы, оның ішінде саусақ ойындары бар, ағылшын тіліндегі кітаптар, көрсетуге болатын пайдалы мультфильмдер туралы ақпарат бар. Осы нұсқаулық бойынша практика уақытын күнделікті 20 минуттан бастап бірнеше сағатқа дейін ұзартуға болады. Бұл баланың қызығушылығымен байланысты.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мадина Хасанова ағылшын тілін балаларға оңай үйрететін әдістемелік құрал әзірлеген.,,2024-08-16T16:00:00+05:00
bir-oqusyny-mektepke-daiyndauga-100-myn-tenge-zete-me-almaty-zarmenkelerinen-fotoreportaz,informburo.kz,Бір оқушыны мектепке дайындауға 100 мың теңге жете ме? Алматы жәрмеңкелерінен фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bir-oqusyny-mektepke-daiyndauga-100-myn-tenge-zete-me-almaty-zarmenkelerinen-fotoreportaz,"Оқу жылы басталарда әр ата-ананың уайымы – баласын мектепке дайындау. Қымбатшылық уақытында мектеп формасы, кеңсе тауарлары қалтаны қағады. Ал көпбалалы отбасылар үшін бұл үлкен салмақ. Осы орайда Информбюро ""Көк базар"", ""Орбита"" және ""Москва"" СОС жанындағы мектеп жәрмеңкелерін аралап, саудагерлермен, баласына киім, дәптер алып жүрген ата-анамен сөйлесті.
Басқа орындарға қарағанда Көк базарда адам қарасы көп. Жәрмеңкеде аяқ киімнен басқасының бәрі бар. Кеңсе тауарларын сататын Нұртас оқулық бағасы өзгермегенін, ал кеңсе тауарларының бағасы түскенін айтып отыр. Саудагерден оған не себеп болғанын сұрадық.
""Қытай ""ашылды"". Оған қоса, онлайн сауда жүріп жатыр. Ресейден келетін тауарлардың бағасы ойнап тұр. Әрине, баға науқан кезінде көтерілмей қоймайды. Бастауыш сынып оқушысына сөмкемен қосқанда 20 мың теңге кетеді. Өйткені әртүрлі дәптері бар, бояйтыны бар, ермексазы бар. Жоғары сынып оқушысына көп зат қажет болмағандықтан көп дегенде 10 мың теңге жұмсайсыз. Дәптер – 20-25 теңге. Шымкентте, Алматыда шығады. Бізге 22 теңгеден келеді, үш теңге қосып 25 теңгеден сатамыз. Көтерме бағада алатын орында қымбаттаса амал жоқ бізге де қымбатқа сатуға тура келеді. Әйтпесе бір бағаны ұстауға тырысамыз. Сұраныс көп, тапшы болып кетті деп бағаны қолдан көтермейміз"", – деді саудагер.
Нұртас баға еш қымбаттаманын айтса, енді бір саудагер дәптер 20 теңгеден 25 теңгеге өскенін, ұштағыш 200 теңгеден 250 теңгеге қымбаттағанын айтып отыр.
""Оқулықтар қымбаттады. 1300 теңгенің кітабы қазір 1500 теңге. Өйткені қағаз Ресейден келеді, ол жақтағы жағдайға байланысты қымбат болып тұр"", – дейді Көк базардағы саудагерлердің бірі.
Ботагөз есімді көпбалалы ана Көк базардан бес баласына кеңсе тауарларын алып жүр. Мектепке баратын екі қызын ғана киім алып үлгерген екен. Әлі екі ұлымды киіндіруім қажет дейді ол.
""Үлкен ұлым – студент. Қалған төртеуі мектепте оқиды. Кенжем бірінші сыныпқа барады. Екі қызымды киіндіріп үлгердім. Әрқайсына негізгі киімдерді алғанның өзінде 90 мың теңге кетті. Одан бөлек кеңсе тауарларын алуым керек. Бүгін оны да түгел алмадық. Сөмкесін алмадым. Киім де, бәрі де қымбат. Әлі екі ұлымды киіндіруім керек. Заттың бәрі қымбат, бірақ жалақы төмен. Көк базарға танысым болған соң келіп тұрмын, кеңсе тауарларын түсіріп беріп жатыр. Барахолкаға да бардым, дәл осы баға. Былтыр бәріне 300 мың теңге кетіп еді. Биыл есептесем төрт оқушым мен бір студентіме 500 мың теңге кетейін деп тұр. Сонда бір баланы мектеке дайындауға таза 100 мың теңге кетеді. Күйеуім екеуміздің табысымыз жетпейді. Арасында тапқан табысты қостық. Туысқандар да көмектеседі. Күнкөріс қамы"", – деді Ботагөз.
Алматыда әр ауданда мектеп жәрмеңкесі өтіп жатыр. ""Орбитадағы"" жәрмеңке Көк базарға қарағанда шағын болғанымен де, сатып алушылар аз емес.
""Былтырғы баға. Былтыр дәптерді 30 теңгеден саттық, биыл 20-25 теңгеден сатып жатырмыз. Пән дәптерлер қымбаттады. Бастауыш сынып оқушыларының заттары қымбат шығады. Барлық затын аламын десе сөмкені қоспағанда 30 мың теңге кетеді. Ал жоғары сынып оқушыларына көп зат қажет болмағандықтан көп дегенде 10-15 мың теңге кетеді. Жеке дүкеніміз бар. Жәрмеңкеде дүкеннен арзан сатамыз"", – деді ""Орбитадағы"" жәрмеңке сатушысы Гүлзада.
""Орбитадағы"" дүкен иесі Нейла мектеп формасын сатады. Ақ көйлек бағасы 3500 теңгеден, ал белдемше 4 мың теңгеден басталады. Ұлдарға төрт киім – пиджак, екі шалбар, жакет 24 мың теңге тұрады. Бір шалбар – 6 мың теңге.
Алматы тұрғыны Гүлбану 3-сыныпта оқитын қызын жаңа оқу жылына дайындауға жалпы 87 мың теңге жұмсаған. Әлі алатын зат көп дейді ол.
""Мектеп формасын 32 мың теңгеге алдық: екі жейде, екі белдемше және бір бомбер. Спорт киімін 15 теңгеге алдық. Екі аяқ киіміне 28 мың теңге кетті. Кеңсе тауарларына 15 мың теңге жұмсадық. Мұғалімі қыркүйекте тізім берген соң қосымша дәптерлерін аламыз. Сөмке алмадық, былтырғысын ұстайды. Былтыр көп нәрсе алмадық. Алдыңғы жылдан қалған киімдерді киді, бір-екі затын әжесі сыйлады. Биыл сөмкеден басқасының бәрін алып бердік"", – деді Гүлбану.
Айгүл есімді ана қызына былтыр мектеп формасы мен кеңсе тауарларына 200 мың теңге жұмсағанын айтып отыр. Биыл әлі сатып алмаған, қанша кететінін шамамен есептеген.
""Аяқ киімді биыл үлкендер бөлімінен аламыз, арзан шығатын шығар деп отырмын. Себебі балалар аяқ киімі үлкендердікінен қымбатырақ көрінеді. Қазір бәрі қымбат. Жалғыз қызыма қаншама ақша жұмсаймын. Төрт-бес баласы барлар қалай жеткізеді деп ойлаймын"", – деді Айгүл.
Гүлчехра бастауыш сынып оқитын қызының киімдері мен дәптер-қаламына 118 800 теңге жұмсаған. Бұл сомаға спорт киімдері кірмейді.
""Бір қыз болғаннан кейін сапалы киім алғымыз келеді. Жеңі ұзын, жеңі қысқа деп бес жейде алдық. Жеңі ұзыны әрқайсы – 11-12 мың теңге, қысқасы – 7-8 мың теңгеден. Рюкзакты 10 мыңға түсіріп алдық. Сарафаны – 16 мың теңге, белдемшесі – 12 мың теңге, кеңсе тауарлары – 13 мың теңге. Туфлиді 10 мыңға алдық. Бантик, шұлық деген майда-шүйдесіне 13 мың теңгедей кетті. Бес мың теңгеге жакет алдық. Спорт киімдері мен кроссовки алмадық, былтырғысын киеді"", – деді Гүлчехра.
Информбюро тілшісі бірнеше ата-анамен сөйлесіп, мектепке баратын әр баланың шығыны орта есеппен 100 мың теңге деп есептеді. Бұл сома әр өңірде әртүрлі болуы мүмкін. Ал сіз балаңыздың киімі мен оқуға қажет заттарына қанша ақша жұмсадыңыз?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Informburo тілшілері Алматыдағы мектеп жәрмеңкелерін аралап, баланы мектепке дайындауға қанша қаржы кететінін есептеді.",,2024-08-19T15:35:00+05:00
bokstan-altynsyz-qalgan-ekinsi-olimpiada-bas-bapker-myrzagali-aitzanov-zankuierlerden-kesirim-surady,informburo.kz,"""Бокстан алтынсыз қалған екінші Олимпиада"". Бас бапкер Мырзағали Айтжанов жанкүйерлерден кешірім сұрады",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bokstan-altynsyz-qalgan-ekinsi-olimpiada-bas-bapker-myrzagali-aitzanov-zankuierlerden-kesirim-surady,"7 тамыз күні Париж төрінде Нұрбек Оралбай бокстан Олимпиада ойындарының күміс жүлдесіне ие болды. 80 келіге дейінгі салмақта сынға түскен ол ақтық жекпе-жекте украин боксшысы Александр Хижнякқа есе жіберді.
Шиеленісті өткен жекпе-жекте екі раунд бойы тең түсті. Үшінші раундта төрешілер ұпайын украин боксшысына берді. Есеп – 2:3.
""Қолдап жатқандарға көп рахмет айтамын. Барымды салдым. Жақсылап дайындалып, келесі Олимпиададан алтынмен оралуға барымды саламын, еңбек етемін"", – деді Нұрбек Оралбай марапаттау рәсімінен кейін.
Оқи отырыңыз: Алты боксшы Олимпиаданы аяқтады. Қазақстан неліктен төрешілердің үстінен шағым түсірді
Бокстан Қазақстан құрамасының бас бапкері Мырзағали Айтжанов алғашқы Олимпиадасында финалға жеткен Нұрбек Оралбайдың барын салып жұдырықтасқанын айтты.
""Әлемнің ең мықтысының бірі Хижняк талай боксшымызбен жұдырықтасқан. Жартылай финалда әлемнің екі дүркін чемпионы, Олимпиада чемпионы Арлен Лопесті де ұтты. Бүгінгі жекпе-жекке тыңғылықты, жақсылап дйындалдық. Кейбір жерде біз ойлағандай болған жоқ. Бірақ үш раунд бойы тапсырманы дұрыс орындады. Бұйырмай тұр. Хижняк чемпион болды, бұның алдын күміс алды. Өте тартысты өтті. Мен ғана емес, дайындалатын жерде басқа елдердің бапкерлері де Нұрбекке тамашы бокстасты деп жақсы баға беріп жатыр. Екі мықты бірін-бірі алуы қиын. Барын салды. Түсінемін, жанкүйерлердің көңілі толмады. Сол үшін кешірім сұраймыз"", – деді Мырзағали Айтжанов.
Бас бапкер қазақстандық боксшыларды сынаған жанкүйерлерге жауап берді.
""Ешкім ұтылам деп келген жоқ. Жігіттердің барлығы барын салып бокстасты. Жақсы дайындықпен келді. Бірақ сәттілік жетпеді. Ешкімді кінәламаймын. Барлық нәрсені өзімізден көреміз. Бұйырмай тұр. Кем-кетік бар шығар. Сол себептен жеңіске жетпеген шығармыз. Жігіттердің ешқайсы шаршаған жоқ. ""Шаршады"", ""дайындық нашар"" деген небір сөзді естіп жатырмыз. Әріптестерім біздің балаларға риза болып жатыр. ""Жеңістеріңді алып қойды ғой"" деп ел даттап жатса қалай ел боламыз деп ойлаймын. Елдің намысын ойлағаннан кейін солай айтып жатқан шығар. Спортшыларды қазір қолдамағанда қай кезде қолдаймыз? Дүркін-дүркін чемпиондар ұтылып жатыр. Бұл – Олимпиада. Барлығымызға сабақ болды. Желеу іздемейміз. Кінә – өзімізден"", – деп сөзін түйіндеді бас бапкер.
Еске салсақ, бұл Олимпиадаға бокстан Қазақстан құрамасы толық құрамда барды. Қыздар арасында 50 келі салмақта Назым Қызайбай қола жүлде иеленсе, ерлерден Нұрбек Оралбай күміс медальға ие болды.
Ұлттық Олимпиада комитетінің президенті Геннадий Головкин Нұрбек Оралбайды құттықтады.
""Олимпиаданың күміс жүлдесі – үлкен марапат. Сіз жанкүйер мақтанатындай жекпе-жек көрсеттіңіз. Сонымен қатар, Нұрбектің жеке бапкері Асқар Еркебаевты да құттықтаймын! Ол шәкіртін Олимпиада тұғырына алып келген мықты маман екені анық. Сіздердің алғашқы Олимпиадаларыңыз спорттық мансаптарыңыздың тек бастамасы болсын. Жеңісіміз арта берсін, еліміздің көк байрағы биікте желбірей берсін!"" – делінген құттықтау жеделхатында.
Қазақстандық боксшылар 2020 жылғы Токио Олимпиадасына дейін алты Олимпиадада бокстан кемінде бір алтынмен оралатын. Жеті Олимпиадада Қазақстан қоржынына бокстан 24 медаль түсті: жеті алтын, жеті күміс және 10 қола.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Париж Олимпиадасында қазақстандық боксшылар бір күміс, бір қола жүлдеге ие болды.",,2024-08-08T12:37:05+05:00
dariger-ontustik-koreyamen-ondiristi-damytu-medicina-salasyndagy-gylymi-innovaciyalarga-zol-asady,informburo.kz,Дәрігер: Оңтүстік Кореямен өндірісті дамыту медицина саласындағы ғылыми инновацияларға жол ашады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dariger-ontustik-koreyamen-ondiristi-damytu-medicina-salasyndagy-gylymi-innovaciyalarga-zol-asady,"Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Корея Республикасының президенті Юн Сок Ёльдің Қазақстанға сапары кезінде медицина, фармацевтика және биотехнология салаларындағы ынтымақтастықты нығайту үшін зор мүмкіндіктерге жол ашылып отырғанын айтты. Кездесу барысында Қазақстанда дәрі-дәрмек және медицинаға қажет құрал-жабдықтар өндірісін ашу туралы келісімге қол қойылды. Осы орайда мемлекеттік емхананың жалпы тәжірибелі дәрігері Әсем Қасымбекова фармацевтика саласына қатысты өндіріс орындарының ашылуы халықты, білікті мамандарды жұмыспен қамтып қана қоймай, терең ғылыми зерттеулер жүргізіп, шетел дәрігерлерімен тәжірибе алмасуға көмектесетінін айтады.
""Pfizer, Roche, GE Healthcare және Philips секілді әлемге әйгілі компаниялар елімізде дәрі-дәрмек пен медициналық құрал-жабдықтардың жергілікті өндірісін ашпақ. Оңтүстік Кореяның GL Rapha компаниясы Алматыдағы биофармацевтика зауытының құрылысына көп ұзамай кіріседі деп үміттенемін. Бұл нарық стандарттарын едәуір жоғарылатады. Сондай-ақ елімізде Оңтүстік Кореяның диагностика орталықтары мен көпбейінді зертханаларын ашудың келешегі зор"", – деді мемлекет басшысы Корея Республикасының президенті Юн Сок Ёльдің Қазақстанға сапары кезінде.
Дәрігер Әсем Қасымбекова мемлекет басшысының Корея Республикасы президенті және осы елдің ірі компанияларымен жасасқан келісімдерінің болашақта жемісі мол болатынына сенімді. Дәрігердің айтуынша, бұл біріншіден жергілікті өндірісті дамытып, жұмыс орындарын ашады. Екіншіден, шетелдік дәрі-дәрмекке деген тәуелділікті азайтып, денсаулық сақтау саласына оң әсерін тигізеді. Аз уақыттың ішінде Қазақстанның барлық аймағын қажет дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
""ХХІ ғасырда дәрі-дәрмек, медициналық жабдықтар өнеркәсібі фармацевтика саласының өзегі болып отыр. Себебі бұл сала барлық дерлік мемлекет экономикасының стратегиялық маңызы және асқан қарқынмен дамып келе жатқан сегменттерінің бірі. Оның үстіне бұл сала экономикалық өрлеуге немесе құлдырауға аз тәуелді өндірістің жоғары және тұрақты өсу қарқынымен сипатталады. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев мырза айтқандай, жергілікті өндіріс орындарын ашу денсаулық сақтау, қаржыландыру, халықты жұмыспен қамту секілді өзге де оң өзгерістер алып келеді. Сондай-ақ фармацевтиканың арқасында химия, көлік жасау, ауыл шаруашылығы, биотехнология кешендері де өзара әрекеттесіп, дами түседі.  Ең бастысы жергілікті өндірісті дамыту ғылыми-зерттеулер мен тәжірибелік жұмыстар жүргізуге үлкен жол ашады. Бұл өз кезегінде елдің инновациялық әлеуетін дамытып, сауда байланыстары мен технологиялық инфрақұрылымды дамытады"", – деді дәрігер Әсем Қасымбекова.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда Оңтүстік Кореяның үш университетінің филиалы ашылады
Маманның айтуынша, фармацевтика өнеркәсібіне өсімдік шикізатынан жасалған препараттарды, дәрумендерді, ферменттерді, антибиотиктерді, эндокриндік препараттарды, қан алмастырғыштарды және бактериялық медициналық препараттарды шығаруға маманданған ғылыми өндіріс орындары кіреді. Бұдан бөлек мұндай өнеркәсіптер жоғары өнімділік, өндірілетін дәрілік заттардың номенклатурасын жүйелі түрде жаңарту, ұзақ өндірістік цикл, технологиялық процестердің күрделілігі, өнімнің сапасына қойылатын талаптардың жоғарылауы секілді сипаттарға ие.
""Ең бастысы Оңтүстік Корея секілді озық технологиясы бар елдердің біздің елде өндіріс орындарын ашуы азаматтарымызды жұмыспен қамтып қана қоймай, дәрігерлердің өзара тәжірибе алмасуына, Қазақстанның медицина ғылымының дамуына жол ашады. Қазір елімізде Оңтүстік Корея оқу орындарының филиалдарының ашылуын толықтай құптаймын. Дәл қазір бізге бұл ауадай қажет. Тек медицина мамандары ғана емес, өндірісші, құрылысшы, есепші, логистика және бөлшек сауда маманы жұмыспен қамтылады. Бұл саладағы жұмыспен қамтудың жоғары деңгейі экономикалық дамыған елдерге ғана емес, сонымен қатар орташа және төмен табысы бар елдерге де тән екенін жақсы білеміз. Фармацевтика саласындағы жұмыспен қамту әртүрлі оқыту және жаңа технологиялық процестерді енгізу арқылы қызметкерлердің білім деңгейін үнемі арттыруға ықпал етеді. Бұл сала денсаулық сақтаудың және жалпы мемлекеттің экономикасының инновациялық дамуына ықпал етеді, импортқа тәуелділікті төмендетеді және жұмысшылардың құзыреттілігін арттырады. Фармацевтика өнеркәсібі қазіргі уақытта мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық дамуының маңызды көрсеткіштерінің бірі болып отыр, өйткені халықты дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету ұлттық қауіпсіздіктің көрсеткіші ретінде қызмет етеді. Ең бастысы – медицина саласындағы ғылыми инновацияларға жол ашады"", – деді дәрігер Әсем Қасымбекова.
""Президенттің дәл осындай бастамаларын қолдауға негіз көп. Себебі сапалы, тиімді және қауіпсіз дәрі-дәрмектердің болуы халықтың өмір сүру жасын ұзартуға және оның әл-ауқатын арттыруға ықпал ететін әлеуметтік саладағы мемлекеттің басым саясаты. Дәрілік заттарды сату мемлекеттердің экономикалық дамуына үлкен үлес қосады"", – деп қортындылады дәрігер.
Азиялық зерттеулер бөлімінің аға сарапшысы Бауыржан Әукен өзінің кезекті талдауында Қазақстанның Корея Республикасының Орталық Азиядағы маңызды серіктестерінің бірі екенін айтқан еді. Сарапшының пікірінше, осы стратегиялық ынтымақтастықты әрі қарай дамыту дәл қазір біздің елдің сыртқы саясатының маңызды мақсаты және бағыты. Оңтүстік Кореяның озық технологияларын Қазақстанға әкеліп енгізу қай салада болсын бәсекелістікті арттыруға септігін тиігезеді. Мысалға алсақ, кейінгі он сегіз жылдың ішінде Оңтүстік Корея Қазақстан Республикасына 9,2 миллиард доллар көлемінде инвестиция салды. Дәл қазір Корея елінің капиталымен жеті жүзден астам кәсіпорын жұмыс істеп тұр.
Оқи отырыңыз: Корея мен Қазақстанның өзара мәдени алмасу жылы. Биыл қандай шаралар өтеді?
""Қазіргі таңда Қазақстан мен Оңтүстік Корея цифрлық технологиялар, электротехника, денсаулық сақтау, жасыл энергетика және креативті экономика сияқты алдыңғы қатарлы салалардағы ынтымақтастықты дамытуға бағытталған. Осыған байланысты сауда-экономикалық және ғылыми-техникалық ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан-Корея үкіметаралық комиссиясы және іскерлік кеңес сияқты құрылымдар маңызды рөл атқарады"", – деп баға берді сарапшы Бауыржан Әукен өз талдауында.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әсем Қасымбекова Қазақстан мен Оңтүстік Корея арасындағы ынтымақтастықтың ғалымдарға мол тәжірибе жинауға мүмкіндік беретінін айтады.,,2024-07-31T16:30:00+05:00
en-zas-sport-kommentatory-begasyl-seiitxan-akem-kozi-tirisinde-almagan-bagasyn-endi-alyp-zatyr,informburo.kz,Ең жас спорт комментаторы Бегасыл Сейітхан: Әкем көзі тірісінде алмаған бағасын енді алып жатыр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/en-zas-sport-kommentatory-begasyl-seiitxan-akem-kozi-tirisinde-almagan-bagasyn-endi-alyp-zatyr,"Бегасыл – белгілі тележурналист Амангелді Сейітханның екінші перзенті. Бір жарым жылдан бері әке жолын жалғап, комментаторлыққа бет бұрған. Өзі – болашақ тіс дәрігері. Бос уақытында мал шаруашылығымен айналысады.
– Бегасыл, биыл Париж Олимпиадасында бірнеше спорт түрін жүргіздің. Комментаторлыққа қалай таңдалғаныңды берші.
– Олимпиада ойындарын жүргізуге аяқ астынан әкемнің арқасында келе қалған жоқпын. Бір жарым жылдан бері ""Спорт +"" телеарнасында жұмыс істеп келемін. Бұған дейін де сол телеарнада жүзден астам эфир жүргіздім. ""Хабар"" арнасындағы режиссерлер талабымды байқап, мені басшылыққа ұсынып көрді. Олимпиада төрткүл дүние көз тіккен шара болғандықтан, басшылық басында маған 19 жастағы бала деп сенімсіздікпен қарағаны рас. Бірақ, кейін өзіммен жеке танысып, алғашқы эфирімді көрген соң, сене бастады. Ешкім маған ""әкең Амангелді Сейітхан еді"" деп тікелей эфирді бере салмайды ғой, бұл деген үлкен жауапкершілік екенін өзім де жақсы түсіндім.
Жалпы алғанда, өзім бұрын айналысқан спорт түрлерін жүргізгенді жақсы көремін. Маған бокс, футбол, спорттық гимнастика сияқты динамикасы жоғары спорт түрлері ұнайды. Кезінде 2-3 жыл спорттық гимнастикамен айналысқанмын, сондықтан дәл осы спортты жақсы білемін. Рейтингі жоғары эфирлерді ойдағыдай алып шықтым деп ойлаймын. Олимпиада ойындарын жүргізуден керемет әсер алдым.
– ""Әкесінің арқасында эфирге шықты"" деп жатқандар бар ма?
– Иә, ондай сөздер айтылды. ""Бұл бала неге Олимпиаданың финалын жүргізеді?"" деген де сұрақтар болды. Бірақ, біздің халық кең ғой, әлеуметтік желіде көпшілік ""әкесінің арқасында эфир алса да, бұл бала соған лайықты"" деп менің сөзімді сөйледі. Әкем көзі тірісінде халықтың ұлы болды ғой. Сондықтан, солай қолдаған болар деп ойлаймын.
– Әлгінде бокс финалын жүргіздім деп қалдың. Бұл бастамаңа басқа комментаторлар қалай қарады?
– Жақсы сұрақ екен, өзім де соңғы күндері сол туралы ойланып жүрмін. ""Жоқ жерден шыға кеп, мына жігіт қалай финал жүргізіп кетті?"" деп жатқандар бар шығар. Дегенмен, осылай жарқ ете қалғанымды ол кісілер дұрыс түсінгенін қалаймын. Өйткені, мен бұған дейін де талай эфир жүргіздім. Олимпиадаға тегіннен-тегін келмедім, оның іріктеу кезеңін жүргіздім. Расымен спортқа мүлдем қатысым жоқ адам болсам, бұл салаға өзім де жоламаушы едім.
– Олимпиадада спорттың қай түрлерін жүргіздің?
– Ең алғашқы эфирімде спорттық гимнастиканы жүргіздім. Сосын академиялық ескек есу, құзға өрмелеу, садақ ату, футбол, брейкинг, бокс және грек-рим күресін жүргіздім.
– Өзің тіс дәрігерінің оқуын оқып жатыр екенсің. Медицина мен басқа саланы қатар алып жүру қиын емес пе?
– Иә, дұрыс айтасыз, медицина оңай сала емес. Дегенмен, мен бойдағы бар потенциалымды бос кеңістікке сарқып жібергім келмейді. Қан деген су емес қой, маған әкемнен берілген осы қасиетті пайдалана білуім маңызды деп ойлаймын. Әкем көзі тірісінде бізге әрқашан ""адамның әртүрлі саланы игеріп, жан-жақты болғаны санасын өсіріп, өрісін кеңейтеді"" деп жиі айтып отыратын. Ол өзі қазақ ұлтына, қазақ спортына жанкүйер болып өтті. Барлық жарыстарды күйіп-пісіп отырып тамашалайтын. Кейде спортшыларды үйге шақырып алып, ақыл-кеңесін айтып, қамқорлығын көрсететін. Әкем бастап беріп кеткен жолды бастамай жатып қалай тастап кетемін?
– Сабағыңа кедергісі жоқ па дегенім ғой...
– Жоқ, бәріне үлгеріп жүрмін. Бос уақытымды сабаққа арнаймын. Қазір Санжар Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің екінші курсын тәмамдадым.
– Биыл Олимпиадаға бірінші рет қосылған брейкингті, Қазақстан атынан бірінші рет спортшы барған спорттық құзға өрмелеу спортын жүргіздің. Осы спорт түрлері туралы, Нариман Құрбановтың күмісі туралы не айтасың?
– Жалпы, осы спорт түрлері биыл біздің көрерменге жаңалық болды. Брейкинг пен құзға өрмелеу спортын халыққа таныстырған Амир Закиров пен Әмір Маймұратовты қалай мақтасақ та жарасады деп ойлаймын. Әмір Маймұратовты жақсы танимын. Кезінде өзім де сол спорт түрімен 2 жыл шұғылдандым, жаттығу кезінде Әмір мені сақтандырып тұратын. Құзға өрмелеу спортының эфиріне сарапшы ретінде қатыстым. Әмір – өте еңбекқор, өз мақсатын айқын білетін жігіт. Өзім бұл жігіт алтын медаль алады деп күткенмін. Әттең, аяғы тайып кетті. Құзға өрмелеу спортында әрбір миллисекунд маңызды. Спортшыларға трассаны зерттеуге небәрі 30 секунд беріледі. Трассада 20 қолға ұстайтын, 11 аяқ тірейтін тас бар. Спортшы сол 31 тасты көзбен тез-тез шолып шығып, үлгергенінше жаттап алуы қажет. Әмір  – қызбалыққа салынбайтын, өте салқынқанды спортшы. Ал, бұл қасиет жарға өрмелеу сайысында өте маңызды.
Брейкинг жарысын жүргізу мен үшін қызық тәжірибе болды. Себебі, ол биыл Олимпиада ойындарына бірінші рет қосылып отыр. Көрермен үшін де, біз үшін де жаңа сала болғандықтан, брейкинг туралы көбірек ізденіп, дайындалуыма тура келді. Бұл – әлі де зерттеуді қажет ететін сала.
Ал спорттық гимнастикаға келсек, көпшілік Милад Каримиден медаль күтті. Ал, Нариман Құрбановты мен өзім спорттағы ""жасырын адам"" не ""темная лошадка"" дер едім. Өзі өте еңбекқор спортшы, осы уақытқа дейін көп қиыншылық көрді, бірнеше рет Ұлттық құрамаға іліге алмай қалды. Ол сонда да күдерін үзбей, өзін қамшылаумен болды. Бұл жерде оның жеке бапкері – әкесі Хусанжан Құрбановтың да сіңірген еңбегі орасан. Мен өзім Әмір Маймұратов пен Нариман Құрбановты қатты ұқсатамын. Екеуі де салқынқанды, сабырлы әрі жанып тұрған жігіттер дер едім.
Оқи отырыңыз: Жүкті спортшы, ""киллер"" мерген, интерсекс боксшы. Париж Олимпиадасының қызықтарына шолу
– Әкеңіз үйінде өзінен басқа тағы бір комментатор өсіп келе жатқанын білді ме?
– Ол кісі талабымды байқады деп ойлаймын. Бірақ, менен алдағы уақытта ақын, комментатор шығады деп күтпеген шығар. Себебі, ол кісі барда осы қасиетім өзіме де онша сезілмеді. Әкем өмірден өткен соң, осы салаға деген қызығушылығым күрт өсті. Сөздің шыны керек, комментатор болам деп өзім де ойлаған жоқпын. Ақындығым бар екенін де бертінде білдім.
– Амангелді ағамыз неше Олимпиада жүргізді?
– Ол кісі 1998 жылы футболдан Франциядағы Әлем чемпионатын қазақша жүргізді. Одан кейін 1999 жылы Бангкоктегі Азия ойындарын, 2000 жылы Сиднейдегі Олимпиада ойындарын, 2002 жылғы Солт-Лейк-Ситидегі ақ Олимпиаданы ""Хабар"" арнасының эфирінде қазақша сөйлетті. 2008 жылғы Бейжің Олимпиадасына барып, сол жақтан хабар таратты.
– Одан кейінгі Олимпиада ойындарына атсалыспады, иә?
– Иә, белгілі бір себептермен эфирден шеттетілді.
– Әлеуметтік желіде ""Амангелді Сейітханға көзі тірісінде жұмыс істетпеді, аяғынан шалғандар көп болды"" дегендей пікірлерді көзім шалды. Бұған не айтасың?
– Иә, әкемнің басында қиын-қыстау замандар болғаны рас. Әкемнің көзінде жалындаған от болды, соны біреулер теріс көрді. Ол кісі спорт саласын, жалпы қоғамды қатты сынағанын білесіз. Себебі, қазақ қоғамына көңілі толмады. Бірде бір журналист ""нені армандайсыз?"" деп сұрағанда, әкемнің ""Біржан сал"" фильмінде Біржанның зират басында отырып, ""қазақ,  қартайыпсың ғой"" дейтін тұсын мысалға келтіргені есімде қалыпты. Әкем ""қазақтың қартайып бара жатқанын күнде көрем"" деп сұхбат берді. Бұл сөзді кім қаншалықты дұрыс түсінетінін білмеймін. Бірақ, осы сөз менің мәңгі жадымда қалды. Мен әкемдей патриот, ұлтқа жанашыр адамды әлі күнге дейін көрген емеспін.
– Әкеңіз өзінің ұстанымдарына байланысты эфирден шеттетілгеніне ренжуші ме еді?
– Иә, тағы бір сұхбатында ""өкініш қайда жатыр?"" дегені есімде. Жалпы, ""Олимпиадада болсын, басқа да спорт додаларында болсын, тілші ретінде, комментатор ретінде қазаққа берерім мол еді"" деп көп уақыт қайғырып жүрді. 2010 жылдары әкем күйзеліске түсті. Расымен де халық үшін қызмет еткен адам болды ғой. Себебі, жалақыдан басқа ешқандай бір тиын тапқан емес. Газеттерде жүріп кішігірім ақша тауып жүрді. Өзінің нақты нені қалайтынын, өмірдегі өзіндік миссиясын білді.
– Амангелді ағамыздың үйлену тойында белгілі журналист Бейсен Құранбек жігіт жолдасы болған екен. Бейсен ағаның дүниеден озғанын әкеңіз қалай қабылдады?
– Екеуі өте жақсы дос болды. Бір жылдары Бейсен аға біздің үйімізде де тұрған екен. Менің ағамның есімін Ерасыл деп сол Бейсен ағамыз қойған. Әкем күйзеліске түскен кезеңде екеуінің арасы үзіліп кеткендей болды. Дегенмен де, екеуі байланысын тоқтатқан жоқ. Бейсен аға ауруханада жатқанда әкем барып, халын сұрап келген еді. Ол кісі қайтыс болды деген хабарды естігенде әкемнің көзі бақырайып, ұсқыны қашып кетті. Тез-тез жиналып, Талдықорғанға қарай жолға шықты. Бір-екі күннен кейін келгенде екі көзі ісіп кеткен екен. Қамығып, қатты қиналды. Өзі өмірден озғанша марқұм досы жайлы естелік айтумен өтті. Бізге Бейсен досының есімін Құраннан тастамай, әрдайым еске алып жүріңдер деп тапсырды.
– Содан кейін әкеңіз өзі де көп ұзамай дүние салды. Өмірден өтетінін сезді ме?
– Қазір ойланып отырсам, сезген сияқты. Себебі, сол кезде біздің қамымызды ойлап, көп іске араласпай, біздің шешім қабылдағанымызды жөн санады. Тізгінді ағам екеумізге бергендей болды. Соны жылдар өте енді түсініп жатырмыз. Бұл өзі тосыннан келген, күтпеген қаза болды.
Сізге әкемнің дүниеден өткенін қалай естігенімді айтып берейін. 14 тамыз күні Мақаншыға, атамның қасына жол тарттым. Ертесіне әкеммен телефон арқылы тілдестім. Даусы жарқын, ""ауруханадан алдағы аптада шығам"" дегендей қылды. Телефонды қоймай ұзақ тұрды. Өмірде нені жөн санады, нені теріс көрді, соның бәрін баяндап, маған ақылын айтты. Ертесіне, 16 тамыз күні мен қырға кетпекші болғанымда атам ""қырға бармай-ақ қойшы"" деп тоқтатты. Сол күні үйде сондай бір ауыр атмосфера орнады, ешкімнің көңіл-күйі болмады. Бір-бірімізбен сөйлеспей тұнжырап жүрдік. Кешке телефоныма адамдар хабарласып, бірінен соң бірі көңіл айта бастады. Не болды, кім қайтыс болды деп аң-таң болдым. Бізге қаралы хабарды ешкім естіртпеген. Осылайша, әкемнің кетіп қалғанын ""уотсапта"" көңіл айтқан адамдардан білдім. Күтпеген жерден коронавирус алып кетті ғой әкемді. Бірақ, өзім оның өмірден ерте кетуіне тек ковид емес, оның алдындағы күйзелісі, ішкі уайымы да әсер етті деп ойлаймын.
– Әкеңіздің ""Жеңісті күндерде жүздескенше"" атты кітабын жарыққа шығарған екенсіздер.
– Кітап 2022 жылы көктемде жарық көрді. Онда әкемнің спорт туралы жазбалары, жеке ойлары, басынан өткерген оқиғалары мен өлеңдері топтастырылған. Кітапты ""Атамұра"" баспасы жарыққа шығарды.
Оқи отырыңыз: ""Бокстан алтынсыз қалған екінші Олимпиада"". Бас бапкер Мырзағали Айтжанов жанкүйерлерден кешірім сұрады
– Әлеуметтік желіден 18 жасыңда мемлекеттен субсидия алып, мал шаруашылығымен айналысуға ден қойғаныңды оқыдым. Осы туралы кеңірек айтып берсең.
– Бұл салаға әкемнің қатысы жоқ. Ол кісінің өмірімде атқа мінгенін көрмеппін. Біздің қожалыққа ары кетсе 2 сағатқа келіп кететін. Өзім атама жақын өскен баламын. Әкем де мені ""атасының баласы"" деп санады. Мал шаруашылығы – біздің ата кәсібіміз. Кезінде бәйге шаптық, ат құлағында ойнап өстік. Қазір кәсібімізді ары қарай дамытуға тырысып, басы-қасында мұрындық болып жүрмін. Мал шаруашылығы жайлы білімім де бар, Түркияда оқыдым. Шетел мамандарынан дәріс алған кезім де болды. Бүгінде Қазақстанның ауыл шаруашылығының жағдайы мәз емес. Сол саланың дамуына мен де өз үлесімді қосқым келеді. Бірақ, әзірше мені ешкім менсіне қоймасын да біліп отырмын. 19 жастағы баланың ақыл айтқанын кім жақтырады дейсіз? Қолым тигенде қожалыққа жиі барып тұруға тырысамын. Мен жоқ кезде малға атам мен ағам (әкемнің бауыры) бас-көз болады. Ақбас, Ангус, Әулиекөл, Симментал, Францияның Шароле сиырларын өсіріп жатырмыз. Өзім селекция саласындағы білімімді әлі де жетілдіргім келеді.
– Қандай арманың бар?
– Әлгінде сізге айтып берген саланың бәрін қатар алып жүргім келеді. Қолға алған кәсібім адал, елге пайдалы болғанын қалаймын. Халқыма пайдалы маман болғым келеді.
Әкемнің атын ұлықтап, пиарын дұрыс жағынан жасағымыз келеді. Өкінішке қарай, әкем көзі тірісінде алмаған бағасын енді алып жатыр. Бізге жан-жақтан қолдау білдіріп, әкеміз туралы жылы естелігін айтып жатқан жандарға ризамыз. Халық ол кісіні ешқашан ұмытпайды деп ойлаймын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бегасыл Сейітхан  – биылғы Париждегі Олимпиада ойындарын жүргізген ең жас комментатор.,,2024-08-15T11:30:00+05:00
mamasynyn-balasy-nege-balalar-eseise-de-ata-ana-yqpalynan-syga-almaidy,informburo.kz,"""Мамасының баласы"": Неге балалар есейсе де, ата-ана ықпалынан шыға алмайды",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/mamasynyn-balasy-nege-balalar-eseise-de-ata-ana-yqpalynan-syga-almaidy,"Сепарация – өз бетінше өмір сүріп, тәуелсіз адам болуы үшін баланың ата-анасынан бөліну процесі. Оған дейін бала әке-шешесіне бағынышты болса, кейін ол тең дәрежеде қарым-қатынас құрады. Осы тақырыпты терең зерттеген венгриялық дәрігер-психиатр Маргарет Малер сепарация мен индивидуация процесін қатар қарастырады. Кейінгісі басталған кезде сәби өз ерекшеліктерін қабылдап, жеке индивид болуға ұмтылады. Алайда сәби шағында осы екі кезеңнен дұрыс өтпей, 30-40 жасқа келсе де, ата-анасына тәуелді жандар бар. Осы орайда психоаналитик Жанар Оспанова ересек жандарда сепарация аяқталмағанын қалай білуге болатынын, оның себептері не екенін және бұл процеске қалай нүкте қоюға болатынын әңгімеледі. Сондай-ақ, танымал британ психоаналитигі Патрик Кейсмент өзінің клиентін мысалға алып, ана мен бала арасындағы қарым-қатынастың дұрыс өрбуі ересек шақта кейінгісіне қалай әсер ететінін айтып берді.
Жанар Оспанова алдымен сепарация-индивидуация кезеңдеріне тоқталып, оларды дұрыс өтпеген кезде қандай клиникалық диагноз қойылатынын айтты:
Британ психоаналитиктер қауымдастығының мүшесі, әлемге әйгілі супервайзер Патрик Кейсмент ана мен бала арасындағы қарым-қатынастың кейінгісінің ересек өміріне қалай әсер ететінін түсіндірді. Бұл үшін ол емделушісін мысалға алды.
""Бірде терапияға өте сымбатты, қыздар құлай ғашық болатын жас жігіт келді. Алайда, жігіт қызды өзіне қаратқан соң, тез суып, бірден басқа адамға көңіл бөледі. Ол өзінің осы қасиетінен қатты ұялатын, мұны тәуелділікке балады. Сеанстардың бірінде ""Мен сіздің жағдайыңызды түсінген сияқтымын. Жолыңыз болмаған екен. Алғашқы үш жарым жылда сіз анаңыздың жүзіндегі күлкіні көре алмаған екенсіз"" дедім. Ол кез келген қызды күлімсірете алады, мұны тамаша деп санайды. Бірақ, ол қыздар анасындай емес. Сол себепті қыздардан теріс айналып, үнемі анасының күлімсіреп тұрған жүзін іздейді. Жігіт мәселенің неде екенін түсінген кезде бұл тәуелділігінен арыла алды"", – деп түсіндірді психоаналитик Патрик Кейсмент.
Ары қарай Жанар Оспан сепарация процесінің аяқталмау себебі мен ересек шақта не істеуге болатынын түсіндірді.
– Ересек адамда ата-анасынан сепарация жоқ екенін қалай білуге болады?
– Көбінесе келесі белгілерге қарап білуге болады:
Оқи отырыңыз: ""Табыс пен махаббат еселеп артады"". Эмоциялық интеллект пайдасы қандай және оны қалай дамытамыз?
– Әке-шешеден сепарациялану деген не?
– Сепарация бір күнде немесе бір жылда болатын құбылыс емес, ол өмір бойы жалғасады. Әке-шешеден психикалық бөліну ""мен"" және ""өзім"" деген сөздерден басталады. Баланың ""өзім істеймін"" деген сөзін естіген кезде оған құлақ асып, дұрыс шешімге бағыттай білсек, жарты жұмысты бітірдік деген сөз. Осының арқасында жасөспірімдік шақта сепарация жеңіл өтеді.
– Сепарация несімен маңызды?
– Қаржылық қиындықтар мен өмірлік жарыңды табу, онымен бақытты ғұмыр кешу тікелей осы сепарациямен байланысты. Адам әке-шешесінен сепарацияланған кезде тәуелсіздік алып, өзіне деген сенімділік пайда болады. Бойындағы энергиясын жақын адамдарының емес, өзінің шын қалауына бағыттайды, алдына қойған кез келген мақсатына жетеді. Сепарация процесі кезінде адам ақырындап шекарасын түзе бастайды. Бұл отбасында, достармен және жұмыста әріптестермен сау қарым-қатынас құруға тікелей әсер етеді. Мына маңызды нәрсені түсіне білу қажет: сепарация – екіжақты қарым-қатынас, оған балалар мен әке-шешелер қатар қатысады. Біріншілерінің міндеті – бөлініп шығуға ұмтылу, екіншілерінікі – тәуелсіз болуға мүмкіндік беру. Осы эмоциялық сепарацияның арқасында адам тәуелсіз шешім қабылдап үйренеді. Қазір сепарацияны ата-анаға суық қарау, оларды өміріңе мүлдем жақындатпау деп түсінетіндер көп. Алайда, керісінше сепарациядан кейін адамдар бір-бірін бұрынғысынан жақсырақ түсініп жатады.
– Сепарацияға қандай факторлар кедергі келтіруі мүмкін?
– Кейде балалар ата-анасынан, екіншілері перзентінен ""айырылғысы"" келмей, сепарация процесіне саналы немесе бейсаналы кедергі келтіреді. Мысалы, балалар үшін әке-шешесіне өмір бойы материалдық тұрғыдан арқа сүйеп, дайын асқа тік қасық болып отырған үйреншікті дүние болуы мүмкін. Екінші бір себеп – балалар мен әке-шешесінің орнының ауысуы. Балалар отбасында өзіне көбірек жауапкершілік алып алуы мүмкін. Өзімді сүйетін адам таба алмаймын, табысқа жете алмаймын деп қорыққандықтан, әке-шешесімен бүркенеді. Дегенмен көбінесе ата-аналардың өзі сепарация процесіне кедергі келтіріп, гиперқамқорлық жасайды. Өздерінің жете алмаған арманын баласына таңып беріп, оны ""үмітті ақтайтын"" объектіге айналдырады. Баланы өзіне байлау арқылы өзін керек сезінеді. Тіпті кінә сезімін шақырып, манипуляция жасауы мүмкін.
Тағы бір көп кездесетін себептердің бірі – әке-шешенің қартаюдан қорқуы. Қолында баласы барда өзін жас сезінеді. Баласына бақыт тілеген әке-шеше оның өзінен сепарациялануы үшін бәрін жасайды.
– Сепарация жоқтығының салдары қандай болуы мүмкін?
– Аяқталмаған сепарация өмірді қатты қиындатады. Әке-шешенің айтқанына жалтақтап өскен баланың өзіне берер бағасы төмен болады. Үнемі айналасындағылардың өзін мақтағанды қалап тұрады. Яғни, өзі қалаған дүниемен емес, жұрт мақтауы мүмкін деген дүниемен айналысады. Сепарация жоқ отбасында әке-шеше диктатордың немесе керісінше гипер қамқоршының рөлін атқарады. Осының себебінен баланың санасында өзімді өзім ептей алмаймын деген ой қалыптасады.
Жеке шекара болмайтындықтан, адам сүйіктісінің бір бөлшегіне айналып, соның қалауын ғана орындайды. Өзін толықтай жоғалтып алады. Мұндай адамдар қызметте көтеріліп, мансап қуа алмайды. Әке-шеше айтқан оқу мен жұмысты таңдағандықтан, іштей ешқандай мотивация болмайды.
Қазақ қоғамы үшін өзекті тақырып – сепарацияның жоқтығы жеке өмірдегі қиыншылықтарға алып келеді. Жұп қанша берік болса да, арасына әке-шеше түсетін болса, ол бәрібір айырылып тынады. Шекара жоқ болғандықтан, сау қарым-қатынас құру мүмкін емес. Сондай-ақ сепарация аяқталмаған адамдар көбінесе әке-шешесінің тағдырын қайталап, ажырасады, опасыздық жасайды немесе зорлық-зомбылық көрсетеді/көреді.
– Әке-шешеден сепарациялану үшін нақты қандай техникаларды қолдануға болады?
– Қатты қиналып жүрген болсаңыз, психоаналитик маманға жолығуыңызға болады. Психоаналитик жаңа туған нәресте шағыңыздан бастап осы күнге дейінгі психикалық жарақаттарыңызды емдеуге көмектеседі. Себебі, бейсана психоаналитикті әке-шеше  деп қабылдайды және барлығын басынан бастау мүмкіндігі бар. Нәтижесінде кабинеттегі атмосфера сөзсіз шынайы өмірдегі ата-анамен қарым-қатынасқа әсер етеді.
Дегенмен, маңызды бірнеше кезең бар. Ол:
Оқи отырыңыз: ""Ең жақын адам"". Бауыр басу бала өміріне қалай әсер етеді?
Ең бастысы – өзіңізге де, ата-анаңызға да уақыт беріңіз. Іштей оларға деген үлкен ренішіміз болса да, ол кісілердің де жан жарасы бар екенін, балалық шағы бақытсыз болған болуы мүмкін екенін де ұмытпауымыз керек. Қара сөзбен айтқанда – олар да пенде.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Ата-анадан ақша сұрау – оларға тәуелді болу деген сөз, дейді психоаналитик.",,2024-08-23T11:30:00+05:00
mumkindigi-sekteuli-zan-qazaqstanda-qalai-aleumettik-kasipkerlikti-damytyp-zur,informburo.kz,Мүмкіндігі шектеулі жан Қазақстанда қалай әлеуметтік кәсіпкерлікті дамытып жүр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/mumkindigi-sekteuli-zan-qazaqstanda-qalai-aleumettik-kasipkerlikti-damytyp-zur,"Ол өзге адамдарға коучинг, психологиялық қолдау және тәлімгерлік арқылы қиындықтарды жеңуге көмектесіп жүр. Сондай-ақ, Айжан –  AWE (Academy for Women Entrepreneurs) бағдарламасының 2022 жылғы түлегі.
– Айжан, сіз ""А фина "" деп аталатын облыстық мүгедектер қоғамдық бірлестігін басқарады екенсіз. Бұл бірлестік қашан құрылды, немен айналысады?
– Біздің қоғамдық бірлестік 2020 жылдың қараша айында құрылды. Мүмкіндігі шектеулі жандарға, әлеуметтік осал топтарға, балаларға арналған алуан түрлі курстарымыз бар. Сол кісілердің жұмысқа орналасуына көмектесеміз, өз құқықтарын түсіндіреміз, заң жағынан қолдау білдіреміз. Бізге келетін көп адамның дәрігерге қаралам десе де, пәтер алам десе де, кей жерде сауаты жетпей жатады. Сондай сәттерде демеп жібереміз, құжаттарын реттейміз. Одан бөлек, түрлі семинар, шеберлік сабақтары, тренингтер өткізіп жүрміз. Мүмкіндігі шектеулі жандарды өзіміздің арнайы ""Инватур"" деген бағдарламамызбен турларға алып шығамыз.
– Бірлестікте қанша адам жұмыс істейді?
– Қазір шағын ұжымымызда 5 адам бар. Былтырлары жұмыссыз адамдарды оқытып, одан кейін бізбен бірге жұмыс істеуіне мүмкіндік бердік. Сосын ары қарай олардың жұмыс табуына, кейбірінің өз ісін ашуына көмектестік. Өз ұжымыма мүмкіндігі шектеулі жандарды жұмысқа алу арқылы әлеуметтік кәсіпкерлікті дамытып жүрген жайым бар.
Оқи отырыңыз: Мүгедек балаларды топқа бөлу, күтуші жәрдемақысы, баспана кезегі. Заң жобасын түсіндіреміз
– Сіздерге мемлекет тарапынан қандайда бір қолдау, көмек көрсетіле ме ?
– Алғашында біз шағын гранттар байқауына қатысып жүрдік. Кейінірек 3 миллиондық бір грантты жеңіп алдық. Сол гранттардың арқасында жобамызды кеңейттік. Мысалы, 3 миллиондық грантты ұтқан кезде біз мүмкіндігі шектеулі жандарды ағылшын тілі курсында оқыттық. Содан соң, Ұлыбритания консулдығымен келісімшарт жасап, бірігіп IELTS емтиханын өткіздік. Ол жерде бірінші, екінші, үшінші топ мүгедектеріне емтихан тапсыруға көмектесетін (мысалы, жаза алмаса) арнайы бағдарлама болды. Ең жоғары бал жинаған екі адамды шетелге оқуға жібердік.
– Өзіңіздің алған біліміңіз қандай? Білуімше, сіз қазір коуч, психолог қызметін де қатар алып жүр екенсіз.
– 8 жасымда денсаулығым күрт нашарлады, маған сирек кездесетін диагноз қойылды. Бірақ, сонда да 11 жылдық мектепті толықтай оқып бітірдім. Одан соң, колледжге түсіп, ол жерде бағдарламашының оқуын оқып шықтым. Кейінірек 2 жыл ""жалпы психологияны"" оқыдым. Бүгінде осы мамандығымды қатар алып жүрмін. Жеке тұлғалармен де, заңды тұлғалармен де жұмыс істеймін.
– Қазір әлеуметтік осал топтарға, мүмкіндігі шектеулі жандарға көмектесіп, осы салада белсенді жұмыс атқарып жүрсіз. Осындай белсенділігіңізге не әсер етті? Бағыт-бағдар берген жандар болды ма?
– Бұл – өзімнің бастамам. Себебі, бала күнімнен бері ауырып, көп қиындық көрген адаммын. Дәрігерлер ""өледі"" деп ауруханадан шығарып тастаған кезде мен психологиялық көмекке зәру болдым. Одан бөлек, мектеп кезінде менің қызығушылықтарым көп болды. Ағылшын тілін оқығым келді, дизайнға ден қойғым келді. Бірақ ол кезде бізде ешқандай мүмкіндік болмады. Кезінде өз басымнан өткен соң,  кейін өзім секілді жандарға көмектесейін деп шештім. Мысалы, мен өзім көпшілік ортада көп жүремін. Бірақ, айналамызда далаға, адамдардың арасына шықпай, үйде отырып қалған қаншама мүмкіндігі шектеулі жан бар. Олар, мәселен, әлі күнге шейін қоршаған ортамен қалай қарым-қатынас құруды білмейді. Көбіне мүгедектердің араласатын ортасы өз шеңберінде тұйықталып қалғанын байқаймын. Өзім көптеген шараларға қатысамын, атсалысамын, қай-қай жерде де өзімді еркін ұстаймын. Менен басқа мүмкіндігі шектеулі жандардың да өзін солай кез келген ортада судағы балықтай сезінгенін қалар едім.
– Сіз 2022-2023 жылдары АҚШ миссиясының AWE (Academy for Women Entrepreneurs) бағдарламасына қатыс қан екенсіз.  Бағдарлама несімен есіңізде қалды?
– Өзіме бұл бағдарламаның қаржылай сауат және HR туралы бөлімдері өте қызық болды. Сонымен қатар, ол жерде командада қалай жұмыс істеу керегін, адамдармен қалай тіл табысу қажет, қарым-қатынас құру жолдарын үйрендік. Бағдарлама бірнеше айға созылды. Қазір бағдарлама қатысушылары бір-бірімізге жиі хабарласып тұрамыз. Ұйымдастырушылар әлі күнге дейін бізге түрлі гранттар туралы хабарлап, өздерінің жан-жақты көмегін ұсынып келеді.
Оқи отырыңыз: ""Мүмкіндігіміздің шексіз екенін дәлелдедік"". Мүгедек жандар қалай қоғамды өзгертіп жатыр?
– Мүмкіндігі шектеулі жандарға қатысты қандай Заң, ережелердің өзгергенін қалар едіңіз? Қазақстанда инклюзив қоғам дамуы үшін қандай қадамдар жасалғаны дұрыс деп санайсыз?
– Алысқа бармай-ақ, өз жағдайым туралы айтайын. Мемлекет маған қарасуға бір көмекшіні берген. Ол – әйел адам. Күні бойы қасымда болып, қолынан келгенше жағдайымды жасайды. Алайда, ол кісі мені әрі-бері жүргенде көтере алмайды, одан қалды, далада жүргенде пандусы жоқ жерлерде қиналып қалады. Себебі, ол кісінің мені арбаммен қоса көтеруге шамасы жетпейді. Сондай кездерде мен ер адамның көмегіне зәрумін, әйел көмекші қанша тырысса да, мені көтере алмайды. Ал, бізде билік басындағылар заң жобасын қабылдаған кезде мүмкіндігі шектеулі жандардың ерекшеліктерін ескермей, жалпылама заң қабылдай салады.
Мысалы, мүгедек жандарға берілетін көмекшілер туралы заң қабылданғанда, онда ""бір адамға – бір көмекші"" деп көрсетілген. Ер адамдарға бір көмекші берілсе және ол ер адам болса жарайды, ол оны киіндіріп-шешіндіріп, керек жерде көтере алады. Ал бірінші топ мүгедектеріне, өздері көп нәрсені істей алмайтын әйел адамдарға 1 ер көмекші, 1 әйел көмекші берілсе деймін. Өйткені, әйел көмекші шешіндіріп, киіндіріп, жуындыру жағынан көмектессе, ер көмекші көтеріп, әрі-бері отырғызып, таксимен, баспалдақпен жүрген кезде қажет болады.
Тағы бір айтайын кететін мәселем, қазір елімізде мүмкіндігі шектеулі жандар өзіне қажетті тауарлар мен қызметтерді  оңай алуы үшін жасалған ""Әлеумет"" деген портал бар. Сол сайттан біз өзімізге арба, жөргек, таяқ сияқты заттар қарап, санаторийге жолдама ала аламыз. Менің ұсынысым, сайттағы керек тауарлар тізіміне мүгедектерге арналған көтергіш аппарат та қосылса деймін. Ол өзі кран секілді аппарат, үйде төсектің бас жағына, ваннаға орнатып, адамды сол көтергіш көмегімен отырғызып-тұрғызуға болады. Көтергіштің арбаға отыруға да көмегі зор.  Бізге осы аппаратты ""Әлеумет"" порталы арқылы алуға жағдай жасалса екен.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Талдықорғандық Айжан Шақарбаева  – &quot;Афина&quot; облыстық мүгедектер қоғамдық бірлестігінің президенті.,,2024-08-01T12:30:00+05:00
myn-zyldyq-zadigerler-almatyda-qytai-farforynyn-kormesi-asyldy,informburo.kz,Мың жылдық жәдігерлер: Алматыда Қытай фарфорының көрмесі ашылды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/myn-zyldyq-zadigerler-almatyda-qytai-farforynyn-kormesi-asyldy,"Аспан асты елінің таңбалы тарихынан сыр шертетін фарфор бұйымдар жалт-жұлт етіп, көздің жауын алады. Сұлу сипатымен, сәнді өрнегімен алыстан менмұндалап қол бұлғайды, өзіне шақырады. Түрлі пішінде жасалған бұл бұйымдардың тарихи құндылығы жоғары, мән-мағынасы терең.
Бұл – Қазақстан Республикасы Мемлекеттік орталық музейінде қойылған ""Қытай фарфоры – мыңжылдық өнері"" көрмесінің көркем көрінісі.
Орталық музей мен Алматы қаласының сауда және инвестиция палатасы Қытай керамикалық саяхатын ұйымдастыру комитетімен бірлесе отырып ұйымдастырған көрме Қытай мен Қазақстан арасындағы ынтымақтастықты арттырып қана қоймай, қытай елінің жауһары саналатын фарфор бұйымдарды көзбен көріп, жүрекпен сезінуге мүмкіндік береді.
""Орталық музей ""Тату көршілік қатынастардың жаңа кезеңі"" бастамасының аясында, Қазақстан Республикасының  президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев пен  ҚР Мәдениет және ақпарат министрі Аида Ғалымқызы Балаеваның Қазақстан мен Қытайдың мәдени алмасуын нығайтуға бағытталған көптеген жобалары мен бастамаларын іске асыра отырып, көршілес елдермен достық қарым-қатынастарды дамытуды қолдайды. Бұл көрме екі ел арасындағы мәдени байланысты нығайтуға ықпал ететініне сенімдіміз"", – деді ҚР Мемлекеттік орталық музейінің директоры Рашида Ерімқызы.
Өз кезегінде ""Цзинюньфэн Керамика Ко"" бас менеджерінің орынбасары Сун  Ронгин мен ""Jingchang Yao Ceramics Limited"" компаниясы бас менеджерінің орынбасары Taн Мэй ханымдар да қытай елінің жауһар жәдігерін қазақстандық көрермен назарына ұсынғандары үшін ерекше қуанышты екендерін жасырмады.
""Әр керамикалық өнер туындысы тарихи және мәдени ақпаратты бойына сіңірген. Бүгін біз осы бір құнды бұйымдарды мыңдаған шақырымды артқа тастап Қазақстанға жеткіздік. Өйткені біз қытай керамикасының таңғажайып тарихы мен қайталанбас мүсінін мүмкіндігінше көп адам білгенін қалаймыз"", – деді Taн Мэй.
Оқи отырыңыз: ""Әйелдің иісі"". Алматыда ерекше көрме ашылды
Көрме қызыл лента қиылып ресми түрде ашылған соң шақырылған қонақтар тарихи жәдігерлерді қызыға тамашалады. Шын мәнінде таңдай қақтырғаны – бұйымдардың ерекше сұлулығы.
Қытай дәстүрі мыңдаған жылдар бойы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келеді. Ғасыр дөңгелегі айналған сайын бұл бұйымдардың маңызы арта түспесе, кеміген емес.
Көрмеге фарфор бұйымдардың 100-ден астам түрі қойылған. Мысалы, жануардың ауызы түріндегі өрнегі бар тостаған, теңіз жануарының аузы түріндегі өрнегі бар тостаған, інжу-маржанмен қоршалған, айдаһар үлгісі бар, қызыл түске боялған Цинь стиліндегі эмальдан жасалған яшма флаконы, Цин дәуіріндегі айдаһар стиліндегі құлақтары бар вазасы, Кянлун дәуіріндегі ұнтақ бояуларында жасалған баосянхуа өрнегі, Юнчжэн дәуіріндегі ""он сегіз мың ғалам"" тақырыбына бұғы құлақтары мен фаянс бояуларымен боялған гүл құмырасы, таңдаулы көк және ақ Цин Цянлун фарфордан жасалған су ыдысы, киноварьмен қара лактан жасалған бұлт өрнегіндегі тағам, керамикалық денесіне алтынмен боялған мифологиялық оқиғалар суреті бар жуи тұтқалары бар лакталған құты, соя тұздығы түстес жылтырлы Бошань түтіндігі, Шығыс Хань фарфор сағаты, Шығыс Цзинь дәуіріндегі Децин пешінде пісірілген қыш құмырасы тәрізді бұйымдар қаншалықты бір-бірінен өзгеше болса, соншалықты құнды.
Қытайдың тарихи жәдігерлері Қытай мәдениетін, адамзат өркениеті мен тарихын жеткізеді. Қытай өнері тарихындағы Тан әулеті ұлы кезең болып саналады, керамикалық технология айтарлықтай жетілдірілді, фарфордың көптеген тамаша түрлері көп мөлшерде пайда болды, яғни бүгінгі стандарттар бойынша олар да нағыз жоғары сапалы фарфор болып табылады.
""Бұл көрмеге Қытай династиясында қолданған фарфор ыдыстар және фарфор өю-өрнектері қолданылған пішіндер қойылған. Шань династиясы б.з.б. 17 ғасырда құрылған, басқа мемлекеттерде қарапайым ыдыстар жасалса, Қытайда фарфор жасалған. Бұл үлкен шеберлік пен кәсібилікті көрсетеді. Әрбір династия ауысқан шеберлер фарфор жасау шеберліктерін дамытып, дәл қазір біздің алдымызда тұрған деңгейге жеткізді. Әр бұйым ерекше. Тань династиясында әйгілі болған мыстан және қоладан жасалған фарфорды да көре аласыздар. Дәл осындай фарфорлар осыдан мың, екі мың жыл бұрын жасалған. Қазіргі күнге дейін жеткені шеберлердің тамаша жұмысы деп білеміз. Ең ерекше ең үлкен ортада тұрған мына ваза Цинь династиясына жатады. Бұндай алтын жалатылған үлкен фарфор ыдыстарды императорларға немесе олардың отбасына сыйлайтын болған"", – деді экскурсия жүргізуші Әлішер Талғатұлы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Көрмеге фарфор бұйымдардың 100-ден астам түрі қойылды.,,2024-08-05T10:03:37+05:00
qazaq-bapker-nege-tuniste-cempiondar-tarbielep-zur-zattyqtyrusy-esbol-sultanovpen-suxbat,informburo.kz,Қазақ бапкер неге Тунисте чемпиондар тәрбиелеп жүр? Жаттықтырушы Есбол Сұлтановпен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-bapker-nege-tuniste-cempiondar-tarbielep-zur-zattyqtyrusy-esbol-sultanovpen-suxbat,"Париж Олимпиадасында Есбол Сұлтанов жаттықтыратын Тунис елінің таеквондошылары екі жүлдеге ие болды. Бірі чемпион атанып, екіншісі тарихи жүлдеге ие болып, чемпион атанды.
Қазақстанның таеквондодан ұлттық құрамасында көп жыл қызмет атқарған Есбол Сұлтановтың шәкірттері Тунис еліне екі бірдей Олимпиада жүлдесін сыйлады. Бірі тарихи алтын медальға ие болып, осы спорт түрінен тұңғыш Олимпиада чемпионы атанса, екіншісі қола жүлде иеленді. Білікті маман қалай Тунис құрамасының бас бапкері атанды? Олимпиадаға барған төрт таеквондошының екеуі бірдей қалай жеңіс тұғырынан көрінді? Есбол Сұлтанов Қазақстанға орала ма?
Осы орайда Информбюро порталы шетелде жұмыс істеп жүрген білікті қазақ бапкерімен сұхбаттасып, екі елдің спорт саласы туралы әңгіме өрбітті.
– Таеквондодан Тунис құрамасының жеткен жетістігімен құттықтаймын. Бапкер ретінде Париж Олимпиадасын қорытындылап өтсеңіз…
– Биылғы жазғы Олимпиада ойындарына Тунис мемлекетінен төрт таеквондошы қатысты: екі ұл, екі қыз. Олардың біреуі алтын, біреуі қола алды.
2021 жылы өткен Токио Олимпиадасында бір ғана күміс медаль алған болатын. Париж Олимпиадасында Тунис елінен таеквондо спорты тарихындағы алғашқы чемпион шықты және бұл биылғы жазғы ойындардағы Тунис құрамасының жалғыз алтыны. Сондықтан Тунисте тарихи оқиға, үлкен қуаныш болып жатыр. Әрине, мұны бір жылдық еңбегімнің нәтижесі деп ойлаймын.
– Тунис құрамасына қашан ауыстыңыз? Қалай шақырту алдыңыз?
– 2023 жылы Тунис споршылары таэквододан әлем чемпионатында жақсы нәтиже көрсете алмады. Осыдан кейін Тунис таеквондо федерациясы халықаралық деңгейдегі бапкер іздеді. Бірнеше елдің жаттықтырушыларының арасынан мені таңдады. Келісімшарт көңілден шығып, 2023 жылдың қыркүйегінен бастап ұлттық құрама командасының тізгінін қолға алдым. Құрама өкілдерімен жақсы таныспыз. Әлем чемпионаттарында, жарыстарда, оқу-жаттығуларда кездесіп, тәжірибе алмастық. Токио Олимпиадасы алдында Алматыға келіп, негізгі жаттығу жиынын өткізді. Содан жақсы араласып кеттік. Сол кезде қандай бапкер екенімді көріп, бақылап жүрді. Туниске барғанда спортшылармен тез тіл табысып кеттік.
– Шетелде жұмыс істеу оңай емес. Қандай қиындықтар болды?
– Екі қиындық болды. Біріншісі, өзге ел, ешкімді танымайсың. Спортшыларға үйренісу, жақсы әріптестер табу, команда жасақтау қажет болды. Жаңа федерация. Бөтен елдің менталитетіне, жұмыс мәдениетіне үйрену және өз ыңғайыңа қарай кейбір дұрыс емес нәрселерді туралау қажет болды.. Екіншісі, жауапкершілік арқалау қиын болды, өйткені таеквондо спорты Тунисте қатты дамыған. Елдегі нөмірі бірінші спорт деуге болады. Қазақстанда бокстан қалай жүлде күтсе, Тунисте таеквондодадан солай үміт күтеді. Мен үшін жауапкершілік арқалау қатты ауыр болды. Бүкіл халық нәтиде күтеді. Бүкіл жаттықтырушылар, спортшылар, клубтағылар, федерация өкілдері маған сенді. Париж Олимпиадасында сенімді ақтап шыққаныма қуаныштымын.
Tunisia, we're celebrating with you! Firas Katoussi is a true champion! Your historic gold medal in the taekwondo men's 60 kg Category has made the entire African continent proud! #Paris2024 #Agenda2063 pic.twitter.com/lAa5r0d26l
– Тунис таеквондо федерациясы қалай жұмыс істейді екен?
– Тунис федерациясы ұлттық құрамамен тығыз жұмыс істейді. Федерация президенті, әкімшілік қызметкерлер, ұлттық құрамамен жарысқа барсақ та, оқу-жаттығу жиынына барсақ та әр баланы жеке біледі. Олардың  қарсыластарын да, әлемдік рейтингтегі орындарын да біледі. Бүкіл нәрседен хабары бар. Қазақстан таеквонда федерациясына белсенді жұмыс істеу керек. Олимпиада ойындарын бүкіл ел көріп, үміт артады. Елдің үмітін ақтау үшін бүкіл жүйе дұрыс жұмыс істеуі керек, атсалысу керек деп ойлаймын. Жауапкершілікті тек ұлттық құрама бапкері мен спортшыларға жүктеп қана қоймай оларға барынша қолдау көрсету керек. Қателіктер болса түзетіп, бірге тығыз жұмыс істеу керек.
– Парижден кейін сізді басқа да араб елдері бапкерлікке шақырып жатыр дейді. Бұл рас па?
– Париж Олимпиадасындағы айутулы жетістіктен кейін бірнеше елдің таеквондо федерациясының президенттері жолығып, танысып, визит картасын қалдырды. Біреулер жоспарымды сұрады. Тунис елінің таеквондо федерациясымен келісімшарт аяқталды. Олар да жаңасын ұсынайық деп жатыр.
– Қазақстандық таеквондошылар Париж Олимпиадасында үздік нәтиже көрсете алмады. Оларға не жетпеді деп ойлайсыз?
– Қазақстандық таеквондошылар қалай дайындалғанынан хабарым жоқ. Қалай жаттыққанын көрмедім, оқу-жаттығу жиындарының басы-қасында болған жоқпын. Тек жарыстағы кездесулерін ғана көрдім. Менің ойымша, Батырхан Төлеуғали мен Самирхон Абабәкіровке тәжірибе жетіспеді. Екеуі де жас спортшылар. Оларға әлі де болсын халықаралық деңгейде тәжірибе керек.
– Қазақстан құрамасының Париж Олимпиадасындағы нәтижесін біреу сынап, біреу қошеметтеп жатыр. Кейбірі спортшыларға кінә тақпай, жүйені түбегейлі өзгерту керек дейді. Сіз не дейсіз?
– Сыртта жүргендіктен Қазақстан құрамасының Олимпиададағы нәтижесі жайлы ештеңе айта алмаймын. Әр спорт түрінің федерациясы бар, басшылары, жаттықтырушылары бар. Олардың өзінің дайындық бағдарламалары болды. Сол жұмыстың бәрін көрмей, сыртынан сын айту дұрыс емес деп есептеймін. Олимпиада нәтижесін сол спорт түрінің мамандары талқылағаны дұрыс.
– Қазақстандық спортшылар физикалық жағынан дайын болғанымен психологиялық тұрғыда сынып қалып жатыр деген пікір айтылып жүр. Психологиялық дайындық қаншалық маңызды? Instagram парақшаңызда Тунис спортшысының жаттығудағы қимылын Олимпиада төрінде жеңіске жеткен кезде қайталаған видеосын салған едіңіз. Бұл спортшыны психологиялық тұрғыда дайындау ма?
– Спортшыларды жаттығу кезінде ""жеңісті қалай тойлайсың?"" деп билететінбіз. Біреу былай істеймін дейді, біреуі жүрек көрсетемін дейді, біреуі былай билеймін дейді. Ал енді соны көрсет деп ортаға шығарғанда бала ашылады.  Психологиялық жағынан дайындау ғой. Алтын алған Фирас Катоуси жаттығуда ""ағай, мен осылай билеймін, бірақ сіз менімен бірге билейсіз"" деген еді. Мен енді көп билеген адам емеспін. Фирас финалда ұтқан кезде билеңіз деп бұрылып қарады. Қосылып билеу керек болды.
L’émotion de Firas Katoussi, nouveau champion olympique des -80kg en Taekwondo ! 🇹🇳🥇 Fierté ❤️ pic.twitter.com/FrJdmMWuhe
Психологиялық дайындық өте маңызды. Өзіне сенімсіз адам қанша жаттығу жасаса да, қанша техникасы күшті, физикасы мықты болса да, миы тоқтап қалған кезде оның ешқандай органы жұмыс істемейді. Қолы да, аяғы да, көзі де, реакциясы да қатып қалады. Құлағы да жаттықтырушыны естімей қалады. Сондықтан спортшының психологиялық тұрғыда дайын болуы өте-өте маңызды.
– Спортшының жеңісі бірінші өзінікі ме, әлде елдікі ме? Спортшының еңбегі кімдікі? Спортшы өз амбициясын биік қою керек пе, әлде елінікін бе?
– Спортшы туым көтерілсін деп, әнұран ойнасын деп елінің атынан шығады ғой. Спортшыларда патриоттық сезім өте жоғары болады. Туды сүйіп, көтеріп жүгіреді. Әнұран ойнағанда көзіне жас алады. Спортшылар үшін, жаттықтырушылар үшін, команда үшін бұл өте құнды рухани дүние. Дүбірлі жарыстарда жүздеген елдің туын көргенде еліміздің байрағы желбірегенін қалаймыз. Спортшы неге елім басқалардан төмен болуы керек дейді. Жеңісті спортшының еңбегі, елдің қолдауы деп айтар едім.
– Парижде грек-рим күресінен күміс алған Демеу Жадыраев дайындығы мықты болғанымен, финалда жауапкершілік ауыр болып кеткенін айтты. Ерте чемпион деп мадақтау, алтын ал деп қолқалау спортшыны жігерлендірудің орнына сындырып тастамай ма?
– Сұрағыңыз өте орынды. Спортшыға жүк артып, сенен елің күтіп жатыр, сен ұтуың керек, саған осындай ақша бөлінді, саған халық сеніп жатыр деген сөздер жарыстың алдында айтылмайды. Бұл сөздер жаттығу басында айтылады. Жаттығуды жасауға ерінгенде немесе жүз пайыз толық орындамағанда жаттықтырушы баланың жанын шығарып тұрып ""халық саған сеніп жатыр, саған жағдай жасап жатыр, мына жаттығуың не?"" деп жанын шығарып тұрып айтады. Мұның бәрі сол жерде айтылатын әңгімелер.
Ал жаттығу, жасалатын жұмыс бітіп, бірнәрсе жөндеуге уақыт жоқ болғанда тек шабыт бересіз. Жарыс кезінде спортшының назарын тек істейтін әрекетіне, өзіне, қарсыласына аудару керек. Сол жайлы ғана әңгіме болуы қажет. ""Олимпиада ойындарынан халық, ел жүлде күтіп жатыр"" деген сырттағы әңгімелерді айту дұрыс емес. Ол спортшыны басып тастайды.
Бір қызығы Демеу күресерден бір күн бұрын оны Олимпиада қалашығынан көріп қалдым. Екеуіміз сөйлесіп қалдық. ""Демеу, сен күнде күресіп жүрсің. Сол бозкілем, сол қарсыластар, үстіңде сол киім, сол ереже, сол күрес, сол төрт-бес әдіс. Мың рет күрескен шығарсың, бозкілемге шыққанда тек соны ойласайшы. Олимпиада, қай ел, спортшының аты маңызды емес. Қарсы алдыңдағы адамды, істейтін әрекетіңді көріп тұрсың, өзіңнің әрекетіңді білесің. Ішіңдегі нәрсеге назарыңды бөлсең болды"" деп айтқан едім. Ақыл-кеңесімді бердім. ""Рахмет, аға"" деп аздап бойындағы қобалжу басылғандай көрінді. Сол кеңесім пайдасы тисе қуаныштымын. Жақсы ниетім болды. Көріп қалдым да, Олимпиададан кішкене ойы бөлінсін деп, назарын істейтін әрекетіне ғана аудардым.
Шынымен де, сіз айтқандай спорт саласында жүрген шенеуніктер, федерация мүшелері, функционерлер айтатыны тек сол жауапкершілік, ""алуымыз керек"", ""ұтуымыз керек"", ""ұтылып қалма"", ""осынша ел қарап отыр, жақсы көрін"", ""президент жүр"", ""анау жүр, мынау жүр"" деген қажеті жоқ әңгімелер айтады. Бала оның бәрін айтпаса да біледі. Оны айтып балаға одан сайын жауапкершілік артып қояды. Мұндай әңгімелерді жаттығу кезінде, дайындалуға уақыт бар кезде, бірнәрсе өзгерте алар кезде айту керек.
– Тунис құрамасында жүргеніңізді көпшілік Олимпиада кезінде білді. Қазақстанда неге қалмады, неге шетелде жүр, мұндай мықты бапкерлеріміздің бағасын білуіміз керек деп жазып жатыр. Бұған не дейсіз? Ұлттық құрамаға ораласыз ба?
– Туниске бір жыл бұрын келісімшарт бойынша кеттім. Олимпиада ойындарындағы жетістіктен кейін көзге көрініп, атым шықты. Қазақстан ғана емес, басқа елдер де таң қалып, қай жақтан екенімді сұрап жатыр. Париж Олимпиадасында көптеген елдің таеквондо федерацияларының президенттері жүрді. Келіп танысып, визит карталарын беріп жатыр. Кейбіреулер ұсыныс жасап жатыр, кейбіреулер жоспарымды, келісімшарт қашан бітетінін сұрап жатыр. Тунис елі де келісімшартты келесі Олимпиадаға дейін созуды қалап отыр. Әзір ешкімге жауап бермедім. Бір ай еңбек демалысымда отбасыма барып,  елде болып қайтамын деп айттым. Барлығы келісімшарттарын жібереді. Бір ай демалыста қарап шығып, жауабымды беремін.
Таеквондодан Қазақстан құрамасына келер болсам, егер федерация ұсыныс жасап жатса өйлесуге, жоспарды талқылауға қарсы емеспін. Жұмыс шарты, жобалары, команда құрылымы ойдан шығып жатса елімнің туы көкке көтерілгенге не жетсін. Әзірге федерациядан ешкім хабарласпады. Ұсыныс болса қарастырамын.
– Көп спортшының арманы – Олимпиада, әлем чемпионаттарын жеңу. Ал бапкерлер нені армандайды?
– Бапкер шәкіртін биік тұғырдан көрсем дейді. Жаттығуларда, дайындықтарда жасаған айла-тәсілдерді, ұстаздың қойған тапсырмасын шәкірт бұлжытпай орындап, сол арқылы жетістікке жетіп жатса бұл жаттықтырушыны керемет күйге бөлейді. Осындай жетістік арқылы спортшы дами береді және кез келген жарысты ұту қиын болмайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Париж Олимпиадасында Тунис құрамасы таеквондодан алтын және қола жүлдеге ие болып, жалпы есепте төртінші орыннан көрінді.",,2024-08-15T16:00:00+05:00
rezisser-asxat-kucincirekov-bauyryna-salu-zalgyzdyq-turaly-kartina,informburo.kz,"Режиссер Асхат Кучинчиреков:  ""Бауырына салу"" – жалғыздық туралы картина",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/rezisser-asxat-kucincirekov-bauyryna-salu-zalgyzdyq-turaly-kartina,"Фильм өткен жылдың күзінде Азияның ""Оскары"" саналатын Asia Pacific Screen Awards (APSA) халықаралық киносыйлығында ""Ең үздік жастар картинасы"" аталымында жеңіске жетті.
Назарларыңызға режиссер Асхат Кучинчирековтің Informburo.kz тілшісіне берген сұхбатын ұсынамыз.
– Асхат, жақында ""Бауырына салу"" деген фильміңіз көрерменге жол тартты. Премьераңыз құтты болсын! Қазір кинотеатрларда аяқталды ма?
– Рахмет! Фильм 18 шілдеден бастап екі аптадан астам уақыт көрсетілді.
– Өзі сол екі аптаға жоспарланған ба еді?
– Иә, бастапқы жоспар сондай болды.
– Осы уақыт аралығында фильмді жалпы саны қанша адам тамашалапты? Статистикасы шықты ма?
– Жалпы саны 3 мыңдай адам қарапты.
– Әу баста ""бұл бір кассалық фильм болады деп күтпеймін"" деген екенсіз. Десе де, жарты айда 3 мың көрермен тамашалады деген өте аз көрсеткіш қой?
– Бұл фильмді мен үш жыл бұрын бастадым. Ол кездегі қазақ тіліндегі авторлық фильмдердің жағдайы өзіңізге белгілі ғой.  Сондықтан, авторлық киноны 3 жылдың ішінде 3 мың адам тамашалауы үлкен прогресс деп ойлаймын.
– Сіз ""Бауырына салу"" фильмін өз басыңыздан өткен оқиға негізінде түсіргеніңізді біраз жерде айтып жүрсіз. Осы жұмысты аяқтағаннан кейін ішіңіздегі бір гештальтыңызды жаба алдыңыз ба?
– Иә, осы фильмді түсіре бастағанда-ақ іштей бір жеңілдік сезімі пайда болғаны рас. Картинаны аяқтаған кезде бұрыннан келе жатқан мақсатыма жете алдым деген ой келді.
– Бір сұхбатыңызда танымал жаттықтырушы Этери Тутберидзенің түрлі жетістікке жетіп, өзін әкесіне дәлелдегісі келгенін мысалға келтіріпсіз. Сізде де өзіңізді дәлелдеуге іштей бір қажеттілік болды ма?
– Жоқ, менде ондай қажеттілік болған жоқ. Ата-анасынан ажырап, біреудің бауырына салынған бала әрқашан біреуге бірдеңе дәлелдегісі кеп тұрады дейді ғой. Жалпы, сол нәрсе жүрегінде тұра ма деймін. Ол энергия әйтеуір бір шығады ғой. Бірақ қай жағынан шығады? Біз оны білмейміз.
Оқи отырыңыз: Қазақстандық nepo baby кімдер және жұлдыздың баласы болудың жауапкершілігі қандай?
– Сұхбаттарыңызда іштегі бөтендік, біреу тастап кеткендегі жалғыздық сезімі туралы жиі айтқан екенсіз.
– Жалпы, бұл жүректен кетпейтін нәрсе сияқты. Өйткені, ол сондай дәстүр екенін ақылмен түсінесің. Мына екеуі сенің әкең мен шешең екенін түсінесің. Бірақ, оларға әке, ана дей алмайсың. Мен сізге премьера кезінде болған қызықты айтайын. Премьераға осы фильмге атсалысқан ауыл адамдарын түгел жинадым. Фильм басталмас бұрын бәріне шай бердім. Құйған, Тұйық деген екі ауылда түсірдік, сол жерде массовкаға қатысқан жандардың біразы келді. Біздің картинамызға түскен бір апамыз таяуда өмірден өткен екен, соның қызы келді. Ол кісінің өзі де жетпіске кепті. Апамыз ""мен де осы дәстүрде өскен баламын, тұңғыш бала болған соң, мені үлкендерге бере салған. Шешем өлер алдында ""қызым, менде немере де бар, шөбере де бар, бәрінің қызығын көрдім. Тек сен қыздың аузыңнан бір рет ""ана"" деп айтқаныңды естімей кетіп бара жатырмын"" деді. Мен сонда да ""ана"" деген сөзді айта алмадым ғой шешеме"" деді. Әрине, ол айтуға оңай нәрсе емес қой. Мен апамыздың жайын жақсы түсінемін. Фильм жарыққа шыққан соң, маған әртүрлі пікірлер жазылып жатыр. ""Қазақта ондай траума жоқ"" деп жатқандар да бар. Енді қараңыз. Жоғарыда айтып отырған апамыз 86 жасқа жетіп қайтты, 9 бала көріп, шөбере-шөпшек сүйді. Бірақ, сонда да тұңғышынан ""ана"" деген бір ауыз сөзді ести алмай өткені жүрегіне батқан ғой. Осыдан кейін ""қазақта мұндай траума жоқ"" деп қалай айтамыз?
– Көрермен жалпы қалай қабылдап жатыр фильміңізді?
– Көрермен өте жақсы қабылдап жатыр. Маған ""қазақтың иісін шығаратын қазақы фильм екен"", ""балалық шағымызға оралттың"" деп жатыр.
– Бұл фильмді баяу фильм дейміз бе, деректі әлде көркем фильм дейміз бе?
– Мұндай фильмдердің жанрын деректі драма, яғни докудрама дейді ғой. Қазір байқасаңыз, авторлық кино түсіретін көптеген режиссерлер үлкен техникадан кетіп жатыр. ""Нетфликстің"" деректі фильмдерін қарасаңыз да, олар шамамен осындай жанрда түсірілген. Италиялық неореализм бүкіл әлемге әсер етті. Сол реализмнің ықпалымен тоқсаныншы жылдары бізде жаңа толқын өсіп шықты. Мысалы, өзіміз ауыл өмірін көрсеткен Серік Апрымов ағаларымыздың фильмдерін көріп өстік қой.
""Бауырына салуды"" мен шынайы фильм дер едім. Мұнда адамның болмысын қалай бар, солай көрсеткім келді. Арнайы стиль қуған жоқпын. Ешкімге еліктемей, қазақтың ауылында не бар, соны көрсетуді мақсат тұттым. Мысалы, көр қазу сахнасы немесе кейіпкерлердің балшық езіп, тұз таситын тұсы. Шын қаласақ, солардан да өзіміздің бір стильді шығаруға болады ғой?
– Көр қазу сахнасында үлкендер Ерсұлтанға ""ішіне кіріп, жатып көр"" деп айтады. Сол сахна арқылы не бергіңіз келді? Бұл бала үшін тым ауыр сахна емес пе?
– Бұл сахна арқылы жалғыздық сезімін бергім келді. Ол сезімді сөзбен айтып жеткізу мүмкін емес. Сондықтан, баламен бірге көрдің ішіне түсіп, оны үзіліссіз түсіре отырып, визуал түрде бергім келді.
– Өзіңіз де айтып отырсыз ғой, фильмде үзіліссіз, бірнеше минут бойы кейіпкердің ізінен еріп жүріп түсіретін ұзақ кадрларыңыз көп. Бұл сіздің шешіміңіз бе? Әлде бұл оператор Жанарбек Елеубектің еңбегі ме?
– Жанарбек екеуміз басында тұз таситын тұсын түсіргенде сол стильді қолдандық. Сосын осы стильмен ары қарай жалғастырайық деп шештік. Өйткені, көрермен адамдардың шынайы тұрмысын сезінуі керек. Егер, сахналарды кесіп-кесіп, бір-біріне жапсырсақ, оның әсері басқаша болар еді. Мысалы, Ерсұлтанның апасын жуындырған сахнасын алайық. Осы сахнаны біз үзіліссіз түсіргендіктен, көрермен оны қаз-қалпында қабылдайды. Қазір жалпы бейнелеу өнері шынайылыққа қарай бет бұрып келеді. Қолымыздағы телефонның өзі шынайылықты трендке айналдырып отыр. Шынайылық қазіргі киноны басқа деңгейге шығарды. Біз де осы қозғалыстан қалғымыз келмейді.
– Әлеуметтік желіде кейбір көрермендердің ""Бауырына салу"" фильміне лайықты жарнама жасалмағанын жазып жатқанын көзім шалды. Неліктен жарнамасы аз болды?
– Жақсылап тұрып жарнама жасауға қаражат болмады.
– Қаражат демекші, сіз бұл картинаны қандай ақшаға түсірдіңіз? Фильмнің бюджеті қандай?
– Бұл – таза мемлекеттің ақшасына түсірілген картина, бюджеті – 88 миллион теңге. 2020 жылы көктемде  питчингке қатысып, Ақпарат және мәдениет министрлігінің грантын ұтып алдым. 2023 жылдың күзінде Испанияның Сан-Себастьян қаласында фильмнің тұсауы кесілді.
– Актерлермен жұмыс істеу тәсіліңіз туралы айтып беріңізші.
Мен актерлердің шынайылығына баса мән беремін. Өзіңіз де көріп жүрген боларсыз, қазір біздің кино саласында жасандылық көп. Актерлерге шынайылық жетіспейді. Мәселен, бір актер ұзақ қашықтыққа көлік айдайтын жүргізушінің рөліне бекітілді ме, ол сол фактураға кіру үшін барын салуы тиіс. Ұйқы көрместен жолда жүріп, көлік айдап, соның рөліне кіруі керек. Шопырдың жүріс-тұрысын, қампиып шыққан қарнына дейін айнытпай салуы тиіс. Мен сонда ғана оның ойынына сенемін.
Қазір біздің фильмдерде үй-күйсіз адамның рөлін актердің бетіне бес батпан бояу жағып шығара салады. Бұл жерде мәселе бір ғана бояумен шешілмейді ғой. Ал, тарихи картиналардағы актерлердің бәрі сәнденіп алған Аяз ата сияқты. Төл тарихымызда трагедия көп, тарихи фильмдерге олай жеңілтек көзқараспен келуге болмайды. Өзім өмір бойы әжем мен оның замандастарынан ашаршылық туралы небір ауыр әңгімелерді тыңдап өстім. Олар адамдар аштан бұралып, бірінің етін бірі жеген заманда балаларын тері шалбардың ішіне салып сақтағанын күңірене отырып баяндайтын.
– Таяуда ""Бауырына салу"" картинасы ""Соңғы муза"" телехабарында талқыланды. Сол жерде бір кинотанушы замандасымыз cізге ""неге фильмде әже мен баланың арасындағы жылы қарым-қатынасты көрсетпедіңіз"" деген ойын айтты. Екеуінің арақатынасы расында да кішкене қаталдау көрсетілген емес пе?
– Енді ауылдық жерде адамдар эмоцияға көп беріле бермейді ғой. Кішкентай бала үлкен кісіні жайдан-жай жуындырмайды. Меніңше, екеуінің барлық әрекетінде бір-біріне деген мейірім бар. Фильмді бастаған кезде санамда өзімнің балалық шағым тұрды. Қазіргі заманда адамдар баласына деген махаббатын ашық білдіреді. Ал, біздің балалық шағымызда ондай болмады ғой. Бірақ, сонда да сезіп тұратынбыз әжеміздің, атамыздың бізді жақсы көретінін. Кейінірек әттеген-ай деп қалған бір тұсым, Ерсұлтан төсекте ұйықтап жатып, әжесінің қойнына кіріп кететін сахнасын ойластырғанмын. Бірақ, соны жасай алмадым, артықтау болып кете ме деп қорықтым. Егерде мен сол сахнаны қосқанда, көрерменнің көкейінде артық сұрақ болмаушы еді деп ойлаймын.
– Ал, ""ауыл өмірін тозақ сияқты көрсетті"" дегенге не дейсіз?
– Ауылдың тұрмысы қиын. Алыстан су тасисың, ағаш тасисың. Таңның атысы, күннің батысы тіршілік қайнап жатады. Бұл тек біздің ауылдардың ғана жағдайы емес, мәселен, жапон фильмдеріндегі ауылдар да осындай. Басты кейіпкер фильмде жайбарақат рахаттанып жүрсе, тақырыпты қалай ашасың? Ол жерде драматургия қайда, конфликт қайда сонда? Мен ойдан ештеңе қосқан жоқпын, сол ауылда бар нәрседен драматургия жасап жатырмын ғой. Бұл деректі фильм емес, қалай дегенмен де бұл жерде драматургия болуы қажет.
– Фильмнің финалы ашық екен. Өз ойыңызша, оны ары қарай жалғастырсаңыз, соңы қалай бітер еді?
– Ары қарай әкелі-балалы екеу бірін-бірі кешіретін шығар. Аяқ жағын мен сол кешірімділікке әкелдім ғой. ""Біреулер әкесін кешірсін, енді біреулер баласын кешірсін"" деген идеямен аяқтадым. Жалпы өзімде әлі күнге шейін ол кешірім болмады...
– Сіздің әкеңіз өмірден өтіп кетті ме?
– Иә, өмірден өтті. Көзі тірісінде оған мен де ""әке"" деп айта алмадым.
– Ал, анаңызбен қарым-қатынасыңыз қалай?
– Енді арасында хабарласып, хал сұрасып тұрамыз. Бірақ, ол кісіге ""мынау – менің анам"" дейтіндей, әжеме деген махаббат сияқты сезім жоқ. Менің ойымша, фильмді көріп болған соң, сайттарда ""осылай өссем де, қазір әке-шешеммен қарым-қатынасым керемет"" деп жазып жатқан кісілердің әңгімесі шындықтан алыстау. Бір үйде тұрып, ""ана"" деп айтпаған адамдарды да көріп отырмыз. Бәрібір ішіңде бөтендік, жалғыздық сезімі болады. Біреулер айтады, ""менің достарым ата-әжесімен тұрады, оларда мұндай проблема жоқ"" деп. Олар бәлкім сырттай солай көрінетін болар, ал жан дүниесінде қандай арпалыс болып жатқанын ешкім білмейді. Ол ішіндегі сырын елдің бәріне ақтармайтын болар.
Біз қазір адамдарды тек сыртқы көрінісіне қарап бағалайтын болдық. Материалдық жағдайы жақсы, отбасылы, жұмысы бар, демек бақытты шығар деп жорамалдаймыз. Ал оның ішкі әлемінде не болып жатқанынан бейхабармыз, тек сыртына үңілеміз. Сосын қазір қоғамда ""бақытты болудың кілті – байлық"" дегендей бір месседж жиі айтылып жүр. Балаларға да соны айтамыз. Адамның жан пейілі туралы бір сөз жоқ, айналып келіп, ""мен кезінде мынадай едім, қазір ақша тауып, мынадай адамға айналдым"" дейтін коучтарды тыңдаймыз. Менің ойымша, ақша бақыттың өлшемі емес. Ішкі әлемің шұрық тесік боп тұрса, оны әлемнің бар байлығымен толтыра алмайсың.
– Абай айтпақшы, егер ""қолыңызда закон қуаты болса"" осы бір ""бауырына салу"" дәстүрінің үзілгенін қалар ма едіңіз?
– Жоқ, бұл – баяғыдан жалғасып келе жатқан дәстүр. Ол өзі бір организм сияқты ғой, әлі күнге дейін өмір сүріп келе жатыр.
– Бірақ, қазірге дейінгі дәстүрлердің біразы үзіліп қалды ғой.
– Басқа басқа, бұл дәстүр үзілмейтін сияқты. Өйткені, бұл дәстүр жоғалса, біздегі отбасы институты жоғалады деп ойлаймын. Өзім де көріп жүрмін ғой, ауылдық жерлерде біраз бала әлі күнге шейін осы дәстүрмен өсіп жатыр.
– Сіздің өнер саласына келуіңізге осы өмірлік оқиғаңыз себеп болуы мүмкін бе?
– Жүз пайыз солай деп ойлаймын.
– ""Менің фильмім қымбат шарап секілді. Адамдар уақыт өткен сайын қайта оралып көре береді"" деген екенсіз.
– Иә, солай ойлаймын. Байқасаңыз, біздің фильмде нақты бір уақыт өлшемі жоқ. ""Мына жерде 80-90 жылдар бейнеленген"" деп тап басып айта алмайсыз. Мұнда баланың өмірі нақты қай уақыт аралығында өтіп жатқанын ешкім білмейді. Өзімнің ойымша, әрбір көрермен осы фильмді көріп отырып, өзінің балалық шағына оралатын сияқты. Мейлі оның жасы елуде не жетпісте болсын.
– Режиссер Сергей Дворцевойдың ""Тюльпан"" фильмінде басты кейіпкерді ойнадыңыз. Ал, ""Айкада"" тек актер ғана емес, режиссердің ассистенті болдыңыз. Дворцевоймен жұмыс істеген кезең туралы айтып беріңізші. Одан не үйрендіңіз?
– Біз Сергей екеуміз доспыз. ""Тюльпан"", ""Айка"" фильмдерінің түсірілімі барысында кино әлемінің қыр-сырына қанықтым. Әлемдік деңгейдегі фильмдермен таныса бастағаным да сол кез. Ауылдан кеше ғана келген қара балаға мықты-мықты шетелдік мамандармен әріптес болу бақыты бұйырды. ""Тюльпанға"" түскенде мен 21 жаста едім. Киногерлердің нағыз қайнап жатқан ортасына топ ете қалдым ғой. Әріптестерімнен көп нәрсе үйрендім.
– Әлемдік деңгейдегі киногерлердің қайсысы сіздің өзіндік көзқарасыңыз бен қолтаңбаңыздың қалыптасуына ықпал етті?
– Өзім ирандық режиссерлердің фильмдерін жақсы көремін. Сосын бельгиялық ағайынды Дарденндердің шығармашылығы, қытай режиссерлері түсірген картиналар ұнайды. Жалпы алғанда, құндылық жағынан Шығыс киносы жаныма жақын.
– Сіз қазір бір жерде жұмыс істейсіз бе?
– Ешқайда жұмыс істемеймін, өзімнің жеке шығармашылығыма ден қойған адаммын. Қазір фестивальдерге қатысып, сценарий жазып, продюсерлермен кездесіп жүрген жайым бар.
Оқи отырыңыз: ""Қазақстандық рэперлер бәрін Батыстан көшіреді"" деген сөз жалған"". Америкалық зерттеушімен сұхбат
– Қазақстанда сіз сияқты шығармашылық адамына, оның ішінде кино сияқты табысы тұрақсыз саланың адамына отбасын асырау қиын емес пе?
– Бұл енді кез келген салада оңай емес деп ойлаймын. Сен бай өмір сүргің келсе, онда ақша табумен айналысуың керек. Жылына 3 комедия түсіріп, содан түскен ақшаға шалқып өмір сүруге болады. Менімен қатарлас қаншама киногерлер жылына пәлен сериал түсіріп, қымбат көлік мініп жүр. Ал менің таңдауым бөлек. Халтура түсіргім келмейді.
– Ал, қазір фильм түсіргіш боп кеткен әнші, КВН-ші, блогшыларға қалай қарайсыз?
– Егер олар біздің қазақтың мәдениетін насихаттап жүрсе, еш қарсылығым жоқ. ""Тек кәсіби мамандар ғана кино түсірсін"" деген қатып қалған ұстанымым жоқ екен.
– Өз замандастарыңыздың арасынан қайсысының еңбегін бөліп-жарып атай аласыз?
– Авторлық кино бағытында жүрген барлық әріптесімнің еңбегін бағалаймын. Себебі бұл бағыт оңай емес, мен оны тіпті ""тар жол, тайғақ кешу"" деп атар едім.
– ""Бауырына салу"" фильмінде басты рөлді ойнаған Ерсұлтан Ерманға үй  алып беруді армандайды екенсіз.
– Иә, Ерсұлтанның отбасы үйлі болғанын қалаймын. Осы ойымды біраз жерде айтып жүрмін. Жомарт жандар, кәсіпкерлер естіп қалып, көмектесер деген үміт қой. Ерсұлтан қазір бір дүкенде сатушының көмекшісі болып істеп жүр. Таяуда Бішкекте өткен бір байқауда жеңімпаз атанып, 800 мың теңге көлемінде сыйақы алды. Бала үшін жақсы ақша ғой. Ол – өте талантты бала.
– Сіз Ерсұлтанды Сан-Себастьянда өткен фестивальге өз қаражатыңызға алып бардыңыз ба?
– Иә, Ерсұлтанның сондай жоғары деңгейдегі фестивальді өз көзімен көргенін қаладым. Барселона, Тулуза, Сан-Себастьян сияқты әдемі қалаларды аралап, әлемді көрсін дедім. Ерсұлтанға ""міндетті түрде ағылшын тілін үйрен. Сонда әлемді емін-еркін аралайсың"" деп ағалық ақылымды айттым. Осы сапар оны шабыттандырған болар деп үміттенемін.
– Бір сұхбатыңызда ""баланың қорқынышы туралы фильм түсіруді жоспарлап жүрмін"" депсіз.
– Адам баласының бойындағы қорқынышты баланың көзімен көрсеткім келеді. Сондай бір тақырыпқа авторлық көзқараспен келіп, сосын балалар тақырыбын біржолата жауып тастасам ба деймін. Әрі қарай ересек кейіпкерлерге қарай ойысқым келеді.
– Кино саласына қатысты қандай арман, мақсаттарыңыз бар?
– Келесі сценарийім жақсы болып шықса деп ойлап отырмын. Соны аман-есен түсіріп шығып, оның тұсауы Канн фестивалінде кесілсе деген үлкен арманым бар. Сондай-ақ, ""Бауырына салу"" картинасын да әлі біраз фестивальдерге апарғым келеді.
– Мен сұрамаған, бірақ өзіңіз айтқыңыз келетін дүниелер болса, құлағым сізде.
– Өмірімде бірінші рет осындай жан-жақты, терең сұхбат беріп отырмын. Көп рахмет!
Өзім 20 жылдан бері кино саласында жүрмін. Кезінде қысқаметражды фильм түсіріп, Дубайдан жүлде алдым. Сол жүлдеге шағын үй сатып алдым. Ешкімнен ештеңе сұраған емеспін. Осыған дейін актерлік рөлдерім үшін 2-3 рет ақшалай жүлде жеңіп алғаным бар. Сосын фильм түсірдім. Айтайын дегенім, қазір ""анау ақша бермеді, мынау ақша бермеді"" деп қол қусырып отыратын заман емес. Қазір бәрі өзгерген. Егер сен шын мәнінде суреткер болсаң, кез келген нәрсені түсіре аласың. Жаныңа тыныштық бермеген тақырыпты телефоныңа түсірсең де, жарыққа шығара аласың. Қазір көрермен шынайылыққа баса назар аударады. Өзіңіз де естіген боларсыз, фильмін айфонға түсірген режиссерлер ""Оскар"" жүлдесін алып жатыр. ""Ешкім қолдамайды, ақша жоқ"" деп отыра бергеннен ештеңе өзгермейтінін айтқым келеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",18 шілдеде режиссер Асхат Кучинчирековтің &quot;Бауырына салу&quot; картинасы көрерменге жол тартты. Бұл – режиссердің алғашқы толықметражды фильмі.,,2024-08-09T16:45:00+05:00
zukti-sportsy-killer-mergen-interseks-bokssy-pariz-olimpiadasynyn-qyzyqtaryna-solu,informburo.kz,"Жүкті спортшы, ""киллер"" мерген, интерсекс боксшы. Париж Олимпиадасының қызықтарына шолу",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zukti-sportsy-killer-mergen-interseks-bokssy-pariz-olimpiadasynyn-qyzyqtaryna-solu,"Париж Олимпиадасы ашылу салтанатынан бастап қызу талқыға түсті. Жазғы ойындарда ЛГБТ+ тақырыбы шет қалмады. Бұл Олимпиадада ер мен әйел спортшылардың саны да тең. Олимпиада ойындары тарихында ешқашан жүлде алмаған елдердің атлеттері медаль алды. Ерекше көзге түскен спортшылар әлеуметтік желілерде танылып, қаһарманға айналды.
Осы орайда Информбюро порталы Париж Олимпиадасындағы ең деген ерекше оқиғаларға шолу жасады.
Мысырлық семсерлесуші Нада Хафез құрсақтағы жеті айлық баласымен Олимпиадаға қатысып, 1/8 финалға дейін жетті.
""Екі адам семсерлесіп жатқанымызбен, бұл жерде үшінші адам болды. Мен, қарсыласым және әлі дүниеге келмеген балам. Балам екеуміз Олимпиадаға жету жолында қаншама қиындықпен бетпе-бет келдік. Аяғым ауыр кезде көңіл-күйім құбылмалы болса, өмір мен спорттың тепе-теңдігін сақтау үшін де күресу қажет болды және бұл соған тұрарлық. Жолдасым маған сенді. Үш рет қатыссам да, бұл Олимпиада бәрінен өзгерек. Бұл жолы ішімде кішкентай Олимпиадашы болды"", – деп жазды спортшы.
A post shared by Nada Hafez (@nada_hafez)
Парижде садақ атудан сынға түскен әзербайжандық мерген Яйлагюль Рамазанованың да құрсағында жеті айлық бала болған.
""Баланың жағдайы жақсы. Ішімде бала болғанына қарамай Олимпиадаға дайындалдым. Көрермендер мені қатты қолдады. Жеңіске жеткім келді, бірақ нәтиже ойлағанымдай болмады"", – деді ол.
Шетелдік медиа спортшылар туралы жазса, әлеуметтік желілерде адамдар аяғы ауыр спортшыларға қолдау білдірді.
Париж Олимпиадасында серфинг бәсекесі Парижден 16 мың шақырым жердегі Француз Полинезиясында өтті. Тынық мұхитындағы Таити аралында үздік спортшылар ең мықтыны анықтады. 30 шілде күні мұхиттың асау толқындарымен жарысқан серферлердің бірі бразиялық Гарбриэль Медина 9,9 балл жинап, рекорд жасады. Мединаның жеңісін тойлаған сәті француз фотографы Жерома Бруйенің таспасына ілікті. Бұл фото әлеуметтік желіде, медиа бетінде кең тарап, Париж Олимпиадасындағы ең үздік кадр аталды. Фотосуретте Медина тақтасымен ауада қатып қалықтап тұрғандай.
Қытайда туған Чжиин Цзен 58 жасында алғашқы Олимпиадасына қатысты. Үстел теннисінің әжесі атанған ол Париж Олимпиадасында Чили құрамасы атынан сынға түсті. Ол Чилиде 1989 жылдан бері тұрады. Өзінің жиһаз компаниясы бар. Содан кейін ол спортты біржола қойып, кәсіппен айналысқан. Пандемия кезінде қайтадан қолына ракетка алып, жарыстарға қатыса бастаған.
Чжиин Цзен 1977 дәне 1986 жылдары үстел теннисінен Қытайдың жастар командасы сапында болды. 1984 жылы Лос-Анджелес Олимпиадасына баратын Қытай құрамасына ілікпей қалған. Парижде жүлдеге ілікпесе де, спортшы арманы орындалғанына мәз.
""Отыз жылдан кейін үстел теннисіне оралдым. Жеңілгенде көңілім түскен жоқ, өйткені бұл – спорт. Жолдасым, ұлым, мен жақсы көретін жандардың барлығы атымды атап, қолдау білдірді. Менің жасымда қиналмай, керісінше қуана ойнау керек. Чили атынан сынға түсем деп ойламадым. Бұл елді жақсы көремін. Қытайда жете алмаған арманыма Чилиде жеттім. Ешқашан берілмеу керек. Қайтадан бала болсам және біреу қандай арманың бар деп сұраса Олимпиадаға қатысу дер едім. Келесі Олимпиадаға да қатысқым келеді"", – дейді Цзэн.
2023 жылы ол Панамерика ойындарының қола жүлдегері атанып, Оңтүстік Америка чемпионатында күміс медаль алды.
Париж Олимпиадасында чемпион атанған Адриана Руаноның хикаясы фильм сценариінен кем түспейді. Ол бастапқыда спорттық гимнастикамен айналысқан. Гватемала атынан әлем чемпионатына дайындалып, Лондон Олимпиадасына жолдама алмақ болған. Алайда жаттығу кезінде арқасы ауырып, омыртқасы зақымданғаны анықталған. Осылайша ол гимнастикадағы карьерасын аяқтауға мәжбүр болған.
Адриана жарақатынан соң не істерін білмей дал болған. Уайым түбіне түспес үшін Рио Олимпиадасына барамын деп шешкен. Бұл жолы өзін спортшы емес, волонтер ретінде байқап көрген. Жазғы ойындар кезінде жаңа спорт түрін көріп, сонымен айналысуға бел байлаған.
""Олимпиадаға атлет ретінде бара алмасам, онда волонтер ретінде барамын дедім. Өтінім жібердім. Атуға жазыпты, спортшыларға қараймын. Кенет гимнастика қолымнан келмесе, онда атуды неге көрмеске деген ой келді"", – деді ол.
Осылайша бұрынғы гимнаст тез арада стдент атуды үйреніп, 2021 жылы Токио Олимпиадасына жолдама алады. Жазғы ойындар алдында әрқашан қолдайтын әкесі қайтыс болып, алғашқы Олимпиадасы оңайға соқпайды. Адриана 26-орын алады.
2023 жылы Руано Панамерика ойындарында алтын медаль алып, Парижге жеңіс тұғырынан көріну үшін барады. Парижде ол 45 ұпай жинап, алтын медаль алып қана қоймай, Олимпиада рекордын орнатты.
""Өз көзіме өзім сене алмай тұрмын. Бақыттымын әрі өзімді мақтан етемін! Тұғырдан көріну оңай болған жоқ. Гватемала еліме, әсіресе әкеме алғыс айтамын. Парижде мені қолдайтын анам мен бауырым жанымда болғаны жақсы болды"", – деді спортшы.
Айта кетсек, Адриана Руано арманына жетіп қана қоймай, Гватемала тарихындағы тұңғыш Олимпиада алтынын алып отыр.
Сент-Люсиялық спринтер Джулиан Альфред пен доминикандық үш рет қарғып секіруші Теа Лафонд еліне алғашқы Олимпиада медалін сыйлады. Екеуі де Париж Олимпиадасында алтын медаль алды.
""Шынымды айтсам, керемет сезім. Таңертең оянғанда Жюльен Альфред – Олимпиада чемпионы деп жаздым. Өзіңе сенсең бәріне жетуге болады. Өзіме сендім, бапкеріме сендім, ең бастысы Құдайға сендім. Бұл медаль шағын аралдар үшін құнды. Аядай ғана аралдан осындай тұғырға көтеріле алатынымызға шабыт береді"", – деді Альфред.
Сент-Люсия премьер-министр Филипп Дж. Пьер Facebook парақшасында ""Бүгін Кариб аралдары халқы үшін ұлы күн. Бір күнде Сент-Люсия мен Доминика алғашқы Олимпиада медалін жеңіп, алтын алып, тарихты жаңартты"" – деп жазды.
30 жастағы доминикандық үш рет қарғып секіруші Теа Лафонд та 15,02 метрге секіріп, жеңіске жетті.
A historic first 🫶 Thea Lafond delivers the first ever Olympic medal to Dominica. And it's a glittering triple jump gold with a 15.02m national record 🏆 #Paris2024 #OlympicGames pic.twitter.com/QeLDYNtU7F
Олимпиада тарихында 66 ел, яғни қатысушы елдердің үштен біріне әлі күнге дейін медаль бұйырмады.
Қытайдың бадминтоннан аралас командасы Олимпиаданың алтын жүлдесіне ие болды. Ақтық сында Чжэн Сывэй және Хуан Яцюн жұбы оңстүстік кореялық қарсыластары Ким Вон Хо мен Чон На Ынды жеңді. Марапаттау рәсімінен кейін Яцюнді тосынсый күтіп тұрды. Оған Қытай құрамасының мүшесі, Токио Олимпиадасының күміс жүлдегері Лю Юйчэнь ұсыныс жасады. Яцюн тұрмысқа шығуға келісетінін айтып, көз жасына ерік берді. Бұл сәтке куә болған көрермендер оларды қолдап, қошеметін аямады.
""Жеңіске жеткеннен кейін тағы да жыладым. Чемпион атанып қана қоймай, жаңа өмірге алғашқы қадам жасадым. Осы жазым мінсіз өтіп жатыр. Бақыттымын, сезімдерімді айтуға сөз жетпейді"", – деді Хуан Яцюн.
Франциялық жеңілатлет Алис Фино мәре сызығын кескеннен кейін ғашығына ұсыныс жасады. Ол мәреге төртінші болып келді.
""Барлығы секілді бір нәрсені жасағым келмейді. Ол маған әлі ұсыныс жасамады. Мен де алғашқы қадамды жасауыма болады ғой деп ойладым да, тоғыз минуттың ішінде жүгіріп шықсам жасауға бекіндім. Тоғыз деген маған сәттілік әкелетін сан. Біз тоғыз жылдан бері біргеміз. ""Париждегі махаббат"" деп жазылған ілкекті сыйладым"", – деді Фино.
51 жастағы түрік Юсуф Дикеч серігі Шевваль Илайда Тарханмен бірге Париж Олимпиадасында пневаматикалық тапаншамен атудан аралас сында күміс жүлдеге ие болды. Ол жарысқа арнайы киім мен көзілдіріксіз, құлаққапсыз шығып, желі қолданушыларын таң қалдырды. Юсуфтың бір фотосуреті Олимпиада меміне айналды. Тіпті, спортшыны киллерге теңеді.
Спортшы 28 жасында атуымен айналыса бастаған. 2008 жылдан бері бес рет жазғы Олимпиада ойындарына қатысқан.
The Olympic #shootingsport stars we didn’t know we needed. 🇰🇷 Kim Yeji 🤝 Yusuf Dikeç 🇹🇷 pic.twitter.com/gfkyGjFg4I
Парижде алғашқы жүлдесіне ие болып қана қоймай, жанкүйерлердің қошеметіне бөленді.
""Арнайы киім, құрал-сайманмен шықсам өзімді жайсыз сезінемін, Ату – өзіңді ыңғайлы сезініп, бір нүктеге ден қоятын спорт. Арнайы киіммен өзімді жайсыз сезінетін болған соң кимеймін. Бұрын ешқандай да танымал емес едім. Парижден кейін көшеде жай жүре алмайтын болдым. Адамдар тоқтап, фотоға түскісі келеді. Түркияда ғана емес, әлемде танымал болып шыға келдім. Адамдар әлеуметтік желілерде мені белгілеп, жекеме жазып жатыр. Өте қуаныштымын"", – деді  Юсуф Дикеч.
Оңтүстік Кореядан келген мерген 31 жастағы Ким Е Джи Париж Олимпиадасында алтын медаль алмаса да әлеуметтік желіде таныла түсті. Ол 10 метрге тапаншамен атудан күміс жүлде алды. Медиа, әлеуметтік желі беттерінде спортшының салқынқандылығы, тұрған тұрысы мен киімі мыңдаған адамның назарына ілікті. Арнайы көзілдірік таққанына қарап ""киллерге"" тенеді. Қап-қара киінген атлет оң қолымен тапанша ұстаса, сол қолында кішкентай қызы берген жұмсақ піл бар. Бұл – Ким Е Джидің бойтұмары.
Жанкүйерлері Кимнің образына таңдай қағып, әлеуметтік желілерде суреттер салып, фото және видео жасады.
Алжир боксшысы Иман Хелифті трансгендер, яғни бұрын еркек болған, кейін жынысын өзгерткен деп айыптады. Алайда боксшының әйел болып дүниеге келгені және жынысын өзгертпегені расталды. Ол – интерсекс, яғни тестостероны өте көп, XY еркектік хоромосомалар анықталған.
Иман 2023 жылы Әлем чемпионатында генедерлік тестен өте алмаса да, оған жазғы ойындарға қатысуға рұқсат берілді. Парижде 66 келіде сынға түсіп жатқан ол 1/8 финалда италиялық Анжела Каринамен кездесіп, қарсыласы 46 секундта Иманның қатты соққыларына шыдай алмай, жекпе-жекті тоқтатты. Италиялық боксшы бұрын-соңды мұндай ауыр соққылар тимегенін айтып жылады. Содан кейін медиада, әлеуметтік желіде Иман Хелиф трансгендер екен деген алыпқашпа әңгіме тарады. Халықаралық Олимпиада комитеті алжирлік боксшының әйел екенін айтып, бұл дауға нүкте қойды. Ширек финалда венгр боксшысы Анна Хамориді төрешілердің бірауыз шешімімен жеңді. Жартылай финалда Таиландтан келген Джанджай Суванафенгті де айқын басымдықпен жеңіп, финалға шықты. Алтын сарапқа салынатын ақтық бәсекеде ол қытайлық Ян Люмен кездеседі.
""Бұл медаль – қаншама жылдық еңбектің жемісі. Бұл – елімнің, араб елдерінің медалі. Алжир жасасын! (...)  Қатты қуанып тұрмын. Осы Олимпиадада жеңіске жету үшін сегіз жыл жұмыс істедім. Финалға жеткенім үшін өзіммен мақтанамын. Елімде қолдап отырған адамдарға алғыс айтамын"", – деді Иман Хелиф.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жазғы Олимпиада ойындары 11 тамызда аяқталады.,,2024-08-07T15:30:00+05:00
50-men-125-arasy-qazaqstan-universitetterinde-grantqa-tusu-sekti-baly-qandai,informburo.kz,50 мен 125 арасы: Қазақстан университеттерінде грантқа түсу шекті балы қандай?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/50-men-125-arasy-qazaqstan-universitetterinde-grantqa-tusu-sekti-baly-qandai,"Қазақстанда мемлекеттік грант конкурсына өтініш қабылдау жалғасып жатыр. Биыл бакалавриатқа 79 мыңға жуық білім беру гранты бөлініп отыр. ҰБТ-дан 50 ұпайдан жоғары жинаған талапкерлер білім грантына ие бола алады. Ол үшін білім беру бағдарламалар тобы мен ЖОО-ны мұқият таңдау қажет. Дегенмен кейбір мамандықтарға түсу балы 50-ден жоғары:
Сондай-ақ, университеттер де грантқа түсу шекті балын өздері қоя алады. Яғни, кейбір оқу орындарында ҰБТ-дан жақсы нәтиже жинаған талапкерлер ғана тегін оқи алады. Осы орайда Информбюро порталы университеттер белгілеген шекті балды ұсынады.
125 балл:
120 балл:
115 балл:
Биыл ""Ақпараттық технологиялар"" мамандығына ең көп грант бөлінді. Жалпы конкурс бойынша – 5 131 грант . Республика бойынша шекті балл 50-ге тең. Дегенмен кей университеттердің шекті балы одан жоғары:
""Ақпараттық қауіпсіздік"" мамандығына 3 068 грант бөлінді. Университеттер белгілеген шекті балл мынадай:
""Электр техникасы және энергетика"" мамандығына 2 220 грант бөлінді. Шекті балл:
""Қала құрылысы, құрылыс жұмыстары және азаматтық құрылыс"" мамандығына биыл 2 мың грант бөлінді. Университеттер қойған шекті балл мынадай:
""Тау-кен ісі және пайдалы қазбаларды өндіру"" мамандығына 1 900 грант бөлінді. Шекті балл:
""Механика және металл өңдеу"" мамандығына 1 800 грант бөлінді. Шекті балл:
""Медицина"" мамандығына 1 575 грант бөлінді. Республика бойынша шекті балл – 70, ал университтер мынадай шекті балл қойып отыр:
Ғылыми бағыттағы ""Химия"" мамандығына 1 400 грант бөлінген. Республика бойынша шекті балл – 50. Ал төмендегі университеттер одан жоғары балл қойған:
Ғылыми бағыттағы ""Физика"" мамандығына 1 300 грант бөлінген. Республика бойынша шекті балл – 50. Ал төмендегі университеттер одан жоғары балл қойған:
Оқи отырыңыз: Грант байқауы – 2024: ЖОО мен мамандық таңдауға арналған мамандар кеңесі
""Электр техникасы және автоматтандыру"" мамандығына биыл 1 200 грант бөлінді. Мына университеттер өздері шекті балл қойып отыр:
""Коммуникациялар және коммуникациялық технологиялар"" мамандығына 1 200 грант бөлінді. Республика бойынша шекті балл 50-ге тең. Дегенмен кей университеттердің шекті балы одан жоғары:
Математика мұғалімдерін даярлауға 1 086 грант бөлінді. Республика бойынша педагогикалық мамандықтарға түсушілерге қойылатын шекті балл – 75. Кей университеттер белгілеген шекті балл мынадай:
""Мектепке дейінгі оқыту және тәрбиелеу"" мамандығына 1 030 грант бөлінді. Шекті балл – 75. Екі университет одан жоғары балл қойып отыр.
""Биологиялық және сабақтас ғылымдар"" мамандығына 1 059 грант бөлінген.  Республика бойынша шекті балл – 50. Ал төмендегі университеттер одан жоғары балл қойған:
Оқи отырыңыз: Грант байқауы – 2024: Қандай квоталар бар және кімдер тегін оқи алады
""Математика және статистика"" мамандығына мың грант бөлінді. Университеттер қойған шекті балл мынадай:
Грант конкурсына құжаттар 13-20 шілде аралығында, Ақмола, Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Қостанай, Солтүстік Қазақстан облыстарының талапкерлері үшін 13-24 шілде аралығында қабылданады. Ол үшін мынадай құжаттарды тапсыру керек:
Барлық университет пен мамандық бойынша шекті баллды мына құжаттан көре аласыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Грант конкурсының нәтижесі 10 тамызға дейін жарияланады.,,2024-07-16T17:35:00+05:00
adal-enbek-adal-tabys-kopbalaly-ana-oz-ozin-zumyspen-qamtudyn-tiimdi-tustaryn-angimeledi,informburo.kz,"""Адал еңбек – адал табыс"": Көпбалалы ана өз-өзін жұмыспен қамтудың тиімді тұстарын әңгімеледі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/adal-enbek-adal-tabys-kopbalaly-ana-oz-ozin-zumyspen-qamtudyn-tiimdi-tustaryn-angimeledi,"Алматы облысының тұрғыны Гүлнәз Қайыпова – төрт баланың анасы. Мектепте бастауыш сынып мұғалімі болып қызмет еткен. Ол бүгінде 400 айлық есептік көрсеткіш есебінде мемлекет тарапынан грант алып, өз кәсібін дөңгелетіп отыр. Моншақ, гипс, жүн секілді түрлі материалмен жұмыс істеп, өз қолынан шыққан бұйымдарды саудаға шығарады. Осы орайда ол мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ""Еңбек адамын дәріптеу"" идеясымен толықтай келісетінін айтады.
Оқи отырыңыз: Грант байқауы – 2024: Қандай квоталар бар және кімдер тегін оқи алады
""Өзім мектепте бастауыш пәнінен сабақ беремін. Балаларымды босанғаннан кейін декреттік демалыста ұзақ уақыт отырдым. Үйде негізінен бала тәрбиесімен айналыстым. Уақыт өте келе өз кәсібімді ашып, көп қаражат тапқым келді. Оның үстіне өзім де хобби ретінде қолөнердің түр-түрімен айналысып жүрген болатынмын. Ұзатылып жатқан қыздарға жасау жасадым, моншақтан түрлі бұйымдар тоқыдым, әртүрлі сурет салдым, кейін гипстен әдемі бұйымдар жасауды үйрендім. Осылай қалай жеке кәсібімді бастарымды білмей жүрген кезде мемлекет тарапынан қайтарымсыз грант берілетінін естідім. 400 айлық есептік көрсеткіш көлемінде берілетін грантты иелену үшін алдымен өз бұйымдарыңызды ұсынуыңыз қажет. Мен осы күнге дейін жасаған қолөнер бұйымдарының үстіне жаңасын қосып, тиісті жерге алып бардым. Жасап алып барған заттарым толықтай ұнап, маған грант тағайындалды. Заттарымның барлығын алып жұмысқа кірістім. Бұйымдарым жоғары сұранысқа ие бола бастағанда жаныма көмекші қажет екенін түсіндім. Қасыма көмекші алғаннан кейін гипспен бірге смоламен жұмыс істеуді үйрендім. Смоламен де түрлі зат, сағат, картина жасай аламын. Бастапқы бір жылда жан-жақтан тәжірибе жинап, бүгінгі таңда үйренгісі келгендерге шеберлік сабағын өткізіп жүрмін"", – деді кәсіпкер ана Гүлнәз Қайыпова.
Көп бала ана Гүлнәз Қайыпова гипс материалынан түрлі формада тиын жинайтын ойыншықтар жасап, аптасына бір рет келісімшартқа отырған компанияларға апарып өткізеді.
Публикация от ТОЙБАСТАР /СУВЕНИР /РЕЗИНАРТ САҒАТТАР/ИЗОЛОН ГҮЛДЕРІ (@naz_oneri)
""Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ""Еңбек адамын ұлықтау, құрметтеу"" және Ұлттық құрылтай кезінде айтылған ""Адал адам – Адал еңбек – Адал табыс"" атты тұжырымдамасымен толықтай келісемін. Өйткені қазір өзім де адал еңбегіммен адал табыс тауып отырғандардың қатарындамын және осындай азаматтардың көбейіп келе жатқанын білемін. Мемлекет немесе жақындарымыздың тарапынан кішкене ғана материалдық, моральдық қолдау болса, еліміздегі мен секілді әрбір ананың өз кәсібін дөңгелетіп алып кететініне сенімдімін. Барша қазақстандықты, барша Қазақстан әйелдерін, әсіресе, үйде баламен отырған қыз-келіншектерді осы секілді гранттарды пайдаланып, кәсібін бастап кетуге шақырамын. Алдағы уақытта осындай гранттар тоқтап қалмаса екен, олардың көлемі ұлғая түссе екен деген ниет, тілегім де бар. Бұл ірі кәсіпорын ашып, жаңа бизнестің тізгінін ұстағысы келіп отырған көпбалалы аналарға, көпбалалы әкелерге тиімді болатын еді. Бұл біз үшін мемлекет тарапынан үлкен көмек. Қазақстанда адал еңбекпен адал күн көруге болады. Қазақ атам айтқандай, әр еңбектің түбі берекелі іспен бітеді, наны тәтті болады. Адал еңбек еткен адамға Қазақстанда жақсы өмір сүруге мүмкіндік көп"", – деді жас кәсіпкер Гүлнәз Қайыпова.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 4,5 мың адамға кәсіп бастауға 1,5 миллион теңге қайтарымсыз грант беріледі
Кәсіпкер ана өзімен қатар бір істі қолға алып, бүгінде өз отбасын еркін асырап отырған қыз-келіншектер мен ер азаматтардың қатары көбейіп келе жатқанын айтады. Сондай-ақ ол халықтың еңбекқор болуы үшін психологиялық жұмыстар мен заң үстемдігін қамтамасыз ету қажет екеніне тоқталды. Мұнымен қатар Гүлнәз Қайыпова өзіңді өзің жұмыспен қамтудың тиімді тұстарына тоқталды.
""Өзіңе өзің жұмыс істеудің ұтымды жақтары мол. Бәлкім осы артықшылықтар енді кәсібін бастап келе жатқандарға мотивация болатын шығар. Біріншіден, демалыс пен жұмыс уақытын тікелей өзіңіз белгілейсіз. Бұл әсіресе мен секілді көпбалалы аналар үшін өте тиімді. Әрине, кей кезде тапсырыс көп болған кезде артық уақыт жұмыс істеуің мүмкін. Дегенмен бұл уақыт ақшамен өтеледі. Таңғы тоғыздан алтыға дейін жалғасатын жұмыстағыдай табысыңды ешкім шектей алмайды. Яғни, қанша клиент тапсаң және өнімің қаншалықты сапалы болса, соншалықты қаражат табасың. Осындай кішігірім болсын кәсібіңді қолға алған кезде жан-жақты маманға айналасыз: өзіңізге қажет сапалырақ материалды өзіңіз іздейсіз, өзіңіз адамдармен байланысқа шығасыз, өз қаражатыңызды өзіңіз есептейсіз дегендей. Уақыт өте келе жұмыстың көптігінен көмекші алсаңыз да, барлық жұмыстың қалай жасалатынын біліп тұрасыз. Ең бастысы, әрине – жауапкершілік те арта түседі. Жеңіл ешнәрсе жоқ екені рас болса да, осыншама еңбегіңіздің жемісін көресіз. Себебі, кәсіпте ең бастысы – тәжірибе"", – деді қолөнерші Гүлнәз Қайыпова.
Дегенмен, көпбалалы ана өзгелерге жұмыс істеудің де оң тұстары бар екенін айтады. Бірақ басты шарт – өз ісіңнің маманы болу.
""Егер сұранысқа ие мықты маман болсаңыз, біреуге жұмыс істесеңіз де, өзіңізге қызмет етсеңіз де, табысты болатыныңыз сөзсіз"", – деді Гүлнәз Қайыпова.
Ал Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, 2024 жылы халықты жұмыспен қамтудың өңірлік карталарын іске асыру шеңберінде 943 мыңнан астам адам жұмысқа орналасқан.
2025 жылға дейін алпыс тоғыз мыңнан астам Қазақстан азаматын жұмыспен қамту жоспарланып отыр. Бұл 2024 жылдың басынан бері нақты жүзеге асып келе жатқан жобалар шеңберінде жасалады. Дәлірек:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Кәсіпкер ана Гүлнәз Қайыпова мемлекеттік грантпен қалай жеке кәсібін бастағаны туралы айтып берді.,,2024-07-30T17:00:00+05:00
adam-boiyndagy-talanttardy-anyqtaidy-genetikalyq-pasport-artyq-salmaq-pen-dertten-qalai-qutqarady,informburo.kz,"""Адам бойындағы таланттарды анықтайды"". Генетикалық паспорт артық салмақ пен дерттен қалай құтқарады?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/adam-boiyndagy-talanttardy-anyqtaidy-genetikalyq-pasport-artyq-salmaq-pen-dertten-qalai-qutqarady,"Ғылым дамыған сайын денсаулығымызға қатысты сауалдардың жауабы табылуда. Алматыдағы TreeGene генетикалық зертханасының дәрігері Мәдина Илиясова генетикалық паспорт туралы кең мәлімет берді.
– Мәдина Қайсарқызы, заманауи адамға генетика ғылымы қалай көмектеседі? Қандай практикалық өзгеріс бар?
– Біздің барлық геніміз ағзамыздағы процесстердің бәріне қатысады. Бір белгі үшін бірнеше ген жауап береді. Бір ген әртүрлі процеске қатыса алады. Біз зертханамызда гендерді шартты топтарға бөлдік. Олар ағзамыздың белгілерін сипаттап, белгілі бір ерекшелік туралы паспорт құрап шығады. Мысалы, тамақтану, тамақтың сіңуіне жауап беретін гендерді сараптайтын паспорт.
– Бұндай паспорт не үшін керек?
– Бұл ағзадағы белгілі бір реакциялардың немен байланысты екенін анықтауға және сізге сәйкес келетін тамақтану тәртібі туралы нұсқаулық алуға көмектеседі. Паспортта біз елу геннің жиынтығын талдаймыз. Әрбір төлқұжат белгілі бір гендер жиынтығы бойынша жасалады, тақырыптарға бөлінеді. Мен олар туралы әлі де айтамын. Бұнда қызықты әрі ыңғайлы бөлімдер бар. Сіздің өзгешелігіңізді көрсететін жеке, индивидуалды құжат деп айтуға болады.
Біз бір генді қарап отырмыз, нәтижесінде әр адамның гені әртүрлі болып шығады, мутация қосындысы әр адамда әр бөлек. Бұл ешқайда қашпайды. Қарапайым мысалмен түсіндіретін болсақ, мутация дегеніміз мысалы сіз бір ақпаратты бірнеше рет қайталап жазатын болсаңыз, бір жерден қателік кетеді. Біз дүниеге келгенде бір қателік болады. Бұл қателік сіздің ағзаңызға әсер етуі де, әсер етпеуі де мүмкін. Алайда ол бар, дәл сіз қайталанбас қателіктердің иесі болып саналасыз. Оның бәрі зиян дегенді білдірмейді.
Біз 50-80 ген сарапталған әдемі кітапшаларды рәсімдедік. Оларды тақырыпқа, бағыт бойынша бөлдік.  Мысалы, ""Нутригенетика"" паспортының бес бөлімі бар. ""Дәрумен"" бөлімі делік. Біз тамақтан алынған дәрумендерді сіңіруге жауап беретін гендерге қараймыз. Осылайша генотипті анықтаймыз. Яғни анадан, әкеден келгендерді. Генотип бойынша қорытынды шығарамыз. Сөйтіп нұсқау береміз. Біз дәруменге деген қажеттілікті анықтаймыз. Стандартты немесе межеден тыс қажеттілік. Жеміс-жидек пен көкөністен алынып жатқан дәрумен жеткілікті ме, соны көреміз. Егер жеткіліксіз болса, ол дәрумен қабылдайтын болады. Біз әр адамға нақты қандай дәрумен керек екенін білеміз.
– Глютен туралы не айтасыз? Көп адамның глютенге аллергиясы бар деп естіп жатамыз. Алайда бұны өзі білмеуі мүмкін.
– Глютен мен лактоза сияқты тамақтардың сіңірілуі тамақтану паспортына кіреді. Паспортты түгел көрейік. Бірінші бөлімі – дәрумендер. Мысалы, мына адамға В6 дәрумені жетіспейді. Шынымен қызық қой? Бұл паспорт бөлімінде біз барлық дәруменді қарастырамыз. Келесі бөлім – негізгі тамақтар. Ол жерде лактоза метаболизмі қарастырылады. Құрамында толық сүт бар тамақтарға деген реакция. Сіз айтқандай глютен. Және алкоголь метаболизмі, кофеин мен тұзға деген сезімталдық.
Біз ол адамның лактозаға деген метаболизмі төмендегенін байқаймыз, лактазалық жетіспеушілік бар деген сөз. Лактаза дегеніміз – фермент. Фермент генетикалық деңгейде жетіспеуі мүмкін, жасы ұлғайған сайын адамда фермент төмендейді, әсіресе лактаза, өйткені сүт көбіне балаларға арналған.
– Бұл жағдайда ірімшік жеуге болмайды ғой?
– Ірімшіктен алынатын ақуыз сүтке қарағанда жақсы. Кейбір халықтар сиырды ежелден бері бағып келе жатыр, сүтті бағзы заманнан бері ішеді. Оларда генетикалық тұрғыда ферменттер жеткілікті түрде бөлінеді, сондықтар олар сүтті алаңдамай іше берсе болады. Алайда біз бойымызда қандай ген бар екенін білмейміз. Тек мына жақтан көріп біліп алуымызға болады.
Мына жағдайда ол адамның генотипі араласып кеткен. Яғни мутация бар. Ол тек ата-ананың біреуінен келген.
Глютенсіз диета қазіргі таңда кең таралған, оның зияны туралы да әңгіме көп. Аталған диетаны ұстаудан қорқатындар бар. Бір жері мазалауы мүмкін, алайда ол глютеннен болуы ғажап емес. Мүмкін лактаза жетіспеушілігі бар шығар. Біз глютенге деген реакцияны анықтай аламыз. Егер ол талдама жасатып, паспортты қолына алғанда глютен бойынша бәрі жақсы екеніне көз жеткізсе, қорқатын дәнеңе жоқ.
– Паспорт біздің бойымызда қандай ерекшелік бар екенін көрсетеді, не нәрсеге назар аударуымыз керек, не нәрсе қауіпті дегендей. Керісінше қай жерімізде бәрі жақсы екенін көрсетеді. Стратегияны қалай қоя аламыз? Мысалы, дәрігерге барып белгілі бір талдамалар тапсыру, кей тамақтардан бас тарту, қандай дәрумен ішуіміз керек. Бұл әр адамда әртүрлі болады. Өйткені әрбір адам – қайталанбас тұлға. Генетикалық паспорт та қайталанбайды.
Оның ""тамақтану тәртібі"" деген бөлімі бар, ол да генетикалық тұрғыда беріледі. Қандай ерекшелік бар екені, мысалы тойымдылық сезімі мен мөлшерден тыс тамақ жеуге деген құмарлық.
Дәл мына жағдайда адам шамадан тыс тамақ жеуге бейім. Мына жерде талдама мен нұсқауларды көріп отырмыз.
– Бұл ақпаратқа ие болған адам әрі қарай не істейді?
– Ақпаратты білді, қаруланды. Бұндай бейімділік барда, оған дайын боламыз, стратегия құрамыз. Мысалы, нан мен печеньенің орнына алма жейміз.
""Тамақтану тәртібі"" бөлімінде қарын аш болмағанда да тамақ жей беру бағаны бар. Жай ғана бір нәрсені жеп отырасыз. Өзіңізді тамақтан, тәттіден тыю сізге қиын. Бұл өте маңызды, өйткені алда сізді диабет күтіп тұр.
Ал мына жерде басқа бір адам өзін тәттіден оңай тыяды. Сондықтан кәмпитті де оңай жейді. Кей адамдар үстелге мүлде тәтті қоймайды. Майды шамадан тыс жеуге құмарлық бар. Мысалы, брокколиді алсақ, өте пайдалы тағам. Алайда көп адам оны жемейді, өйткені бойында ащы дәмге деген сезімталдық жоғары. Біз генетикалық тұрғыда бұл нәрсені анықтасақ, брокколиді басқа жеміспен алмастырар едік. Бұл нәрсе өзіміз үшін керек, өйткені бізге қандай азық-түлік керек екенін білеміз. Мысалы антиоксидант керек. Ол бізді зияннан қорғайды. Демек біз антиоксиданттың басқа түрін қолданамыз. Немесе капсуласын ішеміз.
Мына жерде темекі шегу мен қуырылған тамақ, ағзаның детоксикациясы бар.
– Шылым бәріне зиян...
– Кейбір адамдарға шылым өте зиян. Тіпті пассивті түрде. Темекі тартатын адамдардың арасында тұрудың өзі зиян. Қуырылған тамақ та бәріне зиян, алайда кейбір адамдарға ерекше зиян.
– Ет туралы не айтасыз?
– Қуырылған болса, пайдасыз. Вегетариандық туралы бізде бар. Ауру қоздырғыш туралы да. Алайда бұл диагноз емес.
Сондай-ақ біз диетадан соң қайтадан семіруді тесттен өткізіп жатырмыз. Немесе ішкі органдар айналасын май басу. Май әртүрлі орналасуы мүмкін, егер ол ішкі мүшелердің айналасында жиналса, өте қауіпті. Бұндай жағдайда мүшелердің жасушалары май жасушаларымен алмасуы мүмкін. Ішкі мүшенің қызметі нашарлап, ол тіпті істен шығуы ғажап емес. Су жетіспеушілігі қаупі бар, физикалық жүктеме кезінде қысым көтерілуі мүмкін. Бұндай жайттарды генетикалық тұрғыда қарастырамыз.
– Қазіргі таңда спортпен, фитнеспен айналысу сәнге айналды. Алайда біз қандай жүктеменің пайдалы екенін білуіміз керек. Бізде ""спорт-тест"" деген бөлек бөлім бар. Бұл нақты спорт туралы. Біз спортты салмақ тастау бойынша қарастырамыз. Вегетариандық туралы да қауіпті ескереміз. Мысалы, дәрумендердің сіңбеуі. Мына жерде біз К дәруменінің төмендеуін көріп отырмыз, D және В12 дәруменіне деген қажеттілік бар. Аталған тест қорытындысы бойынша паспортта нұсқаулық беріледі. Қандай қауіптер бар, оларды қалай азайтуға болатыны туралы жазылады. Бұл да әр адам үшін жеке жасалады. ""Салмақты коррекциялау"" бөлімі бар. Бұл жерде де жеке диета таңдалады. Әр адамға нақты қажет диета жазылады. Мысалы, калорияны шектеу немесе оны шектемеу.
– Ал адам ораза не пост ұстаудың денсаулығына пайдасы бар-жоғын біле ала ма?
– Бұл жерде біз генетиканы қарастырамыз. Оразаның денсаулыққа қалай әсер етіп жатқанын біле алмаймыз, алайда бұл күндерді ағза қалай қабылдап жатқанын білеміз. Мүмкін генетика бойынша пост не ораза ұстауға болмайтын шығар? Ұстаған жағдайда қандай тамақтарды жеуіне болады? Адам өзіне зиян тигізіп алмай пост пен ораза кезінде стретегия құра алады.
Бұл паспорт ауру туралы емес. Егер біз дұрыс тамақтанбайтын болсақ, қандай да бір дертіміз асқынуы мүмкін. Оларға әсер ететін мықты аллергендер бар. Паспорт медициналық та емес. Алайда бізде дәрігерлерге арналған медициналық тестер бар, Альцгеймер диагнозына арналған. Бұл да диагноз емес. Онкологиялық ауруларға деген бейімділік бөлімі бар. Біз бейімділік туралы айтамыз.
– Адамның бойындағы дарыны да генетикалық тұрғыдан дари ма?
– Бұл жерде де генетика рөл ойнайды. Өз бейімділігіңізді білуге болады. Тек қабілет қана емес, стресске төзімділік, эмпатия сияқты қызықты бөлімдер бар. Алайда бұл – бөлек тақырып.
– Әңгімеңізге рақмет!
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Генетикалық паспорт ағзаға қандай дәрумендер жетіспейтінін де көрсетеді.,,2024-07-17T14:07:24+05:00
arturlilik-zane-ten-mumkindikter-quqyq-qorgausy-arsen-aubakirovpen-suxbat,informburo.kz,Әртүрлілік және тең мүмкіндіктер. Құқық қорғаушы Арсен Әубәкіровпен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/arturlilik-zane-ten-mumkindikter-quqyq-qorgausy-arsen-aubakirovpen-suxbat,"Қазақстанда маусым басында ""ЛГБТ-ны ашық және жасырын насихаттауға қарсымыз"" петициясы қажет қол жинап, оны қарайтын жұмыс тобы құрылды. Петицияны қолдаушылар бұл насихат түріне заң тұрғысында тыйым салуды сұрап отыр. Ал ""Human Rights Consulting Group"" қоғамдық қорының директоры, құқық қорғаушы Арсен Әубәкіров Қазақстанда ЛГБТ насихаты жоқ екенін айтады.
Информбюро порталы Арсен Әубәкіровпен ЛГБТ+ тақырыбында сұхбаттасып, Қазақстанда олардың құқығы қалай қорғалатыны туралы әңгімелесті.
– Кейінгі кезде Қазақстанда полиция тарабынан ЛГБТ+ белсенділеріне шабуыл жасалғаны туралы естідік. Бұған билік пен қоғам қалай қарады?
– Олар ЛГБТ+ адамдар жиналатын болған соң келдік деп айтып, белсенділерге зорлық, қысым, қоқан-лоқы көрсеткен. Жеке мәліметтерін жинаған. Бұл оқиға бұқараға жария болғаннан кейін Ішкі істер министрлігі мұны ""есірткіге қарсы операция"" деп атады. Белсенділер полиция келетіндей ешқандай заң бұзған жоқ. Кейіннен құзыретті органның баспасөз қызметі жыныстық бағдар және гендерлік кімдігіне байланысты адамдардың тізімін жасағанын растады. Не үшін екені белгісіз.
Қазақстанда бұл қылмыс деп танылмайды, заңда оған негіз жоқ. Сол үшін де полиция ешқандай нәрсе істей алмайды. Өкінішке қарай, құқық қорғау органдарының қызметкерлері белсенділердің ізіне түседі. 2019 жылы Қазақстан Адам құқықтары жөніндегі кеңестің белсенділердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша ұсынымын қабылдаған болатын. Алайда оған қатысты ештеңе жасалмағанын көріп отырмыз. Кейде қауіпсіздікті қамтамасыз ету дегенді өздеріне қолайлы аргумент ретінде алға тартады. Мысалы, ЛГБТ+ тақырыбында бейбіт жиын өткізуге, 8 наурыздағы маршқа шығуға рұқсат бере алмаймыз, өйткені бұл ЛГБТ+  қауымдастықтың қауіпсіздігіне қатер тигізуі мүмкін дейді. Ұсынымды адамдардың қауіпсіздігінен бұрын бейбіт жиын өткізуге, сөз бостандығын шектеуге қолданады.
– Қазақстанда неліктен ЛГБТ+ тақырыбына төзіммен қарамайды?
– Меніңше, ЛГБТ+ саяси мақсатта қолданылады. Неліктен өшпенділік, төзбеушілік, ұйымдасқан әрекеттер көп? Қазақстанда ғана емес, кей елдерде бұл тақырып қоғамның назарын басқа нәрседен аударып әкетуге, белгілі бір өзекті топтан қолдау табуға пайдаланылады. Ол адамдарды қоғамға қауіпті, жау сияқты көрсетеді.
Ресейде де ЛГБТ+ қарсы насихат қатты жүріп жатыр. Қазақстанда көп адам ресейлік ақпарат алаңында өмір сүреді. Бұл да мәселе туындатып отыр. Кеңес Одағы ыдырағанға дейін ЛГБТ-ға осыншама өшпенділік болған жоқ. Қылмыс деп танылмады. Мәдениет саласында, шоу-бизнесте сырт бейнес, киген киімі әйелге ұқсайтын танымал еркек тұлғалар болды. Қазақстан қоғамы дәстүр мен дінге байланысты қабылдай алмайды. Ал саясаткерлер бұл тақырыпты халыққа бақылау жасау мақсатында қолданады.
– ЛГБТ+ жасөспірімдеріне арналған Selftanu сайты бұғатталды. Бұл Қазақстандағы ЛГБТ+ өкілдерінің ақпарат алуына, қолдау табуына қалай әсер етеді? Бұғаттау заңды ма?
– Қаңтарда ЛГБТ+ жасөспірімдерді қолдауға арналған сайт бұғатталды. Бір топ адам петиция жасап, Оқу-ағарту министрлігіне сайтту бұғаттауды сұрап хат жазған. Олардың пікірі мен ұстанымына құлақ асып, шағымды мәдениет және ақпарат министрілігіне жіберген. Ең алдымен қандай заңды сақтамағаны туралы ескерту жіберу қажет еді. Алайда олар сайт авторларымен байланыспаған. Министрлік болса провайдерге сайтты бұғаттау туралы хабарлама жіберген. Осылайша сайт заңсыз бұғатталып отыр. ""Баланың дамуына, құндылыққа қарсы"" дейді де, нақты не себеп болғанын түсіндірмейді.
Сайттың мақсаты жасөспірімдерді ағарту, танымдық материалдар жариялау болған еді. Олар болса мұны порнография деп ойлайды. Сайтта ондай ештеңе болған жоқ. Біз қазір сайтты қайтару бағытында жұмыс істеп жатырмыз.
– ЛГБТ+ құқықтарына қатысты соңғы халықаралық мәлімдемелер мен қарарларды ескере отырып, Қазақстандағы ЛГБТ+ тақырыбына халықаралық қауымдастық қалай әсер етіп жатыр?
– Халықаралық қоғамдастық үшін бұл тақырып өте маңызды. Олар ақпараттық науқандар жүргізеді және халықаралық құқық деңгейінде белгіленген стандарттары бар. ЛГБТ+ құқығы Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы деңгейінде қорғалады. Экономикалық, саяси құқық бар. БҰҰ конвенциялары бар. Әр ел үнемі баяндама жасап отырады және оларға ұсынымдар беріледі. Қолдау жобалары, бағдарламалар бар. ЛГБТ+ өкілдерін оқыту, қоғамдастықпен жұмыс істеу және осы тақырып төңірегінде қызмет ететін халықалық ұйымдар. Адам құқығы жөніндегі комиссар да қолдайды. Ел ішінде бізді естімеуі мүмкін, сол себепті шетелдегі іс-шараларда сөйлеп, халықаралық ұйымдар арқылы сөйлейміз. Халықаралық алаңдарда, іс-шараларда Қазақстандағы ЛГБТ+ тақырыбы көтеріледі. Келіссөздер, кездесулер, алаңдар өз аргументімізді жеткізуге тамаша мүмкіндік. ЛГБТ+ құқықтарының қорғалуына халықаралық қоғамдастықтың әсері бар.
2022 жылы ЛГБТ+ құқығын қорғауға қатысты тақырыпта АҚШ мемлекеттік департаментінің IVLP бағдарламасына қатысып, тамаша тәжірибе алып келдім.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",ЛГБТ Қазақстанда саяси құралға айналып отырғаны рас па?,,2024-07-25T15:38:01+05:00
bizge-bala-kutusi-dayarlaityn-institut-kerek-pe-pikirler-toptamasy,informburo.kz,Бізге бала күтуші даярлайтын институт керек пе? Пікірлер топтамасы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bizge-bala-kutusi-dayarlaityn-institut-kerek-pe-pikirler-toptamasy,"Ата-аналар бала күтушісін қандай критерий бойынша іздейді? Informburo.kz бүгінгі материалында осы және өзге де мәселелер туралы пікірлер топтамасын ұсынады.
Тележурналист Гүлбану Әниятқызы – ерекше баланың анасы. Ол ""Қазақстанда бала күтуші табу өте қиын"" дейді. Гүлбанудың ойынша, оның себебі елімізде бала күтушілерді дайындайтын арнайы институт, орталық, тіпті курстардың жоқтығында болып отыр.
""Қазір елімізде бала күтушілерді тауып беретін агенттіктер бар. Олармен келісімшартқа отырсаңыз, сізге бала күтушісін тауып береді. Бала күтушіңіз кетіп қалса, орнына басқасын іздейді. Алайда, бұл жерде басты мәселе қаржыға келіп тіреледі. Мысалы, сіз сол бала күтушіге айына 300 мың теңге төлесеңіз, агенттікке де тура сондай сома төлеуіңіз қажет. Алайда, мұндай шығынды көп адамның қалтасы көтере бермейді. Бізде қазір кімдер бала күтуші болып жүр? Көбіне әр жұмысты бір істеп көрген, әр нәрсенің басын бір шалып, соңында ""бала күтуші бола салайыншы"" деп келген адамдар. Олар бұл салаға ""туыстарымның баласын баққанмын, бала бағу қиын емес"" деген оймен келеді"" дейді кейіпкеріміз.
Гүлбану соңғы төрт жылда ерекше қызына бала күтуші іздеп, елу шақты бала күтушісімен сөйлескен, оларды үйіне шақырып, тәжірибеден өткізген.
""Бір апта, бір ай не үш ай жұмыс істеп, кетіп қалған бала күтушілерім болды. Бәрінің есіл-дерті – ақша, бала бағудан бұрын ақшаны бірінші орынға қояды. Көбі бала бағуды оңай нәрсе көреді. Бір аптадан кейін жұмыстан жалыға бастайды. Себебі, таңнан кешке дейін біреудің баласының еркелігін көтеру оңай емес. Баланы жуындырып, ұйықтатып, ойнатып, тамағын беруі қажет. Менің қызымның тұрақты режимі болғандықтан, күнделікті бір нәрсе қайталанып отырады. Ал, оған көбіне жас қыздар шыдамай жатады"".
Оқи отырыңыз: Жақсы бала күтушісін қалай табуға болады?
Гүлбану үйіне келген бала күтушілерінің көбі жауапсыздығымен есте қалғанын айтады:
""Бала күтушілердің біразы сенің жұмысың солардың жұмысқа шығуымен тікелей байланысты екенін түсінбейді. Ауырып қалса да, ұйқысы қанбай қалса да, саған ескертпестен, жұмысқа келмей қояды. Ал сенің мына жақта жұмысың қалып барады, баланы кімге тастарыңды білмей тыпырлап қаласың. Одан бөлек, бала күтушілердің көбіне мейірім жетіспейді дер едім. ""Балаға тамағын берсем болды, мультфильм қосып берсем болды"" деп құдды бір робот сияқты жүреді. Талай қызды көрдім, бар назары – телефонда. Өзім келген бала күтушілерден сотталмағаны туралы, денсаулығы туралы анықтамаларын міндетті түрде сұраймын. Басында бәленбай несиесі бар, күйеуінен ажырасып, баласын тастап кеткен талай әйел келді маған. Тіпті қалтасында көк тиыны жоқ, ""автобусқа соңғы ақшамды жұмсап келдім"" деген әйелдер де болды. Қалтасында ақшасы жоқ, өзі депрессияда жүрген адам балаға қандай жылу бере алады? Ол адам өзі жылуға мәжбүр емес пе?"".
Гүлбанудың ойынша, Қазақстанға бала күтушілерді дайындайтын арнайы орталық ауадай қажет. Ол жерде оқитындарға бала күтуші деген кім, оның қызметіне не кіреді дегенді түсіндіріп, сол саланың белгілі бір базасын үйретілгенін қалайды.
""Осындай орталықтар жұмыстың жауапкершілігін түсінетін, өз қызметіне кездейсоқ келе салмайтын, баламен жұмыс істей алатын мамандарды даярлап шығарса, нұр үстіне нұр болар еді. Бала күтушілерді даярлайтын орталықта білім алған адам осы жұмысты саналы түрде таңдап келеді деп ойлаймын"".
""Бала күтушілерге жұмыс тауып беретін агенттіктердің бағасы шарықтап тұр""
Алматылық Алмагүл Өтеғұлова (аты-жөні өзгертілді - ред.) 17 жылдан бері бала күтуші болып істейді. Ол бала күтушілерді жұмысқа тұрғызатын агенттікке осыдан біраз уақыт бұрын 2000 теңге төлеп тіркелгенін айтады. Ал, қазір тіркелу құны 300 мың теңгеге дейін өсіп кеткен.
""Қазір агенттіктердің тіркелу құнын қымбаттатып жібергені бала күтушілерге қиын болып тұр. 300 мың теңгені бәрінің бірдей қалтасы көтере бермейді. Бұрын біз агенттікке резюмемізді тастап, бір үйде бала күтуші болып тұрақты 1 ай жұмыс істегеннен кейін жалақымыздың 10 пайызын төлейтінбіз. Агенттік бізге жұмыс беріп отырған отбасыдан қаржының 80 пайызын алатын. Қазір ол жүйе жоқ, бәрі өзгеріп кетті"".
Агенттіктер бала күтушісін іздеген жандардың талаптарын өз чаттарына салып отырады екен.
""Менде сондай 5-6 чат бар. Сол жерден оқимын да, агенттікке ""талаптары өзіме ұнаған ұсынысты қарастыра аламын"" деп хабарласамын. Содан соң, агенттік ата-ана мен бала күтушіні байланыстырады. Ата-аналар өтініш білдірген әрбір үміткермен жеке-жеке сөйлеседі. Олар бала күтушісін таңдаған кезде агенттікке сол бала күтушіге ұсынатын бір жалақысын төлеп кетеді. Мысалы, бала күтушісіне ай сайын 400 мың теңге жалақы төлер болсаңыз, тура сондай соманы тауып берген агенттікке қалдырасыз"".
Алмагүлдің айтуынша, бүгінде бала күтушілердің жалақысы 350 мыңнан басталып, 500 мың теңгеге дейін жетеді. Басқа елге, басқа қалаға отбасымен бірге барса, оған бөлек қаражат төленеді. Бала күтуші мереке күндері жұмыс істесе де, істемесе де, жалақы алады. Ал, мерекеде демалмай, жұмысқа шықса, оған бөлек төленеді.
Көптеген ата-аналардың бала күтушіге қоятын талабы ұқсас.
""Көп ата-ана тек балаға қарауыңды талап етеді. Оған баланы жуындыру, тамақ беру, таза ауада ойнату, ертегі оқып беру, ұйықтату, ойыншықтарын жуу кіреді. Ата-аналардың көбі баланы аяққа салып тербеткенді жақтырмайды, оны бірден ескертеді. Сосын ""басқа қалаға, елге ұшуға дайынсыз ба, басыңызда несие бар ма?"" деп сұрайды. ""Жаман әдеттеріңіз болса, бірден айтыңыз"" дейді. Кейбірі ""демалыс күндері жұмысқа шыға аласыз ба?"" деп сұрайды. Кей келіншектер өзінің жатын бөлмесіне мүлдем кірмеуіңді өтінеді. Қазір көп үйде камера бар. Ата-аналар ""камерасы бар үйде жұмыс істеуге дайынсыз ба?"" дейді. Мен оған қарсы емеспін, үйде камера бар-жоғына мән бермейді екенмін. Өз жұмысымды адал істеймін"" дейді кейіпкеріміз.
Оқи отырыңыз: Баланың смартфонына ""Ата-ана бақылауын"" қалай қосуға болады? Шағын нұсқаулық
Ата-аналардың арасында бала күтушілерді қолғапша ауыстыратындары да жиі кездеседі екен.
""Кейбір ата-аналар бізге баласын тапсырып, сосын кешке дейін көзіне көрінбей, тыныш жүруімізді сұрайды. Баланы олар жоқ кезде тамақтандыруым қажет. ""Кешкі сағат алтыға дейін баланың қыңқ деген даусын естімейік"" дейді. Бала енді бала болған соң, арасында мазасызданып жылайды ғой. Сондайда, ата-анасы ""бала неге жылап жатыр?"" деп айғайға басады. Осындай кісілер бала күтуші іздейтін бүкіл чатта жүреді. Себебі, олардың бала күтушілері жиі ауысады"",–  дейді Алмагүл.
Кей агенттіктер жаз мезгілінде бала күтушілерге арналған он күндік курс өткізеді. Оның құны 60 мың теңге мен 100 мың теңге аралығында. ""Осы сертификатпен жұмысқа оңай тұрасыз"" деп сендіреді"" дейді Алмагүл.
""Елімізде бала күтушілерді даярлайтын арнайы орталық ашылса, қос қолдап қолдар едім. Бала күтушілерді 2-3 ай оқытып, мемлекет тарапынан сертификат берілгені жақсы. Ол сертификаттың бала күтушінің жұмысқа тұрып кетуіне септігі тиетіндей қауқары болуы тиіс. Әйтпесе, ана курсты бір оқып, мына курсты бір оқып, аяғында жұмысқа тұра алмайтын болса, бала күтушілер қалай күн көреді? Оның да өз шығындары, несиесі бар дегендей. Бала күтушінің жұмысы дегеніңіз – таза еңбек. Көп ата-аналар біреудің баласы тұрмақ, өз баласының еркелігін көтере алмай жатады. Ал, бала күтуші болса, күні бойы сол баланың жанында жүреді. Ата-анасының да, баласының да көңілінен шығуға тырысады"", – дейді кейіпкеріміз.
Соңғы он-он бес жылда Астана мен Алматы қалаларында Филиппин елінен келген бала күтушілерге деген сұраныс артқан. Оның себебі ""филиппин бала күтушілерінің еңбекқорлығы, балажандығы және тіл білетіндігі"" делінеді. Астаналық Айжан Мәдиеваның үйінде Филиппин елінен келген бала күтушісі екі жылға жуық уақыт жұмыс істеп келеді.
""Бала күтушісі ретінде Филиппин елінен келген әйелді таңдауымның бірнеше себебі бар. Біріншіден, филиппин бала күтушілері бала бағуға жергілікті мамандарға қарағанда үлкен жауапкершілікпен қарайды. Олар Қазақстанға ақша табу мақсатымен келеді, мұнда туған-туысы, жақындары жоқ. Мысалы, бұған дейін менің балаларыма жергілікті бала күтушілер қарады. Олар  жауапсыздау болатын, маған алдын-ала ескертпестен жұмысқа шықпай қоятын. ""Балам ауырып қалды, туыстарымның тойына кетіп қалдық"" дегендей түрлі сылтау айтатын. Ал, филиппин бала күтушісі жұмысына тыңғылықты. Сосын демалыста кездесетін құрбылары болмаса, ""тойға кеттім, туыстарым шақырды"" дегендей әңгімені олардан естімейсіз"".
Айжанның айтуынша, оның бала күтушісінің қызметіне балаға қарау, баланы далада ойнату, түрлі үйірмелерге тасу кіреді. Сондай-ақ, кейде үй шаруасына, тамақ пісіру процесіне қолғабыс етеді. Қазір Айжан бала күтушісіне жергілікті еттен жасалған тамақтарды әзірлеуді үйретіп жүр екен.
""Біздің елімізде филиппин бала күтушілерін әкелетін арнайы агенттіктер бар. Одан бөлек, кейбір филиппин азаматшалары Қазақстанға өз бетінше де келіп жатыр. Біз өзіміздің бала күтушімізді таныстар арқылы таптық. Алдымен ол басқа отбасында жұмыс істеді, сосын визасы біткен кезде бізге келді. Біз оған визасын жаңалап бердік. Филиппин елінен келген бала күтуші, көмекшілердің жалақысы олардың қанша күн демалып, қанша күн істейтініне байланысты есептеледі. Біз бала күтушімізге ай сайын 900 доллар төлейміз. Ол аптасына 6 күн, 8 сағат жұмыс істейді"", – дейді Айжан Мәдиева.
Айжан балаға бала күтуші таңдағандағы басты критерий оның балаға деген мейірімі деп санайды:
""Ата-аналарға баламен тіл табыса алатын, баланы жақсы көретін бала күтушісін таңдауға кеңес берер едім. Біз бала күтушісін таңдағанда осы мәселеге баса назар аудардық. Себебі, баланы жақсы көрген адам сізге де, сіздің балаңызға да көмектесе алады. ""Бес саусақ бірдей емес"" дегендей, Филиппин елінен келген әйелдердің бәрі бірдей мінсіз демес едім. Олардың арасында да ұрлық жасайтындар, жауапсыз мамандар кездесуі мүмкін. Бұл енді ұлтқа емес, адамның өзіне байланысты"".
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Елде бала күтушілерінің қызметіне сұраныс жоғары. Ал, бала күтушілердің деңгейі сол сұранысқа лайық па?",,2024-07-25T18:16:28+05:00
dariger-gulmira-abdibaeva-nasaqorlar-esqasan-tolyq-emdele-almaidy-degen-zalgan,informburo.kz,Дәрігер Гүлмира Әбдібаева: Нашақорлар ешқашан толық емделе алмайды деген жалған,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dariger-gulmira-abdibaeva-nasaqorlar-esqasan-tolyq-emdele-almaidy-degen-zalgan,"Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Шанхай ынтымақтастық ұйымы отырысы кезінде сепаратизм, терроризм және экстремизм әрекеттерінің таралуына жол бермеуден бөлек, заңсыз есірткі айналымына қарсы күрес жүргізу басты басымдықтардың бірі екенін айтты.
Сондай-ақ президент 2024 жылғы 19 маусымда Шығыс, Орталық Еуропа және Орталық Азия елдерінің есірткіге қарсы саясаты жөніндегі комиссиясының төрағасы Александр Квасьневскийді қабылдады. Осы кездесу барысында есірткі бизнесінің белең алуымен бірігіп күрес жүргізу және осы бағыттағы озық тәжірибелерді насихаттау туралы сөз қозғалды.
""Жуырда ұлттық құрылтайда сөйлеген сөзімде есірткі өндірумен және оны халық арасында таратумен айналысатын адамдарға қатысты жазаны қатаңдату тұрғысынан заңнаманы қайта қарау қажет екенін айттым"", – деді президент.
Алматы қаласындағы психикалық сауықтыру орталығының наркологиялық қызмет жөніндегі орынбасары Гүлмира Әбдібаева мемлекет басшысының есірткіге тосқауыл қою мәселесін жиі көтеруіне себеп жоқ емес екенін айтады. Себебі есірткіні негізінен әке-шеше болатын және Отан қорғайтын жастағы азаматтар бәрінен көп тұтынады. Яғни есірткі азаматтардың жеке денсаулығына ғана емес, экономика, мемлекеттік және ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіріп отыр.
""Нашақорлық сәбилерге немесе қарияларға емес, Отанымызды қорғайтын, барынша жұмысқа қабілетті, әке-шеше атанатын жастарға келіп отырған ауру деуге болады. Оны негізінен жастар тұтынатындықтан, шекарамызға да үлкен қауіп төніп тұр деген сөз. Сол себепті қазір Қасым-Жомарт Тоқаев мырзаның осы нашақорлыққа қарсы көтеріп отырған саясатын толықтай қолдаймыз. Бұл мәселені республика деңгейінде көтеріп жатқаны өте орынды. Президент алкогольді және энергетикалық сусындарға жастардың әуестігін қолдамайтынын көрсетті. Біз де осы саясатты ұстанамыз және қолымыздан келгенше азаматтарға көмектесеміз"", – деді Гүлмира Әбдібаева.
Мұнымен қатар маман науқастың емделу процесі туралы айтып берді.
– Әлем бойынша есірткіге тәуелділікті емдеу жолы сан түрлі. Сіздер қай әдісті қолданасыздар?
– Бүгінде бір адам есірткіге тәуелді болса, екіншісі ішімдікқұмар. Бұл тәуелділік қашан, қалай басталғанын және науқастың қазіргі денсаулық жағдайы қандай екенін ескере отырып жеке-жеке емдеу және оңалту жоспары құрылады. Яғни бір әдісті алып барлығына бірдей таңып бермейміз, адамның жеке ерекшеліктерін міндетті түрде ескереміз. Психотипті заттардың ішіне алкоголь де, токсикоманиялық заттар да кіреді. Бізде амбулаториялық және стационарлық психотерапевтер бар. Олар да өзінің жеке әдістері арқылы емге көмектеседі.
Оқи отырыңыз: ІІМ: Тіпті 1 грамм есірткі сақтағандар да өмір бойына бостандығынан айырылуы мүмкін
– Ал қай кезде науқас жетістікке жетті деп білесіздер?
– Науқас жылдам емделіп шығуы үшін қоршаған ортасы үлкен рөл ойнайды. Сол себепті біз оның туыстары қаншалықты қолдап жатқанына, отбасын қаншалықты сақтап қала алғанына баса мән береміз. Осылардың барлығын жан-жақты анықтаған соң ғана белгілі бір емдеу әдісін қолданамыз. Ал жетістік көрсеткіштері сан түрлі.
– ""Тәуелділік ешқашан емделмейді"" немесе ""тәуелділікті келесі бір тәуелділікпен ғана емдей аламыз"" деген қаншалықты рас? Мысалы, шетелдерде есірткі мен ішімдікке тәуелділікті дінге тәуелділікпен алмастыруға тырысады.
– Уақыт өте келе көптеген аурудың емі табылатыны сөзсіз. Сол себепті ""Нашақорлар ешқашан емделмейді"" деген сөз жалған. Оған біздің клинкада толықтай емделіп шығып жатқан науқастарымыз дәлел. Иә, емделу процесі оңай емес. Он екі ай бойы тұрақты түрде қаралып, жан-жақты бақылауда болады. Толықтай емделіп шыққан соң өз отбасына оралып, есептен шығып жатқандар көп.
– Нашақорлардың емделуі үшін қоршаған ортасының маңызды екенін айттыңыз. Сіздер науқастардың жақындарымен де жұмыс істейсіздер ме?
– Отбасы мүшелеріне де тәуелді адамдар деп қараймыз. Себебі тәуелдінің жанында жүргендер де тәуелділер. Біз олар үшін арнайы топ ашып, олармен психологтар жұмыс істеп жатыр. Жыл басында осы жоспар бекітіліп, қазір осы бағытта жан-жақты шаралар ұйымдастырудамыз.
– Нашақорлардың туыстары мен қоғам тарапынан стигма бар екені рас. Мұны өзгертуге бола ма?
– Қоғамда нашақорлар мен психологиялық ауытқуы бар азаматтарға басқаша қарайтыны рас. Біздің мақсатымыз осы емделіп шыққан азаматтар қайта қоғамның толыққанды мүшесі бола алатынын көрсету. Стигманы жеңе алдық деп айта аламыз. Өзім Алматы облысының тумасымын, көптеген емханада жұмыс істедім. Қалалық жерде наркологиялық және психиатриялық орталықтың бар екенін барлығы жақсы біледі және жұмысы да жақсы дамыған. Ал ауылдық жерлерде өкінішке орай білмейтін адамдар көп. Ауылдағы азаматтардың, балалардың ішімдікке салынып жатқанын көріп, олардың көзі ашылсын деген мақсатта қызмет еткім келді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Маман Алматы қаласында көптеген азаматтың тәуелділіктен емделіп, отбасына оралып жатқанын айтады.",,2024-07-25T10:04:02+05:00
elsi-qazaqstan-men-qytai-arasyndagy-gylymi-seriktestik-yntymaqtastyqty-sapaly-nygaitudyn-qozgaltqysy,informburo.kz,Елші: Қазақстан мен Қытай арасындағы ғылыми серіктестік – ынтымақтастықты сапалы нығайтудың қозғалтқышы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/elsi-qazaqstan-men-qytai-arasyndagy-gylymi-seriktestik-yntymaqtastyqty-sapaly-nygaitudyn-qozgaltqysy,"2 шілде күні ҚХР Төрағасы Си Цзиньпин Қазақстанға мемлекеттік сапармен келді. Сапар барысында Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев екі ел арасындағы ынтымақтастықтың жаңа кезеңі басталғанын, ""Алтын отыз жылдық"" аясында алға қойған мақсаттарды сәтті жүзеге асыруға үміттенетінін айтты. Осы орайда Қытайдың Алматыдағы елшісі Цзян Вэй қай салаларда ынтымақтастықты дамыту көзделіп отырғанын әңгімеледі.
Елшінің айтуынша, Қазақстан мен Қытай арасындағы ""Бір белдеу, бір жол"" бастамасы сауда, инфрақұрылым және мәдени байланыс пен өзара алмасудың дамуында маңызды рөл атқарып отыр.
""2024 жылдың алғашқы бес айында біздің елдеріміз арасындағы сауда көлемі 17,62 миллиард долларды құрады. Бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 18 пайызға артық және ары қарай да дами беретіні сөзсіз. Көлік-логистика саласы бойынша Қазақстан мен Қытай үшінші трансшекаралық теміржол құрылысын белсенді дамытып, Транскаспий халықаралық көлік бағыты бойынша ынтымақтастықты тереңдетіп жатыр. Осы жылдың 30 сәуіріндегі жағдай бойынша Шыңжаңдағы Қорғас пен Алашанькоу шекара өткелдері арқылы 5 мыңнан астам Қытай-Еуропа пойыздары өтті. Бұл ""темір керуендер"" Жібек жолы бойында және бүкіл әлемде жеткізу тізбегі мен өндіріс тізбегінің тұрақтылығын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Жақында іске қосылған Қытай-Еуропа Транскаспий халықаралық көлік бағыты бойынша жүктердің тікелей қозғалысы көп деңгейлі және көп қырлы өзара байланысты қалыптастыруға жаңа серпін беретініне сенімдіміз. Қытай, сонымен қатар, Сиань құрғақ порты мен Ляньюнган логистикалық орталығының әлеуетін толық ашады, электрондық коммерцияның логистикалық орталықтарын құру және логистиканың тиімділігін арттыру үшін Қазақстанмен ынтымақтастықты тереңдетеді. Бұдан бөлек, визасыз режим сәтті жүзеге асты. Ол біздің елдеріміздің халықтары арасындағы достық пен өзара түсіністікті нығайта түседі"", – деді Цзян Вэй.
Оқи отырыңыз: 30 жылда Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда айналымы 100 есе өскен
Ары қарай Қытай елшісі Қазақстан мен Қытай арасындағы ғылыми-техникалық инновация саласындағы серіктестікке тоқталды. Айтуынша, бұл серіктестік екі ел арасындағы ынтымақтастықты жан-жақты сапалы жақсартудың маңызды қозғалтқышы болып отыр. Осы орайда ол Қытайдың Шыңжаң экология және география институты мен әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті құрған қашықтықтан зондтау және қолдану бірлескен зертханасының ашылуын мысалға келтірді.
""Бұл зертхана жасыл Жібек жолын салу мен өңірлік орнықты даму үшін ғылыми-техникалық қолдауды қамтамасыз етеді. ""Сучжоу"" компаниясы JiMu Robotics технологиясының көмегімен интеллектуалды ауыл шаруашылығының дамуына ықпал етеді. Өсімдіктерді қорғауға арналған жаңа дрондар жақын арада Қазақстандағы егістіктерде жұмыс істей бастайды. Сондай-ақ, бұл компания жоғары стандартты ауыл шаруашылығы алқаптарын салу үшін технологиялық қолдау көрсететін болады. Қазақстан мен Қытай арасындағы ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссия шеңберінде инновациялық ынтымақтастық жөніндегі кіші комитет жұмылдырылды. Қазақстан мен Қытай арасындағы ынтымақтастыққа жаңа үлес қоса отырып, жаһандық ғылыми-техникалық қоғамдастық құру бойынша бірлесіп жұмыс істеуге шақырамын"", – деп қосты елші.
Мұнымен қатар Цзян Вэй Қазақстан мен Қытай туризмі саласындағы көрсеткіштерге тоқталды. Қазақстан халқын Қытай елінің әсем табиғаты мен мәдениетін тамашалауға шақырды.
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар Қытайға 30 күннен аспайтын мерзімге визасыз бара алады
""Соңғы жылдары Қазақстан мен Қытай арасындағы туристік ынтымақтастық маңызды бола бастады. Қазақстан СІМ өкілі өткен жылдың 10 қарашасынан бастап осы жылдың наурыз айының соңына дейін Қазақстанға келген қытайлық туристер саны 126 мың адамды құрап, 10 еседен астам өскенін хабарлады. Қытай тарапының статистикасына сәйкес, биылғы жылдың наурыз айынан бастап Қазақстанға авиабилеттерді брондау саны өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда үш еседен астам өсті. Барған сайын қытайлық туристер стихиялық сапарлар үшін Қазақстанды таңдайды. Астана мен Алматы қытайлық туристер үшін ең танымал орынға айналды, сондай-ақ, Шымкент, Түркістан және Ақтау сияқты қалаларға қытайлықтар көбірек келеді. Әлеуметтік желілерде қытайлық туристік блогерлердің қазақстандық тағамдар мен табиғат сұлулығын тамашалайтын жарияланымдарын жиі көремін. Сапар барысында 2025 жыл Қытайдың Қазақстандағы туризм жылы болатыны расталды. Қытай – табиғаты бай, әдемі пейзаждары мен жанды мәдениеті бар үлкен ел. Біз қазақстандық достарды Қытайға баруға, Қытаймен танысуға қуана шақырамыз. Бұл біздің елдеріміздің халықтарын жақындастыру үшін өте пайдалы болады"", – деді елші Цзян Вэй.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қытайдың Шыңжаң экология және география институты мен әл-Фараби атындағы ҚазҰУ бірлескен зертхана құрды.,,2024-07-16T14:40:07+05:00
grant-baiqauy-2024-zoo-men-mamandyq-tandauga-arnalgan-mamandar-kenesi,informburo.kz,Грант байқауы – 2024: ЖОО мен мамандық таңдауға арналған мамандар кеңесі,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/grant-baiqauy-2024-zoo-men-mamandyq-tandauga-arnalgan-mamandar-kenesi,"13 шілдеде грант конкурсына құжат қабылдау басталады. Талапкерлер құжаттарды ЖОО қабылдау комиссиялары арқылы офлайн және eGov арқылы онлайн тапсыра алады. Білім грантына ие болу үшін мамандық пен университетті дұрыс таңдау қажет. Алайда профориентолог мамандар оқуға түсерде тек грантты көздеу дұрыс емес дейді.
Осы орайда Информбюро порталы білікті мамандармен сөйлесіп, мамандық пен университет таңдағанда неге мән берген жөн деген сұраққа жауап іздеді.
Омарбек Көшкімбайұлы, грант сарапшысы, профориентолог:
– Үш түрлі талапкер бар. Бірінші талапкер – нақты мамандығын біледі және олар үшін грант маңызды емес. Олар үшін нақты мамандық пен университет маңызды. Керек болса олар төрт таңдау жасамайды, тек бір-ақ таңдау жасайды. Өз мамандығына грантқа түссе – түсті, түспесе – ақылы оқуға дайын. Осындай талапкерлер – еліміздің болашағы.
Екіншісі қай жаққа болса да грант болса болды, ең бастысы ата-анама ауыртпашылық салмайын дейді. Әрине, бұлар да жаман емес. Бірақ олар кей кезде мамандығын ұмытып, грантқа бола жүгіреді. Бұл қазіргі қоғамда үлкен проблема болып отыр. ""Атамекен"" палатасының статистикасы бойынша, грантқа оқып, кейін өз мамандығы бойынша жұмыс істемейтіндердің саны 65 пайызды құрайды.
Үшіншісі қандай мамандық таңдарын білмейді. Көбінесе сыртқы факторға еріп, ата-анасының қалауымен, достарының айтуымен әйтеуір грант болса болды деп өз қалауын ескермейді. Өкінішке қарай, мұндай талапкерлерді қоғамның үлкен проблемасы деп айтар едім. Оларға көңіл бөліп, жұмыс істеу керек.
Мамандық пен университет таңдағанда ең бастысы баланың қалауын, қабілетін ескеру керек. Сол мамандық бойынша қай университет қалай оқытатынын білген жөн. Мысалы, IT мамандығын таңдаған бала үшін 34-ке жуық ЖОО бар. Бірақ дәл осы IT мамандығын жақсы оқытатын бес-алты универистетті санап бере аламын. Бұлар заманауи программалау тілдерін үйретеді, балалармен өте тығыз жұмыс істейді. Бұл универистеттер қоғаммен, индустриямен жұмыс істеп, балаларды 2-3-ші курстан бастап жұмыспен қамтамасыз етуге тырысады. Бұлар көбінесе Алматы мен Астанада орналасқан. Сондықтан да талапкерлерге айтарым, мамандық пен университет таңдар алдында міндетті түрде университет рейтингісіне назар аударыңыздар. Міндетті түрде сол университетті бітірген түлектердің жұмысқа орналасу статистикасын қарап, оқып жатқан студенттерден кері байланыс алыңыз.
2019 жылдан бастап университеттерге академиялық еркіндік берілді. Бұдан былай олар мемлекет бекіткен шекті баллдан бөлек, өздері бектікен шекті баллды қоя алады. Бұл бір жағынан сапаны қамтамасыз ету дер едім. Әсіресе, Астана мен Алматыдағы университеттер сапалы талапкерлерді жинауға тырысады және дәл осы екі қалаға өңірлерден өте көп бала ағылады. Мысалы, ҚазҰУ, ҚБТУ, СДУ сияқты университеттерге жыл сайын мыңдаған бала келеді. Ал бұл оқу орындары осыншама баланы қабылдай алмауы мүмкін. Мысалы, бір университет екі мың бала қабылдауды жоспарлайды. Төрт мың бала келсе оларға профессор тағайындау, аудитория табу өте қиын болмақ. Сондықтан да шекті балды көтерудің бір себебі – оқуға келетін балалар санын қысқарту. Өңірлерде жақсы университеттер аз емес. Жоғары балл алғандар Алматы мен Астанаға келсе, төмен балл алғандар өңірлерге барып оқығаны абзал. Бұл талапкерлер үшін де жақсы, ата-ана үшін де маңызды. Университеттер үшін тіпті жақсы. Әр оқу орнының грантқа түсу шекті балын өзі бекітуі сапаны қамтамасыз ету мақсатында дұрыс деп санаймын.
Профориентолог таңдағанда ең бастысы оның тәжірибесіне қараған жоқ. Екінің бірі өзін профориентологпын дейді. Бірақ одан қандай тәжірибесі барын, қанша баламен сөйлескенін, былтырғы балалардың статистикасын сұрау қажет. Грантқа түсіру оңай болғанымен, баланың қалайтын, қолынан келетін қабілетін анықтап, соған сай мамандық таңдауға бағыт-бағдар беретін маман болғаны дұрыс. Оқушының қабілеті мен қалауын ескермей грантқа түсіруге болмайды. Баланың тағдырымен ойнамау керек.
Кей ата-ана баланың ойын білгісі келмей, өз дегенін жасатқысы келеді. Өкінішке қарай, баламен отырып ақылдаспайды. Мұндай ата-ана – 1980-1990 жылдары қиындық көрген, шамамен 40-50 жастағы кісілер. Олар қазіргі Z буынмен сөйлесуді үйренуі керек. Баласының кезінде өзі армандаған мамандыққа оқуға түскенін қалайды. Бұл дұрыс емес. Арада 34 жыл өтіп кетті. Ол мамандықтар қазір өзекті болмауы мүмкін әрі бала қаламауы мүмкін. Мұндайда ата-ана баласына қысым көрсетпей, оны тыңдағаны абзал. Оқуды сіз емес, балаңыз оқиды. Төрт жылдан кейін диплом алып, оны сізге тапсырып кеткеннің не пайдасы бар? Грант үшін, ата-анасы үшін оқуға түскен талапкерлер ертең университет бітіргенде өз мамандығы бойынша жұмыс істемейді. Бұл – қоғамның проблемасы.
Оқи отырыңыз: 50 пайыздық білім гранты: Оны кімдер иелене алады
Ғазиза Нышанәліқызы, The Students халықаралық білім орталығының профориентолог маманы:
– Талапкер грант конкурсына қатысар алдында қандай гранттар барын зерттеуі керек. ҰБТ ғана емес, университеттердің де ішкі гранттары болады. Оған арнайы шығармашылық емтихан тапсыру немесе сұхбаттасудан өту немесе мотивациялық хат жазу керек. Одан кейін арнайы құжаттарды немесе жобаны дайындау қажет. Мысалы, кейбір ЖОО-ға алдын ала ағылшын тестілеуін тапсыру қажет. Грант конкурсына қатысу мерзіміне де назар аударыңыз. Кейбір универистеттер құжатты жылына екі рет, кейбірі бір рет қабылдайды. ҰБТ-дан аз балл жинап қалсаңыз, тағы да тапсыруға болады. Ал шетелге оқуға түскіңіз келсе халықаралық білім агенттерінен консультация алғаныңыз жөн.
Әр талапкерлердің өзінің психотипі болады. Кейбірі тесті жақсы шешеді, кейбірі ауызша жақсы жауап береді. ҰБТ талапкердің әлеуетін толыққанды ашып көрсетпейді. Сол себепті әр университет шекті балл қойып, ішкі тестілеу жасағаны дұрыс.
Профориентологты немесе сізге кеңес беретін адамды таңдар алдында оның біліктілігіне мән беріңіз. Ұялмай қандай сертификат алғанын, қандай тестілеу арқылы профориентация өткізетінін, қандай тәжірибесі барын сұраңыз. Өкінішке қарай, интернетте жарнамасы мықты, бірақ тәжірибесі аз мамандар көп. Нумеролог, чакролог, сюцай деп жанына профориентолог деп жазып қояды. Олар порфориентация жайлы бұрыс ақпарат береді. Кейде талапкерлер нумерология бойынша мынадай мамандықты таңдауға кеңес берді деп келіп жатады. Сюцай бойынша мен шығармашылықпен, дизайнмен айналысуым қажет дейді.
Бірақ, оқушының қызығушылығын қарасам дизайн да, шығармашылық та жоқ. Сондықтан ғылыми тұрғыда дәлелденбеген дүниелерге назар аудармаған жөн. Оған сенудің қажеті жоқ. Нағыз профориентолог – сертификаты бар білікті маман. Ол мамандықтар туралы толық ақпарат алуы қажет. Себебі әлемде 2 мыңға жуық мамандық бар және ол күн санап өсіп жатыр. Білікті профориентолог тек қана ғылыми дәлелденген тестілеуді, құралдарды қолданып диагностика жасайды. Тестілеуді саралау үшін де арнайы тест тапсырып, білім арттырып, сертификат алу қажет.
Мен грантқа түсуге көмектеспеймін. Оқушының нақты мамандыққа және университетке түсуге жеке жоспарын жасауға көмектесе аламын. Профориентологқа 8-9-шы сыныптарда жүгінген жөн. Оқуға түсуге екі-үш жылдай уақыт қалғанда жақсылап дайындалып, грантқа түсуге мүмкіндік көбейеді. Шетелдік университет болса IELTS, SAT емтихандарына дайындалуға болады. Төмен балл алып қалсаңыз, қайта тапсыруға уақытыңыз бар. Қазақстандық ЖОО-ны таңдағандар әр университеттің сайтына кіріп, талапкерлерге арналаған байланыс дегенді таңдап, онлайн не телефон арқылы консультацияға жазыла алады.
Талапкер мамандық таңдағанда жауапкершілікті өз мойнына алуы қажет. Ол мамандықты оқитын, кейін қызмет ететін ата-анасы емес, өзі. Ал өзіне не қажетін білмесе профориентолог маманға жүгінген жөн. Кейде білікті маманға жүгінуге қаражат болмайды. Олай болса интернетте қабілеті мен қызығушылықтарын саралайтын профориентациялық тегін тестілеуден өтіп, қай сала жақын екенін білуге болады. Бүкіл әлем бойынша ЖОО түлектерінің 60 пайызы ғана оқыған мамандығы бойынша қызмет етеді. Ал Қазақстанда 2023 жылғы зерттеу бойынша ЖОО түлектерінің 60 пайызы өз мамандығы бойынша жұмысқа орналаспай, басқа салаға кетіп қалған. Басты себеп – грант қуу, ата-ана мәжбүрлеген мамандықты оқу, тәжіриебсінің болмауы және төмен жалақы.
Оқи отырыңыз: Білім гранттары: Қазақстанда квотаның жаңа екі түрі енгізіледі
Назгүл Назар, Gallup CliftonStrengths34 тестінің маманы:
– Талапкерлердің өзін тануына, қай іске икемі барын білуге бірден-бір көмекші құрал – Gallup тест. Жеке тәжірибемде де тест нәтижесін талдатуға келетіндердің дені осы мақсатты көздеп келеді. Бұл психометриялық тест болғаннан кейін адамның қарым-қабілетін, талантын, ықтимал көзқарастарын анықтайды. Яғни ""мен кіммін?"", ""қандаймын?"", ""неге бейіммін?"", ""қандай талантым бар?"" деген сұрақтарымызды қанағаттандырады. Тест философиясы бойынша бәріміздің бойымызда 34 талант бар. Ешкімге ұқсас келмейтін ерекшелігімізді сол 34 таланттың реттілігі шешеді. Ол менде бөлек, сізде бөлек болып шығады. Себебі Gallup тест нәтижесінің бірдей болу ықтималдығы – 33 000 000 : 1. Дәлдігі – 86 пайыз.
34 таланттың алғашқы оны  – адам бойындағы ең мықты қабілеттер. 34 талант, сондай-ақ, төрт бағанға топтастырылған:
Тест нәтижесі адамның осы төртеудің қайсысына жататынын да анықтап береді.
Талантын, қабілетін, ойлау жүйесін толық таныған адамның, әлбетте, өз бағытын, саласын табу мәселесі жеңілдейді. Gallup тест, сондай-ақ, әлсіз қырларыңа емес, мықты қырларыңа фокус қоюға үгіттейді. Мақсаты да – мықты қырларды анықтау арқылы адамның сол бағытта дамуына ықпал ету. Сөйтсе де, дәл мамандық таңдау мәселесінде Gallup-тан бөлек, профориентологқа жүгіну маңызы туралы айтқым келеді. Себебі кәсіптік бағдар беруде бір тест жеткіліксіз. Арнайы маманның көмегі сол – ол нарықтағы сұранысқа ие мамандықтарды зерттеп-зерделейді, арнайы әдіс-тәсілдер, бір емес, бірнеше тест арқылы тиісті мамандықты таңдауға көмектеседі. Мәселен, адамның қайсыбір кәсіп түріне бейімділігін анықтайтын профессор Е. А. Климовтың классикалық тесті өте танымал. Сондай-ақ, соған көмекші құрал ретінде тапсыруға болатын америкалық психолог Жон Холландтың кәсіби тұлғалық типті анықтайтын тесті сияқты басқа да көптеген құрал бар.
Грант конкурсына құжаттар 13-20 шілде аралығында, Ақмола, Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Қостанай, Солтүстік Қазақстан облыстарының талапкерлері үшін 13-24 шілде аралығында қабылданады. Ол үшін мынадай құжаттарды тапсыру керек:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2024-2025 оқу жылы бакалавриатқа 79 мыңға жуық білім беру гранты бөлінді.,,2024-07-10T15:00:00+05:00
ort-sondirusi-alibi-sarsenbai-qutqarusynyn-daiyndygy-kasibi-sportsynikinen-kem-bolmauy-kerek,informburo.kz,Өрт сөндіруші Әліби Сәрсенбай: Құтқарушының дайындығы кәсіби спортшынікінен кем болмауы керек,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ort-sondirusi-alibi-sarsenbai-qutqarusynyn-daiyndygy-kasibi-sportsynikinen-kem-bolmauy-kerek,"2015 жылдан бері Көкшетау қалалық №1 арнайы мамандандырылған өрт сөндіру бөлімінің аға инженері болып келе жатқан Әліби Сәрсенбай жұмысындағы қиындықтар мен ерекше есте қалған сәттер туралы әңгімеледі. Өрт сөндіруші құтқарған адамның алғысына бөленгеннен артық бақыт жоқ екенін айтады.
– Өрт сөндірушінің жұмысын қалай сипаттар едіңіз?
– Оқуды тәмамдаған соң Астана қаласында сол кездегі Ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымовтың қолынан лейтенант шенін алып, содан бері №1 өрт сөндіру бөлімінде қызмет етіп келемін. Жұмысымызды оңай деп айта алмаймын. Асқан психологиялық және физикалық дайындықты, төзімділікті қажет етеді. Жалғыз емес, жеке құраммен бірге жұмыс істейтіндіктен, топпен бірге өмір сүре білу маңызды. Өртпен жұмыс істегендегі біздің басты құндылығымыз – адам өмірі мен мүлкі. Өртпен бетпе-бет келген кезде әр адамда психологиялық үрейдің болатыны сөзсіз. Бірақ, оған бой беруге болмайды, өйткені ары қарай жұмыс істеуге кедергі келтіреді. Жеке құрамдағы әр қызметкерімнің ата-анасын, отбасын, бала-шағасын танитындықтан, олардың алдында үлкен жауапкершілік сезінемін. Оның үстіне біз тек өрт сөндірумен ғана емес, өзге де құтқару жұмыстарымен айналысамыз. Неше түрлі апат болады. Дегенмен, осының барлығы жадымызда қалса да, ары қарай жұмысты жалғастыруды үйрендік. Бір сөзбен айтқанда, өрт сөндіруші осының барлығын қамтитын ерекше жұмыс.
– Өрт сөндіруші болу бала күнгі арманыңыз ба? Әлде бұл салаға келуіңізге қандай да бір оқиға әсер етті ме?
– Әулетімдегі алғашқы өрт сөндірушімін десем де болады. Бала күнімде расымен де өрт сөндіру техникасына қызығып, өрт сөндіру бөлімінде ашық есік болғанда қалмай келетінмін. Кейін құтқарушы болудың адамдарға қандай пайдасы бар екенін, қандай қиындықтармен бетпе-бет кездесуге тура келетінін ұғындым. Өмірге үлкен қауіп-қатер төнетініне қарамастан, еш қорқыныш болған жоқ.
– Егер өзіңіздің балаларыңыз, жақындарыңыз өрт сөндіруші боламын десе, келісер ме едіңіз?
– Өзім шыққан отбасымда екі баламыз. Үлкен әпкем тұрмыста, ал мен әке-шешеме қамқорлық танытып, бірге тұрып жатырмыз. Дәл қазір бойдақпын. Себебі өмірімнің басым бөлігінде оқу оқып, тек жұмыс істедім. Бақытымды жолықтыратын күн алда деп ойлаймын. Ал болашақта балаларымның таңдауын құрметтейтін боламын.
– Сіз осы мекемеде 10 жылдан астам уақыт жұмыс істеп келе жатырсыз. Осы уақыт ішінде қандай да бір ерекше есте қалған оқиғалар бар ма?
– Жадымызда ерекше сақталатын оқиғалардың көп болатыны сөзсіз. Қызу жұмыс барысында ұмытып қалып та жатамыз. Осыдан бір жыл бұрын бөлімшенің сыртында шаруашылық жұмыстар жүргізіп жаттық. Сонда өтіп бара жатқан отбасының отағасы қасыма келіп ""Сіз Әлібисіз ғой, иә?"" деп сұрады. Осыдан бірер жыл бұрын түнгі екі-үш шамасында Северный, 33 жатақханасында өрт болған еді. Үшінші қабаттағы бір пәтердің тұрғындары көшу барысында жиһаздарының барлығын дәлізге шығарып қойыпты. Темекі тұтанып, сол жиһаздың барлығы жанғанда, осы отбасы пәтерінен шыға алмай қалған. Бөлімше командирі екеуіміз есікті бұзып кіруге мәжбүр болдық. Бөлімше командирі аяғы ауыр әйелді көтеріп шықты, ал біз отағасы екеуіміз кішкене екі ұлын көтеріп алып шықтық. Араға бірнеше жыл салып мені танып, сол кезде әйелінің ішінде болған баланың аман-есен дүниеге келгенін көрсетті. Яғни балалар арбасында жатқан бала сол екен. Осы сәтте отбасына қалай қолғабыс еткенімді түсіндім, бақыт сезіміне бөлендім.
– Жұмыстарыңыздағы әлеуметтік қолдауға қаншалықты көңіліңіз толады? Өздеріңізге ұнай ма?
– Өрт сөндіру кезінде қанша жерден техникалық ережелерді сақтасақ та, бетіміз бен қолымыз күйіп, жарақат алып жатамыз. Оқыс жағдай кезінде әр секунд санаулы болғандықтан, қателеспеу үшін барымызды саламыз, өмірімізді құрбан етуге дайын боламыз. Сол себепті әрбір жеке құрамдағы өрт сөндіруші жоғары жалақыға лайық деп санаймын. Қаражат пен пәтер төлемі жағынан қолдау болса, нұр үстіне нұр болар еді деп ойлаймын.
– Болашақта өмірін осы саламен байланыстырғысы келетіндерге не айтасыз? Өрт сөндірушілердің бойында қандай қасиет болуы керек?
– Ең алдымен, батыр жүрек керек. Адам физикалық тұрғыдан қанша мықты болса да, іштей батыл болмаса, өрт ортасына кіре алмайды. Сол себепті жүректі адам болғаны жөн. Екіншіден, психологиялық дайындық. Бұл жұмыста әрбір секунд санаулы болғандықтан, сезімге ерік беруге болмайды, оны керісінше басқара білу қажет. Үшіншіден, денесі шымыр болғаны абзал. Себебі үстіміздегі киімнен бөлек, қажет кезде есікті, басқаны сындыру үшін арнайы заттар алып кіреміз. Сондай-ақ, адамдарды көтеріп алып шығамыз. Қарапайым сөзбен айтсақ, дайындық кәсіби спортшыдан кем болмағаны абзал.
– Өрт болып жатқан жерге кіру тәртібі қандай? Сізді әріптестеріңіз ""өртке бірінші болып кіретін адам"" деп таныстырды.
– Өртті сөндіруге қатысты барлық жұмысқа біз жауаптымыз. Он жылдан астам уақыт бірге жұмыс істеп келе жатқан бөлімшемдегі әрбір қызметкерге сенімдімін. Тіпті, автокөлік жүргізушісіне дейін. Олардың көпшілігі ""Айбын"" орденімен марапатталғандар. Учаскелерді бөлген кезде ең қауіпті, ең ауыр дегендерін өзіме аламын. Өзіме толық жауап бере аламын және жеке құрамға барынша қауіп төндіргім келмейді.
– Осы жылдар ішінде қатты қорыққан сәт болды ма?
– Әрбір өртте соғысқа барып келгендей сезімде боламыз. Ол күнделікті бетпе-бет келетін тілсіз жау. Қатты қорыққан сәт есімде жоқ, әрдайым алға жүремін. Адамның өмірі қыл үстінде тұрғанда қорқуға хақың жоқ деп ойлаймын.
– Өрт сөндірушіге басты серік болған құралды атасаңыз.
– Біз үшін ол – демалатын аппарат. Өртке кіретін кезде оның арнайы топсаларын қолымызға, білегімізге киеміз. Ішінде сығымдалған ауа – 3 мың атмосфера бар. Екеуі көлемі жағынан ұқсас болса да, бұл көлік дөңгелегіндегі ауадан 150 есе көп. Ол бізге түтінге тұншығып қалмас үшін 0,3 пропорциямен ауа береді. Егер дұрыс істемей қалса, бұл үш мың атмосфера ауа өкпемізді жарып жіберуі мүмкін. Бұдан өзге зілбалға, лом және құтқарылатын адамға арналған қосымша бетперде алып кіреміз. Өрттен зардап шеккен адамды тауып алып, осы бетпердені тағамыз. Оның бойында үрей көп болатындықтан, жиі тыныс алады, сәйкесінше баллондағы ауаны көбірек тұтынады. Өрт барысында осының барлығын есепке алып, барынша жылдам қозғалуға тырысамыз.
– Ал өрттің алдын алу, сақтық шаралары бойынша түсіндірме жұмыстарын жүргізесіздер ме?
– Иә, әрдайым алдын алу шараларын жасап отырамыз. Көбінесе тұрғын үй секторында өрт болатындықтан, бірінші кезекте сол аумақты толықтай қамтуға тырысамыз. Жергілікті билік өкілдері берген әлеуметтік осал топтағы азаматтардың тізімі бар, осы кісілерге міндетті түрде сақтық шараларын түсіндіреміз. Бұл мақсатта жеке құрам инспекторлары мен құтқарушылар да жұмыс істейді.
– Ал жаңадан келген өрт сөндірушілерге қалай көмектесесіздер?
– Бізге жаңадан өрт сөндіруші келген кезде міндетті түрде тәжірибесі мол адам оған үйретеді, жұмысын қадағалайды. Бөлім командирлері олармен тікелей жұмыс істейді. Бірақ жұмысқа келгенге дейін Көкшетау қаласында орналасқан Мәлік Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясында оқиды. Ал біз іс тәжірибеден өткізіп, мінсіз жұмыс атқаруына көмектесеміз. Бұдан бөлек психологтарымыз олардың моральдық жағдайын күнделікті бақылап отырады. Біз де өз тарапымыздан барлық көмекті көрсетеміз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әліби Сәрсенбай адамдарды құтқару кезінде болатын ерекше оқиғалар туралы айтып берді.,,2024-07-25T14:50:00+05:00
psixolog-baladan-demalu-usin-ogan-gadzet-syilau-bolasaq-ludomandy-tarbieleumen-ten,informburo.kz,Психолог: Баладан демалу үшін оған гаджет сыйлау – болашақ лудоманды тәрбиелеумен тең,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/psixolog-baladan-demalu-usin-ogan-gadzet-syilau-bolasaq-ludomandy-tarbieleumen-ten,"2024 жылғы есеп бойынша Қазақстанда 350 мың адам күнделікті ақша тігіп, құмар ойындар ойнайды. 2026 жылға қарай лудомандар саны екі есе қысқарады деп жоспарланып отыр. Осы орайда мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 8 шілде күні тиісті заңға қол қойды.
Жоспар бойынша 2024 жылы лудомандар саны 10 пайыз немесе 35 мың адамға, 2025 жылы 20 пайыз немесе 63 мың адамға, 2026 жылы 20 пайыз немесе 50 400 адамға қысқартылмақ. Алматы қалалық №2 емхананың психологы Айжан Бертаева балалардың желідегі өміріне қазірден бастап мұқият қарамаса, олар болашақта лудоман болуы мүмкін екенін айтады. Сондай-ақ ол көпшілік шатастыратын ""ойынға тәуелділік"" пен ""лудоманияның"" айырмашылығы мен ұқсас тұстары туралы әңгімеледі.
– Лудомания мен ойынға тәуелділіктің айырмашылығы қандай?
– Ойынқұмарлық – бұл гаджеттердегі цифрлық ойындарға деген тәуелділік. Мұны ""ойынға тәуелділік"" деп атаған дұрыс. Ал лудомания – қаржылай марапатқа ие болу мақсатында құмар ойындар ойнау. Әдетте онда бәс тігіледі. Бұл екі патологияның өзара ұқсастығы көп. Химиялық тәуелділік болып саналмайтын ойынға тәуелділік пен лудоманияның келесідей ұқсастықтары бар:
– Мамандар арасында ""тәуелділік ешқашан емделмейді, тек оны алмастыра аламыз"" деген пікір бар. Бұл рас па?
– Қазір  солай екені рас. Дегенмен уақыт өте келе толық емін табатынымызға сенімдімін. Ойынқұмар адамдар көп жағдайда бұл қызығушылығынан бас тартуға тырысады. Өз денсаулығына, отбасылық өміріне қауіп төніп тұрғанын білген соң, бастапқыда бұл қолдарынан келеді. Өкінішке орай, осы сәтте көбісі иллюзияның құрбаны болады. Әдетте осыдан кейін ""тізгінді жіберіп алады да"", тағы бір рет ойнап көруге шешім қабылдайды, ""өзімді кез келген уақытта тоқтата аламын"" деп қателеседі.
Оқи отырыңыз: ""Бақытты жандарға қанша сағат ұйықтайтыны маңызды емес"". Психолог ұйқысыздық туралы
– Екеуінің зардабы қандай?
– Лудомания мен ойынға тәуелділіктің салдары әртүрлі болуы мүмкін. Құмар ойындар бірінші кезекте адамның қаржылық жағдайына әсер етеді. Лудоман қарызға белшесінен батып, соңында түксіз қалады . Кейін осы фактор физикалық және психологиялық салдарға алып келеді. Ал компьютерлік ойындар бірінші кезекте уақытты жейді . Адам балалық шақтың не екенін білмей өседі. Бала тәні мен миын дамытып, әртүрлі дағдыларды меңгеруі керек. Мұның орнына ол ешбір құндылық жоқ ойындарға уақытын құртады. Бала расымен үйде, қауіпсіз жерде отыруы мүмкін. Бірақ күн сәулесі мен таза ауа көрмеген баланың денсаулығы нашар болатыны сөзсіз. Нәтижесінде көру қабілеті, омыртқасы, тамырлары, орталық жүйке жүйесі зақымдалады. Күйзеліске төтеп беру қабілеті төмен болып келеді. Ойынды оқу мен жұмыстан жоғары қояды. Ең өкініштісі қоғаммен байланыс үзіледі, үлкен өмірге еш дайындықсыз барады.
– Ойынға тәуелді азаматтардың жасы қаншалықты жасарды және одан қалай емделеміз?
– Құмар ойындарды әдетте адамдарға таныстары ұсынады. Аса табысты адамдар да лудоман болуы мүмкін. Олар өзін ""ақылдымын, барлығын бақылауда ұстап, жүйені айналып өте аламын"" деп ойлайды. Ал ойынға тәуелділік ерте жастан басталады. Бала күннен десек те болады. Көп жағдайда бұған ата-ана әрекеті себеп. Компьютер, смартфон және планшет сатып алып береді. Олар мұны баланы дамыту үшін жасап жатырмыз деп ойлайды. Сатып алған соң ішіне пайдалы қосымшалар мен ойындарды орнатып береді.
Гаджетті меңгерген соң бала әлеуметтік желіге кіреді, әртүрлі ойындарды жүктейді. Бір қарағанда бала қауіпсіз жерде отырғандай көрінеді. Үлкендер гаджетке қадағалау қызметін қосып қояды. Алайда, балалар оны қалай өшіріп, айналып өту керегін жылдам үйреніп алады. Ал желіде жалғыз қалған бала алаяқтардың құрбанына айналуы мүмкін. Көп жағдайда смартфон мен өзге техниканы ата-ана баланың көңілін аулау үшін, яғни оған көңіл бөлуге шамасы жетпегендіктен алады.
Алайда қазіргі заманда балаға сатып алып берген смартфон оны лудоманға айналдыруы мүмкін. Яғни, баладан демалу үшін смартфон алып беру болашақ лудоманды тәрбиелегенмен тең. Тәуелділікті емдеу қиын болғандықтан, оның алдын алғанымыз әлдеқайда тиімді. Бала теріс жолға түспеу үшін отбасындағы атмосфераны қалыпқа келтіру жеткілікті.
Оқи отырыңыз: Енді ойынқұмар азаматтар мемлекеттік мекемеде тегін емделе алады
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мемлекет алдағы төрт жылда лудомандар санын екі есе қысқартуды жоспарлап отыр.,,2024-07-16T15:21:22+05:00
psixolog-esirtkige-qarsy-antivirusty-balanyn-miyna-erterek-ornatqan-tiimdi,informburo.kz,"Психолог: Есірткіге қарсы ""антивирусты"" баланың миына ертерек орнатқан тиімді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/psixolog-esirtkige-qarsy-antivirusty-balanyn-miyna-erterek-ornatqan-tiimdi,"Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтай кезінде әр заманның өзіне тән сын-қатерлері барын айтып, технология дамыған сайын қоғам үшін қауіпті жаңа кеселдердің пайда болғанына тоқталды. Солардың біріншісі әрі аса қауіптісі – есірткі саудасы мен синтетикалық есірткі айналымы.
""Өкінішке қарай, бұл індет жаппай белең алып барады. Тек былтырдың өзінде есірткіге қатысты 7,5 мыңнан астам қылмыс анықталды. Заңсыз айналымнан 41 тонна есірткі алынды. Нашақорлық, әсіресе, балалар арасында тез таралып, жастарымыз уланып жатыр. Есірткімен күрес белсенді жүргізілмесе, ертең бәрі кеш болуы мүмкін. Қазір есірткі сатқан қылмыскер қатаң жазаға тартылады. Менің ұсынысым: есірткі заттарын өндіретін адамдардың жазасын барынша қатайту керек . Оны ең ауыр қылмыстарға теңестіру қажет. Парламентті бұл бастаманы қолдауға шақырамын"", – деді мемлекет басшысы.
Алматы қаласындағы психикалық сауықтыру орталығының наркологиялық қызмет жөніндегі орынбасары Гүлмира Әбдібаева есірткінің жастар арасында таралуына әлеуметтік желі себеп болып отырғанын, мемлекет деңгейінде осы бағытта жүргізіліп жатқан шараларды толықтай қолдайтынын айтты. Сондай-ақ ол есірткімен күрес саласындағы жетістіктерге тоқталды.
""Бұл кеселмен бүкіл дүниежүзі күресіп келеді. Сәйкесінше науқастардың еміне байланысты жетістіктер бар. Бізге көмектесіп отырған республикалық орталықтардың арқасында көптеген оң нәтижеге жеттік. Жергілікті өндірушілер пупиллометр деген аппарат жасап шығарған болатын. Соны қолдана отырып біз елдегі бірінші клиникалық зерттеу жүргіздік. Яғни адамның көзінің қарашығын зерделеп, оның қаншалықты шаршағанын, психотропты заттарды қолданып-қолданбай жүргенін анықтаймыз"", – деді Гүлмира Әбдібаева.
Оқи отырыңыз: ""Адам бойындағы таланттарды анықтайды"". Генетикалық паспорт артық салмақ пен дерттен қалай құтқарады?
Сондай-ақ маман әлеуметтік желінің есірткі құралдарының таралуына негіз болып отырғанына алаңдаушылық білдірді.
""Өкінішке орай, бүгінгі таңда жастар қарияларымыздың ақылын тыңдай бермейді. Дана қарттарымызды интернет пен әлеуметтік желі толығымен алмастырып отыр. Халық ішінде ""фейсбукте, инстаграмда осылай айтты"" деген түсінік бар. Яғни желідегі ақпаратты сүзгіден өткізбей, шындық деп қабылдайды. Есірткінің осы әлеуметтік желі арқылы таралатыны ешкімге құпия емес. Ішкі істер органдарымен бірлесіп осы мақсатта күрес жүргізіп келеміз"", – деді маман.
Гүлмира Әбдібаева нашақор азаматтың өзі ғана емес, туыстарының да қатты қиналатынын жасырмайды. Осы орайда ол мамандар екі тарапқа да сапалы қызмет көрсету үшін кәсіби күюге жол бермеуге тырысатынын айтты.
Оқи отырыңыз: ""Үш айда 225 келі синтетика тәркіленді"": ІІМ есірткі саудасымен қалай күресіп жатыр
Психолог Жайнагүл Жортарқызы нашақор адамның өз өмірін бағалау қабілетінен айырылатынын айтады. Осы орайда ол мемлекет деңгейіндегі алдын алу шараларын толық қолдайтынын бөлісті.
""Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұған дейін де, биыл да есірткі айналымы мәселесіне көп көңіл бөліп отыр. Әрине, мұның себебі зиянды заттардың жастар мен жасөспірімдер арасында кеңінен таралуы. Сол себепті енді алдын алу шараларына мықтап кірісу қажет деп ойлаймын. Есірткі заттары бірінші кезекте бауырды қатты зақымдайды. Бауыр қанға түсетін улы заттарды залалсыздандыруға тырысып, бар соққыны өзіне алады. Нәтижесінде төтеп бере алмағандықтан, бауыр жасушалары шетінен өледі. Осылайша нашақор адам көптеген инстинктіні жоғалтады, өмірін аман сақтап қалуға тырыспайды. Сол себепті есірткіге қарсы күрестің мемлекет деңгейінде қайта-қайта көтеріліп жатқаны орынды. Көзге көрінбейтін жұмыстар болса да, қызметкерлер көптеген отбасының өмірін аман сақтап қалып жатыр. Мейлі ол полицей, психолог, нарколог болсын. Осы орайда балалардың санасына ерте жастан әсер етуді ұсынар едім"", – деді психолог.
Жайнагүл Жортарқызының айтуынша, балаға ненің жақсы-жаман екенін 4-5 жастан бастап түсіндіре беруге болады. Бірақ ақпарат міндетті түрде сүзгіден өтуі тиіс.
""Бала төрт-бес жасқа толар шақта оның өзіне берер бағасының жоғары болуына жағдай жасаған абзал. Сондай-ақ осы кезде дұрыс тамақтануға көңіл бөлу маңызды. Ал 5-8 жас аралығында оларда әлемді зерттеуге деген қызуғушылық шарықтау шегіне жетіп тұратындықтан, ішімдік, шылым және есірткінің қаншалықты зиян екені туралы айтуға болады. 9-11 жас аралығында осы зиянды әдеттерге байланысты нақты фактілермен мысалдар келтірген тиімді. Осы жас аралығында баланың миына ""антивирус"" орнатып үлгерсек, болашақта еш алаңдамаймыз. Бұдан өзге мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев патриотизм мәселесіне көп көңіл бөледі. Балабақшада елі мен ұлтын сүйетін азаматтарды тәрбиелеу – болашаққа салған инвестициямен тең"", – деді Жайнагүл Жортарқызы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Маман Жайнагүл Жортарқызы зиянды әдеттердің алдын алу әлдеқайда тиімді екенін айтады.,,2024-07-25T16:01:00+05:00
qazim-mustaxim-nomofobiiadan-qutyludyn-basty-zoly-adamga-adam-kerek-ekenin-sezinu,informburo.kz,Қазим Мұстахим: Номофобиядан құтылудың басты жолы – адамға адам керек екенін сезіну,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazim-mustaxim-nomofobiiadan-qutyludyn-basty-zoly-adamga-adam-kerek-ekenin-sezinu,"Қазір қай ата-ананы көрсеңіз де, ұл-қыздарының телефоннан бас алмайтынын айтып, шағым жасап жүргенін көреміз. Бұл, бетін аулақ етсін, қай жылғы әлемді жайлаған ""корона"" вирусынан да ауыр эпидемияға айналып бара жатыр ма деп қорқамыз. Бұдан да қиыны, осындай аса маңызды мәселенің дұрыс шешімін ұсынатын мамандардың да тапшылығы көңілді күпті етіп отырғаны жасырып емес! Осындай экранға тәуелділік мәселесі туралы не ойлайсыз? Оның қандай зиянын көріп отырсыз? Бұл сауалдарға осы салада көп жыл бойы еңбек етіп жүрген зерттеуші маман Қазим Мұстахим жауап берді.
– Соңғы жылдарда отбасы құндылықтары, бала тәрбиесі, тарихи тұлғалардың өмірі мен мұрасы, сонымен бірге бүгінгі заманның номофобия дерті туралы терең зерттеулер жасап жүрсіз. Бүгінгі әлемнің ең үлкен қаупі экономикалық дағдарыс пa, әлде ""тірі қарым-қатынас дағдарысы"" ма?
– Сұрақты бүгінгі қоғамдық проблемалардың қақ ортасынан бір-ақ бастадыңыз ғой. Шынында да, ХХІ ғасыр ең үлкен дерті – номофобия, яғни экранға тәуелділік десек артық айтқандық емес. Өзіңіз де байқайсыз, қазір үлкені де, кішісі де таңертең ұйқыдан тұра салып телефонға үңіледі. Демек, құлан иек таңнан бастап, адам өміріндегі ең ұлы құндылықтар екінші приоритетке түсіріледі. Бұл жағдай уақыт деген құндылықтың, бірінші байлық денсаулық пен берекенің басы саналатын отбасылық қатынастың сапасын құлатады.
Бүгінгі қоғам бұрын-соңды болмаған техносферада, яғни технология үстемдік еткен ортада өмір сүріп жатыр. Мұнда ғылым мен техника жай зерттеу құралы емес, қоғамдық басқарудың негізгі құралына айналды. Қалай дейсіз бе? Егер әлемде белгілі бір тұжырымдама жасалып, мұрат етілсе, онда ғылым соған жұмыс істейді. Қарапайым мысал берейін, қазір жастар смартфонның әрбір жаңа нұсқасын асыға күтіп отырады. Бүгін 16 pro шықса, көп қауым тезірек соны қолға түсіруге құмартады. Кейбіреулер бұл смартфонды өмірінің бір бөлшегі ретінде қарайды. Олай болса, Apple әлемдік деңгейде бір тұжырымдама жасаса, ғылым мен техника сол тұжырымдамаға жұмыс істейді. Міне, ғылым қоғамды билейтін, басқаратын функцияға көшті деп отырғаным – осыдан.
Дәл осындай жағдайда халықтың материалдық және рухани мәдениетіне деген аса зәрулік байқалады. Мәдениет адамның іс-әрекетін дұрыс жолға салып, табиғат заңдылықтарына қарсы келмеуге көмектесуге тиіс. Әйтпесе, адам баласы табиғаттың емес, техниканың ""баласына"" айналады да,  неше түрлі экологиялық апаттар, әлеуметтік күйзелістер, тіпті тұтас өркениеттердің құлдырауы да бой көрсетіп қалуы ғажап емес.
Қазіргі заманда технология адамның дүниетанымын қалыптастырушы күшке айналды. Дәл осылай кете берсе, жастардың шығармашылық қабілеті тым әлсіреп кете ме деп қорқамын. Бұл жерде менің айтпағым, мақсат – ғылымды, техниканы жамандау немесе смартфон атаулыны жою емес, оны ""өлшеммен, пайдалы қолдану мәдениетін"" орнықтыру. Менің ойымша, қазір нағыз ғылым қоғамдағы әрбір адамның қабілеті мен ішкі потенциалдарын ашуға, келесі ұрпаққа білім мен шығармашылықты дамытуға жағдай жасауы керек сияқты. Олай болса, бүгінгі техносфералық дәуірдің басты сұрағы – технология адамзатты ""құл"" қыла ма, әлде игілікті мақсаттарға жеткізетін басты құрал бола ма? Бұл таңдау – мәдениет пен ғылымды қандай тұжырымдаманың қызметіне қолдануымызға байланысты.
– Егер біз телефон мен техниканы бейберекет, тәртіпсіз қолдануды үлкен қауіп деп санасақ, онда отбасы деген құндылық сол қауіпке  ""бірінші қорған"" бола ала ма?
– Әрине, отбасы – ең бірінші қорған! Өйткені балаға алғашқы әлеуметтік тәжірибе, алғашқы эмоциялық жылу, алғашқы құндылықтар жүйесі – бәрі осы отбасында беріледі. Бала дүниеге келіп, ес біле бастаған сәттен бастап оның ""өмір мектебі"" ата-ана құшағында, отбасы, ошақ қасында басталады. Сондықтан телефон мен техниканың теріс ықпалынан қорғанудың ең алғашқы, әрі ең қуатты ортасы – отбасы. Әке мен шеше өзара тіл табысып, бірге уақыт өткізіп, баламен шынайы әңгіме құрып, шағын дәстүр қалыптастырса – ол баланың бойына ""экран мәдениетін"" де, ""өмір мәдениетін"" де сіңіреді. Мысалы, біз дастархан басында телефон қолданбауды қатаң ұстансақ, балалар да соған бейімделеді. Егер біз жатын бөлмемізді гаджетсіз аймаққа айналдырсақ, бала да өзінің жеке кеңістігінде дәл сол әдетті жалғастырады. Бұл – тәрбиенің ең қарапайым, бірақ ең қуатты тәсілі. Менің ойымша, отбасы тек материалдық қамқорлық емес, рухани иммунитеттің басты қайнары. Егер отбасында сүйіспеншілік, сыйластық, жылы қарым-қатынас орнаса, сырттағы кез келген техносфералық қысымға төтеп беретін ""тірі"" қалқан пайда болады.
Бүгінгі дәуірде техника қуатты болса, одан да қуатты нәрсе бар. Ол біздің – тірі жүрегіміз бен жылы сөзіміз. Отбасы осы екеуін де береді. Сондықтан біз ""отбасы – бірінші қорған"" дегенде бос ұран айтып тұрған жоқпыз, нағыз өмірлік ақиқатты айтып отырмыз. Мына бір ережені ұмытпау керек шығар: баланың тілі, эмоциясы, сенімі, құндылық коды тікелей қарым-қатынаста қалыптасады; экран оны алмастырмайды. Үйіміз – офлайн қатынастың басты мектебі.
– Жоғарыда сіз айтқан әлемдік трендтер бала-шағамыздың санасына, миына, тіліне, жалпы табиғи дамуына қаншалықты әсер етеді? Экран уақыты мен бала тілінің, миының дамуы арасында қандай байланыс бар?
– Өте нәзік әрі жауапты мәселені қозғадыңыз. Себебі баланың миы алғашқы үш жылда қарқынды дамиды, ал тіл – сол мидың басты жемісі. Егер осы кезеңде бала тірі қарым-қатынасқа, пікір алмасуға, әке-шешенің дауысына, бесік жырына, ертегісіне қанықпаса, миы да, тілі де кеш дамиды.
Ғалымдардың зерттеуінше, экранға ұзақ қараған балалардың сөздік қоры аз, тілі кеш шығады, есте сақтау қабілеті әлсіздеу болады. Неге? Өйткені экран дайын бейнені, дайын дыбысты береді. Ал тірі қарым-қатынас ойлануды, сұрақ-жауапты, қимылды, эмоция алмасуды талап етеді. Яғни тірі қарым-қатынас баланың миындағы нейрондарды ""жандандырып"", жаңа байланыс жасайды. Экран мұндай стимул бере алмайды. Бала үшін ең қуатты ""сабақ"" – анасымен ойнауы, әкесімен сөйлесуі, атасының әңгімесін тыңдауы. Бұл кезде баланың қиялы дамиды, ойлауы күрделенеді, сөздік қоры толығады. Ал тым көп экран уақыты керісінше, қиялды тежеп, баланы пассив қабылдаушыға айналдырады. Сондықтан ата-аналарға әрдайым мына нәрсені айтамын: ""Тіл – тірі қарым-қатынастың жемісі. Ал ми – тірі диалогтың бұлшық еті"". Егер біз балаларымызды смартфонмен емес, жылы сөзбен, ертегімен, ойынмен ""жаттықтырсақ"", олардың ойы да, тілі де табиғи дамиды.
– Ұйқы гигиенасы мен экранға тәуелділік мәселесі – жаһандық денсаулық дағдарысы ма?
– Иә, бұл – қазіргі қоғамдағы ең үлкен денсаулық дағдарысының бірі. Өйткені, ұйқы миымыздың ""тазарту"" уақыты. Ұйқы кезінде ми ақпаратты сұрыптайды, есте сақтауды бекітеді, денеміз жасушаларын қалпына келтіреді. Ал экранға тәуелділік, әсіресе түнгі уақытта осы табиғи процесті бұзады. Смартфон мен компьютердің көк жарығы мелатонин гормонын тежейді. Мелатонин – ұйқының ""қақпашысы"", ол бөлінбесе адам ұйықтай алмайды немесе ұйқысы сапасыз болады. Салдарынан адамдар таңертең сергек оянбайды, күндіз ашуланшақ, ұмытшақ, енжар күйге түседі. Бұл көңіл-күйдің бұзылысына, жүрек-қан тамыр ауруларына, семіздікке, тіпті кейбір онкологиялық сырқаттарға дейін апаратын қауіпті фактор.
Балалар үшін бұл қауіп екі есе күшті. Себебі олардың миы әлі дамып келеді. Егер бала ұйқысыз қалса, оның есте сақтауы да, зейіні де, сөйлеуі де зардап шегеді. Ал смартфонды жастықтың астына қойып ұйықтайтын әдет бүгінгі жаһандық проблемаға айналды. Сондықтан дәрігерлер де, психологтар да, мәдениеттанушылар да бір ауыздан ""жатын бөлме – гаджетсіз аймақ"" болуға тиіс екенін айтады. Ұйықтар алдында бір сағат бұрын экранды өшіру – денсаулықтың алтын ережесі. Егер біз осы қарапайым әдетті сақтай алсақ, қоғамдағы көптеген денсаулық проблемасы өздігінен азаяр еді.
– Экранның көк жарығы көздің көру қабілетіне әсер ете ме?
– Шынында, қараңғыда мобильді құрылғылардың экранына қарау ерте жастан соқырлыққа шалдығу қаупін арттырады. Бұл фактіні Толедо университетінің (АҚШ) биохимик ғалымдары жүргізген зерттеулер дәлелдеді. Мобильді экрандардан бөлінетін көк жарық көздің тор қабығындағы фоторецепторлық жасушаларға молекулалық деңгейде әсер етіп, олардың өлуіне алып келеді. Бұл құбылыс көздің ең көп таралған ауруына, тор қабықтың макулодистрофиясына шалдықтырады. Ал ол көру қабілетінің күрт нашарлауына, тіпті толық соқырлыққа апарады.
Бұл жалғыз мәселе емес. Көк жарық адамның биологиялық ырғақтарын бұзып, ұйқы сапасын нашарлатады. Сондықтан қолымызға смартфон ұстап ұйықтау – ең зиянды әдеттердің бірі. Алайда көк жарықтың пайдалы жағы да бар. Қысқа уақыт ішінде әсер еткенде (шамамен 30 минут) адамның ой еңбегіндегі реакциясын жеделдетеді. Бұл әсер экранды пайдалануды тоқтатқаннан кейін де біраз уақыт сақталады. Ғалымдардың пікірінше, мұндай феноменді жедел реакция қажет ететін мамандық иелеріне, хирургтарға, ұшқыштарға, жүргізушілерге және әуе диспетчерлеріне қолдануға болады.
– Бүгін ақпарат селдей қаптаған заманда ""ақпараттық иммунитет"" деген ұғымның маңызы қаншалықты?
– Қазіргі заманның ең үлкен сынағы – артық ақпарат. Қазір ""ақпарат теңізінде емес, ақпарат дауылында"" өмір сүріп жатырмыз десем, артық айтқандық емес. Ақпараттық иммунитет дененің иммунитеті сияқты, бірақ санаға қатысты. Ағзамыз вирусты танып, оған қалай қарсы қорғаныс жасаса, дәл солай санамыз да қажетсіз, зиянды, жалған ақпараттарды ажыратып, сүзгіден өткізе алуы тиіс.
Бүгінде басты қауіп – адамдар шындық пен өтірікті, пайда мен зиянды ажырата алмай қалуы. Жалған жаңалықтар, манипулятивті контент, агрессия мен теріс идеология адамның ойын улайды. Мұның салдары тек жеке тұлғаға емес, тұтас қоғамға қауіп төндіреді. Сондықтан ""ақпараттық иммунитет"" дегенде төмендегідей үш негізгі қағиданы атар едім: біріншісі – таңдау мәдениеті. Яғни әр ақпаратты бірден қабылдамай, өзімізге ""бұл маған пайдалы ма? Мұның мақсаты не?"" деген сұрақ қоюымыз керек. Екіншісі – тексеру мәдениеті. Бұл – естіген, көрген нәрсені ресми, сенімді дереккөзбен салыстыру. Өкінішке қарай, қазір әлеуметтік желіде ақпарат таратып отырғанның бәрі адамдарға жандары ашып, пайдамызды тигізейік деп, тек адал ниетті көздеп отырған жоқ. Қазіргі заманды әркім қара басының қамын бәрінен жоғары қоятын ""эгоизм қоғамдық формациясы"" деп атасам, ақиқаттан алыстай қоймаспын. Иә, кәдімгі феодализм, социолизм, коммунизм деген секілді эгоизм дәуірі. Қазақша айтқанда, ""менің атым шаба берсін, жұрттың аты тоқтай тұрсын"" деген түсінік жайлап бара жатыр. Осындай кезеңде, әсіресе сенгіш, аңқау балаларымызға көп обал болып жатыр ма деп алаңдаймын.
Үшіншісі – өлшем мәдениеті.  Мұның мақсаты – ақпаратты шектен тыс көп тұтынбай, өз уақытыңды реттеу. Алып жатқан мәліметіңіз пайдалы, еш болмаса зиянсыз дегеннің өзінде шектен тыс ақпарат адамға жақсылық әкелмейтіні түсінікті. Қысқасы, бүгінгі қоғамда ақпараттық иммунитет жоқ болса, адам ағзасы вирусты жеңе алмай әлсірегендей, сана да әлсірейді. Бірақ ақпараттық иммунитеті бар адам кез келген заман дауылында құламай, өз бағытын таба алады. Негізі бұл тақырыпты отбасынан бастау керек: балаға кішкентайынан бәрін көргенмен, бәріне сенбеуді үйреткен абзал. Сонда ғана мықты қоғам құра аламыз.
– Ал үй жағдайында, қарапайым отбасында ""ақпараттық иммунитетті"" қалай қалыптастыруға болады?
– Ақпараттық иммунитет күнделікті өмірде қолданылатын нақты әдеттерден құралады. Отбасында осы бағытта үш негізгі қадамды атайық: 1. Үй ережесі – әр отбасының өз ""цифрлық картасы"" болуы керек. Мысалы, дастархан басында, жатын бөлмеде, кешкі бір сағатта телефон қолданылмайды деген нақты ережелерді бекіту керек. Мұны ""тыйым"" деп емес, ""қасиетті уақыт пен аймақ"" деп қабылдатқан жөн; 2. Ортақ талдау – балалар көрген нәрсесін, тыңдаған ақпаратын үйде бірге талқылап үйренуі қажет. ""Бұл хабарда не дұрыс, не бұрыс?"", ""Бұл видеоны не үшін жасаған?"" деген сұрақтар қою арқылы баланың ойлау қабілеті дамиды. Бұл – фильтрлеудің ең қарапайым әрі ең күшті жолы. 3. Жанама емес, тірі үлгі – балаға мың ереже айтқаннан гөрі, әке-шеше өздері ақпаратты талғап қолданса, бала соны қайталайды. Әке бір жаңалықты тексеріп барып сенсе, ана экран уақытын реттесе, бұл әрекеттер бала үшін ең мықты сабақ болмақ.
Қысқасы, ақпараттық иммунитетті үйде қалыптастыру дегеніміз – үйді ""жылы сөз бен тірі қарым-қатынас орталығына"" айналдыру. Сол кезде бала сырттағы ақпарат дауылына шыдас беретін ""рухани қолшатырмен"" өседі. Мына бір 4 ережені үйлерімізге енгізсек, ұтарымыз көп пе, ұтыларымыз ба? Қалай ойлайсыз? Ұйқыға дейін 1 сағат  бұрын экранды өшіру, 20:00-ден кейін экран қолданбау, дастархан мен жатын бөлме – гаджетсіз аймақ, аптасына 1 күн – ""digital-detox"" (табиғат, кітап, қонақ-әдет).
– Айтпақшы, қазір жасанды интеллект деген нәрсе  әлемді жаулап бара жатыр. Оған біздің көзқарасымыз қалай болуға тиіс? Жасанды интеллектке тыйым салған дұрыс па, әлде сауатты қолдануды үйренген жақсы ма?
– Қазіргі өркениеттің ең қайнап тұрған тақырыбы – Жасанды интеллект. Кейбіреулер одан қорықса, енді бірі оған мақтанышпен қарайды. Бастысы – ЖИ-ді дұрыс түсіну.
ЖИ – ""жау"" да емес, ""құтқарушы"" да емес. Ол – құрал. Құралды кім қалай қолданса, соған қызмет етеді. Пышақпен нан да кесесіз, біреуге зиян да келтіресіз. Дәл сол сияқты, ЖИ да бізді дамытатын күшке айнала ма, әлде тәуелді қылатын құбыжыққа айнала ма, бұл біздің қолдану мәдениетімізге байланысты. Тыйым салу қате жол саналады. Өйткені тарихта тыйым салынған нәрсе көбіне жасырын жолмен болса да қолданылады. Оның орнына біз ЖИ-ді сауатты пайдалануды үйренуіміз керек. Мысалы, балаға үй тапсырмасын көшіру үшін емес, идея іздеу, жоспар құру, тіл үйрену үшін қолдануға болады. Мұғалімдер мен ата-аналар балалармен бірге отырып ""ЖИ не айтты? Сен оған сендің бе? Неге? Қайдан тексердің?"" деп талдау жүргізсе, ЖИ-мен жұмыс істеу мәдениеті қалыптасады. ЖИ-ді дайын жауап беретін ""ақыл"" емес, адамның ойлауын дамытатын серік ретінде қарастыру қажет.
Бұл жерде басты мақсат – ""тұтынушы"" емес, ""өндіруші"" ұрпақ тәрбиелеу. ЖИ-ді дайын нәтиже үшін емес, жаңа ой салатын, қабілетті дамытатын серіктес ретінде қолдансақ, ұтылмаймыз. Қысқасы, сұрақтың түйіні мынадай: Жасанды интеллект бізді құл қыла ма, әлде қанат қақтырған құрал бола ма? Бұл таңдау өзімізге байланысты.
– ""Номофобия"" немесе телефонсыз қалудан қорқу дертінен қалай арылу керек? Бұл сұрақты сіздің ""Балаңызды гаджеттен қорғаңыз"" деген бірнеше айда танымал болып кеткен кітабыңызды оқыған соң қойып отырмын.
– Иә, қазіргі қоғамның ең жасырын, бірақ ең қауіпті тәуелділігінің бірі – ""номофобия"". Телефонсыз қалудан қорқу тек техникалық әдет емес, ол адамның ішкі жан дүниесіне де әсер етеді. Мен өзімнің кітабымда да бұл дерттен арылудың кілті – тірі қарым-қатынас пен өлшем мәдениеті екенін жаздым. Яғни бізге телефонды жоюдың қажеті жоқ, бірақ телефонсыз да өмір бар екенін қайта сезінуіміз керек.
Практикада мынадай үш қадамды ұсынар едім:
Номофобиядан құтылудың ең басты емі – адамға адам керек екенін қайтадан сезіну. Баламызға да, өзімізге де ең қымбат сый – бірге өткізген тірі уақыт. Қысқасы, телефон біздің өмірімізді басқармасын. Құрал – құрал болып қалуы керек. Ал жүрек пен жан – бірінші орында тұруға тиіс.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Маман смартфонға шамадан тыс әуестіктен арылудың 3 жолын атады.,,2024-07-17T14:19:01+05:00
quatty-onirler-aqmola-oblysy-infraqurylym-men-zana-zumys-oryndaryn-quruga-basymdyq-beredi,informburo.kz,"""Қуатты өңірлер"": Ақмола облысы инфрақұрылым мен жаңа жұмыс орындарын құруға басымдық береді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/quatty-onirler-aqmola-oblysy-infraqurylym-men-zana-zumys-oryndaryn-quruga-basymdyq-beredi,"2024 жылы Ақмола облысында оқушылар мен бүлдіршіндердің білім сапасын арттырып, халықты озық медициналық қызметпен қамтамасыз ету үшін 12,8 миллиард теңгеге 14 жоба жүзеге асады деп жоспарланып отыр. Бұдан бөлек ""Ауыл – ел бесігі"" жобасы шеңберінде 84 ауылда 103 іс-шараның тізімі бекітілген. Осы жобаларды жүзеге асыру барысында жүздеген адам уақытша жұмыспен қамтылады және жобалалар қолданысқа берілген соң тұрақты жұмыс орындары пайда болады. Сондай-ақ сумен қамтамасыз ету, кәріз жүйесі, электр желілері, мәдениет үйлерінің құрылысы мен күрделі жөндеуден өткізу – нақты жасалып жатқан жұмыстар тізіміне кіреді. Ал 2023 жылы облыс қандай нәтижелерге қол жеткізді? Бұл туралы толығырақ Ақмола облысы әкімдігі хабарлады.
Ауылдық жерлерде халықтың өмір сүру сапасының көрсеткіштерін жақсарту мақсатында 2019 жылдан бастап ""Ауыл – ел бесігі"" жобасын іске асыру басталды. Осы жоба шеңберінде даму әлеуеті бар ауылдық елдімекендердің әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымын жаңарту үшін қаражат бөлінеді. 2023 жылы Ақмола облысының 70 ауылында 111 жобаны іске асыруға республикалық және облыстық бюджеттен 15,6 миллиард теңге бөлінген болатын: республикалық бюджеттен 6,5 миллиард теңге, жергілікті бюджеттен 9 миллиард теңге. Бұл қаражат келесі нысандарды күрделі жөндеуге бағытталды:
Оқи отырыңыз: 2026 жылға дейін 740 мың оқушыға арналған жаңа форматтағы 369 мектеп салынады
2024 жылы ""Ауыл – ел бесігі"" жобасы шеңберінде 84 ауылда 103 іс-шараны іске асыруға 19,4 миллиард теңге бағытталды: республикалық бюджеттен – 8,5 миллиард теңге, жергілікті бюджеттен – 10,9 миллиард теңге. Атап айтар болсақ: білім беру саласында – 33, денсаулық сақтау саласында – 4, мәдениет саласында – 15, спорт саласында – 5, ТКШ – 19, көлік саласында – 27. 103 жобаның ішінде 2023 жылы 54 жоба жүзеге асырылып бастады және 49 жаңа жоба қолға алынды. Осы жобаларды іске асыру кезінде 128 жұмыс орны, оның ішінде 80 уақытша жұмыс орнын құру жоспарланған және объектілер пайдалануға берілгеннен кейін 48 тұрақты жұмыс орны пайда болады.
Бұған қуаттылығы жоғары мектептердің салынуы дәлел. Мысалы, жалпы қуаттылығы 7500 орыннан асатын 15 мектеп, қуаттылығы 140 орындық 1 мектеп, 3 дәрігерлік амбулатория және 8 мәдениет үйі, жай-күйі 120 шақырым жол, үш елді мекенде (Астрахан ауданының Таволжанка, Қараөзек және Ерейментау ауданының Никольское елдімекенінде) 2443 адам таза ауыз сумен қамтамасыз етілді. Сондай-ақ Аршалы, Ерейментау және Жақсы атты үш ауданның 10 ауылында 11,3 мың адам көше жарығымен толықтай қамтамасыз етілді.
Жеті мың адам тұратын Зеренді ауданының Зеренді ауылы электрмен жабдықталды. Есіл ауданының Бузулук, Двуречное және Сандықтау ауданының Сандықтау ауылында балалардың шығармашылық әлеуетін дамыту мақсатында мәдени демалыс іс-шараларымен шамамен 2 мың адам қамтылды. Осы жобаларды іске асыру кезінде былтыр 218 уақытша жұмыс орны құрылған болатын. Нысандар құрылысы аяқталғаннан кейін 2024 жылы тұрақты жұмыс орындары құрылады.
""2023 жылы 17 іс-шараны іске асыруға 17,9 миллиард теңге бөлінді, дәлірек республикалық бюджеттен 15,4 миллиард теңге, өңірлік бюджеттен 2,5 миллиард теңге. Қаражат Целиноград ауданы Қараөткел ауылында және Қосшы қаласында 280 орындық екі балабақша, Қосшы қаласында 1200 орындық екі мектеп, Целиноград ауданы Қоянды ауылында алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсету орталығын салуды жалғастыруға бағытталды. Қосшы қаласында (2 жоба) және Қараөткел (2 жоба), Талапкер (2 жоба), Қоянды (жаңа жоба), Целиноград ауданы, Жалтыркөл, Жібек жолы, Аршалы ауданында 42 жолайырық, Аршалы ауданы Жібек жолы ауылында сумен жабдықтау желілері, Целиноград ауданы Ақмол ауылы және Аршалы ауданы Жібек жолы ауылында электрмен жабдықтау желілері салынбақ. 2023 жылдың қорытындысы бойынша Қосшы қаласында 1200 орындық мектеп салу және Аршалы ауданы Жібек жолы ауылының 6,7,8 шағын ауданында инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым салу бойынша 2 жоба аяқталды"", – деп хабарлады әкімдіктің баспасөз қызметі.
Биыл 14 жобаны іске асыруға 12,8 миллиард теңге көзделген. Республикалық бюджеттен 7,5 миллиард теңге, өңірлік бюджеттен 5,3 миллиард теңге.
Оқи отырыңыз: Ақмола облысында орман мен дала өрті бір жылда 100% азайды
Целиноград ауданы Қараөткел ауылында және Қосшы қаласында 280 орындық 2 балабақша, Қосшы қаласында 1200 орындық мектеп, Целиноград ауданы Қоянды ауылында алғашқы медициналық-санитарлық көмек орталығының құрылысы жалғасып жатыр.
2023 жылы моно-шағын қалаларды дамыту бағдарламасы шеңберінде 6 қалада 8 жобаны іске асыруға 2,8 миллиард теңге бөлінген еді. Жыл қорытындысы бойынша 2,8 миллиард теңге немесе жыл жоспарына 100 пайыз игерілді.
Қаражат Степногорск (Новосибирская көшесі Мир көшесінен 20 шағын ауданға дейін, Степная көшесі Парковая көшесінен 20 шағын ауданға дейін), Ақкөл (Бегелдинов көшесі) және Атбасар (Ақан Құрманов көшесі) қалаларында автожолдарды қайта жаңартуды жалғастыруға бағытталды.
Щучинск (Горный шағын ауданы) Макинск (орталық бөлігінде) және Ерейментау қаласында (Әлжанов және әл-Фараби көшелері бойында) жылумен жабдықтау желілерінің құрылысы басталды. Ағымдағы жылы жылумен жабдықтау желілерін салу бойынша жұмыстарды жалғастыру бойынша 6 жобаны іске асыруға 2 миллиард теңге (республикалық бюджеттен – 1,1 миллиард теңге, жергілікті бюджеттен – 852,2 миллион теңге) көзделген.
Оқи отырыңыз: Құтқарушы Александр Усольцев: Адамның аман қалуына себепші болудан асқан бақыт жоқ
Осы жылдың соңына дейін жылумен жабдықтау желілерін салу және автожолдарды қайта жаңарту бойынша 5 жобаны аяқтау жоспарланып отыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Ауылдарда жалпы орын саны 7,5 мыңға дейінгі мектептер салынып жатыр.",,2024-07-29T17:00:00+05:00
qutqarusy-aleksandr-usolcev-adamnyn-aman-qaluyna-sebepsi-boludan-asqan-baqyt-zoq,informburo.kz,Құтқарушы Александр Усольцев: Адамның аман қалуына себепші болудан асқан бақыт жоқ,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qutqarusy-aleksandr-usolcev-adamnyn-aman-qaluyna-sebepsi-boludan-asqan-baqyt-zoq,"Щучинск қаласының №6 құтқару бөлімшесінің бас құтқарушысы Александр Усольцев салаға қалай келгені, сақтық шаралары және қиындықтары мен сынып кетпеуге көмектесетін қуанышты сәттері туралы әңгімеледі. 20 жылдан астам уақыт суға батқан адамдарды құтқарып келе жатқан маман физикалық дайындықтан бөлек, күйзеліске түспеу қабілетінің аса маңызды екенін айтады.
– Құтқарушы болуыңызға не түрткі болды? Бұл салаға келуіңізге себеп болған ерекше оқиға бар ма?
– 2003 жылдан бері құтқарушы болып жұмыс істеп келе жатырмын. Бұл салада жүргеніме биыл 21 жыл толады. Үзіліссіз жұмыс істеген кезде күні кеше келгендей сезімде боласың, арада көп уақыт өткеніне сену де қиын. Ал мамандық таңдауымызға қалай десек те, бала күнгі арманымыз, айналамыздағылардан көрген-білгеніміз әсер етеді. Үлкен суда жүзуді қатты ұнаттым. Құтқарушылардың қалай адамдарды аман алып қалып жатқанын көріп, мен де дәл солардай өмір мен өлім арасындағы арпалысты сәтте қол ұшын созатын жан болғым келді. Мені осы ой алға сүйреп, ойланбастан осы салаға келдім. Қатты артық айтқаным болар, дегенмен бұл салаға мейірімді жандар келеді деп ойлаймын. Мұны осында бірге жұмыс істейтін әріптестерімнен білемін. Барлығы да ақкөңіл, мықты шыныққан жандар. Бұл сала өміріңді жақсы адамдармен толықтыруға да көмектеседі.
– Құтқарушы болу үшін қандай дағдылар мен біліктілік қажет?
– Су жаратылысы бөлек әлем болғандықтан, кейбір адамға үрей салады. Көлдің жағасында өссе де, аяғын бір де бір рет суға малмай өткен адамдарды білемін. Олар жүзу түгілі, үлкен судың жанына барудан қорқады. Әрине, адамның сумен байланысты мінез-құлқына әртүрлі фактор әсер етеді. Ал құтқарушы болу үшін жүзуден бөлек, судан қорықпау және оған құрметпен қарау маңызды. Суға құрметпен қарау дегенді қара сөзбен түсіндіре алмаймын, бірақ мұнда үлкен мән жатыр. Екіншісі – барлық құрал-жабдықтарды дұрыс қолдана білу. Кейбір адамдар құтқарушы болуды жылдам жүзумен ғана байланыстыруы мүмкін. Бірақ бұл жерде де теориялық білім маңызды. Үшіншісі – физикалық дайындық, бұл да өте маңызды.
Оқи отырыңыз: Темекі түтінінсіз болашақ: Оған 2030 жылға қарай қол жеткізу қаншалықты мүмкін?
– Ал денелеріңізді қалай шынықтырасыздар, қай дене бөліктеріне ерекше мән беру қажет?
– Жұмыста міндетті түрде тұрақты жаттығамыз. Денеміздің босаңсып кетуіне мүмкіндік бермейміз. Әсіресе, ағын су ешкімді аямайтындықтан, қиын сәтте жылдамдық шешуші рөл атқарады. Өз басым салауатты өмір салтын ұстанып, футбол ойнаймын. Өкінішке орай, соңғы уақытта футболға өзім қалағандай көп уақыт бөле алмай жүрмін. Сондай-ақ, таза ауада, орманда серуендегенді ұнатамын.
– Суға батып кетпеу үшін сақтық шаралары қандай?
– Қазақта ""Сақтансаң сақтайды"" және ""Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде деген жақсы сөздер бар. Екеуінің де астарында оқыс жағдайдың, түрлі аурудың алдын алу жатыр. Құлаққа түрпідей тиетін шығар, бірақ ""шомылуға болмайды"" деп жазылған жерлерді айналып өту қажет. Өйткені мұндай ескертулер есеп-қисаппен жазылады. Бұл жерлер тіпті құтқарушылар үшін шомылуға қиын жерлер деген сөз. Екінші жағынан онда құтқарушылардың жетуі қиын болуы мүмкін. Яғни демалысты жоспарлаған кезде ""шомылуға болады"" деп жазылған жағажайларды ғана таңдаңыз.
Сондай-ақ:
– Ал ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын қай мекемелерде және қалай өткізесіздер?
– Осы тұста бізге көптеген мешіттердегі имамдардың көмектесетінін айтып өткім келеді. Яғни олар жұма намазы кезінде судағы қауіпсіздік ережелерін сақтау туралы ақпаратты бөліседі. Бұдан бөлек балалардың жоғары қабаттан құлауы жиі болады. Діни қызметкерлер мешітке келген адамдардың барлығына осы туралы ескертеді. Төтенше жағдайлар саны көп болғандықтан, барынша алдын алу шараларын нығайтып жатырмыз. Мұнымен қатар Төтенше жағдайлар департаменті қызметкерлері адамның суда өзін өзі ұстауы бойынша қауіпсіздік ережелерін түсіндіреді. Мұндай шаралар жиі әрі тұрақты түрде өтеді. Мысалы, біз аурухана қызметкерлерімен бірлесіп те түрлі шара өткіземіз. Кешендердің бірінің аумағында құтқарушылар және дәрігерлер балаларға судағы қауіпсіздік шараларын түсіндірді. Оларға алғашқы медициналық көмекті қалай көрсету қажеттігін көрсеттік. Олар көрермен болып шетте отырмай, мұның іс жүзінде қалай екенін білді. Сондай-ақ, төтенше жағдайлар департаментінің қызметкерлері жергілікті жағажайларға барып қажетті жадынамаларды таратады.
Сауықтыру орталықтарына да барып, бірнеше жүздеген балаға сабақ өткізген кезіміз болды. Олар да құтқару құралдарымен танысып, жүрек-өкпе реанимациясын жүргізуді үйренді. Осылайша балапандарымызды жастайынан қауіпсіздік мәдениетіне баулу арқылы біз оларды судағы жазатайым оқиғалардан сақтай аламыз.
Оқи отырыңыз: ТЖМ жер сілкінісі болғанда іздестіру-құтқару жұмысын қалай жүргізеді? Фоторепортаж
– Жұмыстарыңыздағы ең қиын нәрсе не?
– Әдетте ""Ештен кеш жақсы"" деген сөзді жиі қолданамыз, ол бізді жұбататындай көрінеді. Бірақ құтқарушылардың жұмысында мұндай әңгіме жоқ. Яғни мен үшін ең ауыры – құтқаратын адамға кеш жету,. Біз үшін ең ауыры – ""тым кеш"" деген сөзді есту. Бұл бойың үйренетін дүние емес. Мейлі кішкене бала болсын, мейлі отағасы болсын, мейлі отанасы болсын, оларды жақсы көріп, үйінде күтіп отырған адамдар көп. Біз үшін ең қиыны осы.
– Мұндайда күйзеліс пен депрессия болмауы үшін не істейсіздер?
– Оқыс жағдайдың куәсі болу кімге болса да қатты қиын. Әрине, құтқару операциясы кезінде сезімге ерік бермейсің, барынша әр тағаттың қадірін түсінесің. Бірақ барлығы өтіп кеткен соң эмоциялық жағынан қиын болатыны сөзсіз. Маған күйзеліс пен депрессияға түспеуіме жұмыстан кейін күлімсіреп алдымнан шығатын жан жарым мен бала-шағам көмектеседі. Олардың нұрлы, жадыраған жүзі құдды бір емдейтін дәрі секілді. Менің байлығым отбасым.
– Мотивацияға толы болуға, алға жүруге не көмектеседі? Күнделікті білімдеріңізді қалай толықтырасыздар.
– Қазір заман ағымымен бірге жүруімізге тура келеді. Мұны дұрыс деп білемін. Оның үстіне дамығысы келетін адамға барлығы дайын тұр. Бұл үшін бір айлық интернетіңіз болса жеткілікті. Маған шетелдік мамандардың тәжірибесі туралы роликтер қараған ұнайды. Біздің олардан үйренетініміз көп. Ал мотивацияға толы болуыма, сынып кетпеуіме адамдардың алғысы көмектеседі деп ойлаймын. Яғни тікелей маған келіп алғыс сөз айтуы емес, құтқарған адамның, олардың жақындарының қуанышын көру үлкен бақыт. Сенің арқаңда біреудің тірі қалғанын көргеннен артық бақыт жоқ шығар. Әрине, ""тірі қалдырдым"" деп артық айтқандығым болады. Жай ғана ""тірі қалуына себепші болдым"" деген дұрыс шығар. Өмір, уақыт, энергиядан асқан құнды, бағалы сыйлық жоқ. Суға бармас бұрын міндетті түрде сақтық шараларымен таныс болыңыздар.
Оқи отырыңыз: Астанада құтқарушылар мен өрт сөндірушілерге пәтер кілті табысталды
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Маман жұмыста күйзеліске түспеуіне отбасының көмегі мол екенін айтады.,,2024-07-25T17:22:43+05:00
uade-berdi-deu-qate-biz-tek-bolzaimyz-sinoptik-aua-raiyn-bolzau-tasilderi-men-qiyndyqtary-turaly-angimeledi,informburo.kz,"""Уәде берді"" деу қате, біз тек болжаймыз"". Синоптик ауа райын болжау тәсілдері мен қиындықтары туралы әңгімеледі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/uade-berdi-deu-qate-biz-tek-bolzaimyz-sinoptik-aua-raiyn-bolzau-tasilderi-men-qiyndyqtary-turaly-angimeledi,"ГМО, Ұзақ мерзімді болжау басқармасының басшысы Жұлдыз Қылышбекқызы Исабекова қазіргі және көне ауа райын болжау әдіс-тәсілдері, синоптиктер алдында тұрған қиындықтар және шетелдік әріптестермен тәжірибе, білім алмасу туралы әңгімеледі.
– Қай уақыттан бері синоптик болып жұмыс атқарасыз және бұл салаға келуіңізге не себеп болды?
– Ауа райын болжау басқармаcында 20 жылдан аса қысқа үзілістермен жұмыс істеймін. Еңбек жолымды 1998 жылы Алматы қаласындағы Қазақ қоршаған орта және климаттық мониторинг ғылыми-зерттеу институтында, ұзақ мерзімді ауа райын болжау зертханасында бастадым. 2001-2009 жылдар аралығында Қазгидрометте, ұзақ мерзімді ауа райын болжау бсқармасында синоптик қызметін атқардым. 2011 жылдан бастап 7 жыл бойы Астана қаласының қысқа мерзімді ауа райын болжау басқармасында жетекші инженер-синоптик болып жұмыс жасадым. 2019 жылдан бастап қазіргі таңға дейін ұзақ мерзімді ауа райы болжамы басқармасының басшысы қызметін атқарып келе жатырмын.
Мамандық таңдауыма үлкен ағам кеңес берді, оқуға түскен кезімде Алматыдағы Абай атындағы педагогикалық университеттің география-биология мамандығы бойынша оқып жүрген. Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің география факультетіне құжат тапсыруға келгенде маған олардың метеорология мамандығына қатысты тапсыратын емтихандары ұнады, дайындалып жүргенім математика, физика пәндері еді, 1993 жылы сынақ  тесттары емес, емтихандар болатын. Метеорология деген не деп сұрағанымда ағам бұл ғылымның ауа райымен байланысты екенін айтты, содан емтихандарды ойдағыдай тапсырып, оқуға түстім. Мен Қазақстандағы беделді университеттердің біріне, сонымен қатар сирек кездесетін және қызықты мамандыққа оқуға түсіп, үздік аттестатпен аяқтағаныма мақтанамын.
– Ауа райын қалай болжайсыздар? Бұл үшін қандай әдіс-тәсілдерді қолданасыздар?
– Бір айға және маусымға ауа райын болжау кезінде ""Қазгидромет"" РМК-да ғылыми негізделген болжау әдістерін пайдаланады. Солардың бірі жыл-аналогын таңдауға негізделген синоптикалық-статистикалық әдіс (авторлары: В.Г. Шишков, Б.П. Мультановский, С.Т. Пагава). Гидрометеорологиялық орталықтың ұзақ мерзімді ауа райын болжау басқармасының мамандары соңғы 30 жыл ішінде синоптикалық материалдың орасан зор көлемін (жер беті талдау карталары, қысым топография картасы, атмосфералық циркуляция көрсеткіштері және т.б.) талдау және салыстыру арқылы, аймақтық және дүниежүзілік ауа райы орталықтарымен келісе отырып, ұқсас жыл таңдайды. Таңдалған жыл-аналогы негізінде айлық және маусымдық болмаждар жасалады.
Сонымен қатар Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның 13 жетекші климаттық орталықтарының гидродинамикалық үлгілері ескеріледі (Ресейдің Гидрометеорологиялық орталығы – ГМО, Солтүстік Еуразиялық Климат Орталығы – СЕКО, А. Н. Воейков атындағы Басты геофизикалық обсерватория, БГО, Ортамерзімді ауа райы болжамының Еуропалық орталығы – ECMWF, Реддинг және т.б.). Жетекші климаттық орталықтар қуатты суперкомпьютерлермен жабдықталған, болжамдар гидротермодинамикалық теңдеулерге негізделген, бірақ айлық және маусымдық болжамдар ауаның орташа айлық температурасының және жауын-шашынның климаттық нормадан ауытқу карталары түрінде ғана шығарылады.
Оқи отырыңыз: Қызыр қамшысы, бесқонақ, бөрісырғақ. Қазақ халқы ауа райын қалай болжаған?
– Мысалы сіздер бір айлық болжам әзірлеген соң, уақыт жақындағанда ол болжамдарға ауа райы сәйкес келмеуі мүмкін бе?
– Айта кету керек, тіпті ең жақсы заманауи модельдер негізінде жасалған ұзақ мерзімді ауа райы болжамдары жиі қате болып шығады, өйткені болжам қатесі болжам жасалған кезең аралығы ұзақ болған сайын артады. Әлемдегі бірде-бір метеорологиялық қызмет айдың белгілі бір күнінде ауа температурасының немесе жауын-шашынның қандай экстремалды мәндерге жететінін ұзақ уақыт бойы 100% сенімділікпен болжай алмайды. Ғылымның қазіргі жағдайы мұны істеуге мүмкіндік бермейді, өйткені жауын-шашын немесе қардың көп түсуі циклондардың әсерінен болады, олардың өмір сүру ұзақтығы небәрі 5-7 күн. Сондықтан ұзақ мерзімді болжамда ауа райының климаттық нормадан ауытқу мәндері ғана беріледі, т.б. болжанып жатқан ай нормамен салыстырғанда жылырақ немесе суық, жаңбырлы немесе құрғақ болады деп болжанады.
Ұзақ мерзімді ауа райы болжамдары ұзақ мерзімді қамтығандықтан, сәйкесінше айтарлықтай қателіктер болуы мүмкін, сол себепті бұл болжамдарды қысқа мерзімді болжамдарымен нақтылау қажет, мысалы, бір айға арналған болжам он күнге, бір аптаға, 2-3 күнге және бір күнге арналған болжамдармен нақтыланады.
Айға және маусымға арналған болжамдарды консультативтік ретінде пайдаланылуы керек.
– Ауа райы болжамын жасауда қандай қиындықтар бар? Оларды қалай реттейсіздер?
– Бұқаралық ақпарат құралдарында ""Болжамшылар уәде береді..."" деген сөз жиі айтылады. Бұл мүлдем дұрыс емес – олар ""уәде бермейді"", болжайды. Бұл жерде ""уәде беру"" өзіңе тым сенімділік болар еді, ал ауа райын болжауда белгілі бір дәрежеде орын алуы ықтимал процестермен жұмыс жасалады, сол себепті белгісіздік деңгейін елемеу мүмкін емес.
Соңғы онжылдықтарда дүниежүзілік метеорологиялық қауымдастық ауа райын болжаудың сандық технологияларын дамытуда айтарлықтай жетістіктерге жетті. Бүгінгі таңда, мысалы, жер беті қысымының үш күндік болжамдары, 20 жыл бұрынғы күнделікті болжамдар сияқты жақсы көрсеткіш көрсетуде. Дегенмен, ауа райы болжамындағы қателерді толығымен жою мүмкін емес. Ғалымдардың пікірінше, бірнеше себептер бар. Оның бірі – атмосфераның қазіргі жағдайы туралы мәліметтердің толық еместігі және нақты болмауы.
Ауа райын болжау үшін ең алдымен атмосферада қазір, уақыттың бастапқы сәтінде не болып жатқанын білу керек. Болжамды бірнеше күн бұрын дайындау үшін бірнеше мың шақырымдық аумақтағы нақты ауа райы туралы деректер болуы керек. Ал апта және одан кейінгі болжам дүние жүзіндегі ауа райына қатысты не өзгерістер болып жатқаны туралы ақпараттарды қажет етеді. Ұзақ мерзімді болжам жасау кезінде атмосфераны, мұхитты және жердің жоғарғы қабатын қамтитын барлық дерлік климаттық жүйені ескеру қажет.
Оқи отырыңыз: Ерекше құбылыс: Көкшетау паркінде сарғылт кестежусан бір жылда екі рет гүлдеді
– Қазақ халқы ертеде ауа райын қалай болжаған? Егер дәл қазір сол әдістерді пайдалансақ, дәл болжай аламыз ба?
– Бұрын, ежелгі уақытта, ауа райын табиғатты, өсімдіктер мен жануарлар әлемін бақылай отырып, мүмкіндігінше болжаған. Ғылым мен техниканың дамуы ең алдымен ауа райы болжамына оң әсер етті. Болжау үшін спутниктік, аэрологиялық, жер беті карталарының мәліметтері, метеорологиялық бақылау желісінің деректері, сандық модельдер қолданылады.
Ауа райы мен климат шекараны білмейтінін ескеру маңызды, сондықтан жаһандық контекстсіз ауа райы болжамдары жай ғана пайымдау болып табылады. Бүгінгі таңда ауа райы мен климатты бақылау жүйелері бүкіл әлемде жұмыс істейді, болжамдар жаһандық деңгейде жасалады, содан кейін  белгілі аймақтар үшін нақтыланады.
Болжамдардың сапасына ең алдымен спутниктердің және автоматты бақылау пункттерінің есебінен ақпараттық базаны кеңейту айтарлықтай үлес қосуда. Жақсы болжам жасалып, аталған мәліметтер дұрыс талдануы, қортындылануы үшін мамандардың біліктілігі, жеткілікті деңгейде кәсіби болуы маңызды, себебі, соңғы әрі нақты шешімді жоғарыда аталған мәліметтерге сүйене отырып синоптик қабылдайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Синоптик &quot;Қазгидромет&quot; мамандарының Еуропа, Үндістан және Қытайдағы шетелдік әріптестерімен онлайн және офлайн режимде тәжірибе алмасатынын айтады.",,2024-07-25T11:17:00+05:00
abai-men-sakarim-maxambet-pen-birzan-saldyn-dombyrasy-saqtauly-yqylas-muzeiinen-fotoreportaz,informburo.kz,"Абай мен Шәкәрім, Махамбет пен Біржан салдың домбырасы сақтаулы Ықылас музейінен фоторепортаж",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/abai-men-sakarim-maxambet-pen-birzan-saldyn-dombyrasy-saqtauly-yqylas-muzeiinen-fotoreportaz,"Қазақстанда 2018 жылдан бері шілденің алғашқы жексенбісінде Ұлттық домбыра күні атап өтіледі. Атаулы күн қарсаңында Информбюро тілшісі Ықылас атындағы халық музыкалық аспаптар музейіне барып, ерекше домбыралармен танысып қайтты.
1980 жылы ашылған музейде қазақтың ұлттық аспаптарымен қатар, елуден астам өзге елдердің де музыкалық аспаптары бар. Музейде барлығы 1354 аспап бар: негізгі қорда – 800, қосалқы қорда – 500-ден астам аспап сақталып тұр. Екі зал домбыраға арналған.
Домбыраның көне аспап екеніне бірінші залдағы тасқа қашалып салынған суреттер дәлел бола алады. Төрт мың жылды қамтитын таста домбыра мен оның айналасында бишілер бейнеленген.
Мемориалдық аспаптар залында танымал ақын, күйші, жыраулардың 23 домбырасы сақталған. Құрманғазының домбырасы ғана көшірме, ал қалғаны – түпнұсқа. Біржан салдың, Ақан серінің, Абай мен Шәкәрімнің, Жамбылдың, күйші Динаның, Махамбеттің, Қазанғаптың, Сүгіпдің, Естайдың және басқа да ірі тұлғалардың домбыралары қойылған.
Домбыраның екі түрі бар: қалақша пішінді және жұмыр шанақты. Қалақша пішінді домбыра Қазақстанның шығысында көп қолданыласа, ал жұмыр шанақтысы батыста кең таралған. Пішіні шағындау түрі көбінесе оңтүстікте, Жетісу, Сыр өңірінде қолданылған. Домбыраның ойығы кішкентай болса – әнге, үлкен болса күйге арналған. Күй мектебіне байланысты да домбыралар әртүрлі. Домбыраның ең үлкені бас домбыра болса, ең кішкентайын шіңкілдек деп атайды.
""Абайдың бір домбырасы Семейдегі үйінде сақталған. Екінші домбырасы ұрпақтан-ұрпаққа үш рет берілген. 1985 жылы туысқандары Ықылас музейінің қорына өткізген. Шәкәрім Құдайбердіұлының домбырасы Абайдыкіне ұқсас қалақша пішінді. Құрманғазының домбырасы – көшірме, ал тұпнұсқасы Астраханьдағы Құрманғазы атындағы қорда сақталған. Көшірмесін 2018 жылы Едіге Нәбиев деген шебер жасады. Ең көне домыра –  Махамбет Өтемісұлыныкі, ал ең жас домбыра – 1985 жылы тапсырған Мағауия Хамзиннің домбырасы. Домбыралар түпнұсқа болған соң келушілер көп"", – деді экскурсия жетекшісі Әдемі Ерікқызы.
Айтуынша, Біржан сал өте бойшаң кісі болғандықтан домбырасы да ұзын болған.
Ақан серінің домбырасын ол туралы екі томдық роман жазған Сәкен Жүнісов Ақан серінің ғашығы Ақтоқтының ұрпақтарының қолынан алып қалған. Кейіннен оны жазушының туыстары музейге өткізген.
Дина Нұрпейісованың домбырасы қызыл ағаштан жасалған. Бетінде Жамбыл Жабаевтың суреті бейнеленген. Ішектері жылқының қылынан не малдың ішегінен жасалған. Кейіннен өзінің қалауымен лескаға ауыстырылған.
""Ортада тұрған Естайдың домбырасындағы ою-өрнектер ортекенің мүйізінен немесе маралдың сүйегінен жасалған. Көбінесе қайың ағашын қолданған. Ағаштың энергетикасы, яғни күші домбыраға берілсін деген оймен бір ағаштан тұтас ойып жасайды. Жылқының қылын да сондай мақсатпен таққан"", – деді Әдемі Ерікқызы.
Мемориал залында ""Қырымның қырық батырын"" біздің заманға жеткізген Мұрын жыраудың домбырасы бар. Ал Сейтек Оразалыұлы домбырасын аурудан сақтайды деген ниетпен әртүрлі әйнекпен немесе айнамен безендірген.
Ахмет Жұбановтың домбырасын музейге қызы тапсырса, Нұрғиса Тілендиевтікін жары Дариға Тілендиева тапсырды.
""Мағауия Хамзиннің домбырасында 19 перне бар. Өзі қосымша 6 перне қосқан. Бет тақтайына ойық жасаған. Домбырада ойнағанда домбырашының қолы бет тақтайға тиіп, домбыраның дыбысын бұзады деп санайды. Эксперименті сәтті шыққан"", – деді экскурсия жетекшісі.
Музейде төкпе күйдің негізін салушы, бір ғана ""Қоңыр"" атты күйімен қазақ еліне танылған Әбікен Хасеновтің де домбырасы тұр. Ал әнші Жүсіпбек Елебеков домбырасының шетін бисерге ұсқас материалмен безендірген. Гүлдің суреті ортекенің мүйізінен жасалған.
Ақжелең күйінің 62 нұсқасын шығарған Қазанғаптың да домбырасы музейде сақтаулы.
Әдемі Ерікқызының айтуынша, көп домбыраның жасалған уақыты мен шебері белгісіз. Көпшілігін музейге ұрпақтары әкеліп табыстаған.
""1980 жылы Өзбекәлі Жәнібековтің бастамасымен домбыраларды сұрау, жинау басталады. Белгілі бір мөлшерде жинап біткен соң музейге қойылды. Туысқандары естігеннен кейін өздері әкеліп тапсыра бастады"", – деді экскурсия жетекшісі.
Тарихи тұлғалардың домбырасын музейде қалай сақталатынын сұрадық. Әр дүйсенбі – санитарлық күнде музей жабық болады. Сол кезде музей қызметкерлері әйнек сөрені ашып, аспаптардың шаңын құрғақ матамен сүртеді. Мемориал залында температура жыл бойы бірқалыпты тұрады және жарық қатты түспейді. Бұл ағаш ашылып, терісі ортасынан ойылып кетпеуі үшін қажет.
Домбыралар мемориалдық аспаптар залынан бөлек шеберлер залына қойылған. Коронавирус пандемиясына дейін өткен шеберлер арасындағы ""Үкілі домбыра"", ""Аңыз домбыра"" атты сайыстарда жүлде алған шеберлердің домбыралары музей қорына табысталған. Мұнда қоссаз, екі жақты домбыра, үшем домбыра, рәш домбыра, қозықұйрық домбыра, кең шанақты домбыра, алмұрт пішінді домбыра, қуыс мойынды домбыра секілді ерекше пішінді домбыралар қойылған.
""Бұл жердегі домбыралар көп қолданылмайды. Үш ішекті шертер мен екі ішекті домбыраны қосқанда қоссаз деген аспап шыққан. Бес ішекті аспапты бір адам ғана ойнайды. Қазақстанда қоссаздың құлағында ойнай алатындар өте аз, өйткені бұл аспапты игеру өте қиын. Екі жақты домбыраның бір жағында ойық болса, екінші жағында ойығы жоқ. Екі жағын да тартуға болады. Көңіл көтеру мақсатында ойлап тапқан, көбінесе бай кісілердің үйінде болған. Ойығы барын күйге, ойығы жоғын әнге пайдаланған. Үшем домбыраның үш шанағы, үш ішегі және үш ойығы бар. Рәш домбыра түркі тілдес халықтардың аспабына ұқсас. Алты мың жылдық тарихы бар домбыраның бастапқы атауы қозықұйрық болған деседі. Музейден оны да көре аласыздар"", – деді Әдемі Ерікқызы.
""Шертер"" компаниясы музейдегі музыкалық аспаптарға реставрация жасауға көмектеседі. Сол компанияда жұмыс істейтін құлағында аттың бейнесі бар Асима Иманғалиева жасаған домбыра музейге қойылған. Дина Нұрпейсіованың домбырасын жасаған Қамар Қасымовты ""қазақтыың Страдивариусы"" атап кеткен.
Шетелде өтетін көрмелерге аспаптардың көшірмесі шығарылады. Көрмелерге міндетті түрде музей қызметкері баруы керек. Ал қор сақтаушы қорға келген аспаптарды қабылдайды. Сынған, бұзылған аспаптарды реставрацияға жөндеуге береді.
""Танымал тұлғалардың аспабын көрмеге көп шығара бермейміз, себебі олар көне болғандықтан қайталанбайды. Маңызды іс-шараларға ғана жарайтын аспаптың түпнұсқаны апарамыз. Жарамайтын аспаптар да бар. Мысалы, Жарас бақсының қобызы сүртуге де жарамайды. Оны сары майдай сақтап, қозғалтпауға тырысамыз. Ұшақпе не жеңіл көлікпен жеткізгенде аспапты қорабына саламыз. Көп жерді алатын болса пакетке нығыздап орап, қағаз қорапқа салып, жеңіл көліктерге тиейміз"", – деді қор сақтаушы Айгерім Сағынбайқызы.
Қор сақтау бөлімінде екі зал бар. Музейдің әр залында температура, ылғалдылық қанша екені көрсетілген. 1908 жылы салынған ғимарат зәкке қарсы, жер сілкінісіне шыдас береді. Кондиционер жоқ, себебі қатты ыстық болса аспаптар кеуіп кетеді, ал қатты суық болса желімі ажырап кетуі мүмкін.
""Шетелге ерекшеленетін аспаптарды жібереміз. Боранқұл Көшмағамбетұлының домбырасын қабылдадық. Қалақша тәріздес, ескі домбыра. Бетінде 1938 жылы жасалған деп жазылған. Осындай аспаптарды ұрпақтары тегін өткізеді. Келген аспаптың сипаттамасын кестеге сай толтырып, нөмірлейміз. Бағалы, көне, тарихы бар болса негізгі қорға қабылдаймыз. Кей аспаптарды сатып аламыз. Сатып алынса құны белгіленеді. Аспап туралы мәліметтерді жазып, бізге қалдырып кетеді. Оларды тоқсан сайын комиссия отырысында қарап, музейге жараса нөмір береміз"", – деді қор сақтаушы.
Музейдің ғылыми қызметкері Жансая Қожахан мемориалдық аспаптар залында домбыралар тұлғалардың жас шамасымен қойылғанын айтты. Олай болса бұл жерде ең көне домбыра – Махамбеттің домбырасы. Қызылорда қаласындағы Арыстан Баталов деген кісінің қолында болған домбыраны Сейтек Оразалы іздеп барып, ойнап көреді. Домбыраны ұнатқанымен оған бермейді. Арыстан Баталов өмірден өткеннен кейін домбыра туыстарының қолында болады. Олар Ресейге көшіп кеткенде Елеу деген қарт кісінің қолына өтеді. Елеу қайтыс болғаннан кейін ұрпақтары домбыраны қайтадан Қазақстанға алып келеді 1980 жылдары музей ашылған уақытта Мұстафа Исмагулов деген кісі Махамбеттің домбырасын музейге өткізеді.
""Домбыраның артына қарап желінгенін, кірленгенін, яғни көне екенін байқауға болады. Ал бет тақтайы – жаңа, ауыстырылған. Залда тұрған барлық аспап реставрациялық жұмыстан өткізілді. 2020 жылы ""Жәдігер"" деген антологияны жарыққа шығардық. Аспапатардың дыбысын шығару үшін оларды жөндедік. Залда тұрған барлық домбыра дыбысталып, әні-күйшілер атақты шығармаларын орындады"", – деді Жансая Қожахан.
Музейде Құрманғазының нақ өзі ұстап ойнап жүрген аспабы емес, қолының табы тиген домбыра қойылған. Ыбыр Досалиев деген кісінің аспабын бір жиында Құрманғазы ойнаған.
""Ерғали Есжановтың домбырасы тұр. Күйші Дина екеуі Құрманғазының шәкірті болған. Құрманғазы түрмеден қашқан кезде Ерғалидің үйінде тығылып, оған домбыраны, күйшілік өнерді үйреткен. Шәкәрімнің домбырасы 2019 жылы алынды. Ахат деген ұлы сақтап келген. Кейін бірнеше адамның қолында болған. Дәстүрлі әнші Ерлан Рысқали меценат кісіден көріп қалып, ""мұра халықтың алдында тұруы керек"" деген оймен музейге алынды. Қай тұлғаны алсақ та бір ғана аспабы болмағанын ескерген жөн. Мысалы, Ұлттық музейде де күйші Динаның домбырасы тұр. Біздің музейдегі домбырасы Атыраудағы тарихи-өлкетану музейінен алынған"", – деді Ықылас атындағы халық музыкалық аспаптар музейінің ғылыми қызметкері.
Музейге жақында ғана Мағауия Хамзиннің қыздары келіп кеткен. Олардың айтуыша, ол кісі дайын аспапты сатып алып, түгелдей шашып тастайды екен. Оларды жылу батареяларына кептіреді де, қайтадан жинайды. Залда ерекше көзге түсетін аспап та сол кісінікі, өйткені бетінде қосымша бөліктері бар. Ол қолды қойғанда аспаптың дыбысы кедергісіз, тап-таза болып шығуына әсер етеді. Мағауия Хамзинді өнертапқыш деуге болады.
Музей коллекциясы мұнымен шектелмейді. Музей қызметкерлері атақты күйшілер мен әншілердің домбыраларын алып қалуды мақсат етеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Музейде танымал ақын, күйші, жыраулардың 23 домбырасы сақталған.",,2024-07-06T11:00:00+05:00
biznes-21-zasqa-tolmagandarga-energetikterdi-satuga-tyiym-saluga-ne-usin-narazy,informburo.kz,Бизнес 21 жасқа толмағандарға энергетиктерді сатуға тыйым салуға не үшін наразы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/biznes-21-zasqa-tolmagandarga-energetikterdi-satuga-tyiym-saluga-ne-usin-narazy,"""Евразия"" энергетикалық сусындар қауымдастығы үкімет пен заң шығарушы органдарды 21 жасқа толмаған адамдарға энергетиктерді сатуға тыйым салмауға шақырады. Қауымдастық мұндай жас шегін енгізу индустрияға кері әсерін тигізеді және энергетикалық сусындар индустриясына қатысты әділетсіз шешім болады деп санайды.
Еске сала кетсек, парламент мәжілісі екінші оқылымда қабылдаған ""Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ойын бизнесі, Лотерея және лотерея қызметі мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы"" заң жобасы аясында Қазақстанда 21 жасқа толмаған адамдарға энергетиктерді сатуға тыйым салынады. Мәжіліс депутаттары құмар ойындарға тәуелді азаматтар түні бойы ұйықтамау және ойнау үшін энергетикалық сусындардың негізгі тұтынушылары деп санайды.
Қауымдастық энергетика өндірушілері бұрын-соңды болмаған қысымға тап болды деп санайды және үкіметті 21 жасқа толмаған адамдарға энергетикалық сусындарды сатуға тыйым салуды жоюға шақырады, өйткені бұл өте жағымсыз салдарға әкеледі, балама ретінде бұл сала 18 жасқа толмаған адамдарға сатуға тыйым салуды ұсынады.
Қауымдастық төрағасы, биология ғылымдарының кандидаты (Биохимия) Сабыржан Белгібаевтың айтуынша, қазіргі уақытта энергетикалық сусындар өндірісі индустриясында отандық өндірушілер басым және қазақстандық компаниялардың үлесіне нарықтың 80%-ға жуығы келеді. Барлық компаниялар жылына миллиардтаған теңгеге мемлекеттік бюджетті толықтыра отырып, салықтарды тұрақты төлейді және мыңдаған адамдарды, соның ішінде аралас салаларда да жұмыспен қамтамасыз етеді.  Жасқа байланысты ценза енгізілген жағдайда (21 жасқа дейін) өндірушілер шығындарды оңтайландыруға мәжбүр болады – өндіріс көлемін азайту, бұл тек индустрияда ғана емес, сонымен қатар байланысты салаларда да жұмыс орындарының қысқаруына әкеледі. Нәтижесінде, 21 жасқа толмаған адамдарға энергетиктерді сатуға ұсынылған тыйым өндірушілер бюджетке аударатын салықтарға өте теріс әсер етеді. Бизнес сонымен қатар спорт және экология саласындағы әлеуметтік жобалар мен бастамаларды қолдауға бағытталған шығындарды азайтуға мәжбүр болады.
Қауымдастық сонымен қатар қазір бұқаралық ақпарат құралдарында және әлеуметтік желілерде энергетиктердің айналасында зиянды хайп пайда болды, олар денсаулыққа қауіпті деп жарияланды деп санайды.
""Алайда, энергетикалық сусындар алкогольсіз сусындардың бір түрі болып табылады және демонизацияға мүлдем лайық емес. Энергетикалық сусындарда басқа тағамдарда болмайтын компоненттер жоқ. Сонымен қатар, оларда мифтік стимуляторлар жоқ. Ал энергетиктердің бір бөлігіндегі кофеиннің мөлшері зиянсыз шай мен кофеге қарағанда едәуір төмен"", – деп атап өтті қауымдастық төрағасы Сабыржан Белгібаев.
Қауымдастық заң жобасында ұсынылған энергетикалық сусындардың анықтамасы өте анық емес және реттеу объектісін біржақты анықтауға мүмкіндік бермейді деп санайды. Заң жобасында кофеин құрамының сандық критерийлері келтірілмеген. Бұл шай мен кофеден басқа барлық кофеинді сусындар шектеу (21 жасқа дейін ішуге тыйым салу) астында екенін білдіреді. Сонымен қатар, құрамында кофеин бар алкогольсіз сусындар Қазақстанда 2018 жылдан бастап тыйым салынған, яғни олар нарықта жоқ. Сонымен, энергетикалық сусындарға берілген анықтама ""тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі туралы"" КО 21 Кеден одағының және ҚР МЕМСТ техникалық регламентінде берілген анықтамамен сәйкес келмейді.
""Алайда, ең маңызды әділетсіздік-депутаттар ойын бизнесі мен лотерея қызметін реттеуге қатысты заңнамалық түзетулерді қарастыруда және дәл осы өзгерістерге энергетикалық сусындарды қосу ұсынылды, оларды адамдарға сатуды 21 жылға дейін шектеп, оларды вендинг аппараттары арқылы өткізуге тыйым салды. Энергетикалық сусындарға деген мұндай көзқарас сусындарды манипуляциялау және стигматизациялау болып табылады"", – деп есептейді Сабыржан Белгібаев.
Қазіргі уақытта олар қауымдастықта алкогольсіз тоник сусындарын пайдалану құмар ойындармен, тіпті одан да көп людоманиямен ортақ нәрсе жоқ екендігі туралы мәліметтер мен зерттеулерде атап өтілген. Мұндай зерттеулер әлемнің кез-келген елінде жүргізілген жоқ, бұл тек қажет емес екенін растайды. Сонымен қатар, тәжірибе көрсеткендей, лудоманияны жастар емес, орташа және жоғары табысы бар орта жастағы адамдар жақсы көреді.
Қауымдастық 170 мемлекет арасында кәмелетке толмағандарға алкогольсіз тоник сусындарын сатуға тыйым салу тек 11 елде ғана белгіленгенін атап өтті: 18 жасқа дейін – Әзірбайжан, Беларусь, Қырғызстан, Латвия, Литва, Мексика, Түркия, БАӘ (16 жасқа толмағандарға), Ұлыбритания (16 жасқа толмағандарға), Уругвай (16 жасқа толмағандарға), Өзбекстан. 21 жасқа дейінгі шектеулер әлемнің еш жерінде жоқ. Жасқа тыйым салу туралы дәлелдер негізінен лудоманияға емес, жасөспірімдердің диетасына байланысты.
Белгібаевтың айтуынша, мұндай тыйым салу шаралары сусындардың заңсыз айналымына, контрафактілік өнімнің өсуіне және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің пайда болуына әкеледі. Бұған мысал ретінде кальянға тыйым салу, кәмелетке толмағандарға темекі мен алкоголь сатуға тыйым салу болып табылады.
""Сондықтан мемлекет пен бизнес үшін ең оңтайлы шешім – 18 жасқа толмаған адамдарға энергетикалық сусындарды сатуға тыйым салу, бұл реттеу барлық тараптарға қолайлы болар еді"", – дейді сарапшы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Олар балама ретінде 18 жасқа толмаған адамдарға сатуға тыйым салуды ұсынады.,,2024-06-20T14:39:33+05:00
digital-kos-prezidenttin-qazaqstanga-cifrlyq-kospendilerdi-saqyru-bastamasy-qalai-zuzege-asyp-zatyr,informburo.kz,"Digital көш: Президенттің Қазақстанға ""цифрлық көшпенділерді"" шақыру бастамасы қалай жүзеге асып жатыр",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/digital-kos-prezidenttin-qazaqstanga-cifrlyq-kospendilerdi-saqyru-bastamasy-qalai-zuzege-asyp-zatyr,"2026 жылға қарай Қазақстан цифрландыру саласындағы экспорт көлемін 1 миллиард долларға жеткізуді жоспарлап отыр. Осы орайда шетелдік ""цифрлық көшпенділерді"" нарыққа тарту үшін бірқатар жоба әзірленді. 2024 жылғы қазаннан бастап президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасымен Digital Nomad Visa және Digital Nomad Residency бағдарламалары іске қосылады. Бірақ, осы визаны иелену үшін шетелдік IT мамандар бірқатар талапқа сай болуы тиіс.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Атырауда өткен Ұлттық құрылтайда Қазақстан елі үшін жасампаздық пен жаңашылдықтың маңызды құндылық екенін айтып, цифрландыруды дамытудың маңыздылығына тоқталды. Президенттің айтуынша, Қазақстан жаппай цифрланған және жасанды интеллект жүйесі қарқынды дамыған елге айналуға тиіс .
""Бұл – біздің стратегиялық міндетіміз. Осы технология таяу болашақта әлемді түбегейлі өзгертеді. Біз барлық салада цифрлы номадтар өркениетінің озық стандарттарына сай болуымыз керек. Жастарымыздың әлеуеті мен менталитеті, қарым-қабілетіне қарасақ, ""Қазақстанның қарышты қадамын"" жасауға біздің толық мүмкіндігіміз бар екені байқалады. Басқа-басқа, бірақ дәл осы жерде батыл қимылдап, құлашымызды кең сермеуден қорықпау керек"", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Сондай-ақ мемлекет басшысы 13 маусымда туризмді дамыту туралы кеңесте әлемнің түкпір-түкпірінен шетелдік IT-мамандарды, яғни ""цифрлық көшпенділерді"" тарту ісіне айрықша мән беру қажет деп санайтынын айтты. Үкіметке биыл қазан айынан бастап арнайы Digital Nomad Visa және Digital Nomad Residency бағдарламаларын іске қосуды тапсырды.
Әлемге танымал 500-ден астам сарапшы қатысқан HI-TECH NATION форумының ұйымдастырушысы, сарапшы Виталий Волянюк ""цифрлық көшпенділерді"" Қазақстанға тарту экспортқа шығатын отандық өнімдер санын арттыратынын айтады.
""Меніңше, Қазақстанның цифрлық таланттар шоғырланған аймаққа айналуы аса маңызды. Технологиясы әлдеқайда алда келе жатқан Америка Құрама штаттары, Біріккен Араб Әмірлігі, Сингапур секілді мемлекеттерге қарайтын болсақ, олардың өзгелерден басты басымдығы – экспаттар санының көптігі. Әртүрлі мәдениет пен сан алуан ойлау қабілетінің ""өзара тозаңдануы"" инновацияның тууына өте ыңғайлы жағдай жасайды. Қазақстан – мульти ұлтты, тарихи экспаттары (қоныс аударушылары) көп, әртүрлі дін мен ұлтқа толерантты мемлекет. Посткеңестік кеңістіктегі мемлекеттерден басты айырмашылығы да осы. Сондай-ақ Қазақстанда ұлттық тілді қолдану аясы кеңейіп келеді, бұл сөзсіз өте маңызды. Осыған қарамастан мемлекетте орыс тілді мигранттар үшін де ешқандай кедергі жоқ. Бұл да Қазақстанның осы аймақтағы басты артықшылықтарының бірі. Мұнымен қатар былтыр IT-экспорттың айтарлықтай өскенін айта кету керек. 2023 жылы Ұлттық банктің мәліметінше, ол 500 миллион долларды құрады. Бұған толықтай көшіп келген немесе қызметкерлерін орналастырған Беларусь, Ресей және Украинаның компаниялары мен стартаптары себеп болып отыр. Осылайша экспорттың арқасында табыс көбейіп қана қоймай, қазақстандық IT нарықтың сараптамасы үшін жақсы ""инъекция"" болды"", – деді Виталий Волянюк.
Оқи отырыңыз: Тәжірибесі жоқ жас мамандар қай салада 1 млн теңгеге дейін жалақы алады?
Мұнымен қатар ол цифрлық көшпенділерге қазақ тілі мен тарихын білу талабын сақтай отырып азаматтық беру мәселесіне тоқталды.
""Digital Nomad Visa және Digital Nomad Residency бағдарламаларына келетін болсақ – оларды әлдеқайда ерте жүзеге асыру керек еді. Мұны асқан батылдықпен жасау қажет. Мысалы, Грузияда посткеңестік мемлекеттерден келген шетелдіктер үшін көші-қон процедуралары Қазақстанға қарағанда әлдеқайда жеңіл жүреді. Мемлекетте ешқандай визасыз және арнайы рұқсатсыз бір жылға дейін жүруге болады. Тек бір күнде ғана рұқсат жоқ. Кішкентай ғана Грузия мен Арменияның IT-экспорты бойынша Қазақстаннан әлдеқайда алда келе жатқанын айта кету керек. Қырғызстанда IT-номадтар осы мемлекеттің паспортын алуға құқылы. Қазақстанда IT-номадтар дәл осылай паспорт алуға құқылы болса, бұл мықты жетістіктерге әкелетін еді деп ойлаймын. Көптеген маман үшін осы мәселе өзекті болып тұрғанын білемін. Әрине, оларға да қазақ тілін жоқ дегенде базалық деңгейде білу және Қазақстан тарихымен таныс болуы керек деген талап қойылатын шығар. Бұл да өте маңызды бөлік. Мүмкіндігінше бағалы мамандарды ""жерсіндіру"" қажет. Қазақстан экономикасына қомақты инвестиция жасап отырған Тимур Турлов пен Арсен Томскийдің Қазақстан паспортын алғаны жақсы болды. Бірақ, неге әлемдік IT-нарықта бәсекеге қабілетті мыңдаған технологиялық кәсіпкерге паспорт алу мүмкіндігін бермеске? Бұл Қазақстанға кері әсерін тигізуі мүмкін бе?"" – деді маман.
Сондай-ақ ол ""цифрлық көшпенділер"" негізінен шетелдік клиенттерге қызмет көрсететіндіктен, мемлекетке қауіп төнбейді деп сендірді.
Оқи отырыңыз: ""Ата жолы"" картасын қанша және қандай шетелдік мамандар иеленді
""Цифрлық көшпенділерден"" мемлекетке төнетін қауіп көріп тұрған жоқпын. Себебі, олардың басым көпшілігі ішкі нарыққа емес, экспортқа, шетелдік клиенттерге қызмет ететін болады. Осылайша экспортқа шығатын IT-қызметтер мен Қазақстаннан шығатын интеллекттуалды өнімдердің көлемі еселеп арта түседі. Бұл өз кезегінде шикізатқа тәуелділікті азайтады"", – деп қосты Виталий Волянюк.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сарапшы Виталий Волянюктың айтуынша, цифрлық көшпенділерден мемлекетке еш қауіп төнбейді.",,2024-06-27T14:30:00+05:00
insult-algandardyn-70-paiyzy-mugedek-bop-qalady-bugan-qalai-zol-bermeuge-bolady,informburo.kz,Инсульт алғандардың 70 пайызы мүгедек боп қалады. Бұған қалай жол бермеуге болады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/insult-algandardyn-70-paiyzy-mugedek-bop-qalady-bugan-qalai-zol-bermeuge-bolady,"Дәл қазір инсульт мәселесі әлемде өзекті болып тұр. Ол кең таралған аурулар тізімінде жетінші орында. Инсульттан аман қалғандардың 70 пайызы мүгедек болса, 20 пайызы ерекше күтімге зәру болып қалады.
Ми қан айналысы бұзылған соң тағы да емделудің маңызы қандай? Науқастарға қалай сапалы күтім жасауға болады? Кәсіби оңалтушы және ""Аруана"" көпсалалы медициналық оңалту орталығының негізін қалаушы Шынар Мәлік инсульттан кейін науқастарды қалпына келтіру үшін енгізілген жаңа әдістемелер және оңалтудағы оң өзгерістер туралы айтып берді.
– Қазақстанда оңалту процесі дұрыс жолға қойылған ба?
– ""Оңалту"" ғылымын 17 жыл бойы зерттедім. ""Оңалту"" дегеніміз – науқастың өмір сүру жағдайын ескере отырып мүгедектік деңгейін төмендетуге бағытталған іс-шаралар кешені. Бұл процесті ұйымдастыру қиындау. Жеке өзім барлығын кәсіби деңгейде жасағанды ұнатамын.
Өкінішке орай, Қазақстанға бұл түсінік әлі келе қойған жоқ, оңалту процесін екінші орынға ысырады . Ал бүкіл әлемде оңалту кәсіби медицина болып саналады.
Мысалы, Еуропада негізгі емдеу процесінен кейін науқас автомат түрде оңалту процесінен өтеді және өмірінің соңына дейін қалыпқа келу үшін әрекет жасайды. Мұны біз де қолдануымыз керек.
14 жылдан бері бұрынғы А. Пите институты, қазіргі венгриялық Семмельвейс университетімен, яғни ведомстволық оңалту негізінде кәсіби реабилитолог мамандар даярлайтын медицина бойынша Еуропаның әйгілі Альма-матері саналатын кафедрамен қызметтеспіз. Бұл медициналық хабта керемет оңалту орталығы бар: оңалтуға арналған клиникалық орталықтар, мектептер мен, тіпті, оңалтушы болуды армандаған мектеп оқушыларын тартатын ""оқу сыныптары"" бар. Мектеп оқушылары өз қызметін кәсіби көмекші ретінде бастайды. Кейін 12 жылдық оқуын тәмамдаған соң, алдымен колледж, кейін университетте невропатолог, клиникалық психолог, логопед, дефектолог, массаж терапевті, физиотерапия маманы және мұғалім секілді дағдылары бар ""кондуктолог"" бола алады. Бұл нені білдіреді? Оңалту дегеннің не екенін және оңалту орталықтарының қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Өзім ""Аруана"" клиникасының тобымен тәжірибе мен білім алып, олардың әдістемесін дұрыс енгізуге тырысатын мұғалімдеріммен-әріптестеріммен бүгінгі күнге дейін оқып, ынтымақтасу бақытына ие болдым. Көбінесе біз науқастармен жұмыс істеудің негізгі әдіснамасы мен тактикасын солардан аламыз. Сондай-ақ біз Германия, Чехия, Түркия, Қытай, Израильдің жетекші орталықтарымен ынтымақтастықтамыз.
– Инсульттан кейін науқастардың барлығы дерлік ""істен шыққан"" ағзаларын, дене мүшелерін қалпына келтіруге зәру. Қазір Алматыда бұл қызмет қалай ұйымдастырылған? Бағыты қандай?
– Қазір Денсаулық сақтау министрлігінің 07.04.2024 жылғы №65 бұйрығы бар. Ол Қазақстанның кез келген азаматына МӘМС шеңберінде осы құжатта көрсетілген 6 бағыт бойынша, оның ішінде ОНМК (инсульт) өткір кезеңінен кейін де оңалуға баруға мүмкіндік береді. Инсульт алған адам мемлекеттік клиникалардың инсульт бөліміне түседі. Атап айтқанда, бұл №4 және №7 қалалық клиникалық ауруханалар, орталық қалалық клиникалық аурухана, жедел жәрдем ауруханасы және қалалық жүрек орталығы. Осы клиникалардың әрқайсысы бірінші кезеңдегі науқастарды оңалтумен айналысады. Науқас жағдайының күрделілігіне байланысты 14-21 күн бойы мемлекеттік клиникада емделуге құқылы. Ары қарай науқастарды оңалтудың екінші кезеңіне, оның ішінде МӘМС бағдарламасы бойынша жеке медициналық орталықтарға бірден түсу мүмкіндігі бар.
– Бұдан не пайда?
– Біріншіден, бұл емді неғұрлым ертерек жүргізу үшін керек.
Бірінші кезеңде оңалтудан өткен науқастардың 20-30 пайызының толықтай қалыпқа келу мүмкіндігі бар.
Мысалы, біздің орталық клиникалық қосымша көмек көрсетумен айналысады. Жансақтау бөлмесінде науқас мемлекеттік клиникада ішкен барлық дәрі-дәрмегін жалғастырып ішеді және алдымен пассив, кейін белсенді оңалту жұмыстары басталады.
Екінші кезеңде науқастар (ауырып бастағалы 6 ай ішінде) өзінің жағдайына қарай 5 рет оңалтудан өте алады. Себебі инсульттан аман қалған кез келген науқас ешкімдікіне ұқсамайтын оңалтуды қажет етеді. Екі кезеңнен құралған 6 ай өткен соң науқас ОМШ (оңалтуды маршруттау шкаласы) көрсеткіші бойынша тағы үш жылда үш кезең бойы емделе алады. Кәсіби оңалтушы ретінде шетелдің клиникалық орталықтарында Қазақстандағыдай жағдай жасалмағанын атап өткім келеді. Науқастарды оңалтудың екінші кезеңінде бес рет госпитализациялау қағидаты мүгедектік деңгейін төмендетуге көп көмектеседі. Бұл аурудың басынан бастап кейін 2,5 жыл ішінде бақылау жүргізетін дәрігерлер үшін де тиімді болмақ.
– Науқас оңалтудың 2-3 кезеңіне дайындалған кезде клиниканы өзі таңдай ала ма?
– Иә, солай. Көптеген науқас мемлекеттік клиникадан кейін оңалтуға бара алатынын білмейді. Біздің клиниканың басты ерекшелігі – инсульт алғаннан кейін араға уақыт салмай көмектесуі. Бізге келген науқастар таңғалып жатады. Ешкім де инсульт болатынын алдын ала болжай алмайды. Өкінішке орай, одан қашып құтылу мүмкін емес және қазір бұл ауру жасарып келеді.
Оқи отырыңыз: Ішімдік пен темекіге әуестер неге емделуге асықпайды? Психиатр дәрігермен сұхбат
– МӘМС енгізілуімен оңалту қолжетімді болды деп айта аламыз ба?
– Бұл факт. Егер МӘМС жүйесі түрінде қолдау болмаса, науқастардың басым бөлігі уақтылы оңалтудан өте алмас еді. Біздің орталық әлеуметтік бағдарланған жоба және мұнда науқастар ақылы негізде оңалту көмегін ала алмайды. Бастаған кезде бізде 25 төсек болды және бір айда 75 науқасты қабылдадық. Бүгінгі таңда біздің орталықта толыққанды оңалтудан өткен науқастардың саны 150 мыңнан асады.
– Инсульттан кейін толық қалыпқа келу мүмкін бе?
– Инсульт – бұл өте күрделі ауру. Оңалту процесінің өзі өте күрделі жүреді. Емді бастамас бұрын науқасқа психологтың көмегі қажет. Егер науқастың емделуге деген қызығушылығы болмаса, өзін емдеп жатқан дәрігерге сенбесе, онда еш нәтиже болмайды. Әдетте оңалтуды бастап, үш күн өткен соң науқас ары қарай жалғастырғысы келмейді. Себебі моральдық және психологиялық тұрғыдан ауыр. Бізде бір науқасты кемінде 7-8 адам жабылып емдейді. Яғни олардың ішкі жай-күйін өзгерту үшін де барымызды саламыз. Бізде тіпті науқастың қай уақыт аралығында демалып, тамақтанатыны жазылған авторлық бағдарлама бар. Күні бойы науқастың артық уақыты болмайтындықтан, барлық процесс қызықты әрі пайдалы өтеді. Бірнеше күннен кейін науқастың беті бері қарағанын көреміз.
– Оңалтудың бірінші курсынан кейін қандай нәтиже күтсек болады?
– Алдымен оңалтудың пассив және вертикаль түрлерін қолданып, кейін белсенді жұмысқа кірісеміз. Науқас бізге бірінші рет келген кезде біздің міндетіміз – оны өздігінен отыра алатындай жағдайға жеткізу. Өзімізді осы нәтижеге бағдарламалаймыз. Егер науқас курсты тәмамдаған соң отыра алатындай жағдайға жетсе, онда мақсатымыздың орындалғаны.
Бұдан кейінгі кезеңде науқас сүйемелдейтін құралдар көмегімен қозғалып, бізге ақырын ғана ""Балам, бақытты бол!"" деген сөздерді айта алады. Бұл біз үшін нәтиже!
Біз таңғажайыпқа сеніп өмір сүрмейміз, жұмыс істеп, науқастың жағдайын өз көзімізбен көреміз. Ешкімді алдамаймыз.
– Оңалту аясында науқастарға не қажет?
– Бүгінгі таңда МӘМС бағдарламасы аясында хаттама мен бұйрықтардың талаптарына сәйкес келетін рәсімдерді алдын ала ойластырып жатырмыз. Сондай-ақ біз ғылыми орталық болғандықтан, денеге жағымды әсер етуі мүмкін басқа әдістерді енгізуге және қолдануға мүмкіндігіміз бар. Венгрия институтымен ынтымақтасатынымызды және науқастарымызбен жұмыс істеудің негізгі әдістемесін солардан алғанымызды айттым. Бүгінгі таңда науқас бізге келіп, жаттығу терапиясынан, массаж, физиотерапия, рефлексотерапия, парафин терапиясы, гидротерапиядан өтеді және ең маңызды фактор – бұл нақты ауыр науқастарға арналған күтім процедуралары. Сондай-ақ, нейропсихологпен жұмыс бар.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда әрбір оныншы адамның бүйрегі ауырады. Бұған энергетик пен газды сусындардың қандай қатысы бар
– Инсульттан кейін көптеген науқас депрессияға ұшырайды дейді. Бұл рас па? Нейропсихолог бұған қалай көмектеседі?
– Иә, расымен солай. Бастапқыда науқастардың өмір сүруге деген құлшынысы төмен болып келеді. Олардың өткергені – үлкен психологиялық соққы. Туысқандары да есеңгіреп қалады десек болады. Сол себепті инсульт алған науқастардың мүгедектік дәрежесін төмендетуге бағытталған іс-шаралар ішінде депрессияны емдеу де бар. Депрессия цереброваскулярлық жедел бұзылудан аман қалған әрбір үшінші науқаста кездеседі. Нейропсихологтар әзірлеген бағдарламаның арқасында науқастарды мазасыздық сезімінен арылта аламыз. Есте сақтау және сөйлеу қабілеті бірден қалпына келмеуі мүмкін, бірақ адамдардың функционалдық тәуелсіздігі және олардың өмір сүру сапасы артады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ми қан айналысы бұзылған науқастар МӘМС аясында бірнеше жыл қатарынан тегін оңалтудан өте алады.,,2024-07-02T17:10:00+05:00
qai-zerde-sylym-seguge-bolmaidy-zane-bul-usin-qandai-zaza-qarastyrylgan,informburo.kz,Қай жерде шылым шегуге болмайды және бұл үшін қандай жаза қарастырылған?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qai-zerde-sylym-seguge-bolmaidy-zane-bul-usin-qandai-zaza-qarastyrylgan,"Қазақстанда 2024 жылғы 20 маусымнан бастап вейптерді, яғни электронды темекілерді ел аумағына әкеліп сатуға және өндіруге тыйым салынды. Сәуір айының соңында президент Қасым-Жомарт Тоқаев тиісті құжатқа қол қойған болатын. Осы орайда Қоғамдық денсаулық сақтау ұлттық орталығы басқарма төрағасының орынбасары Салтанат Назарова мен Алматы қаласындағы №2 қалалық емхананың жалпы практика дәрігері Ардақ Тұрғанбаева мұның оң бастама екенін айтып, өзге де темекі өнімдерінің зиянына тоқталды. Айтуынша, мұндай шаралар көптеген өлімнің алдын алуға көмектеседі.
""Осыдан бірнеше жыл бұрынғы статистикалық мәліметтерді алатын болсақ, дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы жыл сайын темекі өнімдерінің 7 миллион адамның өліміне алып келетінін жария еткен болатын. Осылардың ішінде 6 миллион адам – тікелей темекі өнімдерін тұтынғандар. Ал қалғандарының ішіндегі 890 мыңнан астам адам темекінің ауаны ластау себебінен көз жұмғандар. Егер алдын алу шараларын қолға алмайтын болсақ, онда 2030 жылға қарай темекі өнімдері әсерінен қайтыс болғандар саны 8 миллион адамға жетуі мүмкін. Темекі бірінші кезекте тәуелділікке алып келеді"", – деді маман Ардақ Тұрғанбаева.
Дәрігер Ардақ Тұрғанбаеваның айтуынша, темекі тартатын адамдар бірінші кезекте жапырақтардағы никотинге тәуелді болады. Осының себебінен қайта-қайта темекі тартқысы келіп тұрады. Ал адам темекі шегуден бас тартқан кезде келесі белгілер байқалуы мүмкін:
Оқи отырыңыз: ""Дені сау ұлт"": Қазақстанның медицина саласы қалай дамып келеді
""Мәселе тек темекі өнімдерінде емес. Басты мәселе оның құрамындағы химиялық заттарда – шайыр (смола), күшәла (мышьяк), қорғасын, висмут, аммиак және органикалық қышқылдар. Әрине, темекінің құрамындағы осы заттардан уланды деп ауруханаға түскен адам жоқ. Себебі олардың мөлшері бірден уландырмайтындай аз болады және біртіндеп денсаулықты нашарлата береді"", – деді дәрігер.
Орташа алғанда 20 г темекіні жаққанда мыналар түзіледі:
""Көптеген темекі тартатын адамдар оны фильтрмен тұтыну қауіпсіз деп ойлайды. Алайда бұл жалған. Егер фильтрлер расымен жұмыс істесе, онда олар никотинді де сіңіріп алып, адамдар ешқандай дәм сезбейтін еді. Жеңіл темекі тартатындар да ол ағзаға аса әсер етпейді деп ойлайды. Темекінің қай түрі болса да, ол бірдей зиян тигізеді. Бұл вейптарға да қатысты. Ең қауіптісі – темекі тартатын адамның айналасындағыларға да үлкен қауіп төнеді және қатерлі ісіктен көз жұму тәуекелділігін еселеп арттырады. Темекі тарту келесі ағзалардағы онкологиялық процестерді асқындырады: қуық, қан, жатыр мойны, асқазан, бүйрек, көмей, бауыр, ауыз қуысы, ұйқы безі, асқазан және өкпе. Темекінің әсерінен миды қанмен қамтамасыз ететін тамырлар зақымдалады. Никотин әсерінен жүректің жүктемесі арта түседі"", – деді дәрігер.
Дәрігер Салтанат Назарова бірінші кезекте жасөспірімдердің денсаулығына қауіп төндіретініне алаңдаулы.
""Қазіргі таңда бұл өнімдерді жасөспірімдер көбірек қолданатындықтан, біз белгілі бір шектеулер арқылы жыныстық және физикалық дамуға кері әсерін тигізетін аурулардың алдын аламыз. Өйткені осы күнге дейін жүргізіп келген зерттеулер темекі құрамындағы қорғасын мен никельдің, өзге де аса қауіпті металдардың жүйке және жүрек-қан тамырлары жүйесін қатты зақымдайтынын көрсетіп отыр. Тіпті ағза іріңдеп, бауыр жұмысы бұзылады"", – деп түсіндірді Салтанат Назарова.
Оқи отырыңыз: Лобби және ақпараттық күрес. Майкл Блумбергтің темекімен күресі неге сынға ұшырады
Алматы облысы полиция департаменті жергілікті полиция қызметі басқармасының Ерекше тапсырмалар жөніндегі аға инспекторы, полиция капитаны Зульфат Манапов халық денсаулығының сау болуы үшін бірқатар жерде темекі өнімдерін пайдалануға шектеу енгізілгенін еске салды.
""Қазақстан Республикасының әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің"" 441-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік көзделген және жеке тұлғаларға 15 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады. Яғни, тиісті емес жерде темекі тартқандарға осындай шара қолданылады. Ал егер адам бір жыл ішінде осы ережені тағы бұзатын болса, онда 20 АЕК көлемінде айыппұл төлейді. 2024 жылдың басынан бері осы бап бойынша Алматы облысы полиция департаментінің қызметкерлері 298 азаматты әкімшілік жауапкершілікке тартты"", – деді Зульфат Манапов.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматы облыстық полиция департаменті жыл басынан бері тиісті емес жерде шылым шеккен 298 адамды әкімшілік жазаға тартқан.,,2024-06-24T13:21:04+05:00
qasym-zomart-toqaev-syu-dauysy-xalyqaralyq-arenada-qattyraq-estilui-kerek,informburo.kz,Қасым-Жомарт Тоқаев: ШЫҰ дауысы халықаралық аренада қаттырақ естілуі керек,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qasym-zomart-toqaev-syu-dauysy-xalyqaralyq-arenada-qattyraq-estilui-kerek,"Қазақстан төрағалығымен елордада өткен ""ШЫҰ плюс"" саммиті аяқталды. Жиында сөйлеген сөзінде мемлекет басшысы тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізу үшін тиімді шешімдерді әзірлеуге бағытталған қадамдарды атады.
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев самитте сөйлеген сөзінде бүгінде әлем бұрын-соңды болмаған геосаяси қайшылықтар мен қақтығыстардың күшеюіне байланысты туындаған күрделі сынақтармен бетпе-бет келіп отырғанын айтты. Халықаралық қауіпсіздіктің архитектурасына қауіп төніп тұр. Тұтас адамзат үшін оның зардабы ауыр болуы мүмкін.
""Бейбіт және үйлесімді даму мәселесін бірлесіп ілгерілету басты міндет болып қала береді. Ұжымдық күш-жігер мен парасатты дипломатия арқылы ғана әлемдегі басты қайшылықтардың түйінін тарқатып, дүниежүзінде ұзақмерзімді тұрақтылықты қамтамасыз етуге болады. Мен бұған сенімдімін. Осы орайда келесі жылы сексен жылдығын атап өтетін Біріккен Ұлттар Ұйымына зор үміт артылады. Бұл әмбебап ұйымның баламасы жоқ, оның әлеуеті әлі де мол"", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Ортақ міндет – БҰҰ-ның жаһандық қауіпсіздікті қамтамасыз ететін, ХХІ ғасыр сын-қатерлеріне тиімді қарсы тұра алатын басты халықаралық институт ретіндегі рөлін күшейту. Бұл ретте Қазақстан басшысы ШЫҰ-ның геосаяси рөлі де артып келе жатқанын атап өтті.
""Қазіргі заманның түрлі проблемасына қатысты ортақ ұстанымның жаршысы ретінде ШЫҰ дауысы халықаралық аренада қаттырақ естілуі керек және солай болуға тиіс. Сондықтан біз қабылдаған Тату көршілік, өзара сенім және серіктестік қағидаттары туралы мәлімдеме өте өзекті"", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Бұл ретте Президент Біріккен Ұлттар Ұйымының 80, сондай-ақ ШЫҰ мен БҰҰ ынтымақтастығының 20 жылдығына қарай ""Әділ әлем, келісім және даму жолындағы жаһандық бірлік туралы"" бастаманы қолдау үшін БҰҰ Бас Ассамблеясының резолюциясын қабылдауды ұсынды.
Қазақстан президенті келесі басым бағыт ретінде сауда-экономикалық байланыстарды нығайтуды атады. Санкциялық даулар жаһандық экономикаға айтарлықтай зиян келтіріп, оның даму перспективаларының аясын тарылтып жатыр.
""Мұндай жағдайда бізге оң динамиканы сақтауға және әлеуетімізді арттыруға бағытталған сауда-экономикалық ықпалдастықтың неғұрлым икемді стратегиясын құру қажет"", – деді мемлекет басшысы
Қазіргі кезеңде ШЫҰ-ға мүше елдердің экономикасы 4 пайыздан 9 пайызға дейінгі жоғары өсім қарқынын көрсетіп отыр. ШЫҰ мемлекеттерінің әлемдік ЖІӨ-дегі үлесі қазірдің өзінде 30 пайызды құрайды. Бүгінде Ұйымға мүше мемлекеттердің сыртқы саудасы 8 триллион доллардан асты. Бұл – әлемдік сауданың төрттен біріне тең.
""Осы орайда Азияның экономикалық тұрғыдан өркендеуіне көбіне ШЫҰ-ға мүше елдердің ықпалы зор екенін атап өткім келеді. Мұны жаңа әрі тарихи жетістік деуге болады. Сондай-ақ, бұл өсім дүниежүзі экономикасы үшін тұрақтандырушы фактор саналады"", – деп атап өтті президент.
Сондай-ақ, Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Қытайдың ішкі ауқымды нарығына ШЫҰ елдерінің қолжетімділігін арттыру және Ұйымға мүше елдермен тауар айналымын 3 триллион долларға дейін жеткізу ниетін құптайтынын жеткізді.
""Бүгін ШЫҰ экономикасын дамытудың 2030 жылға дейінгі стратегиясын жүзеге асыру жөніндегі нақты іс-қимыл жоспарын қабылдадық. Аталған құжат осы басты мақсатқа сай келеді. ШЫҰ-ның ЕАЭО, БРИКС және АСЕАН секілді интеграциялық бірлестіктермен өзара ықпалдастығы кең мүмкіндіктерге жол ашады"", – деді мемлекет басшысы.
Президент атап өткендей, көлік жолдарының өзара байланысын одан әрі нығайту әлемдік сауданың тұрақты өсіміне зор ықпал етеді. ШЫҰ-ға мүше елдердің аумағы арқылы 350 мың шақырымнан астам теміржол өтеді. Әлемдегі жүк тасымалының үштен екі бөлігі осы жолдарға тиесілі.
""Сондықтан ШЫҰ кеңістігі жаһандық сауданы дамытуға арналған ""Үлкен Еуразиялық белдеуге"" айнала алады. Құрлықтық бірлестік ретінде өз позициямызды нығайту экономикалық тұрақтылық пен өркендеу үшін елеулі фактор болуға тиіс. Өздеріңізге мәлім, Қазақстан Еуразиялық көлік жүйесінің ең маңызды бөліктерінің бірі саналады. Азия мен Еуропа арасындағы құрлық арқылы тасымалданатын жүктің 80 пайызы еліміз арқылы өтеді. Біз ""Бір белдеу, бір жол"" мегажобасын, Транскаспий көлік бағытын және ""Солтүстік – Оңтүстік"" дәлізін өзара ұштастыру үшін белсенді жұмыс істеп жатырмыз. Аталған күре жолдар синергиясының мультипликативтік әсері күшті болады. Осы ретте Стратегиялық порттар мен логистикалық орталықтардың серіктестік желісін құру жөніндегі бастамамызды нақты жүзеге асыру мәселесіне ерекше мән береміз"", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Жуырда Қазақстан бұрын-соңды болмаған су тасқынын бастан өткерді. Мамандардың пікірінше, бұл табиғат апатының ауқымы жаһандық жылыну процесімен тікелей байланысты.
""Қазіргі жағдайда экология және климаттың өзгеруімен күрес саласындағы ынтымақтастықтың өзектілігі арта түсті. Бұл саладағы ахуал алаңдатып отыр. Біз түрлі табиғи катаклизмдердің айтарлықтай көбейгеніне куә болдық. Әлемдегі барша мемлекет бұдан орасан зор зардап шегіп отыр. Әлемдік қауымдастық экономиканы декарбонизациялау жөніндегі батыл қадамын жалғастыруға тиіс деп санаймын. Бірақ бұл мемлекеттердің дамуға және жаңғыруға бағытталған маңызды міндеттеріне зиянын тигізбеуі керек"", – деді Қазақстан президенті.
Айта кетсек, алдағы қараша айында Бакуде COP29 конференциясы өтеді. Жиында климат бойынша күн тәртібіндегі мәселелер талқыланады.
""ШЫҰ қызметінің аса маңызды бағытының бірі – мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықты кеңейту. Бұл маңызды сала біздің төрағалығымыз кезінде ұдайы назарда болды. Өйткені, қазақ жері – ежелден түрлі өркениеттер тоғысқан мекен"", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Мемлекет басшысы Үлкен Еуразияның бірегей мәдени кодын бойына сіңірген ШЫҰ-ның алып кеңістігі халықтар арасын жақындатуға дәнекер болып, өзінің тарихи рөлін одан әрі атқара беретініне сенім білдірді. Қазақстан креативті индустрия шоғырланатын орталық бола алатынын айтып, ШЫҰ-ға мүше елдердің жас көшбасшылары мен таланттарының жыл сайынғы кездесуін өткізуді ұсынды.
Президент білім саласына да тың серпін беру қажетін айтты.
""Бұл ретте диалог аясындағы серіктестердің жаңа оқу орындарын қосу арқылы ШЫҰ университеттері желісін кеңейткен жөн болар еді. Студенттерге, әсіресе техникалық мамандықтар үшін бөлінетін грант санын жыл сайын көбейтіп отыру керек. Қазақстан өзінің жетекші жоғары оқу орындарында білім алу үшін бөлінетін ғылыми білім беру гранттарын ұсынуды жалғастыруға дайын"", – деді ол.
Сөз соңында мемлекет басшысы Қазақстанның ШЫҰ аясындағы және ""ШЫҰ плюс"" форматындағы жан-жақты әрі өзара тиімді ынтымақтастыққа бейілді екенін атап өтті.
""ШЫҰ аясындағы серіктес елдердің барлық конструктивті ұсынысы бірегей ұйымымыздың одан әрі қарқынды дамуына тың серпін беретініне, сондай-ақ өзара сенімді, достықты және көпжоспарлы серіктестікті нығайтуға ықпал ететініне сенімдімін"", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мемлекет басшысы БҰҰ Бас Ассамблеясының резолюциясын қабылдауды ұсынды.,,2024-07-05T15:52:43+05:00
qazaqstandagy-temekige-qarsy-kures-lobbisterdin-ne-qatysy-bar,informburo.kz,Қазақстандағы темекіге қарсы күрес: Лоббистердің не қатысы бар?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstandagy-temekige-qarsy-kures-lobbisterdin-ne-qatysy-bar,"Алайда осы уақыт аралығындағы Қазақстан Денсаулық сақтау министрлігінің жұмысы тиімсіз болып шықты. Неліктен?
ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің деректері (ҚР ДСМ қамқорлығымен жүргізілген GATS зерттеуінің көрсеткіштері) 2014 жылдан 2019 жылға дейін еліміздің ересек тұрғындары арасында темекі шегушілердің саны өзгеріссіз қалғанын айғақтайды – 2,8 млн адам. Ал жыл сайын зерттеулер жүргізетін беделді Euromonitor орталығының деректерінде 2024 жылдың басында ҚР-да 3,3 млн ересек адам темекі шегетіні хабарланған. Яғни төмендемек түгілі, өсіп кеткен – ҚР-да темекіге қарсы күрестің ""нәтижесі"" осы.
Темекіге қарсы күрестегі стратегияларды іс жүзінде Жәмилә Садықованың ""қолшатыр"" құрылымымен басқарылатын ""Темекісіз"" қоры сияқты ҮЕҰ-дар қабылдап отырған. Елдегі темекіге қарсы барлық заңнамалық бастаманы солар қалыптастырды. Қор бірнеше рет темекіге акциздерді көтеруге бастамашы болды, бұл темекі құнының 2014 жылмен салыстырғанда 4-5 есе өсуіне әкелді. Темекі шегудің қауіпті әсерін көрсететін науқандарға қомақты қаражат салынды. Ал Садықованың бастамасымен кальянға тыйым салу заңының нәтижесі көлеңкелі нарықтың өсуіне ықпал етті.
Жалпы, 2014 жылдан бері оның ұйымдары ұсынған барлық шара GATS салыстырмалы есебінде көрсетілгендей: ""2014-2019 жылдар аралығында қазіргі темекі тұтынудың жалпы таралуында айтарлықтай өзгерістер байқалмайды"". Мұндай зерттеуді Денсаулық сақтау министрлігі ДДСҰ ұсынысы бойынша бес жылда бір жүргізеді. Яғни, 2024 жылдың соңында тағы жүргізілуі тиіс. Биыл еліміздегі темекі шегу статистикасы туралы жаңа есеп шығады деген сөз.
Оқи отырыңыз: Лобби және ақпараттық күрес. Майкл Блумбергтің темекімен күресі неге сынға ұшырады
Жаңа есеп дайын болғанша біз Қазақстанда жыл сайын зерттеулер жүргізетін Euromonitor тәуелсіз еуропалық агенттігінің деректеріне жүгіндік және оны ДСМ қолдауымен жүргізілетін GATS ұсынған деректермен салыстырдық. Euromonitor мәліметтері бойынша, 2019 жылы Қазақстанда темекі шегушілердің саны 3,8 млн-ға жетті, бұл GATS деректеріне қарағанда 1 млн-ға артық. Әрі қарай, 2019 жылдан бастап, түтінсіз баламалардың пайда болуымен, Euromonitor мәліметтері бойынша, темекі шегушілер саны азая бастады және 2024 жылға қарай 3,3 миллионға жетті. Әлбетте, төмендеу көптеген темекі шегушілердің зияны аздау түтінсіз баламаларға ауысуына байланысты болуы мүмкін. Бірақ 3,3 миллион адамның өзі GATS мәліметтері бойынша 2019 жылмен салыстырғанда 500 мыңға көп. Яғни, Қазақстанда темекі шегушілер саны бұрынғыдан артып кеткен. Денсаулық сақтау министрлігінің бұрынғы басшылары көптеген жыл бойы ҮЕҰ-дың айтқанын істеп, қателескен сияқты.
Қалайша Садықова Денсаулық сақтау саласында кәсіби тәжірибесі мен білімінің жоқтығына қарамастан, жай ғана қоғам белсендісі бола отырып, Қазақстанда темекіге қарсы күрестің бүкіл стратегиясын өз бақылауына алған?
Жақында GSGR халықаралық талдау орталығының ""Темекі түтінін әшкерелеу: Bloomberg-тің темекіге қарсы науқанының тиімділігін бағалау"" атты зерттеуінде миллиардер Майкл Блумбергтің дүниежүзілік лоббистік желіні қалай құрғаны туралы айтылады. Авторлар ықпал ету топтарының қызметін егжей-тегжейлі талдайды. Зерттеуде Қазақстанның да аты аталады, ондағы мәліметтер бойынша Садықова мұнда шешуші рөл атқарады. Авторлардың пікірінше, Садықованың бастамалары ""Блумбергтің темекі бағалары мен акциздерін көтеру жөніндегі жаһандық стратегиясына толығымен сәйкес келеді"", бұл темекі шегудің азаюына емес, тек контрабандалық темекі нарығының өсуіне әкелді. Қазақстанда 2020 жылдан 2023 жылға дейін темекінің заңсыз нарығы бес есеге – 1,4%-дан 9,5%-ға дейін өсті.
Оқи отырыңыз: Қорабы – 400 теңге: Қазақстанға арзан темекі қайдан және қалай келеді?
GSGR қорытындылары да көрнекі: ""Миллиардер қоры қолдайтын топтар жаһандық лоббистік желі құруды мақсат тұтады"". Яғни, темекіге қарсы күрес сылтауымен Қазақстанда ұлттық саясатты өз ықпалына бағындыруға ұмтылатын шетелдік лоббистік құрылымдар жұмыс істейді. Бұл ел билігін алаңдатуы тиіс.
Айта кету керек, Садықова ""Блумберг бастамалары"" аясында өзінің белсенді қызметін жарнамаламауға тырысады. 2011 жылы ол дәлелдердің қысымымен сотта грант алғанын мойындады. GSGR есебіне сәйкес, ол грант алуын күні бүгінге дейін тоқтатпаған. ""Қоғамдық жанжалдардан кейін Садықова грант берушілердің есімдерін ашпай гранттар ала бастады. Соңғы 4 жылда ол 600 000 доллар сомаға грант алған"".
""Садықованың депутат болуға деген ұмтылысы оның лоббистер желісін құру және саясаткерлерге ықпал ету жөніндегі талпынысынан көрінеді. Осылайша, ол Bloomberg-тің Қазақстандағы ықпалын кеңейтіп қана қоймай, өзінің саяси амбициясын ілгерілетуге ұмтылады. Бұл оның мақсаты темекімен күресу ғана емес, сонымен қатар жеке амбицияларды жүзеге асыру екенін көрсетеді"", – дейді GSGR зерттеуінің авторлары.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2014 жылдан 2024 жылға дейін Қазақстанда темекіге қарсы күрес белсенді түрде жүргізіліп келді.,,2024-06-19T11:00:00+05:00
qogamda-kopbalaly-analar-zardemaqysyn-kuieuine-beru-kerek-degen-qate-pikir-bar-zuldyz-suleimenova,informburo.kz,Қоғамда көпбалалы аналар жәрдемақысын күйеуіне беру керек деген қате пікір бар – Жұлдыз Сүлейменова,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qogamda-kopbalaly-analar-zardemaqysyn-kuieuine-beru-kerek-degen-qate-pikir-bar-zuldyz-suleimenova,"Тұрмыстық зорлық-зомбылық физикалық тұрғыда қандай ауыр болса, әйелдің психологиялық-материалдық тұрғыда қысымға ұшырауы да – қоғамдағы өзекті мәселелердің бірі. Жеке табысы жоқ әйелдердің көбі тиран күйеуімен ажырасқан жағдайда отбасын қалай асырайтынын уайымдап, үй ішіндегі шуды сыртқа шығарудан жасқанады. Бұл отбасындағы зорлық-зомбылық мәселесін ушықтырып тұр. Сәйкесінше, жұмыссыздықты тұрмыстық зорлық-зомбылықтың негізгі себептерінің біріне жатқызуға болады.
Ұлттық статистика орталығының ресми статистикасына сәйкес, Қазақстандағы жұмыссыздар саны 450 мыңнан астам болса, олардың тең жартысынан көбі, нақтыласақ, 242 мыңнан астамы – әйелдер.
Бұл мәселе Сенат отырысында депутат Нұртөре Жүсіптің депутаттық сауалына арқау болды. Ол Үкімет басшысы Олжас Бектеновке:
""Жұмыссыздардың тең жартысы – әйелдер қауымы. Бұл дерек Үкіметті ойландыра ма? Жақында Сенат төрағасымен бірге Астана қаласындағы әйелдерге білім, ақпараттық консультация беруге арналған ""Бақытты отбасы"" орталығында болдық. Орталық 2021 жылы көпбалалы, өмірде қиын жағдайға тап болған, жалғызбасты аналарға қолдау көрсету мақсатында құрылған. Осындай үлгідегі орталықтарды өңірлерден, әсіресе облыс орталықтарынан көптеп ашуға қалай қарайсыз?"", – деп сұрақ қойды.
Премьер-министр сұраққа жауап ретінде қазіргі таңда Қазақстан бойынша жұмыссыз әйелдерге қолдау көрсететін 68 орталық ашылғанын хабарлады.
Оқи отырыңыз: Тұрмыстық зорлық-зомбылықтың түбінде қандай мәселелер жатыр? Сарапшылар пікірі
Бұл ретте біз Мәжіліс депутаты Жұлдыз Сүйлейменовадан тұрмыстық зорлық-зомбылықтың себептеріне және таяуда қабылданған тұрмыстық зорлық мәселелерін шешуді мақсат тұтатын заң жобаларына қатысты пікірін білдік.
""Жұмыссыздықтың жұмыссыздық тұрмыстық зорлық-зомбылықтың және әйелдердің абьюзерлердің зорлығына көндігіп шыдауына қаншалықты негізгі себеп болатындығына арнайы зерттеу жүргізу керек деп ойлаймын. Өйткені, бұрын отбасылық зорлық-зомбылық мәселелеріне әртүрлі министрлік жауапты болып келді. Үкіметте бұл мәселе нақты бір мемлекеттік орталық органның құзыретінде болған жоқ. Біздің ""Әйелдер құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері туралы"" заңның аясында қазір отбасылық тұрмыстық зорлық-зомбылыққа жауапты орган белгіленді. Ол – Мәдениет және ақпарат министрлігі. Менің ойымша, Мәдениет және ақпарат министрлігі бұл мәселе бойынша кешенді зерттеу жүргізуі керек"", – деді Мәжіліс депутаты Жұлдыз Сүлейменова.
Депутат Zertteu Research институты жүргізген ғылыми талдаудың негізгі тезистеріне тоқтала отырып, Қазақстан қоғамындағы экономикалық абьюзерлік мәселесіне қатысты мәліметтерді тілге тиек етті.
""Орталықтың ""гендерлік бюджеттеу мәселелеріне"" қатысты, яғни гендерлік тұрғыдағы әйелдердің экономикалық мүмкіндіктеріне байланысты бірқатар зерттеулерін оқып, мазмұнымен таныстым. Оларда әйелдердің жұмыссызыдығына байланысты көптеген талдаулар бар. Мысалы, көп балалы ана жұмыс істемей, үйде отырса, сол үшін берілетін жәрдемақыны өзі ала алмайтыны туралы деректер бар. Неліктен бұлай? Өкінішке қарай, көптеген өңірлерде, әсіресе, шалғай ауылдық елді мекендерде әйел адам өзінің қандай болмасын табысын еріне, яғни күйеуіне беруі керек деген қате, таптаурын пікір әлі бар. Зерттеуде нақты мәліметтер келтірілген болатын. Жалпы, бұл – өте күрделі де кешенді мәселе. Сондықтан, ""жұмыссыздық әйелдердің зорлық-зомбылыққа көндігуінің негізгі себебі ме?"" деген сауалға жауап беру үшін мемлекеттік деңгейдегі осындай кешенді зерттеулер керек"", – деді Жұлдыз Сүлейменова.
Оқи отырыңыз: ""Бишімбаев синдромы"": Жаңа заңдар тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселесін шеше ала ма
Мәжіліс депутаты бұл мәселенің бір шешімі ретінде ауылдық елді мекендерде қыз-келіншектердің қаржылық сауатын арттыруды ұсынды. Мұндай оқу шаралары ауыл әйелдерінің жеке кәсіппен айналысуына, экономикалық тәуелсіздіктің негіздерін меңгеруіне бағытталуы қажет.
""Бұл мәселенің шешімі – сапалы да сауатты білім беруде жатыр. Менің ойымша, қыздарымыз жақсы білім алуы керек. Өкінішке қарай, бізде математика, қаржы, экономика салаларында білім алатын қыздардың үлесі аз. Оны ірі компаниялардың басшылығында, жеке кәсіпкерлер арасында әйелдердің үлесінің аздығынан анық көруге болады. Олардың санын арттыру үшін ауылдағы қыздар мен келіншектерге сапалы білім беруге күш салуымыз қажет"", – деді мәжіліс депутаты.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстан өңірлерінде жұмыссыз әйелдерге қолдау көрсететін 68 орталық жұмыс істейді.,,2024-06-28T23:43:05+05:00
qoqyspen-birge-zyl-saiyn-60-milliard-tenge-zerge-komiledi-qoqys-ondeudin-zana-standarty-bul-maseleni-sese-me,informburo.kz,Қоқыспен бірге жыл сайын 60 миллиард теңге жерге көміледі. Қоқыс өңдеудің жаңа стандарты бұл мәселені шеше ме,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qoqyspen-birge-zyl-saiyn-60-milliard-tenge-zerge-komiledi-qoqys-ondeudin-zana-standarty-bul-maseleni-sese-me,"2024 жылғы 8 сәуірде Қазақстанның барлық қаласында ""Таза Қазақстан"" атты акция басталып, өңірлерде бұқаралық сенбіліктер өткізіліп жатыр. Бір айдан астам уақыт ішінде науқанды ұйымдастырушылар әр аптаға өзінше атау беріп отырды: ""Таза өлке"", ""Киелі мекен"", ""Жасыл аймақ"", ""Өнегелі ұрпақ"" және ""Мөлдір бұлақ"". Науқан барысында ондаған мың тонна қоқыс жиналды.
Бұл ретте мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БАҚ өкілдерін марапаттау рәсімінде аталған акцияға қатысқан жүздеген мың адамға алғыс айтып, ризашылық білдірді. Сондай-ақ, ол тазалықтың қадірін біліп, еңбек адамын құрметтеуге шақырды.
Осы орайда эколог, экобелсенді және ихтиолог Пәкизат Сайлаубекова тұрақты түрде өтетін науқандармен қатар қоқыс сұрыптау мәдениетін қалыптастырудың маңызы туралы айтып берді.
Қазақстанда қалдықтарды жинау мен оларды қайта өңдеудің жаңа стандарты бекітілді. Ол 2024 жылғы 1 шілдеде жүзеге асып бастайды. Аталған құжатта қалдықтарды контейнерлік алаңдарда сұрыптау маңыздылығы туралы айтылды. Іс жүзінде мұны жүзеге асыру оңай емес. Экологтардың айтуынша, Қазақстандағы қоқыс мәселесін ішінара шешуге жекелеген азаматтардың бастамасы ғана көмектеседі.
2Gis қызметінің мәліметінше, Қазақстанның ең ірі қаласында мыңнан астам қоқыс жинайтын орындар бар. Әдетте, олар қалдықтардың белгілі бір түрін ғана қабылдайды. Алматы қаласында да азаматтар қоқыстың барлық түрін қайта өңдеу үшін әкеле алатын осындай мақсаттағы үш эко пункт бар. Бұл жұмыстарды экологиялық сенбіліктерді ұйымдастырып, қалдықтарды шығару мен сұрыптаумен айналысатын ""Экосен"" компаниясы реттеп отыр. 2021 жылы компания қалдықтарды өңдеу зауыттарына әрі қарай жөнелту үшін қайталама шикізатты сұрыптау және жинақтау үшін жеке полигонын құрған.
Оқи отырыңыз: Қызылорда облысының Сырдария ауданы ""Таза Қазақстан"" акциясына үлкен үлес қосты
KazWaste Қазақстандық қалдықтарды басқару қауымдастығының сайтында қалдықтарды қайта өңдеумен айналысатын бес ұйымның тізімі берілген. Олар автомобиль шиналарын, мұнай шламын (мұнай өндірісінің қалдықтары) өңдейді және қайта өңделген материалдардан геосинтетикалық тоқыма емес материалдар мен қайта өңделген пластик шығарады.
2023 жылы Қазақстанның қоқыс өңдеушілер қауымдастығы сол кездегі премьер-министрге қалдықтарды жинау және қайта өңдеу саласын реформалау туралы ұсыныстарын айтқан болатын. Қауымдастықтың сайтында атап өтілгендей, республикада 100 мың тонна пластиктің 3,5 мың тоннасы ғана қайта өңделеді. Қалғаны полигондарға түсіріледі немесе Ресей мен Өзбекстанға жөнелтіледі. Шикізат тапшылығына байланысты зауыттар толық өндірістік қуатында жұмыс істей алмайды, өйткені қалдықтарды сұрыптау және өндірушілерге жеткізу ұйымдастырылмаған.
""Алматыда күн сайын қоқыс сұрыптау кешеніне 1200 тоннаға жуық қалдық келеді. Олардың едәуір бөлігі сығымдалып, полигонға көміліп, қоршаған ортаға орны толмас зиян келтіріп жатыр. Ал егер дұрыс сұрыпталса, қоқыс өңдейтін зауыттарды жұмыспен қамтамасыз етіп, Қазақстандағы таза емес қаланың экологиялық жүктемесін азайта алар еді"", – деді Recycle Birge белсенділері.
Оқи отырыңыз: ""Таза Қазақстан"" акциясы Маңғыстау облысында жалғасып жатыр
Шағын жеке бастамалар да қалдықтарды қайта өңдеуді қолдайды. Алматыдағы Helloeco дүкенінде қайта өңделген пластиктен жасалған салпыншақ сатып алуға болады. Оған қажетті шикізат қала ішіндегі тау беткейлерінен жиналған. Кәдесый шамамен 3500 теңге тұрады.
Эколог, экобелсенді және ихтиолог Пәкизат Сайлаубекова республика көлемінде өтетін акциялармен қатар қоқыс сұрыптау мәдениетін қалыптастырудың аса маңызды екенін айтады. Осы орайда ол үй мен жұмыста қоқыс сұрыптау мәдениетін қалыптастыру үшін не істеу керегін айтты.
""Қоқыс сұрыптау мәдениетін қалыптастырудағы басты ереже – құрғақ және дымқыл қоқысты бір-біріне араластырмау. Көптеген дамыған мемлекеттерде қоқыс тастайтын контейнерлер бірнеше түске боялған. Бізде әзірге сары және жасыл түсті контейнерлер бар. Біріншісіне – құрғақ, екіншісіне дымқыл қалдықтарды саламыз. Алдымен бұл жұмысты макалатураны сұрыптаудан, оны өткізетін жер іздеуден бастауға болады. Оны 2gis.kz, recycle.kz сайттарынан, Google, Яндекс іздеу жүйелерінен қарауға болады. Мұнымен қатар, ""Жасыл даму"" сайтынан барлық қоқыс өңдейтін орындардың тізімін табуға болады. Ecosen мобильді қосымшасында да 6 қалада қоқыс өткізуге болатын орындарды көруге болады"", – деп түсіндірді экобелсенді.
Пәкизат Сайлаубекованың айтуынша, жыл сайын Қазақстанда 5-6 миллион тонна қалдық шығады. Осы қалдықтардың ішінде қайта өңдеуге болатын заттардың болатыны сөзсіз. Алайда, қоқысты бөліп жинау мәдениеті қалыптаспағандықтан, оның бәрі еш сұрыпталмастан, тікелей полигонға жөнелтіледі.
Оқи отырыңыз: ""Таза Қазақстан"": Түркістан облысында ""Үлгілі ауыл"" жобасы жүзеге асып жатыр
""Азаматтардың өзі соларды сұрыптап, тиісті жерге өткізу арқылы ақша алатын еді. Қазір қоқыспен бірге жыл сайын 60 миллиард теңге жерге көміліп жатыр"", – деп қосты Пәкизат Сайлаубекова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Эколог Пәкизат Сайлаубекованың айтуынша, Қазақстанда жыл сайын 5-6 миллион тонна қалдық шығады.",,2024-06-30T20:43:59+05:00
qurban-aitqa-orai-almatyda-islam-ruxaniyaty-kormesi-asyldy,informburo.kz,"Құрбан айтқа орай Алматыда ""Ислам руханияты"" көрмесі ашылды",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qurban-aitqa-orai-almatyda-islam-ruxaniyaty-kormesi-asyldy,"Қазақстан Республикасы Мемлекеттік орталық музейінде мұсылманның ұлық мейрамы Құрбан айт мерекесіне орай ""Ислам руханияты"" көрмесі ашылды.
Орта Азия халықтары арасында Құрбан айтты тойлау және құрбан шалу орта ғасырда ислам дінінің келуімен бірге тараған. Ораза айттан кейін 70 күннен соң басталып 3 күнге созылатын Құрбан айт – мұсылмандардың ең ұлы мерекесі. ""Ислам руханияты"" көрмесінің негізгі мақсаты – ислам құндылықтарын дәріптеу.
Көрмеде Құрандар, тәпсірлер, мұхаммадия және мұхтасар кітаптар, діни мазмұнды әртүрлі литографиялық баспа кітаптар қойылды. Көрермен назарына бірегей құнды жәдігер – бұрама қағаз түрінде жасалған пайғамбарлар шежіресі алғаш рет ұсынылды. Қолжазбада Адам Атадан бастап Мұхаммед пайғамбарды қоса алғанда 25 пайғамбар әулетінің, төрт әділ халифаның және орта ғасырдағы сопылық ағымның ұстазы Жәлаладдин Румидің шежіресі қамтылды. Сондай-ақ орама қағаз түрінде жасалған ерекше қолжазба Құран нұсқасы (ұзындығы – 9м, 50 см., ені – 2,5 см.) да көрмеге қойылған. Құранда 114 сүре мәтіні өте ұсақ әріптермен бөлек-бөлек жазылған және Алла Тағаланың төрт көркем есімі берілген.
Одан бөлек, шығыстың көне қалалары Стамбул, Бомбей, Мысыр баспаханаларында, Ресейдің Петербор, Қазан сияқты ірі орталықтары мен Омбы, Орынбор, Ташкент, Самарқанд шаһарларының баспаларында басылып шыққан Құран кітаптар мен әртүрлі діни мазмұнды басылымдар құнды мұра ретінде көрмеден орын алды.
Оқи отырыңыз: Құрбандыққа қой, ешкі, сиыр, түйе жарайды. Онлайн құрбан шалудың тәртібін түсіндіреміз
Орталық музей директоры Рашида Харипованың сөзінше, қазіргі уақытта түрлі ағымның жетегінде кеткен жас буынды ислам мәдениетімен сусындатуда осындай шаралардың маңызы зор.
""Бұл көрмені бүгінгі күні дәл осы жерде ұйымдастырудағы негізгі мақсатымыз – біріншіден, қазіргі жастардың арасында белең алып бара жатқан діни сауаттылықтың теріс бағытта болуы салдарынан жастарымыздың бағытын ортамызды толтырып отырған ағаларымыздың ұлағаты арқылы дұрыстау, екіншіден, осы іс-шараның алдында Өзбекстаннан арнайы көрме келген болатын, жанымызда тұрған экспозицияның барлығы – бұл Өзбекстан Республикасында саяси қуғын-сүргінге ұшыраған ата-аналарымыз туралы мәліметтер, осы мәліметтерді ел назарына ұсыну. Осы экспозициялық залда қазақстандықтар назарына саяси қуғынға ұшыраған 69 адамның аты-жөндері алғаш рет қойылып отыр. Бүгінгі ұйымдастырылған көрменің тағы бір ерекшелігі – Адам ата, Хауа анадан бастап, Мұхаммед пайғамбардың  ерекше жазулары ғылыми тұрғыда зерттелген жәдігерлер күйінде көрермен назарына тұңғыш рет ұсынылып отыр"", – деді Рашида Харипова.
Рашида Харипова Құрбан Айт мерекесіне ата-бабаларымыз жақсы киімдерін киіп, сандықтағы барлық жақсы киімін шығарып бір-біріне ізгілік тілегенін атап өтті.
Сонымен қатар, белгілі теолог, Құран кәрімді алғаш рет қазақ тіліне аударған Халифа Алтайдың ұлы Әбдірахим Алтай, шығыстанушы-тарихшы, РhD докторы Өмір Оразұлы, Философия, саясаттану және дінтану институты, Дінтану орталығының директоры Шағырбай Дүйсенбекұлы және Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің аға оқытушысы, дінтанушы Жүзей Аманқұлұлы арнайы сөз сөйлеп, көрмеге қойылған бірегей жәдігерлердің құндылығын түсіндірді.
Құран кәрімді алғаш рет қазақ тіліне аударған Халифа Алтайдың ұлы Әбдірахим Алтай көрмеде қолмен жазылған Құран секілді өте құнды деректер бар екенін атап өтті.
""Әкеміз Құранды қазақшаға аударған. Қазақстанның 16 облысын аралап, исламды Қазақстанға таратқан, ислам руханиятын насихаттаған. Көрмеде байқағаным – өте құнды қолжазбалар, тәпсірлер қойылған. Әсіресе, Қазанда басылған қолжазба. Орта Азиядағы діни еңбектердің көбі Татарстанда басылған"", – деді Әбдірахим Алтай.
Шығыстанушы Өмір Оразұлы көрмені жоғары бағалады.
""Ислам дін ғана емес, бұл – ғылым, мәдениет. Ислам дінін қабылдау арқылы түркі халықтары өзінің мәдениетін, ғылымын көркейтті, дамытты. Сол дамыған өркениет, мәдениет жазба мұралар беттерінде хатталған. Осы көрме – үлкен мәдениеттің көрмесі. Көрмеде жазба мәдениеттің тарихын көруге болады. Үлкен Құраннан Кіші Құранға дейін 16 ғасырдан 20 ғасырдың басындағы баспа кітапқа дейінгі кітап мәдениетін, жазу стилистикасын және кітапты әшекейлеу өнерінің үлкен желісі көрініп тұр"", – деді шығыстанушы-тарихшы, РhD докторы Өмір Оразұлы.
Көрменің ашылуында ғалымдар, жастар, Алматы тұрғындары мен қонақтары бой көрсетті.
Құран Кәрімге арналып жазылған тәпсірлер, дұғалар жинағы, Адам атадан ХІХ ғасырға дейінгі кезеңдерді қамтитын қысқаша тарихи шолу басылымы, музей қорына Мәшһүр Жүсіп Көпеев кітапханасынан келіп түскен мухаммадия кітабы, Мұхамеджан Сералин жазған ""Қожалар шежіресі"" көпшіліктің ерекше қызығушылығын тудырды.
Көрме 2024 жылдың 1 шілдесіне дейін жалғасады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Көрменің негізгі мақсаты – ислам құндылықтарын дәріптеу.,,2024-06-17T13:00:00+05:00
qurylysqa-paidalanyp-zatyr-qazaqstanda-mynzyldyq-tarixy-bar-tanbaly-tastarga-qauip-tonip-tur,informburo.kz,"""Құрылысқа пайдаланып жатыр"". Қазақстанда мыңжылдық тарихы бар таңбалы тастарға қауіп төніп тұр",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qurylysqa-paidalanyp-zatyr-qazaqstanda-mynzyldyq-tarixy-bar-tanbaly-tastarga-qauip-tonip-tur,"Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтайдың ""Адал адам – Адал еңбек – Адал табыс"" атты үшінші отырысында вандализм мәселесінің өршіп тұрғанын айтты. Оны тағы бір кесел деп атап, мыңжылдық тарихы бар мәдени мұраларды жою әдетте айналғанын сынға алды. Бурабайдағы Жұмбақтас пен Баянауылдағы Кемпіртасты мысалға алып, туристердің өз есімін тасқа жазуын барып тұрған тәртіпсіздік пен мәдениетсіздік деп бағалады. Осы орайда ол Қытай, Сингапур, Жапония және Оңтүстік Кореядан үлгі алуға шақырды.
Сондай-ақ Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың БАҚ саласы қызметкерлерін марапаттау рәсімінде Құрылтай отырысында елімізге қатер төндіретін бес кеселге тоқталғанын еске салып, соның бірі – вандализм екенін айтқан болатын.
""Тағы да қайталап айтқым келеді. Жұртты нашақорлық пен құмарпаздықтан, тұрмыстық зорлық-зомбылықтан, вандализм мен ысырапшылдықтан қорғау – ортақ міндет. Мемлекет бұл бағытта нақты қадамдар жасап жатыр"", – деді мемлекет басшысы.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың пікірінше, құқықтық сауаттың төмен болуы жағымсыз үрдістердің белең алуына әкеп соқтырады.
""Оның бәрі, түптеп келгенде, еліміздің дамуын тежейді, мемлекеттің абыройына нұқсан келтіреді. Қоғамдық жерлердегі вандализм – соның айқын көрінісі"", – деді президент.
""Петроглифтер аңшылары"" қоғамдық бірлестігінің атқарушы директоры әрі үйлестірушісі Ольга Гумирова ежелгі суреттері бар таңбалы тастар орналасқан тек екі объектінің ғана мемлекет қорғауында екенін айтады. Сондай-ақ, ол әлі де таңбалы тастарды қиыршық тас жасау мақсатында пайдаланатындар саны артып келе жатқанына алаңдаушылық білдірді. Мұнымен қатар мыңжылдық тарихы бар тастарға бей-жай қарап, өз есімін жазып кететіндер көбейген.
""Қазіргі қолда бар ресми деректерге сүйенетін болсақ, петроглифтер шоғырланған жерлер саны үш жүзге жуық. Алайда іс жүзінде олардың саны едәуір көп. Көптеген ғалым Қазақстанның таңбаланған тастар саны мен ондағы суреттердің түрлілігі бойынша әлемде алдыңғы қатарда екенін мойындайды. Бірақ, өкінішке орай, оларды зерттеу мәселесіне келгенде ондыққа да кіре алмай отырмыз. Ал осы ескерткіштердің қорғалуы мәселесі тым нашар. Дәлірек айтсақ, белгілі 300 кластердің екеуі ғана мемлекет қорғауында – ""Таңбалы"" мемлекеттік тарихи-мәдени және табиғи музей-қорығы (ЮНЕСКО ескерткіші) және ""Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнографиялық және табиғи-ландшафттық музей-қорығындағы"" ""Ақ бауыр"" кешеніндегі петроглифтер. Сондай-ақ Алтын Емел, Ақсу-Жабағалы және Ұлытау мемлекеттік ұлттық табиғи парктерінде жартастағы суреттерді қорғау мәселесі ішінара шешілді"", – деді Ольга Гумирова.
Оның айтуынша, қалған қасиетті орындар кез келген уақытта жойылуы мүмкін. Қонаев облысының орталығынан 70 шақырым қашықтықта және халықаралық тасжолдан 3-5 километр қашықтықта орналасқан Арқарлы ірі археологиялық кешені де жойылып кетті.
""Петроглиф аңшылары"" командасындағы қоғам белсенділерінің, жергілікті тұрғындардың, мәжіліс депутаттарының және кейінірек қосылған Әлкей Марғұлан атындағы археология институты мамандарының арқасында қасиетті жерді – 4 мың петроглиф пен мыңға жуық түрлі уақыттағы қорған мен қорымды сақтап қалдық. Оларды тас пен қиыршық тас жасаушылар өз ісіне жаратпақ болған еді. Петроглифтер мен басқа да археологиялық ескерткіштердің жойылуымен ұқсас жағдай Талдықорған жанындағы Қызылтас тауының бөктерінде қайталана жаздады. Онда ""Темирбетон"" компаниясы петроглифтер орналасқан төбеден қажет тастарды алу үшін учаскені иемденген. Қазір мәселе шешіліп жатыр"", – деді Ольга Гумирова.
Оқи отырыңыз: Түркі дәуірі суреттерінің көшірмесі қойылмақ: Алматыда петроглифтер саябағы ашылады
Мұнымен қатар ""Петроглифтер аңшылары"" үйлестірушісі қазір тек паспортталған таңбалы тастардың мемлекет қорғауына алынатынын сынады.
""Петроглифтер көп шоғырланған жерлерге қиыршық тас жасаушылар, басқа да шаруашылық субъектілері мен туристер көп зиян тигізеді. Мұндай орындар адам аяғы баспайтын алыс жерде орналасқандықтан ғана сақталып тұр деп айтсақ болады. Басқаша қорғалмаған. Археологиялық ескерткіштер тізіміне енбеген суреттерді жойғаны үшін ешкімді жазаламайды. Бұрын мұндай мәдени ескерткіштер табылса, бірден мемлекет өз қорғауына алатын. Ал қазір паспорттау жүргізілгеннен кейін ғана қорғауға алынады. Бұл өз кезегінде ұзақ уақытты, физикалық күшті және қаржыны қажет етеді"", – деді ол.
Сондай-ақ Ольга Гумирова дәл қазір ерекше қорғауды қажет ететін петроглифтер көп шоғырланған жерлерді атады.
""Әсіресе, ірі елді мекендерге жақын орналасқан қасиетті орындардың (кластерлердің) тағдыры алаңдатады. Қазір қола дәуірінен бастап біздің заманға дейінгі Арпаөзен (Түркістан облысы), Сауысқан (Қызылорда облысы), Қарасай (Тараз қаласы, Жамбыл облысы), Аққайнар (Алматы облысы), Арқарлы, Ешкіөлмес, Ордакүл, Қызылтас (Жетісу облысы), Көкентау (Абай облысы) сияқты бірегей әртүрлі суреті бар ірі киелі орындар (кластерлер) тәуекел аймағында тұр"", – деп қосты Ольга Гумирова.
Оқи отырыңыз: ""Тастағы сурет үстіне өз есімін қашайды"". Аққайнардағы таңбалы тастарға жойылу қаупі төніп тұр
Маманның айтуынша, осы аталған жерлерді мемлекет қазір өз қорғауына алмаса, Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл әлем үшін маңызы зор мұрадан айырылуымыз мүмкін. Мемлекет басшысы да өз сөзінде вандалдармен күрес жүргізіліп, мәдени мұралар заңмен қорғалуы тиіс екенін айтқан болатын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ольга Гумирова петроглифтері бар тастарды түрлі компаниялар қиыршық тас жасау үшін пайдаланып жүргенін айтады.,,2024-06-26T13:41:16+05:00
seteldikterdi-qyzyqtyrgan-qazaqtildi-oqu-quraly-qalai-amazon-arqyly-satylymga-syqty,informburo.kz,Шетелдіктерді қызықтырған қазақтілді оқу құралы қалай Amazon арқылы сатылымға шықты,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/seteldikterdi-qyzyqtyrgan-qazaqtildi-oqu-quraly-qalai-amazon-arqyly-satylymga-syqty,"Қазіргі таңда әлемде құндылыққа негізделген білім беруге көп мән беріледі. Жалпылама character education деп аталатын бұл термин оқушылардың бойына адами құндылықтарды дарытудың түрлі жолын қарастырады. Кейінгі бірнеше жыл көлемінде елімізде де бұл бағытқа ерекше көңіл бөлініп келе жатыр. Алайда құндылықтар негізінде білімді қалай берген жөн деген сұрақ көп мұғалімді мазалайды. Себебі, құндылықтар жүйесіне, жалпы алғанда, тәрбие жұмысын ұтымды жүргізуге бағытталған әдістемелер жоқтың қасы.
Қазақстан мектептеріне құндылыққа негізделген білім беру жүйесін енгізумен айналысып келе жатқан Qundylyq орталығы осы мәселенің шешімі ретінде 2021 жылы Qadam әдістемелік құралын жасақтап шыққан болатын. ""Білім-Инновация"" лицейлерінің көп жылдық тәжірибесі негізінде жазылған оқу құралы туралы әдіскерлер Алтынгүл Елубаева, Думан Қалық пен Самат Смақов баяндайды.
Қазақстан мектептеріне құндылыққа негізделген білім беру жүйесі енгізіле бастаған соң, оқушыларға құндылықтарды түсіндіру бойынша нұсқаулық жасау қажеттігі туды. Осы мақсатта Qundylyq кәсіби білім беру орталығы мен ""Білім-Инновация"" лицейлерінің әдіскерлері бірлесіп, Qadam кітабының алғашқы нұсқасын жасап шыққан болатын. Алғашқы кітап бір жыл бойы мектептерде сынақтан өтіп, нәтижесінде жалпы білім беру деңгейлері бойынша үш бөлек кітап жарық көрді.
""Qadam – құндылыққа негізделген білім беру жүйесін құруға бағытталған құрал және де көп жылдық жұмыстың нәтижесі. Бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім беру деңгейіне арналып басылған үш кітапта берілген құндылықтар спиральді түрде бірін-бірі толықтырып отырады. Әр буынның оқушысына берілетін тәрбиенің мазмұны мен ойындар үлгісі өзгеше әзірленді. Бастауыш оқушыларына құндылықтарды жеңіл тілмен түсіндіре отырып, эксперименттермен көз жеткізуге мүмкіндік бердік. Өтпелі кезеңде жүрген орта буын оқушыларымен жұмыс жасауға бағытталған кітап жақсы мінез қалыптастыруға және өз қабілеттерін анықтауға көмектеседі. Ал жоғары буынға арналған кітапта болашақ кәсіп иесі, елінің саналы азаматы және қоғамның беделді мүшесі болу деген көзқарасқа басымдық беріледі. Олардың саналы түрде жетілуіне бағдар беріліп, тұлғалық дамуының қажеттілігін сезінуді насихаттайды. Үш деңгейден тұратын оқу-әдістемелік құралын жазу процесіне 20-дан аса адам қатысты. Бірнеше жұмыс тобы құрылып, теория, тақырыптық әңгімелер, жобалар, ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді іс-шараларды құрастыру бойынша үлкен жұмыс жасалды. Оқулық жазуға көп адамның ат салысуы кешенді және жан-жақты әдістемелік құралды дайындап шығаруға мүмкіндік берді"", – дейді кітап құрастырушыларының бірі Алтынгүл Елубаева.
Әдіскердің айтуынша, оқу құралын жазудағы басты мақсаттардың бірі – мұғалімдерге тәрбие жұмысын нәтижелі жүргізуге көмектесу.
""Біз өзіміз де мұғалім болдық және сабаққа дайындалуға, оқу материалдарын жасап, презентацияларды әзірлеуге көп уақыт кететінін жақсы білеміз. Әсіресе сынып жетекшілерінде уақыт тапшы. Сондықтан біз бұл процесті жеңілдететін және барлық қажетті материалдарды бір жерде ұсынатын әдістеме жасауды шештік"", – деді педагог.
Әдістемелік құралды дайындауда құндылықтар жүйесін түсіндіруге ерекше мән берілген. Алтынгүл Елубаеваның пікірінше, әр адам құндылықтарды әртүрлі түсінеді, сондықтан кітап жазу барысында оқушыларға әр құндылықтың нақты мағынасын ашу маңызды болды:
""Мысалы, батылдықты әртүрлі түсіндіруге болады. Біреу үшін ол ештеңеден қорықпау болса, екінші адам үшін батылдық – жаңа нәрсені байқап көру немесе қиын жағдайдан шыға білу. Сондықтан біз оқушыларға құндылықтарды түрлі ұғымдар арқылы түсіндіретін, сондай-ақ өз менталитетімізді, ұлттық құндылықтарымызды ескеретін материалдар құрастырдық. Бұл әлем мектептерінде де бар тәжірибе. Құндылыққа негізделген білім беру бойынша Англия мектептерінің тәжірибесімен танысқан болатынбыз. Ол жақта құндылықтарды меңгеруде ата-ана мен баланың өзара жұмысына ерекше мән беріледі. Мысал ретінде бір мектепте бастауыш сынып оқушысының ата-анасы баласымен қан тапсыруға барғаны жайлы жазып, баласының қорықпай қан алдырғанын батылдық деп санайтынын бөліскен. Осындай сәттер оқу процесінің бір бөлігі ретінде қарастырылып, үнемі талқыланады екен. Ал біздің салтымызда ата-әже мектебі деген болатын. Әрбір отбасының құндылықтары осы мектепте қалыптасып, балалар сәбилік кезеңінен адалдық, мейірім, бауырмалдық, табандылық, ер-мінезділік деген секілді құндылықтарды естіп-тыңдап әрі көріп үйренетін. Дегенмен, қазір заман талаптарына сай әлсіреген тұстарымыз барын ашық айтуымыз керек. Қазіргі қоғамда жұмысбастылық бірінші орында тұр. Кейбір ата-аналар күн көру үшін күйбең тірлікпен арпалысып жүрсе, енді кейбіреуі бала тәрбиесін балабақша мен мектептерге жүктеп қойғаны рас. Бәріне бірдей топырақ шашпаймыз әрине, әйтсе де кейінгі жылдары бала тәрбиесін екінші орынға ысырып қойғанымызды мойындау керек. Ал бала деген біздің болашағымыз. Қазіргі бүлдіршіндер мен жасөспірімдер ертеңгі қоғамды құрайды. Сондықтан балалардың бойына құндылықтарды дарытуда мектеп те маңызды рөл атқарады"".
Оқи отырыңыз: Білім берудегі жаңа тренд: Балалардың инженерлік ойлау машығын қалай арттыруға болады
Qadam оқу-әдістемелік құралы тек сынып жетекшілеріне, педагогтарға ғана емес, ата-аналар мен мектеп ұжымына да арналған. Себебі, ""оқушыларға жақсы тәрбие беру – бәріне ортақ міндет"" деп санайды Алтынгүл Елубаева:
""Оқушы мектепке келгенде тікелей өзінің сынып жетекшісі мен пән мұғалімдерімен ғана байланысуы мүмкін. Бірақ бұл оқушылардың тәрбиесіне тек осы кісілер ғана ықпал етеді деген сөз емес. Ол мектепке кіргеннен бастап, күзет бөлімі, асхана, кітапхана, шаруашылық бөлімі жалпы мектепте жұмыс жасайтын барлық ересектерден үлгі алады. Мектеп ұжымы мен ата-ананы қоса алғанда ересектердің өзара қарым-қатынасы, баламен қарым-қатынасы оның тұлғалық қалыптасуына зор ықпалын тигізеді. Тіпті мектептің қабырғасында ілулі тұрған суреттер мен жазулы тұрған сөздер де баланы тәрбиелейді. Сол себепті, бала тәрбиесі тұтастай бір жүйені қамтиды"".
Qadam – құндылықтарға негізделген білім берудің негізін қалыптастыруға бағытталған оқу-әдістемелік құрал. Мектептегі оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастырушыларыға ең қажетті материалдар топтамасын ұсынады. Тәрбие сағаттарында оқушыға адами құндылықтарды түсіндірудің әдіс-тәсілдері, оларды күнделікті өмірде қолдану жолдары, құндылықтармен байланыстыра отырып өткізуге болатын іс-шаралар мен жоба түрлері берілген. Сонымен қатар, құндылықтарға негізделген білім ата-ана – мектеп – оқушы үштігінің тығыз қарым-қатынаста болуын көздейді. Бала тәрбиесінің отбасы құндылығы мен мектеп атмосферасы үйлесімділігінің негізінде қалануына ықпал етеді. Осыған байланысты әдістемелік құралда ата-аналарға және ұжым қызметкерлеріне арналған әр құндылыққа арнайы іс-шара үлгілері ұсынылады. Тәрбие қызметінің тұтастығын, жүйелілігін қамтамасыз ететін таптырмас құрал болып табылады.
Qadam мұғалімдерге оқушылардың жас ерекшеліктері мен білім алу деңгейіне қарай мақсаттар қоюға көмектеседі. Балаларды өтірік пен әділетсіз әрекеттерден аулақ болып, адалдыққа ұмтылуға үйретеді. Оқулықта осы қасиеттерді дамытуға ықпал ететін материалдар берілген.
""Құндылықтар барлығына бірдей, бірақ балалар арасында оларды қабылдау деңгейі әртүрлі. Мысалы, балаларға ""әділдік"" және ""теңдік"" ұғымдарын түсіндірерде олардың арасындағы айырмашылықты ажырата білуді де үйрету қажет. Сонымен қатар әр құндылықтың мағынасын баланың жас ерекшелігі мен түсінігінің деңгейіне қарай ұсынған абзал. Себебі, бастауыш сынып оқушысы мен жоғары сынып оқушысына әділдікті немесе тазалықты бір деңгейде түсіндірген жөн болмайды және оларға бірдей талап қоя алмаймыз. Әрбір құндылықтың мағынасы өте кең болғандықтан, оны баланың жасына сай жеткізген дұрыс. Мысалы, ""тазалықтың"" өзін кең ауқымда түсіндіруге болады. Балаға денесін, үйін, айналасын таза ұстауды үйретумен қатар, ой тазалығы, сөз тазалығы туралы да ой қозғауға болады"", – дейді Алтынгүл Елубаева.
Оқу құралы 18 құндылықтан тұрады. Оқу жылы 9 айдан тұратындықтан, оқу құралының бір деңгейі екі жылды қамтуға мүмкіндік береді.
Оқи отырыңыз: Шетелдіктерге қазақша сөйлеу қиын ба? АҚШ-та қазақ тілін үйретіп жүрген докторантпен сұхбат
""Әдістемелік құралда әр құндылықты түсіндіру мерзімі күнтізбелік бір айға жоспарланған. Сәйкесінше, кітаптағы барлық материал бір айдың төрт аптасына жобаланған. Бұл жерде ұсынылған әр іс-шара сынып жетекші немесе тәрбие жұмыстарын ұйымдастырушы педагог үшін тек қана үлгі. Әр ұйымдастырушы өз оқушыларының қажеттігіне қарай таңдау жасай алады. Балаға адамгершілік қасиеттерді міндеттеу, қинау арқылы дарыту мүмкін емес екенін ұмытпаған жөн. Дегенмен, мұғалімнің ұстаздық шеберлігі мен шығармашылығының арқасында оқушыларды қызықтыра отырып, көптеген жақсы әдеттерге үйретуге болады. Әр айға жоспарланған құндылық бойынша бір ізгі қасиет, бір машық, бір әдет үйренуді мақсат еткен дұрыс"", – деді әдіскер.
Оқу құралын жазуға ат салысқан тағы бір әдіскер Самат Смақовтың айтуынша, балалар құндылықтарды сұрақтар, іс-әрекеттер мен жобалар арқылы жақсы түсінеді:
""Балаларды құндылықтарға, тәлім-тәрбиеге баулу үшін қарапайым лекциялар жеткіліксіз. Мысалы, жоба немесе ойын арқылы балалар құндылықты тереңірек түсіне алады. Сондықтан Qadam оқулығында біз үйде және мектепте жасауға болатын түрлі жобаларды да ұсынамыз"".
Бұл пікірмен кітаптың тағы бір авторы, Павлодардағы БИЛ директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары Думан Қалық та келіседі.
""Мың рет естігенше, бір рет көр"" дейді. Бұл сөз оқу жасындағы, үйренгісі келетін балаларға тікелей қатысты. Теориядан гөрі практика балаларға көбірек білім береді, тәжірибе береді. Сондықтан іс-шараларды жинақтап, жазуда көп іздендік. Ол бір апта, бір ай емес, екі-үш жылдық жұмыс болды. Себебі іс-шаралар арқылы көптеген дүниені балалардың бойына сіңіруге болады. Сонымен қатар бұл оқулық балалардың әрқайсының қызығушылығына сай келетін іс-шараларды ұсынады. Мысалы біреуге дебат ұнаса, енді біріне концерт ұйымдастырған, пән бойынша тәжірибе жасаған ұнауы мүмкін"", – дейді ол.
Оқи отырыңыз: Қағаз және аудио: Кітаптың бұл түрлерін қандай адамдар таңдайды
Оқу құралын әзірлеу барысында мамандар білім беру жүйесі дамыған елдердің тәжірибесіне жүгінген. Оның ішінде АҚШ, Ұлыбритания, Жапония бар.
""Qadam-ның ерекшелігі – заманауи және ұлттық құндылықтарды біріктіріп құрастыруында. Өйткені, кейбір оқулықтарда тек қана ұлттық, немесе тек қана заманауи құндылықтарды береді. Мұнда өз ұлттық құндылықтарымызды насихаттай отырып, оны жаңаша, заманауи әдістер арқылы жеткізуге талпындық"", – деді Думан Қалық.
Сонымен қатар әдіскерлер Qadam кітабындағы нұсқаулықтарды қатып қалған қағида ретінде емес, үлгі ретінде қолдануға кеңес береді.
""Кітапта келтірілген мысалдарды оқу-тәрбие жұмысында қолдануға болады, бірақ әмбебап формула жоқ – әр мұғалім әдіс-тәсілдерді өз ісіне бейімдей алады. Мұнда көрсетілген әдіс-тәсілдерді мектеп жағдайына, оқушыларға қарай бейімдеуге болады. Өйткені бір мұғалімге оңай болған нәрсе басқа мұғалім үшін қиын болуы мүмкін. Сондықтан әркім өзіне ыңғайлы тәсілдерді қолданып, шығармашылық тұрғыда еркін жұмыс істей алады"", – деді Самат Смақов.
Qadam жарыққа шыққалы көптеген шетелдік мектептер қызығушылық танытқан. Сұраныс көбейген соң, 2022 жылы оқу-әдістемелік құралы ағылшын тіліне аударылып, қазіргі таңда Amazon арқылы сатылады. Сонымен қатар қазіргі таңда Qadam-ның орыс тіліндегі нұсқасы баспада дайындалып жатыр.
Әдістемелік топ алдағы уақытта оқушыларға арналған жұмыс дәптері мен жаратылыстану пәндері мұғалімдеріне арналған оқу құралын жазуды жоспарлап отыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазір әдістемелік құралдардың орыс тіліндегі нұсқасы баспада дайындалып жатыр.,,2024-07-05T14:00:00+05:00
startap-zasau-kez-kelgen-adamnyn-qolynan-keledi-vencurlyq-investiciya-qandai-paida-akeledi,informburo.kz,"""Стартап жасау кез келген адамның қолынан келеді"". Венчурлық инвестиция қандай пайда әкеледі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/startap-zasau-kez-kelgen-adamnyn-qolynan-keledi-vencurlyq-investiciya-qandai-paida-akeledi,"Ғани Қасымов Назарбаев университетінде ""Экономика"" мамандығын алып шыққан. Еңбек жолын KPMG компаниясында қаржы аудиті бөлімінде бастаған. Содан соң Өнеркәсіпті дамыту қорында қазынашы болған.  Qazastan Investment Corporation тікелей инвестициялар қорында инвестициялық менеджер атанып, мемлекеттік бағдарламаларға жетекшілік еткен. Ол 2022 жылы EA Group холдингінің венчурлық бөліміне қосылып, инвестициялық серіктес қызметін атқарып келеді.
Венчурлық инвестиция деген не? Стараптар не үшін қажет және оларға инвестиция жасау не үшін маңызды? Экономика, қаржы саласында қазақ тілінің орны қандай? Информбюро порталы Ғани Қасымовпен сұхбаттасып, осы және өзге де сұрақтарға жауап іздеді.
– Өзіңіз туралы айтып өтсеңіз. Инвестиция саласына қалай келдіңіз?
– Қарағанды қаласындағы БИЛ-ді бітірдім. Мектеп кезінен химия пәнінен олимпиадаға қатыстым. Назарбаев университетіне Химия факультетіне түстім. Екі жыл оқығаннан кейін ғылым менікі емес екенін түсіндім. Есеп шешіп, әлеуметтік тақырыптарды оқып, зерттеуге қызыға бастадым. Сондықтан экономика факультетіне ауыстым. Мансабымды үлкен төрттік компаниясынан бастадым. Аудитор болдым, ""Бәйтерек"" холдингінің еншілес компаниясында қазынашы болдым, холдинг қорларының бірінде дәстүрлі бизнеске инвестиция жасау бағытында жұмыс істедім. Алматыға көшіп келген соң, EA Group холдингіне орналастым. Венчурлық инвестиция бағытында жұмыс істеймін. Founder, стартаперлермен байланысып, әртүрлі конференцияда компаниямыздың атынан сөз сөйлеп, іс-шараларға қатысамын. Стартаптарға анализ жасап, инвестициялық меморандум жазып, инвестиция жасаймыз ба, жоқ па деген шешім қабылдауға көмектесемін.
– Венчурлық инвестицияның дәстүрлі инвестициядан қандай айырмасы бар?
– Венчурлық капитал деген – стартаптарға жасалатын инвестиция. Стартап дегеніміз ол жоғары технологиямен, инновациямен жасалған жобалар. Олардың тәуекелі өте жоғары, бірақ табысы көбірек. Өндіріске, жаңа зауыт құру жобаларына инвестиция жасаса, онда зауыт салуға көп уақыт кетеді. Ол іске қосылған соң ғана табыс әкеледі. Қайтарылатын ақшаның пайызы да белгіленген болады. Ал венчурлық стартаптарды мысалға алсақ, тамақ жеткізу қосымшалары нарықты айтарлықтай өзгертті. Бұрындары тек мейрамханаға барып тамақтанып жүрдік не сол жерден алып кетуші едік. Кейін қосымша арқылы үйде тапсырыс жасап, оны жеткізу қызметі пайда болды. Бір жас IT маманы код жазып, шешімін тапты. Қосымша болғаннан кейін клиенттері де, табысы да тез өсті. Міне, стартаптың дәстүрлі бизнестен айырмасы – өте жылдам өседі. Инвестордың да көретін пайдасы еселеп артады. Табыс пайызы өте жоғары, соған сай тәуекелі де жоғары.
Біз он жобаға инвестиция жасайтын болсақ, бір-екеуі ғана табысты болуы мүмкін. Сол екі стартаптың өзі инвестициямызды толықтай қайтара алады.
– Стартаптарға қалай анализ жасайсыздар?
– Қазірше біз Қазақстанда жасалған, бүкіл әлемге шешімін сата алатын стартаптарға инвестиция жасаймыз. Портфельдегі стартаптың бәрі сондай. Parqour атты стартап БАӘ-ге, Азия елдерінде, АҚШ-қа шықпақ. Сондай стартаптарға көбірек көңіл бөлеміз. Анализ жасағанда мән беретін ең маңызды сұрақ – стартап қандай мәселені шешеді? Ондай мәселе шынымен қоғамда бар ма? Оны шеше ала ма? Қаншалық ол технологиялық инновация жасайды? Шынымен сондай мәселе болса, онда ол нарықтың көлемі қандай? Ақшалай санағанда нарық қаншалық үлкен? Ол нарықта бұл стартап қандай орын ала алады? Басқа қандай бәсекелестері бар? Олар қаншалық ірі? Бұл стартап олармен қаншалық бәсекелесе алады?
Одан басқа стартаптың осы кезге дейін жинаған клиенттерін, тауып жатқан табысын, қаншалық тез өсіп жатқанын ай сайын қараймыз. Стартаптар айына 20-30 пайызға дейін тез өседі. Командаға қараймыз: негізін қалаушылардың саладағы тәжірибесі қандай, бұрын стартап шығарған ба, олар сәтті шыққан ба? Бизнес модельге қараймыз: стратегиясы дұрыс ойластырылған ба, клиенттерді қалай табады, өнімін қалай сатады? Соңғы критерий стартаперлер инвестиция жинайтын кезде инвестициялық раунд жасайды: қанша ақша жинап жатыр, не үшін жинап жатыр, компанияны қандай бағамен жинап жатыр? Кейде стартаперлер компаниясын өте жоғары бағалайды. Ол шындыққа жанаспауы мүмкін. Оларға инвестиция жасаған, енді жасағалы жатқан қандай инвесторлар бар? Осы салада жинаған тәжірибесі оларға қалай көмектесе алады? Стартаптың шығу стратегиясы қандай? IPO-ға шыға ма, әлде екі-үш жыл өсіп, стратегиялық инвесторға сатылғысы келе ме? Инвестор ретінде бізге қызық па дегендей көптеген сұраққа мән береміз.
– Портфельдегі белгілі стартаптарды айта аласыз ба?
– Әлеуеті жоғары Hero's Journey атты стартапқа былтыр инвестиция жасадық. Hero's Journey деген толықтай автоматтандырылған, цифрланған фитнес-студия бар. Қосымша арқылы жаттығуға тіркелесіз. Киім ауыстыратын бөлме де цифрланған. Бұл стартап шешетін мәселе – адамдарға жаттығу бағдарламасын жазу керек емес, жеке жаттықтырушы керек емес, уақыты нақты белгіленген. Кеңседе жұмыс істейтіндерге өте ыңғайлы. Елу минутта өте жақсы жаттығып, уақытыңызды босқа құртпай, уақытында келіп кете аласыз. Кейіпкерді таңдап, мақсат қойып, ұпай жинап, сол кейіпкерді күшейтесіз. Өте ыңғайлы, өзім де барып жүрмін. Бірнеше зал бар. Жаттығу құрылғыларында планшеттер тұрады. Мына жерден бастап, сосын мынаны істейсің деп көрсетеді. Залдың ішінде жарық толық автоматтандырылған. Мысалы, маған көтеру керек болса, жасыл жанады, ал уақыт біткенде қызыл жанады. Бір ғана жаттықтырушы жүреді. Дұрыс-дұрыс емес екенін айтып отырады. Әлеуеті жоғары стартап. Келесі кезеңде АҚШ-қа шығуды жоспарлап отыр. Бұл стартаптың әлемде баламасы жоқ. Анализ жасағанда оған да қараймыз. Әдетте технологиясында кішкене ғана айырмасы бар  ұқсас стартаптар болады. Ал Hero's Journey-дің баламасы әзірге жоқ. Қосымшалар бар болғанымен, бірақ дәл осындай толық автоматтандырылған, цифрланған фитнес-студия жоқ еш жерде. Осы стартапқа үлкен үміт артып отырмыз.
– Стартаптар сіздерді іздеп таба ма, әлде сіздер оларды іздейсіздер ме? Олармен қалай байланыс орнатасыздар?
– Екеуі де. Компанияның аты шығып, адамдар біле бастағаннан кейін өздері іздеп келетін болды. Жақында сайтымызды іске қостық. Өтінім қалдыратын бөлімге кіріп, презентацияны жүктеп жібере алады. Қазақстанда өтетін форумдарға, конференцияларға барып, стартаперлердің қысқа-нұсқа баяндамасымен танысамыз. Жарыстарда инвесторлар оларды бағалайды.
Венчурлық капиталда, стартап экожүйесінде networking маңызы өте зор. Басқа инвесторлармен, founder, қорлармен танысып, сөйлесу арқылы байланыс жасаса болады. Біз сондай конференцияларға қатысамыз. Испаниядан да кеңсе ашып, еуропалық стартаптарға да инвестиция жасау жоспарымызда бар. Еуропада өтетін көптеген конференцияға қатысамыз. Стартаптар өздерін көрсету үшін, networking алаңдарында жүруі қажет. Astana Hub секілді акселераторларға қатысып, көзге түсіп, networking алаңын үлкейтуі керек. Инвесторлар да іс-шараларға қатысып, өз акселераторын ашуы мүмкін. Байланыс орнатудың арнасы көп.
–  Стартаперлер сіздерге тікелей шыға ала ма, әлде бәрі ресми түрде болуы керек пе?
– Солай өте көп стартап келеді. Компаниямыздың инвестициялық стратегиясы бар. Стартаптар дамуы бойынша бірнеше сатыға бөлінеді. Ең бірінші олар құр идеядан бастайды. IT маман код жазып, бір шешім табады. Проблеманы шешетін осындай идея бар деп айта бастайды. Осы ең басты кезең. Одан кейін кезеңде бірнеше клиенті бар, шешімін тексеріп көрген стартаптар бар. Біз солармен, яғни табысы бар, шешімді қолдану жолын тапқан, нарықта соған деген сұраныс бар стартаптармен жұмыс істейміз. Кейде ең бастапқы кезеңде жүргендер ""менде идея бар"" деп келеді. Ол стратегиямызбен сәйкес келмейді. Жеке сөйлесіп, клиент жинап, табысы болғаннан кейін ғана стратегиямызға сәйкес келгенде қарастыра аламыз деймін. Сәйкес келсе алдын ала бағалау кезеңіне шақырамыз. Тек Қазақстан нарығын қарастырса, табысы белгілі бір сомадан аз болса, онда бізге сәйкес келмейді.  Бізге шетелге шығатын, жоспары үлкен жобалар қажет. Бүкіл стратегиямызға сәйкес келсе ғана келесі кезеңге өтеді. Оған толығырақ анализ жасап, инвестициялық меморандум жазып, командаға, акционерлерге, инвестициялық комитетке көрсеткен соң ғана шешім қабылдаймыз.
–  Қазақстанда стартаптар қалай дамып жатыр?
– Наурыз айында венчурлық капиталдың Орталық Азия мен Кавказдағы жағдайы туралы зерттеу жасадық. Қазақстанда 2023 жылы стартаптарға 80 млн АҚШ доллары сомасында инвестиция жасалған. Жалпы 110 млн болса, 70 пайыздан астамы Қазақстанда жасалып жатыр. Бұл – аймақтағы өте жақсы нәтиже. Өткен жылдармен салыстырғанда елімізде өсу қарқыны жақсы. Мұны біз де байқап жатырмыз. Стартаперлер өте көп.
– Стартаптардың көбеюіне не әсер етті деп ойлайсыз?
– Жалпы технологияның, Қазақстандағы IT инфрақұрылымның да дамуы, стартаптарға, инновацияларға көңіл бөлінуі дер едім. Үкімет деңгейінде инвестицияларға, технологияларға, инновацияларға жасалып жатқан іс-шаралар, жеңілдіктердің бәрі жасқы әсер етеді. Аймақ бойынша өте жақсы нәтижеге жетсек те, дамыған елдермен салыстырғанда арамыз өте алшақ. Дегенмен әлеуетіміз жоғары. Технологиялар қолжетімді, кез келген кәсіпкер, кез келген жас маман стартаппен айналыса алады.
– Компаниялар табысын депозитке салады не құнды қағаз сатып алады дедіңіз. Сонда венчурлық капитал қоғамға пайдасын тигізетін стартаптарға инвестиция жасайды ғой…
– Дұрыс айтасыз. Стартапқа инвестиция жасап, қоғамға да пайда әкелеміз. Неге десеңіз, стартаптың ең басты мақсаты – бір қызметті жеңілдету, қолжетімді қылу, оны автоматтандыру. Олай болса жалпы экономика да дамиды. Мысалы, тамақ жеткізу қызметінің қарапайым халыққа тигізер пайдасы орасан зор. Сerebra секілді стартаптар ауруды ертерек анықтап бере алады. Компаниядағы бизнес процесстерді, жұмысты автоматтандырып, бір тапсырмаға кететін уақытты азайтып, табысты көтеретін стартаптар бар. Стартаптардың экономикаға да, қоғамға да тигізер пайдасы көп. Ақша айналымда жүреді. Компаниялар жылдам дамиды. Ал депозитке салған ақшаның пайдасын тек банк көреді. Сондықтан стартаптарға инвестиция жасау адамдарға да, экономикаға да, технологиялардың дамуына да орасан зор үлес қосады. Барлық бизнестің мақсаты табыс табу екені айдан анық. Дегенмен венчурлық инвестиция әлеуметтік тұрғыдан пайда тигізуді де көздейді.
– Стартаперлер арасында әйелдердің үлесі қандай?
– Аз деп айта алмаймын, стартаперлер көп. Founder-дің өзі қыздар болады немесе команданың ішінде co-founder болады. Қазір Еуропада көп жұмыс істеп жатырмыз. Women in tech деген қозғалысқа көп назар аударып жатыр. Қазақастанда стартапта жүрген қыздар Еуропамен салыстырғанда аз болуы мүмкін, бірақ олар көп. IT саласының дамуы, қыздардың осы салада білім алып, қорықпай айналысуының арқасы деп ойлаймын. Кез келген қыз стартапер бола алады. Ең бастысы идея керек. Жалпы стартапер болу үшін IT маманы болу маңызды емес. Идеяңыз болса, кәсіпкерлік дағдыларыңыз болса, команда жинап идеяңызды іске асыра аласыз. Қыздарға ғана емес, жалпы кәсіпкерлерге айтар кеңесім осы.
– Биыл CFO с аммитінде қазақша сөйлеген тұңғыш спикерсіз. Онда не туралы айттыңыз?
– Корпоратвитік венчурлық капитал туралы сөйледім. Біздің холдингті мысалға алып, инвестиция жасау арқылы қалай табыс табатынын баяндадым. Құнды қағаздарға, өндіріске инвестиция жасау бар. Ал венчурлық капитал тәуекелі жоғары болса да, табысы көп инвестиция түрі. Үлкен корпорациялар стартаптарға инвестиция жасау арқылы табыс тапқысы келсе, мұны корпоративті венчурлық капитал дейміз. Оған қоса жаңа технологияларды тауып, оны өз саласында енгізе алады. Технологиялар қалай дамып жатқанын, нарық қалай өсіп жатқанын біліп отырады. Стартаперлерді, жас мамандарды, кәсіпкерлерді жұмысқа тартуы да мүмкін. Венчурлық капиталдың осындай пайдасы туралы сөйледім.
Қазақстанда венчурлық капиталмен айналысатын ірі холдингтер бар. Олар, сондай-ақ, бірнеше компанияны сатып алды. Сол туралы айту, ақпарат жеткізу мақсатым болды. Көп ірі компания, холдинг венчурлық капитал туралы хабарсыз. Тапқан ақшасын құнды қағаздарға немесе депозиттерге салып қояды. Одан түсетін пайда венчурлық инвестициядан азырақ. Осы бағытта көмек керек болса бізбен байланысуға болады дедік. Сұрақтарыңыз болса, серіктес болғыңыз келсе біз көмектесеміз деген ой болды.
– Аудитория қалай қабылады?
– Жақсы қабылдады. Барлығы түсінді ме, жоқ па, оны білмеймін. Аудиторияның басым бөлігі орысша сөйлейді. Жалпы инвестиция, қаржы саласы туралы қазақша ақпарат өте аз. Сөйлеп болған соң адамдар жаныма келіп, "" жарайсың, жақсы сөйледің "" , "" қазақша айтқаныңа өте қуаныштымыз "" деп қолдады. Бизнес тұрғысынан қызығып, қалай серіктес болуға болатынын сұрады. Әлеуметтік желіде жазып, көптеген пікір алдық. Мұндай іс-шара бар екенін, қазақша сөйлеуге болатынын білмегендер де болды. Қазақша аудиторияға, компанияларға жаңа ұғымды қазақ тілінде жеткізуге болатынын көрсеттік.
– Қаржы, инвестиция саласында қазақ тілінің орны қандай? Тіл маңызды ма, маңызды емес пе?
– Маңызды, әрине. Венчурлық инвестицияның әлеуеті Қазақстанда өте жоғары. Оның бір бөлігі – қазақша сөйлейтін, қазақша жұмыс атқаратын компаниялар, кәсіпкерлер. Көбінесе осындай мүмкіндіктер бар екенін, қазақша сөйлеп те венчурлық инвестициямен айналысуға, стартапер болуға болатынын білмейді. Осындай іс-шаралар жасау, қазақша ақпарат жеткізу өте маңызды. Бұл салада қазақша да жұмыс істеуге болатынын көрсетеміз. Бүгінде қай саланы алсақ та қазақ тілінің маңызы зор. Елімізде қазақ тілін үйреніп жүргендер өте көп.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда 2023 жылы стартаптарға 80 млн АҚШ доллары сомасында инвестиция жасалған.,,2024-06-18T13:25:07+05:00
us-zylda-qazaqty-da-zuldyzdy-da-ozgertuge-bolady-madeniettanusy-qabatov-nurtas-zane-alqozanyn-buzaqylygy-zaily,informburo.kz,"""Үш жылда қазақты да, жұлдызды да өзгертуге болады"". Мәдениеттанушы Қабатов, Нұртас және Әлқожаның бұзақылығы жайлы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/us-zylda-qazaqty-da-zuldyzdy-da-ozgertuge-bolady-madeniettanusy-qabatov-nurtas-zane-alqozanyn-buzaqylygy-zaily,"Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева қазақстандық жұлдыздардың бірінен кейін бірі ұсталуына қатысты пікір білдірді. Ол мәдениет қайраткерлерінің қоғам алдында үлкен жауапкершілігі барын еске салып, заңды аттамауға шақырды. Ал психолог Назира Бурханова оларды эмоциялық қолдауға зәру десе, мәдениеттанушы Серік Ерғали жұлдыздардың осылай өзіне бейсаналы ұпай жинайтынын айтады.
""Қоғамды қарыштап өсіретін де, тұқыртып өшіретін де – мәдениет. Мәдениет тек өнер мен білім, озат талғам пен тазалык емес. Бұл, ең алдымен, адамның ішкі руханияты, халықтың өркениеттік болмысы. Ендеше, сол мәдениеттің туын көтеріп, өнердің тасын өрге домалатып жүрген әрбір майталман – елге үлгі, қоғамға бағдар болуы шарт . Өкінішке орай, соңғы кезде мәдениет саласындағы белгілі азаматтарға қатысты жағымсыз оқиғалар, кейде тіпті заңсыз әрекеттер жиілеп кетті. Әрине, жеке-дара адам ретінде, қарапайым азамат ретінде кімге болса да пендешілік тән қасиет. Адам болған соң қателесуің мүмкін, бірақ оның арты заңды аттауға бармауы тиіс. Өзін нағыз ""мәдениет қайраткерімін"" дейтін жан үшін танымалдық заңсыздыққа жол беретін құдырет емес . Олар қашан да ұлт мәдениеті дамуының қозғаушы күші саналады. Сондықтан олардың көпке ықпалы тек өнеге, насихат, жақсылыққа арқау болуы тиіс. Мәдениет қайраткерлері Заң мен Ұрпақ алдындағы осынау үлкен жауапкершілігін түсінуі керек "", – деді министр.
Оқи отырыңыз: Тұрсынбек Қабатов ұшақта тәртіп бұзғаны үшін 5 тәулікке қамауға алынды
Мұнымен қатар Аида Балаева жұлдыздардың қамауға алынуын заңның бәріне ортақ екенін көрсеткенін айтады.
""Бұл мемлекет басшысының барша қазақстандықтардан талап етіп отырған бірегей үндеуі. Лауазымына, танымалдылығына, қоғамдағы орнына қарамастан, заң бәріне ортақ. Ал мемлекет осы қағиданың мүлтіксіз орындалуын қамтамасыз ететін болады"", – деді Аида Балаева.
Мәдениеттанушы, этнолог Серік Ерғали Оңтүстік Корея секілді дамыған мемлекеттерде заң бұзған жұлдыздардың еш қолдау таппайтынын мысалға келтіріп, екі елді салыстырып көрді. Айтуынша, екі елдің психологиялық-әлеуметтік дамуы екі түрлі және мұндайда заңның орындалуы маңызды фактор бола алады.
""Оңтүстік Кореяда заң жақсы жұмыс жасайды дәне әділдік жоғары деңгейде. Ал бізде енді жолға қойылып келеді, қарапайым халыққа әділдік табу қиын. Көпке дейін заң әртүрлі адамға түрліше жұмыс істеп келді. Егер керісінше бізде әділдік үстемдік құрғанда, халық мұны өзінен бастап билік басындағылардан, жұлдыздардан талап етер еді . ""Сен неге түзу жүрмейсің? Неге есірткі тұтынасың?"" дегендей түтіп жейтін еді. Сол себепті, мұндай оқиғаларға бей-жай қарайды, қабылдайды. Екіншіден, жұлдыздар осылай қыр көрсету арқылы өзіне ұпай жинайды . Саналы болмаса да, бейсаналы түрде бұл осылайша өзін ұмыттырмаудың бір құралы болса керек. Халықта ""Қамауда болған Тұрсынбек қазір қалай екен?"" дегендей қызығушылық арта түседі, өнерін тамашалауға барады. Дамымаған елдің қимыл-әрекеті атына сай болады. Дамыған ел болсақ, сөзіміз басқаша шығатын еді. Дегенмен әдеп, мәдениет, заңның орындалуын біз бір ғана Тұрсынбек, Қайрат, Әбдіжаппардан талап ете алмаймыз. Бұған қоғам болып үлес қосуымыз қажет. Резонанстың арқасында үш жылда заңды да, қазақты да, жұлдыздарды өзгертуге болады. Бұл үшін бәріміз ортақ заңға бағынуымыз керек"", – деп түсіндірді Серік Ерғали.
Оқи отырыңыз: Сот қаулысы: Қайрат Нұртас 15 тәулікке қамауға алынды
Психолог Назира Бурханова балағат сөз айтып, тәртіпсіздік жасаудың себебі әр адамда әртүрлі болғанмен, жан-дүниесінде шешімін таппаған қиындықтары барын, қиналып жүргенін көрсететінін айтады.
""Адам бір себеп болған соң боғауыз сөз айтпайды, керісінше боқтық сөздер – ішкі конфликтінің нәтижесі, бір іске қанағаттанбаудың салдары. Яғни ол адам қиналып жүр деген сөз. Темір торға қамалу – қоғамнан өзін тоқтатуды сұрағанмен тең . ""Мен өзімді тоқтата алмаймын, маған шекара керек"" дегендей. Балағат сөздер айту – біреу үшін эмоцияны шығару құралы, екіншілер үшін – энергия мен қордың жетіспеушілігі, үшіншілер үшін – мәдениеттің төмендігі, яғни сөздік қордың аздығы, төртіншілер үшін – күнделікті өмірдегі дағдысы. Меніңше, бұл жағдайдың бәрі жұлдыздардың да қарапайым адам екенін, эмоциялық қолдауға зәру екенін көрсетеді "", – деді Назира Бурханова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жуырда әзілкеш Тұрсынбек Қабатов пен әнші Қайрат Нұртас ұшақта жанжал шығарғаны үшін ұсталған болатын.,,2024-07-09T15:30:00+05:00
usaq-poiyz-avtobus-taksi-qala-arasynda-qandai-kolikpen-qatynagan-zon,informburo.kz,"Ұшақ, пойыз, автобус, такси. Қала арасында қандай көлікпен қатынаған жөн?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/usaq-poiyz-avtobus-taksi-qala-arasynda-qandai-kolikpen-qatynagan-zon,"Қазақстан әлемде жер көлемі жағынан 9-орындағы мемлекет. Батыстан шығысқа қарай 3 000 шақырымға созылып жатқан аумақта бір жерден екінші жерге жетуге едәуір уақыт кетеді.
Тарихқа көз жүгіртсек, Қазақстан кең байтақ жерге ие көшпелі халық. Ауылдан қалаға көшу, қаланы дамыту өткен ғасырда ғана пайда болды. Кей елді мекендерге тек автокөлікпен баруға тура келеді, өйткені ұшақ та, пойыз да, тіпті автобус та қатынамайды. Сондай шалғай ауылдарға баратындар бұрын таксидің толғанын күтуші еді. Қазір бәрі өзгерді: ыңғайлы уақытта әрі тиімді бағаға межелі жерге тез жетуге болады.
Қалааралық көлік қатынастарының дәстүрлі түрлері ұшақ, пойыз, автобус, такси болып отыр. Ұшақпен тез жетуге болады, бірақ билет қымбатағанда кей адамның қалтасы көтере бермейді. Ал пойыз көп уақыт алады. Десе де жолдардың сапасы жақсарып, жол бойында нысандар көптеп бой көтеріп жатыр. Сондықтан көп адам көлігіне мініп ұзақ сапарға шыға береді. Ал көлігі жоқтар жолаушы болып өзгемен бірге жетеді.
inDrive жасаған сауалнамаға сәйкес, әр төртінші қазақстандық ай сайын қалалар арасында қатынайды. Респонденттер кейінгі жарты жылда орта есеппен 3 рет басқа қалаға сапарлаған. Сауалнамаға қатысушылардың жартысына жуығы, яғни 46%-ы 500 шақырымнан астам қашықтыққа сапарлайды.
Қазақстандықтар көбінесе отбасына және туыстық қатынастарға байланысты басқа қалаға сапар шегеді. Әсіресе, мереке күндері бір дастархан басында бас қосқысы келеді. Десе де респонденттердің айтарлықтай бөлігі, яғни 40 пайызы іскерлік мақсатпен саяхаттайды. Ал 28%-ы басқа өңірлерге туризм мақсатында барады.
Қазақстандықтардың жартысынан көбі күтпеген сапарларға шыққанды ұнатады. Сапарды санаулы күн бұрын, тіпті дәл кететін күні жоспарлайды. Мерекелер жақындаған кезде сапарды ертерек жоспарлауды ұмытпаған жөн.
Сұраныстағы көлік түрлеріне такси немесе ортақ көлік (54%), жеке автокөлік (43%) және пойыз бен автобус (39%) кіреді.
Сауалнама қатысушылары көлікті таңдау кезінде мына факторларға мән береді:
Ұшақ ең жылдам, жайлы, бірақ ең қымбат көлік түрі. Мереке күндері билет қымбаттап кетеді. Сондықтан ертерек сатып алу қажет. Ал жақындағанда тікелей рейстерге орын болмай қалуы мүмкін. Ондайда басқа қалалардан ауысып отыруға тура келеді. Жылдамдығының арқасында адам жолдан шаршамайды. Бір кемшілігі – көп жүк алуға болмайды. Лоукостерге мінсеңіз қол жүгіңіздің өзі кішкентай болуы керек. Ал дауыл, бұрқасын болса рейс ұшпай қалуы не бірнеше сағатқа кейінге шегерілуі мүмкін.
Пойыз – ұзақ жол жүруге ыңғайлы көлік түрлерінің бірі. Қалалар арасында Тальгодан қарапайым пойыздарға дейін жүреді. Орындары да жайлылығына қарай әртүрлі. Соған сай бағасы өзгере береді. Билетті 45 күн бұрын ғана алуға болады. Мереке уақытында мүлдем билет болмай қалады. Сондай-ақ, пойыздар қатаң кесте бойынша жүреді. Пойыз кез келген ауа райында және жылдың кез келген уақытында кесте бойынша жүреді. Сол себепті қыста көп адам пойызбен сапарлайды. Бағасы қымбаттамайды, бір бағаны ұстап тұрады. Басты артықшылығы – пойызда ұйықтауға болады. Көп жүк ала аласыз, дегенмен оған да шектеу бар. Шалғайдағы қалалар мен елді мекендерге жол да ұзақ.
Қала арасында автобустар, такси жүреді. Автобусқа ертерек билет алу қажет және ол көп жағдайда автовокзал секілді белгіленген жерден ғана жүреді. Автобус таксиден арзан болуы мүмкін. Бірақ адам көп болады, қолайсыз ауа райында жету қиын. Артықшылығы – жүктің көлемі мен салмағына шектеу жоқ. Отыратын орыннан гөрі ұйықтайтын орны бар автобустар ыңғайлы.
Такси – ұшаққа, пойызға билет қалмағанда таптырмас көлік түрі. Ал таксиді кез келген уақытта өзіңізге ыңғайлы жерге шақыра аласыз. Бірақ бір орында отыратын болған соң, ұзақ жолдан шаршауыңыз мүмкін. Кей көліктердің жүксалғышы кішкентай болса, онда үлкен сөмке ала алмайсыз. Бағасы тиімді.
Кейінгі жылдары бір қалаға кетіп бара жатқан жолаушылармен келісіп, діттеген жеріне жетіп алу трендке айналды. Автовокзалдағы не соның маңындағы орындарда әртүрлі бағытқа таксилер көп тұрады. Оған қоса inDrive қызметі арқылы таксиді де, жолаушыны да жылдам табуға болады. Қазақстандықтар ел ішіндегі мыңнан астам әртүрлі елді мекен мен туристік орындарға осы қосымшаны қолдану арқылы көлікпен жете алады.
Бұл сервистің басқаларынан айырмасы клиент бағаны өзі ұсынады. Автокөлік моделін, өзіне ыңғайлы жолға шығу уақытын өзі таңдайды. Қазақстанның кез келген тұсына зат жібере алады. Ал жүргізуші өзі де баға қоя алады, көлігінің қандай екені туралы ақпарат береді.
""Жүргізушілердің көбеюінің арқасында елді мекендердің ауқымы да кеңейіп жатыр. Жолаушылар да бұл қызметті жиі пайдаланатын болды. Өйткені олар салонға түгел төлемей, бір орынға ғана төлеп ақшасын үнемдейді. Басқа бәсекелестерімізге қарағанда біздің артықшылығымыз – жолаушы мен жүргізуші саудаласып, бағаны өзара келіседі. Яғни бағаны біз белгілемейміз. Жолақы аз деп тапса жүргізуші бас тарта алады немесе жолақы қымбат деп жолаушы басқа такси іздей алады. Осылайша жолақыны екі жаққа да тиімді бағаға қояды. Бұл қызмет сапасына айтарлықтай жақсы әсер етеді. Жүргізуші жолақы аз болып қалды демейді, ал жолаушы қымбат деп ренжімейді"", – деді inDrive қалааралық бизнесін ТМД аймағында дамыту жөніндегі менеджері Борис Хван.
Сервисте тәулік бойы кезекші қолдау қызметі барлық өтініштерді тіркеп, қажет болса оларды шешу үшін шұғыл шаралар қабылдайды. Жүргізушілерге де, олардың көліктері де қатаң тексеріледі. Бұл өз кезегінде жолаушылардың қауіпсіздігі мен жайлылығы үшін маңызды. Жүргізушілердің куәлігі, көлігінің құжаттары тексеріліп, егер күмән туса бұғатталады. Шұғыл жағдай болса қолдау қызметі көмек көрсетуге дайын.
inDrive 45-тен астам ел 700-ден аса қалада қызмет көрсетеді. Компания білім беру, спорт, өнер мен ғылымды, гендерлік теңдікті және басқа да өмір үшін маңызды бастамаларды жақсартуға көмектесетін келісімшарттық төлем моделі мен қауымдастықтарды қолдау бағдарламалары арқылы жергілікті қауымдастықтарды қолдайды. Сервис ішкі туризмді кеңінен насихаттауды, Қазақстанның көрікті жерлеріне саяхат жасауды алға қояды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстандықтардың басым бөлігі басқа өңірлерге көлікпен жетеді.,,2024-06-21T13:52:49+05:00
almaty-oblysynda-biyl-66-myn-zana-zumys-orny-qurylady-zumys-izdegenderge-qandai-zenildikter-bar,informburo.kz,Алматы облысында биыл 66 мың жаңа жұмыс орны құрылады. Жұмыс іздегендерге қандай жеңілдіктер бар,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almaty-oblysynda-biyl-66-myn-zana-zumys-orny-qurylady-zumys-izdegenderge-qandai-zenildikter-bar,"Алматы облысының Жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы басшысының орынбасары Жазира Каипова жұмыс іздеген азаматтарға қандай жеңілдіктер жасалып жатқанын және олардың қайда жүгіне алатынын түсіндірді. Айтуынша, биыл Алматы облысында 66 мың жаңа жұмыс орны құрылады.
Мұнымен қатар Жазира Каипова күні кеше Қонаевта өткен бос жұмыс орындары жәрмеңкесінде 500-ден астам вакансия ұсынылғанын атап өтті.
""Қонаев қаласында облыстық деңгейдегі бұл жәрмеңке өзгесінен ерек өтті. Бос жұмыс орындары ғана ұсынылып қоймай, әлеуметтік бағдарламалар аясында грант пен несие алған азаматтар да жәрмеңкеге қатысты. Бизнес жобасын іске асырған 30 азамат нәтижесін көпшілік назарына ұсынды. Алматы облысында 18 мыңға жуық жұмыссыз бар. Осы азаматтар мен жұмыс беруші мекеме арасында байланыс орнату мақсатында бос жұмыс орындары жәрмеңкесі дәстүрлі түрде өтеді. 2023 жылы 150 бос жұмыс орны жәрмеңкесі өткен еді. 2024 жылы 200-ге жуық шара жоспарланып отыр . Бұл іске жауаптылар – Еңбек мобильдігі орталығы мен оған қарасты аудан, қаладағы мансап орталықтары. Шараға 9 аудан мен Қонаев қаласындағы мансап орталығы және 50-ден аса мекеме арнайы келді. 500-ден аса түрлі сала бойынша бос жұмыс орнын ұсынды"", – деп түсіндірді Жазира Айдынқызы.
Еңбек нарығын дамыту тұжырымдамасы аясында Алматы облысында 2024 жылы 66 мыңнан аса жұмыс орнын құру жоспарланып отыр. Жыл басынан бері 16 мың өңір тұрғыны жұмысқа орналастырылды. Бүгінде өңірдегі жұмыссыздық деңгейі 4,6 пайызды көрсетіп тұр. Жыл басынан 0,1 пайызға төмендеген.
Сондай-ақ басқарма өкілі Жазира Каипова жұмыссыз жүрген азаматтарды жұмыспен қамту мақсатында қандай жеңілдіктер жасалып жатқанына тоқталды.
Әлеуметтік кодекс шеңберінде жұмыспен қамтуды қолдаудың келесідей шаралары іске асырылып жатыр:
1. Аудандық Мансап орталықтарымен жолдау немесе enbek.kz порталы арқылы ЭЦҚ-мен дербес түрде тұрақты жұмыс орындарына жұмысқа орналасу. Яғни жұмыс берушілердің (enbek.kz порталында) бос жұмыс орындарына жұмысқа орналасу.
2. Мемлекет субсидиялайтын жұмыс орындарына жұмысқа орналастыру, оның ішінде:
3. 2,5 пайызбен 5 миллион теңгеге дейін шағын несиелеу. Мемлекет басшысының бастамасымен 2023 жылдан бастап ""Аграрлық несие корпорациясы"" АҚ арқылы жастардың бизнес-жобаларына несие берудің жаңа тетігі енгізілді.
Нысаналы топ: Жеке кәсіпкер ретінде тіркелген 21 жастан 35 жасқа дейінгі ҚР азаматтары.
Несие беру шарттары:
Негізгі борыш пен сыйақыны өтеу бойынша жеңілдікті кезең – шағын несие мерзімінің ұзақтығының үштен бірінен аспайды.
Кепілмен қамтамасыз етудің болуы – міндетті шарт. Кепіл ретінде жылжымалы (мамандандырылған техника) және жылжымайтын мүлік қабылданады.
4. Қайта оқытуға жолдау . Мансап орталықтарына жүгінген жағдайда оқыту бағдарламалары (курстары) бар:
""Белгілі бір себептермен жұмыссыз жүрген азаматтар толық кеңес алу үшін облысымыздағы жұмыссыздар Алматы облысының Еңбек мобильділігі орталығына жүгіне алады (Мекен-жайы: Қонаев қаласы, 1 шағын ауданы, д. 41/1 ""Бәйтерек"" БО, Тел.+7 (727) 724 07 81, 87082907380) немесе тұрғылықты жері бойынша аудандық Мансап орталықтарынан көмек сұрай алады"", – деп сендірді басқарма өкілі.
Аудандық мансап орталықтарының мекенжайы:
Оқи отырыңыз: ""Қазақша қуыршақтарға шетелден тапсырыс беретіндер көп"". Қолөнер шеберімен сұхбат
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жыл басынан бері өңірдің 16 мың тұрғыны еңбекпен қамтылды.,,2024-06-07T15:58:12+05:00
alpinist-almir-qymbatbaiuly-qazaq-qyzyn-everestke-sygaru-missiyasyn-satti-oryndadyq,informburo.kz,Альпинист Альмир Қымбатбайұлы: Қазақ қызын Эверестке шығару миссиясын сәтті орындадық,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/alpinist-almir-qymbatbaiuly-qazaq-qyzyn-everestke-sygaru-missiyasyn-satti-oryndadyq,"Әлемнің ең биік шыңы – Эверестке жеткен қазақстандықтар көп емес. Осы күнге дейін биіктігі 8848 метрге жететін бұл шыңға әлемде 12 мыңға жуық адам шыққан. Жүз жылда Эверестке барар жолда 300-ден астам альпинист көз жұмған. Жер шарының ең биік нүктесіне жақында альпинист Мақсұт Жұмаев бастаған Kazakh Everest Team экспедициясы барып келді. Команда құрамында әлемнің ең биік шыңына шыққан тұңғыш қазақ қызы Анар Борашева мен Альмир Қымбатбайұлы бар.
Осыған дейін біз Мақсұт Жұмаев пен Анар Бурашева туралы жазған едік. Бұл жолы экспедиция мүшесі Альмир Қымбатбайұлымен сұхбаттасуды жөн санадық.
– Бұл экспедицияға қалай қосылдыңыз?
– Экспедицияның демеушісі – Everest Development компаниясында жұмыс істеймін. Жоба басталғалы айналасында жүрдім. Компанияның басшылары спортшы екенімді біледі. ""Эверестке шығасың ба?"" деп ұсынды. Өзіме де қызық болған соң келістім. Шыға аламын ба, жоқ па деп өз-өзімді сынағым келді.
– Эверстке шығу арманыңыз болды ма?
– Тауға көп шығамын. Эвересті әлемнің ең биік тауы деп бәрі біледі. Ол туралы көп фильм көрдім. Бірақ шықсам екен деп көп армандамадым. Анда-санда бір күні шығып қалармын деген ой келетін.
– Әлемнің ең биік шыңына шығу оңай емес. Гималайда жүргенде бәрінен теріс айналып, артқа қайту деген ой келмеді де?
– Иә, келді. Бұл сапар өте қиын болған соң беріле салсам ба екен деп ойладым. Шынымды айтсам, Эвересті көргенде оған шығамын деп ойламадым. Намыс бар. Барамын, шығамын деп айттым. Эверестке намыстың арқасында шыққан шығармын. Өте қиын болды. Тауда оттегі жетпей, 15 келідей бұлшықет жоғалттым. Эверестке шығар алдында массамызға талдау жасағанда 74 келі бұлшықет болды. Бұл тауда қиындық туғызды, өйткені организм көп оттегіні қажет етті. Беріле салу деген ой келсе де, олай жасай алмадым. Шыңға бет алғанда әлім қалмады, төменге түсе алмауым мүмкін екенін түсіндім. Бірақ, артқа қайтпадым, не шыңға шығып, төмен түсемін, не сонда қаламын дедім. Шыңға жақындағанда күшім еселеніп, аман-есен төменге түстім.
– Эверестің ұшар басында тұрғанда қандай сезімді бастан кештіңіз?
– Шыңда бір 20-30 минут болған шығармын. Отырдым, ойландым. Ең біріншіден, шыңға жеткенде арқамнан ауыр жүк түскендей болды. Енді төменге түсу керек екенін де түсіндім. Эверестке шықпай қоймаймын деген сөзімде тұрып, өзімді жеңіл сезіндім.
Айнала тұман болды, бұлттан ештеңе көрінбеді. Айнала көрінгенде, әдемі көрініске сүйсініп қарар ма едім. Екіұдай сезім болды.
– Аспан ашылмады ма?
– Ашылмады. Келесі күні ашылды, бірақ сағатына 100 шақырым жел соғып, өкінішке қарай, екі адам қайтыс болды.
– Өзіңіз өліммен бетпе-бет келмедіңіз бе?
– Эверестке жақын маңды альпинистер өлім аймағы дейді. Шыңға көтеріліп бара жатқанда күшім сарқылды. Телефонның қуаты секілді 20-30 пайыз ғана қалды. Шыңға жеткеніммен, түсе алмаймын-ау деп ойладым. Сол сәтте өлім мен өмір арасында тұрдым. Өмірімді қатерге тігіп, мінезімнің арқасында жеттім.
Оқи отырыңыз: Қазақ қызы – Эверест шыңында. Әлемнің ұшар басына шыққан отандық және шетелдік альпинистер кімдер
– Шыңға шығып бара жатқанда қаза тапқан альпинистерді көрдіңіз бе?
– Екі адамды көрдім. Оларды көргенде қайда жүргеніңді, ойын емес, шынайы өмір екенін түсінесің. Адамдар шынында Эверестке жетем деп қаза табады. Жолда денелері жатыр. Теледидардан, YouTube желісінен көрген кезде аса түсінбейтінмін. Ал мәйітті өз көзіммен көргенде адамдар биік тауда не үшін көз жұматынын түсіндім. Өйткені, шынымен күшің сарқылады, жоғарыға жүре алмай қаласың. Эвересте негізінен оттегісіз шығатындар қаза табады.
– Осы экспедицияда Мақсұт Жұмаевтың рөлі қандай болды?
– Мақсұтқа сендік, өйткені тәжірибелі адам. Қаншама 8 мыңдық шыңға оттегісіз шықты. Сенім арттым. Өз ісін білмейтін адамға сенбей, күмәнмен қарайсың. Ал Мақсұтқа еш күмән болмады. Мақсат қойды, жоспарлады. Біз соған ілестік.
– Жақындарыңыз Эверестке шығатыныңызды айтқанда қалай қарады?
– Көп адам жете алмайтын шығарсың деді. Ақша төлесе де, өмірін бұлай қатерге тікпейтінін айтты. Барлығы елге аман-есен ораласың ба деп уайымдады. Біреу қолдады, біреу қуанды. Көбісі алаңдап, айнытуға тырысты. Мінезімді біледі, бірнәрсені істеуге бекінсем ол ойымды өзгерту мүмкін емес.
– Эверестке шыққаннан кейін бойыңыздан бір өзгерісті байқадыңыз ба?
– Эверестке біреу оңай шығады, біреу қиналады. Бұл сапар мен үшін өте қиын болды. Бір жарым ай тауда өмір сүрдік. Әр күн – күрес, ұйықтай алмадым. Экспедиция кезінде күніне тек 2-3 сағат ұйықтап жүрдім. Аз ұйықтасаң күшің сарқылады, сол үшін де маған өте қиын болды. Көп нәрсені қайта ойландым. Қатты өзгердім деп айта алмаймын. өзгерген де шығармын, бірақ оны өзім білмейтін шығармын. Бәрібір адам өзгереді.
Оқи отырыңыз: Эвересті бағындырған қазақ қызы: Өте қорқынышты сәт болды. Бірақ ""Күшіміз барда, жүре беруіміз керек"" деп ойладым
– Не үшін ұйықтай алмадыңыз? Уайымдадыңыз ба?
– Жоғарғы жақта ауа болмаған соң жүрегің қатты дүрсілдеп, ұйықтай алмайсың. Ұйықтар алдында тамыр соғысым 115 болды. Оттегі жетпеген соң жүрек оны көбірек алу үшін қанды қатты айналдырады. Содан ұйықтай алмадым. Уайым да бар шығар.
Тау ауруымен өте қатты ауырдым. Организмім оған да жайлап үйренді.
– Экспедиция мақсаты тұңғыш қазақ қызын Эверестке шығару болды ғой...
– Иә, тарихи оқиға болған соң, Анарды барынша қолдауға тырыстық. Команда болса Анарға психологиялық тұрғыда Эверестке шығу қиын болмас еді. Мақсұт екеуміз қолдауға тырыстық.
– Эверестке шығу қиын болды дедіңіз ғой. Уақытты кері айналдырсақ, бұл ұсыныстан бас тартар ма едіңіз?
– Жоқ, шешімімді өзгертпеймін. Базалық лагерьде жүргенде өте қиын болды. Бәрі тезірек бітсе екен, шаршадым, әрі қарай шыға алмаймын, не үшін келдім деп ойладым. Уақыт кері шегінсе бұл ұсыныстан бас тартпайтын едім. Бұл – тарих, маған берілген мүмкіндік. Осы қиындықтың бәрін көргім келді, көрдім де.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",12 мамыр күні Kazakh Everest Team экспедициясы Эверестке шықты.,,2024-05-29T15:30:46+05:00
bala-aimagambetov-nurzigitovterdin-armany-oryndaldy-ma-foto-salystyru,informburo.kz,"Бала Аймағамбетов, Нұржігітовтердің арманы орындалды ма? Фото салыстыру",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bala-aimagambetov-nurzigitovterdin-armany-oryndaldy-ma-foto-salystyru,"Бүгін – халықаралық балаларды қорғау күні. Барлық адам бала болды. Барлық адамның бала арманы болды. Ал министр, депутат не спортшы, баспагер бала күнінде кім болуды армандаған екен? Армандарына жетті ме? Информбюро порталы өздерінен сұрап білді.
Асхат Аймағамбетов, парламент мәжілісінің депутаты
– Бала кезімде түрлі асқақ армандарым болды. Бүгінде осы армандарымның көбісіне қол жеткіздім деп айта аламын. Дей тұрғанмен әлі де еңбектеніп жатырмын.
Балаларға арманға жету үшін 5 кеңес:
Қымбатты балалар! Армандаңыздар және сол арманға жету үшін көп оқып, еңбектеніңіздер. Мақсаттарыңызға жетіп, еліміздің дамуына үлес қосатын азамат болыңыздар. Сіздерге зор денсаулық, мол табыс және бақыт тілеймін. Қазақстанды жарқын болашаққа жетелеу жолында сіздерге сенемін!
Нұржан Нұржігітов, су ресурстары және ирригация министрі
– Менің балалық арманым әкем секілді инженер болу еді. Бесінші сыныптан әкеме көмектесіп жүріп, осы саланың негіздерін меңгере бастадым. Бала күнгі қызығушылығым ""Ауыл шаруашылығын механикаландыру"" мамандығы бойынша Ленинград ауылшаруашылық институтына оқуға түсуіме себеп болды. Оқуымды сәтті аяқтағаннан кейін инженер-механик болып жұмыс істедім. Сондықтан да менің бала күнгі арманым орындалды деп айтуға болады.
Құрметті балалар! Армандарыңыз асқақ болсын! Болашаққа үлкен мақсат қойып, қол жеткізуге тырысыңыздар. Зор ынта-жігермен білім алуға құштар болыңыздар, себебі, еңбек пен білім жарқын болашаққа жол ашады. Барлық бастамаларыңызға сәттілік тілеймін!
Оқи отырыңыз: Асхат Аймағамбетов мемлекеттік білім грантына ілікпегендерге тегін білім алудың 7 жолын айтты
Раиса Қадыр, Steppe & World баспа үйінің басшысы
– Кішкентай кезімде балабақша тәрбиешісі болуды армандадым. Балаға білім мен тәрбие беруді қатты ұнатушы едім. Арманым орындалып жатыр, өйткені ана ретінде балаларымды тәрбиелеп жатырмын. Ал баспагер ретінде кітап арқылы балаларға білім мен тәрбиені жеткізіп жатырмын деп ойлаймын.
Кеңес Одағы тұсында әрбір ата-ананың қорқынышы, шектеулері болды. Біз де солай өстік. Ал қазіргі заман балалары бөлек әрі бақытты, өйткені олардың мүмкіндіктері шексіз. Сондықтан балалар материалды дүниені емес, еркіндікті армандауы керек. Еркін, өз-өзіне сенімді болуды, мықты маман болып шығуды, бәрінен де көп кітап оқи алатындай білімді болуды армандауы керек. Балалар арманға жетуге бар мүмкіндігі бар екенін түсінуі керек. Алдынан қанша кедергі шықса да, айналасы сенбесе де, ең алдымен өзіне сеніп үйренуі қажет. Өзіне сенгенде барлық арманы орындалады.
Балаларға бірінші өзіне сенуді тілеймін. Баланың денесі де, санасы да тез өседі. Бойындағы өзгерістен қорықпай, өз-өзіне, ойларына, сеніміне адал, жаңа білімге ашық болса, қиындыққа тап болғанда әрбір шешімді сабырмен тауып, қабылдаса, білімге ұмтылса ол баланың болашағы зор болады. Сондықтан қазір жасап жатқан ісімді Қазақстанның жарқын болашағына тигізіп жатқан бір жақсы үлесім деп ойлаймын. Аударған кітаптарға, оны оқып жатқан балаларға қарап ертеңіміз жақсы болады дегенге сенемін.
Балалар табиғатқа жақын болып өссе екен деймін. Ата-анасымен не достарымен бірге тауға шығып, саябақта серуендесе, экология мәселесіне көбірек көңіл бөлсе деген тілегім бар. Себебі, алдағы он жылда бұл ең үлкен мәселе болмақ.
Оқи отырыңыз: Баланы кітап оқуға қалай қызықтырамыз? Психолог кеңестері
Асхат Жіткеев, Бейжің Олимпиадасының күміс жүлдегері
– Менің өмірім қызығы мен шыжығы мол, өте ерекше оқиғаларға толы болды. Кішкентай кезімде бала қиялға ерік беріп, көп мамандық иесі болуды армандадым. Бірақ спортпен шұғылданып жүргенде әлем, Олимпиада чемпионы болғым келгені есімде қалыпты.  Мектеп-интернатына оқуға түскен сәттен спортшының жолы ауыр болатынын, кез келген нәрсенің оңайлықпен келмейтінін түсіндім. Сол кезден мақсатымды айқындап, ұлы спортшы болсам дедім. Армандарымның көбісі орындалды. Өмірге ренішімді білдіріп, өкпелемеймін. Егер уақытты артқа айналдырса, ештеңені өзгертпестен осы ғұмырымды қайтадан кешуге бармын.
Бала кезімізде аулада ойнап жүрген көрші балалармен дзюдо үйірмесі ашылды дегенді естідік. Сөйттік те, бәріміз жиналып жаттығу залына келдік. Жаттықтырушымыз әскерде қызметін атқарып, оқуын аяқтап Балқаштан келген екен. Әрине, басында дзюдоның қандай спорт екенін, не істеп жүргенімізді түсінбедік. Кейін уақыт өте келе, жаттығу жасап жүрген кезде дзюдо өзіне баурап, ұнай бастады. Ол кезде менде дзюдоги, яғни спорт формасы болған жоқ. Қанық көк түсті мектеп формасының жейдесінің түймесін сөгіп үстіме киетінмін де, белбеу орнына анамның ормалын беліме байлап алатынмын. Сөйтіп дзюдо әлеміне қадам бастым.
Балаларға айтарым, армандаңыздар. Армандарыңызға адал болыңыздар. Еңбек пен күш-жігердің арқасында барлығына жетесіздер!
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл материалда олардың бала кезгі және қазіргі фотосуреттерін ұсынамыз.,,2024-06-01T11:40:19+05:00
disney-men-pixar-qarzylandyrgan-oizumbaq-2-filmi-qazaqsa-soiledi,informburo.kz,"Disney мен Pixar қаржыландырған ""Ойжұмбақ 2"" фильмі қазақша сөйледі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/disney-men-pixar-qarzylandyrgan-oizumbaq-2-filmi-qazaqsa-soiledi,"13 маусымнан бастап Disney жəне Pixar студияларының ""Ойжұмбақ 2"" анимациялық фильмі көрерменге жол тартады.
""Ойжұмбақ 2"" анимациялық фильмінде көрермен бой жетіп қалған Райлимен қайта қауышады. Кейіпкердің санасында күтпеген жерден пайда болған жаңа эмоцияларға орын босату үшін Бас бөлімде күрделі жөндеу жұмыстары басталады. Кейіпкердің эмоциялық жағдайын бұрыннан басқарып келе жатқан Қуаныш, Қайғы, Қорқыныш пен Жиреніш күтпеген жерден жаңа сезім – Мазасыздық пайда болған кезде не істерін білмей абдырап қалады. Оның үстіне жаңа эмоция жалғыз келмеген секілді.
Фильмінің басты кейіпкері Райлиді – блогер Ақерке Естайқызы, Қуанышты – әнші әрі актриса Гүлнар Тілебалды, Мұңды – кино, театр және дубляж актрисасы Алма Қылмұқан, Қорқынышты – кино және театр актері, режиссер Рүстем Жаныаманов дыбыстаған. Ninety One тобының олистері – Азамат Ашмақын мен Батырхан Маликов, дубляж режиссері Шах-Мұрат Ордабаев та жобаға үлес қосты.
""Осы бөлімде Райлидің жаңа сезімдері пайда болады. Ол сезімдер біріншісіне қарағанда күрделірек. Оны дыбыстау бізге қиын болуы мүмкін, дей тұрнамен бізге ерекше қызық. Шындап келгенде тіл мәселесі біз үшін өте маңызды. Жаңадан қосылған енжарлық деген кейіпкердің есімін көп көреремен біле бермейді. Біз осы мүмкіндікті пайдалана отырып, фильм барысында көпшілік біле қоймайтын немесе оның орнына орысша сөзді пайдалана кететін көрерменге қазақша мәлімет ұсынамыз. Фильмнен шыққан бүлдіршін енжарлықтың не екенін біліп, оны қолайлы сәтте қолдана алса демек қазақша дубляждың кішігірім болса да бір миссиясы орындалды деген сөз"", – деді дубляж режиссері Шах-Мұрат Ордабаев.
Disney мен Pixar компаниялары ""Ойжұмбақ 2"", Disney студиясы ""Моана 2"", ""Муфаса: Арыстан патша"" анимациялық фильмдерін өз қаражатына қазақ тіліне аударды. Disney жыл сайын əр фильмнің түрлі тілдердегі 30-ға жуық нұсқасын дайындайды. Қазақ тілінің осындай ірі тілдер қатарына қосылуы – өте маңызды қадам. Халықаралық ""Қазақ тілі"" қоғамы аталған фильмдерді қазақ тіліне аудару бастамасын қолдады.
""Бойжеткен, бозбала жасына жеткен балалардың ата-анасы бұл фильмді көре отырып, 13-14 жастағы баланың санасында, олардың ойжұмбағында қандай нәрсе болып жатқанын түсінеді. Қандай да бір қиындық туындаса осы фильм арқылы олардың тілдері, өзара қарым-қатынасы нығаюы мүмкін. Сондықтан бұл ата-ана үшін де, бала үшін де отбасылық контент ретінде өте керек дүние. Міндетті түрде көру керек деп ойлаймын"", – деді Шах-Мұрат Ордабаев.
Фильмнің алғашқы көрсетіліміне Disney компаниясының өкілдері арнайы келген. Олар бұған дейін де Қазақстанға келіп, жағдайды өз көзімен көріп кеткен.
""Бұрын-соңды Disney фильмдерін өз қаржысына қазақшалаған жоқ. Шетелдік компанияны емес, өз тілімізді байытамыз деген ниетпен биыл шығатын үш фильмді де көруіміз керек. Қазір фильмдердің 10-20 пайызы ғана қазақша көрсетіледі. Осылай күресуіміздің арқасында шетелден келетін фильмдердің басым көпшілігі қазақша болады. Disney компаниясының өкілдері Қазақстанға аранйы келді. Елімізді көрді, көшелерді аралады. Оған қоса, биыл шыққан фильмдердің ішінде қазақша фильмдер ең көп касса жинады. Соның барлығы осындай жақсы жаңалыққа әкеліп отыр"", – деді дыбыс режиссері.
Фильмдерді түрлі елдерге бейімдеп, дубляждау – Disney компаниясында бұрыннан қалыптасқан үрдіс. Disney жыл сайын әр фильмнің түрлі тілдердегі 30-ға жуық нұсқасын дайындайды. Қазақ тілінің осындай ірі тілдер қатарына қосылуы, сүйікті фильмдердегі өзімізге жақсы таныс кейіпкерлердің бізбен бірге бір тілде сөйлеуі – өте маңызды қадам.
Ұят атты кейіпкерді дыбыстаған танымал әнші Батырхан Маликов бұл дубляж саласындағы алғашқы тәжірибесі екенін айтты. Ол кейіпкерінің өзіне ұқсайтынын айтып отыр.
""Райли өсе келе жаңа достар табады. Әлемге жаңа көзқараспен қарап, жаңа эмоцияларды бастан кешеді. Кейіпкерім Ұят Райлидің басында алғаш пайда болған кезде өз әлемінде өмір сүретін, сөйлеуге қорқатын, өз ойын айтудан ұялатын еді. Кейіпкеріме қатты ұқсаймын деп ойлаймын, себебі кішкене ұялшақпын. Маған жақын, оны бірден түсіндім және қатты бауыр басып қалдым. Өз ойымды толықтай жеткізуге ұялатынмын. Бұл фильмде маған ұнайтыны – Ұяттың кейіпкер ретінде дамуы. Қаншалық ол өзін сындырып, қаншалық ашыла алады деген сұраққа жауап іздейді. Дубляж оңай жұмыс емес екен. Дубляж актерлерінің жұмысы қиын екенін енді түсініп жатырмын. Бірақ та өте көңілді жұмыс, қатты ұнады. Көрермен фильмге келіп, қазақ тіліне сұраныс бар екенін көрсетуі керек"", – деді Батырхан Маликов.
Орталық және Шығыс Еуропа, ТМД елдері, Грузия және Моңғолиядағы Disney компаниясының бас директоры Кахабер Абашидзенің айтуынша, компания әр фильмнің түрлі тілдерге аударылған 30-ға жуық нұсқасын әзірлейді. Осы нұсқалардың әрқайсысындағы кейіпкерлердің бірегей бейнесін сақтай отырып, оны көрермендерге ""жақын"" әрі түсінікті етіп аударатын, дубляждайтын дарынды шығармашылық кеңесшілер мен техникалық мамандар тобы жұмылдырылады.
Демеушілердің бірі ""Меломан"" компаниясының бас директоры Вадим Голенко қазақша дубляж халықаралық жобаға айналғанын айтты.
«Қазақстандық көрермен мемлекеттік тілде көрсетілетін Disney премьераларын қашанда ерекше ықыласпен қарсы алады. Бұл дәстүр 2024 жылы да жалғасын таппақ. Қазақ тілінде еркін сөйлейтіндер де, тілді енді үйреніп жүргендер де сапалы дубляждалған фильмдерді тамашалаудан ләззат алары cөзсіз. Бұл фильмде басты рөлді көрермендер сомдайды, өйткені барлық эмоция сіз бен біздікі. Ата-аналарға айтарым, балаларыңыз өз эмоциясын тұншықтырмай, керісінше көрсете алсын. Осы фильмнің қазақша дыбысталуына атсалысқан барша серіктестерге, шығармашылық ұжымға алғыс айтамын"", – деді Қазақстан аумағындағы Disney фильмдерінің ресми дистрибьюторы, ""Меломан"" компаниясының бас директоры Вадим Голенко.
ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі мен Халықаралық ""Қазақ тілі"" қоғамы Disney студиясының бұл бастамасына қолдау білдірді және оны басқа да контент жасаушыларға үлгі болатын өте жақсы бастама деп таниды.
""Бір жыл бұрын осы студияларға өтініш айттық. Қазақ тілін дамыту үшін қазақша контент керек. Соның ішінде балаларға арналған анимациялық фильмдер қажет. Алғашында өзіміз демеуші іздедік. Кейін Disney мен Pixar студиялары өтінішімізді қабыл алып, фильмдерді өз қаражатына аударды. Енді 30 тілдің ішінде қазақ тілі де бар. Фильмді аударуға, жақсы дауыс таңдауға Қазақстандағы ең тәжірибелі, осы саланы жақсы білетін мамандар тартылды. Көпшілікке танымал артистер қатысты. Сапалы шығуы үшін өте көп жұмыс атқарылды. Қаралым жақсы болса бұл жұмыс жалғаса береді. Кинотетарлар зал санын көбейтіп, дұрыс уақытқа қоюы үшін көрермен көптеп келуі керек. Көрермен көп келсе, билет жақсы сатылса онда сөзсіз залдар көбейеді, уақыт жасқы кезге қойылады"", – деді Халықаралық ""Қазақ тілі"" қоғамының президенті Рауан Кенжеханұлы.
Айта кетсек, режиссер Пит Доктер мен продюсер Джонас Ривераның 2015 жылы шыққан бірінші ""Ойжұмбағы"" үздік толықметражды анимациялық фильм ретінде ""Оскар"" мен ""Алтын глобусқа"" ие болды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Картинаны қазақша аударып, дыбыстауға америкалық студияның өзі ниет білдірген.",,2024-06-12T09:00:00+05:00
elektrondy-sylymda-myn-san-ximikat-bar-temeki-tutini-zastardyn-densaulygyna-qalai-aser-etip-zatyr,informburo.kz,"""Электронды шылымда мың сан химикат бар"". Темекі түтіні жастардың денсаулығына қалай әсер етіп жатыр",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/elektrondy-sylymda-myn-san-ximikat-bar-temeki-tutini-zastardyn-densaulygyna-qalai-aser-etip-zatyr,"Қатерлі ісік, жүрек-қан тамырлары аурулары, қант диабеті және созылмалы респираторлық аурулар сияқты жұқпалы емес аурулар, сондай-ақ олардың қауіп факторлары (темекіні пайдалану, алкоголь ішу, дұрыс тамақтанбау және дене белсенділігінің болмауы) Қазақстанда даму және қоғамдық денсаулық сақтау саласында өсіп келе жатқан проблемалардың біріне айналып отыр. Бүгінгі таңда бүкіл әлемдегідей Қазақстанда да жұқпалы емес аурулар барлық өлімнің 84 пайызының себебі. Ұлттық денсаулық сақтау орталығы төрағасының орынбасары Салтанат Назарованың айтуынша, Қазақстанда инфекциялық емес аурулар проблемасын шешу үшін, әсіресе қауіп факторларымен (темекі шегу, алкогольді тұтыну, тәуекелдік мінез-құлық және т.б.) күресуге бағытталған жақсы әзірленген саяси және заңнамалық тетіктер бар.
Мысалы, 2025 жылға қарай жұқпалы емес аурулардың өсуіне ықпал ететін факторларды төмендету жөніндегі іс-шаралар ""Дені сау ұлт"" әрбір азаматы үшін сапалы және қолжетімді денсаулық сақтау"" ұлттық жобасының басым бағыттарына, атап айтқанда: ""Салауатты өмір салтын ұстанатын халықтың үлесін ұлғайту және бұқаралық спортты дамыту"" базалық бағытының 4 (төртінші) бағытына енді: алкогольді, темекі өнімдерін, тұзды тұтынуды азайту, семіздікпен сырқаттанушылықты азайту, жарақаттанудың алдын алу, дене белсенділігі мен дұрыс тамақтануды насихаттау жөніндегі шаралар іске асырылып жатыр.
Қазақстанда алкогольге қарсы күрес жөніндегі ұлттық саясат бар. Ол 1997 жылы қабылданды, содан бері үнемі жаңартылып, толықтырылып келеді. Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 16 шілдедегі № 429-I Заңына сәйкес, этил спирті мен алкоголь өнімінің өндірісін және айналымын мемлекет реттеп отырады, яғни (01.03.2022 ж. жағдай бойынша өзгерістермен және толықтырулармен) елдегі алкогольді тұтыну тәртібін айқындайды.
Оқи отырыңыз: Қорабы – 400 теңге: Қазақстанға арзан темекі қайдан және қалай келеді?
""Қазақстанда 2013 жылдан бастап араққа салынатын салықтар айтарлықтай өсті. Алкогольді жарнамалау және алкогольдік ішімдіктерге еліктейтін тауарларды жарнамалауға 2004 жылдан бастап тыйым салынған, алкогольді сатып алудың ең төменгі жасы 21 жасты құрайды және бұзушылықтар үшін айыппұлдар салыстырмалы түрде жоғары. Этил спиртінің көлемдік үлесі 30 пайыздан жоғары алкогольдік ішімдіктерді (мысалы, арақ, коньяк және басқа да спирттік ішімдіктер) сатуға келесі күні сағат 21.00-ден 12.00-ге дейін тыйым салынады, ал қалған алкоголь өнімдерін сатуға сағат 23.00-ден 8.00-ге дейін тыйым салынады. Сондай-ақ алкоголь компаниялары тарапынан іс-шараларға демеушілік жасауға рұқсат жоқ. Алкогольді ішімдіктерді көшелерде және кез келген қоғамдық орындарда (қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарын қоспағанда) тұтынуға, қоғамдық орындарда мас күйінде жүруге тыйым салынады, себебі бұл құқық бұзушылыққа әкелуі мүмкін"", – деп түсіндірді орталық маманы.
2021 жылғы 1 шілдеден бастап ""Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы"" Қазақстан Республикасы кодексінің 110-бабы 2-тармағының 16) тармақшасы темекі бұйымдарын, оның ішінде қыздырылатын темекіні, кальянға арналған темекіні, кальян қоспасын, темекіні жылытуға арналған жүйелерді, электрондық тұтыну жүйелерін сатуға және оларға арналған сұйықтықтарды, оның ішінде темекі бұйымдарын ашық көрсетуге тыйым салу күшіне енді.
""Темекі өнімдеріне еліктейтін тауарларды өндіруге, сатуға және таратуға тыйым салынды. Бұл өзгерістер ""Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы ""Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шілдедегі № 360-VI кодексіне енгізілді. Темекі өнімдерін қоғамдық тамақтану орындарында, клубтарда, дискотекаларда, балалар алаңдарында, жерасты өткелдерінде және басқа да қоғамдық орындарда пайдалануға тыйым салынады. Алайда, бұл ереже темекі шегуге арналған арнайы жабдықталған орындар болған жағдайда қолданылмайды. 21 жасқа толмаған адамдарға темекі мен кальян сатуға тыйым салынды. Дүкендер енді темекі өнімдерін витриналарға немесе сөрелерге қоя алмайды және көрсете алмайды. Сондай-ақ, темекі өнімдерін бұқаралық ақпарат құралдарында, сыртқы жарнамаларда және интернетте визуализациялауға және аудио жарнамалауға рұқсат жоқ. Алкоголь мен темекіге акцизді енгізу Қазақстанда алкогольге тәуелділік пен темекі шегу деңгейін төмендетуге, қоғамдық денсаулықты жақсартуға және осы проблемаларға байланысты әлеуметтік-экономикалық салдарларды азайтуға мүмкіндік береді"", – деп қосты Салтанат Назарова.
Қазақстанда 2018 және 2022 жылдары аралығында жүргізілген сауалнама – HBSC зерттеуінің екі раундына сәйкес шылым шегіп көрген ұлдардың үлесі 1,5 пайыз (5,9%-дан 7,4%-ға дейін), сондай-ақ қыздардың үлесі 0,9 пайыз (3,7%-дан 4,6%-ға дейін) өсті. Мұнымен қатар, Қазақстандағы 13-15 жас аралығындағы жастардың 9,8 пайыздан астамының электронды темекіні тұрақты пайдаланатыны анықталды.
Сондай-ақ, күнделікті шегетін шылым мөлшерін көбейткен жасөспірімдер саны да айтарлықтай артқан. Соңғы 30 күн бойы үзіліссіз шылым шеккен ұлдардың үлесі 1,3 пайызға, ал қыздардың үлесі 0,7 пайыз артқан.
Оқи отырыңыз: Лобби және ақпараттық күрес. Майкл Блумбергтің темекімен күресі неге сынға ұшырады
Осы орайда, Қоғамдық денсаулық сақтау ұлттық орталығы басқарма төрағасының орынбасары Салтанат Назарова электронды темекі шегудің зияны туралы әңгімеледі.
""Салауатты өмір салтын ұстанатын халықтың үлесін арттыру үшін елімізде Қазақстан Республикасының денсаулық сақтауды дамытудың 2026 жылға дейінгі тұжырымдамасы аясында мінез-құлық қауіп факторларының, оның ішінде темекі шегудің алдын алуды арттыру бойынша бірқатар шара қабылданып жатыр. Сондықтан бүгінгі таңда темекі шегудің және электронды темекі шегудің алдын алу бойынша бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалана отырып, көптеген түсіндіру жұмыстары жүргізілуде. Адамдардың өз қолымен, өз еңбегімен тапқан қаражатты пайдаланып, құрамында никотин бар және басқа да зиянды өнімдерді тұтыну арқылы денсаулығын бұзатынын түсінуі маңызды. Вейпингпен күресті қалың жұртшылық, кәсіпкерлер, азаматтық белсенділер, ата-аналар, мұғалімдер қолдауы керек"", – деді Ұлттық денсаулық сақтау орталығы төрағасының орынбасары Салтанат Назарова.
Мұнымен қатар ұлттық денсаулық сақтау орталығының маманы электронды темекі шегудің жасөспірімдердің денсаулығына қалай әсер ететінін айтып берді.
""Темекі шегетін жасөспірімдердің өсуі тежеліп, жыныстық даму және физикалық және психикалық дамуы баяулауы мүмкін. Себебі зерттеулер электронды темекі аэрозольдарының құрамында жүйке, тыныс алу, эндокриндік, ас қорыту, жүрек-тамыр және экскреторлық жүйелерді зақымдайтын аса қауіпті металдар, әсіресе никель мен қорғасын барын көрсетіп отыр. Қарапайым темекілердің де денсаулыққа зияны мол. Мысалы, электронды сұйықтықтың құрамында өндірушілер ашпаған 1000 белгісіз химиялық зат, соның ішінде ағзада жиналып, аллергиялық реакцияларды, іріңді процестерді тудыратын және бауырдың жұмысын бұзатын пропиленгликоль бар. Әдетте ол тұрмыстық химия өнімдерін өндіруде де қолданылады"", – деді Салтанат Назарова.
Оқи отырыңыз: Темекі түтінінсіз болашақ: Оған 2030 жылға қарай қол жеткізу қаншалықты мүмкін?
Маман шылым шегу әрекетінен арылу үшін ерік-жігердің мықты болуы керектігін айтады.
""Егер ерік-жігеріңіз мықты болса, темекіні бірден тастауға болады. Ең бастысы кез келген сылтаудан бас тарту. Сондай-ақ күнделікті тартатын темекі мөлшерін біртіндеп азайтуға болады. Қатты темекі шеккіңіз келсе, сағыз шайнап, шай немесе кофе ішіп басуға болады. Есіңізде болсын темекі шегуге деген құштарлық ұзаққа созылмайды – ол небәрі 5-10 минут ішінде өтіп кетеді. Егер сіз барлық күш-жігеріңізге қарамастан, темекіні тастай алмасаңыз, үмітіңізді үзбеңіз. Есіңізде болсын, кез келген жағдайдан шығудың жолы бар. Бүгінгі таңда еліміздегі емханаларда темекіге қарсы 86 кеңсе бар, олар адамдарға никотинге тәуелділіктен арылуға тегін көмек көрсетуге дайын "", – деп кеңес берді Салтанат Назарова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бүгінгі таңда еліміздегі емханаларда 86 кеңсе адамдарға никотинге тәуелділіктен арылуға тегін көмек көрсетуге дайын.,,2024-06-13T15:30:00+05:00
everesti-bagyndyrgan-qazaq-qyzy-ote-qorqynysty-sat-boldy-biraq-kusimiz-barda-zure-beruimiz-kerek-dep-oiladym,informburo.kz,"Эвересті бағындырған қазақ қызы: Өте қорқынышты сәт болды. Бірақ ""Күшіміз барда, жүре беруіміз керек"" деп ойладым",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/everesti-bagyndyrgan-qazaq-qyzy-ote-qorqynysty-sat-boldy-biraq-kusimiz-barda-zure-beruimiz-kerek-dep-oiladym,"Kazakh Everest Team экспедициясының командасы журналистерге әлемдегі ең биік шыңға көтерілу кезінде қандай қиындықтарға тап болғанын айтып берді. Аталған команда құрамында болған Анар Борашева Эверестті бағындырған тұңғыш қазақ қызы атанды.
Айта кетейік, Анар Борашева 12 мамырда Непал уақыты бойынша таңғы сағат 07.25-те Эверестке көтерілген болатын. Ал экспедицияның ұйымдастырушысы әрі жаттықтырушысы – тәжірибелі қазақстандық альпинист Мақсұт Жұмаев бұл шыңды осымен үшінші рет бағындырып отыр.
""Біз бұл экспедицияны Қазақстанның көрнекті батырлары – ҚР бірінші Қорғаныс министрі, армия генералы, Халық қаһарманы Сағадат Нұрмағамбетовтың, Халық қаһарманы Рақымжан Қошқарбаев пен Кеңес Одағының Батыры Әлия Молдағұлованың 100 жылдығына арнадық. Шыңда біз екі туды көтердік – еліміздің туы және Рақымжан Қошқарбаевтың Жеңіс туы"", – деді Жұмаев.
Биыл күзде отандық деректі фильм түсіруші Ғибрат Бақаевтың аталған экспедицияға арналған фильмі жарыққа шығуы керек.
Анар Борашева 32 жаста. Ол он жыл бойы скайраннингпен айналысып, осы спорт түрінен ең күрделі қазақстандық старттарда жеңіске жеткен. Irbis Race – 42 шақырымдық тау жарысында жеңімпаз атанған. Бұл қашықтықтағы биіктік 3700 метрді құрайды. Борашева аптасына жеті рет жаттығуды, демалыс күндері 50 шақырымға дейін таулармен жүгіруді әдетке айналдырған. Сондай-ақ ол бұл салада жаттықтырушы болып жұмыс істейді.
""Біз 8400 метрге жеткен сәт есімде. Қатты жел басталып, ештеңе көрінбеді. Шамамен жеті адам артқа қайтуға шешім қабылдады. Біз де қайтамыз деп қорықтым. Өте қорқынышты сәт болды, бірақ: ""Күшіміз барда, жүре беруіміз керек"" деп ойладым. Денсаулығымыз нашарлап, жөтел басталды. Сол сәтте ауа райының тұрақтануын қатты тіледім, ақыры жеттік. Біраз демалған соң, ауа райы шынымен де ғажайып түрде жақсарып кетті"", – дейді Анар.
Биіктікті бағындыру кезінде экспедицияның ең тәжірибелі қатысушысы Мақсұт Жұмаевтың да денсаулығы сыр бере бастаған.
""7000 метрден жоғары көтерілгенде жөтел басталды, тамақ құрғап, температура көтерілді. Бірақ біз аурудың белгілерін жеңе алдық. Ең қиыны аяғымды, қолымды қозғалтпау, альпинизм техникасымен жұмыс істеу болды. Биіктікте демалудың өзі қиындық тудырды, мұрным, тамағым құрғап кетті, әрбір тыныс алған сайын жұтқыншағым қатты ауырды"", – дейді атақты альпинист.
Оның айтуынша, жоғары биіктікте жөтел басталғаннан кейін 20 сағаттың ішінде өкпе ісінуі мүмкін. Дегенмен, барлық қатысушылар тәуекелге барып, шыңға көтерілуді жалғастырды.
Оқи отырыңыз: ""Соңғы жылдары этникалық киімдер трендке айналды"". Отандық брендтің негізін қалаушымен сұхбат
Мақсұт сондай-ақ шыңға жетер алдында да үлкен қауіп бар екенін атап өтті. Ол жерде жүзге жуық адамнан тұратын кезек пайда болады. Кейде ұзақ күткендіктен альпинистердің баллондарында оттегі таусылып қалады. Өткен жылы осы себептен 18 адам қаза тапқан.
Ауыр экспедицияға қарамастан, Анар Борашева мен Мақсұт Жұмаев жаңа саяхатты жоспарлап отыр.
""Әрине, мен мұнымен тоқтағым келмейді. Мен экспедициядан оралғанда жетекшілеріме де осыны айттым. Жалғастыру керек! Мен ""7 шың"" бағдарламасына қатысып, барлық континенттердің ең биік тауларына көтерілгім келеді. Себебі, Африкалық Килиманджаро және Еуразия мен бүкіл планетаның ең биік шыңы – Эверестті бағындырдым!"" – деп жоспарымен бөлісті Анар Борашева.
Өз кезегінде Мақсұт Жұмаев оған бұл жоспарын іске асыруға көмектесуге дайын.
""Мен тағы бір арманымды жариялағым келеді – біз армансыз өмір сүре алмаймыз. Осы жылдың күзінде мен планетаның ең биік нүктелерінің бірі – Манаслу шыңына экспедиция ұйымдастыруға тырысамын. Мен әскери альпинистерден, тауға дайындық нұсқаушыларынан команда жинағым келеді. Біз қосымша оттегіден бас тартамыз, шерптерді (альпинистердің жүктерін көтеретін көмекшілер – ред.) тартпаймыз. Экспедиция спорттық стильде өтеді"", – деді Жұмаев.
Фотоларды Kazakh Everest Team командасы ұсынды
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Анар Борашева 12 мамырда Непал уақыты бойынша таңғы сағат 07.25-те Эвереске көтерілген болатын.,,2024-05-24T15:49:15+05:00
komirge-aqsa-zane-balanyn-oquyna-otemaqy-turgyndar-tagy-qandai-aleumettik-komekke-quqyly,informburo.kz,Көмірге ақша және баланың оқуына өтемақы. Тұрғындар тағы қандай әлеуметтік көмекке құқылы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/komirge-aqsa-zane-balanyn-oquyna-otemaqy-turgyndar-tagy-qandai-aleumettik-komekke-quqyly,"Алматы облысы бойынша 2024 жылдың ІІ тоқсанында кедейлік шегі 34 911 теңгені құрады. Осы орайда облыстық жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы басшысының орынбасары Ержан Байқоныс тұрғындардың қандай әлеуметтік көмек алуға құқығы барын түсіндірді.
Әлеуметтік кодекстің 120-бабы бойынша АӘК кісі басына шаққандағы кірісі кедейлік шегіне жетпейтін Қазақстан Республикасының азаматтарына, босқындарға, қандастарға, Қазақстан Республикасында тұрақты түрде тұратын шетелдіктер мен азаматтығы жоқ жандарға көрсетіледі.
Осы айтылған көмектің мөлшерін атаулы әлеуметтік көмекті тағайындау жөніндегі уәкілетті орган кісі басына шаққандағы орташа кіріс пен республикалық маңызы бар қалаларда, облыстарда белгіленген кедейлік шегі арасындағы айырма түрінде отбасының әрбір мүшесіне бөле отырып есептейді.
""Алматы облысы бойынша 2024 жылдың ІІ тоқсанында кедейлік шегі 34 911 теңгені құрады. Аталған Кодекске сәйкес балаларға қосымша төлем атаулы әлеуметтік көмек тағайындау кезеңіне республикалық бюджет туралы заңда тиісті қаржы жылына белгіленген 1,5 айлық есептік көрсеткіш (1,5 АЕК = 5 538 теңге) мөлшерінде, бір жастан алты жасқа дейінгі әрбір балаға қоса алғанда беріледі"", – деді Ержан Байқоныс.
Оқи отырыңыз: Алматы шипажайларына кімдер және қалай тегін бара алады? Түсіндіреміз
Елдегі тұрғын үй заңнамасы бойынша тиісті деңгейде қамтылмаған жанұялар немесе азаматтар тұрғын үй көмегін алуға құқылы .
""Аталған көмек кондоминиум объектісін басқаруға және оның ортақ мүлкіне қажетті күтім жасауға, сондай-ақ, оның ортақ мүлкін күрделі жөндеу үшін жұмсалатын шығындарды, коммуналдық төлемдерді және телекоммуникация желісіне қосылған телефон үшін абоненттік төлемақының өсуі бөлігінде байланыс қызметтерін қолдануға, мемлекеттік тұрғын үй қорынан берілген тұрғынжайды және жеке тұрғын үй қорынан жергілікті атқарушы орган жалдаған тұрғынжайды пайдаланғаны үшін шығындарды төлеу ақысы мен көрсетілетін қызметті алушылардың осы мақсаттарға жұмсайтын шығындарының жергілікті өкілді органдар 10%-дан асырмай белгілеген шекті жол берілетін деңгейінің арасындағы айырма ретінде айқындалады"", – деп түсіндірді Ержан Байқоныс.
""Мүгедектігі бар баланы үйден оқытқан болса, онда қажет болған шығындарды өтеу үшін баланың үйде оқығанын растайтын анықтама қажет. Қалалық және аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімі осы анықтаманың негізінде шығынды өтеуге көмектеседі"", – деп түсіндірді басқарма өкілі Ержан Байқоныс.
Оқи отырыңыз: 138 мың теңге сыйлықақы кімдер алады? Маңызды 8 сұраққа жауап
Оқу шығындарын өтеу мөлшері мүгедектігі бар әрбір балаға 8 АЕК немесе 29 536 теңге көлемінде беріледі.
Әлеуметтік салада жұмыс істейтін қызметкерлерге жылына бір рет 5 АЕК немесе 18 460 теңге мөлшерінде әлеуметтік көмек көрсетіледі.
Олар:
Оқи отырыңыз: Зейнетақы төлемдерін 55 жастан бастап алуға болады. Ол үшін не істеу керек?
2024 жылдың басынан бері Алматы облысы бойынша 42 573 адамның мүгедектігі бары белгілі болды. Оның ішінде 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар балалар – 6 639 адам.
Анықтама:
Алматы облысында мүгедектігі бар деп танылған азаматтарға денсаулығын жақсарту үшін келесі әлеуметтік оңалту көмектері көрсетіледі:
Біріншіден , ары-бері қозғалуға көмектесетін құралдармен қамтамасыз ету және осы құралдарды қолдануды үйрету, сондай-ақ, техникалық көмек.
Мүгедектігі бар деп танылған азаматтар арнайы бағдарлама бойынша компенсаторлық көмекші құралдардың, қажетті жүріп-тұруға арналған құралдардың және мүгедектігі бар кісілерге көрсетілетін қызметтердің сыныптаушысына сәйкес есту протезі көмегімен, техникалық компенсаторлық құралдармен және арнаулы жүріп-тұру жабдықтарымен, протездік-ортопедиялық көмекпен қамтамасыз етіледі.
Оқи отырыңыз: 74 мың теңгеге дейін: Астанада жаңа әлеуметтік көмек енгізілді
""Азаматтарымыз есту протезі, протездік-ортопедиялық көмек, ары-бері қозғалуға арналған құралдармен, техникалық сүйелгіштермен уәкілетті мемлекеттік орган айқындаған ережеге сай әлеуметтік көрсетілетін қызметтер порталы арқылы қамтамасыз етіледі"", – деп түсіндірді облыстық жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы басшысының орынбасары Ержан Байқоныс.
Екіншіден , күнделікті еркін қозғалысы шектелген бірінші топтағы мүгедектігі бар азаматтарға арнайы жеке көмекші қызметі ұсынылады.
""Бірінші топтағы мүгедектігі бар азаматқа жеке көмекшінің қандай тәртіппен көмектесетінін уәкілетті мемлекеттік органдар белгілейді. Олар еркін қозғалуы қиын азаматтарға сегіз сағаттан аспайтын мерзімге қызмет көрсетеді. Еркін қозғалуы қиын, бірінші топқа кіретін мүгедектігі бар азамат үшін жеке көмекшінің қызметтері оған күтім жасайтын адамға мемлекеттік жәрдемақы тағайындалған және төленген кезде ұсынылмайды. Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес, жеке көмекші қызметі тиісті шарт негізінде жүзеге асады"", – деді Ержан Байқоныс.
Оқи отырыңыз: ""Еден жуып, дүкенге баратын адам емес"". Әлеуметтік қызметкерге қандай мәртебе беріледі?
Үшіншіден , есту қабілеті тым нашар азаматтарға ым-ишара тілін білетін мамандар көмектеседі .
Уәкілетті орган белгілеген тәртіпке сәйкес есту қабілеті бойынша мүгедектігі бар азаматтар үшін ым-ишара тілі маманының қызметтері бір жылда алпыс сағаттан аспайтын есеппен ұсынылады.
Есту қабілеті нашар немесе мүлдем естімейтін азаматтар арнайы бағдарлама бойынша жеке көмекшіні немесе ым-ишара тілінің маманын әлеуметтік қызметтер көрсету порталы арқылы таңдай алады. Мұнымен қатар есту қабілеті нашар азаматтар өзге де тиісті тауарлар мен көрсетілетін қызмет түрлерімен қамтамасыз етіледі.
""Арнайы бағдарламадағы ұсынымдар бойынша мүгедектігі бар азаматтар қажет тауарлар мен қызметтерді сатып алуға тапсырыс жасай алады. Есту қабілеті нашар азамат тауарларды немесе өзіне көрсетілетін қызметтерді сатып алуға тапсырыс беруді оған әлеуметтік көрсетілетін қызметтер порталына жеке бағдарлама іс-шараларының жіберілгені туралы хабарланған күннен бастап екі ай ішінде жүзеге асырады. Мүгедектігі бар азаматтың тауарлардың, сондай-ақ, көрсетілетін қызметтердің құнын жергілікті атқарушы органдардан өтетіп алуға, бірақ уәкілетті мемлекеттік орган айқындаған тәртіппен белгіленетін кепілдік берілген сомадан аспайтын сомаға өтетіп алуға құқығы бар. Егер көрсетілетін қызмет, сатып алынған тауар мен сома арасында нақты құны бойынша айырмашылық болса, онда осы айырмашылықты азамат өз қаражаты есебінен төлейді"", – деді маман.
Мұнымен қатар, мүгедектігі бар баланы шипажайлық-курорттық емдеуге апаратын заңды өкілдердің бірінің шипажайлық-курорттық ұйымда болу ақысын уәкілетті мемлекеттік орган айқындайтын, шипажайлық-курорттық емдеу құнын өтеу ретінде ұсынылатын соманың жетпіс пайызын жергілікті биліктен өндіріп алуға құқығы бар .
Оқи отырыңыз: Атаулы әлеуметтік көмек тағайындау тәртібі 2025 жылдан бастап өзгереді
Қажет тауарлардың және көрсетілетін қызметтердің құнын өтеу ретінде ұсынылатын кепілдік берілген сома уәкілетті мемлекеттік орган айқындаған тәртіппен және мөлшерде төленеді.
Толық кеңес алу үшін облыстың ЛСИ Алматы облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасына (Мекенжайы: Қонаев қ., №1 шағын аудан., 43-үй, телефон: +7 7053157451; +7 7771690834) немесе тұрғылықты жері бойынша аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімдеріне келесі мекенжайлар бойынша жүгіне алады:
Оқи отырыңыз: Мемлекеттен – 2,5 млн теңгеге дейін. Ана мен балаға берілетін әлеуметтік көмектер қандай?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Оқу шығындарын өтеу мөлшері мүгедектігі бар әрбір балаға 8 АЕК немесе 29 536 теңге көлемінде беріледі.,,2024-06-08T11:30:00+05:00
oliler-qamyn-oilamai-tiriler-riza-bolsyn-deidi-as-berude-ysyrapsyldyq-nege-tyiylmai-tur,informburo.kz,"""Өлілер қамын ойламай, тірілер риза болсын дейді"". Ас беруде ысырапшылдық неге тыйылмай тұр?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/oliler-qamyn-oilamai-tiriler-riza-bolsyn-deidi-as-berude-ysyrapsyldyq-nege-tyiylmai-tur,"Елімізде қайтыс болған адамға құран бағыштап, ас беремін деп ысырапшылдыққа жол беретіндер көп. Қырғызстанда ас бергенде жылқы мен ірі қара союға тыйым салынған. Жаназаға қатысушылар саны шектелмегенімен, еске алу шараларына келушілер 300 адамнан аспауы керек деп заң жүзінде бекіткен. Талапты бұзғандар айыппұл төлейді.
Ал Қазақстанда құдайы асты қашан, қалай өткіземін десе де әр адам өзі біледі, себебі Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы ысырап жасамауға үндейтін құжаты ұсыныс түрінде ғана қалып отыр. Осы орайда Информбюро порталы ас берудегі ысырапшылдыққа қатысты адамдардың, ҚМДБ өкілдерінің пікірін білді.
Жадыра Нармаханова оңтүстік өңірде адам қайтыс болғаннан кейін жетісі, қырқына дейін әр апта бейсенбілігі, қырқынан кейін елу екі және жүз күндігі, бір жыл болғанда жылдық асы берілетінін айтты.
""Өлім – байдың малын шашады, жоқтың артын ашады"" деп тура оңтүстік өңіріне айтылғандай көрінеді. Екі-үш жыл бұрын қайтыс болған анамызды ақтық сапарға арулап шығарып салуға тырыстық. Жаназасы оқылғаннан кейін бірден ас беріледі. Бір жылқының етін түгел қазанға салып, дастарханға самсаны да, бауырсақты да, балықты да қойдық. Кем дегенде 3-4 түрлі салат жасаймыз. Кепкен жеміс-жидек те қоямыз. Оның қымбат екенін адамдар ойланса деймін. Бейсенбілікке жоқ дегенде ауылдың 100-200 адамы келеді. Апта сайын осыншама қонақ күту оңай емес, оның үстіне әр уақытта келіп кетеді. Жақынын жоғалтып отырған отбасыға бұл үлкен салмақ. Жоқтап, қайғырып үлгермейсің. Жұрт не дейді екен деп дастархан жасауға ұмтыласың. Бұның бәрі ысырапшылдық"", – деді Жадыра Нармаханова.
Жадыра Нармаханова діни басқарма өкілдері әр ауылдың молдасын Астанаға шақырып, тренинг өткізуі керек деп есептейді. Оған қоса дастарханда не тұруы қажет екенін бекітіп, одан асып кетсе басқаларға сабақ болуы үшін айыппұл салу керек дейді.
""Жылдық асына дейін қаншама рәсім жасалады. Қырқына дейін басын көтеру керек, ол уақытта көп адамдар болмайтын іс-шаралармен, дастархан жасап уақытын өткізіп жатады. Бұрын оңтүстікте қайтыс болған адамның қырызы болмасын деп ине-жіп пен жыртыс берілетін. Кәдімгі ақ матаны не сұрып пен пұлышты отыз да отыз көлемінде жыртып таратады. Бұрын аналарымыз сондай жыртыс маталардан құрақ құрайтын. Қазір ол да жоғалып бара жатыр. Оның орнына базардан сүлгі, бетомарал сатып алып тарататын болды. Оның көлемі кішкентай болса жұрт әңгіме қылады. Анамызға 1 200 сүлгі алып тараттық. Пұлышты екі метрден құда-жекжатқа тараттық. Қанша алсақ та жетпейді. Соны көріп қатты таңырқадым. Ысырапшылдықтың ең үлкен деңгейі деп жағамды ұстадым. Анаң өліп, жылап жатқанда ""маған да бер"" деп жыртысқа таласқанда жанға батады. Жұбатуға емес, сені талауға келгендей көрінеді. Керісінше, бар жағдайыңды жасап, жұбату керек, жылап шеріңді шығарып алуға мұрша беруі керек. Анамыз қайтыс болысымен базар аралап кеттік.Жылауға да уақыт болмады"", – деді ол.
Оқи отырыңыз: 324 мың теңге: Мемлекет жерлеу үшін қандай қаржылай көмек береді?
Сондай-ақ, көңіл айтып келген адамдар дастарханды сыпырып пакетке салып алып кетеді. Бұл өлім шығарып отырған отбасыны ел болып қанай дейді Жадыра Нармаханова.
""Қаза болған үйге әр бейсенбіде таңнан қара кешке дейін үздік-создық бару дым да жанашырлық емес. Олар қайғыра ма, әлде жұртқа тамақ бере ме? Бұл жылдар бойы қалыптасқан нәрсе, оны сен өзгерте алмайсың дейді маған. Өзгермейтіндей Құран сөзі емес қой. Кез келген нәрсені өзгертуге болады. Алматы облысынанмын, бізде көбінесе жетісін бірден жаназа болған күнге қосып бердік деп есептейді. Содан кейін қырқы. Қырқына дейін әр жұмада жеті шелпек пісіреді, оған топырлап бүкіл адам келіп алу деген жоқ. Көп дегенде бір-екі көршісі келуі мүмкін. Қырқынан кейін жылы. Үші, жүзі, тағы бірдеңесі деген жоқ. Әдетте жаназаға келе алмағандар қырқына келеді. Ет жақын адамдары болса, реті келген сәтте барып көңіл айта береді"", – деді Жұлдыз Әбділда.
Психолог Жайна Жортарқызы бұл жерде ""біреуден кем болмайық"", ""ел-жұрт не дейді?"" деген менталитеттің ерекшелігі бар екенін айтып отыр.
""Басты ниет құран бағыштау болғандықтан, негізгі шараларды жасап, оны біреуден асып түсердей жасамаған жөн. Той сияқты дастархан жаю, артық сыйлық сыйламаған дұрыс. Иә, жылдар бойы түпсанамызға жазылып келген жоқшылық, ашаршылық, 90-жылдардағы тоқырау кезінде жабылмаған қажеттіліктер кейін осылай өтеліп жатуы да мүмкін. Бұған бір ғана емес әртүрлі фактор әсер етеді. Біреулер ел-жұрттан мақтау алсам, қадірім артса деп ойлайды. Өзінде барды көрсетуге ұмтылады. Біреулер өзін өзгеден кем көрмеу үшін ел-жұрттан қалмайық деп дастарханға бәрін қойып, ысырапшылдыққа жол береді. Ондай адамдар өзгенің ойына көп мән бередді"", – деді психолог Жайна Жортарқызы.
Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы 2020 жылы имамдар форумында ""Ас беру мәдениеті"" деген құжат қабылдаған. Ауыл-аймақтағы имамдар үндеу, ұсыныс ретінде әзірленген құжатты насихаттайды.
""ҚМДБ бекіткен құжат бар. Шығыста болдым, шелпек, өрік-мейіз деген жеті тамақ болады. Артық тамақ, астамшылдық көрмедім. Батыста басқаша екен, оңтүстікте мүлдем басқаша деп естимін. Заң тұрғысынан дастарханыңа мынаны қой, мынаны қойма деп талап ете алмайсың. Сол адамның ар-ұят намысымен байланысты"", – деді парламент мәжілісінің депутаты Дәулет Мұқаев.
Оқи отырыңыз: ""Жаназаны несие алып өткізетіндер бар"". Құран бағыштау дастарханында қандай ас қойылады?
ҚМДБ баспасөз хатшысы Ағабек Қонарбайұлы мүфтият үндеуіне Павлодар, Ақмола секілді облыстар үн қатып, ереже бойынша құдайы астың мәзірін әзірлеп, ысырыпқа жол бермей келе жатқанын айтты.
""ҚМДБ ас беру барысында ысырапшылдыққа жол бермей, отбасылардың әлеуметтік жағдайына салмақ салмайтын етіп беруге үндейді. ҚМДБ құдайы ас беру мәдениетінің негізгі жеті тірегін баяндайды. Олардың қатарына ас беруде шынайы ниет ету, адамдарыдң жиналуы, Құран оқып, бата беру, ысырапқа жол бермеу, уағыз-насихат тыңдау, марқұмды еске алу және қаралы отбасын жұбату кіреді. Ас беру ізгі амал үкімінде ол парыз немесе міндеттілікті білдірмейді, сондықтан мүмкіндікке қарап ас беріп қарызданбауға тырысқан жөн"", – деді ҚМДБ орынбасары, Наиб мүфти Сансызбай Шоқанов.
Дүние салған кісіге сауабы тисін деген мақсатта жақындары ""Құдайы ас"" береді. Мұндай ас қайтыс болған кісі Алланың рақымы мен кешіріміне бөлену үшін өткізіледі.
Құжат Қазақстанның барлық аймағында шариғат шеңберінде, салт-дәстүрімізді ескере отырып, отбасылардың әлеуметтік жағдайына салмақ салмайтын және ысырапқа жол бермейтін құдайы ас беру мәдениетін қалыптастыру және насихаттау мақсатында әзірленген.
""Қайтыс болған кісіні арулап көміп, жаназасын шығарғанда, жетісі, қырық күндігі, жыл толуына байланысты және тағы басқа шараларда дастархан жайылғанда дінімізде нақты талап етілмеген, салт-дәстүрімізге сай келмейтін, ақырет үшін пайдасыз кейбір әдеттер қоғамда белең ала бастады. Мысалы, жақынынан айырылып отырған қаралы шаңырақ ""көпшілікке ас беру – перзенттік міндетіміз"" деп дастархан жайып, шектен тыс шығын жасап, ас та төк, ағын-төгін дастархан жаяды. Бұл табысы орташа көптеген отбасыға ауыртпашылық тудыратыны сөзсіз. Сондықтан еске алу іс-шараларын ұйымдастыру және өткізу мәселесі шариғат заңдары мен салт-дәстүр бойынша реттеуді талап етеді. Ауқатты отбасылар асқа ірі қара сойып, құрбан шалып жатқанда, жағдайы төмен және орташа отбасылардың одан қалысқысы келмейтіні түсінікті"", – деп жазылған құжатта.
""Перзенттік парызымды орындаймын"" деп ел-жұрттан қарыз алып, одан қалса несие алып дүниеден өткен жандарға ас беріп, шығындалып жүргендер де жоқ емес. ҚМДБ осы рәсімдерді реттеп, бір жүйеге келтіретін арнайы құжат қабылдаған.
Оқи отырыңыз: ""Өмір сүру де, өлу де қымбат"". Көкшетаулықтар жерлеу қызметінің бағасына шағымданды
Қазақ халқында қайтыс болған адамды дәстүр бойынша арулап жуудан бастап, ақ матаға кебіндеу, жаназа намазын оқу, шығарып салу, жерлеу, қоштасу, асын беру, қазаның қайғысын бөлісу секілді діни және ұлттық жоралғылар бар. Осыған қарай құдайы ас беру жоралғысын өткізудің жылдар бойы қалыптасқан өзіндік ерекшеліктері мен дәстүрлері бар. Халық түсінігінде берілетін астың, оқылған Құранның, жасалған дұға-тілектің қайтыс болған кісіге тигізетін пайдасы мен сауабы жайында терең сенім қалыптасқан. Ал марқұмдарға ас бермеу ""ата-бабасын сыйламау, әруақтарды құрметтемеу"" деп саналған.
""Сондықтан құдайы ас берудегі осы жоралғыларды реттеу – өзекті мәселе. Себебі уақыт өте келе халық арасында ""ата-бабама ас бермесем елден ұят болады, перзенттік абыройымнан айырыламын"" деген түсінік қалыптасты. Осылайша құдайы ас бергенде өлілер қамы емес, мейрамханада ас өткізу, қымбат дастархан мәзіріне мән беру секілді тірілер ризашылығы ерекше назарға алынатын болды. Ендігі кезекте, осы сынды бұрыс сенімдерден саналы түрде арылатын уақыт келді. Негізінде тірілерге де, қайтқан кісілерге де пайдасы тиетін дүниелерге бірдей мән берген дұрыс"", – деп жазылған құжатта.
Қазақ халқының дәстүрінде марқұмдарға арнап берілетін құдайы астардың бірнеше түрі бар. Мысалы, "" үш күндігін беру"", ""жетісін беру"", ""қырқын беру"", ""жүзін беру"", ""жылын беру"" және т.б. Яғни көңіл айтып келген кісіге дастархан жайып ас беру қазақ халқының қанына сіңіп, дәстүріне айналған.
Сондықтан дүниеден озғандарға арналған құдайы астардан бөлек көпшілікке берілетін астар да бар. Ата-анасының, басқа туыстарының дүниеден озғанына бес жылдық, он жылдық, тіпті марқұмның 100 жасқа толуын еске алатын құдайы астың түрлері бар. Әсіресе, қазақ халқының тарихында хандар мен батырларға сондай-ақ, ақын бабалар мен би-шешендерге сауын айтып, арнайы құдайы ас беру дәстүрі кеңінен қалыптасқан.
""Қайтыс болған кісінің атынан ас беру – ислам шариғатында міндетті түрде атқарылуы тиіс парыз амалдарына жатпайды. Яғни, жасалмаған жағдайда ешбір адам күнәһар болмайды. Бірақ жалпы алғанда жұртқа тамақ таратудың сауапты іс екенін Құран аяттарынан және хадистерден байқаймыз. Дінімізде ""міндетті түрде қарызданып немесе өзіңе қажетті қаржыңды жұмсап, қайтыс болған кісі атынан ірі қара мал сойып, садақа бер"" деген үкім жоқ. Садақалар, құдайы астар берілген жағдайда ысырапқа жол берілместен атқарылуға тиіс"", – деп жазылған ҚМДБ тарапынан әзірленіп, жарық көрген ""Жаназа және жерлеу рәсімдері"" кітабында.
Құжатта құдайы ас беру мәдениетін де заман мен қоғам талабына сәйкестендіріп, ас берудің түпкі өзегін, мәнін сақтай отырып, жаңаша сипатқа көшу қажет екені жазылған.
""Құдайы астың нақты уақытын белгілеп, бүкіл халықтың сол уақытқа тоқтауын, белгілі бір дастархан мәзірін жасап, сол мәзірге бірауыздан келісуін, қысқасы, құдайы ас беру мәдениетін қалыптастыратын бірізді ереже жасап, сол ережені бекітуді бүгінгі қоғамдағы ынтымақ бірлікті сақтау және заман талаптарымен санасу деп білеміз. Құжаттағы ережелер елдегі барлық мұсылман қауым үшін әзірленген. Бұл құжаттың мақсаты – мұсылман қауымының өзіндік құдайы ас беру мәдениетін қалыптастырып, оған қатысты жоралғыларды, қалыптасқан дәстүрді жүйелендіру"", – деп жазылған құжатта.
Құжатта құдайы ас беру мәдениетінің жеті тірегі атап көрсетілген. Олар:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ислам шариғатында қайтыс болған кісінің атынан ас беру міндетті түрде атқарылуға тиіс парыз амалдарына жатпайды.,,2024-05-24T17:55:27+05:00
oz-tilin-bilmeu-uyat-qazaq-tilinen-memlekettik-emtixan-qalai-otip-zatyr,informburo.kz,"""Өз тілін білмеу – ұят"". ""Қазақ тілінен"" мемлекеттік емтихан қалай өтіп жатыр",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/oz-tilin-bilmeu-uyat-qazaq-tilinen-memlekettik-emtixan-qalai-otip-zatyr,"Биыл алғаш рет 5-8, 10-сынып оқушылары ""Қазақ тілінен"" емтихан тапсырып жатыр. Қазақ тілінен емтихан жазбаша және ауызша форматта өтеді. Жазбаша емтиханда оқушыларға эссе жазу тапсырылса, ауызша емтиханда оқушының сөйлеу, тыңдау және оқу қабілеттері тексеріледі. Тапсырмаларды әр мектептің мұғалімдері өздері әзірлеп, оны білім беру ұйымының әкімшілігі бекітеді. Емтиханды да мектеп мұғалімдері өздері қабылдайды.
Осы орайда Информбюро тілшісі Алматыдағы №19 жалпы білім беретін мектепке барып, емтиханның қалай өтіп жатқанын көріп қайтты.
Бұл мектеп – аралас мектеп, қазақ және орыс тілінде білім береді. Мұнда барлығы 1400 оқушы білім алады, 105 ұстаз сабақ береді. 56 сыныптың 29-ы – қазақ, 27-сі – орыс сыныбы. 27-28 мамыр күндері барлығы 817 бала қазақ тілінен міндетті емтихан тапсырып жатыр.
Емтихан таңертең 9.00-де басталды. Оқушылар сыныпқа кіріп, олардың телефондары жинап алынды. Мұғалімдер дайындаған билеттерді алып, орындарына жайғасып жауап беруге кірісті.
Қазақша оқитын сынып оқушылары тек жазылым мен айтылым бойынша сынық тапсырса, орысша білім алатын сынып оқушылары жазылым, айтылым, оқылым, тыңдалым бойынша білімін сынады. №19 мектеп әкімшілігі емтиханға дайындықты сәуір айында бастап кеткен. Мектеп директоры Айымгүл Иманғалиева ата-аналар мен оқушылардың жауапкершілігі жоғары екенін, емтиханға бей-жай қарамағанын атап өтті.
""Тапсырмалардың барлығын білім мазмұны негізінде мұғалімдер өзі дайындады. Балаларда ешқандай қорқыныш не үрей жоқ. Аралас мектеп болғандықтан бір-бірімізбен қазақша амандасуға, сөйлесуге тырысамыз. Қазақстан азаматы ретінде, мектеп басшысы ретінде өз елімізде мемлекеттік тілімізді білуіміз керек деп есептеймін. Емтихан балалардың қазақ тілін құрметтеп қана қоймай, онымен қоса білім мазмұнын меңгеруге деген жауапкершілігін арттырады. Емтиханда алған бағасы күнделікке қойылады"", – деді мектеп директоры Айымгүл Иманғалиева.
Аралас мектеп болғандықтан емтихан сапалы өтуі үшін әрі комиссия оқушылардың жұмысын толық қарап шығуы үшін екі күнге бөлген.
Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Гүлнұр Нуриддин кейінгі екі жылда орысша білім алатын оқушылар қазақ тілін үйренуге талпынып жүргенін айтты.
""Өзім сабақ беретін алтыншы және сегізінші сынып оқушыларына сұрақтарды дайындадым. Орыс сыныптары өздері өткен тақырыптар төңірегіндегі тапсырмаларға жауап берді. Оқу материалдарына сәйкес болғандықтан оқушыларға қиынға соқпады. Олар сынақ тапсырмалары ұнағанын, емтихан әр оқу жылында өтіп тұрғанын қалайтынын айтты. Кейінгі екі жылда оқушылардың қазақ тіліне деген ойы айтарлықтай өзгерді. Бұрындары бұл пәнге аса қатты қызықпаса, қазір қазақ тілі өзекті екенін әрі қазақша сөйлеу сәнде екенін жақсы біледі. ""Қазақша сөйлейтін өзге ұлт өкілдерін құрметтейді екен"" деп айтады. Қазақша контент көп, парақшаларын қазақша жүргізетін блогерлер көп. Олар да балаларға әсер етіп жатыр"", – деді мұғалім.
Оқи отырыңыз: ""Қазақ тілінен"" міндетті емтихан: Оқушылар мен ата-аналар не білуі керек
Балаларға ""Ғаламтор дүкендерінде сауда жасау"", ""Су тіршілік – көзі"", ""Отбасындағы бала тәрбиесіне ерекше көңіл бөлу"", ""Табиғатқа, құстарға, жануарларға адамның қастандық жасауы"" секілді тақырыпта эссе жазу тапсырмасы берілген.
Сынақ тапсырып шыққан оқушылардың ойын білдік. 6-сыныпты аяқтап жатқан Аружан Серікбайқызы емтиханды жақсы тапсырғанына сенімді.
""Оқылым және жазылым тапсырмаларын орындадым. Қазақ күресі туралы эссе жаздым. Бұрыннан келе жатқан ұлттық спорт түрі болғандықтан өз ойымды сол тақырыпта қозғауды жөн санадым. Бұл емтихан маған қиын болған жоқ. Осы жыл басталғалы дайындалып жүрдім. Ережелерді қайталадым және де қосымша үйде эссе жазып машықтандым. Сыныптастарым да жақсы тапсырып шықты деп ойлаймын. Қазақ тілі пәні қатты ұнайды. Басқа пәндерге қарағанда үй тапсырмаларын тез орындап тастаймын. Өз елінде тұрып өз тілін білмеу ұят нәрсе, сондықтан да бұл емтихан әр оқушының тіл байлығы мен тіл білімі үшін өте маңызды деп ойлаймын"", – деді қазақ сыныбында оқитын Аружан Серікбайқызы.
Орысша білім алатын 7-сынып оқушысы Айерке Абиден ""Ғаламтордың пайдасына қарағанда зияны көп"" деген тақырыпта қазақша эссе жазғанын, емтихан тапсырмалары қиын болмағанын айтты. Ал орыс сыныбында оқитын 6-сынып оқушысы Кәусар Сейтқасым ""Астана – біздің бас қаламыз тақырыбында"" эссе жазған. ""Қазақпын, қазақ тілін жақсы білемін. Үйде біз өткен тақырыптарды оқып дайындалдым. Қиын болған жоқ"" – дейді ол.
""Бүгін біз қазақ тілі пәнінен емтихан тапсырдық. Емтихан өте оңай болды, себебі біз өткен тақырыптар келді. Дайындалуға көп уақытым кеткен жоқ. Ұлтым қазақ болмаса да, қазақ тілін мақтан тұтамын. Қазақ сыныбында оқимын. ""Театр – мәдениет ошағы"" тақырыбында эссе жаздым. Оқушылардың білімін тексеру үшін, қазақ тілін дамыту үшін бұл емтихан қажет деп ойлаймын"", – деді Оузхан Келлер.
7-сынып оқушысы Аяна Нұрмағамбет бұл емтихан қазақ тілін құрметтеу, басқа ұлт өкілдерінің қазақ тілін үйренуіне талпындыру мақсатында өтіп жатыр деп есептейді. Ал 6-сыныпта орысша білім алатын Анель Шарманова емтиханнан жақсы баға алатынына сенімді.
""Орыс сыныбында оқығаныммен, ана тілім – қазақ тілі. Қазақ тілі ана тілім екенін мақтан тұтамын. Өз ана тілімді қатты сүйемін, құрметтеймін. Қазақ тілін жақсы білген соң емтихан қиын болмады. Ойымды еркін жаздым. Жақсы баға алдым деп ойлаймын"", – деді Анель.
Осы мектепте оқитын 5-сынып оқушысының ата-анасы Света Құлымбетова баласы үшін уайымдағанын айтты.
""Биылғы оқу жылында балаларымыз қазақ тілінен аралық емтихан тапсырып жатыр. Ата-ана ретіне бұл емтиханның өтуін қолдаймын, себебі балаларымыз қазақ тілін білуі қажет. Біліп қана қоймай бір-бірімен сөйлесе алуы керек. Емтихан жылда өтсе екен деймін. Ата-ана ретінде балам қалай тапсырып шығады екен деп қобалжыдым, десе де қызыма сендім"", – деді Света Құлымбетова.
Оқи отырыңыз: 27-31 мамырда 5-8, 10 сынып оқушылары ""Қазақ тілінен"" емтихан тапсырады. Баға қалай есептеледі
Оқу-ағарту министрлігінің түсіндіруінше, емтихан оқушылар әр тоқсан сайын тапсыратын бағалау жиынтығына өте ұқсас. Биыл аталған емтиханның тұңғыш рет өткізілуіне байланысты, оқушылардың қорытынды бағасы емтиханның нәтижесіне (30 пайыз) және оқушының жылдық үлгеріміне (70 пайыз) қарай, яғни 30/70 пайыздық қатынасында қойылады. Қорытынды бағалау ең жақын бүтінге қарай дөңгелектеледі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Биыл емтихан уақыты 27-31 мамыр аралығына белгіленген.,,2024-05-28T16:20:00+05:00
qazaqsa-quyrsaqtarga-setelden-tapsyrys-beretinder-kop-qoloner-seberimen-suxbat,informburo.kz,"""Қазақша қуыршақтарға шетелден тапсырыс беретіндер көп"". Қолөнер шеберімен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqsa-quyrsaqtarga-setelden-tapsyrys-beretinder-kop-qoloner-seberimen-suxbat,"Екатерина кішкентайынан анасының іс тіккенін көріп өскен. Балалық шағы 90-жылдары, дүниенің қат кезеңінде өткендіктен, анасы көп нәрсені өз қолымен тіккен екен. Сонымен қатар, Екатеринаның әжесі де қолөнер шебері болыпты. ""Қазір қуыршақ тігіп жүргеніме қарағанда мен де олардан алысқа ұзамаған секілдімін"" дейді өзі.
""Алғаш тіккен қуыршақтарымның суретін қарасам, қазір олардың түрі кішкене ебедейсіздеу болғанын түсінемін. Одан кейін естелік сыйлық ретінде берілетін интерьер қуыршақтарын тіге бастадым. Олардың киімін де киіліп-шешілмейтіндей етіп тіктім. Кейінірек ата-аналар балалары киімі шешілетін қуыршақ қалайтынын айтты. Осы өтінішті ескере отырып, киімі әдемі, ыңғайлы қуыршақты ойлап таптым. Ата-аналардан әртүрлі өтініш кеп түседі. Біреулері қуыршақты бисермен, енді бірі кестелеп тігуді өтінеді. Мен оларға өнім ең алдымен баланың ойнауына ыңғайлы болғаны дұрыс екенін ескертемін. Cондай-ақ, ол баланың қол моторикасын дамытуға да пайдалы болғаны дұрыс"",– дейді шебер.
Екатерина жұмыс барысында қуыршақ трикотажы деген материалды қолданады. Кейде клиенттер қуыршақтың шашын табиғи шаштан жасауды өтінеді екен. Шебер мұндай өтінішті жерде қалдырмайды, алайда табиғи шашпен тігілген ойыншықтың бағасы анағұрлым қымбат болады дейді.
""Кейбір адамдар ""осыған ұқсатып тігіңіз"" деп суреттер жолдайды. Мен соған қарап қуыршақ тігіп шығамын. Өзім интерьер дизайнері болғандықтан, түстердің бір-бірімен қалай үйлесетінін жақсы білемін. Сондықтан, қуыршақтың көйлегінің жарасымды болуын жіті қадағалаймын"".
""Бұрындары кейбір тұтынушылардың айтқан сын-пікіріне ренжіп қалатынмын. Қазір етім үйренді. Көбіне адамдар ""неге сіздің қуыршақтарыңыз қымбат? Ана дүкенде 5 мың теңгеден толып тұр ғой"" деп жазады. Осындай кезде олар қолөнерді құнсыздандырып отырғандай көрінеді. Менің қуыршақтарымның әрбір деталі қолдан тігіледі. Әрқайсысына көз майымды тауысып отырып, қаншама уақытымды арнаймын. ""Мына қуыршақтың аузы жоқ, түрі онша емес"" деп жататындар да болады. Әдетте мұндай пікірлерді менен ештеңе сатып алмайтын кездейсоқ адамдар жазады. Бір нәрсені айтқым келеді, клиент өзінің нақты қандай ойыншық қалайтынын қаласа, біз оның қалауын міндетті түрде ескереміз. Қазір түрлі сын айтатындарға бойымда иммунитет қалыптасты. Анау-мынау сөзді елемейтін болдым"".
Екатерина қуыршақтарын әлеуметтік желі арқылы сатады. Түрлі жәрмеңкеге қатысуға, маркетплейстерге шығуға ұсыныс түскенімен, тауарларын әзірше тек жеке парақшасында жарнамалауды жөн көріп отыр. Жарнама демекші, қуыршақ шеберінің айтуынша, бүгінде жарнамасыз зат сату қиын. Қуыршақтар тұрақты түрде сатылуы үшін оларды әлеуметтік желіде үнемі жарнамалап отыру қажет дейді.
Оқи отырыңыз: ""Соңғы жылдары этникалық киімдер трендке айналды"". Отандық брендтің негізін қалаушымен сұхбат
Қуыршақ шеберінің тұрақты клиенттерінің 60 пайызы шетелде тұрады екен.
""Олардың көпшілігі – кішкентай немерелеріне сыйлық сыйлауға асыққан тәтелер мен әжелер. Сол кісілердің арқасында менің қуыршақтарым Америка, Франция, Қытай және басқа да елдерге тарап жатыр. Бір жолы маған мынадай қызық тапсырыс түсті. Бір әйел Францияда тұратын немересіне арнап қуыршақ тіктіргісі келді. Ол кісі қуыршақтың киімінде ұлттық колорит болғанын қалады. Біз сол клиентіміз үшін ұлттық стильдегі, ою-өрнегі бар арнайы топтамамызды жарыққа шығардық. Қуыршағымыз ойдағыдай болып шықты, клиентіміз дән риза болды. Дәл осы топтамамыз кейінірек ел арасында жақсы танылды, тапсырыс бергендер де көп болды. Осылайша,  қуыршағыммен кішкентай бүлдіршіндерге қуаныш сыйлап жүрмін деп ойлаймын"",– дейді Екатерина.
Сөз соңында қуыршақ шеберіне ""қазіргі таңда отандық нарыққа не жетіспейді деп ойлайсыз?"" деген сұрақ қойдық. Екатерина Подчасова жергілікті нарықта халыққа өз қызметін жалған сарапшылар емес, шын мәнінде өз ісін білетін кәсіби мамандар ұсынса екен деген тілегін айтты. Ал, өзі алдағы уақытта қуыршақтарының киімінде ұлттық бояуды көбейтуді жоспарлап отыр екен.
""Қазір менің қоржынымда ұлттық стильде тігілген үш қуыршақ топтамасы бар. Десе де, мен ұлттық бояуы бар өнімдерімнің саны көбірек болғанын қалаймын. Жалпы, өзімді интерьер дизайнері ретінде де, қолөнер шебері ретінде де ұлттық колорит қатты қызықтырады"",– дейді Екатерина Подчасова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Елордалық Екатерина Подчасованың негізгі мамандығы –  интерьер дизайнері. Ол соңғы 8 жылдан бері қуыршақ тігуді хоббиіне айналдырған.,,2024-05-30T11:00:00+05:00
sabilerge-arnalgan-flip-flap-kitaptar-sygargym-keledi-ulttyq-naqystagy-albom-avtorymen-angime,informburo.kz,"""Сәбилерге арналған Flip Flap кітаптар шығарғым келеді"". Ұлттық нақыштағы альбом авторымен әңгіме",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/sabilerge-arnalgan-flip-flap-kitaptar-sygargym-keledi-ulttyq-naqystagy-albom-avtorymen-angime,"Оның осы іспен айналысуына алғашқы сәбиінің дүниеге келуі себепші болыпты.
Жұлдыз – мамандығы бойынша білім саласының маманы. Англияның Уорик университетінің магистратурасын ""Educational Leadership and management"" мамандығы бойынша тәмамдаған. Өзінің декреттік демалысында бір күн де бос отырмаған жас ананың қазақша альбомды жасап, таратып келе жатқанына биыл төртінші жыл.
""2018 жылы тұңғышымды дүниеге әкелген кезде әпкем маған сәбидің альбомын сыйға тартты. Ол орыс тілінде жасалған альбом екен, Павлодардан тапсырыспен алдырыпты. Ішінде түрлі-түсті сурет аз, қарапайым альбом екен. Сонда маған ""неге осындай қазақша бір альбом жасамасқа?"" деген ой келді. Ол кезде Назарбаев зияткерлік мектебінде аз айлыққа жұмыс істеп жүргенмін. Сонымен бұл ойым идея күйінде қалды. Кейінірек жолдасым екеуміз ""Болашақ"" бағдарламасымен Англияға оқуға түстік. Сол жақта жүргенде иллюстратор тауып, жұмысты бастап кеттім.  Альбомның іші-сыртындағы суреттерді салуға тура бір жыл жұмсалды. Одан соң, альбомның стилін ойластырып, электрондық нұсқасын жасадық. Сонымен, ""Бөпе альбом"" 2020 жылдың соңында толықтай дайын болды. Идеяның пісіп-жетілуіне, альбомның жарыққа шыққанға дейінгі процесіне бас-аяғы 2 жыл, 2 ай уақыт кетті"" дейді Жұлдыз.
""Бөпе альбомы"" 64-беттен тұрады. Оның ішінде сәбидің 3 жасқа дейінгі қызық деректерін (ең алғашқы сөзі, ең алғаш қадам басқан күні) жазып, естелік суреттерін жапсыруға болады. Альбомда сәбидің перзентханадағы білезігін, қарын шашы мен тырнағын сақтайтын арнайы орындар бар.
""Бөпе альбомының"" әр бетінде қазақтың қырқынан шығару, бесік той, тұсаукесер, сүндет той сияқты салт-дәстүрлері бейнеленген. Сондай-ақ, альбомның қыз балаға және ұл балаға арналған екі түрі бар. Ішіндегі иллюстрациялар баланың даму кезеңдерін бейнелейді. Альбомға бүлдіршіннің сүйікті кітаптары мен сүйікті кейіпкерлерінің тізімін жазуға болады.
Жұлдыздың айтуынша, баспа өнімдерін жарыққа шығаратын адамдар құқықтық жағынан сауатты болғаны өте маңызды.
""Алғаш осы альбомды шығара бастаған кезімде плагиат мәселесіне тап болдым. Маған бір ресейлік альбом шығаратын компания хабарласып, ""біздің альбом бетіне әліпбиден әріп жапсыру идеясын ұрладыңыз, сізді сотқа береміз"" деді. Содан мен жан-жақты ізденіп, заңгердің көмегіне жүгіндім. Әліпби деген нәрсе бүкіл әлемге ортақ нәрсе екенін заң жүзінде дәлелдеуіме тура келді. Осы процеске бір миллион теңгедей ақшам кетті. Өзімді толықтай қорғап шыққандықтан, әлгі компания маған ештеңе дей алмады. Кейін анықталғандай, Ресейдің авторлық құқығы Қазақстанның тауарларына жүрмейді екен. Осындай проблемаға кезікпес үшін өз өніміңді шығарар алдында оның заң тұрғысынан қорғалғанына сенімді болғаның дұрыс"" дейді жеке кәсіпкер.
Жұлдыз отандық өнімдерді интернет арқылы тұрақты түрде сату негізінен таргетке, жарнамаға байланысты екенін айтады:
""Әр кәсіпкердің өзінің көздеген аудиториясы болады. Қазақстанда жыл сайын 400 мыңнан астам сәби дүниеге келеді. Біздің аудиториямыз – осы сәбилердің ата-анасы. Таргет, жарнама арқылы осы кісілердің назарына ілігуіміз қажет. Бір жақсысы, соңғы кезде қазақстандық өнімдерге деген қызығушылықтың өскені байқалады. Сол себепті біз қазақы нақыш, ұлттық салт-дәстүр тақырыбын жарнамаға міндетті түрде қосамыз"".
Сондай-ақ, кәсіпкер интернет арқылы өнім сатудың өзіндік қиындықтарына да тоқталды:
""Қазір әлеуметтік желілер қолданушыларға көп мүмкіндік беріп отыр. Желі арқылы танымал болуға, табыс табуға болады. Дегенмен, өзім байқаған бір нәрсені атап өткім келеді: желідегі контент сапасы күшейген сайын аудиторияның да талабы, сұранысы күннен-күнге өсіп бара жатқандай. Өніміңді жарнамалау үшін сан түрлі контент түсіресің. Бірақ, оның қайсысы көбірек қаралым жинайтынын, қайсысының жарнамасы халыққа өтетінін болжап білу қиын. Сен бір идеяларды ойластырып, ойша пісіріп жүргенде басқа бір тренд шығады. Яғни, қазір трендтер көз ілеспес жылдамдықпен ауысып жатыр. Оған ілесіп отыру оңай емес. Әлеуметтік желілердегі бәсеке өскен. Өсіп келе жатқан жастар жаңа технологияға, өзгеріске жақын. Солардан қалыспай кәсіп жасауға барынша тырысып келеміз"".
""Бөпе альбом"" авторы алдағы уақытта кішкентай сәбилерге арналған Flip Flap кітаптарын жарыққа шығарғысы келеді.
""Әзірше Қазақстанда мұндай кітаптарды шығаратын мүмкіндік жоқ. Оны дәл қазір Қытайда басып шығаруға болады. Себебі, өз елімізде жасалса, оның өзіндік құны қымбатқа шығып кетеді. Қазақстанда зауыттар, фабрикалар аз. Әртүрлі затты жарыққа шығару үшін басқа елдерден соны жасайтын арнайы станоктар алдыру қажет. Ал мұндай станоктар арзан тұрмайтыны белгілі. Бұйырса, болашақта арнайы станоктар алдырып, балаларға арналған отандық кітаптарды өз елімізде жарыққа шығарамын деп үміттенемін"" дейді Жұлдыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Жұлдыз Қызаева – сәбилерге арналған қазақ тіліндегі алғашқы альбомды құрастырып, жарыққа шығарған жеке кәсіпкер.",,2024-06-07T17:00:00+05:00
songy-zyldary-etnikalyq-kiimder-trendke-ainaldy-otandyq-brendtin-negizin-qalausymen-suxbat,informburo.kz,"""Соңғы жылдары этникалық киімдер трендке айналды"". Отандық брендтің негізін қалаушымен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/songy-zyldary-etnikalyq-kiimder-trendke-ainaldy-otandyq-brendtin-negizin-qalausymen-suxbat,"Кейінгі кезде қазақстандық нарықта әртүрлі нақыштағы отандық өнімдерді интернет арқылы сататын кәсіпкерлер көбейді. Олардың өнімінің арасында ұлттық нақыштағы бұйым, киім-кешек, сан түрлі сөмке, балаға арналған зат дейсіз бе, бәрі бар. Солардың бірі – соңғы кезде қазақстандық қыз-келіншектер арасында жақсы танылып келе жатқан Köne киімдер желісі.
Informburo.kz тілшісі қазақстандық Köne брендінің негізін қалаушылардың бірі Эльвира Есполовамен әңгімелесіп, брендтің шығу тарихы, жұмыс барысындағы қызықтары мен қиындықтары туралы сұрап көрді.
Кәсіпкер Эльвира Есполова 2023 жылы құрбысы Бақытгүл Қалиевамен бірге этникалық бағыттағы отандық Köne брендінің негізін қалаған. Бұл – күнделікті киюге ыңғайлы, заманауи стильдегі киімдер желісі.
""Брендтің идеясын құрбым Бақытгүл ойлап тапты. Негізі, осындай ортақ жобамызды бастауды бұрыннан ойлап жүргенбіз. Біз петроглифтерді негізге ала отырып, этникалық стильге шолу жасай бастадық. Көптеген тақырыптың ішінен дәл осы петроглифтерді таңдап алуымыз бекер емес. Қазір Жер шарында болып жатқан көптеген маңызды мәселелер назарымыздан тыс қалмады. Петроглифтерді таңдауымыз өз еліміздің ғана емес, жалпы адамзат баласының әу баста бір болғанын, адамдардың  дінге, ұлтқа бөлінбеген кезін тұтынушыларымыздың есіне түсіру әдісі деп ұйғардық. Köne-нің идеясы өте терең, ауқымды дер едім. Оны біз әрбір топтама шыққан сайын ашып көрсетуге тырысып жүрміз"",– дейді Эльвира.
Қос кәсіпкер бизнесті алғаш қолға алған сәттен-ақ Köne брендінің бояу, принттері ерекше, бірақ жалпы идеясы халыққа түсінікті болуын мақсат тұтқан. Бұл брендтің көп өнімдері Қазақстанда жасалады. Мысалы, тоқыма киімдер түгелдей Алматы мен Астананың фабрикаларында өндіріледі. Ал, киімдердің жартысы Астанадағы тігін цехінде, қалған жартысы Стамбулдағы цехта тігіледі. Оған себеп, маталардың көп бөлігі Түркиядан сатып алынады екен. Эльвира мен Бақытгүл киімдердің дизайны мен жалпы жобасын өздері пысықтап, нарыққа талдау жасайды.
""Соңғы 2 жылда этникалық киімдер трендке айналып, сұраныс біраз өсті. Отандық өнімдер бұрынғы кезбен салыстырғанда қазір жоғары бағаланатын болды. Мұндай тенденция бізді қатты қуантады. Жалпы алғанда, отандық нарықта бәсекенің артқаны жергілікті өнім сапасының артуына тікелей әсер етіп отыр. Қазір біздің қазақстандық өнімдерге қарасаңыз, көз қуанады. Олар шетелдің брендтерінен артық болмаса, кем емес"", – дейді кәсіпкер.
Эльвира отандық өнім жасаудың артықшылықтарымен қоса, қиындықтарына да тоқталып өтті. Оның айтуынша, маталардың, жұмыс күшінің бағасы арзан деуге келмейді. Ал ол жарыққа шығатын өнімнің бағасына тікелей әсер етеді. Бірақ, кәсіпкер соған қарамастан әрқашан көңілге қонымды баға қоюға ұмтылатындарын айтты.
""Өнімдерді интернет арқылы сату қаншалықты қолайлы?"" деген сұрағымызға Эльвира Есполова былайша жауап берді:
""Интернет сауданың тек артықшылықтарын айта аламын. Қазір бәрі дамыған заман ғой,  ақпарат тез тарайды. Мәселен, әлеуметтік желіде бір адам біздің брендтің парақшасын белгілесе, оны біраз халық көреді. Нарыққа алғаш кірген кезде бізді танымал адамдар бірден байқады. Сәйкесінше, олардың оқырмандары да брендімізбен танысып, танымалдығымыз едәуір өсті. Сондай-ақ, өнімдеріміздің сапасына күмән болмағандықтан, қайтарып беретін тұтынушылар да жоқтың қасы"".
Сөз соңында кәсіпкер киім өнеркәсібіне ден қойып, отандық өнім жасауға кірісем деушілерге ақыл-кеңесін айтты:
""Осы кәсіпке бет бұрам деушілерге айтарым, бұл оңай сала емес, іс бастайтын болсаңыздар, ол еңбекқорлық пен шыдамдылықты талап етеді. Бұл ""ауырдың үстімен, жеңілдің астымен"" жүретін жол емес. Көп уақытыңызды жұмысқа арнауға тура келеді. Есеп-қисап, маркетинг, дизайн және тағы басқа көптеген жұмыспен қатар айналыса білу қажет. Бастысы, процесс барысында кездескен қиындықтарға мойымасаңыз, кейін ол жақсы тәжірибеге айналады"".
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Köne брендінің негізін қалаушылардың бірі Эльвира Есполова &quot;интернет сауданың дамуы отандық өнімдердің халыққа тез танылуына ықпал етіп отыр&quot; дейді.,,2024-05-24T14:26:06+05:00
ulytau-abai-zane-zetisu-oblystaryna-2-zyl-ne-ozgerdi-pikirler-toptamasy,informburo.kz,"Ұлытау, Абай және Жетісу облыстарына – 2 жыл: не өзгерді? Пікірлер топтамасы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ulytau-abai-zane-zetisu-oblystaryna-2-zyl-ne-ozgerdi-pikirler-toptamasy,"Informburo.kz тілшісі осы үш облыста соңғы екі жылда қандай өзгерістер болғанын өңірдегі қоғам белсенділерінен сұрап көрді.
2022 жылдың 4 мамырында президент Қасым-Жомарт Тоқаев ҚР әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы жарлыққа қол қойды. Жарлық 2022 жылдың 8 маусымынан бастап күшіне енді. Осылайша, Қазақстанда ресми түрде үш жаңа облыс пайда болды. Олар:
Тәуелсіз Қазақстан тарихында елдің аумақтық құрылымы бірнеше рет өзгерді. 1991 жылы республикада 19 облыс болса, 1997 жылы оның саны 14 облысқа дейін қысқарған. 2022 жылдан бастап ел әкімшілік жағынан 20 аумаққа бөлінеді. Олар – 17 облыс және республикалық маңызы бар үш қала.
Ұлытау облысының құрамына Жаңаарқа, Ұлытау аудандары, Жезқазған, Қаражал және Сәтбаев қалалары кірді. Жезқазған – мыс өнеркәсібінің орталығы, бүгінде ол аймақтың әкімшілік орталығына айналған. 2023 жылғы мәлімет бойынша облыс аумағында 221 мың 395 адам тұрады. Өңірді 2022 жылдың 11 маусымынан бастап Берік Әбдіғалиұлы басқарып келеді.
2022 жылдың 16 маусымында араға ширек ғасыр салып облыс мәртебесін қайта алған Ұлытау өңірінде алғашқы ұлттық құрылтай өтті. Оған мемлекет басшысы, Мәжіліс депутаттары, азаматтық қоғам мен саяси партия өкілдері, сарапшылар мен өңірлердегі қоғамдық кеңес мүшелері, қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер қатысты.
Ұлытау – 30 жылдай уақыт назардан тыс қалған өңір
Ұлытау өңіріндегі қоғам белсендісі Еркебұлан Нұрланов ауыз толтырып айтарлықтай өзгеріс үшін екі жыл тым аз уақыт екенін айтады.
""Облыс әкімінің жақтайтын да, сынайтын да бастамалары бар. Соңғы екі жылда қаланың құбырлары ауыстырылып, жаңаланып жатыр. Қаншама жылдан бері әбден ескіріп тұрған құбырлар ғой, соларды жөндеп жатыр. Биыл Жезқазғанда 40 көшенің жолдары жөнделіп жатыр. Жалпы саны 57 көше жөнделуі қажет. Ал, облыста проблема боп тұрған мәселелердің бірі маман тапшылығы дер едім. Бұрын қала деңгейінде жұмыс істеген мамандар қазір облысқа өтті. Ал ауылдағылар қалаға келді. Құжаттарды дұрыстап зерттеп, зерделеп, қиын тұстарын қарастыра отырып жинастыратын маман жоқ. Сондықтан, құжаттарды дайындаудың өзіне тендермен маман іздейді. Ал ол мамандар Алматыда отыр. Бізге өз арамыздан шыққан, өңірдің қыр-сырын білетін білікті мамандар жетіспейді"", – дейді Еркебұлан Нұрланов.
Одан бөлек, қоғам белсендісі барлық проблемаға ""әкім кінәлі"" дейтіндермен келіспейтінін айтты:
""Бір шаруа шешілмей жатса ""әкім кінәлі"" дейтіндер көп. Меніңше, бүкіл өңірдің проблемасына жалғыз әкімді кінәлаған дұрыс емес. Биліктің тармағы көп, депутаттар бар, прокуратура, құқық қорғау органдары бар дегендей. Өңірді гүлдендіру үшін осылардың бәрі жұмыла жұмыс істеуі керек. Біздің өңірде көп нәрсе ескірген, су құбыры болсын, жылу құбыры болсын, тіпті кәріз жүйесінің өзі қатты ескірген. Ұлытау – 30 жылдай уақыт назарсыз қалған өңір. Өңірдің экологиялық жағдайына көңілім толмайды. Біздің аймақта онкологиялық аурулар жылдан-жылға жасарып келе жатыр. Сондықтан, бізге мықты медициналық орталықтар, сосын облысқа жақсы бір жылу электр орталығы керек. Себебі, қазіргісі әбден ескірген. Сондай-ақ, Арқалықпен екі ортадағы жол жөнделсе екен дейміз"".
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Абай облысының құрылатыны туралы 2022 жылы 16 наурызда Қазақстан халқына жолдауында айтты.
Абай облысының құрамына Абай, Аягөз, Бесқарағай, Бородулиха, Жарма, Үржар, Ақсуат, Көкпекті аудандары, Семей және Курчатов қалалары кіреді. Сонымен бірге Ақсуат ауданы Тарбағатай ауданынан бөлініп, бөлек аудан болып қайта құрылды. 2024 жылы 1 қаңтарда жаңадан Жаңасемей, Мақаншы аудандары құрылды. Абай облысының әкімшілік орталығы – Семей қаласы. 2023 жылғы мәлімет бойынша облыста 610 мың 189 адам тұрады. Өңірді 2022 жылдың 11 маусымынан бастап Нұрлан Ұранхаев басқарады.
Халыққа жаңа жұмыс орындары қажет
Әлеуметтік желіде Тортуыл Шоқан деген атпен белгілі Нұржан Жолдыбекұлы есімді қоғам белсендісінің айтуынша, Абай облысы өз алдына облыс болып шыққаннан кейін ауыз толтырып айтатындай өзгерістер бола қоймапты. Нұржан облыс әкімінің халық алдында берген уәделері әзірге орындалмай жатқанын айтады:
""Жалпы, бізге бұл кісінің деңгейі қала әкімінің деңгейінде сияқты көрінеді. Өйткені, үнемі Семей қаласының проблемасын айта береді. Одан басқа аудан, қалаларда болып жатқан проблемаларды қозғағанымен де, барлығы сөз жүзінде қалып жатыр. Семей қаласында екі әкім бар сияқты. Облыс әкімі Семейдің көшелерін аралайды. Соның асфальтын, бағы мен бақшасын тексереді. Ауданның проблемасына мойын бұрмайды. Ал, аудандар мен қалаларда шешілмеген қанша проблема бар. Сондықтан, Семей қаласында әкім біреу емес, екеу деп жазыңыз. Даниал Ахметов кезінде көп дегенде үш ауданға барды ғой деймін. Ал ауылдарды мүлдем аралаған жоқ. Бұған дейінгі облыс әкімдері қандай еді? Мысалы, Сапарбаевты айтайық. Сапарбаев әрбір ауылға барып, халқымен кездесіп, жағдайын сұрап, кәдімгідей аяғына керзі етігін киіп алып, сол ауылдың проблемасын, дамбасын, жолын, ауыл шаруашылығын тексеретін. Ол кісінің есте сақтау қабілеті мықты болды, бәрін сұрайтын. Ал, қазіргі әкімдер келеді, кетеді, ал халық өз проблемасымен арпалысып қала береді"".
Қоғам белсендісінің сөзінше, Абай облысы бөлінбей тұрып, Шығыс Қазақстан облысын Даниал Ахметов басқарған тұсында аудандарға бөлінген қаражат дұрыс игерілмеген.
""Ақшаның бәрі талан-таражға түсті. Жасалмаған жобалардың ақшасын қайда жібергені әлі күнге дейін тексерілмеді, жауапты адамдар жауапқа тартылған жоқ. Аудан әкімдері жауапқа тартылғанның орнына қызметтері өсіп, жоғарылап кетті. Бізде әлі күнге дейін су тартылмаған ауылдар бар. Бірақ қағаз жүзінде ол жерде бәрі керемет, шаруасы шешілген. Енді сол ауыз суға үкімет республикалық бюджеттен ақша бөле ме? Жоқ. Демек, халық тағы 10-15 жыл ауыз сусыз отырады деген сөз. Бұған енді ақша бөлінген күннің өзінде де ол шығын деп есептеледі. Менің ойымша, аудан, қала әкімдері түгел тексерілуі қажет. Өз басым прокуратураға, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігіне қанша рет хат жаздым. Ешқандай нәтиже жоқ. Абай облысының аудандарында шешілмеген шаруа шаш етектен, бұрыннан келе жатқан кадрлар орнын босатпайды, бірақ, өздері жұмыс істемейді. Өңірдегі жемқорлықтың тамыры тереңге кетіп қалған"" дейді Тортуыл Шоқан.
Тортуыл Шоқан – өңірдегі проблемаларды әлеуметтік желіде он жылдан астам уақыт бойы жазып келе жатқан қоғам белсендісі. Ол жергілікті халыққа жұмыс орындары жетіспейтініне, мемлекеттік қызметке баратын адамдар оны тек бизнес ретінде көретініне алаңдаулы.
""Қазір жеке бастың проблемасын шешу үшін мемлекеттік қызметке бару үрдісі белең алды. Менің қиналатыным, мемлекеттік қызметке барған адамдар халыққа көмектесемін деп бармайды. Жұмысқа идеясы бар, құлшынып тұрған адамдарды емес, ""ләббай, тақсыр"" деп тұрған адамдарды ғана алады. Қазір ешкім ауылдарға әкім болғысы келмейді, ол тіпті авторитет емес. Қарапайым халыққа жұмыс орындары жетіспейді. Мысалы, Аягөз ауданына ет комбинаты қажет. Өйткені Аягөз ауданында егін шаруашылығы жоқ, мұнда тек мал шаруашылығы бар. Бірақ, халықтың етін әкеліп өткізетін комбинат жоқ. Малдың басын, терісін, ішек-қарнын ешкім алмайды. Бір бүтін малдың 50-60 пайызы ғана жарамды. Қалған дүниесін ешкім алмайды. Сол үшін халыққа цех, комбинаттар керек. Халыққа жұмыс тең бөлінуі керек. Біздің өңірде білім саласындағы вакансиялар түгел сатылады. Мектеп директорлары жұмысқа келгенде бір пакет затпен келеді де, 4-5 жылдан кейін қарасаң, бірнеше жүк көлігімен көшіп бара жатады. Одан бөлек, өңірдің әлеуметтік саласына бөлінген қаржы қайда кетті, соны тексеру керек. Сосын аймақтың экологиялық ахуалына да көңіл бөлінуі қажет. Айта берсең, Абай облысында шешілуі тиіс шаруа көп"", – дейді қоғам белсендісі.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2022 жылғы 16 наурыздағы Жолдауында Алматы облысын да екіге бөлуді ұсынған-ды.
Жетісу облысының құрамына Ақсу, Алакөл, Ескелді, Қаратал, Кербұлақ, Көксу, Панфилов, Сарқан аудандары, Талдықорған және Текелі қалалары енді. Облыстың әкімшілік орталығы – Талдықорған қаласы. 2023 жылғы мәлімет бойынша, Жетісу облысында 698 мың 675 адам тұрады. Облысты 2022 жылдың 11 маусымынан бастап Бейбіт Исабаев басқарады.
Сонымен қатар, бұрынғы Қапшағай қаласына Дінмұхаммед Қонаевтың есімі беріліп, Алматы облысының орталығына айналды.
Өңірде тазалық пен инфрақұрылымға қатысты мәселе көп
Жетісу облысындағы соңғы екі жылдағы өзгерістер туралы Қазақстанның құрметі журналисі, ақпарат саласының үздігі Болатбек Абағанның пікірін сұрап, білдік.
""Жетісу облысы өз алдына бөлек облыс болғалы бері айтарлықтай үлкен өзгерістер болды деп айта алмаймын. ""Өткен жылы Жетісу облысы дәнді дақылдар жинаудан республика бойынша төртінші орынға тұрақтады"" деп айтып жүр ғой. Өз басым сол ақпаратқа онша сеніңкірей қоймадым. Себебі, бұрын екі облыс бірігіп тұрған кезде біз миллион гектарға жеткізе алмай жүргенбіз. Қазіргі таңда 580 мың гектар егеді ғой. Былтыр еккен жүгерінің бәрі далада қалды. Сосын Қаратал мен Көксуда пияз да өтпей қалды. Сондықтан, әлгі дерек нақтыланбай, аудандардан берілген статистика негізінде берілді ме деп ойлаймын. Жетісу облысының барлық әлеуеті, мүмкіндігі агроөнеркәсіпте ғой. Бұрын Алматы облысы болып тұрғанда бюджеттің түсімінің негізгі бөлігін, яғни 80 пайыздай бөлігін Алматы аймағы беретін. Балқашқа апаратын жолдың жөнделіп жатқанына 15-20 жыл болды. Былтыр жылдың соңына дейін жөндеу аяқталады делінген еді, әлі бітпеді. Аймақтағы туризмнің дамуына бірден-бір себепші болатын сол жолдардың тегіс болуы ғой"", – дейді журналист.
Болатбек Абағанның айтуынша, қазір Жетісу облысында ғылыми-зерттеу институттары мен ауыл шаруашылығы арасындағы байланыс үзіліп қалған:
""Бұл жалпы бүкіл Қазақстанға тән нәрсе ме деймін. Бұрын ғылыми-зерттеу институттары келер жылы ауа райы қандай болады, қандай егістік еккен тиімді болады, соның бәрін зерттейтін. Содан кейін барып ұсыныс айтатын, қазір ондай жоқ. Былтыр мәселен, қант қызылшасы жақсы өтті де, жүгері өтпей қалды. Енді биыл жүгеріні азайтып, қызылшаны көбейттік. Бірақ күзде сол қызылшаға байланысты мәселе туындай ма деп ойлаймын. Қазір ""Қорғас"" және ""Достық"" кедендері Жетісу облысының жыртығына жамау болып тұр дей аламын. Алакөл мен Ақшиде біраз өркендеу бар. Десе де, аймақта тазалық пен инфрақұрылымға қатысты мәселелер көп болып тұр"".
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2 жыл бұрын Қазақстанда үш жаңа облыс пайда болды.,,2024-06-12T16:00:00+05:00
xaip-pen-zalgan-aqparat-zugendeuli-qazaq-zurnalistikasy-qasan-damidy,informburo.kz,Хайп пен жалған ақпарат. Жүгендеулі қазақ журналистикасы қашан дамиды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/xaip-pen-zalgan-aqparat-zugendeuli-qazaq-zurnalistikasy-qasan-damidy,"Журналистік этика, фактчекинг, кәсіби біліктілік... Бұл тақырыптар ""Қазақстан медиа альянсы"" қоғамдық бірлестігі мен ""Әділ сөз"" сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының ұйымдастырумен өткен іс-шарада талқыланды. Жиынға БАҚ басшылары, британдық сарапшы,  отандық медиа саласының басқа да өкілдері қатысты.
Аталмыш тақырыптардың қайсысын алып қарасаңда  бүгінгі медиа саласындағы маңызды мәселелер.  Одан қалды цифрлық технологиялардың өмірімізге етене енуі  журналисттердің, медиа саласы мамандарының жаңа қабілет-дағдыларды игеруіне талапты жылдан-жылға арттырып отыр. Әлеуметтік желінің қолданыс аясы артқан сайын, кез келген ақпараттың таралу жылдамдығы тіпті үдей түскен. Бұл әрине, ақпарат саласындағы журналистің осы жылдамдыққа ілесуін талап етеді.
Кейінгі кезде ақпарат айдынында хайп пен жалған ақпараттың тым көп болуы да үдеріске айналып бара жатқандай. Ал шенеуніктердің баспасөзбен байланысқа түсуінде қиындықтар туындауы – өзекті мәселенің бірі. 5 маусымда ""Журналистік этика. Фактчекинг және манипуляциялар"" атты жиында сарапшылар, журналистер мен шенеуніктер арасындағы қарым-қатынасты қалай жақсартуға болатынын, медиа саласындағы мамандардың кәсіби біліктілігін арттыру маңыздылығын талқыға салды.
Дөңгелек үстелге қатысушылар Парламент және Үкімет үйі дәліздерінде түсірілген күнделікті бейнероликтерді шолып өтті, онда журналистер спикерлерді лифтілер мен баспалдақ өткелдерінде қуып жетіп, контент алу үшін әрекеттері таспаланған. Бұл көрініс әлеуметтік желі қолданушыларына күлкілі болып көрінері ақиқат, сәйкесінше жүздеген лайк жинайды. Алайда, мұндай ""қызықты"" оқиғалардың артында маңызды мәселе қаперден тыс қалады. Ал мұның салдарынан қоғам елде болып жатқан оқиғалар туралы сапалы  әрі маңызды ақпаратты ала алмай қалып жататыны мәселенің бер жағы ғана.
Қанат Сахариянов, ""Қазақстан Медиа Альянсы"" ҚБ атқарушы директоры:
""Екі тарап та кінәлі. Біз, медиа қауымдастығы, қазір бұл мәселені қалай шешу керектігін түсінуіміз керек. Журналистиканың негізгі мақсаты, өздеріңіз білетіндей, қоғамды ақпараттандыру, маңызды мәселелер бойынша пікірталастарға қатысу және қоғамнан билікке дұрыс шешім қабылдауға көмектесетін ақпаратты жеткізу. Азаматтарға шаршаған шенеуніктер мен оларды қуалап жүрген журналистер туралы даулы оқиғалар қажет емес. Халыққа сапалы, сенімді ақпарат қажет, ал бұл ақпараттың қайнар көзі билік органдары, олар өз жұмысында ашықтықты ұстануы тиіс. Біздің медиа салада көптеген ұйым бар. Бірақ, біріккен журналистік этика кодексі жоқ. Біз 2020 жылы этика кодексін дайындаған едік. Ендігі ретте оны жетілдіру қажет. Бүгінде жасанды интеллектті жұмыс барысында пайдалануды этика стандартына сай жүргізу қажет. Медиа этика мәселесі билік деңгейінде көтеріле бермейді. Көбіне медиа қауымдастықтың ішінде ғана талқыланады. Мақсатымыз – осы тақырыпты ортаға салып, этика кодексін ұстануды насихаттау.  Көп жағдайда ақиқатқа жанаспайтын ақпараттарды таратып, сенсацияны қуалау арқылы осы этика нормаларынан аттап жатамыз. Сол себепті мәселеге бей-жай қарамаған жөн. Себебі, журналистер – қоғам айнасы, интелегенция өкілдері"".
Ал британдық сарапшы, Журналистік этика желісінің (Ethical Journalism Network) президенті Айдан Уайттың айтуынша, коммуникациялар мен қоғамдық сенім дағдарысы ақпараттық технологиялардың дамуымен көптеген елдерде байқалады. Сондықтан бұқаралық ақпарат құралдарының негізгі міндеті мен жауапкершілігі – тәуелсіз форматта жұмыс істей отырып, этикалық нормаларды сақтау.
""Адамдар естігендеріне мүлдем сенбейді. Олар теледидар жаңалықтарына сенімсіздікпен қарайды. Жалпы, біз ақпараттық білім дағдарысы туралы айтып отырмыз және әр адам ақпаратты қабылдаған сайын, ол шатасып, естігендеріне күмәндана бастайды, бұл насихат емес пе, әлде біреудің алдын ала пікірлері ме, немесе адам қандай да бір қорлау манипуляцияларының объектісіне айналды ма деген күйге түседі. Осы белгісіздік күйінің, жүйке қозу күйінің саны мен пайда болуы жиілеп келеді, және біз бұл туралы айтуымыз керек"", – деді Журналистік этика желісінің (Ethical Journalism Network) президенті Айдан Уайт.
""Qazaqstan"" телеарнасының директоры Болат Мүрсәлім медиа қауымдастық  бұл ретте  ақпараттық нарық бір қоғамдық келісімге келіп, ортақ ереже түзіп, осы құндылықтарды қалыптастыру  керек екендігін айтты.
""Біздің жалпы медиа қауымдастық, бұқаралық ақпарат  құралдары, әртүрлі ұйымдар, бәрі бір осы медиа этикаға қатысты бір қоғамдық келісімге келу керек. Қандай формада болатынын білмеймін, бірақ бір қоғамдық келісімге келу керек, біз этика нормаларын сақтаймыз деген. Жаңа Уайт мырза да айтып жатыр, дүниежүзінде 400-ден астам этикалық кодекс болса, бірақ оның негізгі айтылатын құндылықтары ортақ, бұл дүние жүзіндегі қай мемлекетті қарасаңыз да, бәріне ортақ, сондықтан біз осындай құндылықтарды қайта-қайта айтып, осы әртүрлі ұйымдар арқылы немесе медиасыншыларымыз айтып, осы құндылықтарды қалыптастыруымыз керек"", – деді ""Qazaqstan"" телеарнасының директоры Болат Мүрсәлім.
Жиынға жиналғандар фейктер мен тексерілмеген ақпараттардың қоғамға тигізіп жатқан кері әсері жайлы сөз қозғап, жалған ақпарат әсіресе биыл су тасқыны кезінде күшейе түскеніне мамандар назар аударды. Ал оның салдары баршамызға аян, ресми органдар дүрбелең тудыратын хабарламаларды жоққа шығарумен әлек болғаны рас. ""Әділ сөз"" сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының президенті Қарлығаш Жаманқұлова БАҚ саласында өздігінен реттелудің маңызды деген пікірін ортаға салды.  Журналистердің этикалық әрі кәсіби мәселелерді  медиа қауымдастық талқылап, сала мамандары оның шешу жолдарын өздері реттеуі керек деген ой айтты.
Қарлығаш Жаманқұлова, ""Әділ сөз"" сөз бостандығын қорғау халықаралық қорының президенті:
""Журналистиканың миссиясы –  ол азаматтарды дер кезінде объективті, толық және жан-жақты ақпараттармен қамтамасыз ету. Осы миссия жағынан қарасақ, сонда біздің нарықтағы қазір көбінесе инфорейтерлердің жасап жатқан жұмыстары өтірік журналистика сияқтыдай көрінеді. Менің ойымша, нағыз сөз бостандығына кедергі көрсетеді. Менің ойымша, біз өзіміз нарықты өзіміз реттемесек, заңға ғана сүйеніп, реттеуші органға сүйеніп отырсақ, онда біздің сөз бостандығымызда, журналистикамыз да шектелуі мүмкін"".
Оның айтуынша, ең маңыздысы, нақты қандай шараларды институционалдық жағынан өзін-өзі реттеу арқылы қарастыруды анықтау керектігін айтты.
""Қазақстан медиа альянсы осындай медиатор болатын платформа болуды ұсынады, сондықтан бұл қызметті жарнамалауды ең алдымен көрермендер мен оқырмандарға бағыттау керек. Яғни, аудитория медиацияға келгендердің барлығы этика стандарттарын сақтайтынын, олар үшін ""уақтылы, объективті, толық және алуан түрлі ақпарат, ең алдымен азаматтарға"" деген миссияны ұстану маңызды екенін түсінуі тиіс. (...) Біз қарастырып отырған осы механизмнің құрылымында маңызды деп ойлайтын екінші аспект - бұл жалған және жартылай БАҚ-ты қаржыландыру. Олар мүлде журналистикамен айналыспайды,, былайша айтқанда, ақпараттық рейдерлікпен, ақпараттық алып-сатарлықпен, бопсалау және манипуляциямен айналысады"", –  деді Қарлығаш Жаманқұлова.
Дихан Қамзабекұлы, ""Қазақ газеттері"" ЖШС бас директоры:
""Бүгінде БАҚ-тың ақпарат таратуда тың форма, жаңа мүмкіндіктері бар. Алайда деректің сапасы мен мазмұнында, кез келген жобаны жүзеге асырарда ұлтқа қызмет етуді негізге алуы керек. Әрине, журналистика саласында біраз өзекті мәселе бар. Бірақ тіл мәселесіне ерекше тоқталғым келеді. Өйткені сауатты ақпарат, сауатты тіл – төл мәдениетіміздің қозғау­шысы, арқауы"".
ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің БАҚ саласындағы мемлекеттік саясат департаментінің директоры Қайнар Ахетов БАҚ-та реттелу идеясын қолдайды. Оның айтуынша, парламентте талқыланып жатқан ""Масс-медиа туралы"" заң жобасында тиісті механизмдерді енгізу көзделген.
""Заң жобасы осы бағыттағы жұмысты жетілдіруге ықпал етеді, өйткені журналистік этика мәселелері бойынша қоғамдық ұйымдардың, кәсіподақтардың қатысуын қарастыратын нормалар қарастырылған. Ешқандай мемлекеттік органдар араласпайды"", – деді Қайнар Ахетов.
Талқылау барысында дөңгелек үстел тақырыбының қарапайым шешімдері болмайтыны айқындалды. Журналистер елде болып жатқан оқиғалар туралы сенімді және толық ақпарат беру үшін, тек кәсібилік пен этикалық стандарттарды сақтау ғана емес, биліктің ашықтығы да қажет.
""Хабар"" агенттігінің басшысы Кемелбек Ойшыбаев журналистік сауалдарға жауап беру мерзімін бір-екі күнге дейін қысқарту мәселесін талқылауға шақырды, бұл жалған ақпараттың, хайп пен болжамдардың таралу қаупін азайтады. Оның айтуынша, коммуникация сапасын жақсартуға журналистерді ғана емес, шенеуніктерді де оқыту көмектеседі.
Кемелбек Ойшыбаев, ""Хабар"" агенттігінің басшысы:
""Менің ойымша, журналистерді де, мемлекеттік қызметкерлерді де оқыту керек. Мұнда министрліктің (Мәдениет және ақпарат министрлігі – Ред.) рөлі өте маңызды. (...) Мемлекеттік қызметте жүріп, адамдар сұрақтарға жауап беруге, түсініктеме беруге дайын болуы керек. Мемлекеттік қызметте жүргенде белгілі бір ішкі ережелер мен талаптар бар екені түсінікті, мысалы, олар журналистке жүріп бара жатып қандай да бір ақпаратты айта алмайды, бірақ менің ойымша, мемлекеттік қызметкердің (баспасөзге қатысты – Ред.) сыпайы қарым-қатынасы және сыпайы мінез-құлқы болса, бұл мәселе шешілер еді. Жалпы, менің ойымша, біздің кездесуіміздің қорытындысы бойынша біз этикаға: журналистер мен мемлекеттік қызметкерлердің этикасын сақтауға шақыруымыз керек"".
Фариза Болатбек, Atameken Business телеарнаның арнайы тілшісі:
""Шенеуніктерді дәлізде неге қудалаймыз? Бұл журналистер мен мемлекеттік органдар арасындағы қарапайым байланыстың жоқтығы. Журналистік сауалдарға бес-жеті күн ішінде жауап беру – жаңалық журналисті үшін өте ұзақ, өйткені осы уақыт ішінде ол жиі өзектілігін жоғалтады. Екінші маңызды мәселе – сұрауларға жауаптардың сапасының төмендігі. Көп жағдайда бұл тек бос сөздер. Сондықтан мемлекеттік органның басшысын дәлізде көріп, мен өз сұрағыма жауап алу үшін оның артынан жүгіремін"".
Коммуникациялар мен медиаэтикаға оқыту миссиясын ""Қазақстан медиа альянсы"" өз мойнына алуға дайын. Дөңгелек үстел барысында оның өкілдері жаңадан бастаған және тәжірибелі журналистерге арналған арнайы тренингтер өткізетіні туралы жариялады.
Динара Сәтжан, тележүргізуші және блогер:
""Қазақстан Медиа Альянсы"" қазір еліміздің жетекші жоғары оқу орындарының журналистика факультеттерімен жұмыс істеуге дайын. Сондай-ақ біз арнайы сыныптарды жабдықтап, заманауи монтажға үйретуге дайынбыз"".
Дөңгелек үстелдің қорытындысы бойынша сарапшылар билік пен медиа қауымдастық арасындағы коммуникация сапасын арттыру бойынша ұсыныстар әзірледі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қазақстанда медиа құрылымдар көп, алайда неге журналистік этика кодексі жоқ?",,2024-06-06T20:05:18+05:00
zatyr-moiny-isigine-qarsy-vakcina-ol-bedeulikke-akeletini-ras-pa,informburo.kz,Жатыр мойны ісігіне қарсы вакцина. Ол бедеулікке әкелетіні рас па,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zatyr-moiny-isigine-qarsy-vakcina-ol-bedeulikke-akeletini-ras-pa,"Адам папилломасы вирусы – бүкіл әлемде өте кең таралған, шырышты қабаттар мен теріге әсер ететін вирустар тобының жалпы атауы. Вирустың 200-ге жуық түрі белгілі, олардың кем дегенде 13-і қатерлі ісіктің дамуына әкеледі. Ал аса қауіпті 16, 18 АПВ типтері негізінен жатыр мойны қатерлі ісігін тудырады.
Жатыр мойны обыры 25 пен 44 жас аралығындағы әйелдерде жиі кездесетін онкопатологиялар арасында ІІ орында тұр. АПВ инфекциясының жатыр мойны обырына алып келетіні ғылыммен дәлелденген. Вирус қауіпті, өйткені ол тез таралады, жасушалардың обырын туындату қоздырғышына айналады және нәтижесінде қатерлі ісіктің дамуына әкеледі. Осы орайда отандық дәрігерлер бұл вирустың ағзада қайдан пайда болатынын және вакцина салдырудың қаншалықты тиімді екенін түсіндірді.
Медицина ғылымдарының кандидаты, ҚазОРҒЗИ дәрігері, ""Санжар Асфендияров атындағы қазақ ұлттық медицина университеті КеАҚ онкология кафедрасының доценті Толқын Садықова жасөспірімдердің ерте жыныстық өмірі мен жатыр мойны обыры арасында қандай байланыс барын түсіндірді.
""ДДСҰ мәліметіне сәйкес, жасөспірім деп 14-19 жастағы адамдарды айтады. Осы жасөспірім шақта денсаулыққа төнген қауіп-қатер ересек шақта қауіпті ауруларға алып келуі мүмкін. Әсіресе репродуктивті денсаулықты назарда ұстау маңызды. Бұл балалар мен ересектер ортасындағы бірегей демографиялық топ денсаулығының өзіндік қажеттіліктері бар. Олардың денсаулығына медицина қызметкерлері, отбасы, мектеп және қоғам әсер ете алады"", – деді дәрігер.
Оқи отырыңыз: Қазақстанға оралған қандас дәрігерлер неге ота жасаудан шеттетіледі?
Мұнымен қатар Толқын Садықова репродуктивті жүйені бұзатын факторларды атады:
Аса маңызды:
""Қазақстан жастарының репродуктивті әрекетінің ерекшелігіне тоқталатын болсақ, олар жыныстық қатынасқа орташа 16,5 жаста түседі. Жасөспірімдердің 44 пайызының жыныстық серіктесі біреуден көп болған. Қыздарға қарағанда ұлдар осы серіктерін жиі ауыстырады. 29 пайызы, яғни жастардың үштен бір бөлігі жыныстық белсенді. Ішінде 21 пайызы 18 жасқа дейін жыныстық қатынасқа түсіп көрген. 15-24 жастағы жасөспірімдердің 31 пайызы, 15-18 жастағылардың 8 пайызы контрацепция тәсілін ұстанады. 17 пайызы, яғни әр алтыншы жасөспірім бала көтеріп, олардың 62 пайызы баласын босанған. Тағы бір айта кететін мәселе – жастар мен жасөспірімдер денсаулық сақтау жүйесінде контрацепция заттарымен тегін қамтамасыз етілу тобына жатпайды"", – деп түсіндірді Толқын Садықова.
Мұнымен қатар маман жасөспірімдік белсенділік нәтижесі қандай болатынына тоқталды:
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 3600 адам бүйрек ауыстыруды қажет етеді. Олардың сексені – балалар
""Тіпті қыз бала ерте жүкті болып, оған отбасы үлкен қолдау көрсетті десек те, мұның оған оңай тимесі анық. Өйткені бұл жерде баланың өзі балалы болып отыр. Тоқталатын тағы бір мәселе – жыныстық сауаттың төмендігі. 2022 жылы 15-17 жас аралығындағы әрбір мың адамның алтыншысы жүкті болды. Бұл оның алдындағы жылмен салыстырғанда 13% көп. 2022 жылы 15-19 жастағы қыздар 13 мың бала босанды. Қаладағы қыздар – 5967 бала, ауылдағы қыздар – 7264 бала босанды. Қала тұрғындарының ішінде әр бесінші жасөспірімнің жүктілігі түсік жасатумен аяқталады. Ал ауылда әрбір 8 жүктілік абортпен аяқталады. Мұнымен қатар Қазақстан АИВ көп тіркеліп отырған мемлекеттердің бірі. 2010-2021 жылғы мәліметтер анализі өсу тенденциясын көрсетті. Дәлірек, 14-18 жастағылар арасында АИВ 10 есе, 19-24 жастағылар арасында 155 есе, 25-28 жастағылар арасында 70 есе өскен. Осының барлығы жатыр мойны обырына алып келеді. Жатыр мойны обыры әйелдер онкопатологиясында екінші орында тұр. Жалпы рак 88,5 пайыз жағдайда қатерлі болып келеді. Ал 11,5 пайыз жағдайда емделеді. 2022 жылы 25-43 жас аралығындағы 24 жүкті қазақстандықтан жатыр мойын обыры анықталды. Олардың 21-і ерте босанды, медициналық көрсеткіштер бойынша 5-еуі түсік тастады және екеуі өзі аборт жасатты"", – деп түсіндірді дәрігер.
Шетелде:
Қазақстанда:
Алматы онкологиялық диспансерінің онкология бөлімінің меңгерушісі, онкогинеколог Райхан Болатбекова вирустың қалай таралатыны мен Қазақстандағы статистикалық мәліметтерге тоқталды.
""Қазақстанда 2008 жылдан бастап 30-70 жастағы әйелдер әр 4 жыл сайын скринингтен өтеді. Жыл сайын 30-70 жастағы 800 мың әйел тексеріледі. Олардан жатыр мойны қатерлі ісігінің 350 жағдайы тіркеледі. Бұл 30-70 жастағы әйелдердегі қатерлі ісіктің бірінші рет анықталуының 25 пайызы. АПВ геномының құрылымы алғаш рет1965 жылы сипатталды. Оны жұқтырып алған көптеген адамда белгілері бірден байқалмайды. Көбінесе 25 жасқа дейінгі адамдар жұқтырады. 50 жасқа дейінгі әйелдердің 80 пайызы өмірінде АПВ жұқтырады. Вирус жыныстық жолмен және тері бір-бірімен үйкелген кезде жұғады. Мүшеқаптар вирустан қорғамайды. Адамдардың 70 пайызы вирусты жұқтырған соң бір жыл ішінде өз бетінше емделеді. 90 пайызы екі жыл ішінде емдеп жазады. Бұл үшін иммунитет мықты болуы қажет. Жөнсіз жыныстық өмір вирусты жұқтыру мүмкіндігін жоғарылатады. Сол себепті серікті таңдағанда аса мұқият болу маңызды"", – деп түсіндірді Райхан Болатбекова.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда диабетке шалдыққандар саны 38 мыңға өскен. Ұлттық орталық құру қажет пе?
Мұнымен қатар ол ұлттық вакциналау бағдарламасының сәтті жүзеге асуы қандай нәтиже беретініне тоқталды.
""100-ден астам мемлекет АПВ вакцинасын иммунизациялау күнтізбесіне енгізген. Әлем бойынша мақсатты топтың 15 пайызы қамтылған. ТМД елдерінде АПВ вакцинасы Армения, Грузия, Молдова, Түркменістан, Қырғызстан және Өзбекстанда енгізілген. Вакцина тиімділігіне келетін болсақ, Аустралияда вакциналау бағдарламасын енгізген соң, араға 9 жыл салып 18-35 жас арасындағы әйелдер ішінде АПВ төрт типі 90 пайыз аз анықталған. Ал АҚШ-та 2015-2018 жылдары АПВ төрт типі 88 пайыз аз тіркелген. АПВ-ны вакцина арқылы алдын алу Қазақстанда ЖМО-ның таралуын 74,2 пайызға дейін төмендетеді"", – деді Райхан Болатбекова.
ҚР ДСМ ұлттық қоғамдық денсаулық сақтау орталығының басшысы Манар Смағұл аурудың алдын алудың маңыздылығына тоқталды.
""Иммундау – халық денсаулығын сақтау саласы мен ұлттық саясаттың құрамдас бөлігі. Дәл қазір жатыр мойны обырын алдын алудың тиімді құралы – АПВ вакцинасы. АПВ-ға қарсы вакцинациялау адам папилломасы вирусымен зақымдану деңгейін және онкологиялық аурулардың, әсіресе жатыр мойны қатерлі ісігінің дамуын төмендетеді. Қазақстанда күн сайын жатыр мойны обырының 5-6 жаңа жағдайы тіркеледі, бұл аурудан күн сайын 2-3 әйел қайтыс болады. Вакцинаны 2006-2007 жылдары енгізген елдердің тәжірибесі 10 жылдан кейін АПВ-ның онкогендік типтері айналымының 80 пайыздан астам төмендегенін көрсетеді"", – деп атап өтті Манар Смағұл.
Ұлттық қоғамдық денсаулық сақтау орталығының басшысы Қазақстанда қай вакцина түрлері салынатынын және әлем тәжірибесінің қандай екенін айтып берді.
""АПВ инфекциясы әлемдегі барлық онкологиялық аурудың шамамен 5 пайызын тудырады. Болжам мәліметтерге сәйкес, АПВ-ға байланысты обыр жыл сайын 625 600 әйел мен 69 400 ер адамда анықталады. АПВ-ға қарсы профилактикалық вакцинациялау жатыр мойны обырының дамуының алдын алады. Адам папилломавирусына қарсы вакцина 15 жылдан астам уақыт бойы қолданылып келеді және әлемнің 135 елінде, соның ішінде Өзбекстан, Қырғызстан, Түрікменстанда қолданылады. Еуропа, АҚШ, Ұлыбритания, Канада, Аустралия және Латын Америкасы елдерінің көпшілігін қоса алғанда, әлемнің 117 елі адам папилломавирусына қарсы вакциналарды өздерінің ұлттық иммундау бағдарламаларына енгізді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, әлемде АПВ вакциналарының 270 миллион дозасын қолдану жағымсыз реакциялар тудырған жоқ"", – деді Манар Смағұл.
Оқи отырыңыз: Жастар арасында қатерлі ісікке шалдыққандар көбейген. Диагностиканы ерте жасату не үшін маңызды?
Біздің елімізде АПВ-ға қарсы вакцинациялау 2024 жылдың үшінші тоқсанына жоспарланған. ДДҰ ұсынымына сәйкес, АПВ вакцинациясының қажетті тобы – 9-14 жас аралығындағы қыздар.
""Ұлттық вакцинациялау күнтізбесіне сәйкес ДДҰ ұстанымын және елдегі халықты иммундау жөніндегі сарапшылардың ұлттық техникалық консультациялық тобының ұсынымдарын ескере отырып, 11 жастағы қыздарға вакцинациялау жүргізу жоспарланып отыр. Әлемде АПВ вакцинасын фармацевтикалық компаниялардың шектеулі саны шығарады. Қазақстанда вирустың аса онкогенді түрлерінен қорғанысы бар АПВ-ға қарсы вакциналардың 4 түрі тіркелген. Merck Sharp & Dohme компаниясы шығарған Gardasil вакцинасы 2006 жылы қолдануға лицензия алды. Ол Голландияда шығарылады және 70-тен астам елде қолданылады. Олардың арасында АҚШ, Канада, Аустралия, Израиль, Ресей, Грузия, Молдова, Оңтүстік Африка және басқалары бар"", – деп түсіндірді маман.
Гардасил вакцинасы төрт валентті вакцина, яғни ол АПВ – 6, 11, 16 және 18 – ең қауіпті және кең таралған төрт типінен қорғайды.
Қазақстанда үкімет қаулысымен 2023-2027 жылдарға арналған онкологиялық аурулардың алдын алу кешенді бағдарламасы бекітілген. Жұмыс бес бағыт бойынша жүргізіледі. Ал мұның алдында 2013 жылы Қазақстанның төрт өңірі – Атырау, Павлодар облыстары және Алматы, Астана қалаларында үш дозалы вакцинамен иммундау бағдарламасы енгізілді. Мектептерде вакциналау ата-ана рұқсатымен жүргізілді. Жалпы 17 295 қыз бала ЖМО-ның алдын алатын вакцина салдырды. 11-26 жас аралығындағы 11 648 жасөспірім екі дозалы вакцина салдырды. Осы пилоттық бағдарламаның нәтижесін анықтау барысында жобаға 1129 вакцина салдырған және 841 вакцина салдырмаған әйел қатысты. Нәтижесінде вакцина салдырмаған топтағы әйелдердің 18,2 пайызында, ал вакцина салдырғандардың 0,12 пайызында адам папилломасы вирусы табылған.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қыркүйектен бастап қазақстандық ата-аналардың рұқсатымен оқушы қыздарға адам папилломасы вирусынан қорғайтын вакцина салынады.,,2024-05-31T14:35:17+05:00
aielge-kus-korsetu-gana-emes-bisimbaev-soty-betin-asqan-bes-masele,informburo.kz,Әйелге күш көрсету ғана емес: Бишімбаев соты бетін ашқан бес мәселе,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aielge-kus-korsetu-gana-emes-bisimbaev-soty-betin-asqan-bes-masele,"Бұл алқабилер қатысып, ашық режимде өтіп жатқан резонанс сотқа айналып отыр. Қазір сот процесі жарыссөз кезеңіне дейін жетті. Сотқа қазақстандық аудитория ғана емес, әлемнің көптеген елдері (әсіресе, ТМД елдерінің тұрғындары) көз тігіп отыр.
Бишімбаев бүгінде Қазнеттегі нөмірі бірінші тақырыпқа айналды. Оның айналасында хейт те, даурықпа әңгіме де, талқы да көп. Ашық сот отырысы, әсіресе, әлеуметтік желіде қызу талқыланып жатыр. Көрермендер арасында бұл сотты ""сериалға"" теңеп жатқандар да жетерлік.
Осы резонанс оқиға көптеген жайдың бетін ашты. Informburo.kz тілшісі Нүкенованың өлімі мен сот отырысының төңірегінде болып жатқан жайттарды саралап көрді.
Бұл оқиғаның айналасындағы ақпарат соғысы 9 қарашада басталып кетті. Күдіктіні ақтап алуға тырысқан тарап әлеуметтік желіде қатты сынға ұшырады. Мәселен, Қуандық Бишімбаев ұсталған күннің ертесіне, яғни, 10 қараша күні журналист Михаил Козачков өзінің Telegram-арнасында ""сол түні Салтанаттың сөмкесінен нейролептиктер табылған, Бишімбаевтың бір топ туыстары Павлодарға, Салтанатты жерлеу рәсіміне барды. Қазір екі жақ тарапының арасында ешқандай келіспеушілік жоқ"" деп ақпарат таратты. Артынша, Козачковтың бұл жазбасын Нүкенованың туыстары жоққа шығарды.
Сондай-ақ, Бишімбаевтың екі қорғаушысының журналист Гүлжан Ерғалиеваға берген сұхбаты да (Elmedia ютуб-арнасында) сынға қалды. Салтанаттың жақындары бұл сұхбатты ""ақшасы төленген сұхбат"" деп бағалады. Салтанаттың ағасы Айтбек Амангелді Ерғалиеваның сұхбатында айтылған дүниелерді жоққа шығару үшін Бишімбаевтың Bau ресторанында Салтанатты аяусыз ұрып-cоғып жатқан видеосынан үзінді жариялауға мәжбүр болды. Оқырмандар осы тақырып төңірегінде қауесет әңгіме таратқан блогшы Арай Әлімханды да, ""Бишімбаевтың адам өлтіргенін ақтап алуға тырысты"" деп айыпталған блогшы Ержан Рашевты да аяусыз сынға алды.
Оқи отырыңыз: Бишімбаевтың ісін алқабилер соты қарайды. Оның жалпы соттан айырмашылығы қандай
Дәл қазір желіде ресейлік блогшы Наталья Грейстің Бишімбаевтың ата-анасынан алған сұхбаты қызу талқыланып жатыр. Қазақстандық аудитория бұл сұхбатты тапсырыс деп атап, Грейсті Бишімбаевты ақтауға тырысқаны үшін жерден алып, жерге салып жатыр. Сондай-ақ, ел арасында Бишімбаевтың ата-анасы Наталья Грейсті қомақты қаржыға шақырғаны туралы қауесет те желдей есіп тұр. Айтпақшы, осы сотқа Ресейден келген адам жалғыз Грейс емес.
Ресейлік блогшы, феминист Анна Енинаның Айтбек Амангелдіден алған сұхбаты қазірге дейін 1,5 миллион қаралым жинаған. Белгілі журналист Ксения Собчактың Астанаға арнайы кеп, ашық сот отырысына қатысуы да Қазнетте біраз әңгімеге арқау болды. Көпшілік ""Ксения құр сотқа қатысып кетпей, көлемді бейнематериал жасауға келді"" деп топшылап отыр. Айтбек Амангелді әзірше Ксенияға сұхбат берген-бермегенін растамады.
Бишімбаев кейсі қарапайым халық пен билік өкілдерінің арасын одан сайын алшақтата түскендей әсер қалдырды. Экс-министрдің 2017 жылы дейін сыбайлас жемқорлық үшін айыпталып, 10 жылға бас бостандығынан айрылғаны көпке мәлім. Алайда, ол экс-президент Назарбаевтың рақымшылығына ілігіп, 2 жыл 8 айдан соң, бостандыққа шықты. Осы фактор көпшіліктің ашу-ызасын тудырды. Оның үстіне, Қуандық Бишімбаев – кезінде ""Болашақ"" бағдарламасымен білім алған, мемлекет басшысы үміт артқан саяси элитаның өкілі. Әлеуметтік желіде ""Бишімбаев алдыңғы жазасын толық өтесе, Салтанат тірі қалар еді"" деген мазмұндағы посттар көптеп жазылды.
Оқи отырыңыз: Айгерім Құсайынқызы: ""Бишімбаев ісінен кейін Қылмыстық кодекске ""әйел өлтіру"" деген бап енгізілуі қажет
Салтанаттың қазасы қазақстандықтардың сот жүйесінің әділдігіне скепсиспен қарайтынын, шенеуніктердің қандай жазадан да оңай құтылатынына сенетінін тағы бір мәрте көрсетті. Халықтың сот процесін көріп отырып жазған пікіріне қарап, олардың билік өкілдеріне қатысты сенім институтының құлдырағанын байқауға болады.
Жалпы, бұл жерде ""Бишімбаев"" қарапайым халық үшін бір ғана адам емес, өзін өзгелерден жоғары санайтын, ойына келгенді істей алатын, қолында ақша мен билігі бар адамдардың жиынтық образы болып отыр.
Ашық сот кезінде Бишімбаевтың анасына гүл сатып алған кезінде сатушыға ""бұл – министрдің анасына арналған гүл. Сондықтан, дұрыстап буыңыз "" деп бұйыра сөйлегені, бар қызметкеріне әкіреңдеп, боқтаған видеосы да халықтың наразылығын одан сайын күшейтті.
Нүкенованың өлімі тағы бір жайттың бетін ашты. Ол – неке қию мәселесі. Оқиға резонансқа айналған шақта Қуандық Бишімбаев пен Салтанат Нүкенованың заңды некеге тұрмағаны, бірақ екі мәрте мұсылманша неке қидырғаны белгілі болды. Осы жағдайға қатысты сұрақтар көбейген соң, ҚМДБ Шариғат және пәтуа бөлімі азаматтық некеге қатысты діни ұстаным қандай екенін жария етті.
""Соңғы кезде қоғамда ер мен әйелдің ерікті түрде бір-бірін сынау мақсатында некесіз қосылып, ата-ана, туған-туыстарына жарияламай ерлі-зайыпты болып бірге тұратын ""азаматтық неке"" ұғымы пайда болды. Кейбіреулер оны ""еркін махаббат"" немесе ""іс жүзіндегі неке"" деп те атайды. Алайда некесі қиылмаған ""азаматтық неке"" шариғатта некесіздікке жатады. Себебі, АХАТ бөлімінде ресми тіркелмей немесе мұсылманша неке қиылмай жақындасу зина ұғымына кіреді. Осылайша, екі тарап ""ерлі-зайыпты болуға дайындық, тәжірибе"" деген желеумен ауыр күнә болып саналатын зинақорлықты ақтауға тырысады. Негізінде мұсылман шариғатында халал мен харам анық ажыратылып көрсетілген"", – делінген ҚМДБ хабарламасында.
Бишімбаев пен Нүкеновадан АХАТ бөліміне тіркелгенін растайтын куәлікті табанды түрде талап етпеген, яғни ҚМДБ-ның ішкі жұмыс тәртібін бұзған республикалық бас мешіт имамы Қ.Қыдырминге тәртіптік шара қолданылып, ескерту жасалғаны белгілі болды. Яғни, АХАТ бөлімінде ресми тіркелмей немесе мұсылманша неке қиылмаған ""азаматтық неке"" зина әрі заңсыз деп саналатынын Бишімбаев оқиғасы тағы бір мәрте еске салды.
Оқи отырыңыз: Айтбек Амангелді Бишімбаев туралы: Қазір Салтанаттың өзі оны темір торға тоғытуға көмектесіп жатқандай
Бишімбаев сотының ашық өтуі әрі көпшілікке тікелей эфирде көрсетілуі ел арасында алуан түрлі пікір тудырды. Сот процесінің осылай ашық өтіп жатқанын айыптап жатқандар да жоқ емес. Әсіресе, соттың аймақтарды су басып жатқан қиын кезеңмен тұспа-тұс келуін ""билік сотты шоуға айналдырды, нағыз проблема назардан тыс қалды"" деп топшылаған желі қолданушылары жиі кездесті. Сонымен қатар, осы сот отырысы басталғалы бері ""сот процесі қалай өтетінінін көрдік"" , ""құқықтық сауатымыз артты"" деген қолданушылардың көбейгенін байқауға болады.
Көрерменнің арқасында сотқа қатысып жатқан әрбір адам жағымды/жағымсыз кейіпкерге айналды. Кей мамандар тіпті бір күнде жұлдыз боп оянды, культке айналды. Мәселен, әлеуметтік желі қолданушылары сот-медицина сарапшысы Тахир Халимназаров, прокурор Айжан Аймағанова, қорғаушы Жанна Оразбақова, Игорь Вранчев, Әлия Омароваларды дәріптеген түрлі сурет, видео, мемдер жасап, олардың танымалдығын арттырды. Сондай-ақ, айыпталушы тарап қорғаушыларын келемеждеген сурет, видео, жазбаларды да желіден жиі байқауға болады.
Әлеуметтік желіде марқұм Салтанат Нүкеноваға ән арнап, суретін салған, өлең жазып жатқан жандар жетерлік.
Публикация от Aruzhan✨ (@arusoull_)
Салтанатқа ән арнаған, өз концертінде дәріптеген өнер адамдарының арасында музыкант Бағжан Октябрь, әнші Мөлдір Әуелбекова, Ғазизхан Шекербеков, Иван Бреусовтар бар.
Бишімбаев сотының тағы бір ерекшелігі, сот процесі тікелей эфирден көрсетіліп жатқандықтан, түрлі сала мамандары сотқа қатысты кәсіби пікірін айтуға мүмкіндік алып отыр. Қазірге дейін бұл тақырыпта сөйлемеген маман аз. Интернет бетінде астролог, блогшы, бейвербал коммуникация маманы, психолог, таролог, стратегиялық коммуникация мамандарының осы оқиғаға қатысты пікірін көптеп кездестіруге болады. Бұл талдаулардың барлығын бірдей кәсіби деуге келмес, десе де әр маман өзінің құзыреті жеткенше сөйлеп жатыр. Мысалы, стратегиялық коммуникация маманы Дана Саудегерова Қуандық Бишімбаевтың сотта сөйлеген сөзі мен ресейлік блогшы Наталья Грейстің сұхбатын стратегиялық коммуникация тұрғысынан талдап шықты.
Публикация от Dana Saudegerova (@dana_saudegerova)
Сондай-ақ, әлеуметтік желіде күдікті Қуандық Бишімбаев пен оның тергеуге шақырылған танысы Гүлнар Насырбекованың сотта сөйлеген сөзін бейвербал коммуникация тұрғысынан талдаған ресейлік сарапшы Михаил Дементьевтің видеолары да қызу талқыланып жатыр.
2024 жылдың 15 cәуірінде президент Қасым-Жомарт Тоқаев әйелдердің құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша Заңға қол қойды. Заңда тұрмыстық зорлық-зомбылық қылмыстық жауапкершілікке жатқызылып, ұрып-соғуға және денсаулыққа жеңіл зиян келтіруге қатысты жауапкершілік Қылмыстық кодекске енгізілді. Одан бөлек, балаларға қатысты қылмыстар үшін жаза күшейтілді. Олар: азаптау (жаңа редакция), денсаулыққа ауыр, орташа зиян келтіру, кәмелетке толмаған адамды ұрлау және заңсыз бас бостандығынан айыру. Сонымен қатар, Заңдағы өзгерістер мен толықтырулар мына мәселелерге шешуге бағытталған:
Оқи отырыңыз: Динара Зәкиева: Жылына орта есеппен 500 агрессор тұрмыстық зомбылықты қайта жасайды
ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаттары әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылық үшін жауапкершілікті күшейту жөніндегі нормаларды 2019 жылы әзірлеген. Салтанат Нүкенованың өлімінен соң, әлеуметтік желі белсенділері тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы Заңды күшейтуді талап етіп, онлайн-петиция ұйымдастырды. Бишімбаев оқиғасының резонансы бұл Заңның қабылдануын жеделдетті деуге болады. 15 cәуірде қабылданған тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы Заң халық арасында бейресми түрде ""Салтанат заңы"" деп аталып кетті.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Өзінің жұбайы Салтанат Нүкенованы өлтірді деп айыпталып отырған экс-министр Қуандық Бишімбаевтың соты басталғанына екі айға жуықтады.,,2024-05-02T10:30:00+05:00
aitbek-amangeldi-bisimbaev-turaly-qazir-saltanattyn-ozi-ony-temir-torga-togytuga-komektesip-zatqandai,informburo.kz,Айтбек Амангелді Бишімбаев туралы: Қазір Салтанаттың өзі оны темір торға тоғытуға көмектесіп жатқандай,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aitbek-amangeldi-bisimbaev-turaly-qazir-saltanattyn-ozi-ony-temir-torga-togytuga-komektesip-zatqandai,"Қосып тыңдаңыз! Сұхбатымыздың жаңа форматы:
Тег audio не поддерживается вашим браузером. Скачайте аудиодорожку .
Экс-шенеунік Қуандық Бишімбаевтың әйелі Салтанат Нүкенованы өлтіруі әлемнің назарын Қазақстанға бұрды. 2023 жылғы 9 қарашада болған оқиға туралы әлемнің түрлі жетекші БАҚ-тары жарыса жазды.
29 сәуірде Астанада сот жарыссөздері басталды. Сотталушылар орындығында екі адам отыр, ол – Қуандық Бишімбаев пен оның туысы, гастро-орталықтың экс-директоры Бақытжан Байжанов. Сотта жәбірленуші ретінде Салтанаттың ағасы – Айтбек Амангелді сөз сөйледі.
Informburo.kz журналистері Айтбек Амангелдіден сұхбат алып, одан қылмыстың себебін анықтау кезінде сотталушы адвокаттарының ойнаған теріс рөлі, неліктен абьюзерлердің табиғатынан қорқақ келетіні және қазақстандықтардың құқықтық тәртіп органдарына неге сенбейтіні туралы сұрап білді.
Гүлжан Мұқышева: Осы аптаны маңыздылардың бірі болды деп айтуға болады. Сейсенбі күні сотталушының телефонындағы бейнежазбалар қолжетімді болған сәтте судья сізге оларды көрудің қажеті жоқ екенін бірнеше рет ескертті. Алайда сіз мұның өзіңіз үшін маңызды екенін және жанға түскен жараны емдеп жаза алатыныңызды айттыңыз. Дегенмен неге оларды көремін деп шештіңіз?
Айтбек: Шынымды айтсам, мен дәл сол сәтте қандай күйде болатынымды, нені бастан өткеретінімді білмедім. Асылық жасадым. Алты ай дерлік әрдайым қарашаның 8-нен 9-на қараған түні болған оқиғаларды зерттедім: видеоларды, барлық сараптаманы (13-14 түрлі болды), куә болғандардың сөзін. Сот-медициналық сараптаманы да бүге-шүгесіне дейін зерделеу қажет болды, ал ол жерде барлық диагноз бен дене жарақаттары туралы жазылған. Барлық материалды қарап шығуға осыншама уақыт жұмсап келіп, шын мәнінде ішінде, көлікте не болғанын білмей өтемін деген ойда қалдым.
Сол сәтте (сотта – ред. түсіндірмесі) таңдау жасауым керек болды. Қараймын деп шештім. Алдымен барлығын өз құлағыммен естідім. Судья видеоны дауысын қосып қарап жатқанда сөзсіз қиын болды. Бірақ видео одан бетер жаман еді. Сол видеоны көрген соң түні бойы ұйықтамадым. Ішімде барлығы жарылғандай күй кештім.
Айгерім Уммат: Айтбек, мен барлық дерлік сот отырысына қатысып, сайтымызға ақпарат салып отырдым. Көкейде көптеген сұрақ бар. Қалай ойлайсыз Бишімбаев неге телефонының құпия сөзін жарыссөздер жақындаған кезде берді?
Айтбек: Бұған қатысты бірнеше нұсқа бар. Ол қатты мас болып, бұл видеолардың бар екенін ұмытып кеткен болуы мүмкін. Оның мақсаты WhatsАpp желісіндегі жазбаны көрсету болды. Естеріңізде болса, ол сотта телефонды қорғаушыларына беріп, қорғаушы белгілі бір нәрселерді өзі ғана көрсетсін деген болатын. Құпия сөзді амалы қалмаған соң ғана берді.
Екінші нұсқа. Егер видео есінде болса, ол телефондағының барлығын өшіріп тастағысы келді. Ол біз интернет қосқан кезде барлығы өшіп кетеді деп үміттенді. Адвокаттар сотта WhatsАpp мессенджерін ашуды сұрады, ашылмаған кезде абдырап қалды. Біз олардың сотталушының айтқанынан шыға алмайтын адамдар екенін жақсы білеміз.
Олар бірінші не істеді? – ""галереяны"" ашты. Жеме-жемге келгенде бұл видеоны бізге қорғаушылар көрсетіп отыр. Осылайша қорғаушылардың өзі сотталушыны аяқтан шалып отыр.
АУ: Сіздің видеоларды көріп отырған кездегі реакцияыңыз қазақстандықтарды бей-жай қалдырмады. Бізге видеоны көрсетпеді. Нақты не нәрсеге қатты қынжылдыңыз?
Айтбек: Жоқ, мұны айтуға дайын емеспін.
ГМ: Осы процесс туралы пікір білдірген танымал заңгерлер өткен сейсенбіде мотивтің түсінікті болғанын айтты. Әдетте осы мотив анықталмаған кезде айыптаушылар сотта жеңіске жете алмайды. Бұл туралы не ойлайсыз?
Айтбек: Айыптау актісінде ойдан шығарылған қызғаныш мотив болып саналды. Бар болғаны бұған дейін бізде жанама дәлелдер ғана болған еді. Кейін болғанның барлығы нақты мотив пен ойды анық көрсетіп отыр – денсаулыққа зиян келтіру, өлтіру.
ГМ: Өзі де ""Салтанаттан кек алғым келді"" деді. Яғни мойындады деуге болады. Тіпті сіз Баталовтар отбасын қорғап шығуға мәжбүр болдыңыз. Райымбек Баталовтың видео үндеуінен кейін оған қолдау білдірдіңіз. Бұл видеоны түсіруіңізге не себеп болды?
Айтбек: Осы жерді түсіндіріп өтейін. Сейсенбі күні сотталушының телефонын ашқан соң, бірнеше танысым бір уақытта Салтанаттың сотқа қатысқанын түсінде көргенін және сол күні бәрі аяқталатынын айтқанын жазды.
Мен ырымшыл адам емеспін, әрдайым ғылымға жақын болдым, IT саласының маманымын. Бірақ телефонға қол жеткізіп, ол бізге осы істің нүктесін қоюға мүмкіндік берді. Ол Алматыда Салтанаттың пәтерге терезе арқылы кіргенін айғақтайтын жазбаларды көрсеткісі келді. Ал біз мұның орнына мүлдем басқа, Салтанаттың оны ""ақылақ жарымжан"" деп атаған жазбаларды көрдік. Менің ойымша, Салтанаттың өзі оны темір торға тоғытуға көмектесіп отыр.
Ал менің кешегі Баталовтар туралы видеома келетін болсақ, мен онымен таныс емеспін. Біз мұны жасырған емеспіз, анам да сол күні айтты. Олар Салтанат Сан-Францискоға, ортақ достарымызға ұшып бара жатқан кезде танысқан. Мен де сол жерде тұрған болатынмын. Олар бір ұшақпен ұшып, әңгімелескен. Бар болғаны осы ғана. Менің ойымша, сотталушының Баталовпен шеше алмаған мәселесі бар. Маған Баталовтың оның жолып кесіп өткені және әлі күнге дейін түсінісі алмай келе жатқаны туралы айтқан.
Бұл адамның жоғалтатын нәрсесі қалмаған соң, барлығының астаң-кестеңін шығарып жатыр. Әлемге проекциялаған өзіне деген сенімсіздігі бар. Адамдардың Салтанатты өзіне жақын тартатыны қызықтырған шығар, себебі онымен ешкім бірге болғысы келмеді.
ГМ: Қорғаушылар басынан бастап Салтанаттың жағымсыз бейнесін көрсетуге тырысты. Бұл шындықты шетке ысырып қойып, адамды қаралау, айыптау. Бұл зиян әкелетін, әлсіз стратегия...
Айтбек: Олар мақсатына жетуі мүмкін еді. 9 қарашаға дейін ешкім Салтанаттың кім екенін білмеді. Қазір адамдар Салтанаттың қандай болғанын біліп, жанашырлық танытып жатыр. Бірақ қарашаға дейін оны белгілі бір орта ғана, Астанадағы астрологтар, достары мен құрбылары білді. Адамдар шын мәнінде Салтанаттың қандай екенін білмесе, сотталушының стратегиясы жүзеге асатын еді. Әлеуметтік желіде Салтанаттың консультациясының аудиожазбасын клиенттерге алғысым шексіз. Себебі олар менің қолымда жоқ. Олар сол күйі ғайып болған ноутбукпен бірге жоғалды.
Осы уақыт ішінде барлығы Салтанатты жақын тартып үлгерді. Әрқайсысы ол үшін уайымдап, жылады, жүректері ауырды.
ГМ: Сотталушының бастапқы кезде Салтанат туралы айтқан сөзінің барлығын жоққа шығаруға болады. Себебі аудио және бейне файлдар барлығының керісінше болғанын дәлелдеп отыр. Біз де Салтанатты осылар арқылы танып отырмыз.
Айтбек: Және жақсы жағынан ғана...
АУ: Сотталушы басында өзін жәбірленуші етіп көрсеткісі келді, алайда осының арқасында ол тиран және нарцисс болып шықты. Қалай ойлайсыз Бишімбаев пен Байжанов қорғану жолынан айырылды ма?
Айтбек: Сөзсіз. Қорғаушыларының өзі оларды темір торға тоғытуға көмектесіп жатыр дер едім. Сотталушы және екінші сотталушы – қазір оларды осылай ғана атаймын – олардың екеуі де ақымақтар. Біреуі шетелде 4-5 білім алған, министр болды. Оны ақымақ деуге келмейді. Сотта оның аудиоторияны қалай елітіп әкететінін, дауысы мен мимикасын қалай өзгертетінін көріп отырмыз. Әлбетте, қазір мыңдаған психолог мұның қандай ұсқынсыз ойын екенін айтып, талдап отыр.
Екіншісін де қарапайым адам деп айтуға болмайды. Бірінші сотталушының заңсыз әрекеттерінің барлығына екіншісінің де қатысы бар. Ол бірінші ""Бәйтерек"" ісіне де араласқан болатын – оның есімі сол жерде бар.
Әрқайсысының актер секілді рөлі бар. Ал қорғану мен стратегия құру жолдарына келсек, олар ең-ең жаманын таңдаған.
АУ: Қазір әке-шешеңіздің жағдайы қалай? Мұның барлығын қалай өткеріп жатыр? Олардың сот отырыстарына сирек келетінін көріп отырмыз. Бұған дейін олардың ауруханаға түскені туралы айтқан болатынсыз.
Айтбек: Әке-шешем бәрінен қатты қиналып жатыр. Олардың мұның барлығын естіп отыруға жүрегі шыдамайды. Расымен де, оларға бірнеше рет жедел жәрдем шақырттық. Өте қиын, бірақ Салтанат үшін барлығына шыдап бағамыз.
ГМ: Қазақтарда ""Үш қайнаса да, сорпасы қосылмайды"" деген сөз бар. Салтанат тұрмысқа шыққанға дейін Бишімбаевтың отбасымен көзқарастарыңыздың, құндылықтарыңыздың әртүрлі екенін сөз қылған шығарсыздар?
Айтбек: Кішкене басқаша болды. Біріншіден, жалпы алсақ, біз жақын араластық. Салтанатқа сезімін білдіргісі келіп жүрген жас азаматтар туралы сөз қозғайтынмыз.
Ал бұл жағдайда барлығы басқаша болды. Жеке өзім оның ұсынысты қабыл алғаны туралы Instagram желісі арқылы білдім.
Құндылықтарға келетін болсақ, отбасы өзінің қандай озық екенін, ұлдарының шетелде білім алып келгенін алға тартты.
Сана-сезіміміз бір деңгейде сияқты болып көрінді. Салта Америка болған еді. Мен де Америкада болдым. Бұл қалай десек те, сенің әлемді қалай қабылдайтыныңды, қалай ой қорытатыныңды, толеранттылығыңды көрсетеді. Яғни сен мүлдем бөлек өмірді танисың. Ол да сондай болды. Керісінше басты деген құндылықтарымыз ортақ сияқты болып көрінді.
Басында анасы Салта үй жинамаса да, тамақ жасамаса да, үй шаруасымен айналыспаса да болады деді. Ол: ""Сенің басты міндетің – дүкен аралап, әдемі болып жүру"" деді. Анасы ойын осылай жеткізді.
ГМ: Яғни процесте көріп отырғанымыздай, бұл манипуляция болған ба?
Айтбек: Керісінше ме деп қорқамын. Бастапқыда бұл манипуляция болды. Ең басында сырт көзге көрсететін картина болды. Уақыт өте келе біз бетперде киіп жүрген адамдардың шынайы бейнесін көрдік.
Мысалы, Салтанаттың қандай тамаша болғанын айтқан анасы ол қайтыс болған соң үш апта ашып тұрған кәстрөлдегі сорпа туралы сөз қозғады. Салта қайтыс болардың алдында осы сорпаны оған өзі пісіріп берген болатын. Анасы: ""Оның қандай екенін қараңыздаршы!"" деді.
АУ: Сотталушының бұрынғы әйелі Назым Қаһарман оның үш адамға қатар, яғни сотталушы мен оның ата-анасына тұрмысқа шыққанын айтқан болатын. Салтанаттың жеке жазбаларынан оның қайын енесінің көңілі үшін алаңдайтынын көруге болады. Олардың Салтанатқа деген қарым-қатынасы қандай болды?
Айтбек: Бұған дейін айтқанымдай бастапқыда қабылдады. Бірінші рет оның анасы Салтамен әңгімелесу үшін келе бергендіктен ұрысқан. Мұны өте дұрыс деп ойлаймын. Оның бұған жыны келді. Наурыз айында не болғанын барлығы жақсы біледі, екеуіміз төбелескен едік. Ақыр соңында анасы барлығына Салтаны кінәлаған. Сен жамансың, барлығы сенің кесіріңнен болып жатыр дегендей. Сен әйелсің, ана дегендей...
ГМ: Яғни бұл отбасында әйелдер тарапынан қолдау болмаған. Сотталушының әпке-қарындастары бар, бұл үлкен отбасы...
Айтбек: оның әпкесі – бұл жеке әңгіме. Тергеуші барып заттарды алып кететін уақытты айтқан кезде, ол есікке тұрып алып: ""Кірмейсіңдер, кімсіңдер сендер соншама? Оның өлтіргенін дәлелдей алмайсыңдар!"" деді. Қарындасыңның өлімінен хайп жасап, блогер болып кеттің дегендей айтты. Мені әбден қаралады. Меніңше, осының өзі көп нәрсенің бетін ашып тұр.
ГМ: Аға мен қарындас әрдайым бұлай жақын бола бермейді. Салтанат екеуіңіздің осылай жақын сырлас болуларыңызға не әсер етті? Әрдайым осылай болды ма әлде уақыт өте келе ме?
Айтбек: Біз барлық бала секілді кішкентай бірнәрселерге бола ұрсысып, ренжісетінбіз. Не үшін екені тіпті есімде де жоқ. Кейін мен Алматыға кеттім, артынша ол да Алматыға оқуға түсіп, көшіп келді. Екеуіміз бірге тұрдық. Сол кезде бір-біріміздің әдеттерімізді жақтырмаған кезіміз болды.
Екеуіміз киноға барып, велосипед айдайтынбыз, кофе ішетінбіз. 30 жасқа таяп қалғанда бірге тамақтанып, террасада қызыл шараптан ұрттап, жаңалықтарымызды айтатынбыз. Селфи жасап, біреуіне: ""One selfie a day makes parents happy"" деп жазып қойдық. (""Күніне бір селфи ата-ананы бақытты етеді"").
АУ: Салтанаттың қызығушылықтары болды. Солардың бірі – фортепианода ойнап отырған сәтті stories-те жариялаған болатынсыз. Оны ата-анаңыз қалай тәрбиелеп өсірді? Отбасында сізден бөлек кімге жақын болды?
Айтбек: Анамның кіші сіңлісі бар. Бала күнімізде бізге көп қарайласатын. Біз оған үлкен әпкеміз деп қарадық. Әлбетте, әке-шешемізге айтпасақ та, осы әпкемізге айтатын құпияларымыз көп болды. Ол әрдайым бізге қарайласып, Салта одан кеңес сұрап отыратын.
Ал тұтас төртеуімізді алсақ, ұлдар анасына жақын болды. Ал ол – әкесінің ханшайымы, әкесінің қызы болды.
АУ: Көбінесе қыздарды ""Сен бірінші кезекте әйелсің, анасың"" деп өсіреді. Кейбір отбасында қыздарын тұрмысқа шығуға дайындайды. Сіздің отбасыңызда жағдай басқаша болған сияқты.
Айтбек: Біз дәстүрлі отбасымыз. Әке – отбасыны асыраушысы, ал ана шаңырақтың ұйытқысы. Бір кездері екеуінде ортақ бизнес болды – ауыл шаруашылығымен айналысты, кейін бөлініп кетті. Әкем өз ісін жалғастырды, ал анам өзі ұнатқан іспен айналысты.
Отбасымыз бизнеске жақын. Әке-шешеміздің бізге ақша беріп отыруға мүмкіндігі болса да, олар біздің еңбектенгенімізді қалады. Олар әрдайым: ""Біз мәңгілік емеспіз. Бір-бірлеріңе қолдау көрсетіп, өз өмірлеріңді құрастыруларың қажет"" деп айтатын. Әке-шешемізден естігендеріміздің бастысы: өмірді қалай сүретінімізді өзіміз шешеміз.
ГМ: Салтанат екеуіңіз әрдайым менталды жақын болған сияқтысыздар.
Айтбек: 9 қараша күні таңертең жоспар бойынша Германия өкілдерімен кездесуім керек болды. Бұл жоба бойынша маңызды кездесу болды, онда туындайтын сұрақтарға мен ғана жауап бере алатын едім. Сондықтан сол жерде міндетті түрде болуым керек болды.
Сол күні басым қатты ауырып ояндым. Айнаға қарап, оң жақ көзімнің қатты қызарып кеткенін көрдім, қылтамырлар ісініп кеткен. Тіпті директорға жіберген суретім бар. Не болғанын білмеймін, бірақ өзі жазылып кетті. Анам қатты жақын болғанымыздың соншалық, физикалық сезімдеріміздің бір-бірімізге қалай берілетінін айтты.
ГМ: Біз редакция ретінде соңғы уақытта абьюздің құрбаны болмау жолы, қарым-қатынаста тирандардан қалай қашып құтылуға болатыны туралы жаздық. Менде осы материалдар әйтеуір біреуге көмектесетіні сөзсіз деген ой пайда болды, дегенмен барлық жағдайда емес. Жынысына қарамастан, ешбір тиран отбасылық өмірге дейін өзінің шынайы бейнесін көрсетпейді. Бұл екі адам түсетін қақпан секілді. Бұл туралы не ойлайсыз?
Айтбек: Мені осы сөздерім үшін дәстүрлі отбасы моделін жақтайтындар жек көретін шығар. Бірақ шетелде отбасын құрғанға дейін бірге тұрып көру – кең таралған тәжірибе. Меніңше, біздің менталитетте қыз бен жігіттің некелескенге дейін бірге тұруы ""ұят"" деп саналатынын білемін. Бірақ адаммен бірге тұрған кезде бұрын байқамаған көп қасиеттерді көре бастайсыз.
Үш сағат бірге болдыңыздар. 3-4 сағат ішінде екі тарап та өзін мінсіз етіп көрсетеді: ешкім жел шығармайды, кекірмейді. Ал адаммен бірге тұрып бастағанда жасырынып тұрғанның барлығын көресіз... Абьюзер, біріншіден, тамаша жасыра біледі, екіншіден, мұны әдемі жасайды. Гүлдер, сыйлықтар және әдемі сөздермен безендіріп қояды. Біз бұларды жақсы көреміз, ұнатып қаламыз. Ал бірге тұрып көрген кезде жағдай басқаша болады. Ол жерде теріс қарым-қатынас болса, бірден көрінеді. Меніңше, бұл тамаша тәжірибе, бұл ажырасуды азайтатын еді деп ойлаймын.
АУ: Сіз осындай сәттердің символизмі туралы айтып отырсыз. Тіпті президент қол қойған зорлық-зомбылыққа қарсы заңды ""Салтанат заңы"" деп атап кетті. Бұл датаның ерекше белгі екенін атап өттіңіз. Неліктен екенін айта аласыз ба?
Айтбек: Қарашаның соңында маған көптеген адам Салтаны түсінде көргенін жаза бастады. Танысым өзін нашар сезінгенін айтты. Салтанат түсіне кіріп, тынышталдырған екен. Адамдардың Салтанатты түсінде көргені туралы оқиғаларын көп оқи бастадым. Іштей неге менің түсіме кірмейді деп ренжідім. Оны сондай көргім келді. Сол түні көзім ілініп кеткенде оны түсімде іздеп жүргенімді көрдім. Соңында оны осы түсімде іздеп таптым. Екеуіміз бір бөлмеде тұрмыз, ол маған бірнәрсе түсіндіргісі келіп тұр, бірақ... Телефонмен сөйлесіп тұрған кезде байланыс үзіліп кететін сәт болады ғой. Дәл солай ол да маған бірнәрсе айтқысы келіп тұрды, бірақ мен түсіне алмадым. Соңында ол маған саусағымен ""11"" деп көрсетті, сол сәтте оянып кеттім. Кейін бірінші тыңдалымды 11 наурызға белгілегенін білдім.
Кейін сенат заңды 11 сәуірде қарады. Бұл да толықтай жеңіс болды. Себебі бұл заңға президенттің қол қоюы оның бос уақытының еншісінде болды, ал сенаттан өтуі қиын болды.
ГМ: Бұл заңның бэкграунды өте үлкен болды. Әртүрлі кезеңде оған қарсы шыққан адамдар көп. Тіпті, тұрмыстық зорлық-зомбылықта мұны заңдастырып қойған еді.
Айтбек: Қазір әртүрлі жаңалық шығып жатыр. Кішкене ғана төрт жасар баланың өлімі қатты ауыр тиді. Қазіргі заңнамаға сәйкес мұндай қылмысқа 20 жылға дейін соттайды. Бұдан асқан қандай зұлымдық болуы мүмкін?! Түзетулердің арқасында өмір бойына дейін соттауға болады. Маусым айының ортасынан бастап заң күшіне енеді. Оның дәл қазір қолданыста жоқ екені өкінішті. Себебі бұл адамдар осыған лайық. Баланы өлтіргені үшін қандай әділ жаза болуы мүмкін екенін білмеймін. Кішкене қорғансыз баланы өлтіргені үшін 20 жыл беру жеткілікті ме? Меніңше, бұл аз!
Мен бірнеше рет өзге нормаларды да талдаған болатынмын. Заңды қабылдап қойды, бірақ маған әлі күнге дейін абьюзерді отбасынан алыстатын норманың жоқ екенін айтады. Алып көрсетуге тура келеді – міне 54 бапта: 30 күнге дейін басқа жерге көшіре алады. Қазіргі редакцияда агрессордың тұратын жері болса, ал жаңа редакцияда тұратын жерінің бар-жоғына қарамайды. Агрессордың қайда тұратыны өз мәселесі. Мен мұны әділ жаза деп білемін.
Сот шешімімен психологиялық түзетуді енгізетін бап бойынша агрессор психологқа міндетті түрде баруды тағайындауы керек. Менің ойымша, мемлекеттің бұған көмектескені абзал, өйткені егер оның психологқа ақшасы болмаса, онда бұл баптан еш пайда жоқ.
Осы заңды енгізу барысында аргументтердің бірі мынадай болды: ""Сіздер барлығын отырғызбақсыздар ма? Жарты Қазақстанды отырғызайын деп тұрсыздар ма?"".
Бірақ зорлық-зомбылықтың түрі әртүрлі болады, сәйкесінше жаза да әртүрлі. Бірінші қадам – бұл білім саласы. Көп ер азамат жеке кеңістікке өтіп кеткенін түсінбейді.
Жақында ешкім мазаламасын деп көзілдірік тағып, құлаққапен кетіп бара жаттым. Маған бір жас жігіт жүгіріп келіп: ""Айтбек, сәлеметсіз бе"" деп қолын созды. Қолын алдым. Ол маған: ""Біз сіздер үшін алаңдап отырмыз, сіздерді қолдаймыз. Сотта жеңіс тілеймін"" деді. Мен күліп: ""Рахмет, қолдауларыңыз үшін алғысым шексіз"" дедім.
Ол қыр соңымнан келе жатыр: ""Сізге өтініш айтсам бола ма?"" деді. Бірге суретке түскісі келетін шығар дедім. Еш айып көріп тұрған жоқпын, келістім. Бұл қалыпты дүние деп ойлаймын. Ол: ""Сізбен видео түсірсек бола ма? Қызымнан мені кешіруін сұрап бере аласыз ба?"" деді. Мен: ""Әрине, жоқ"" деп жауап бердім. ""Жоқ, сіз мені ұрды деп ойламаңыз. Мен бар болғаны одан туған күннен ертерек келуін өтіндім, ал ол келмеді"" деді.
""Сенің тарапыңнан мұның абьюз екенін түсінесің ғой?"". ""Олай емес. Мен бар болғаны ерте келуін өтіндім, ал ол келмеді. Осы үшін ұрысып қалып отырмыз"". Мен: ""Біріншіден, қыз баласы сенің жекеменшігің емес сен қалаған уақытта келетіндей. Ол өз алдына бөлек тұлға. Қайда және қаншада болатынын өзі шеше алады. Екіншіден, орныңа маған кешірім сұратуың ер жігітке жараспайды. Бұл сенің мәселең, өзің шеш. Бұл ол кешіру үшін қысым жасаудың бір түрі. Және қазір мені осы мақсатта пайдаланбақшысың"" дедім.
Ол тіпті өзінің не сұрап тұрғанын, өтінішінің неге дұрыс еместігін түсінбей тұр. Көп ер адамның мені түсінбеуі мүмкін екенін жақсы білемін. Өзім де бұл тақырыпқа тереңінен үңілген емеспін.
Ер азаматтар қыз бала үшін бұл әлемде өмір сүрудің қаншалықты қорқынышты екенін түсіне алмай өтетін шығар.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Марқұм Салтанат Нүкенованың ағасы бір жарым сағаттық сұхбатта не туралы айтты?,,2024-04-30T11:49:36+05:00
aqs-pen-europada-saltanat-nukenovany-qoldau-akciyalary-otip-zatyr-bisimbaev-isi-qalai-alemdik-dengeige-syqty,informburo.kz,АҚШ пен Еуропада Салтанат Нүкенованы қолдау акциялары өтіп жатыр. Бишімбаев ісі қалай әлемдік деңгейге шықты,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aqs-pen-europada-saltanat-nukenovany-qoldau-akciyalary-otip-zatyr-bisimbaev-isi-qalai-alemdik-dengeige-syqty,"Еуропа мен АҚШ-тың бірнеше қаласында ""Салтанат үшін"" деп ұрандатқан бейбіт митингтер өтіп жатыр. Бейбіт жиын қатысушылары Салтанат Нүкенова мен оның отбасын қолдау білдіріп қана қоймай, Қазақстандағы тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарын еске алды.
Осы орайда Информбюро порталы Салтанат Нүкенова бейнеленген плакаттарды ұстап, ""Әр әйел – жалғызым"" деп ұрандатқан митингтер қалай өткенін баяндайды.
13 сәуірде Лондонда ондаған студент Салтанат Нүкенованы қолдау мақсатында бейбіт шеру өткізді. Олар зорлық-зомбылық құрбандарының фотосуреттерін ұстап, ""Салтанат үшін"", ""Етіміз де, сүйегіміз де өзіміздікі"", ""Заң Салтанат құрсын"", ""Әр әйел – жалғызым"", ""Сен жалғыз емессің"", ""Зорлық-зомбылықты ақтауға болмайды"" деген үндеумен алаңға шықты. Әйелді ұрып-соққаны үшін, тұрмыстағы зорлық-зомбылық үшін қылмыстық жауапкершілікті қатаңдатуды талап етті.
Басқа елде жүрсек те елімізде болып жатқан жағдайларға бей-жай қарай алмаймыз. Әділдік орнағанын қалаймын. Сол себепті бүгінгі митингке қатысып, қолдау білдіргім келді, – деді Нұрбол Құсайын.
Оқи отырыңыз: Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты заңнама. Ең негізгі баптарын түсіндіреміз
Италияның бірнеше қаласында, атап айтсақ Милан, Рим, Флоренция, Болонья, Туринда акциялар өтті.
Флоренцияда өткен бейбіт жиынға қазақстандық студенттер ғана емес, жергілікті әйелдер де шықты. ""Әр қазақ әйелі – жалғызым"", ""Фемицидті тоқтат"", ""Мен және біз – Салтанатпыз"", ""Салтанат заңы қабылдансын!"" деген плакаттар ұстап шықты.
""Бейбіт митингтің бір бөлшегі болғаным үшін қуанып тұрмын. Қоғамға пайдам тигендей сезіндім. Ортақ іс үшін адамдардың қалай бірігетінін көру теңдессіз тәжірибе дер едім. Үйге келгенде үміт пайда болды. Үлкен нәрсені өзгерте алмасақ та, бір адамның болсын санасын өзгертсек, бұл үлкен жеңіспен тең. Біздің әрекеттеріміз әлемнің жақсы бола түсуіне айтарлықтай әсер ететінін ұмытпаған жөн"", – деп жазды Адия Тұрған.
Публикация от Sabì (@jemappellesabira)
Сицилиядағы Мессина қаласында 30-ға жуық адам плакат ұстап шықты. Екі сағатқа созылған митингті қазақстандық студенттер Сабина Альдикова, Равина Болатчан және Алина Мелек пен Италиядағы феминист ұйымдардың өкілдері ұйымдастырған. Бейбіт жиынға Өзбекстан, Қырғызстан және Ресейден келген қыздар да қатысқан. Плакаттарға ""Салтанат үшін"", ""Салтанатты әлем қолдайды"", ""Қыздар қыздарды қолдайды"", ""Тұрмыстық зорлық-зомбылық болмасын"" деп жазылған.
""Молдовалық ұйымдастырушы қыз Салтанаттың тағдырына терең үңілгені сонша, бізге көп көмектесті. Италиян тілін білетін қыздар жергілікті тұрғындарға Салтанат Нүкенованың өлімі, елімізде болып жатқан әділетсіздіктер туралы, айтып берді"", – деді Сабина Альдикова.
Публикация от Ravina (@theravinaforever)
Оқи отырыңыз: Психолог: ""Өлтіргенін күтудің қажеті жоқ"". Тұрмыста зорлық-зомбылық көрсеңіз, кімнен көмек сұрау керек?
7 сәуірде Берлинде #Салтанатүшін ұранымен бейбіт митинг өтті. Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылықты қылмыс деп тануды талап еткен митингке 120-дан астам адам қатысты. Митинг ұйымдастырушысы Сымбат Серікова Instagram-да ""Берлин Қазақстандағы фемицидке қарсы"" тақырыбында митинг өткізу туралы бастама көтерген.
Публикация от Symbat Serikova (@simbstagram)
""Қазақстанда зорлық-зомбылық мәселесі, бірінші кезекте әйелдерге қатысты мәселе әрдайым өзекті болып отыр. Оған бірден-бір себеп – тиісті жазаның болмауы. Салтанат Нүкенованың жантүршігерлік өлімі тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алғашқы да, соңғы да мысалы емес. Сол себепті шетелдегі қазақтар бей-жай қала алмадық. Бізге Әзербайжан, Үндістан, Қырғызстан, Түрікменстан, Өзбекстан, Украина, Оңтүстік Корея секілді елдердің азаматтары қосылып, азаматтық ұстанымдарын көрсету  үшін Берлиннің орталығына шықты"", – деді Сымбат Серікова.
""Агрессор кінәлі"", ""Әйел өлтіруді тоқтат"", ""Әйел құқығы – адам құқығы"", ""Қазақстанда фемицид тоқтасын"", ""Әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылыққа жол жоқ"", ""Салтанаттың мұрасы – барша әйелге қауіпсіз болашақ"", ""Бізге гүл емес, қауіпсіздік қажет"" деген плакаттар ұстапшығып, дауыстап ұрандатты. Митинг қатысушысы Наргиза Тайшыбай туған жерінен мыңдаған шақырым қашықта болса да, жүрегімен бірге екенін жеткізді.
""Германиядағы қазақстандық студенттер, қазақ диаспорасы және басқа да бұл мәселеге бей-жай қарамайтын адамдар әйелдердің диксриминацияға, зорлық-зомбылыққа, азаптау мен геноцидке тап болатынын айта отыра, тұрмыстық зорлық-зомбылықты, алымсақтықты қылмыс деп танып, әйелдерді әйел болғаны үшін кемсіткендерді жазалауды талап етеміз. Әйел құқығын адам құқығы деп қорғауды талап етеміз. Қазақстан әйелдері мен халқын кемсітуге, зорлық-зомбылыққа және әділетсіздікке төзбеуге, өз абыройы мен ар-намысы үшін күресе беруге шақырамыз. Біз соттан Салтанат Нүкенованы аса қатыгездікпен өлтірді деп айыпталған Қуандық Бишімбаевтың ісі бойынша әділ үкім шығаруды талап етеміз. Салтанат үшін! Барша әйел үшін! Әділдік үшін!"" – деп жазды Наргиза Тайшыбай.
Іңкәр Бекіш митинг үшін басқа қаладан келгенін, тіпті өзге елдің азаматтары болғанын жазды. Ал жиналғандардың жартысы – ер азаматтар.
Оқи отырыңыз: Динара Зәкиева: Жылына орта есеппен 500 агрессор тұрмыстық зомбылықты қайта жасайды
13 сәуірде Нью-Йорктың Таймс-сквер алаңына жүзге жуық адам Салтанат пен Айтбек Нүкеновтердің отбасын қолдау мақсатында жиналды. Олардың арасында қазақстандықтар ғана емес, АҚШ, Беларусь, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан, Түрікменстан, Өзбекстан азаматтары өз елдерінің туы мен трмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы плакаттар ұстап шықты. Митинг қатысушылары тұрмыстық зорлық-зомбылық заңын қабылдауды және Салтанат Нүкенованың өлімі бойынша әділ сот үкімін талап етті.
""Әрбір алтыншы қазақстандық әйел зорлық-зомбылыққа тап болады. Біз үнсіз қалмаймыз және зорлық-зомбылыққа жол жоқ дейміз. Біз әйелдер мен балалардың қауіпсіздігі мен бостандығын қолдаймыз"", – деді митинг ұйымдастырушылары.
Публикация от NYC PHOTOGRAPHER NURSELLE (@nurselle.photo)
Митинг қатысушысы Әсел Дари ""Әйел құқығы – ел бостандығы. Зорлама! Өлтірме!"" деген плакат ұстап шықты.
""Қоғамда әйелдер кезігетін әділетсіздікке көз жұма қарап отыра алмаймыз. Әйелдер өзін қауіпсіз сезінетін ертеңіміз үшін күресуіміз керек. Өз орнымызды иеленіп, әділетсіздік көрген барша әйел үшін әділдікті талап ететін уақыт келді"", – деді ол.
Вильнюсте 9 сәуір күні Қазақстан елшілігіне қарама-қарсы орында Салтанат Нүкенованы қолдау акциясы өтті. Акцияға Беларусь және Ресей азаматтары да қолдау білдірді. Ася Булыбенко шетелде бірінші рет осындай акция ұйымдастырған.
""Елшілік қызметкерлері далаға шығып, бізді фотосуретке түсіріп, алғысын айтты. Олардың бірі ""еліміз осы сот процесін қадағалап отыр"" дегенде сөзін""бүкіл әлем"" деп түзеттім. Мені Беларусь еліндегі ғана емес, әлемнің кез келген тұсындағы өзекті мәселелер алаңдатады. Сот отырысын интернеттен кез келген адам көре алады, әрі үзінділері әлеуметтік желіде толып тұр. Сол себепті бұл іске назар аудармау мүмкін емес. Отбасымда бала кезімде анамның көгерген көзіне, жыртық киіміне, көз жасына куә болдым. Айту керек, айту маңызды. Бұл іс туралы ақпарат тарату орынды. Біздің сөзіміз жерде қалмайды"", – деді беларусь суретшісі Ася Булыбенко.
Публикация от ASYA | SMM (@asya_cucumber)
Оқи отырыңыз: Айгерім Құсайынқызы: ""Бишімбаев ісінен кейін Қылмыстық кодекске ""әйел өлтіру"" деген бап енгізілуі қажет
Тбилисиде 14 сәуір күні Салтанат Нүкенованы қолдау акциясы өтті. Оған 40-қа жуық адам жиналды. ""Әйел құқығын қорғау ұят емес"", ""Қызыңды қорға, ұлыңды тәрбиеле"", ""#Қызболсын"", ""Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа жол жоқ"" деген плакаттар ұстап шықты.
Митинг қатысушыларының арасында жергілікті тұрғындар да болды.
Енді 21 сәуір күні Прага мен Варшавада #Салтанатүшін ұранымен бейбіт митинг өтеді. Митинг ұйымдастырушылары заң қабылданғанымен, тұрмыстық зорлық-зомбылық бір күнде жойылып кетпейтінін, сондықтан бұл мәселеге қоғам назарын аударып, зардап шеккен әйелдердің құқығын қорғай беру керек екенін айтып отыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",21 сәуір күні Прага мен Варшавада #Салтанатүшін ұранымен бейбіт митинг өтеді.,,2024-04-19T16:30:00+05:00
astanada-balalarmen-birge-qaida-qydyruga-bolady,informburo.kz,Астанада балалармен бірге қайда қыдыруға болады?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/astanada-balalarmen-birge-qaida-qydyruga-bolady,"Астана қаласындағы қуыршақ театры 2010 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Театр сахнасында қазақтың эпостық жырлары мен халық ертегілеріне негізделген қойылымдар қойылады. Бүгінде театр репертуарында ""Махаббат туралы аңыз"", ""Сиқырлы сөздер"", ""Менің салған суретім"", ""Мен сияқты жаса"", ""Байқа жолда балақай"", ""Атамекен"", ""Жаңғырық туралы ертегі"", ""Орманда болған оқиға"", ""Ана құдіреті"", ""Қаңбақ шал"", ""О, тоба"", ""Арыстан патша"", ""Сарбаздың бақырашы"", ""Су перісі"", ""Жалқаудың айласы"", ""Ер Төстік"" сияқты қойылымдар бар. Сонымен қатар, қуыршақ театры оқу қойылымдарын ұсынады. Мысалы, мұндай спектакльдерден балалар жол ережелерін үйрене алады.
Театрға кіру 3 жасқа дейінгі балаларға тегін, ал ата-анасына ақылы. 3 жастан асқан көрермендер билеттің толық құнын төлейді.
Шоколад музейі сенбі-жексенбі күндері және мемлекеттік мереке күндері жұмыс істейді. Топ-топ боп келем деушілер алдын-ала жазылып, аптаның барлық күнінде келе алады. Мұнда шоколадтан жасалған түрлі-түрлі ерекше өнімдер бар. Олар – салмағы 50 келі болатын Эйфель мұнарасы, салмағы 80 келілік рояль, пингвиндер мен күшіктер. Музей қонақтары шоколадтан жасалған экспонаттар мен композицияларды тамашалап, шеберлік сабақтарына қатыса алады. Сондай-ақ, олар ойын ойнап, суретке түсіп, бельгиялық тәтті шоколадтан дәм татады. Музей гидтері шоколадтың шығу тарихы мен қызық деректерді баяндайды.
Шоколад музейінің бағдарламасы сағат сайын жүреді. Алғашқы бағдарлама 11-00-де басталып, соңғысы 19-00-де болады. 5 жасқа дейінгі балалар музейге тегін кіре алады. Алайда, тегін кірген жағдайда олар шоколадтан тегін дәм татып, шеберлік сабағына қатыса алмайды.
Оқи отырыңыз: Баланың смартфонына ""Ата-ана бақылауын"" қалай қосуға болады? Шағын нұсқаулық
Шағын классикалық музыка кештері Алматы, Астана, Қарағанды қалаларында ұйымдастырылады. Ұзақтығы – 45 минут. Шара барысында музыканттар балаларды музыкалық аспаптармен таныстырады, өздері өнер көрсетеді. Бұл жерде Чайковский, Шуберт, Шопен, Гендель, Вагнер, Григ сынды әйгілі композиторлардың шығармалары ойналады. Классикалық музыка кешіне жаңа туған нәрестеден бастап, 7 жасқа дейінгі балалар ата-анасымен бірге келе алады. Шара барысында кішкентай көрермендер емін-еркін жүріп-тұрып, еңбектей алады. Әрбір бесінші концертке қатысу тегін.
2017 жылы Астанада өткен ""Экспо"" халықаралық көрмесі кезінде салынған ""Нұр әлем"" музейі – кішкентай бүлдіршіндермен бірге аралауға таптырмас орындардың бірі. Музейдің бірінші қабатында балалар Қазақстанның мәдениеті мен тарихы, энергетика саласындағы отандық ғалымдардың жетекші жобаларымен таныса алады. Сондай-ақ, осы қабаттан қазақстандық ""Токамак"" термоядролық реакторының моделін көруге болады.
Басқа қабаттарда су, жел, күн, ғарыш, биомасса және кинетикалық энергияны таныстыратын арнайы жобалар қойылған. Музейдің 8-қабатында Астана қаласының 2050 жылға қарай дамуын бейнелейтін экспозициямен танысуға болады.
""Нұр әлем"" павильоны дүйсенбіден басқа күндері жұмыс істейді.
""Думан"" ойын-cауық орталығында орналасқан мұхитарал – мұхиттан 3 мың шақырым алыс жатқан əлемдегі жалғыз мұхитарал. Мұнда теңіз жәндіктерінің жүзден астам түрі тіршілік етеді, олардың жалпы саны 2 мыңнан асады. Мұхитаралда әрқайсысы 11 аквариумнан тұратын екі ірі көрме аймағы бар. Мұнда балалар балықтармен қатар, теңіз тасбақаларын, актинияларды, теңіз жұлдыздарын, сусиыр, түлкібалықтарды тамашалай алады.
Мұхиттың ең ірі мекендеушілері – акула, ірі теңіз алабұғасы, мурендер, теңіз кірпілері және гидробионттарды бас аквариумнан көруге болады. Мұхитаралдың бас тоғанының көлемі 3 миллион литр теңіз суын құрайды. Теңіз суын дайындау үшін жыл сайын 120 тоннаға жуық арнайы теңіз тұзы пайдаланылады.
Елордалық цирк 2005 жылы ашылған. Цирк залына 2 мың көрермен сыяды. Мұнда әртістер акробатика, гимнастика, иллюзия, клоунада және тағы басқа жанрларда өнер көрсетеді. Ұжымда Қазақстанның цирк өнерінің еңбек сіңірген шеберлері де, халықаралық фестивальдар мен байқаулардың лауреаттары да бар.
4 жасқа дейінгі балалар циркке тегін кіре алады. Бірақ, оларға жеке орын берілмейді, ата-анасының алдына отырады. Ересектерге билет құны 1500-2000 теңгеден басталады. Қойылымдардың ұзақтығы шамамен 2 cағат 15 минутқа (үзілісті қоса алғанда) созылады.
Қазіргі уақытта елордалық циркте ресейлік цирк әртісі Дан Запашныйдың гастрольдік туры жүріп жатыр. Ол 2 маусымға дейін жалғасады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Informburo.kz тілшісі елордадағы кішкентай бүлдіршіндерді апаруға болатын мәдени, ойын-сауық орталықтарының тізімін жасады.",,2024-05-13T11:30:00+05:00
geimifikaciya-degen-ne-zane-ol-balaga-matematikany-zaqsy-koruge-qalai-komektesedi,informburo.kz,Геймификация деген не және ол балаға математиканы жақсы көруге қалай көмектеседі?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/geimifikaciya-degen-ne-zane-ol-balaga-matematikany-zaqsy-koruge-qalai-komektesedi,"Оқу үрдісінде ойын форматын қолдану білімді қабылдауды жылдамдатады, оқушылардың тиімділігі мен мотивациясын арттырады. Ойынды білім саласында пайдаланудың тағы қандай артықшылықтары бар? Геймификация қалай жұмыс істейді? Осы туралы толығырақ Qalan онлайн-платформасының IT-маманы Сәкен Сыдықов айтып берді.
Геймификация дегеніміз ойын форматын ""ойын емес"" контексте қолдану. Мысалы, бизнесте, жұмыста, оқуда және күнделікті өмірде ойынды қолданудың артықшылығы көп. Геймификация сатылымды арттырып, тұтынушыларды ұстап қалуға көмектеседі, ақпаратты сіңіру мен жаңа дағдыны үйрену процесін тездете алады. Сәкен Сыдықовтың айтуынша, геймификация адам миына әсер ететін мотивация мен марапаттау механизмдерін ұтымды пайдаланады. Ойын мақсатқа жетуге және өнімділікті арттыруға ынталандырады. Зерттеулерге сүйенсек, ойын өнімділікті 50 пайызға, ал ынтаны 60 пайызға арттырады. Геймификация құралдарына бағындыратын деңгейлер, сыйақылар, рейтингтер және т.б. секілді әдістер жатады.
""GameDev саласында ""метагейм"" деген түсінік бар. Ол тұрақты түрде адамның назарына ие болу деген сөз. Адам ойын ойнамаса да, күнделікті сол туралы ойлап жүруін ""метагейм"" дейміз. Оған қалай қол жеткіземіз? Ойын элементтері арқылы. Әр кезеңде жеңіске жеткен сайын ұпай, coin береді, сол балды пайдаланып ойындағы кейіпкеріне құрал-сайман т.б. нәрсе сатып алу мүмкіндігі бар. Оның бәрі қолданушы үшін қосымша бонустар. Ойыннан тыс уақытта ""сауыт-сайман сатып алу үшін қанша ұпай жинау керек, тағы қандай құрал керек"" деген оймен жүреді"", – деді Сәкен Сыдықов.
Оқи отырыңыз: Баланың смартфонына ""Ата-ана бақылауын"" қалай қосуға болады? Шағын нұсқаулық
Ойын форматының негізгі мақсаты – адамның ішкі мотивациясын тудыру. Былай қарасаңыз, ойындардан еш пайда жоқ тәрізді, тек уақытты жейді. Алайда, әлеуметтік байланыс, біліктілік және еркіндік деген мотивациялар арқылы адам өз еркімен ойын ойнайды.
""Ойындар адамның назарын үнемі өзінде ұстап отырады. Жалпы қолданушының ойынды тастап кетпеуіне 3 түрлі мотивация бар. Алғашқысы – әлеуметтену . Ойын арқылы виртуалды әлемде басқа адамдармен қарым-қатынас құрады, көшбасшы болуға тырысады. Екіншісі – прогресс . Мәселен, сіз бокске бардыңыз делік. Бірінші күні қолғапты да дұрыс кие алмайтын едіңіз, бір айдан кейін спарингке шығатын болдыңыз. Бір ай ішінде сіздің икеміңіз, қабілетіңіз өзгергенін сездіңіз. Ойын дәл осындай мотивация береді. Бірінші аптадағы деңгейіңіз бен бір айдағы деңгейіңізге қарап, ""мен дамып жатырмын, жаңа нәрсе үйрендім"" деген сезім пайда болады. Үшіншісі – таңдау еркіндігі . Бұл ойынды мен таңдадым, ешкім тықпалаған жоқ, өз қалауым бойынша келдім деген ойдың өзі адамдарға тәуелсіздік сезімін сыйлайды"", – деп түсіндірді IT-маманы.
Геймификация бүгінде жаһандық білім саласындағы үрдіске айналып келеді. Білім алу процесін жеңілдету үшін edtech платформалар геймификацияны енгізіп жатыр. Қазақстандық білім компанияларының бірі – біздің онлайн платформа ойын технологиясын енгізді. Платформа есепті соңына дейін шығарған оқушыға кэшбек төлейді. Бұл әдіс баланың есепті соңына дейін шығаруға, ақша табуға мотивациясын оятады.
""Математика көпшілік балалар үшін сүйікті пән емес екені түсінікті. Ата-аналар ""математиканы оқы"" деп қинап, мәжбүрлеген сайын олар алыстай түседі. Оны ойын түрінде үйреткен тиімді. Мысалы, есеп шығарасың, сол үшін ақша аласың. Балаға көркем әрі қызықты форматта беріп, ол өз таңдауы, өз қалауымен келді деген сезім сыйлайды. Осылайша ойын арқылы ең қиын пән – математиканы балаға жеңіл түсіндіріп, оның есепке деген құлшынысын оятуға тырысамыз. Мәселен, Qalan компаниясы геймификацияны енгізіп жатыр. Қазір жан-жақты зерттеп, балаға қызық болатын ойын форматын қосуда. Жылдың соңына дейін балалар ойнап жүріп, математика оқи алады"", – деді Сәкен Сыдықов.
Оқи отырыңыз: ""Ең жақын адам"". Бауыр басу бала өміріне қалай әсер етеді?
Геймификация математика пәнінің өмірде практикалық жағынан пайдалы болуын үйретеді. Мысалы, бала ой-өрісін дамытып, мәселені есеп секілді шешуге үйренеді.
""Басты мақсат – баланың ішкі мотивациясын тудыру. Ата-ананың қыстауынсыз, өз қызығушылығымен есеп шығарғаны әлдеқайда нәтижелі болады"", – деп қосты маман.
Ойын тәсілдері бұрын пайда болғанымен, соңғы жылдары кеңінен танымал бола бастады. Өйткені бұрынғы мотивациялық жүйелер жұмыс істемейтін болды. Ойын технологиялары қызығушылықты ұстап тұрудың тиімді құралы ретінде өзекті болып тұр.
""Бала ойын арқылы дамиды, әлемді ойын арқылы таниды. Ойын әрдайым өмірімізде болған. Мәселен, шахмат – бес мың жылдық тарихы бар ең көне ойын. Қазақ халқының тоғызқұмалақ, асық ату тәрізді ойындары бар. Әрқайсысы баланың интеллектуалдық, рухани дамуына әсер етеді. Қазіргі адамдар, ""миллениал"" буынынан бастап, ""зумерлер"" мен ""альфа ұрпақ"" бала кезінен бейне ойындарға үйреніп қалған. Әлеуметтік желілер, түрлі форматтағы контент көбейген сайын ұзақ уақытқа зейінді шоғырландыру қиындап барады. Бірақ білім беру саласында бұл мәселені ойын форматы арқылы шешуге болады, сондықтан сұранысқа ие болып жатыр"", – деп түсіндірді Сәкен Сыдықов.
Геймификация – мұғалімнің де жұмыс процесін жеңілдететін құрал. Ойын арқылы балаға материалды жеңіл түсіндіруге болады, білімге деген құштарлығын, ынтасын арттырады. Мұғалімнің уақытын үнемдеп, әр баламен жеке жұмыс істеуге көмектеседі. Жауапкершілік  балаға беріледі, баланы өз бетінше жұмыс істеуге ынталандыру, сол арқылы білімге құштарлығын арттыруға болады. Егер ойындар арқылы баланың өз махаббатын оята алса, мұғалім тек бағыт-бағдар мен оқу керек дереккөздерді ғана береді. Бала жауапкершілік алып, өзі ізденіп оқиды.
Оқи отырыңыз: Неге оқушылар 5-сыныптан соң математикадан нашарлап кетеді? Есеп тренажерінің авторымен сұхбат
""Геймификацияның болашағы жарқын екеніне сенемін. Қазіргі буын – тик-ток, youtube және инстаграмның буыны. Біз қаласақ та, қаламасақ та онлайн өмірге еніп кеткен. Оларға жаңа білімді ескі әдіспен ұсына алмаймыз, заманға сай жаңа құралдарды пайдалану керек. Қазір кез келген бизнес, банктер, зауыттар  геймификацияны қолданады. Өмірімізге геймификация әбден енген. Одан қаша алмаймыз, керісінше өз игілігіміз үшін пайдалану керек"", – деп қорытындылады Сәкен Сыдықов.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",IT-маманы Сәкен Сыдықов геймификацияның баланың білімге деген құштарлығын оятатынын айтады.,,2024-05-23T18:47:27+05:00
islam-aiel-quqygyn-qorgaityn-bolsa-nege-olardyn-qogamdagy-martebesi-tomendep-ketti,informburo.kz,"Ислам әйел құқығын қорғайтын болса, неге олардың қоғамдағы мәртебесі төмендеп кетті",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/islam-aiel-quqygyn-qorgaityn-bolsa-nege-olardyn-qogamdagy-martebesi-tomendep-ketti,"Мәдениеттанушы, қазақ мифологиясын зерттеуші, философия ғылымдарының кандидаты Зира Наурызбай мен эксперименталды археолог, медиа-продюсер, блогер Нұрқожа Ерсайын қазақ қоғамында әйел мәртебесінің қалай өзгергенін және бұған не әсер еткенін әңгімеледі.
Зерттеуші Зира Наурызбай гендерлік археологиядан әйел адамдардың тарихта маңызды рөл атқарғанын көруге болатынын айтады.
Зира Наурызбай, мәдениеттанушы:
– Гендерлік археология зерттеулері Еуропада бір кездері матриархат болғанын көрсетті. Әйелдер басқарған заманда халықтар бейбіт өмір сүріп, қоныстар арасын бөліп тұратын қамал, керегелер тұрғызбайтын. Қару-жарақпен адам өлтіру деген де болмаған. Шартты түрде айтатын болсақ, б.з.д. 2 мың жылдықта осы жерлерге патриархат үнді еуропалық тайпалар қоныстанған уақыттан бастап адамды қару-жарақпен өлтіру басталған. Жергілікті халықтың ерлерін өлтіріп, әйелдерін алған. Осылайша заманауи еуропалықтардың мәдениеті қалыптасты. Біздің қоғам да патриархат болды десек те, ежелгі түркі қоғамының дәл мұндай патриархат болмағанын көрсететін дәлелдер көп. Америкалық зерттеуші Джек Уэзерфордтың Шыңғыс хан туралы және Моңғол патшайымдарының құпиялары туралы кітабы бар. Ол Шыңғыс хан билік еткен кезеңге басқа қырынан қарайды. Ғалым ""Шын мәнінде Шыңғыс ханның өзі де, тайпасы да айналасындағы әйелдерді қатты құрмет тұтқан, сыйлаған. Ол уақытта қалың малдың орнына ер азаматтар болашақ қайын атасының үйінде бірнеше жыл еңбек етіп, өзінің күшті күйеу екенін дәлелдеп барып қана қалыңдық алатын болған. Шыңғыс хан осы дәстүрді қолдады және одан бас тартуға түбегейлі қарсы болды"" дейді. Бізде ер адам қайын жұртының үйінде тұрса, күшік күйеу деп айтады. Ал тарихшылар мұны жоғарыда айтқаннан шыққан "" күш күйеу "" деп түсіндіреді. Бұл сөз қалыңдықтың жүрегін өз күшімен, маңдай терімен жаулаған дегенді білдіреді. Мұнымен қатар Уэзерфорд ""Шыңғыс ханның ұлдары әлсіз, әлжуаз, ойынқұмар, ішкіш болған. Ол өзінің қыздары мен келіндеріне көбірек арқа сүйеген. Тіпті басты мұрагері етіп қыздарының бірін қалдырмақ болған"" дейді. Шыңғыс хан патриархат қоғам болғандықтан, мұндай қадамға бара алмайтынын жақсы түсінген. Өкінішке орай, ол қайтыс болған соң ұлдары жылдам әпке-қарындастарын өлтіреді немесе тақтан айырады. Артынша осы әрекеттерінің барлығын тарихтан ысыруға тырысады. Осы нәрсе біздің заманға дейін жалғасқан.
Оқи отырыңыз: Айгерім Құсайынқызы: ""Бишімбаев ісінен кейін Қылмыстық кодекске ""әйел өлтіру"" деген бап енгізілуі қажет
Мұнымен қатар мәдениеттанушы Ислам дінінің қазақ қоғамының өміріне үлкен өзгеріс алып келгенін айтады. Құран аяттары дұрыс аударылмағандықтан және ер азаматтарға ыңғайлы тұстарын ғана қолданысқа енгізгендіктен, әйел мәртебесіне кері әсерін тигізген. Сондай-ақ, зерттеуші шын мәнінде шариғат заңдарының әйелді экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан қорғағанын айтады. Алдымен ол ислам дінін қабылдамаған Сібір халықтарындағы әйелге деген қарым-қатынасты мысалға келтірді.
""Сібір халықтарының аңыз-әңгімелері, тарихына жүгінсек, ер адам батыр қызға үйленгісі келеді, бірақ оның жүрегін жаулай алмайды. Өйткені батыр қызды жекпе-жекте жеңуге күші жетпейді. Яғни ер жігіт өзі ұнатқан қызды жекпе-жек кезінде жеңсе, онда жүрегін жаулаған болып саналады. Көптеген түркі халықтарын да осылай болған. Ақыры қолынан келмеген соң, басқа бір батыр қыздың көмегіне жүгініп, ол екеуі бірнеше жыл арпалысады. ""Сен біздің ханымызға тұрмысқа шық, әйтпесе өлтіремін"" дегендей. Бұдан өзге ер батырлардың дұшпандарынан жеңілген кезде қыз батырлардан көмек сұрауы қалыпты дүние болған. Қобыланды жырындағы Қарлыға осыған ұқсас жинақталған образ. Ол махаббатқа бола әкесі мен бауырын сатқан, кейін Қобыландыға ренжіп, оны жеңген. Бірақ біз Қарлығаға сатқын деп қараймыз. Ол соңында Қобыландыдан кешірім сұрап, оны осыдан кейін екінші әйел етіп алады. Біз исламның өз заманында өте ілгерішіл, озық болғанын түсінуіміз керек. Ол әйелдердің әлеуметтік-экономикалық құқықтарын қорғады. Мысалы, Еуропадағы көптеген елде әйелдер тек ХХ ғасырдың екінші жартысында қол жеткізген құқықтар Ислам мен шариғатта 6-7-ғасырларда жазылып қойған болатын. Ресейде Стасевич деген зерттеуші қазақ қыздарының ерекше еркін болғанын, оларды гаремге отырғызып қою мүмкін болмағанын жазады. Киіз үйді құрып, оны қайта жинап, ерлері бірнеше жылға жорыққа аттанғанда бүкіл шаруашылықты өз мойнына алған. Қазақтар исламды қабылдағанымен, әйелдің құқығы шариғаттағыдай қорғалмады. Исламда ерлі-зайыпты ажырасса, әйелдің төсек-орны мен күйеуі берген сыйлықтар сақталады. Ал қазақтарда керісінше мұның барлығы жұбайлардың емес, бүкіл әулеттің мүлкі деп саналды. Жесір қалған әйел әмеңгерлікпен тұрмысқа шықпай, өз отбасына оралуды жөн көрсе, өзімен бірге тек сәукелесін алып кетуге құқылы болды . Парадокс осында. Біз Исламнан тек ерлерге тиімді тұстарын ғана алғанбыз. Дегенмен қазір әйеліне, бала-шағасына көңіл бөлудің, оларды бақытты етудің аса маңызды екенін насихаттайтын практик мұсылмандардың бар екенін қуанамын. Бұған Нұрлан имам және тағы басқалары мысал"", – деді зерттеуші.
Сондай-ақ, Зира Наурызбай қазақ қоғамында ер азаматтардың қалың малды жинап, тек 40-50 жасында үйлене алғанын айтады. Ал жігіттің отбасы жаңа түскен келінге үлкен құрметпен қараған. Себебі, бұл қалыңдыққа қол жеткізу үшін, беретін қалың малын жинау үшін кемінде 20 жыл жұмсады. Алайда жаугершілік заманда тұтқындап әкелетін қалмақ әйелдер көп болғандықтан, жалпы әйелге деген көзқарас өзгерген.
""Қазақ қыздарын қалың мал беріп алуға шамасы жетпегендер соғыс кезінде тұтқындап әкелген қалмақ қыздарын әйелдікке алды. Жақын орналасқан халықтар арасында соғыстың да жазылмаған заңдары болған. Мысалы, Түрікмендер Әлімұлына шабуыл жасаған кезде қыздар мен әйелдерді алып кеткен. Бірақ елге жетіп, кеңесте тағдырлары шешілгенше, бұл әйелдердің ар-ұятына қол сұқпаған, зорлық-зомбылық көрсетпеген. Ал егер тиіскен болса, ол қызға міндетті түрде заң жүзінде үйленуі керек болады. Дәстүр мен тарихты терең білетін маңғыстаулық өлкетанушылардан сұрағанымда олар мұны растады. Мысалы, Түрікмендер Адайлардың қызын алып кетсе, екіншілері қуып жетіп, қызды қайтара алған. Дегенмен тұтқынға түскен әйел затына меншік деп қарағандардың болғанын жоққа шығара алмаймыз. Әйел етіп алып, бала сүйсе де, тұтқынға түсіп келген әйелдерге ерекше құрмет көрсетілмеген. Уақыт өте келе осы нәрсе жалпы әйелдердің қоғамдағы мәртебесінің төмендеуіне алып келді"", – деді мәдениеттанушы.
Оқи отырыңыз: ""Әйелім босанғанда жанында болдым"". Перзентханаға серіктес болып кірген әкелердің хикаясы
Мұнымен қатар зерттеуші әйелдер мәртебесінің төмендеуіне кеңес одағының отарлау саясатының көп әсер еткенін айтады. 70-80-жылдарда әр ауылда қаназдыққа шалдығып құлап, ауруханаға түскен келіндер болған. Бұл үй шаруасын келіндерге ғана артып қоюмен байланысты.
""Кеңес идеологиясы қазақтар надан деп нандыруға тырысты. Қазақтардың дәстүрінде әйелдерді мүлдем сыйламаған, ал қыз-келіншектер құлдықта езілген деп көрсеткісі келді. Өкінішке орай, 90-жылдары өз дәстүрлерімізге оралып бастағанда осы кеңес билігі таңып берген теріс дәстүрлерді жаңғыртып бастадық"", – деп түсіндірді ғалым.
Эксперименталды археолог Нұрқожа Ерсайын Қазақ хандығына дейін де Түркі халықтарының дәстүрлі өмір салтында әйелдердің орны ерекше болғанын айтады. Тіпті орта ғасырларда елге келген араб, Еуропа саяхатшылары әйелдердің өзін қалай еркін ұстайтынына қарап таңғалған. Осы орайда тарихшы-блогер ежелгі қазақ қоғамында әйелдердің құқығы қалай қорғалғанын айтып берді.
Нұрқожа Ерсайын, археолог:
– Елге келген шетелдік саяхатшылар қазақ әйелдерінің ерлерімен қатар отырып мейманмен емін-еркін пікір алмасып, әңгімеге араласатынына, әзілдесетініне таңғалған. Басқа елдерде ерлер жиналған жерге әйелдерді отырғызбайтын. Мысалы, араб саяхатшысы Ибн Фадлан елге келгенде әйел адамның әурет жері ашық екенін, басында орамалы жоқ екенін көріп қатты таңғалады. Меніңше, бұл қазір біздің түсінігіміздегідей әурет жер емес, жай бір жері. Сонда әлгі әйелдің күйеуі күліп, адамның ар-ұят, иманы оранған киіммен емес, жан-жүрегімен, адал, ақ ниетімен өлшенетінін айтады. Бұл оқиға саяхатшы қазіргі Шымкент жақта құрылған Оғыз тайпасына қонаққа келген кезде болған"".
Ары қарай археолог Қазақтың ежелге заңдарында да әйел адамның құқығы ерекше қорғалғанын айтты. Мысалы, Тәуке ханның ""Жеті жарғысында"" әйелдерге қатысты келесі заңдар бар:
Оқи отырыңыз: Құранда аты аталған жалғыз әйел кім?
В. В. Григорьев, 1856 жылы Орынбор қазақтары туралы:
""Қазақ әйелдері үйде қамалып отыру дегенді білмейді. Басқа көрші елдерге қарағанда, қазақ қоғамында әйелдер әлдеқайда еркін, үлкен құрметке ие, тіпті салыстыруға да келмейді"".
В. П. Наливкин, 1886 жылы Қазақ жеріне сапарынан:
""Қазақтардың діні бойынша ер кісі отағасы болып саналғанымен, көп жағдайда күйеуі әйелін тыңдайды. Ал үй шаруасын екеуі де атқарады. Қазақ қоғамында заңдылық бар: егер күйеуі өз жұбайына дауыс не қол көтерсе, әйел кісі далаға шығып, шу көтереді. Айқайды естіген ер адамдардың барлығы көмекке жүгіріп келіп, күйеуін тоқтатуға міндетті"".
""Ежелгі заңдарда әйел адамның құқығы өте қатты қорғалған. Әйелінің көзіне шөп салып, ойнасымен ұсталған ер адам өлім жазасына кесілген. Ағашты иіп, сол ағашқа кейін қолы мен аяғын байлап, ағашты босатып жіберетін болған. Сонда ер адамның денесі екіге бөлінеді. Бұл туралы тарихи жазбалар бар. Дегенмен бізде әйелді ұрысу, оған қол көтеру деген болмаған. Өйткені мұның алдын алатын арнайы жүйе жұмыс істеді. Мысалы, әйелді ұзатқан кезде қасына адамдар мен дүние-мүлкін қосып береді. Сондай-ақ құстұмсық деген жүзік қосып береді. Егер қыз баласы барған жерінде өзін жайлы сезінсе, қайын жұрты жақсы қарым-қатынас танытса, ол үйіне осы құстұмсық жүзікті қайтарып салып жібереді. Бұл ""Менде барлығы жақсы, еш уайымдамаңыздар"" дегенді білдіреді. Кейін осы құстұмсықты алған қыздың ата-анасы қуанып, дүркіретіп той жасайды, құдағиына үлкен екі саусаққа тағатын жүзік жасатып сыйлайды. Яғни бұл құдағидың келініне жақсы қарайтынын, сыйлы адам екенін білдіреді. Осындай құда-құдағиларына сыйлы адам екенін көрсету үшін бұл жүзікті барған жерінде мақтанып тағып жүреді. Ал егер қыз балаға барған жерінде құрметсіздік көрсетсе, оның әрдайым артында ауылдастары мен руластары тұрған. Тіпті қыз баланы ренжіткенін білсе, өз жұрты келіп соғыс ашуы, бүтін бір ауылды қырып кетуі мүмкін болған"", – деп түсіндірді Нұрқожа Ерсайын.
Оқи отырыңыз: Қазақстандық әйелдердің көбі қай салаларда еңбек етеді?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Америкалық зерттеуші Джек Уэзерфорд Шыңғыс ханның ұлдарына қарағанда, қыздары мен келіндеріне көбірек арқа сүйегенін айтады.",,2024-04-25T10:30:00+05:00
qazaqstan-resei-zane-zaponiyada-qoqys-qalai-suryptalady,informburo.kz,"Қазақстан, Ресей және Жапонияда қоқыс қалай сұрыпталады",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstan-resei-zane-zaponiyada-qoqys-qalai-suryptalady,"Жақында қоқыс шығарудың жаңа стандарты бекітілді. Құжат 2024 жылдың 1 шілдесінде күшіне енеді. Құжатта қоқысты контейнер алаңдарында өңдеу керектігі аталды.
Алматы мен Қазақстанның өзге де қалаларында қоқыс өңдеу туралы бастаманы GreenUp.kz қоғамдық қорының жобасы Recycle Birge қоғамдық қозғалысы көтерді. Белсенділер экосенбіліктер жасайды, одан кейін қоқысты сорттап, қайта өңдеуге береді. Алматылықтар қоқыстың 13 түрін 1775 келі көлемінде өткізген.
2ГИС қызметіне сүйенсек, қалада қайта өңделетін шикізатты қабылдайтын мыңнан астам пункт бар. Олар әдетте қалдықтардың бір түрін қабылдайды.
Науқаннан бөлек, азаматтар қайта өңдеуге қоқыстың екі түрін әкеле алады, Алматыда бұл мақсаттағы үш экобөлім жұмыс істейді. Ecosen ұйымының мәліметінше, олар қоқыстың барлық түрін қабылдайды.
KazWaste қалдықтарды басқару жөніндегі қазақстандық қауымдастық сайтында қалдықтарды өңдеумен айналысатын бес ұйым көрсетілген.
Олар қайталама пластик өндіреді, автомобиль шиналарын, мұнай шламдарын (мұнай өндірісінің қалдықтары) қайта өңдейді, қайта өңделетін материалдардан геосинтетикалық тоқыма емес материалдар жасайды.
Өткен жылы Қазақстанның қайталама шикізатты қайта өңдеушілер қауымдастығы бұрынғы премьер-министр Әлихан Смайыловқа қоқысты жинау және қайта өңдеу саласын шұғыл реформалау туралы өтінішпен жүгінді.
Қауымдастық сайтында атап өтілгендей, республикада 100 мың тонна пластиктің 3,5 мың тоннасы ғана қайта өңделеді. Қалғаны полигондарға түсіріледі немесе Ресей мен Өзбекстанға жіберіледі. Шикізат тапшылығына байланысты зауыттар толық өндірістік қуатта жұмыс істей алмайды.
Recycle Birge белсенділері желіге жүктегендей, күн сайын 1200 тонна немесе Алматының 80 пайызы қоқысы қоқыс сұрыптау кешеніне келіп түседі.
Бұл қалдықтардың көп бөлігі сығымдалады және полигонға көміліп, қоршаған ортаға зиян келтіреді. Дұрыс сұрыпталған кезде олар қоршаған ортаға соншалықты зиян тигізбес еді.
Қоқысты қайта өңдеуді шағын кәсіпкерлер де қолдайды. Қазақстанның Алматыдағы алғашқы Zero Waste дүкені helloeco экодүкенінде қайта өңделген пластиктен жасалған білезік сатып алуға болады. Білезік тау етегіндегі шикізаттан жасалған. Кәдесый шамамен 3500 теңге тұрады.
Оқи отырыңыз: ""Тау басында толып жатыр"". Алматыда экобелсенділер әуе шарынан бас тартуға шақырды
Ресейлік Наталья Лапина қоқыс сұрыптау ісімен 7 жылдан бері айналысады. Осы уақыт аралығында қоқысты сапалы түрде сұрыптау ісімен тек экобелсенділер ғана айналысатынын көрген.
""Қоқысты бере салуға болмайды. Қоқыс қабылдаушы ұйымды толық тексерістен өткізу керек. Өйткені қоқыс қайта өңдеуге кете бермейді. Қоқысты не үшін жинайтынын түсінбеймін, алайда бұл мәселе бар"", – дейді Наталья.
Ресейлік Алена есімді қыз қазіргі таңда Хонсю аралының Мацуда қаласында тұрады. Ол Челябинск қаласында туып-өскен, туған қаласында қоқыс сұрыптап бастаған.
Күншығыс елінде қоқыс көшеге тасталмайды. Өйткені әр адам қоқысты өзімен бірге үйге алып кетеді.
Жапонияда қоқысты ірі сауда үйлерінде тастауға болады. Көшелерде, өткелдерде, темір жол бекеттерінде бірде-бір қоқыс жатпайды. Адам көп жерлерде қоқыс жатпайтыны халықтың тәртіпке үйренгенін көрсетеді.
Әрбір темір жол бекетінде әртүрлі қоқысқа арналған төрт жәшік бар: макулатура, әйнек, пластик салуға болады. Сондай-ақ, қоқыстарды қабылдауға арналған қаңылтыр мен алюминий қондырғылары да кездеседі.
""Қоғамдық орындағы түнгі кездесулерден кейінгі қоқыс – бөлек тақырып. Таңертең қоқыс үйіліп қалуы мүмкін, алайда 5:30-да бригада келіп, бәрін 10 минуттың ішінде тазалап алып кетеді"", – дейді Алена.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматыда қалдықтарды қайта өңдеу үшін қайда апаруға болады?,,2024-04-19T15:00:00+05:00
qazaqstan-tarixyndagy-en-iri-su-tasqyndaryna-solu,informburo.kz,Қазақстан тарихындағы ең ірі су тасқындарына шолу,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstan-tarixyndagy-en-iri-su-tasqyndaryna-solu,"Орталық Азия өңірлік экономикалық ынтымақтастық бағдарламасының мәліметінше, Қазақстанда су тасқыны қаупі жер сілкінісі қаупінен әлдеқайда айқын. Өйткені, қатты жаңбыр мен қардың еруі айтарлықтай зиян келтіреді. 1990-2019 жылдар аралығында 150 мыңнан астам адам су тасқынынан және 36 мыңнан астам адам жер сілкінісінен зардап шекті. Ал экономикаға келтірілген шығын 350 миллион АҚШ долларын құрады.
Биыл Қазақстанның бірнеше өңірін су басып, қаншама үй су астында қалды. Мыңдаған адам эвакуацияланып, жүздеген жануар көз жұмды. Адам шығына да жоқ емес.
Осы орайда Қазақстан тарихында болған ең ірі су тасқындарын тізбектеп көрдік.
8 шілдеден 9-ына қараған түні Алматыда қар еріп, жаңбырдың қатты жаууына байланысты су тасқыны болған. Сел ағындары Іле Алатауының барлық дерлік өзендерін толтырды, әсіресе кіші және Үлкен Алматы, Талғар және Есік өзендері арнасынан асты. Кіші және Үлкен Алматы өзендерінен селді шығарудың жалпы көлемі 7,0-ден 10 миллион текше метрге дейін құрады.
Бес-алты сағаттың ішінде Алматының біраз бөлігі қирады. 65 үй қирап, 174 шаруашылық құрылыстары бүлінген, сондай-ақ Бас арық пен Весновка өзеніндегі бөгет ішінара зардап шеккен.
Су тасқыны салдарынан 500 адам қаза тапқан.
1963, 1973, 1977 жылдары Қазақстанның көп бөлігінде су көтерілді.
1963 жылдың маусым айында Есік көлінің жоғары жағындағы Жарсай өзені көтеріліп, Есік көлі арнасынан асты. Толқындардың және судың толып кетуінің әсерінен табиғи бөгет қирап, Есік көлі жойылды.
Есік қаласында екі көше бүлініп, Есік өзені аумағында демалып жатқан 52 адам қайтыс болды.
1993 жылдың көктем айында Ақтөбе су қоймасының бөгеті бұзылды.
Ресми мәліметтерге сәйкес, 669 елді мекен зардап шекті, оның ішінде 41 аудан орталығы мен 11 қала бүлінді. Апат салдарынан 10 адам қаза тауып, 12,7 мың тұрғын эвакуацияланды, 30 мыңға жуық тұрғын үйлерінен айырылды. Сондай-ақ 875 км жол, 718 км электр желілері және басқа да инфрақұрылым нысандары зақымданды.
Атырау облысы, Ақтөбе және Батыс Қазақстан облыстары қатты зардап шекті.
Оқи отырыңыз: Су тасқыны 2024: Өтемақы, несиені шегеру және гуманитарлық көмек. Зардап шеккендер қандай көмек алып жатыр
2008 жылдың ақпанында қар күрт еріп, күн жылынуына байланысты оңтүстік өңірде су тасқыны болды.
2,5 мыңнан астам үй су астында қалды, 13 мың тұрғын жарақат алды, бір адам қаза тапты.
Залал 130 миллион АҚШ долларына бағаланды.
2010 жылдың 11 наурызынан 12 наурызға қараған түнінде Қызылағаш су қоймасындағы бөгеттер бұзылып кетті. Соның нәтижесінде Қызылағаш ауылы шайылып, шамамен 150 адам жоғалған, алайда ресми мәлімет бойынша 37 адамның денесі табылды. Қызылағашта сол кездері 3,5 мыңдай адам тұрған. Биіктігі 5 метрден асатын суық су ауылды түгел шайған. Мал да, адам да, көлік, үйлер, сарайлар жойқын су тасқынына төтеп бере алмай ағып кетті. Төтенше жағдайлар жөніндегі министрлік 146 үйдің толығымен шайылып кеткенін растады. 251 үй қираған, 42 үй жөндеуді талап етті. Қызылағаш су қоймасының суы 18 минуттың ішінде жолындағы ауылдың күл-талқанын шығарды. Алматы – Өскемен көпірі қирап, пойыздар қозғалысы тоқтады. Құтқарушылар таңертең жұмыстарына кіріскен. 122 үй бұзылмай қалған. Қайғылы оқиғаға байланысты Жалпыұлттық аза тұту күні жарияланды.
Қылмыстық іс қозғалып, Қызылағаш ауылдық округінің әкімі Есет Жүнісов, суқоймаға иелік еткен ""Шынар"" ЖШС директоры Қуаныш Бекеев, су пайдаланушылар арнаулы өндірістік кооперативінің атқарушы директоры Мұхит Жүнісов, Ақсу аудандық төтенше жағдайлар жөніндегі бөлімнің бастығы Күнібек Байзақов және Алматы облысы бойынша Төтенше жағдайлар жөніндегі департамент бастығының орынбасары Евгений Енин тұтқынға алынды.
2011 жылы Батыс Қазақстан облысында су тасқыны болды. Екі адам қаза тауып, 16 мың адам зардап шекті.
2,5 мыңнан астам үй мен 7 мыңнан астам саяжай ғимараттары су астында қалды.
Жалпы шығын 70 миллион доллардан асты.
2012 жылы Қазақстанның кейбір өңірлері, соның ішінде Оңтүстік Қазақстан облысы қатты жауын-шашынның салдарынан су астында қалды.  Арыс, Отырар және Ордабасы аудандарындағы 25 елді мекен, сондай-ақ Шымкент қаласы су астында қалды.
Алайда, ең ауыр зардап 28 ақпанға қараған түні су тасқынының екінші толқыны келгенде болды. Су тасқыны 969 аулаға әсер етті, 428 үй толығымен су астында қалды. Сонымен қатар, 2260 адам эвакуацияланды.
Су тасқыны салдарын жою үшін 713 миллион теңге бөлінді.
2014 жылғы 31 наурызда Қарағанды облысында қатты су тасқыны болды. Көкпекті су қоймасының бөгеті су массасының қысымына төтеп бере алмай, құлады. Бес адам қаза тауып, жүзге жуық үй су астында қалды. Көптеген тұрғын ""дененің мұздап қалуы"" диагнозымен ауруханаға жатқызылды.
Материалдық шығын 87,6 миллион теңге көлемінде бағаланды.
Бұрынғы екі шенеунік жағдайды жеткіліксіз бақылады деп айыпталды, бірақ олар  қылмыстық жауапкершіліктен босатылды. Көкпекті су қоймасының жалға алушысы Владимир Крючков үш жылға бас бостандығынан айырылды.
Оқи отырыңыз: ІІМ су тасқыны кезінде адамдардың жоғалу және қаза табу фактілері бойынша қылмыстық іс қозғады
2017 жылы Ақмола облысының Атбасар қаласында төрт жерде бөгет бұзылды. Су тасқынының себебі қардың еруі салдарынан теміржол көпірінің жанындағы жер бөгетінің қирауы болды. Көпірге жақын орналасқан үйлер су астында қалды.
Сондай-ақ, сол жылы егістіктерде мол жаңбыр мен қар жаууы Солтүстік Қазақстан облысындағы Сергеев су қоймасына айтарлықтай су ағынына әкелді. Су қоймасының жотасы арқылы су деңгейі рекордтық 3 метр 38 сантиметрге жетті, бұл 1968 жылы салынғаннан бергі барлық көрсеткіштерден асып түсті.
Сондай-ақ, осы табиғи құбылыстардың нәтижесінде Қарағанды облысында 22 елді мекенде 140 тұрғын үй мен 274 аула су астында қалды. Су тасқынынан басқа өңірлер, соның ішінде Шығыс Қазақстан, Алматы, Жамбыл, Қостанай және Ақтөбе облыстары зардап шекті.
2018 жылы су тасқыны Шығыс Қазақстанды қамтыды. Су тасқынынан Өскемен мен облыстың оннан астам ауылдары зардап шекті, су тасқыны салдарынан жүздеген тұрғын баспанасыз қалды.
Аулаларда жертөлелердің су басуына жол бермеу үшін су сорылды. Өскеменнің екі ауданында жергілікті ауқымдағы төтенше жағдай жарияланды. Құтқарушыларға Павлодар және Оңтүстік Қазақстан облыстарынан көмек келді.
2023 жылы наурыз айында су тасқыны қысымы мен Ойыл өзені көтеріліп, Ақтөбе облысындағы Қаратал кентінің айналасындағы топырақ үйіндісінен қорғаныш үйіндісі жүктемеге төтеп бере алмады. Құтқарушылар мен жергілікті атқарушы органдардың күшімен 400-ден астам адам алдын ала эвакуацияланды. Сондай-ақ 4000-нан астам ауылшаруашылық жануарлары қауіпсіз жерлерге айдалды. Нәтижесінде үйінділер эрозияға ұшырап, 11 үй су астында қалды.
Петропавлда қала шегінде 672 саяжай учаскесі су астында қалды. Қостанай облысы Железнодорожный ауылында 30-дан астам адам мен мал алдын ала эвакуацияланды.
2023 жылы Шымкенттегі нөсер жаңбыр көшелерді өзендерге айналдырды. 170-тен астам құтқарушы суды сорды.
Жетісу облысында нөсер жаңбырдың салдарынан Ескелді ауданының аула аумақтары мен ауыл тұрғындарының жеке үйлері зардап шекті. Былтыр ақпан айының басында Түркістан облысында 200-ден астам адам эвакуацияланды. Су тасқыны туралы хабарламалар елдің оңтүстігінен де келді. Қызылжар ауылында еріген су жеке үйлердің аулаларын басқан.
2024 жылдың наурыз айының басында ""Қазгидромет"" РМК бас директорының бірінші орынбасары Серік Сабыров су тасқыны күтілетін өңірлерді атады: Абай, Ақмола, Ақтөбе, Алматы, Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай, Солтүстік Қазақстан, Жетісу облыстары қауіптің алдында тұрды. Бұл қардың көп түсуімен байланысты. Температураның жоғарылауымен қар еріп, аталған аймақтарда күрделі су тасқыны болды.
Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 6 сәуірде еліміздегі су тасқыны соңғы 80 жылдағы ең ірі табиғи апат болғанын, ал еліміздің 10 өңірінде төтенше жағдай жарияланғанын мәлімдеді.
""Атырау облысында төрт адам, Түркістан облысында бір бала суға батып қаза тапты. Осы фактілер бойынша қылмыстық істер тіркеліп, алдын ала тергеу жүріп жатыр"", – деді ішкі істер министрінің бірінші орынбасары Марат Қожаев.
Ол Абай облысы Аягөз ауданында трактордың үстіне мініп отырған, өкінішке қарай, қаза тапқан екі адамның өлімін де су тасқыны кезінде қаза тапқандар қатарына қосты.
""Оларды да су тасқынының құрбандары қатарына қосу керек. Қылмыстық іс қозғалып, тергеу шешім дайындап жатыр"", – деді ол.
Су тасқыны қауіпі еліміздің батыс өңірінде әлі сейілген жоқ.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Биыл Қазақстанның 10 өңірінде су тасқынына байланысты төтенше жағдай жарияланды.,,2024-04-27T10:30:00+05:00
qazaqstanda-aes-saludyn-ekonomikalyq-tiimdiligi-artaraptandyru-eksport-pen-investiciyalar,informburo.kz,"Қазақстанда АЭС салудың экономикалық тиімділігі: әртараптандыру, экспорт пен инвестициялар",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-aes-saludyn-ekonomikalyq-tiimdiligi-artaraptandyru-eksport-pen-investiciyalar,"Қазақстанда атом электр станцияларын салу сенімді және тұрақты энергиямен қамтамасыз етуге жасалған қадам ғана емес, елдің экономикалық мүмкіндіктерін дамыту құралы да болып табылады. Жаңа атомдық жобалар көлемді экономикалық табыс әкелуі тиіс. Оның ішінде энергетикалық балансты әртараптандыру, экспорттық әлеуетті кеңейту, инвестициялар тарту мен жоғары технологиялық салаларды дамыту бар. Қазақстанда атом электр станцияларын салу мен қолданудың нақты тиімді тұстарын қарастырайық.
Қазақстан энергожүйенің дәстүрлі отын көздеріне қатты тәуелді болса да, оны әртараптандыру бойынша жоспарлы түрде жұмыс істеуде. Осылайша, жыл сайын өндірістің жалпы көлемінде жаңартылатын энергияның үлесі артып келеді. Ал 2030 жылға қарай оны 15%-ға дейін жеткізу жоспарланған. Алайда сарапшылардың пікірінше, ЖЭК таза болғанымен, ең сенімді энергия көзі емес. Өйткені ауа-райына қатты тәуелді. Сондықтан атом энергетикасы ЖЭК сияқты экологиялық таза әрі сенімді, тұрақты түрі болып табылады. Атом электр станциясының арқасында билік бір энергия көзіне тәуелділіктен арыла алады. Мысал ретінде Маңғыстау энергокомбинатын келтіруге болады. Оның энергия ғана емес, жалпы қаржылық, материалдық шығын, пайда түспеу сияқты басқа да салдары көп болды.
Сонымен қатар, энергетика саласында мол табиғи ресурстары мен әлеуеті бар Қазақстан АЭС-те өндірілетін электр энергиясын ішкі сұранысты қанағаттандыру үшін ғана емес, көрші елдерге экспорттау үшін де пайдалана алады. Энергетикалық қауіпсіздік кез келген ел үшін басымдық болып табылатындықтан, электр энергиясын, оның ішінде сыртқы нарықтарға генерациялау мен сенімді тасымалы ұлттық энергетикалық жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етудің негізгі факторлары бола алады. Электр энергиясының экспортынан валюта қаражаты түсіп, энергия импортына тәуелділік азаяды әрі ел бюджетінің кірісін ұлғайтуға мүмкіндік береді. 2023 жылы Қазақстан электр энергиясының импортын бес есеге – 17,8 млрд киловатт-сағатқа дейін ұлғайтқанын ескерсек, осы аспект өте маңызды екенін түсінуге болады. Бұл ретте энергия өндірісі іс жүзінде сол деңгейде қалғанын да атап өту керек. Тасымалдың үлкен үлесі Қырғызстан мен Ресейге тиесілі және қазақстандық бюджетке 200 млн доллардан астам шығын келіп отыр. Ал егер елде атом станциясы болған жағдайда бұл ақшаны сақтап қалып, басқа да маңызды міндеттерге бағыттай алушы еді.
Естеріңізге сала кетейік, бүгінгі таңда Қазақстан ""Қазатомөнеркәсіп"" ұлттық компаниясы атынан шетелдік Атом станциялары үшін ядролық отын жеткізеді. Әрине, бұл – атом саласын дамытуға және еліміздің басқа мемлекеттермен ынтымақтастығына жаңа мүмкіндіктер ашатын маңызды кезең. Алайда елдің өз атом электр станциясы болса, отын бірінші кезекте дәл сол жерге жеткізілетін еді. Нәтижесінде Қазақстанда атом энергиясын өндірудің толық жүйесі қалыптасып, ал таза пайда ядролық отынның Қытайға экспортынан бірнеше есе көп болушы еді.
Оқи отырыңыз: Түркия тәжірибесі: АЭС Қазақстанды экологиялық таза энергиямен қамтамасыз ете ме?
Бұдан бөлек, атом энергетикасын дамыту арқылы мұнай мен газға тәуелділікті азайтуға болады. Бұның Қазақстан Ұлттық экономикасына айтарлықтай оң әсері болушы еді. Ең алдымен, экономикаға энергия ресурстары бағасының өсімі азайғаны ықпал етеді. Қазақстанның негізгі экспорттық тауарлары мұнай мен газ құны өте құбылмалы, бұл елдің кірістері мен қаржы ағындарының тұрақсыздығына әкелуі мүмкін. Мысалы, мұнай бағасының күрт төмендеуі экспорттан түсетін кірістер мен бюджетке түсетін салық түсімдерін айтарлықтай төмендетуі мүмкін. Атом энергетикасын дамыту бұл қатерлерді азайтуға мүмкіндік береді. Өйткені атом электр станцияларында өндірілетін электр энергиясының бағасы мұнай мен газ құнына қарағанда әлемдік нарықтардағы тұрақсыздыққа төтеп бере алады. Бұл елдің қаржылық жоспары мен дамуы үшін әлдеқайда тұрақты және сенімді негіз бола алушы еді.
Энергетикалық тепе-теңдікті әртараптандыру ел үшін табыс көздерін кеңейтуге мүмкіндік береді. Қазақстан мұнай мен газ экспортына ғана сүйене бермей, оған электр энергиясын қосса, экспорттық тауарлардың портфелін ұлғайта алады. Бұл мұнай мен газ бағасына деген тәуелділікпен байланысты тәуекелдерді азайтып қана қоймайды, сонымен қатар экспорттық кірістерді ұлғайту және елдің сауда секторын дамыту үшін жаңа мүмкіндіктер ашады. Атап өтерлігі, атом электр станциясының құрылысы энергия жүйесін әртараптандыруға ғана емес, сондай-ақ Қазақстан экономикасына да ықпал ете алады. Атом энергетикасын енгізу арқылы энергетикалық секторды дамыту экономиканың жекелеген салалары мен кіріс көздеріне тәуелділігін төмендетуге көмектеседі. Бұл оның сыртқы дағдарыстарға және әлемдік экономикадағы өзгерістерге төзімділігін арттырады.
Сонымен қатар атом энергетикасын дамыту елге инвестициялар мен технологияларды тарта алады. АЭС салу және пайдалану жөніндегі жобаларды дамытуға мүдделі инвесторлар мен технологиялық компаниялар Қазақстан экономикасына қомақты қаражат құйып, білім бере алады. Бұл энергетика саласын жаңғыртып, дамытуға ықпал етіп қана қоймай, экономиканың жоғары технологиялық секторын өркендету және елдің әлемдік нарықтағы бәсекеге қабілетін арттыру үшін жаңа мүмкіндіктер ашады.
Қазақстан АЭС салу туралы әлі шешім қабылдап, референдум күнін нақтыламағанымен, АЭС-тың  шамамен құны мен пайдасы қандай болатынын сарапшылар есептеп қойған. Мамандардың айтуынша, құрылыс құны 10-15 миллиард долларды құрауы мүмкін. Атап өтерлігі, билік станцияны коммерциялық қаражатқа салуға ниетті. Тасымалдаушылардың қатарына әртүрлі елдің компаниялары кіріп отыр. Тәуелсіз сарапшылар өздерінің қысқа тізімін жасады, онда ресейлік ""Росатом"", қытайлық CNPC, оңтүстік кореялық KHNP және француздық EDF бар. Компаниялардың әрқайсысының Қазақстанда АЭС салу кезінде қолдануға дайын айтарлықтай тәжірибесі мен технологиялары бар. Мысалы, француздық EDF Францияның өзінде 56 ядролық реакторды, сонымен қатар Ұлыбритания, Оңтүстік Африка, Испания, Бразилия және т.б. елдерде басқарады. Бұдан бөлек,  мемлекеттік корпорация болып табылатын қытайлық CNNC 2020 жылы армияға қару-жарақ жеткізгені үшін америкалық санкцияларға ұшырады. Ресейлік ""Росатом"" энергоблоктарды жеткізу бойынша әлемде көш бастап тұр. Компанияға қазір дүниежүзі бойынша экспортқа сатылатын 25 Атом энергоблогының 22-сі тиесілісі. Жалпы, ""Росатом""-ның экспорттық нарықтағы үлесі шамамен 88% құрайды. Сонымен қатар, ""Росатом"" Қазақстанмен ынтымақтастық орнатқан. Бұған ""Қазатомөнеркәсіппен"" алты бірлескен кәсіпорын, соның ішінде Түркістан облысындағы ""Буденовское БК"" үлесінің 49%-ы дәлел болып табылады. Ол әлемдегі ең ірі уран кен орындарының қатарына кіретінін атап өту керек.
Дүниежүзілік ядролық қауымдастықтың бағалауы бойынша, көміртегіден бейтарап өмірге ядролық энергиясыз қол жеткізу мүмкін емес. Ол үшін жылына 10 ГВт энергия өндіретін 26 ірі және 26 шағын атом электр станцияларын іске қосу қажет.
АЭС салу және пайдалану станциялардың құрылысына, жолдар, теміржолдар мен коммуникациялар сияқты іргелес инфрақұрылымды дамыту үшін айтарлықтай инвестиция қажет. Бұл жаңа жұмыс орындарын құруға, жергілікті еңбек нарығын дамытуға және осы аймақтардағы халықтың өмір сүру деңгейін жақсартуға ықпал етеді. ""Қазақстандық атом электр станциялары"" АҚ бас директоры Тимур Жантикин атап өткендей, энергия инвестициялардың ажырамас катализаторы және экономикалық өсудің қозғаушы күші болып табылады. Онсыз өнеркәсіптің жұмысын қамтамасыз ету, инфрақұрылымның жұмысын қолдау және экономиканың басқа салаларының дамуын ынталандыру мүмкін емес. Бұл тұрғыда жаңартылатын энергия көздері көміртегі салдары мен энергия қоспасының түрлерін азайтуда маңызды рөл атқарғанымен, атом энергетикасы электр энергиясының тұрақтылығын қамтамасыз ететін негізгі элементі болып табылады. Ал энергиямен жабдықтаудың болжамдылығы елдің энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Мұнымен қоса бизнес пен өндірісті ұзақ мерзімге жоспарлаудағы негізгі фактор болып табылады.
Оқи отырыңыз: Тимур Жантикин: АЭС салу техникалық мәдениеттің жалпы деңгейін көтереді
Атом электр станциясы сияқты ауқымды және ғылымды қажет ететін жобаны енгізу құрылыс және ғылым сияқты іргелес салалардың дамуына ықпал ететіні сөзсіз. Осындай ауқымды және ғылыми күрделі жобаны іске асыру кезінде басқа салаларды қатар дамыту қажеттілігі туындайды. Бұл жаңа жұмыс орындарын құрып, қызметтерге сұранысты арттырады. Әрі аралас индустрияларды дамытуды ынталандырады. АЭС құру процесімен бірге жүретін ғылыми зерттеулер мен технологиялық прогресс ғылыми сала мен инновациялардың дамуын, энергетикада ғана емес, басқа салаларда да қолдануға болатын жаңа технологиялық шешімдер мен жаңалықтардың пайда болуын ынталандырады.
АЭС салынып жатқан өңірге құйылған инвестициялардан кейін сол жерге білікті кадрлар да тартылады. Атом станциясының құрылысы таңдаулы жұмысшы мамандарды қажет ететін күрделі жоғары технологиялық процесс екендігі үнемі айтылады. Қазақстан үшін атом энергетикасы саласы таңсық емес. Әрі елімізде осы сала үшін мамандар даярланып жатыр. Ал шетелдік университеттермен серіктестік отандық кадрлардың құндылығы мен болашағын дәлелдеп қана қоймай, мамандар даярлаудың жоғары деңгейін қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, қазақстандық ғалымдар мен инженерлер көптеген жылдар бойы қолда бар ядролық реакторларды табысты пайдаланып келеді. Маңғыстаудағы әлем бойынша алғашқы BN-350 жылдам нейтронды өнеркәсіптік реакторы соған дәлел. Бұл зерттеу реакторлары ұзақ жылдар бойы үздіксіз жұмыс істеп тұр. Мұның барлығы жергілікті кадрлардың кәсібилігін көрсетеді. Тиісті дайындықтан кейін олар атом станциясында да жұмыс істей алады.
Атом электр станцияларын пайдалану және онда қызмет көрсету – бұл әртүрлі мамандарды қажет ететін көп қырлы жұмыс. Атом станциясының құрылысы аймақтағы инфрақұрылымның дамуын ынталандырып қана қоймай, шағын және орта бизнестің өркендеуіне ықпал етеді. Жаңа нысандар мен кәсіпорындардың пайда болуы жаңа жұмысшыларды тартады, сондай-ақ бюджетке салық түсімдерін ұлғайтады. Осылайша, атом электр станциясын салу жөніндегі жобаны іске асыру өңір экономикасына оң әсерін тигізеді. Әрі бизнесті дамыту және жұмыс орындарын қамтамасыз ету үшін қолайлы жағдай жасайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстандағы атом энергетикасының экономикалық әлеуеті мен болашағына талдау,,2024-05-15T17:23:54+05:00
qazaqstanda-diabetke-saldyqqandar-sany-38-mynga-osken-ulttyq-ortalyq-quru-qazet-pe,informburo.kz,Қазақстанда диабетке шалдыққандар саны 38 мыңға өскен. Ұлттық орталық құру қажет пе,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-diabetke-saldyqqandar-sany-38-mynga-osken-ulttyq-ortalyq-quru-qazet-pe,"Халықаралық диабет федерациясының деректеріне сәйкес әлемде 537 миллионнан астам адам қант диабетіне шалдыққан. Ал Қазақстанда бұл көрсеткіш 400 мыңнан асады. ""Қазақстандағы қант диабетінің ауыртпалығы"" бас зерттеушісі, ""Диабетті зерттеу жөніндегі қазақстандық қоғам"" ҚҚ президенті Жанай Ақанов белгілері бірден байқалмайтындықтан, бұл ауруға шалдыққандардың саны әлдеқайда көп екенін айтады. Мұнымен қатар, маман диабеттің емі мен ұлттық орталық құру туралы әңгімеледі.
– Қант диабетінің төрт түрі бар екеніне қарамастан, олардың соңғы екеуі көп ескерілмейді, айтылмайды. Бұл немен байланысты?
– Қант диабетінің жалпы төрт түрі бар. Біріншісі инсулинге тәуелді, яғни инсулин өндірілмейтін диабет. Ол көпшілік айтатындай балалар мен жасөспірімдерде ғана емес, жасы үлкендерде де кездеседі. Екінші типті инсулинге тәуелсіз немесе инсулин бар деп айту қате. Себебі ағзада инсулин болады, бірақ ол бәрібір де жұмыс істемейді. Инсулиннің қызметі қандай? Ол құдды автобус секілді, ал глюкоза жолаушы. Осы автобус глюкозаны бүкіл жасушаға тасымалдайды, бірақ екінші тип кезінде глюкозаны қабылдап алатын аялдама жабық тұрады. Кейін инсулин мөлшері көп болып, жасуша өледі, ағзада энергия болмайды. Үшіншісі жүктілік кезінде көрініс табуы мүмкін гестациялық диабет. Ол ары қарай диабеттің ауыр формасына өтпеуі мүмкін. Ал соңғы төртінші түрі белгілі бір жарақат алғанда немесе ем дұрыс жүргізілмегенде пайда болады. Соңғы түрі өте сирек кездеседі.
– Елімізде ем қаншалықты қолжетімді?
– Бірінші тип үшін бүйректі ауыртып алмау, асқындырып алмау маңызды. Көп жағдайда науқастар бүйрек жеткіліксіздігі себебінен көз жұмады. Екінші түріне шалдыққандар инсульт, инфаркт, ампутация секілді себептермен келеді. Сондай-ақ диабеттің бірінші түріне шалдыққан кезде қант мөлшерін дұрыстаудан артық ешнәрсе жоқ. Мемлекет ай сайын 1104 балаға инсулинді көмек алуға жағдай жасап жатыр. Бұл үлкен жұмыс, әр инсулин помпасы 2 млн теңге тұрады. Ай сайын 90 мың теңгеден төлеуі керек, бұл үлкен ақша. 2011 жылы мемлекет осылай жасау туралы шешім қабылдады, президент те барлық жолдауында ""Денсаулық – барлығына"" деп айтып келеді. Диабетпен ауыратындар саны 38 мыңға өскендіктен, оған мемлекет тарапынан 33 млрд теңге жұмсалып отыр. Мұндайда диабет ұлттық орталығын құру аса маңызды.
Оқи отырыңыз: №9 диета деген не және қант диабетінен қалай сақтанған дұрыс? Эндокринолог кеңестері
– Диабет әзірге толық емделмейтіндіктен, оның алдын алу жолдары қандай? Сіз айтқан ұлттық орталықтың маңызы қандай?
– Әлем бойынша алдын алу шарасы әлі ойластырылған жоқ. Былтыр Орталық Азияда диабетке қарсы шаралар ұйымдастыру бойынша марапат алдым. Диабетпен күресу үшін ХҚКО-лар секілді мультиорталық құруды ұсынған болатынмын. Осы тәжірибемізді Оңтүстік Шығыс Азия елдері алды. Ал біз өзіміз ойлап тапсақ та, оны жүзеге асыра алмадық. Мысалы, бүкіл Қазақстан бойынша туберкулезбен 11 мың адам ауырады. Бізде туберкулез институты, әр өңірде диспансер бар. Ал диабетпен 500 мың адам ауырады, бірақ бір де бір орталық жоқ. Жан-жақты жұмыстардың арқасында қазір туберкулез 68 пайыз жағдайда емделеді. Қалған ауыр түрлерінің неге емделмейтіні түсінікті. Ал диабет мәселесіне келгенде соңғы үмітіміз бариатриялық хирургияда болып отыр.
– Осы мультиорталықты құруға не кедергі болды? Мамандар жеткілікті ме?
– Қажет мамандар саны жеткілікті, тек ұйымдастыру жетпей отыр. Экс-министр Біртанов құруға тырысты, бірақ үлгермеді. Экс-министр Алексей Цой қол қоюдың алдында тұрды, ол да үлгермеді. Бар күш жігерді Covid-19 салдарына жұмсау қажет болғандықтан, Ажар Ғиният ханыммен де мұны жүзеге асырып үлгермедік. Енді жаңа министрмен жүзеге асыруға тырысып көреміз. Саяси ерік-жігер қажет.
– Неге саяси?
– Біртанов, Цой, Ғиният – барлығы ұлттық диабетті емдеу орталығының болуы керектігін түсінді. Іс-шара да, құжат та дайын болды. Бізде мұндай орталық құру үшін министрлер президент алдына барады. Олар тек осыны жасап үлгермеді.
– Бұл ауру жүкті әйелдің ішіндегі баласына беріле ме? Осыған қатысты мамандардың пікірі әртүрлі.
– Шетелде диабетке шалдыққан әйелдің босануына норма деп қарайды. Ал бізде бірінші түріне шалдыққан әйел босанғысы келсе, оны есепке алады. Конституцияда ана болу құқығы берілген. Өкінішке орай, осы құқықты шектеп отырмыз.
Оқи отырыңыз: Қант диабетін қандай белгілер арқылы анықтауға болады
– Әрбір қазақстандық естісінші деген басты бір кеңес берсеңіз...
– Диабетте үш басты проблема бар: генетика, психосоматика және салауатты өмір салтын ұстанбау. Алғашқы екеуіне әсер ету қиын болса да, соңғысы өте күшті құрал. Сол себепті әрбір қазақстандықты салауатты өмір салтын ұстануға шақырғым келеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мемлекет ай сайын 1104 балаға инсулинді көмек алуға жағдай жасап отыр.,,2024-04-22T15:30:32+05:00
qazaqstannyn-media-salasyna-qandai-zan-qazet-mediazanger-gulmira-birzanovamen-suxbat,informburo.kz,Қазақстанның медиа саласына қандай заң қажет? Медиазаңгер Гүлмира Біржановамен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstannyn-media-salasyna-qandai-zan-qazet-mediazanger-gulmira-birzanovamen-suxbat,"Informburo.kz медиазаңгерден журналистерге құқықтық қолдау көрсету қызметі туралы, ""Масс медиа"" туралы заң жобасына қатысты пікірін сұрап білді.
– Гүлмира Ғабдолқызы, журналистерге құқықтық сауатты үйретіп келе жатқаныңызға қанша жыл болды?
– Бұйырса, келесі жылы бұл қызметімізге 20 жыл толады. Оған дейін бір жыл ""Әділ сөз"" ұйымының Солтүстік Қазақстандағы өкілдігі ретінде жұмыс істедік. 17 жылдан бері Астанада еңбек етіп келеміз. 2000 жылдардың басында журналистердің құқығын қорғап, кеңес беретін ұйымдар аз еді.  Ол кез емес, тіпті қазірдің өзінде мұндай ұйымдардың саны саусақпен санарлықтай дер едім. ""Әділ сөз"", Internews Kazakhstan және біздің ұйымымыз журналистерге құқық саласы бойынша қолдау көрсетіп келеді. Өкінішке қарай, өңірлерде әлі күнге дейін мұндай орталықтар жоқ. Біз мемлекеттік органдарға жақынырақ болу үшін Астанаға көштік. Себебі, жұмысымыздың көп бөлігі заң шығару қызметімен тығыз байланысты. Бүгінде біздің орталыққа Қазақстанның түкпір-түкпірінен журналистер хабарласып, кеңес ала алады. Өзім 2020 жылдан бері Мақсұт Нәрікбаев атындағы университетте қосымша сабақ бере бастадым. Жас журналистерге құқықтық сауатты үйретемін.
– Дәл қазіргі уақытта журналистерге, студенттерге нақты нені білу өзекті дер едіңіз?
– Осыдан 2-3 жыл бұрын діни және ұлттық алауыздық тудыру тақырыбына акцент қойсақ, қазір авторлық құқық мәселесі, жалған ақпарат тарату мен сот процестері туралы білу маңызды болып тұр. Әр кезеңде әртүрлі тақырып актуал болады. Сондықтан, біз журналистерге ұдайы тренинг өткізіп, оқытып отыруымыз қажет. Біз әрдайым заңға қандай өзгерістер, толықтырулар енгізіліп жатқанын пост етіп жазып, хабардар етіп отырамыз. Журналистерге өзінің құқығы туралы айтып қана қоймай, олардың міндетін де түсіндіреміз. Өйткені, кей кезде журналистердің өзі де заң бұзып жатады. Бишімбаев сотында алқабилерді видеоға түсірген телеарнаның кейсі осыған жақсы мысал бола алады.
Білім беру, тренингтер өткізу – біздің орталықтың бір бағыты ғана. Екінші бағытымыз – біз он жылдан астам уақыттан бері Парламентпен, министрліктермен заң шығару бағытында жұмыс істеп келеміз. Яғни, заң жобасына қатысты өзіміздің ұсыныс, пікірлерімізді талқылап, жазып ұсынамыз. Мәселен, қазір ""Масс медиа"" туралы заң жобасы қызу талқыланып жатыр. Біз осы заң жобасының жұмыс тобында бармыз.
Орталығымыздың үшінші бағыты – сот кезіндегі қолдау және кеңес беру. Соңғы кезде журналистерді сотқа беру оқиғалары көбейіп кеткенін жақсы білесіз. Осы жыл ақтөбелік журналист Асқар Ақтілеудің сотынан басталды. Біз осы Асқарға, сосын Жәмила Маричева, Асхат Ниязовтарға құқықтық және ақпараттық қолдау көрсеттік. Қорғаушыларды шақырып, арнайы брифингтер өткіземіз. Орталығымыз осындай үш үлкен бағытта жұмыс істейді.
– Сіздің негізгі мамандығыңыз заңгер екен. Өзіңізді біраз жылдан бері медиазаңгер деп таныстырып жүрсіз. Медиа саласына қалай тап болдыңыз?
– Қазақстанда медиазаңгер деген мамандық жоқ, еш жерде оқытылмайды. Бірінші мамандығым – мұғалім, екінші мамандығым бойынша заңгермін. ""Әділ сөз"" ұйымы құрылған кезде олар Қостанай аймағынан заңгер іздеп жатқанын естіп бардым. Осылайша, медиазаңгер боп жұмыс істей бастадым. 22 жыл бұрын мен медиа саласына қатысты заңнан мүлдем бейхабар жан едім. Ал қазір осы саламен, журналистерге қатысты процестермен тығыз жұмыс істеймін. Өкінішке қарай, Қазақстанда медиазаңгерлер жоқтың қасы деуге болады. Редакцияларда отырған заңгерлер көбіне әкімшілік жұмыстармен айналысады. Сол себепті, біз қазір медиа саласындағы заңгерлерді насихаттауға көп күш салып жатырмыз. Көбіне заңгерлікті бітірген жастар газ, мұнай секілді жалақысы көбірек, тәуекелі азырақ салаларға барғысы келеді. Ал біз осындай қорда жұмыс істеп отырғандықтан, кей кезде тәуекелге бас тігіп жұмыс істейтін кезіміз болады.
– Жұмысыңызды қауіпті деп айта аласыз ба?
– Қатты бір қауіп бар деп айта алмаймын. Дегенмен де, бізді оппозиция сияқты қабылдайтын жандар кездеседі. Кейде ""журналистердің құқығын қорғадың, демек сен мемлекетке қарсы шығып тұрсың"" дегендей бір көзқарасты байқаймын. Бұл – жаңсақ пікір. Біз журналистерді ҚР Ата заңына 20-бабына сүйене отырып қорғаймыз. Өзім үкіметпен тығыз жұмыс істеймін. ""Масс медиа"" туралы заң жобасының жұмыс тобының мүшесімін. Мемлекеттік органдармен жұмыс істемесең, олармен диалог құра алмайсың. Өзіміздің позициямызды айтпай, ұсыныс, пікірімізді ортаға салмай, ""сөз бостандығы бұзылып жатыр"" деп құр айқайлағаннан ештеңе шықпайды. Біздің ұйымымыз негізінен осындай құқықтық әдістерге жүгінеді. Заң шығару қызметін жақсарту үшін, заңға өзгеріс енгізу үшін өз пікірімізді айтамыз, ұсынамыз.
Оқи отырыңыз: Қазақстан БАҚ бостандығы рейтингінде 180 елдің арасында 134-орында тұр
– ""Масс медиа"" туралы заң жобасының жұмыс тобында екеніңізді айттыңыз. Сіздердің қандай ұсыныстарыңыз қаралып жатыр?
– Бұл өзі бұрыннан бар ескі заң ғой. Тек соның кейбір жеріне өзгерістер енгізіп жатырмыз. Енгізілген өзгерістер журналистердің жағдайын жақсартады деп ойламаймын. Бәрін бірдей жоққа шығаруға болмас, өзгерістердің арасында пайдалысы да бар. Мысалы, талап қою мерзімі бір жылға дейін қысқарғалы жатыр. Бірақ, жалпы алғанда бұл аздық етеді дер едім. Медиа саласына жаңа заң қажет деп санаймын.
Біз заң жобасының жұмыс тобында бірінші күннен бастап жұмыс істеп келеміз.
Басынан бастап айтып келе жатқан мәселеміз – журналист мамандығының құқықтық қауіпсіздік кепілдігінің жоқтығы. ""Масс медиа"" туралы заңда журналистерді күнделікті жұмыс барысында қорғайтын, қауіпсіздігін қамтамасыз ететін бірде-бір бап жоқ.
Жер сілкінісі, Қаңтар қырғыны сияқты қиын-қыстау кездерде болмаса, күнделікті жұмыс барысында ғимаратқа кіргізбей, қуып шығып, камераны, фотоаппаратыңызды сындырып жатқан жағдайларда сіздерді ешқандай бап қорғамайды. Біз заң журналистер күн сайын бетпе-бет келетін осындай мәселелерді шешсе деп ұсыныс жасадық. Қазір заң жобасы талқыланып жатыр, қалай боларын көре жатармыз.
– Сіз журналистің жұмысына кедергі келтіргені үшін әкімшілік жауапкершілікке тарту туралы айтып отырсыз ғой?
– Иә, бірақ бұл жерде абайлайтын бір нәрсе бар. ҚР Қылмыстық кодексінде журналистiң заңды кәсіби қызметiне кедергi жасау туралы 158-бап бар. Бірақ, ол мүлдем жұмыс істемейді. 158-баппен жауапкершілікке тарту үшін ол жерде журналист соққыға жығылып, қатты зардап шегуі керек шығар. Сол себепті, осы күнге дейін отандық журналистика тарихында осы баппен қаралған аз ғана кейс бар. Біз қылмыстық кодекстегі осы 158-бапты қалдыра отырып, одан бөлек, журналистердің күнделікті жұмысына кедергі келтіргені үшін жазаға тартатын тағы бір әкімшілік жауапкершілік қарастырылуын қалаймыз. Мәселен, сізді әкімдіктен қуып шықты делік. Сізді сол жерден қуғаны үшін ешкім жауапқа тартылмайды ғой. Өйткені, бұл жағдай 158-баппен қарастыруға келмейді, әкімшілік жауапкершілік керек деп отырғаным сондықтан. Бұл жерде құқық бұзушылық түрі әртүрлі болғандықтан, оған қолданылатын жауапкершілік те әртүрлі деңгейде болуы тиіс. Қазір біз жұмыс тобында ұсынып отырған басты ұсыныстардың бірі – осы.
– Мәжіліс депутаттары Жанарбек Әшімжан мен Асхат Аймағамбетов ""Масс-медиа туралы"" заң ға БАҚ-та ЛГБТ өкілдері туралы жазуға тыйым салатын түзетулер ұсынғаны туралы не дейсіз? Бұл да сөз бостандығын шектеудің бір түрі емес пе?
– Бұл екі депутат осы ұсынысын ""Масс медиа"" туралы заң жобасына ғана емес, сонымен қатар оны Қылмыстық кодекске де енгізуді ұсынды.  Бірақ, бұл ұсыныстар қабылданған жоқ. Меніңше, қазір бізге мұндай тақырыптардан гөрі елдің ақпараттық қауіпсіздігін ойлаған маңыздырақ сияқты.
Елдегі журналистер өзге елдердің пропагандасына төтеп беруі үшін олардың мықты, тәуелсіз әрі бәсекеге қабілетті маман болуына барынша жағдай жасаған дұрыс. Мемлекет журналистерді өзінің ақпараттық соғыстағы жақтасы, көмекшісі ретінде көруі қажет. Ел басына қиын күн туа қалған жағдайда біздің ақпараттық алаңымыз соған төтеп бере алатындай қауқарлы болуы тиіс.
""Масс медиа"" туралы заң жобасындағы журналистердің ақпарат алу құқығы туралы өзгеріске келейік. Бұрын ақпарат алу мерзімі 7 күн болса, қазір ол 5 күнге дейін қысқарды. Жұмыс тобында біз оны 5 күн емес, 3 күнге дейін қысқартуды ұсындық. Себебі, журналистер ресми жауапты күтіп отырғанда, желіде жалған ақпарат тарап кетеді. Сол үшін журналистерге лайықты жағдай жасалуы керек. Журналистер ақпаратты барынша жедел таратуы тиіс.
Жалпы алғанда, қазіргі кезде журналистердің жұмыс істеуі қиындай түсті дер едім. Бұл нақты немен байланысты екенін білмеймін. Таяуда маған Батыс Қазақстан облысынан журналистер хабарласып, су тасқыны туралы бейнематериал жасамауға бұйрық түскені туралы айтты. Бұл дегеніңіз ҚР Ата заңына сүйенсек, нағыз құқық бұзушылық қой. Заң журналистерді қолдап, қорғаудан гөрі, реттеуші рөлін көбірек атқарып отыр.
Одан бөлек, соңғы кезде журналистерді сотқа беру мысалдары көбейді. Мен ұзақ жылдар бойы заңгер боп істеп келе жатырмын. ""Әрқашан журналистердің айтқаны жүз пайыз дұрыс"" деп те айта алмаймын. Кейде олардың да қызметін асыра пайдаланып жататын кезі болады. Алдағы уақытта жағдай өзгеретін шығар деп үміттенемін.
– Кей тілшілердің журналист әрі блогшы болып жүргеніне қалай қарайсыз?
– Мен бұл тенденцияға жақсы қараймын. Себебі, мемлекеттік БАҚ-та жұмыс істейтін тілшілерге кей тақырыпты жазу табу болғандықтан, олар өзінің ойын, жеке позициясын білдіре алмауы мүмкін. Сондайда ол өзінің пікірін блогшы ретінде әлеуметтік желідегі жеке парақшасына жазады. Мұның еш сөлекеті жоқ.
Ал, журналистің журналист әрі қоғам белсендісі болуына кішкене қарсылығым бар. Себебі, журналистика мен азаматтық белсенділік –  екеуі екі бөлек нәрсе. Журналист қызмет барысында нейтрал пікірін сақтайды, субъектив ойын қоғамға таңбайды, бірнеше тараптан пікір алады. Ал, қоғам белсендісінің өз пікірі бар және ол сол пікірін көпшілікке таратады. Ал бұл журналистика емес. Сондықтан, журналистің қоғам белсендісі ретінде өз идеяларын таратқаны кішкене орынсыз нәрсе деп білемін.
– Cіз А ҚШ - қа х алықаралық көшбасшылық бағдарламасы мен ( IVLP ) барған екенсіз. Сол сапарыңыз туралы айтып беріңізші.
– Бұл бағдарламаға медиасарапшы, заңгер, қорғаушылардан тұратын он шақты адам бардық. Басты мақсатымыз америкалық сөз бостандығы жүйесін түсіну болды. АҚШ-тағы мемлекеттік органдар қалай жұмыс істейтінін, жоғары оқу орындарындағы сабақ беру процесін көргіміз келді. Бізге олардың журналистік зерттеулері қалай қалай жасалатыны қызық болды. АҚШ-тың сот жүйесімен танысу үшін арнайы прокуратураға бардық.
Ол жаққа барған кезде бізді интернеттің бұғатталуы деген мәселе мазалап жүрген еді. Сол себепті, бізді қарсы алған тараптан АҚШ-тағы контентті бұғаттау мәселесі туралы сұрадық. Сонымен қатар, біз көптеген қорғаушылармен кездесіп, олардың журналистер құқығын қалай қорғайтыны туралы ақпаратқа қанықтық. Осылайша, біз сөз бостандығы саласында кішкене де болса әлемдік стандартқа сай болуға талпыныс жасадық. Бұл сапар менің көкжиегімді кеңейтті. Кейбір мәселелерге басқа қырынан қарауды үйрендім. Басқа елдерге барып, халықаралық тәжірибе жинау – өте жақсы мүмкіндік. IVLP бағдарламасымен алуан түрлі саланың өкілдері барып, тәжірибе алмасып келетіні ұнайды.
Өзім үнемі айтып жүретін бір нәрсе бар: Қазақстан АҚШ, Еуропа елдері не басқа да мемлекетпен теңесем деп талпынуға міндетті емес. Әр елдің жақсы жағын алып, үйреніп, өз жолымызбен жүрсек болғаны. Бізге бағыт-бағдар беретін Ата заңымыз бар. Сонда жазылған нәрселерді бұлжытпай орындасақ та жеткілікті.
– Әлгінде университетте сабақ беретініңіз туралы айтып қалдыңыз. Сабақ барысында қандай әдістер қолданасыз? Сіз практик маман болғандықтан, дәрістер де еркін форматта өтетін болар?
– Иә, сабақтарым еркін өтеді. Студенттерге тапсырманы аралас түрде беремін. Бір күні презентация жасасақ, бір күні арнайы қонақ шақырып, дәріс өткіземіз. Студенттерім дәріске қонақ ретінде белгілі сот, қорғаушы не журналистерді шақырсам, көздері жайнап кетеді. Осыдан 23 жыл бұрын өзімнің карьерамды оқытушылықтан бастаған едім. Салыстырып қарасам, қазіргі сабақ беру әдісі мен ол кездегі дәрістердің арасы жер мен көктей. Қазіргі студенттерге академиялық еркіндік көбірек берілетіні ұнайды.
– MediaQoldau құқықтық қызмет ұйымын а журналистер қандай кезде хабарласа алады?
– Журналистерді полиция учаскесіне шақырылып жатса, әлдебір тарап сотқа беріп жатса, өзінің кәсіби қызметіне, жазған материалына байланысты құқығы бұзылып жатса, біздің ұйымға хабарласа алады. Оларға қазақ және орыс тілдерінде толыққанды кеңес беруге тырысамыз. Қазақстанның барлық өңірінен хабарласқан тілшілерге тегін құқықтық қолдау көрсетеміз, қорғаушылармен жұмыс істейміз. Дәл қазір біз екі сот кейсімен жұмыс істеп жатырмыз. Бірі қазақ тіліндегі сайттың мәселесі болса, екіншісі – мемлекеттік тапсырыстарды зерттейтін журналистің соты.
Жалпы, MediaQoldau құқықтық қызмет ұйымын осыдан бір жыл бұрын журналистерге сот кезінде қолдау көрсету үшін құрдық. Бізге тілшілер қауымы сот кезінде ғана емес, материалын жазу барысында көңілінде ""осы үшін жауапкершілікке тартылуым мүмкін бе?"" дегендей бір күдік туса да хабарласып, кеңесе алады. Құқықтық сауатқа қатысты кез келген сұраққа жауап беруге тырысамыз. Бір жыл ішінде шамамен 300-ден астам адамға кеңес бердік. Яғни, бұл дегеніңіз – шамамен күн сайын бір журналист хабарласады деген сөз. Сол себепті мен қазір соттарға бармаймын, тек тілшілерге кеңес берумен айналысамын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Гүлмира Біржанова – &quot;Правовой медиа центр&quot; орталығының заңгері, MediaQoldau құқықтық қызмет ұйымының жетекшісі.",,2024-05-20T14:30:00+05:00
qoltyrauyn-terisi-zane-altyn-semser-toqaevqa-tartu-etilgen-en-erekse-syilyqtar-qandai,informburo.kz,Қолтырауын терісі және алтын семсер. Тоқаевқа тарту етілген ең ерекше сыйлықтар қандай,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qoltyrauyn-terisi-zane-altyn-semser-toqaevqa-tartu-etilgen-en-erekse-syilyqtar-qandai,"Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевқа берілген сыйлықтар мен түрлі жәдігерлер Астанадағы Президент орталығында сақтаулы тұр. Олардың қатарында президенттің шетелге мемлекеттік және ресми сапарлары барысында, сондай-ақ Қазақстанға ресми сапармен келген шетелдік делегациялардың дипломатиялық сыйлықтары бар. Информбюро тілшілері Президент орталығы қызметкерлерінен президенттік тартулардың арасындағы ең ерекше, эксклюзив түрлерін көрсетуді сұрады.
Президент орталығы экскурсия қызметінің маманы Асқар Несіпбайдың айтуынша, Қазақстан  президентіне сыйға берілген тарихи-мәдени, көркемдік және ғылыми маңызы бар мәдени құндылықтар музей жәдігерлері мәртебесіне ие болып, мемлекеттік музейлік есепке қабылданады. Музей жәдігерлері заманауи жабдықтары бар және қажетті температура мен ылғалдылық режимі сақталатын арнайы қор қоймаларында сақталады.
Президентке сыйға тартылған бірегей сыйлардың арасында қазақ мемлекетінің аумағы көрсетілген, XVI-XIX ғасырлардағы еуропалық тарихи карталардың факсимильді көшірмелері бар.
Голланд, француз, ағылшын, неміс, бельгиялық картографтар жасап шығарған бұл карталарды қазақстандық тарихшы-ғалым, Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің заманауи зерттеулер институтының директоры,  профессор Мұхит-Ардагер Сыдықназаров Еуропа мен АҚШ-тың жетекші мұрағаттарындағы өзінің көпжылдық ғылыми-зерттеу жұмысы кезінде жинақтаған. Мұхит-Ардагер Сыдықназаров карталарды 2023 жылы  Қасым-Жомарт Тоқаевқа сыйға тартты.
Президент орталығы 2023 жылдың қыркүйек айында құрылған.
""Шердор медресесі"" деп аталатын бұл сағатты 2021 жылы Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёев сыйлаған.
Ал мынау – АҚШ сенаторы Стив Дэйнс Қасым-Жомарт Тоқаевқа тарту еткен кәдесыйлық табақша.
Оқи отырыңыз: Панда, қолтырауын, қару-жарақ. Мемлекет басшылары бір-біріне тағы не сыйлаған?
Қару-жарақ үлгілері, оның ішінде болат жүзді қарулар да музейдегі маңызды жәдігерлер қатарына жатады. Сапалы, көркем безендірілген қылыш түріндегі тарту көбінесе жоғары дипломатиялық сый ретінде ұсынылады. Президент орталығының музей топтамасында Катар мемлекетінің негізін қалаушы шейх Джасим бен Мұхаммед бен Тәни семсерінің көшірмесі ұсынылған.
Бұл семсер Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2024 жылдың ақпан айында Қатарға мемлекеттік сапары барысында табыс етілген. Семсердің қыны сары түсті алтыннан (18 карат) жасалған. Жүзі тот баспайтын болаттан соғылған, тұтқасы түйенің сүйегінен жасалып, агат және турмалин тастарымен әшекейленген.
Музей материалдарын сақтау міндетіне заттардың зақымдануы мен жойылуына жол бермей, олардың қолды болмауын қамтамасыз ететін және экспозициялық, ғылыми-зерттеу мақсатында пайдалану үшін оларға неғұрлым қолайлы жағдай жасау кіреді. Музей қоймаларына жәдігерлердің жақсы сақталуын қамтамасыз ету үшін жақсы желдетілетін, кең, жарық бөлмелер бөлінген.
Музейлік жинақтың заттары топтаманың ерекшелігіне байланысты металл шкафтарда, драйвер шкафтарында, сейфтерде, сөрелерде және басқа да арнайы жабдықтарда сақталады.
Жоғарыдағы суретте мемлекет басшысына 2023 жылдың тамызында Вьетнамға ресми сапары кезінде табысталған Сиам қолтырауынының терісі берілген. Қолтырауындардың мұндай түрінің ұзындығы әдетте 3 метрден аспайды. Ал осы үлгінің ұзындығы 327 сантиметрге жетеді екен.
Мұндай қолтырауындар Оңтүстік-Шығыс Азияда тіршілік етеді. Вьетнамдықтардың Қазақстан президентіне мұндай сый жасауының символдық мәні бар. Қолтырауындар Вьетнам халқы үшін қашанда киелі жыртқыш саналған. Жергілікті халық өзінің құрметті қонағына дәл осы жыртқыштың етінен жасалған тағамдарды ұсынады екен.
""Палаццо дель Квиринале"" эксклюзив қобдишасы президенттің 2024 жылдың қаңтарында Италияға жасаған алғашқы мемлекеттік сапары барысында сыйға тартылған.
Қобдишада бейнеленген Палаццо дель Квиринале (XVI ғасырдағы Квиринале сарайы) – Римдегі тарихи ғимарат. Қазір ол Италия президентінің үш резиденциясының бірі болып саналады. Өз уақытында Квиринале сарайы 30 Рим папасының, 4 корольдің және Италияның 12 президентінің резиденциясы болған.
Суреттегі Qazaqstan деп аталатын жеңілгектерді ""YDA холдинг"" компаниясының басқарма төрағасы Арслан Хусейн президентке 2023 жылы Түркияда сыйға тартқан.
Оқи отырыңыз: Ақорда президенттің Наурыз атты тазысын көрсетті
Суреттегі ""Алтын адам"" панносы – Беларусь президенті Александр Лукашенконың тартуы.
""Кәріптас"" кәдесыйын 2023 жылы Литваның Сыртқы істер министрлігі өкілдері тарту еткен.
Ал мына кеңсе жинағын президентке 2023 жылы Тәжікстан президенті Эмомали Рахмон сыйға берген.
Орталыққа негізінен жоғары оқу орындарының студенттері мен мектеп оқушылары жиі келеді. Одан бөлек, Президент орталығы жергілікті және шетелдік туристік операторлармен тығыз байланыс орнатқан. Мұнда жылына алыс, жақын шетелдерден 90-100 мыңдай адам келеді. Бұл – Президент орталығының музейіне бір жылда келетін аудиторияның 15 пайыздай бөлігі. Музейдегі экскурсиялар қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі. Алдағы уақытта осы тілдердің қатарына қытай және түрік тілдерін қосу жоспарланып отыр.
Президент орталығындағы қолдан жасалған құнды сыйлардың бірі – мына ""Құран"" кәдесыйы.
Бұл – Сауд Арабия королі Салман ибн Абдул-Әзиз Әл Саудтың сыйлығы.
Күмістен құйылған мына сәндік табақты 2022 жылы Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев Қазақстан президентіне тарту еткен.
Президент орталығының музей жинағының классификациясына сәйкес музейлік жинақ 11 коллекцияға бөлінеді.
Олар:
Бұл ваза – Вьетнам Социалистік Республикасының президенті Во Ван Тхыонгтеннің сыйы. Ваза Қасым-Жомарт Тоқаевқа 2023 жылдың тамызында Вьетнамға жасаған ресми сапары кезінде берілді. Дәл осы сапарда Қазақстан мен Вьетнам басшылары екі ел арасында визасыз режим орнатуға келіскен еді.
Суреттегі шай сервизін Қазақстан президентіне 2024 жылы Өзбекстанның Сыртқы істер министрі Бахтиёр Саидов сыйлаған. Бұл тартудың ерекшелігі сол, қорапшаның қақпағын ашқан кезде әдемі әуен ойнап тұрады.
Бұл – қазақстандық кәсіби боксшы, әлем чемпионы Жәнібек Әлімханұлының былғары бокс қолғабы.
Жәнібек өзінің бокс қолғабын Қазақстан президентіне 2023 жылғы кездесуінде сыйға тартқан.
Ал мына былғары доп, футболка мен жалаушаны Қасым-Жомарт Тоқаевқа 2023 жылы FIFA президенті Джанни Инфанито сыйлаған.
Президент орталығының музей жинағындағы жәдігерлер музейдің тұрақты экспозицияларында және орталық ұйымдастыратын уақытша тақырыптық көрмелерде көрермен назарына ұсынылады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл материалдан Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевқа әр жылдары тарту етілген құнды сыйлықтар туралы білесіздер.,,2024-04-26T13:10:00+05:00
sauyt-zasaityn-qolonersi-batyrlardyn-kiimine-qazaqstanda-kimder-qumar,informburo.kz,Сауыт жасайтын қолөнерші. Батырлардың киіміне Қазақстанда кімдер құмар,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/sauyt-zasaityn-qolonersi-batyrlardyn-kiimine-qazaqstanda-kimder-qumar,"Алматыда тұратын Евгений Афанасьев өзінің ерекше қолөнері, Қазақстан нарығының Ресейден айырмашылығы туралы айтып берді.
Евгений Афанасьев мектепте оқып жүргенде және студент кезінде сурет өнерімен, музыкамен әуестенген, музыкалық топта ойнаған, алайда кейіннен құрылыс саласына кеткен. Уақыт өте келе бұл ісін тастап, қайтадан шығармашылыққа бет бұрды.
2015 жылы тапсырыс бойынша сауыт жасайтын адаммен танысып, соның шәкірті болады.
""Достарым табысы жоғары жұмысымды тастап, осы шаруамен айналысып кеткеніме қатты таң қалды, көп сын айтты"", – деп еске алады Евгений.
Дегенмен, қолөнерші бірте-бірте жаңа салада да үлкен табысқа қол жеткізген. Ол тарихи сауыт-саймандарды, компьютерлік ойындағы костюмдерді, ежелгі дәуірдегі әйелдер көйлектерін жасап шығарды.
Ресейде бір сауытты орта есеппен 1,2-1,5 млн теңгеге сатқан.
Евгений Афанасьев сауыт дайындаудың алдында дайындық жұмыстарын жүргізеді. Интернетте белгілі бір тарихи кезең туралы әдебиеттерді оқып, сол кездің өрнектерімен танысады. Содан кейін қолмен бірнеше үлгі жасап, тапсырыс берушіге ұнағанын таңдауды ұсынады.
Сауыт жасауға орта есеппен бір апта кетеді. Салмағы әртүрлі. Мысалы, былғары баумен тоқылған сауыттың салмағы шамамен 5 келі болады. Ал металдан жасалған сауыт 18-20 келіге дейін тартады. Оған тағы қалқан мен қылышты қоссақ, шамамен 40 келіге барады. Осыған қарап, рыцарьларға қару асынушы не үшін қажет болғанын түсінеміз.
Қазақстанда металл қосылған былғары сауыттар сұранысқа ие. Олардың салмағы шамамен 10 келі.
Алайда, қазіргі заманауи материалдар сауыттың салмағын жеңілдетуге мүмкіндік береді. Мысалы, салмағы 4-5 келі болатын қола тоғаның орнына жұқа пластик қолданылады, ол қыздырылған кезде пластилин сияқты жұмсақ болады. Салмағы 500 грамнан аспайды.
""Мен бәрін компьютерсіз қолмен жасайтын ескішіл адамдардың бірімін. Бірақ енді жұмысымда нейрондық желілерді пайдалануды жоспарлап отырмын. Олардың көмегімен модельдеу уақытын бір күннен бес минутқа дейін қысқартуға болады. Нәтижесінде, алгоритм белгілі бір адамның өлшеміне сәйкес сауытты кесуге мүмкіндік береді"", – дейді Евгений.
Қолөнерші Қазақстан нарығына Қытайдың әсері жайында айтып өтті. Аспан асты елі бағаны демпингілейді, сондықтан қазақстандықтар көбіне қолөнер туындысын қытайлық боямадан ажыратпайды, арзанын алуға шешім қабылдайды. Мұндай сауыттар сұранысқа ие. Атап айтқанда, олар тойдағы батырлар шоуында қолданылады. Мұндай костюмдердің бюджеті 15 000 теңгеден аспауы мүмкін, ал шебер қолдан жасалған өз еңбегін 700-800 мың теңгеден арзан сатуға дайын емес.
Қазіргі уақытта шебер өз жұмысын қазақстандық нарықтың ерекшеліктеріне бейімдеуге тырысуда. Сауыт-саймандардың жеке мұражайын ұйымдастыру жоспары да бар. Тағы бір ойы – мерекелік іс-шараларға қатысатын шоу әзірлеу.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сауыт жасайтын қолөнерші жұмысының ерекшеліктерін айтып берді.,,2024-05-04T16:00:00+05:00
taksidegi-xarassment-odan-ozindi-qalai-qorgauga-bolady,informburo.kz,Таксидегі харассмент: Одан өзіңді қалай қорғауға болады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/taksidegi-xarassment-odan-ozindi-qalai-qorgauga-bolady,"Қазақстанда такси қызметіне жүгінетіндер көп. Мобильді такси қосымшалары пайда болғалы жолаушылар тасымалдап ақша тауып жүргендер қатары көбейді. Дегенмен такси қызметін мемлекет толық реттей алмайды. Олай болса, жолаушы мен жүргізушінің қауіпсіздігін кім қамтамасыз етеді? Информбюро осы сұраққа жауап іздеді.
Күн сайын жүргізушілер мен жолаушылар таксиде келе жатып өміріне қауіп төндіреді. Себебі, жүргізушінің қандай екенін, ал көлікке кімнің отыратынын алдын ала ешкім білмейді. Жүргізушіге қарағанда жолаушылар өзін қауіпсіз сезінбейді. Екеуара сөзге келіп қалса, жолаушыны оп-оңай көліктен түсіріп кетуі мүмкін. Бұл қатарға межелі жерге дейін жеткізіп тастамау, телефонмен сөйлесу, видео қарау, салонда бөгде адамның болуы, қорқытып-үркітуді, жеке басқа өтіп қорлауды қосыңыз. Жүргізушілерді бопсалайтын жолаушылар да жоқ емес.
Таксиге мініп, келеңсіз жағдайға тап болған жолаушылардың оқиғасы туралы таныстарыңыздан не жаңалықтардан естіген боларсыз. Әсіресе әйелдер жүргізушілердің басым бөлігі ер адам болғандықтан көлікте өзін қауіпсіз сезінбейді. Жанында ешкім болмаса көлік нөмірін түсіріп, жақындарына ескертетіні де сондықтан.
Қазақстанда 2023 жылдың бірінші жартыжылдығында жолаушылар жүргізушілердің үстінен шамамен жеті есе жиі шағымданған, яғни шағымдардың 88 пайызы жолаушылардан келіп түскен. Алайда әр бесінші шағым (20%) расталмаған. Ал жүргізушілер жолаушыларға қатысты аз шағымданды, бірақ көп жағдайда олар расталып жатады.
Елімізде такси ""Автомобиль көлігі туралы"" заңмен және Жолаушыларды және жүктерді автомобиль көлігімен тасымалдау ережелерімен реттеледі. Бірақ жүргізушілерге қойылатын нақты талап жоқ. Мұны әдетте жолаушылар тасымалымен айналысатын компаниялар, агрегаторлар қадағалайды.
""Әдетте жүргізуші мен жолаушы бір-бірімен байланыс орнатқанда келіспей қалады. Мысалы, жолаушы үйден кеш шығады не жүргізуші басқа жерге тоқтайды. Сөзден сөз шығып, арты жанжалға ұласады. Шағымның басым бөлігі жолаушы мен жүргізуші арасындағы қақтығыс пен келіспеушіліктен туындайды. Бұл біздің сервиске ғана емес, барлығына тән"", – деді inDrive қауіпсіздік директоры Сабина Мамедова.
Оның айтуынша, көп мәселе полициясыз шешіледі, өйткені жүргізуші де, жолаушы да мұндай сервистердің құқық қорғау органдарымен ынтымақтасатынын әрі жауапкершіліктен қашып құтылу мүмкін емес екенін біледі. Жүргізуші агрегаторға тіркелгенде аты-жөнін, телефон нөмірін, жүргізуші куәлігінің нөмірін, көлік құралын тіркеу туралы куәліктің деректерін және төлқұжат деректерін береді.
Оқи отырыңыз: 15 жылдан асқан көліктерге такси қызметін атқаруға шектеу қойылмақ
Жүргізушілер мен жолаушылардың қауіпсіздігі үшін тексеру шаралары агрегатор, таксопарк, мемлекет тарапынан әртүрлі. Мысалы, тиісті өкілеттігі бар таксопарктер көліктің жағдайын тексереді. Мемлекеттік органдар жыл сайын әрбір көліктің техникалық жай-күйін тексеріп отырады. Оған қоса жүргізуші куәлігі сынақтан өткендерге ғана беріледі.
""Агрегаторға тіркелген барлық қолданушы тіркеу процедурасынан өткенде кейбір деректерін, соның ішінде телефон нөмірін береді. Яғни, құқық қорғау органдары бұл деректерді ресми сұрау салу арқылы ала алады. Ал біз әрдайым жүргізуші куәлігі мен көлік құжаттарын тексереміз. Таксопарктер де солай тексереді. Оған қоса жүргізушілер өздерінің аккаунты мен тіркелген көлік құралын пайдалануды растау үшін тұрақты түрде фотомониторингтен өтіп тұрады"", – деді Сабина Мамедова.
Айтуынша, жолаушылардан келіп түскен шағымдар, пікірлер мен рейтингтер жүйесі қауіпсіздікті қамтамасыз етуге әсер етеді. Шағымдар расталса жүргізушінің аккаунты бұғатталып, қайта тіркелуге рұқсат бермеу үшін тіпті пайдаланатын смартфоны бұғатталады.
Агрегаторларға жүгінгісі келмеген соң таксопарктерге тіркелмей жолаушыларды тасымалдайтын жүргізушілер өте көп. Адамдар асыққанда не арзан бағаға келісу үшін таксиді жолдан ұстай салады. Ал бұл жолаушы үшін қауіпті болуы мүмкін. Себебі көлік жүргізіп келе жатқан адам туралы мүлдем білмейсіз, ол ешқайда тіркелмеген, яғни бұл қызметпен заңсыз айналысып жүр.
Қазақстан такси қызметі республикалық қауымдастығының төрағасы Медет Құрманов нарықта реттелмейтін такси саласында қауіпсіздіктің аздығы, құбылмалы баға, нашар қызмет көрсету, әділетсіз бәсекелестік, жүргізушілер мен жолаушылардың құқықтарының бұзылуы, такси көліктерінің ескі болуы секілді көптеген мәселе бар екені атап өтті.
""Қазақстанда такси қызметін ұйымдастыру тікелей әкімдіктердің құзырында болғанымен, бұл сала мемлекет тарапынан реттелмейді. Сол себепті 90 пайызы көлеңкелі секторда қалып отыр. Бұл жолаушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге келгенде өзекті мәселе болып отыр. Көлік салонында жүргізуші мен жолаушының арасын бөліп қоюды ешкім қауіпсіздік шарасы ретінде қарастырмайды. Қазіргі таңда жүргізушілердің, жолаушылардың, такси компанияларының құқықтарын ешкім қамтамасыз етпейді. Әркім алдау, қорлау, нашар қызмет көрсету, алаяқтық секілді туындаған қиындықты өзі шешеді. Сондықтан бір мәселеге тап болса әркім өзі шешуге мәжбүр"", – деді Медет Құрманов.
Оның сөзінше, жолаушылар тасымалымен айналысу үшін жеке кәсіпкер немесе ЖШС ашу қажет дейді. Жергілікті атқарушы органдарға қызметі туралы хабарлама жібергеннен кейін жүргізуші тасымалдаушыға, көлікке және жүргізушіге қатысты көлік заңнамасын сақтауға міндетті.
Оқи отырыңыз: Жеке кәсіпкерлері жоқ такси жүргізушілері мобильді қосымшалар арқылы ресми түрде жұмыс істей алады: заңға өзгертулер қашан енгізіледі?
Жүргізуші болу үшін үйден шықпай-ақ 20 минутта қосымшаға тіркелуге болады. Олай болса жүргізушілер мен жолаушылар түрлі қатерлерден сақтандырылады деп айту қиын. Сондықтан қауіптің алдын алу агрегаторлар қойған ережелерге тәуелді болып отыр.
Мемлекет тарапынан реттеле бермейтін такси қызметін реттеу күрделі болып отыр. Агрегаторлар такси жүргізушілерін өздері іріктемейді, оларды заңды жұмыс істеп жатқан таксопарктер тіркейді әрі тексереді.
Жүргізуші таксиге мінген жолаушыны сөзге тартып, әртүрлі сұрақ қойып жатады. Олардың көбі мұны адамның жеке шекарасын бұзу екенін біле бермейді. Осы орайда қаладағы әйелдердің қауіпсіздігі тақырыбын зерттеп жүрген Айдана Тілеукен таксидегі харассментпен күресуге бағытталған TaxiHAQ жобасын жасады.
""АҚШ елшілігінің түлектер менторлық бағдарламасына қатысқанда таксистерге анти-харассмент тренинг өткіземін деп ойладым. Бағдарлама қысқа болған соң менторым Айгерім Құсайынқызы әлеуметтік желілерде кішкентай шағын курс өткізейік деді. Инстаграм және Тикток платформаларында шағын анти-харассмент курс жасадық. Мен үшін қыздардың қауіпсіздігі мәселесі өте маңызды, өйткені бұл барлық жастағы және барлық әлеуметтік топтағы қыздардың қаладағы түрлі шараларға қатысуына, қаланың мәдени және экономикалық дамуына тікелей әсер етеді"", – деді Айдана Тілеукен.
A post shared by TaxiHAQ project (@taxihaq)
Жоба авторы такси жүргізушілері жиі қоятын орынсыз сұрақтар туралы сауалнама жүргізген. Қыздар жиі еститін сұрақтар: Тұрмыс құрғансыз ба не жігітіңіз бар ма? Жасыңыз нешеде? Қай жерде тұрасыз? Нөміріңізді бересіз бе? Үйге кеш қайтасыз ба? Кешке кездесейік? Балаңыз бар ма? Үнемі осылай киінесіз бе? Айдана шағын курсында жолаушыларға харассмент жасайтын такси жүргізушілерін сыртқы түрін айыптайтын, жеке өмірге араласатын, тұспалдап сөйлейтін, таксист-қорқытушы, таксист-бағалаушы, әзілқой таксист және таксист-сталкер дер бірнеше топқа бөліп, әрқайсын сипаттап берген.
""Әлеуметтік желідегі шағын видеокурсымызды көрген адамдардың пікірі екіге жарылды. Біреулер жобамызды репост жасап, жақсы пікірлер жазып қолдаса, екінші біреулері ""әйелдердің өзі кінәлі"" деп айтты. Ең бастысы бұл мәселеге халықтың назарын бұрдық. Олар осы видеоларды көріп, таксидегі харассмент не екенін біледі. Осындай жағдай басынан өтсе жүргізушіге бұлай істеуге болмайтынын айтып не қосымшада шағым жазып, бұдан былай харассментке төзбей, әрекет етеді"", – деді жоба авторы.
Айдана Тілеукен такси жүргізушілерінің харассменттің не екенін білмейтінін, сондықтан олардың сауатын ашу қажет деп есептейді.
""Ең алдымен, таксистердің өздері харассмент не екенін білуі керек. Мысалы, ""Яндекс Такси"" қосымшасына тіркелген кезде этика бойынша тренинг өтеді. Дәл солай анти-харассмент туралы тренинг қосса жақсы болар еді. Такси шақырған кезде таксистердің профилінде сондай тренинг өтті деген кішкентай белгі болса, такси шақырған қыз жүргізушінің анти-харассмент тренинг өткенін біледі. Мен де осындай тренинг жасауға атсалысқым келеді. Материалдарымыз дайын. Бірақ такси қосымшалары ұсынысыма әлі жауап берген жоқ"", – деді ол.
Қазақстандықтар таксиді мобильді қосымшалар арқылы шақырады не көшеде қол бұлғап тоқтатады. Мобильді қосымша арқылы такси шақырғанда жүргізушінің рейтингіне мән беріңіз. Бұған дейін мінген жолаушылардың төмен баға беруі ойланарлық жайт.
Көлік келгенде қосымшада көрсетілген көлік екеніне көз жеткізіңіз. Көлікті сіз шақырған жүргізуші емес, басқа адам айдап келсе онда өзге біреудің аккаунтын қолданып жүр деген сөз. Мұны өзіңіз қолданатын қосымшадағы қолдау қызметіне хабарлай аласыз. Жүргізуші аккаунтты өзге біреуге берсе бұл өзіне де зиян тигізеді. Аккаунтын пайдаланған басқа адам жол апатына ұшыраса, агрегатор аккаунт иесін тіркейді. Ереже бұзғанда жүргізуші ол жерден кетіп қалса кейін рөлде сіз емес, басқа адам болғанын түсіндіруге тура келеді.
Такси шақырғанда автокөлікте жүргізушіден басқа бөтен біреу болмауы керек. Жүргізуші бөтен адамды отырғызу үшін жолаушыдан рұқсат сұрауы қажет. Дегенмен қауіпсіздігіңіз үшін бөтен адамдардың отыруына келісім бермеңіз.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда көлікті мас күйінде басқарғаны үшін жаза жеңілдетілуі мүмкін бе? ІІМ жауабы
Жүргізуші өзін біртүрлі ұстаса, ішімдік ішкен деп күмәндансаңыз онда оның қызметінен бас тартыңыз. Қолдау қызметіне не үшін бұлай жасағаныңызды жазыңыз. Жол ақысы төленіп қойса қолдау қызметіне жазып, ақшаңызды қайтарып ала аласыз.
Қасыңызда кішкентай бала болса, тапсырыс бергенде автокресло қажет екенін көрсетіңіз. Жануарды тасымалдасаңыз оны да ертерек ескертіңіз. Бұл жүргізушімен арадағы түсініспеушіліктің алдын алады.
Агрегатор қосымшасын пайдаланатын жүргізушілерге сапар біткен соң баға беріп, пікір жазуға болады. Бұл жүргізушінің рейтингіне қатты әсер етеді. Жүргізушілер де жолаушыға баға бере алады. Жолаушы да, жүргізуші де не ұнамағанын нақты көрсеткені жөн. Бұл алдағы уақытта басқа адамдардың келеңсіз жағдайға тап болмауына ықпал етеді. Ал заң бұзғандардың рейтингі түсіп қана қоймай, тіпті аккаунты біржола бұғатталуы мүмкін. Сол себепті кері байланыс өте маңызды. Жүргізушінің өзін ұстауы, сөзі, көлік айдағаны ұнамаса қолдау қызметіне хабарласып, мән-жайды айту қажет.
Ал қала арасында қатынайтын такси жүргізушілері ұзақ жолдан шаршап, тынығып алу үшін рөлді басқа біреуге беруі мүмкін. Елімізде жол-көлік оқиғаларының 35 пайызына жүргізушінің қырағы болмауы, көлік айдап келе жатқанда қалғып кетуі себеп. Сондықтан Көлік министрлігі қалалар арасында қатынайтын такси жүргізушілеріне қойылатын талаптарды күшейткелі отыр. Себебі жүргізушілер 8 сағаттан артық көлік жүргізбеуі керек.
Қазақстан заңнамасында шетелдік есепте тұрған көліктер жолаушы тасымалдай алмайды. Алайда бұл норма сақталмай отыр. Оған қоса тапсырыс берген кезде нөмірі мен көлік маркасы басқа машина келіп тұрады.
Жолаушылар көбінесе жүргізушілердің үстінен жол апатына ұшыраған кезде шағымданады. Жылдамдықты асырып, жол ережесін бұзатын такси жүргізушілері туралы дереу хабар берсеңіз сізден кейінгі жолаушылардың өмірін аман алып қалуыңыз мүмкін.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда көліктерді тіркеу тәртібіне өзгерістер енгізілді
Навигатор көрсеткен жолдан шығып, сіз білмейтін жолмен кетіп бара жатса бұл да дабыл қағатын жағдай. Сол себепті басқа маршрутпен жүру өзіңізге қажет болмаса жүргізушіден навигаторды пайдалануын талап етіңіз.
Жүргізуші телефон нөміріңізді, жеке басыңыз туралы сұрақ қойса жауап бермеуге, қолдау қызметіне шағымдануға хақыңыз бар.
Тоқетері жолаушылар мен жүргізушілердің қауіпсіздігі үшін сапар кезінде болған келеңсіз оқиғаны хабарлау қажет. Сонда агрегаторлар қауіп төндіретін қолданушылар туралы біліп, қажет шараларды қолданады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жолаушылар такси қызметіне байланысты жиі шағымданады.,,2024-04-30T17:14:40+05:00
tiktok-zelisin-bugattagannan-qazaqstan-uta-ma-utyla-ma-sarapsylar-taldauy,informburo.kz,"TikTok желісін бұғаттағаннан Қазақстан ұта ма, ұтыла ма? Сарапшылар талдауы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/tiktok-zelisin-bugattagannan-qazaqstan-uta-ma-utyla-ma-sarapsylar-taldauy,"ҚР Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева Қазақстанда TikTok желісінің бұғатталуы мүмкін екенін мәлімдеді. Министрдің айтуынша, TikTok-та ""алаяқтық және жалған ақпарат тарату фактілері көбейген"". Ал әлеуметтік желінің ресми өкілдері қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін барлық шараны қолданып жатқанын айтады. Осы орайда PR және коммуникация маманы, экономист Айбар Олжай TikTok-ты бұғаттаудың салдары қандай болуы мүмкін екенін талдады.
2020 жылдан бастап әлемде бірнеше ел TikTok желісін толықтай немесе ішінара бұғаттады. Мысалы:
""Әлеуметтік желіні ашқан кезде әртүрлі контент барына көздеріңіз жетіп отыр. Яғни есірткі заттарын, порнографияны, үлкендер мен балаларға қарсы буллинг, экстремистік және теріс діни сипаттағы материалдар көп. Барлығына мониторинг жасауға тура келеді, дегенмен әлеуметтік желіде теріс әсері бар контент даму үстінде. Сондай-ақ әлемдік тенденция бар – көптеген мемлекет белгілі бір әлеуметтік желілерді бұғаттап, олардан бас тартуға мәжбүр. Барлығы теріс контенттің деңгейі қаншалықты асып түсетіні және тым көп болатынымен байланысты"", – деді Аида Балаева.
Оқи отырыңыз: 2023 жыл несімен есте қалды? TikTok платформасындағы үздік роликтерге шолу
Мұнымен қатар, министр әлеуметтік желілердің тек елдегі тұрақтылық пен бірлікті сақтау үшін ғана бұғатталатынын алға тартты.
""Мен қазір тыйым саламыз деп жатқан жоқпын, тек қарастырып жатырмыз. Себебі көрші мемлекеттер және өзге елдер белгілі бір шешім қабылдаған кезде біз де мәселені тереңінен зерттеуге тырысамыз"", – деп сендірді министр.
Депутат Ерлан Сайыровтың мәліметінше, соңғы екі жылда TikTok желісіне 14,1 млн қазақстандық тіркелген, оның ішінде кішкентай балалар да бар.
""Әлеуметтік желіге бесіктен белі шықпаған балалар мен әлі оң-солын танып үлгермеген жасөспірімдеріміздің үйір болуы ата-аналарды қатты алаңдатып отыр. Өкінішке қарай, бүгінгі жастар ата-баба тәлімімен емес, негізінен ""TikTok"" арқылы тәрбиеленіп жатыр. Онда пайдалы контентпен қатар, баланы жағымсыз әдеттер мен теріс қылықтарға бастайтын бейнематериалдар да аз емес. Түрлі ойындарды жарнамалау, онлайн казино, стримдер арқылы әдепсіз әрекеттер көрсету, тіпті порнография, суицидке шақыру, былапыт сөздер мен бейәдеп көріністерге толы рилстар да осы TikTok арқылы таралып жатыр. Оларды балалар тек қарап қоймай, зорлық-зомбылықтың құрбаны да болып, ойынқұмарлық дертіне ұшырауда. Хайп қуып, пранк деген желеумен ар-ұяттан аттау әдетке айналды. Балалардың санасын улайтын, түрлі теріс ағымдарға еліктіріп әкететін, олардың санасында қоғам туралы түсінікті дұрыс қалыптастырмайтын контенттерді бұғаттау керек. TikTok-ты кәмелеттік жасқа толмаған балалар үшін қатаң шектеу немесе Қытай тәжірибесіне сәйкес балаларға арналған балама форматын ғана қолдануды енгізуді ұсынамын"", – деді Ерлан Сайыров.
TikTok баспасөз қызметі Informburo сұратынымына берген жауабында көптеген тілді білетін 40 мыңнан астам адамның қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында жұмыс істеп жатқанын айтты. Олардың ішінде қазақ тілді мамандар да бар. Осы орайда 2023 жылдың төртінші тоқсанында әлем бойынша қабылданған шаралардың нәтижесін ұсынды:
Оқи отырыңыз: WhatsApp, TikTok, Roblox. Қазақстандық балалар қандай мобильді қосымшаларды жиі қолданады?
Соның ішінде Қазақстанда:
""TikTok кәмелеттік жасқа толмаған, осал топтағы балалар мен жасөспірімдерге ерекше назар аударады. Оны 13 жастан бастап қолдануға болатын болғандықтан, туған күнін, жылын толық көрсетуді талап ететін тіркеу формасы бар. Модераторлар 13 жасқа толмаған балаларға тиесілі болуы мүмкін белгілерді байқауға машықтанған. Егер қауіпсіздік командасы тіркелгінің кішкентай балаға тиесілі екенін анықтаса, онда ол бұғатталады. Мысалы, 2023 жылы бүкіл әлем бойынша 13 жасқа толмаған қолданушыға тиесілі 76 484 236 есептік жазбаны жойды. Сондай-ақ, TikTok жарты жыл сайын дүниежүзі бойынша үкіметтердің сұраулары туралы ақпараттарды қамтитын есептерді жариялап, онда мұндай сұраулардың санын, қабылданған шаралар мен жойылған контенттің көлемін мәлім етеді"", – деп хабарлады TikTok баспасөз қызметі.
Коммуникация маманы, ОБСЕ-нің Қазақстандағы коммуникация бойынша кеңесшісі, экономист Айбар Олжай TikTok-ты бұғаттаудың Қазақстан үшін салдары қандай болатынын талдап көрді.
""2023 жылы шетелдік әлеуметтік желілер, IT-платформалар, маркетплейстер Қазақстан бюджетіне 25,1 миллиард теңге салық төледі. Тізімде 73 компания бар. Оның ішінде TikTok 1,16 миллиард теңге салық аударған. Бұл әрине IHerb, Гугл, Мета сияқты алпауыттарға жетпейді. Бірақ TikTok осы 73 шетелдік компания тізімінде алғашқы ондыққа ілініп тұрғаны рас. Салықтан бөлек, TikTok экономикаға қандай жанама әсер береді, ол эффектіні анықтау және ақшамен есептеу өте қиын. Оны үлкен аудиторлық, консалтингтік компаниялар ғана жасай алады. Жарнама секторы бойынша құрылымына келсек, бір байқағаным TikTok тікелей тауар жарнамасы емес, жеке адам көрсететін қызмет бойынша көбірек жұмыс істейді. Демек TikTok экономиканың нақты секторына, яғни өндіріске еш әсер етпейді деген сөз. Алайда креативті экономика (музыка, кинотуындыларды жарнамалау) және жеке қызметке негізделген шағын бизнеске – психология, астрология, сюцай, хэндмейд, т.б. қатысы бар. Бірақ бұл ретте дәл осы қызметтердің кезінде инстаграм арқылы жүргенін ескерсек, TikTok жалғыз құрал емес, бұған дейін болған құралға балама, яғни оны толықтырушы ретінде рөл атқарып отырғанын байқаймыз. Яғни TikTok болмаса рилс дегендей, шағын бизнестің инстаграмға қайта оралу мүмкіндігі бар. Бұдан бір парадокс пайда болады. TikTok бұғатталып, тура осы контенттер инстаграм рилстеріне көшсе, онда Мета корпорациясымен не істейміз деген сұрақ туатыны анық. Біздегі креативті экономика көлемі шамамен 30 миллиард теңгеден асады. TikTok бұғатталса, осы көлем қысқара ма? Менің ойымша дым да болмайды. Құрылымдық түрде алып қарасақ, TikTok тек құрал ғана. Ол өз бетінше контент жасамайды. Контентті жасайтын адамдар. Сондықтан олар бәрібір балама басқа құрал тауып алатыны заңды"", – деді экономист.
Оқи отырыңыз: Қырғызстанда TikTok желісіне қолжетімділік шектеледі
Айбар Олжайдың айтуынша, TikTok бұғатталуының экономикалық әсері бар және ол әсер біз мүлде күтпеген жақтан – геосаясаттан келмек.
""TikTok-қа қатысты саясиланған дау кезінде АҚШ пен Қытай арасынан шыққан болатын. Бір қызығы, TikTok Қытайда жоқ. Ол Гонконгта ғана ашық болды да, 2020 жылы Қытай билігінің қысымымен одан да кетуге мәжбүр болды. Бірақ, TikTok Қытайдың ByteDance IT-компаниясының өнімі. Оның ең негізгі құнды технологиясы – видеоны таңдап әр адамға үлестіретін алгоритмі. АҚШ осы алгоритмдердің Қытай инженерлерінің қолында болғанын қаламады. Және TikTok АҚШ аумағында бұғатталмас үшін ол АҚШ компанияларына сатылсын деген талап қойды. Яғни, алгоритм, орталық серверлері АҚШ аумағында болуы тиіс. Ал Қытай ByteDance компаниясына TikTokты АҚШ-қа сатуға тыйым салды. Сол себепті, TikTok инженерлері екі оттың ортасында қалып қойды. TikTokқа қатысты Орталық Азиядағы шектеулерге Қытай қалай қарайды? Өткенде ғана осы әлеуметтік желіні бұғаттаған Қырғызстан шешіміне қатысты Қытай елшісі не басқа да өкілетті тұлғалары жария түрде баға берген жоқ. Бірақ позициясын нақтылап, артынан баға беруі де мүмкін. Оған уақыт керек сияқты"", – деді Айбар Олжай.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Депутат Ерлан Сайыров Қытайдағыдай TikTok баламасын қолдануды ұсынды.,,2024-04-26T16:00:00+05:00
tortinsi-aieli-ekenimdi-bilmedim-us-ret-kezdesip-uilenu-kerek-degen-qaidan-syqqan,informburo.kz,"""Төртінші әйелі екенімді білмедім"". Үш рет кездесіп үйлену керек деген қайдан шыққан",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/tortinsi-aieli-ekenimdi-bilmedim-us-ret-kezdesip-uilenu-kerek-degen-qaidan-syqqan,"Жуырда отандық әнші Мөлдір Әуелбекова тележүргізуші Айнұр Ілиясоваға берген сұхбатында ""Шариғат заңымен"" тұрмысқа шығамын деп өзінің төртінші әйел екенін білмегенін айтты. Әнші қатты күйзеліске түскенін жасырмады. Осы орайда ол жас қыздарға сабақ болсын деп оқиғасын толығырақ баяндап берді және жасым келді деп бірінші кездескен адамға тұрмысқа шықпауға кеңес берді. Сондай-ақ ол өз ортасында осы үкімге сай отбасын құрғандардың көп екенін айтты.
Ал Нұр-Мүбәрәк Египет Ислам мәдениеті университетінің түлегі, ұстаз Елдос Жұмаділдә Шариғатта ""үш рет кездесіп үйлену"" деген үкім жоқ екенін және мұның керісінше көп жағдайда ажырасуға алып келетінін айтады.
""Екінші рет тек намазхан ер адамға тұрмысқа шығамын деп шештім. Өзім намаз оқитындықтан, намаздағы адам үнемі діни білімін арттырып отыратындықтан, намазхандар маған ешқашан қиянат жасамайды деген ой болды. Алланың алдында әйел адамнан ер адам көп сұралады. Айналамда шариғат бойынша шаңырақ көтерген адамдар көп, мен де шариғатпен тұрмысқа шықтым. Күйеуімнің иман жолында жүріп, менің иманымды күшейткенін, артында тұрып намаз оқуды әрдайым армандадым. Оразаның бірінші күні екінші жолдасым маған хабарласты. Арамызда 20 жыл араласып келген адам жеңгетай болды. Намаз оқитын, қажылыққа барған кісі болғандықтан, мұны Құдайдың бір белгісі деп қабылдадым. Оның үстіне елде карантин болғандықтан, мен ол кісі туралы басқа адамдардан барып сұрастыра алмадым. (...). Қысқасын айтайын – мен ол кісінің төртінші әйелі болып шықтым. Екінші некем, әке-шешем абыройсыз қалды деп қатты күйзеліске түстім. (...). Мен мұның барлығын не үшін айтып жатырмын? Бұл ақпарат менің жеке басыма ғана қатысты, халыққа қызық емес. Жас қыздар осыдан сабақ алсыншы деген ниетпен айтамын деп шештім. Жасым 30-ға келді деп бірінші ұсыныс жасаған адамға жүгіріп шыға салмаңыздар . Бірінші некемде солай жасағаныма шүкір етемін. Өте бақытсыз әйел болдым. (...). Карантин болғандықтан біреуден барып сұрастырып, ақпарат іздейтін шамам болмады. Мен сияқты қателеспеңіздер. Бала көтеріп қойдым, екінші рет тұрмысқа шықтым, ата-анамның абыройы деп уайымдадым. Сөйтсем ол маңызды емес екен. Маңыздысы – ішкі жай-күйің"", – деді әнші Мөлдір Әуелбекова.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда некеге тұру саны азайды
Осылай үш кездесуден кейін шаңырақ көтергенін айтқан жұлдыздар ішінде Сәбина Алтынбекова мен Нұржан Керменбаев та бар.
Нұр-Мүбәрәк Египет Ислам мәдениеті университетінің түлегі, ұстаз Елдос Жұмаділдә шариғатта үш рет кездесіп, үйлену керек деген үкім жоғын айтады. Керісінше болашақ жұбайлардың шаңырақ көтермес бұрын бір-бірін тануы, көзқарасын білуі маңызды екеніне тоқталды. Бұл туралы ол ""Арал мешіті"" арнасының "" Қоғам дерттері "" бағдарламасында айтып берді.
"" Жастарда үш рет кездесіп, осы үш реттен кейін шаңырақ көтеру керек деген қате түсінік бар. Осы сөзге көп жерде жарнама жасалады. Адамдардың үш рет кездесу керек дегенді қайдан шығарғанын білмеймін. Шариғатты қаншама рет оқып шықтық, өзге де оқыған кісілерден сұрастырдық, бірақ бұлай еш жерде жазылмаған. Ешбір кітапта ""үш рет кездескен соң үйлену керек"" деп жазылмаған. Мұны айтуымның себебі – бір-екі рет кездескен соң тұрмысқа өзін мәжбүрлеп шыққан қыздар бар, олар кейін кейін өкінген. Дұрыстап таңдап алуым керек еді, біліп алуым керек еді деп өкінген. Жұбайлар ажырасып кетпеуі үшін басты фактор – бір-бірін дұрыстап тануы. Шариғат бізге не дейді? ""Хидба"" жаса, иә кездес дейді. Өзіңе керек мәліметтер толық жиналғанша кездес дейді. Сұрақтар 7-8 кездесуде бітпесе, қажетінше кездесіп, одан сұрап алуыңа болады. Екінші жағынан шексіз кездесіп жүре беруге де болмайды. Әлбетте осы кездесулер барысында Шариғаттағы шарттар сақталуы керек. Мұны алдағы уақытта ажырасулар саны аз болса екен деген ниетпен айтып отырмын"", – деп түсіндірді Елдос Жұмаділдә.
Психолог Назира Бурханова қазір желіде немесе арнайы қосымшалар арқылы танысатындар саны көбейгенін, дегенмен офлайн танысудың әлдеқайда тиімді екенін айтады.
""Қазір танысуға арналған Tinder, Badoo, Pure, Mamba, Дайвинчик (+18) секілді қосымшалар мен чат-боттар өте көп. Әлем бойынша 46 түрі кеңінен танылған. Жуырда ғалымдар бірінші орындағы қосымша Tinder-ге қатысты зерттеу жүргізді. Сонда осы қосымшада отыратын ер жігіттердің 80-90 пайызы үйленіп, шаңырақ көтеру үшін таныспайтыны анықталған. Яғни оларға уақытша көңіл көтеру ғана қажет. Сол себепті мұндай қосымшада танысып, берекелі отбасын құру қиындау. Екінші жағынан онлайн таныстық өте алдамшы болып келеді. Өйткені қос тарап профильдегі өмірге, суреттерге ғашық болады. Бір клиентімнің Америкада білім алып, әлемді аралап келген сүйіктісі неке түнінен кейін төсек жаймасын аулаға жайып қойып, кейін соны ауылдастармен ішімдік құйып отырып тойлау ""дәстүріне"" қарсылық танытпаған. Сол себепті адамның сыртқы бейнесінен бұрын, оның ішкі жан-дүниесін танып-білу маңызды. Қазір отбасын құрмас бұрын қос ғашық отбасылық өмір туралы тест өтсе немесе психологтан кеңес алса болады. Бұл ажырасудың алдын алатын тиімді бастама. Өйткені жағада тұрып барлығының басын ашып алу маңызды. Себебі ортақ құндылықтар мен көзқарас болмаса, отбасын сақтап қалу қиын. Тіпті әлемдік мәселелерге, саясатқа, дінге деген көзқарас екі түрлі болса, түсінісу қиын болады"", – деп түсіндірді Назира Бурханова.
2023 жылы алдыңғы жылға қарағанда некелесу 8,5 пайызға азайған болатын. Маман мұны отбасы моделінің болмауымен және құндылықтардың өзгеруімен байланыстырды.
Оқи отырыңыз: ""Мәһір – қалыңдықты саудалау емес, Құдайдың берген құқығы"". Имам мешітте неке қидыру ережелерін түсіндірді
""Соңғы жүз жылдағы Қазақстандағы үлкен проблема ол баланы қорқытпайтын отбасы моделінің болмауы. Кеңес одағы заманында отбасының бірнеше ғана танымал моделі болды. Мысалы, ішімдікке салынған, әйеліне қол көтеретін әке. Ішімдік ішіп, қолымнан ешнәрсе келмейді деп бала күйге түскен әке, осыдан бар шаруаны өз мойнына алған ана. Ене мен келін мәселесі, туыстардың жеке шекара дегеннің не екенін түсінбеуі. Яғни ересек адамдардың арасында сепарация жоқ. Үйдің үлкені ер бала болса, артындағы бүкіл қарындасы оны асыраушысы деп қабылдайды. Кейін сол ағаларын әйелі мен бала-шағасынан қызғанып, арасына от салады. Екінші мәселе – қазір жетістіктер моделі өзгерді. Бұрын ер бала үшін де, қыз бала үшін жоғары оқу оқып, шаңырақ көтеріп, балалы болу – жетістіктің шегі еді. Ал қазір жастар өте ақылды, көбісі білімге құштар, жеке кәсібін дөңгелеткісі келеді, саяхаттағысы келеді және т.б. Яғни олар үшін алдымен өзінің бақытты болуы, өзін толыққанды тұлға сезінуі, жан-жарасын жазуы маңызды. Мұның да оңтайлы тұстары көп. Ғалымдардың зерттеуінше, отыздан асып шаңырақ құрғандардың некесі берік және бақытты болады "", – деді Назира Бурханова.
Мұны Шәмшат Әділбаева ҚМДБ сайтында жарияланған өз мақаласында түсіндірді.
Ниет ету
Мұсылман кісі түтін түтетуге шынайы ниет білдіріп, оны құлшылық ретінде қабылдауы тиіс. Сондықтан намаздарының соңында немесе күнделікті дұғаларында Алла Тағаладан екі дүниеде де қайырлы болатын, бірге қол ұстасып бақытты өмір кешетін, мінез-құлқы жақсы жар тілеуі қажет. Ықыласпен жасалған дұға – бақытқа жол ашатын ең сенімді жолдардың бірі. Шынайы көңілмен жасалған дұғадан кейін адам баласы Алла Тағаланың қайырлы жар нәсіп ететініне бек сенуі керек.
Болашақ жарды көру
Өмір бойы бір жастықты жастанып, қиын белестерден қол ұстасып бірге асатын екі жастың некеден бұрын міндетті түрде бір-бірін көріп, бір-бірі жайы мәліметтері болуы керек. Бұл шаңырақтың беріктігі үшін маңызды. Жігіттің қалыңдықты, қалыңдықтың жігітті көруі керектігі хадистерде де айтылған. Пайғамбарымыз үйленетін кезінде сахаба Мұғира ибн Шубәға: ""Үйленетін қызыңды көр. Себебі үйленбей тұрып оны көру отбасылық өміріңнің жемісті болуына жол ашады"", – деген. Осы өсиетке сай үйленбей тұрып қалыңдығын көрген хазірет Муғира отбасылық өмірінде өте бақытты болғанын, екеуінің жақсы тіл табысқанын айтады. Бірақ үйленетін екі жастың бір-бірін көруі үшін қастарында қыз жағынан немесе жігіт жағынан бір туыс әйел адам болуы керек. Себебі дініміз бойынша некесі қиылмаған қыз бен жігіттің оңаша қалуы харам. Кейбіреулер үйленбей тұрып екі жастың бірге жүріп-тұрғаны, бірге қыдырғаны бір-бірін тануы үшін пайдалы дейді. Бірақ үйленбей тұрып бір-біріне кемшіліктерін көрсете бермейтін қыз бен жігіт үшін бұның пайдасы шамалы.
Үйленетін жастардың бір-бірімен сөйлесуі
Қалыңдық пен жігіттің тек бір-бірін көруі жеткіліксіз. Олар бір-бірін тануы үшін сөйлесуі де қажет. Сөйлесу барысында екі жас бір-бірінің сұрағына ешнәрсені жасырмай бүкпесіз жауап беруі керек. Әрі өздерінің талап-тілектерін де  білдіргені дұрыс. Сонда ғана олар болашақ жары жайлы дұрыс мәліметтерге ие бола алады. Қалыңдық пен жігіттің сөйлесуіне дініміз рұқсат бергенін мына оқиғадан көре аламыз. Халифа Омар хазірет Әлидің қызы Үммү Күлсімді айттырмақ болады. Сонда хазірет Әли: ""Қызымның пікірін сұрап көрейін, ол не дейді екен?"" – деп, қызына болған жайды баяндайды. Үммү Күлсім: ""Халифа Омарды жақыннан көрген емеспін, оны танымаймын ғой"", – дегенде, әкесі: ""Олай болса сені халифа Омардың үйіне жіберейін, кездесіп, танысыңдар"", – дейді. Үммү Күлсім халифа Омардың үйіне барып, онымен танысады. Екеуі сөйлескеннен кейін халифаның ұсынысын қабыл алып, оған тұрмысқа шығуға келіседі.
Оқи отырыңыз: Мәһірге машина сұрау дұрыс па? Ақ некенің шарты қандай?
Сөйлесу барысында жоғарыда айтылғандай екі жақ өздерінің шарттарын ашық баяндауы қажет. ""Алдымен үйленіп алайық, сосын шарттарды сөйлесе жатармыз. Шарттарымды қазір айтсам оны үркітіп алармын"" деген жоспар құрылатын болса, шаңыраққа опасыздық болып саналады. Сондықтан, істің басында екі жастың  ешқандай ойын ішіне бүгіп қалмай, ағынан жарылғаны абзал. Бірақ сөйлесу кезінде де екі жастың жалғыз қалуына болмайды. Жоғарыда ескерткеніміздей қыздың жақыны немесе жігіт жағынан бір әйел адам қастарында болуы қажет. Қыз бен жігіттің жалғыз қалуына Пайғамбарымыз былай деп тыйым салған:
""Ер кісі қасында махрамы (яғни өзімен үйленбейтіндей жақын туыстары) болмаса басқа әйелмен жалғыз қалмасын"" (Бухари, Никаһ, 111).
Тіпті бір хадисінде ер кісі мен әйел адам жалғыз қалғанда қастарында шайтан болатынын ескертіп былай дейді:
""Бөтен әйелмен жалғыз қалмаңдар, себебі олардың қасында үшіншісі шайтан болады"".
Бұл бір жағынан қыз баланың намысын сақтауға, өсек-аяңға ілінбеуіне себеп болатын болса, екінші жағынан екі жасты адалдықтың ала жібін аттамай, шайтанның азғыруы мен нәпсінің жетегінде кетуден сақтайды. Осылайша дініміз әкесіз балалардың дүниеге келуінің алдын алып, жастардың опық жемеуін көздейді. Олардың ибалы да тәрбиелі тұлғасын имандылықтың адал салтымен қорғайды.
Қалыңдық немесе күйеу жігіт жайлы таныстарынан сұрастыру
Қалыңдық немесе күйеу жігіт жайлы таныс кісілерден сұрап, білу де құрылатын шаңырақтың беріктігі үшін маңызды қадам. Үйленетін жастар бір-бірінің тегін, отбасын, алған тәрбиесін, мінез-құлқын оны жақын танитын кісілерден сұрастырып, жұртпен ақылдасқаны дұрыс. Бір істі бастар алдында елмен ақылдасу – Пайғамбар сүннеті. Бірақ, кеңескен адам дұрыс сөзді, жақсы мен жаманды айыра білетін кісі болғаны жөн. Бұл жайында орта ғасыр ғұламасы Имам Ғазали былай дейді:
""Әйелдің мінез-құлқы мен әдемілігін тек шыншыл, ақылды, дұрыс пен бұрысты ажырата білетін кісіден сұрау керек. Ақылдасқан кеңесші айттырылатын қызды қолдайтын  кісі емес, сырт көз болғаны дұрыс. Сонда ғана ол қыздың қасиеттерін бүге-шегесіне дейін жеткізеді. Ақылдасатын адам қызды жақтырмайтын кісілердің қатарынан болмауы тиіс. Өйткені, дұшпандықпен қыздың жақсы қасиетін жасырып қалуы мүмкін. Бұл мәселеде туралықты ұстанып, шындықты айтатындар өте аз"".
Осы қағида қыз бала үшін де маңызды. Ол да күйеу жігіт жайлы оны танитындардан сұрастырғаны дұрыс. Бұрынғы кезде мұсылман елдерінде қыздың әкесі немесе ағасы жігіт тұратын жердегі мешіттің имамынан жігітті қаншалықты танитынын, мешітке қаншалықты келетінін сұрастырған екен. Сөйтіп бірінші орында жігіттің имандылығын білуге тырысқан.
Оқи отырыңыз: Қазақ әйелдері ежелден-ақ толыққанды бостандық иесі
Сондай-ақ, қыз бен жігіт бір-бірінің кімдермен араласатынын, нені қалап, нені ұнатпайтынын білуі қажет. Бұл мәлімет те адамға үйленетін кісісінің кім екенін тани түсуіне көмектеседі. Себебі, үмбеттің ұстазы Пайғамбарымыз:
""Адам досының дінінде болады. (Яғни сол сияқты ойланып, мінезі соның мінезіне ұқсап кетеді.) Олай болса әркім өзінің кіммен дос екеніне көңіл аударсын"", – деген (Әбу Дәуд, Әдеп, 19).
Сондықтан, отбасын бірге құратын жартысының достары кім, қандай кісілермен араласады, олардың ой-пікірлері қандай екенін де анықтаған дұрыс. Атам қазақ ""Жақсымен жолдас болсаң, жетерсің мұратқа, жаманмен жолдас болсаң, қаларсың ұятқа"" деп бекер айтпаса керек.
Истихара намазы
Жоғарыдағы амалдардан кейін кісі өз таңдауының дұрыс-бұрыстығын білу үшін истихара намазын оқығаны абзал. Ис­ти­ха­ра на­ма­зы – істің қай жақсысын рухани ишарат арқылы білуге сеп болатын екі рә­каттық нәпіл на­маз. Ал­ғаш­қы рә­кат­та ""Ка­фи­рун"", екін­ші рә­кат­та ""Ықы­лас"" сү­ре­сін оқу – мұс­та­хап. На­маз­дан кейін ""ис­ти­ха­ра"" дұ­ға­сы оқы­ла­ды. Дұ­ға­ны оқы­ған­нан кейін адам жү­ре­гі­нің қай жақын тартқанын таңдайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Психолог Назира Бурханова Қазақстанда неге неке саны азайғанын түсіндірді.,,2024-05-17T10:00:00+05:00
aigerim-qusaiynqyzy-bisimbaev-isinen-keiin-qylmystyq-kodekske-aiel-oltiru-degen-bap-engizilui-qazet,informburo.kz,"Айгерім Құсайынқызы: ""Бишімбаев ісінен кейін Қылмыстық кодекске ""әйел өлтіру"" деген бап енгізілуі қажет",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aigerim-qusaiynqyzy-bisimbaev-isinen-keiin-qylmystyq-kodekske-aiel-oltiru-degen-bap-engizilui-qazet,"Парламент мәжілісі әйелдер мен балалар қауіпсіздігін арттыруға арналған заңды қабылдады. Заңнамаға жазаны күшейту, кризистік орталықтардың санын арттыру, агрессорлармен жұмыс істеу секілді бірқатар өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Тұрмыстық зорлық-зомбылықпен қалай күресеміз? Заң мәселені түбегейлі шеше ала ма? Фемицид, яғни әйелді өлтіру неліктен қылмыс ретінде қарастырылуы қажет? Осы орайда Informburo тілшісі осы және өзге сұрақтарды заң жобасын әзірлеген жұмыс тобының мүшесі Айгерім Құсайынқызына қойды.
Айгерім Құсайынқызы – бейотар феминист, гендерлік теңдік және гендерлік экономика бойынша сарапшы. Феминистік марш пен митингті ұйымдастырушылардың бірі. Біз заң жобасы туралы ғана емес, Қазақстандағы феминизм, Бишімбаевтың ісі, жалақыдағы алшақтық, әйелдердің үйдегі жұмысына ақы төленбеуі секілді өзекті тақырыптар туралы әңгімелестік.
– Өзін феминист деп атамай-ақ гендерлік теңдік үшін күресуге, әйелдер құқығын қорғауға бола ма?
– Әлбетте, болады. Ондай таныс құрбыларым көп. Мен феминист емеспін, бірақ әйел теңдігін қалаймын дейді. Бәлкім, олар феминист деген сөздің негатив реңк алғаннан кейін қорқатын да болар. Сол үшін де феминист немесе өзге де -ист, -измді жалғау міндетті емес. Әрекетіңіз, ішкі жан дүниеңіз, қалауыңыз феминизм құндылықтарына үндес болса, феминист деп атау-атамау өз еркіңізде. ""Әйел теңдігін қолдаймын және қазақстандық әйелдердің билікке келгенін қалаймын, бірақ феминист емеспін"" десеңіз, онда мен пікіріңізді сыйлаймын. Жоқ, сен феминистсің деп айтсам, сізді феминист ретінде сыйламағаным, сіздің пікіріңізді аяқ асты қылғаным болып саналады. Сол үшін феминистер барлық пікірді қолдаймыз, ашықпыз.
– Феминистерге қатысты қандай алыпқашпа әңгімелер бар? Неге феминистер ""халық жауына"" айналды?
– Әр мемлекеттегі феминизмнің даму тарихы бар. Қазақстанның феминизмі тек қана Қазақстанға тән, тіптен бізді Орталық Азиялық феминистер деп атайын десе де, Орталық Азия мемлекеттерінің әрбірінде феминистердің күн тәртібі мүлдем бөлек. Мысалы, Қазақстанда 8 марш пен митингті ұйымдастыру комитетінде 13 адам болса, әрқайсының феминистік көзқарасы бір-бірімен 100 пайыз келісе бермейді. Бірақ олардың көздегені – Қазақстандағы әйел теңдігі. Биыл феммаршта әйел қауіпсіздігі тақырыбын көтергіміз келді. Маслоудың пирамидасына сәйкес Қазақстан әйелдері үшін ең бірінші қажеттілік саясат та, білім де емес. Әлбетте, олар да маңызды. Бірақ біз қауіпсіздік, тұрмыстық зорлық-зомбылық, көшедегі харассмент, сексизммен күресу мақсатында қауіпсіздікті бірінші орынға қойдық.
Неліктен Қазақстанда, нақты айтсақ Алматы қаласының әкімдігі феммаршқа рұқсат бермейді? ""Қазақстандық әйелдердің қауіпсіздігі үшін"" деген тақырыпты әкімдік қоғамдық тәртіпке келтіретін қауіп деп есептейді. Қазақ әйелінің қауіпсіздігі қашаннан бері мемлекет үшін қауіп? Керісінше, Алматының жарығы жоқ көшелері, қаланың өзі қазақ әйелдеріне қауіп шығар деген риторикалық сұрақ туады. Әйелдер қалаға емес, қала әйелдерге қауіпті. Өкінішке қарай, сол күні осыны айтуға бізге алаң да, мүмкіндік те болмады. 7 наурызда ""отбасылық құндылықтар"" деп рұқсат етілген митингке шыққан Бибігүл ханымның тақырыбы неліктен бізге қарсы? Олар өздерін нағыз әйел, ал феминистерді ""еуропалық бағыттағы ұлттық дәстүрлі құндылықтарға қарсы шығатын әйел"" деп көрсеткісі келеді. Әлбетте, олай емес. Феминистер әртүрлі. Әйелдер әртүрліміз. Әртүрлі болғанымызбен бақыттымыз, бағаламыз және ол кез келген демократиялық қоғамда солай болуы керек. Саяси плюрализм, пікіріміз әртүрлі, бірақ мақсатымыз бір. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ұлттық құрылтайда ""біз көппізжәне әртүрліміз, бірақ мемлекет үшін мақсатымыз бір"" деп айтты. Феминистердің де идеясы осыған ұқсайды: біз әртүрліміз, бірақ көздегеніміз, мақсатымыз бір.
– Өзіңізді неге деколониал, яғни бейотар феминистпін деп есептейсіз?
– Феминизмнің бірнеше ағымы бар. Өмірлік құндылығыма, қазіргі жасап жүрген зерттеуіме, жалпы менің қажетімді қанағаттандыратын ағым – бейотар феминизм. Феминизм тек қана АҚШ-та, Ұлыбританияда орта жастағы, орта тапқа жататын ақ әйелдердің шығарған идеясы емес. Қазақ әйелдері Нәзипа Құлжанова, Алма Оразбаев апаларымыз, Бопай ханым да әйел теңдігін өз заманында көтерген, қалың малмен, көп әйел алумен күрескен. Сол әжелеріміздің, апаларымыздың еңбегін жалғастыруды, соларды зерттеу миссиям деп білемін. Осы бағыттағы феминизм Қазақстанда әлі де өзекті деп санаймын. 1920 жылы қалың мал мен көп әйел алуға заң жүзінде тыйым салынғанымен, бұл қоғамда әлі де өзекті болып отыр. Сол апалардың ізін жалғастырушы болғандықтан өзімді бейотар феминист деп санаймын.
– Кей адамдар қазақта феминист болмаған дейді. Бұған не дейсіз?
– Әлеуметтік ғылым саласында феминизм өткен ғасырдың 2-жартысында пайда болғаннан кейін олай айту орынды. Себебі Нәзипа апаларымыз да өзін феминист деп атамағанымен, олар әйел теңдігі үшін күресті. Әйелдердің денсаулығы, білім алуы, қазақ әйелдерінің сауаты мәселесін көтерді. Аты басқа болғанымен, заты мен миссиясы бір. Сол үшін қазақта феминист болмаған деуге болмайды. Бұрында қазақта ажырасу болмаған деп айтатындар  қазақтың дәстүрін, сол кездегі отбасы құндылықтарын білмейді.
Мысалы, Жеті жарғы не көшпенділердің дала философиясында ажырасу болған емес, ажырасуға мүмкіндік болған жоқ. Яғни, қазақ әйелінің ажырасамын деп айтуға ешқандай құқығы болмады, мүлкі бөлінбеді. Сол себепті ажырасу болмаған деп айту орынсыз. Аштық кезінде адам етін жегіндер болмады дейді, бірақ тарихи фактілерге сүйенсек өз баласының етін жеген адамдар болған. Біз постколониалды ұлт ретінде комплексімізді мойындауымыз керек. Кез келген ұлтта ондай кемшілік болады, бірақ та біз оны мойындап, айтуымыз керек. Қазақ халқында феминистер болған және олар өздерін феминистдеп атамаған, әйел күресушілер деген.
–  Жұбайын өлтірген Қуандық Бишімбаевтың ісі елді дүр сілкіндірді. Әділ сот болса бұл іс қалай аяқталуға тиіс?
–  Бұл іс феминистерді ғана емес, бүкіл халықты алаңдатты. Біз Бишімбаевты өмір бақи бас бостандығынан айыруды талап етеміз. Алайда ол үшін алқабилер алқасындағы он адамның барлығы бірауыздан келісуі керек. Бұл қылмыс орын алды ма, бұл қылмысты жасаған Бишімбаев па және ол кінәлі деп танылды ма деген үш сұраққа барлық алқаби ""иә"" деп жауап берсе, ол өмір бақи бас бостандығынан айырылуы мүмкін. Ал алты, жеті, сегіз адам ""иә"" десе, онда судья шешімімен одан қысқарақ мерзім, 20-25 жыл тағайындалуы мүмкін.
Бишімбаевтың кейсі бүкіл Қазақстандағы әйел құқығына деген көзқарасты өзгертіп, құқықтық реформаға үлкен өзгерістерге әкеледі. Бүкіл әлем бұған қарап отыр. Президенттің өзі назарда ұстап отырған кейс. Меніңше, Бишімбаевтың кейсінен кейін Қазақстанда алдағы бес жылда фемицид деген қылмыс Қылмыстық кодекске еніп, адам өлтіру мен әйел өлтіру бөлек бап ретінде қарастырылады деп ойлаймын.
Мысалы, бізде адам ұрлау деген бап бар, қыз алып қашу деген бап жоқ. Қырғызстанда екі бөлек бап бар. Соңғы құрылтайда президент қыз алып қашуды ""масқара, қараңғылық, заңсыздық"" деп айтты. Президент осылай деп есептесе, Қазақстанда адам өлтіру мен әйелді азаптап өлтіру екітүрлі сипатта болса, онда біз Қылмыстық кодекске адам ұрлаудан бөлек әйел өлтіру бабын қосуды талап етеміз. Жақында Хорватия заң жүзінде фемицидті қылмыс деп таныды. Тұрмыстық зорлық-зомбылық жазасын ауырлату мәселені шешпейді.
– Салтанат Нүкенованы кінәлап, Қуандық Бишімбаевты ақтап жатыр ғой. Қоғам жәбірленушіні қорғаудың орнына, зорлықшыны ақтап алуға неге бейім?
– Шынымен де солай. Қазақ қоғамында еркек адамды ақтауға, түсінуге, дәл еркектің ісіне келгенде гуманды болуға тырысамыз. Әйелге келгенде өте қаталмыз. Себебі тарихи солай қалыптасты. Ұлт тағдыры әйелдің мойнында болды: жауапкершілік, отбасыдағы бала тәрбиесін, күйбең тіршілікті әйелдің мойнына іліп қойған жазылмаған дала заңдары әлі де сақталып келе жатыр. Виктимлейминг – жәбірленушіні одан сайын кінәлау. Қазақша – жығылғанға жұдырық. Бізге өліп кеткен, қазір көзі де жоқ, өзі де жоқ адамды кінәлау оңай. Себебі ол бізге жауап бере алмайды, ол бізге ""жоқ, олай болмады, былай болды"" деп айта алмайды. Қазақстанда ғана емес, көптеген мемлекет тарихында, мәдениетінде, құқықтық санасында әйелді кінәлау басым.
Әйел босанған кезінде өзін, карьерасы мен денсаулығын құрбандыққа шалады. Ол да құрбандық. Әйел тұрмысқа шыққан кезде танымайтын отбасының үйіне барып, бір шаңырақта тұрады. Ол да құрбандық. Бүкіл қыздың тағдыры өзін құрбандыққа шалу мен өзінің бала күнгі арманын, өзінің қалауын екінші орынға қоюмен байланысты. Сол үшін виктимблеймингпен күресуіміз керек, айтуымыз керек. Біз көп жағдайда әйелді мүлдем тыңдамаймыз. Әйелдің сыртынан еркектер сөйлеп, өз тәжірибесін бөлісетін кейстер бар. Тарихи және әлеуметтік әділетсіздіктермен қалыптасып қалған санамыздағы стереотиптермен күресе отырып, әйелді түсінуге тырысуымыз қажет.
Оқи отырыңыз: ""Бишімбаев синдромы"": Жаңа заңдар тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселесін шеше ала ма
–  Әйелдер құқығы, гендерлік теңдік туралы сөз болғанда тек әйелдердің ғана үні шығады. Профеминистер, яғни әйел теңдігі болсын дейтін еркектер неге аз?
– Өзін феминистерді қолдайтын, сексист емеспін деп көрсететін еркектердің ең алғашқы толқынын ""антисексист еркектер"" деп айта бастады. Профеминист ұғымы кейін пайда болды. Өздерін антисексистпіз, біз феминистермен біргеміз, сіздерді қолдаймыз, токсик маскулин бізді де жалықтырды деген еркектер тобы бастады. Олардың үлесі өте аз. Қазақстанда профеминистер бар. Мен бірақ оларды үнемі сынаймын. Себебі профсеминист деген адам кейбір тақырыпқа келгенде сексист болып кете алмайды. Феминистерді қолдаймын, бірақ ЛГБТ-ға қарсымын десеңіз, онда құндылықтарыңызды тағы да таразылау қажет.
Гендерлік теңдікке еркектермен бірге жетеміз, себебі халықтың 51 пайызын құрайтын әйелдер ғана гендерлік теңдікке қол жеткізуі мүмкін емес. Ол үшін еркектердің де, әйелдердің де қолдауы керек. Барлық қоғам мүшесі гендерлік теңдікті әділетті қоғамға жетелейтін құндылықтардың бірі деп түсініп, бірге күресп, фемицидті қылмыс деп санағанда ғана гендерлік теңдік орнайды. Кейбір феминистер месседжін тек қана еркектерге арнап айтады. Мысалы, әйелдерге харассмент не екенін, көшеде жүргенде қорқу не екенін түсіндірудің қажеті жоқ. Себебі барлық әйелдің басынан өткендіктен не екенін біледі. Кейбір азаматтар оны түсінбеуі мүмкін және олардан бізді жүз пайыз түсінуін талап етпейміз. Табиғи физиологиялық, тарихи ерекшеліктерге байланысты олар біздің бастан кешкен тәжірибені білмейді, біз олардыкін білмейміз. Біздің олардан түсіністікпен қарауды, газлайтинг жасамауды, яғни пікірімізді құнсыздандырмауды, салыстырмауды сұраймыз.
Оқи отырыңыз: АҚШ консулы Мишель Еркін: Гендерлік зорлық-зомбылық бұғауынан босаған болашақтың негізін бірге қалаймыз
Гендерлік теңдікке еркектерсіз жете алмаймыз деген пікіріммен радикал феминистер келіспеуі мүмкін, бірақ та феминистер әртүрлі пікірді құрметтейді.
Қабағынан қар жауған уытты маскулиндік сипаттағы әкелердің образын  өзгертуіміз керек. Әкелер де қуыршақтың киімін кие алады. Әкелер де балабақшада балерина болып билей алады деген сияқты образды көрсетсек, олар бұл толқынға қосылып, гендерлік теңдіктің болғанын қалайды деп ойлаймын.
– Салтанат Нүкенованың өлімінен кейін ұрандатқан науқандар көбейді. ""Қарындасыңды қорға"" деген акция болды. Қоғам әйелге неге бірінші адам деп емес, қарындас, әпке, ана деп қарайды?
– Бұған байланысты феминистердің пікірі екіге жарылады. Патриархалды, гетеронормативті еркектердің сөзі жүретін қоғамда, мысалы, Қазақстанда әйел теңдігі үшін күресу үшін еркектердің нарративін қолданып, олармен ынтымақтастық арқылы теңдікке жеткеніміз дұрыс дейді. Еркектерге ""өзге әйелді ұрма, ол да сенің қарындасың, ол да сенің әпкең ғой"" деп айтар болса, психологиялық тұрғыдан эмпатиясы ашылып, жағдайды басқаша қабылдайды. ""Ол қыздың орнында қарындасым болса не істер едім?"" деген көзқарас психологиялық манипулативті әсер етеді. Осы бейбіт әдісті қолданыңдар дейтін феминистер бар. Кейбір феминистер әйелге қарындасың, болашақ жарың, балаларыңның анасы, анаңның келіні деп қарасақ, біз оны адам ретінде көрмей, әлеуметтік рөліне мән береміз дейді. ""Әйел де адам"" деу де дұрыс емес. Әйел ол – адам, яғни тең.
20-ғасырдың басына дейін көптеген қоғамда әйел адам ретінде құқыққа ие болған жоқ. Саяси, әлеуметтік, мәдени құқығы болған жоқ. Тіпті маған ұнамайтын қазақтың жеті қазынасының ішінде әйел бар. Мұны қорлау деп түсінемін. Иә, мен бейотар феминистпін. Дәстүрді, мәдениетті сыйлаймын, жақсы көремін. Бірақ та әйелді жеті қазынаның бірі деп санау – әйелді заттандыру, өзіңмен тең адам көрмеу. Әйелді зат ретінде көрумен барынша күресуіміз керек. Жарнаманың өзінде солай. Мысалы, 8 наурызда ""анаңды құттықта"" дейді. Барлық әйел сізге ана емес және барлық әйел ана болуды қаламайды. Барлық әйелде анада бар қамқорлық қасиет жоқ. Соны түсіну керек. Зейнеп Ахметованың ""қыздар, шалбар кимеңдер, тек қана белдемше киіңдер"" деген пікірімен келіспеймін. Әйелдер шалбар кие алу үшін күресті. Шалбар киюге әйелдің құқығы болмаған. Сол сияқты шахтада жұмыс істеу, жоғары білім алу, министр болу, әскерге бару әйелдерге күреспен келген құқық. Бізге оған табиғат бере салмады. Табиғат ана қыз бала дүниеге келгенде міндет жүктеді, бірақ құқықты берген жоқ. Құқықты күреспен алдық және күрес жолында қаншама адам құрбан болып кетті. Соны сынауымыз керек және 8 наурыз гүл сыйлайтын емес, құрбандарды еске алатын күн болуы керек.
– Gender pay gap, яғни ер мен әйел жалақысындағы алшақтық туралы көп айтып жүрсіз. 2021 жылы 21,7% болса, 2022 жылы алшақтық қайтадан 25,2%-ға өскен екен. Оған қоса, үй шаруасын жасайтын әйелдердің еңбегі еленбейді. Ер азаматтар мансабын сөз қылғанда құрбандық туралы айтпайды ғой.
– Жалақыдағы алшақтық барлық елде бар. Ер мен әйел бірдей жұмыс және еңбек тәжірибесі, білімі үшін бірдей жалақы алмайды. Қазақстанда жалақыдағы алшақтық неліктен 20%-дан түспей тұр. Облыс бойынша тіптен алшақ. Атырау облысында 50 пайыз болса, Алматы қаласында керісінше әйелдер еркектерге қарағанда көбірек алады. ТОП-менеджменттегі, басшылықтағы әйелдер саны аз болған сайын, жалақыдағы алшақтық ұлғая береді. Бірдей қызмет үшін әйел жалақы аз алады, себебі ол декретке кетеді, шыны төбе, жабысқақ еден деген ұғымдар бар. Әйел азаматтардың жалақысы аз бола берсін, оны асырайтын күйеуі бар ғой, ал отбасын асырайтын ер азаматтрдың жалақысы көп бола берсін деген жұмыс берушілердің көзқарасы дұрыс емес. Басшылыққа көтерілген сайын жалақы да өседі. Жалақысы аз төленетін медицина мен білім беру салаларында әйелдер әлі де 70%- пайыздан артық.
Төленбейтін еңбеақыны ғылымда ""екінші маусым"" деп атайды. Еңбек кодексіне сәйкес әйелдер аптасына 40 сағат жұмыс істегені үшін жалақы алады. Бірақ еленбейтін үйде жасайтын жұмысыңыз бар. Тамақ пісіру, кір жуу, балалармен сабақ оқу, туыстарыңызбен әңгімелесу, киім үтіктеу, үй жинау да еңбек. Қазақстанда еңбек нарығындағы әйелдердің үлесі – 48 пайыз. Жұмыссыздар мен төмен жалақы алатындардың арасында әйелдер көп. Кедей халықтың 70 пайызы – әйелдер. Бұған әйелдің әлеуметтік жағдайы, яғни Қазақстан жағдайында жоғары білім алмаған немесе білім алып жатқан кезде тұрмысқа шыққан әйелдердің күйеуіне экономикалық тәуелді болуы себеп. Жұмыс істемеген соң күйеуінің жалақысын бөлісуге мәжбүр.
Біз жүргізген соңғы зерттеу бойынша қазақстандық әйелдер орта есеппен күніне 4 сағат 13 минут тегін жұмыс істейді. Кей облыстарда ол алты-жеті сағатқа дейін жетеді. Жұмыс істемейсіз, бірақ та үй шаруасындағы әйел болсаңыз да сіздің көрінбейтін жұмысыңыз бар. Оны ғасырлар бойы келіндік міндетіңіз деп санап келді. Бұл дұрыс емес, себебі келіндік қызмет тұрмыстағы құлдық деп аталады. Әлбетте, бұл қазақ қоғамына жат естіледі. Ыдыс жуу, кір жуу, тамақ жасау тек қана әйелдің міндеті емес, оны бөліп істеу керек. 21-ғасырда әйелдер де еркектер сияқты жұмыс істейді, шаршайды. Бірақ та неліктен әлі де үй шаруасын тек әйелдің міндеті деп есептейміз? Бұл барып тұрған әділетсіздік қой.
Оқи отырыңыз: Тұрмыстық зорлық-зомбылықтың түбінде қандай мәселелер жатыр? Сарапшылар пікірі
Бұл мәселені қалай шешеміз дегенде мемлекет бұл үшін ақы төлей алады. Дүниежүзілік банктің есептеп қойған формуласы, алгоритмі дайын, ғылыми базасы бар. Мемлекет жұмыс істеген уақытын үстемеақы ретінде төлеп беріп отырады. Ол ақшаны әйел сандықтың түбіне тығып қоймайды, ол макроэкономикалық айналымда жүреді. Әйелдерге үй жұмысындағы еңбегіне ақы төлемегендіктен бүкіл мемлекет 8 трлн АҚШ долларын жоғалтып отыр. Экономикада ақша көп болған сайын мемлекет дамиды. Сол үшін бұдан мемлекет те, әйел де, еркек те ұтады. Сегіз сағат жұмыстан үйге келіп, төрт сағат жұмыс істеген әйел қажиды, эмоциялық тұрғыдан шаршайды. Ол карьерасын ойламайды, себебі үй жұмысы еленбейді, міндет болып саналады. Мұның әділетсіздік екенін мойындап, мемлекет ретінде талап етуіміз керек. Үй жұмысын келін жасауға міндетті емес деп айтуымыз керек.
Ең алдымен гендерлік теңдік – әділеттілік үшін күрес. Анаңыз тамақ жасап бергенде оны міндет деп қабылдамаңыз, ол еңбек және ол бағалануы керек. Қазір абсурд болып естілсе де, болашақта қазақ әйелдері төрт сағаттық еңбегін міндет емес, ақы төленуге тиіс еңбек деп қабылдаған кезде феминистердің, ғалымдардың ең үлкен жетістігі осы болады деп есептеймін.
– Тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы заң жобасының жұмыс тобындасыз. Бұл құжатта қандай жаңалықтар бар?
– Бұл заң тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы ғана емес. Әйелдер құқықтары мен бала қауіпсіздігі туралы кейбір заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізу деп аталады. Бірнеше заңға жүзден астам өзгеріс пен толықтыру енгіздік. Жұмыс тобында 60 адам болды. Өте қызу талқы жасадық. Мәжіліс заң жобасын екінші оқылымда мақұлдап, сенатқа жіберді. Мен сенаттың жұмыс тобындамын. Депутаттар ""заң қазақтың ұлттық дәстүрлі құндылықтарына қайшы емес пе?"" деп көп сұрады. Заң тілінде ұлттық құндылықтар деген құқықтық ұғым емес және оған мемлекет құқықтық-нормативтік актілерде анықтама бермейді. Мысалы, гендерлік теңдіктің анықтамасы бар, бірақ та ұлттық дәстүрлі құндылықтардың анықтамасы болмайды. Бірақта ұлттық дәстүрлі құндылықтардың ішінде адамгершілік, әділдік, адалдық, эмпатия, теңдік деген сияқты ұғымдар бар.
Алайда осы заңға қарсы, антигендерлік қозғалыс өкілдері ""енді балаларды ата-анасынан тартып алады екен, оларды шетелдіктер алып кетеді екен"" дегендей жалған ақпарат таратып жатыр. Біз баланы ұрмай тәрбиелеу мүмкін емес деген теріс ұғыммен күресуіміз керек. Заң қабылданғанымен, оны қарапайым халыққа түсіндіру мүлдем бөлек дүние. Себебі заң құжат түрінде қалмай, халықтың талқысында болуы қажет. Мәжілістегі жұмыс тобының төрайымы болған Жұлдыз Досбергенқызына ерекше алғысымды білдіремін. Әйел жасаған заңның ерекшелігін бірден көруге болады. Еркек депутаттардың скептикалық, контраргументтерінің барлығына құқықтық негізде жауап бере алды. Біз де пікірімізді ашық білдіре алдық.
Оқи отырыңыз: Тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы заң дұрыс жұмыс істеуі үшін не қажет? Заңгермен сұхбат
Заңда тұрмыстық зорлық-зомбылық бойынша жазаны күшейту көзделген. Бұрын денсаулыққа орташа және ауыр деңгейде зиян келтіргені үшін азаматтарға ескерту жасалып, 15 күнге дейін қамауға алынатын, Бұл заң жобасында ескертусіз бірден қамауға алу жазасы қолданылады және қамау мерзімі 50 күнге ұзарды. Сондай-ақ, абьюзерлермен жұмыс жасалады. Қазақстанда 48 кризистік орталық бар: 37-сі үлкен қалаларда, қалғаны аймақтарда. Олардың санын 200-ге жеткізу жоспарланып отыр. Полиция учаскелеріндегі әйелдер санын арттыру, оларды қайта оқыту да қарастырылған.
Балаларға қарсы тұрмыстық-зорлық зомбылық мәселелері бойынша тренингтер өткізу және күш қолданған ата-анамен жұмыс жүргізу көзделген. Ата-ана баласына қол көтерсе баланы тартып алу нормасы жоқ. Бірінші рет ескерту жасалады, кейін айыппұл төлейді. Отбасын бөліп жіберу, баланы тартып алу, ажырастыру емес, керісінше дәл осы нормаларды ұлттық дәстүрлі құндылықтарға, яғни отбасын сақтау, бала тәрбиесінде зорлық-зомбылық қолданбау, баланы сыйлау, баланың құқығымен есептесу сияқты нормаларды алға тартып отырмыз. Сенат бұл заңды ешқандай өзгеріссіз қабылдайды деген үміттемін.
– АҚШ-та өткен IVLP бағдарламасының түлегісіз. Осы сапарда қандай білім, тәжірибе алдыңыз?
–  Осыдан бір жыл бұрын, яғни 2023 жылы наурыз айында АҚШ-тың IVLP бағдарламасының түлегі атандым. Мен барған тақырып ""Саясаттағы және азаматтық қоғамдағы әйелдер"" деп аталады. Бұл маған ең керемет өмірлік, тіпті бағытымды өзгертер керемет тәжірибе болды. АҚШ-тың төрт штатын араладық. Бағдарламаға әлемнің түкпір-түкпірінен келген 21 әйел қатысты. Олардың барлығы өз саласының лидері: бірі – Италияның ең жас әйел мэрі, бірі – Украинадағы ең үздік мемлекеттік емес ұйымның жетекшісі, бірі – Гананың депутаты, бірі – Бразилиядағы оппозициялық топтың жетекшісі. Біз қазіргі таңда әйелдерді не алаңдатады, әйелдер саясатпен неге айналыспайды, азаматтық қоғамдағы әйелдер қандай кедергілерге кездеседі деген сұрақтарды көтеріп, тәжірибемізді бөлістік. Бір жыл өтсе де әлі де хабардамыз, байланыстамыз. Әркім өз мемлекетінде болып жатқан әйелдерге қатысты мәселелерді айтып, талқылап отырады.
Бұл бағдарламадан келгеннен кейін кәсіби мансабымды, еңбек жолымды сәл өзгерттім десем болады. Себебі бүкіл ресурсымды, уақытымды қазақстандық әйелдердің саясатқа араласуы немесе әйелдердің мәселесіне арнауды дұрыс деп шештім. Осыған дейін құқық саласында оқытушылықпен айналысып жүрсем, осы бағдарламадан келгеннен кейін қазір жасап жүрген бүкіл азаматтық белсенділігім, азаматтық ұстанымым, зерттеулердің барлығы әйелдерге, соның ішінде саясаттағы және азаматтық қоғамдағы әйелдерге қатысты. Яғни осы бағдарламаның нәтижесі деп санаймын. NAN деген National Alumni Network бағдарламасында таксидегі харассментпен күресу жобасын жасаған Айдана ментиім екеуміз ең үздік ментор мен менти атандық.
АҚШ-та сенаторлармен, депутаттармен кездесіп, сұрақтар қойдық. АҚШ-та саясаттағы әйелдердің үлесі 25-ақ пайыз. Мұны көтеру үшін не істеп жатыр? Жалпы саясаттағы әйелдер бір-бірін қалай қолдайды? е пжатыр. Қазақстанда да саясаттағы әйелдердің үлесі күрт төмендеп кетуіне байланысты зерттеу жүргізіп, осы мәселелерді ашық айтуымыз өте маңызды. Заң жобасы бойынша жұмыс тобында болуымды да IVLP бағдарламасынан алған тәжірибемнің нәтижесі деп білемін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",БҰҰ Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылықтан жылына 400 әйел қайтыс болады деп есептейді.,,2024-03-28T16:30:00+05:00
bilim-berudegi-zana-trend-balalardyn-inzenerlik-oilau-masygyn-qalai-arttyruga-bolady,informburo.kz,Білім берудегі жаңа тренд: Балалардың инженерлік ойлау машығын қалай арттыруға болады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bilim-berudegi-zana-trend-balalardyn-inzenerlik-oilau-masygyn-qalai-arttyruga-bolady,"Қазіргі таңда қазақстандық білім саласына жаңа трендтер көптеп еніп жатыр. Соның бірі – STEAM білім беру әдісі. Ғылым, технология, инженерия, өнер мен математиканы біріктіретін бұл әдіс алғаш АҚШ-та пайда болған. Елдің ғылыми және технологиялық әлеуетін арттыру үшін 1990 жылдары америкалық мектептерге STEM әдісі енгізіле бастаған болатын. Уақыт өте келе бұл әдіс өз тиімдігін көрсетіп, оқушылардың ғылыми және инжернерлік ойлау машығы едәуір артқаны байқалған. Ал ХХІ ғасырдың басында STEM-ге өнер бағыты (А – Art) қосылған.
Жалпы алғанда, STEAM әдісі балалардың ғылыми және инженерлік машығын, креативті көзқарасын дамыту арқылы елдің бәсекеге қабілеттігін арттыруды көздейді. Бұл мақсат Қазақстанның да алдында тұр. Кейінгі 10 жыл көлемінде еліміздің мектептеріне STEAM білім беру әдісі кіріктіріліп, осы салаға маманданған педагогтар саны артып келеді. Алайда бұл бағыттағы жұмыс толыққанды жолға қойылды деуге әлі де ерте. Көптеген мұғалім бұл әдістің маңызын және оны жүзеге асыру жолын нақты түсіне бермейді. Олай болса, қазақстандық мектептерге STEAM әдіс не үшін қажет? Ол ел дамуына қалай ықпал ете алады? Оны мектептерге енгізуде қандай мәселелер бар?
Бұл сұрақтарды біз физика пәнінің мұғалімі, STEAM.KZ платформасының негізін қалаушы Айдын Тусюбжановқа қойдық. Оның айтуынша, STEAM білім саласымен ғана шектелмейді, ол елдегі адами капитал мен креативті индустрияны дамытуда маңызды рөл атқарады.
""STEAM бағытымен 2013 жылы мектепте жұмыс істеп жүрген кезімде таныстым. Жетінші сынып оқушыларынан құралған командамен бірге халықаралық Carolina STEM Challenge байқауына қатысып, бірінші орынды иелендік. Сол кезде физика пәнінің мұғалімі әрі практик маман ретінде бұл бағыттың әлеуеті зор сала екенін түсіндім"", – деп еске алды Айдын Тусюбжанов.
Педагогтың түсіндіруінше, егер бала кішкентай кезінен өз қолымен кішігірім нәрсе, шағын жоба жасай алса, онда ол есея келе үлкен бастамаларды қолға алып, күрделі мәселерді шешуге үлес қоса алады.
Оқи отырыңыз: Құндылықтарға негізделген білім беру және ол Қазақстанда қалай жүзеге асып жатыр?
""STEAM креативті дамытады деуден аулақпын, өйткені барлық бала креатив ойлай алады. Осы ретте есіме бір зерттеу түсіп отыр: зерттеушілер балаларға қағаз қыстырғыш таратып, онымен не істеуге болатынын айтып беруді сұрайды. Бірінші сынып оқушылары әртүрлі нұсқа ұсынады: қағаз қыстырғышпен ойнауға болады, сыныптастың назарын аудару үшін оған қарай лақтыруға болады, шашқа тағуға болады. Бұл сұрақты зерттеушілер 11-сыныпқа дейінгі әр сынып оқушыларына қойып шығады. Балалардың жасы неғұрлым үлкен болған сайын, жауап нұсқалары да соғұрлым азая түседі. Ал біз, ересектер, қағаз қыстырғышты қолданудың тек бір жолын ғана білеміз, ол – парақтарды қосу. Айтпағым, жас ұлғайған сайын креатив те кеми түседі, бұл білім беру саласындағы үлкен мәселе деп ойлаймын. Яғни біздің жүйе балалардың креатив ойлай алу қабілетін түбімен жоқ қылатын болып тұр ғой. Сондықтан, міндетіміз – креатив ойлауды дамыту емес, оны сақтап қалу, сөндіріп алмау"", – дейді Айдын Тусюбжанов.
Педагог балалардың креативтік қабілетін сақтай отырып, олардың өз қолымен бірдеңе жасап шығаруына мүмкіндік беретін болсақ, көп нәрсеге қол жеткізуге болатынын айтады. Айдын Тусюбжанов STEAM жобалардың көмегімен балаларды шынайы өмірге дайындап, ал жалпы алғанда Қазақстанды сапалы адами капиталға ие елге айналдыра аламыз деп сенеді.
""PISA сынды халықаралық зерттеу нәтижелері біздегі мектеп оқушыларының оқу сауатының, креативтік қабілеті мен сыни ойлау машығының төмен екенін көрсетеді. Сондықтан егер біз теорияны практикамен қоса ұсынып, баланың өз бетінше жоба жасауына мүмкіндік берсек, бұл әлдеқайда жақсы нәтиже беретіні сөзсіз"", – дейді педагог.
Айдын Тусюбжанов бұл ретте көп нәрсе мұғалімдерге байланысты екенін айтады:
""Көпшілігі STEAM-ді өте күрделі әдіс деп ойлайды. Керісінше, STEAM жаратылыстану-математика пәндері мен шығармашылықты бір-бірімен байланыстыра отырып, қолда бар заттардан қызықты жоба жасап шығаруды көздейді. Яғни күрделі процесті балаға оңай, түсінікті түрде ұсынып, өзі жасап көру арқылы көз жеткізуіне мүмкіндік береді. Бұл ретте мұғалімдердің көп уақыты материал іздеуге, жоба ойластыруға кететінін байқадым. Сондықтан 2018 жылы мұғалімдерге STEAM әдісін егжей-тегжейлі түсіндіріп, қажетті контент ұсынатын платформа қажет екенін түсіндім"".
Осылайша 2019 жылы Айдын Тусюбжанов командасымен арнайы платформаны жасақтаған. Онда физика, химия, биология пәндері бойынша жобалар ұсынылып, мұғалімдер жасай алатын қадамдар мен эксперименттер түгелдей түсіндірілді. Команда аймақтарға шығып, мұғалімдерге конференциялар да өткізді. Ал 2021 жылы мектептерден сұраныс түсе бастаған.
""Қазіргі уақытта steam.kz платформасында 200-ден астам жоба бар. Олар әр сыныпқа қарай бірнеше топқа бөлінген. Мысалы, 1-сыныпта әр бағыт бойынша 34 жоба бар. Ал 11-сыныпта кешенді 9 жоба ұсынылған"", – деп түсіндірді Айдын Тусюбжанов.
Былтыр жоба өз өнімін Қазақстанның 224 мектебіне ұсынған. Айдын Тусюбжановтың ендігі үлкен мақсаты – республиканың барлық мектебін, яғни 7 мың оқу орнын барынша қамту. Биыл команда кем дегенде 1000 мектепке STEAM бағытын енгізуді жоспарлап отыр.
""STEAM дәл осы бағытта жұмыс істейді. Айтып өткенімдей, егер бала қолда бар нәрседен белгілі бір өнімді жасай алса, онда келешекте қолына қажетті құралдар мен ресурстар түскенде ол шынымен де керемет дүниені жасап шыға алады. Сондықтан біз елімізде шығармашыл, жауапкершілігі мол, үздіксіз дамуды мақсат ететін тұлғаларды көптеп қалыптастыруға ат салысқымыз келеді"", – деп түйіндеді Айдын Тусюбжанов.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл мақалада физика мұғалімі Айдын Тусюбжанов STEAM білім берудің әлеуетін баяндайды.,,2024-03-27T15:00:16+05:00
deni-sau-ult-qazaqstannyn-medicina-salasy-qalai-damyp-keledi,informburo.kz,"""Дені сау ұлт"": Қазақстанның медицина саласы қалай дамып келеді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/deni-sau-ult-qazaqstannyn-medicina-salasy-qalai-damyp-keledi,"Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмаларын іске асыру аясында елде 2023-2027 жылдарға арналған онкологиялық аурулармен күрес жөніндегі кешенді жоспар әзірленді. Аталған жоспарға сәйкес, жіті тапшы мамандықтарға 2023 жылы республикалық бюджет есебінен 6 мыңға жуық білім беру гранты бөлінді және дәрігерлердің жалақысы өсті. Ұлттық жоспарды жүзеге асыру аясында қандай өзгерістер болғанын Informburo материалынан оқыңыздар.
Денсаулық сақтау вице-министрі Вячеслав Дудник ""Дені сау ұлт"" ұлттық жобасы аясында медицина саласында бірқатар тың өзгерістер болғанын айтады. Оның ішінде:
Мұнымен қатар, вице-министр Астанада өткен ""Дені сау ұлт"" ұлттық медициналық саммиті кезінде халықтың денсаулығын одан әрі жақсарту үшін ауылдық жерлерде медициналық объектілер салынатынын, олардың заманауи жабдықтармен жарақтандырылатынын, осылайша алыс өңірлердегі тұрғындар үшін медициналық көмек қолжетімді бола түсетініне тоқталды.
Оқи отырыңыз: Күйік пен теміреткіге шипа. Жантақ пен түйе сүтін қалай емдік мақсатта қолдануға болады
""2023 жылы елімізде 360 мың бала дүниеге келді. Бұл елдегі акушер-гинекологтар тәулігіне мың баланың дүниеге келуіне жәрдемдесті деген сөз. Бұдан өзге бір тәулікте 2,5 мыңнан астам, ал бір жылда жалпы 900 мыңнан астам ота жасалды. Науқастар 26 мыңнан астам қымбат жоғары технологиялық медициналық қызмет алды. Медицина бригадалары тәулігіне 24 мың науқасқа барып, бір жылда 7,6 млн шақыруға қызмет көрсетті. Медициналық авиация өмірді құтқару үшін шұғыл мамандандырылған медициналық көмекті қажет ететін 2180 пациентті тасымалдады"", – деді Вячеслав Дудник.
Сондай-ақ вице-министр 2023 жылы елдегі қаралушылар саны 10% өсіп, 90 миллионды құрағанын айтты. Осылай МӘМС жүйесіндегі медициналық қызмет көрсетушілердің арасында мемлекеттік ұйымдардың үлесі – 56%, жеке клиникалардың үлесі 44 пайызды құрады.
Санжар Асфендияров атындағы ҚазҰМУ ректоры Марат Шоранов ғылыми және медициналық технологияларды интеграциялау негізінде бәсекеге қабілетті денсаулық сақтау мамандарын даярлау маңыздылығы туралы айтқан болатын.
""Қазіргі заман дәрігерін медицина саласындағы маман деп қана емес, өмір бойы білім алып, soft skills дағдыларын және заманауи цифрлық дағдыларын үнемі жетілдіргісі келетін сарапшы деп қарауымыз керек. Алдағы уақытта медицина саласында білім алушылардың осы дағдылары мен ғылыми қызметінің жемісін коммерцияландыру үшін нақты тетіктерді жүзеге асыратын боламыз"", – деді Марат Шоранов.
Оқи отырыңыз: ""Бедеулікті емдеудің ең тиімді жолы – ЭКО"". ""Аңсаған сәби"" аясында тұңғыш нәресте дүниеге келді
Алматы қаласындағы №2 қалалық емхананың жалпы практика дәрігері Ардақ Тұрғанбаева ""Дені сау ұлт"" ұлттық жобасының басты жетістіктерінің бірі – ЭКҰ-дан туған сәбилер санының артуы және әлемде қолжетімді бедеулікті емдеуге арналған барлық заманауи репродуктивті технологиялардың Қазақстанда енгізілуі екенін айтады. Еске салсақ, 2022 жылы ҚР-да туған ЭКҰ-дан кейінгі балалар барлық бала туудың 1%-дан астамын құрады.
""Мемлекетті нығайту үшін ұлттың денсаулығы мен әрбір шаңырақтың ішкі атмосферасын жайлы ету маңызды. Осы екеуі сау ұрпақтың дүниеге келуіне тікелей әсер етеді. Сол себепті медицина саласын жақсартуға, халыққа тиімді әрі жан-жақты көмектесуге бағытталған ""Дені сау ұлт"" сынды ұлттық жобалалардың маңызы зор. Мысалы, 2022-2023 жылдары елімізде ""Аңсаған сәби"" бағдарламасы аясында 6 мыңнан астам бала дүниеге келді"", – деді Ардақ Тұрғанбаева.
Кардиология және ішкі аурулар ғылыми-зерттеу институтының басқарма төрағасы Марат Пашимов отандық медицина саласының шетелдік әріптестермен бірігіп күрделі оталар жүргізуге мүмкіндік беретінімен де құнды екенін айтады.
Осы орайда, ол 2024 жылғы 11-15 наурыз аралығында шетелдік профессормен жүргізілген 30-дан астам күрделі ""зергерлік"" оталарды мысалға алды. Бұл оталар түрлері өте күрделі және жүрек ырғағының бұзылуын емдеудің ең тиімді әдісі.
""Біз шетелдік әріптестерімізбен тығыз байланыс орнатып отырмыз. Алыс-жақын елдердегі жетекші мамандармен бірлескен оталар жасап, ҒЗИ дәрігерлері үлкен тәжірибе жинақтайды. Мысалы, соңғы бес күнде клиникамыздың аритмологтары ресейлік профессор Сергей Артеменкомен бірлесіп жүрек ырғағының әртүрлі түрлеріне шалдыққан өте күрделі науқастарға операциялар жасады. Біз Abbott EnSite X соңғы буынды үш өлшемді навигациялық карталау жүйесін орнатқан болатынбыз. Осы технологияның арқасында жүрек ырғағы бұзылған науқастарға күрделі оталар жасауға мүмкіндіктеріміз бар. Бізге келіп тәжірибесін бөлісетін жетекші мамандарға айтар алғысымыз шексіз. Өйткені осындай тәжірибе алмасудың арқасында мыңдаған адамның өмірі сақталып, олардың өмір сүру сапасы артады"", – дейді институттың бірінші басшысы Марат Пашимов.
Радиожиілік катетерлік абляция жүрекке ең күрделі жоғары технологиялық операцияларды жасауға мүмкіндік беретін үш өлшемді навигациялық картаға түсірудің озық жүйелерін пайдалана отырып жүргізіледі. Осылайша адамдардың өмірін құтқарады. Бұл жүйе әзірге Алматыда тек КІА ҒЗИ-да ғана бар.
Аптаның соңына дейін жүрекшелер фибрилляциясы және басқа да күрделі эктопикалық ошақтары бар науқастарға ота жасалады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2023 жылы Қазақстанда медицина қызметіне жүгінгендер 10 пайыз өскен.,,2024-03-18T12:05:57+05:00
dinara-zakieva-zylyna-orta-eseppen-500-agressor-turmystyq-zombylyqty-qaita-zasaidy,informburo.kz,Динара Зәкиева: Жылына орта есеппен 500 агрессор тұрмыстық зомбылықты қайта жасайды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dinara-zakieva-zylyna-orta-eseppen-500-agressor-turmystyq-zombylyqty-qaita-zasaidy,"Осыған байланысты Informburo.kz ҚР Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Зәкиеваның пікірін сұрап білді.
– Динара Болатқызы, з аң ға енгізілген түзетулердегі өзіңіз көптен күткен, ең маңызды деген аспектілерді атап өтсеңіз.
– Бұл заң жобасында кешенді тәсіл көзделгенін атап өту маңызды. Біріншіден, бұл мына мәселелерге бағытталған:
Екіншіден, заңда зорлық-зомбылық қылмыстық жауапкершілікке жатқызылып, ұрып-соғуға және денсаулыққа жеңіл зиян келтіруге қатысты жауапкершілік Қылмыстық кодекске енгізілді. Сонымен қатар, балаларға қатысты қылмыстар үшін жаза қатаңдатылды. Олар: азаптау (жаңа редакция), денсаулыққа ауыр, орташа зиян келтіру, кәмелетке толмаған адамды ұрлау және заңсыз бас бостандығынан айыру.
Сондай-ақ, төмендегідей өзгерістер де енгізілді:
– Бишімбаев оқиғасының резонансы бұл заңның қабылдануын жеделдетті деуге бола ма?
– Заң мемлекет басшысының 2023 жылғы қыркүйектегі жолдауында белгіленген. Заң жобасын дайындауды біз президент тапсырмасымен өткен жылдың маусым айында бастадық. Процеске мемлекеттік органдар, президент әкімшілігі, ұлттық құрылтай, ұлттық комиссия мүшелері, сарапшылар және үкіметтік емес ұйымдар атсалысты. Былтырғы қыркүйекте мен заң жобасын Бас прокуратура мен Мәжілісте таныстырдым. Кейін оған Мәжіліс, Сенат депутаттарының толықтырулары енгізіліп, қабылданды.
Оқи отырыңыз: Президент тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заңдарға қол қойды
– Заңдағы 70-тен астам өзгертулер мен толықтырулар сіз жиі көтеріп жүрген қандай мәселелердің шешілуіне септігі тиеді деп ойлайсыз?
– Әлбетте, көмегі тиетініне сенімім мол. Жалпы, заң екі бөлімнен тұрады. Біріншісі – алдын-алу механизмдерін енгізу, яғни отбасыларға, балаларға көмек көрсету инфрақұрылымын құруға байланысты позициялар. Екіншісі – балаларға жасалатын қылмыстарға тағайындалатын жазаны қатаңдату. Себебі, бұл – зорлық-зомбылыққа жол бермеу мәдениетін қалыптастырудың бір жолы.
Заң жобасында балаға қарсы жасалған зорлық-зомбылық үшін татуласу рәсімін алып тастауды көздедік.
Балаларға жасалған ауыр қылмыстар үшін бас бостандығын шектеу деген жаза түрін алып тастауды да қарастырдық, себебі бұл жаза кезінде қылмыскер үйінде қалады және сол уақытта ол одан да ауыр қылмыс жасауы мүмкін. Мысалы, былтыр Жібек жолы ауылында кішкентай қызды өлтірген қылмыскер осындай жеңіл жазаның кесірінен үйде отырған.
Одан бөлек, сотқа балаға қатыгездік танытқан адамға міндетті психологиялық көмек алуды тағайындау мүмкіндігін енгіздік. Уәкілетті органға зорлық-зомбылық құрбаны болған балаға арнайы көмек көрсететін функцияны енгізіп жатырмыз.
Балаларды автобустан түсіріп кетуге тыйым салып жатырмыз. Себебі, қазіргі таңда 5 өңірде ғана балаларға жол жүру тегін. Кейбір өңірлерде ақшасын ұмытып кеткен балаларды ауа-райына қарамастан қоғамдық көліктен түсіріп кеткен жағдайлар жиі кездесіп отыр.
Жалпы, заң жобасының мақсаты балаларға қол көтермеу мәдениетін қалыптастыру, жазаны қатаңдату, сонымен қатар алдын-алу механизмдерін құру дер едім.
– Әлеуметтік желіде ата-аналар арасында ""жаңа Заң бойынша енді балаларды әке-шешесінен тартып алуға да болады екен"" деген қауесет желдей есіп тұр. Осыған не дейсіз?
– Бұл Заңда балаларды ата-анасынан алып қоюға қатысты ешқандай өзгеріс жоқ.  Баланы  отбасынан алып қою мәселесі  ""Неке және отбасы туралы"" Кодексте бекітілген және ол 2011 жылдан бері қолданылып келеді. Мысалы, қазіргі таңда 12 мың бала қолайсыздық бойынша есепте тұрған отбасыларда тұрады. Олар ата-аналарымен бірге тұрып жатыр. Жергілікті атқарушы органдар бұл отбасыларды үнемі бақылауда ұстайды және қажетті профилактикалық шаралар жүргізеді. Себебі мемлекеттің мақсаты – отбасын барынша сақтап қалу.
Оқи отырыңыз: Қарин: Қазақстанда зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимылға негізделген ең озық заңнама қалыптасты
– Заң бұзғандарға қандай санкциялар қарастырылады?
– Жазаны қатаңдату үшін ұрып-соғуға және денсаулыққа жеңіл зиян келтіруге қатысты жауапкершілікті Қылмыстық кодекске енгіздік. Бұл әрекеттерді жасаған адам енді 25 күнге дейін қамауға алынады. Ал денсаулыққа жеңіл зиян келтірген адам 50 күнге дейін қамалады. Ал бұл әрекеттер балаға жасалса, қылмыскер ұрып-соққаны үшін 50 күнге дейін, денсаулыққа жеңіл зиян келтіргені үшін 2 жылға дейін бас бостандығынан айырылады.
Бұған дейін ""Ұрып-соғу"" және ""Денсаулыққа жеңіл зиян келтіру"" деген баптар Әкімшілік кодексте болды. Бұл баптар бойынша агрессорға ескерту жасалып, 15 тәулікке дейін жауапкершілік берілетін. Енді мұндай әрекетті жасаған адам жазаның қатал екенін білуі керек. Себебі жазасыз қалған адам келесі жолы одан да ауыр қылмыстар жасауы мүмкін. Тәжірибе көрсеткендей, жылына орта есеппен 500 адам тұрмыстық зомбылыққа қатысты қылмысты қайталайды.
Сонымен қатар, заңда ""Ерекше талаптар"" деген бап бар. Бұл бап бойынша агрессормен психолог жұмыс істейді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Кеше президент Қасым-Жомарт Тоқаев тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заңдарға қол қойды.,,2024-04-16T12:30:00+05:00
imamdar-mesit-pen-aleumettik-zelide-endi-qalai-uagyz-aitady-zana-erezelerdi-tusindiremiz,informburo.kz,Имамдар мешіт пен әлеуметтік желіде енді қалай уағыз айтады? Жаңа ережелерді түсіндіреміз,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/imamdar-mesit-pen-aleumettik-zelide-endi-qalai-uagyz-aitady-zana-erezelerdi-tusindiremiz,"2024 жылғы 28 ақпанда Астанада өткен І республикалық уағызшылар форумында ""Уағыз-насихат айтудың әдебі мен мәдениеті"" тұғырнамасы қабылданды. Енді имамдар халық арасында уағыз айтып, жамағатқа адал мен арамды түсіндірген кезде осы тұғырнамадағы ережелерді ескеруі керек болады. Ал тұғырнамада қандай ережелер барын ҚМДБ өкілі Informburo ресми сауалына берген жауабында түсіндірді.
Бірінші: мешітте айтылатын уағыз-насихат
а) Жұма уағызы. Мешіттердегі жұма уағызы апта сайын жұма намазының азанынан жарты сағат бұрын айтылады. Жұма уағызын айтушы дін қызметкері төмендегі мәселелерді ескеруі қажет:
ә) Бесін және ақшам уағыздары
Күнделікті бесін және ақшам намазының алдындағы уағыздарды ҚМДБ тарапынан бекітілген кітаптар бойынша айту. Берілген тақырыпқа алдын-ала дайындалып, жан-жақты ойын түйіп, жамағатқа қысқаша баяндап жеткізу.
б) Жамағатпен арнайы жүздесулерде айтылатын уағыз-насихат
Мешітте өтетін арнайы шарада, белгіленген дәрістерде жамағатқа уағыз-насихат айту. Бұл ретте уағызшы айтылатын тақырыпқа алдын-ала дайындалып, жан-жақты зерттеп, жамағатқа көркем түрде, тың мағлұматтармен жеткізе білу.
Оқи отырыңыз: Рамазан айына орай пойыз мейрамханаларының жұмыс уақыты өзгерді
Екінші: әлеуметтік желіде айтылатын уағыз-насихат
Әлеуметтік желідегі уағыз-насихатты РАНТ, ЖАНТ мүшелері және өзге де өкілдік тарапынан бекітіліген білікті дін мамандары жүргізеді. Әлеуметтік желідегі уағыз-насихат барысында келесідей мәселелер ескеріледі:
Үшінші: неке, үйлену той және басқа да қуанышты жағдаяттарда айтылатын уағыз-насихат
Неке қию рәсімінде, үйлену тойда, өзге де қуанышты жағдайда айтылатын насихаттың мазмұны соған сай, яғни адамдарды сүйіншілейтін, қуанышын арттырып, жақсы әсер қалдыратын деңгейде болу. Мысалы, ""Үйленудің артықшылығы"", ""Отбасылық міндеттер"", ""Отбасы бақытының сыры"" және осыған ұқсас тақырыптарда уағыз айту.
Төртінші: жаназа рәсімінде айтылатын уағыз-насихат
Жаназа рәсімінде қара жамылған отбасын сабырлыққа шақырып, қайғыларын сейілтетін уағыздар айту. Өмірдің өткінші екенін, дүниеден өтумен адам ғұмыры аяқталмайтынын байыппен жеткізу. Қайтқан кісі үшін Алланың мейірімі мен кешірімін сұрау, артында қалған туыстарына көркем сабыр тілеп, жиі дұға ету керектігін даналықпен насихаттау. Сондай-ақ жаназа намазынан бұрын насихат айтқанда уақытпен санасу.
Оқи отырыңыз: 2024 жылғы ораза кестесі: Алматы қаласы
Бесінші: Құдайы ас, садақаларда айтылатын уағыз-насихат
Қазақ халқында Құдайы ас, садақалардың бірнеше түрі бар. Мысалы, марқұмның дүниеден өткеніне жеті күндік, қырық күндік, жүз күндік немесе жылдық ас беру. Мұндай астарда уағызшы дін қызметкерінің әдебіне сай киініп, насихатты сол ортадағы адамдардың жағдайына қарай айту. Дүниеден өткен марқұм үлкен кісі болса ""Ата- ананың қадірі"", ""Үлкенге құрмет, кішіге ізет"", ""Салиқалы ұрпақтың дұғасы"" сынды тақырыптар таңдау. Егер марқұм орта жастағы немесе жас болса, ""Дүние тіршілігінің баянсыздығы"", ""Сабыр сақтаудың маңызы"", ""Марқұмға пайдасы тиетін іс-амалдар"" сынды тақырыптар таңдау. Сол секілді баспаналы болғанда, өзге де жақсылыққа кенелгенде нығметке шүкірлік ретінде немесе жаңбыр тілеп тасаттық бергенде тақырыпқа сай уағыз-насихат айту.
Алтыншы: түзеу мекемелерінде айтылатын уағыз-насихат
Түзеу мекемелеріндегі уағыз-насихат жеке немесе жалпы болып екі түрге бөлінеді.
а) Жеке кездесулердегі уағыз-насихат. Жеке кездесуден бұрын істі болған адамның өмірбаяны мен істі болу себебін, оның діни бағытымен алдын-ала қысқаша танысып алу. Сұхбат барысында діни қызметкер ретінде жағымды әсер қалдырып, жанашырлықпен сөйлесу. Егер істі болған адам қандай да бір діни ағымға қатысты болса, арнайы тәсілдер арқылы дұрыс жолды баяндау. Істі болушының білім деңгейін, теріс ағымға қаншалықты қатыстығы бар екендігін де назарда ұстау. Мұндай жағдайда уағыз-насихат айтушы әр кездесудің арнайы жоспарын құрып, сол бойынша насихат жұмыстарын өткізу.
ә) Жалпы кездесудегі уағыз-насихат. Жалпы кездесулерде түрлі деңгейдегі адамдар аралас болғандықтан уағыз-насихат барысында барлығына түсінікті болатындай ортақ тақырыптар таңдау. Уағыз барысында ешкімнің ар-намысына тимеу, кемсітетін сөздер айтпау.
Оқи отырыңыз: Аллергиясы бар адамға ораза ұстау міндет пе? ҚМДБ жауабы
Бірінші: Құран аяттары
Уағыз-насихаттың негізі қасиетті Құраннан бастау алады. Уағыз-насихат барысында насихатшы тақырыпқа сай Құран аяттарын келтіріп, оның тәпсіріне сүйене отырып түсіндіру, тәрбиелік мағынасын талдау. Араб тілін түсінетін діни ортада, мешіт жамағатына арабша аятты келтіріп, қазақ тіліндегі мағынасын айту. Араб тілін түсінбейтін көпшілік ортада қазақша мағынасын айту.
Екінші: хадистер
Хакім Абайдың ""Әуелі аят хадис сөздің басы"" дегеніндей, қасиетті Құраннан кейін ардақты Пайғамбарымыздың (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) хадистерін айту. Сенім негіздеріне қатысты мәселе қозғалған жағдайда міндетті түрде сенімді (мутауатир, сахих) хадистерге жүгіну. Сондай-ақ, әлсіз, ойдан шығарылған тоқыма хадистерді қолданбау.
Үшінші: қазақ халқының салт-дәстүрі
Әлмисақтан мұсылман болған халқымыз әркез діні мен дәстүрін қадірлеп, ғасырдан-ғасырға осы екі қасиетті ұғымды ұштастыра білу арқылы Құдайға деген құлшылығын атқарып, дархан мінезінен таймай, ұрпағын ізгілікке тәрбиелеп келген. Өмірлік ұстанымымызға айналған дәстүрлеріміздің көбі асыл дінімізден бастау алған. Осылайша асыл дініміз қазақ халқының жан дүниесін қанағаттандырып қана қоймай, халқымыздың танымы, мәдениеті, дәстүрімен біте қайнасқан. Осы орайда уағыз-насихат айтушы діни біліммен қатар қазақ халқының салт-дәстүрін, шариғатпен ұштасқан ырым-тыйымдарды да жақсы біліп, насихат барысында қолданғаны абзал.
Төртінші: ата-бабаларымыз бен би-шешендеріміздің, ақын-жырауларымыздың өлеңдері мен даналық сөздері
Қазақ халқының мұсылмандық діни түсінігі, шешендік сөздері, діни-дастандары, кешегі жыраулар поэзиясы мен би-шешендердің нақыл сөздерінің мазмұнына көз жүгіртсек, аят-хадистерге және рухани құндылықтармен сабақтас екендігіне көз жеткіземіз. Жүсіп Хас Қажыб Баласағұни бабамыздың: ""Алла атымен бастадым сөз әлібін, жарылқаған, жаратқан, бір Тәңірім"", – дегеніндей сөз бастаған жырау, шешендеріміздің ешқайсысының аузынан Алласы түспеген. Абайдың: ""Алланың, Пайғамбардың (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) жолындамыз, ынтамызды бұзбастық иманымыз"", – деуінің өзі қазақ халқының қандай жолды ұстанғандығын анық көрсетуде. Алаш ардақтысы Ахмет Байтұрсынұлы: ""Қазақтың өлеңді сөзді сүйетін мінезін біліп, дінді халыққа молдалар өлеңмен үйреткен. Дін шарттарын, шариғат бұйрықтарын өлеңді хикая, өлеңді әңгіме түрінде айтып, халықтың құлағына сіңіріп, көңілдеріне қондырған"", – дейді. Сондықтан да насихатшы Құран аяты мен хадистердің мән-мағынасы түсінікті болуы үшін ата-баларымыздың, би-шешендеріміздің, ақын-жырауларымыздың өлеңдері мен даналық сөздерімен қуаттап, мәнді де мазмұнды етіп, жеткізе білу.
Оқи отырыңыз: Ораза қазасы немесе қарызы. Оны қалай өтейді?
Бесінші: қазақ-халқының мақал-мәтелдері
Мақал-мәтел – қазақ халқының сан ғасырлар бойы ұрпақтан-ұрпаққа сұрыпталып, мирас ретінде сақталып келе жатқан асыл қазынасының бірі. Мақал-мәтелдің құндылығы – аз сөзбен көп мағынаны қамтуы. Көптеген мақал-мәтелдерде қасиетті Құран аяттары мен ардақты Пайғамбарымыздың (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) хадистерінің негізгі мағынасы қамтылған. Насихат айтушы түрлі тақырыптағы мақал-мәтелдерді жаттап, ондағы айтылған негізгі түйінді жан-жақты ойланып, талдау жасап, жеткізе білгені жөн.
Алтыншы: әлемдік ойшылдардың даналық сөздері
Әлемде адамзат бақыты үшін ізгі қоғам жайлы терең талдау жасап, сүбелі ой айтқан ойшылдар аз болмаған. Ғылыми, зиялы қауым ортасында әлемдік ойшылдардың даналық сөздерін орынды қолдана білу насихатшының сөзін әрлеп, айтқысы келген құндылығының тыңдаушыға жетуіне себеп болады.
Бірінші: тақырыпты таңдау
Айтатын уағызға тақырып таңдау да аса маңызды. Әсіресе қоғамдағы жағдайға қарай, сол ортаға қажетті өзекті тақырыпты таңдау. Сонымен қатар уағыз айтылатын (студенттер, жұмысшылар, зиялы қауым, мешіт жамағаты, басқа дін өкілдері) адамдардың қызығушылығына, деңгейі мен ортасына қарай тақырып таңдау.
Екінші: кіріспе бөлім
Уағызды Алла Тағалаға мадақ, ардақты Пайғамбарымыз Мұхаммед Мұстафаға (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) салауат пен сәлем жолдап, көпшілікке амандасып, ізгі тілекпен бастау. Кіріспе сөзінде адамдардың назарын тақырыпқа бұру, қызықтыратындай әсер ету. Не айтатынын қысқаша баян ету және оның ерекше маңызын атап өту.
Оқи отырыңыз: Рамазан айында қандай білім жинадыңыз? Ораза-тест
Үшінші: негізгі бөлім
Уағызшының негізгі бөлімде таңдаған тақырыбындағы жеткізгісі келген қажетті мағлұматтарды айтуы. Құран аяттарын, хадистерді, ғұлама-ғалымдардың сөздері мен қиссаларды уағыздың тақырыбына сай келтіру. Қажетіне қарай негізгі бөлімді бірнеше тақырыпшаларға бөліп айту.
Төртінші: қорытынды бөлім
Айтылған уағыз тек әдемі, көркем сөз болып қана қалмай, естушіге белгілі бір ізгі істер атқаруына себепші болу. Сондықтан қорытындыда уағыздың негізгі мақсатын түйіндеу және айтқысы келген ойды жамағатқа жеткізу, дұға етумен сөзін аяқтау.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Имамдар ата-бабаларымыз бен би-шешендеріміздің, ақын-жырауларымыздың өлеңдері мен даналық сөздерін қолдана отырып уағыз айтатын болады.",,2024-03-18T16:00:00+05:00
klimatolog-aleksei-kokorin-cu-tasqyny-endi-ar-5-zyl-saiyn-qaitalanuy-mumkin,informburo.kz,Климатолог Алексей Кокорин: Cу тасқыны енді әр 5 жыл сайын қайталануы мүмкін,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/klimatolog-aleksei-kokorin-cu-tasqyny-endi-ar-5-zyl-saiyn-qaitalanuy-mumkin,"Алексей Кокорин – ресейлік климатолог. Ұзақ жылдар бойы Орта Азия жергілікті экология орталығының халықаралық қызметкері болып қызмет атқарған. Информбюро тілшісі Алексей Кокоринге қазіргі таңда Қазақстан мен Ресейдегі су тасқынына байланысты сұрақтар қойды.
– Қазір Қазақстанның көп өңірін су басып жатыр. Климатолог ретінде пікіріңізді білгіміз келеді. Климаттың өзгеруінің нақты бір аймақтарды су басуына ықпалы бар ма?
– Қазір Жер шарының барлық бөлігінде жаһандық жылыну болып жатқанын білесіз. Әсіресе, Жердің құрғақ бөліктерінде жылыну процесі көбірек байқалып отыр. Менің ойымша, бұл процесс Қазақстанда екі есе қатты жүріп жатыр. Жер шарының көп жерін мұхиттар алып жатқандықтан, жауын-шашын көп. Температураның градусы көтерілген сайын жауын-шашын мөлшері де бірнеше пайызға өседі. Мұндай кезде тек жауын-шашын көбейіп қоймай, құрғақ аймақтар одан сайын құрғай түседі. Мысал ретінде Африка, Орта Азия мен Жерорта теңізі маңындағы елдерді айтуға болады. Қазақстан туралы айтар болсақ, оның оңтүстік бөлігінде құрғақшылық байқалады.
Су тасқыны да, құрғақшылық та 2050-2060 жылдарға қарай жиілейді. Әлем елдері көміртегі бейтараптығын сақтамаса, жағдай осылай жалғаса береді.
Менің білуімше, Қазақстан, Ресей, Қытай, Бразилия, Оңтүстік Африка, АҚШ, Еуропа, Жапония, Үндістан, тағы басқа елдер 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткіземіз деп сөз берді. Бәрі бірдей айтылған нәтижеге жете ме, ол әзірше белгісіз. Десе де, көміртегі бейтараптығына жете алсақ, онда жаһандық жылыну процесі де тұрақталып, көрсеткіші 2,5-3 градус болады. Біз көміртегі бейтараптығына жетпеген жағдайда жылу толқындары үш есе көбейеді.
XIX ғасырда әр 50 жыл сайын бір келген ыстық енді жыл сайын болады. Ол кезде климат мүлдем басқаша сипат алады. Кейбір аумақтар шөлейт далаға айналып, тұрғындар амалсыздан басқа жақтарға көшеді.
– Ал, су тасқыны туралы не айтасыз?
– Қазіргі жағдай бірқалыпты емес. XIX ғасырда 10 жылда бір рет қатты жауған жауын-шашын қазір 30 пайызға жиілеген. Әрине, бұл көрсеткіш барлық жерде бірдей емес, бір жерде 30 пайыз, бір жерде 50, тағы бір жерде 7 пайыз болуы мүмкін. Жалпы алғанда, жауын-шашын бұрынғыға қарағанда жиілегенін айтып отырмын. Десе де, оның мөлшері он есе өспейді, бүкіл әлемді су басып кетпейді. Дегенмен, мемлекеттер қазір болып жатқан жағдайдан қорытынды шығарып, сабақ алған дұрыс деп ойлаймын.
Оқи отырыңыз: Қазақстанның 6 өңірінде 3698 жеке тұрғын үй су астында қалды
– Қазақстан – құрлықта жатқан ел. Біздің мұхитпен шекарамыз жоқ. Десе де, қазір бізде көп аймақты топан су басып жатыр. Әрине, бұл жерде адамдардың жауапсыздығын да жоққа шығара алмаймыз. Дегенмен, құрлықта жатқанымыз бізді ештеңеден сақтандырмай ма?
– Қазақстан тайфун мен цунамиден алыс жатыр. Ал, су тасқыны қуаңшылық болған жерде көбейе береді немесе жағдай керісінше қайталанады. Бұрындары 10 жылда бір рет болған су тасқыны енді 5 жыл сайын қайталануы мүмкін.
– Ендеше, біз мұндай жағдайларға бейімделу үшін қандай қадамдар жасағанымыз дұрыс?
– Проблеманың төркінін түсіне отырып бейімделген дұрыс. Бұл ақырзаман еместігін де естен шығармау керек. Инфрақұрылымды жақсартып, көпірлер мен құрылыстардың сапасына назар аудару қажет. Бұрын су тасқыны өте сирек кездесетін құбылыс еді. Сол себепті, адамдар да ""көппен бірге көреміз, кейінірек бәрін қалпына келтіріп аламыз"" деп қарайтын. Енді жағдай өзгерді, су тасқыны жиіледі, соған қарай қай жерге қандай құрылыс салуды, нөсер кәріздерінің жайын ойластыру керек. Сонымен қатар, енді су тасқыны ғана емес, жауын-шашын мөлшері де көбейетінін естен шығармаған жөн.
Мәселен, жақында Дубайда өткен СОР28 халықаралық конференцияcына Азия елдерінің президенттері де қатысты. Сол жерде ""loss and damage"" жағдайындағы қаржыландыру туралы шешімдер қабылданды. Бұл қандай жағдай? Бұл – климаттың өзгерісіне адамдар бейімделе алмайтын жағдайлар. Мұндай кезде шығын туралы ойлану қажет, адамдарды басқа жаққа көшіреміз бе, әлде бір қор құрамыз ба дегендей.
Бірден айтайын, бұл жерде өтемақы қоры емес, көмек қоры туралы сөз болып отыр. Мәселен, сіздің үйіңіз суға кеткен жағдайда олар сіздің үйіңіздің өз құнын төлемеуі мүмкін, тек қорда бар ақшадан беріп, көмектеседі. Одан бөлек, қауіпті аймақта тұратын адамдар өздері де сақтық шарасын жасап, қамданғаны жөн. Бұл бүкіл әлемге ортақ жағдай ғой, жылда қайталанады. Тек билік өкілдері ғана емес, қарапайым тұрғындар да қамданып, алдын алуы тиіс мәселе. Ең бақуатты деген елдің өзінде тұратын адамдар билікті сынап отыруы мүмкін. Десе де, болып жатқан табиғи апаттар жер-жерде, әлемдік ауқымда болып жатқанын ұмытпауымыз қажет. Бұл қазір біз қашып құтыла алмайтын жағдай болып отыр.
– Өткен жылы Душанбеде өткен конференцияда сіз ""мұздықтардың еруі қазір Орта Азия елдері үшін үлкен мәселе болып отыр"" депсіз. Қазақстанда да соңғы жылдары мұздықтардың еруі жиілей түсті. Бұған қатысты не айтар едіңіз?
– Мен қазір Солтүстік Қазақстан мен Орталық Қазақстан туралы айтпаймын. Елдің оңтүстігі мен басқа бөліктерін мысалға алар болсақ, жауын-шашын көлемі бірқалыпты болмайды. Айталық, мұздықты аккумулятор деп алсақ, аккумулятор болмаған жағдайда сіздерде көктемде су тасиды, сосын кейінірек су болмайды.
Мұздықтардың еруі Алматыға сел қаупін төндіреді.
Қазір су тапшылығы мәселесі Қырғызстан мен Өзбекстанда жиі айтылып жүр. ""Суды қалай сақтаймыз?"" деген әңгіме қызу талқыланып жатыр. Арменияда жауын-шашын көлемі азайып, сәйкесінше су көлемі азаяды деп болжанып отыр. Сондықтан олар да Израиль сияқты тамшылатып суару әдісіне көшкені абзал.
Мұздықтар еріген кезде олардың төменгі бөлігі жоғары қарай кетеді. 5 мың шақырымдық биіктікте тұрғандықтан, олар әрдайым болады, оның үстіне, олардан ауыл шаруашылығына еш пайда жоқ. Сол себепті, ""мұздықтардың белгілі бір пайызы еріп жатыр"" деген кезде олардың ауыл шаруашылығына пайдалы бөлігі де тура сондай көлемде еріп жатыр деп ойлау – қате. Мұздықтардың ең биікте орналасқан бөлігі ерігенде ғана жағдай 180 градусқа өзгеруі мүмкін. Ал төменгі жағы альпинизмге жақсы шығар, бірақ шаруашылық үшін оның маңызы жоқ.
– ""Алдағы уақытта әлемде құрғақшылық салдарынан климаттық көші - қон болып, 1 миллиардтай адам жан - жаққа көшуі мүмкін"" деген болжам айтылып жүр.
– Мұндай жағдай әлем елдері әлгінде айтылған көміртегі бейтараптығына жетпеген кезде болады. Ол кезде миграция 3 миллиард адамды қамтуы мүмкін. Ал қалыпты жағдайда тура 1 миллиард адам көшіп-қонып жүреді демес едім. Ең алдымен, бұл процесс Азия, Африка, Латын Америкасының шағын бөлігіндегі аса құрғақ жерлерді қамтиды. Қазақстан туралы айтсам, мұндай миграцияның бұл елге азғантай ықпалы болуы мүмкін. Ал елдің ішкі миграциясы – ол бөлек әңгіме.
Оқи отырыңыз: Су тасқынынан зардап шеккен ақтөбеліктер біржолғы төлем алады. Оны қалай рәсімдейді?
– Алдағы уақытта Қазақстан климатында қандай өзгерістер болуы мүмкін?
– Жылу толқындары туралы сізге әлгінде айттым. Олардың градусы кішкене жоғарылағанымен, жиілігі өседі. Құрғақшылық болған аймақтарда су тапшылығы болады.
Алдағы уақытта өте үлкен қиыншылықтар күтіп тұрған елдер бар. Мысалы, ""Африканың оңтүстік бөлігінде су мүлдем болмайды"" деп болжанып отыр. Ол елдермен салыстырғанда, Орта Азия елдерінің, оның ішінде Қазақстанның жағдайы жаман емес.
Әрине, көміртегі бейтараптығына жетпейінше, жағдайды тұрақтандыру қиын. Мемлекеттерге ""көміртегі бейтараптығына қол жеткіземіз"" деген уәдені орындау да оңай болмайды. Дегенмен, қазір бәрі осы бағытта жүріп келе жатыр. Қытай, Еуропа, Жапония, Корея дұрыс бағытта келе жатыр. Тіпті Үндістан да жағдайының қиындығына қарамастан көміртегі бейтараптығына ұмтылып отырған жайы бар.
– Қазір жаһандық жылыну туралы барлық жерде айтылып жүр. Әлеуметтік желіде кей қолданушылар ""ақырзаман әне келеді, міне келеді"" деп бірін-бірі қорқытып әлек. Климатолог ретінде айтыңызшы, дәл қазір әлемге топан су басу не өрт қаупі төніп тұр ма?
– Жоқ, дәл қазір ондай қауіп төніп тұрған жоқ. Жер шары тұрғындарының 30 пайызы басқа аймақтарға көшуі мүмкін, ол рас. Бірақ, бұл дегеніңіз ақырзаман емес қой?! Десе де жыл өткен сайын жағдай қиындап бара жатқанын жоққа шығармаймын. Мен мұндай ""қорқынышты әңгімелерге"" өте бір зиянды зат деп қараймын. Теледидардың алдында отырып ""ах, ох"" деп қорыққаннан пайда жоқ. Қорыққан адам қандай да бір әрекет жасап, сақтықтың амалын жасауы қажет.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Маманның сөзінше, 2050-2060 жылдарға қарай су тасқыны да, құрғақшылық та жиілейді.",,2024-04-08T10:30:00+05:00
ontustiktin-ozekti-maselesi-oy-detox-otbasyndagy-zorlyq-taqyrybyn-symkentte-talqylady,informburo.kz,Оңтүстіктің өзекті мәселесі. Oy-Detox отбасындағы зорлық тақырыбын Шымкентте талқылады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ontustiktin-ozekti-maselesi-oy-detox-otbasyndagy-zorlyq-taqyrybyn-symkentte-talqylady,"Шымкент қаласында OY-DETOX Aimaqtar жобасының алғашқы талқысы зорлық-зомбылық тақырыбы аясында өтті. Жоба авторлары әр аймаққа барып, сол аймақтағы мәселелерді жергілікті мамандармен талқылайды.
""Біздің мақсатымыз – аймақтардағы жаңа сарапшыларды таныстыру, әр аймақтың үнін есту. Неге десеңіз, талқының бәрі Алматы мен Астанамен шектеледі. Үлкен мінберде айтылатын сөздер кейде қалың көпшілікке жете бермейді. Әр аймақтың өзіндік проблемасы бар. Адамдар тіршілік, күнкөріс қамы деп жүріп қалыс қалады. Шымкент – жоба аясындағы үш қаланың бірі әрі алғашқысы. Әр аймақтың өзіне тән өзекті проблемасы, тыныс-тіршілігі болатыны сөзсіз. Мәселен,  Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, Түркістан облысы мен Шымкент қаласында әйелдерге қатысты тіркелген тұрмыстық зорлық-зомбылық фактілерінің саны өзге аймақтарға қарағанда өте жоғары. Ұлттық құндылықтардың ошағы саналатын аймақта мәселенің мән-жайын жергілікті мамандармен талқылап көргіміз келді"", – деді жоба жетекшісі, журналист Әйнел Әмірхан,
Шымкент қаласы жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау басқармасының ""№3 арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсету орталығы"" коммуналдық мемлекеттік мекемесі директоры Бағдагүл Байтешова орталықтың жұмысы туралы айтты.
""Көмек сұрап келген әйелдер орталықта алты айға дейін тұра алады. Үш мезгіл тамақ береміз. Қабылдау бөлмесіне келгенде әйелдерді тыңдаймыз, кейін психологтар сөйлеседі. Отбасы құндылығын түсіндіреміз. Татуласып кететіндер де, енді бірге тұра алмаймыз деп ажырасамыз деп шешетіндер де бар. Оларға ажырасу процесін, алимент алу, мүлікті бөліп алуды түсіндіреміз. Адвокаттар тегін қызмет көрсетеді. Жұмысқа тұруына, әлеуметтік төлем алуына көмек береміз. Бізге әйелдер балаларымен келеді"", – деді Бағдагүл Байтешова.
""Сана Сезім"" әйелдер бастамалық құқықтық орталығы қоғамдық бірлестігінің басшысы Шахноза Хасанова 2016 жылға дейін дағдарыс орталықтары мүлдем болмағанын, оған дейін әйелдер барар жері болмай, отбасына оралып, тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселесі жабулы қазан күйінде қалатынын айтты.
""Заңға сәйкес зорлық-зомбылық көрсететін адамдарды жауапқа тарту керек. Әйтпесе өзін еркін сезініп, қайта қылмыс жасайды. Статистика осы мәселе туралы ашық талқылай бастағаннан кейін өсіп отыр. Әрине, бұрын болмаған, қазір пайда болған нәрсе емес. Заңды күшейтумен ғана бұл мәселені шеше алмаймыз. Әрбір азаматтың сана-сезімімен де жұмыс істеу керек. Мектеп, білім мекемелерінде алдын алу туралы, мұндай жағдайға ұшырағанда кімге жүгіну керек, қай жерге бару керек екенін айтымыз қажет. Зорлық-зомбылық құрбаны көбейген соң дағдарыс орталықтарын ашу қажет, себебі көпбалалы әйелдің жеті-сегіз баласына да орын тауып беру қажет"", – деді Шахноза Хасанова.
Оқи отырыңыз: Психолог: ""Өлтіргенін күтудің қажеті жоқ"". Тұрмыста зорлық-зомбылық көрсеңіз, кімнен көмек сұрау керек?
Ахмет Ясауи ХҚТУ қауымдастырылған профессоры, ""Сана"" бағдарламасының жүргізушісі, PhD. Молдияр Ергебеков зорлық-зомбылықтан қорғану жолдары мен зорлық-зомбылыққа қарсы мәдениетті қалыптастырудың маңызы туралы айтты.
""Заң шықса да, ол заң орындалмауы мүмкін. Өйткені, зорлық-зомбылыққа қарсы мәдениет жоқ. ""Өзі кінәлі"", ""тілі ащы екен"", ""өзі арандатыпты"" деп заң орындалмауы мүмкін. Зорлық-зомбылықты көрген кезде сезімтал болу, көмекке ұмтылу мәдениетін қалыптастыру өте маңызды. Көп зерттеуші зорлық-зомбылық себебі неде дегенде дәстүрді алға тартады. Түркістан облысының тұрғындары көбінесе дәстүрге берік, дәстүршіл адамдар. Сондықтан дәстүр себеп болып отыруы мүмкін дейді. Дәстүр қатып қалған нәрсе емес. Белгілі бір кезеңде шыққан тарихы бар дүние. ""Адамды өлтірме"", ""өсек айтпа"", ""біреуге қиянат жасама"" деген секілді құндылықтар – ғасырдан-ғасырға сүзгіден өтіп келе жатқан маңызды құндылықтар. Ал енді ""әйелді ұрып ұста"", ""үйіңнің төріне қамшы қойып қой, қамшыны көріп тыныш жүрсін"" деген сияқты түсініктердің өзіндік бір шығу тарихы бар"", – деді сарапшы.
Молдияр Ергебеков дәстүрлі қазақ қоғамының тарихына үңілгенде әйелдерге бағытталған зорлық-зомбылық, әйелдерді зат ретінде санау, заттандырған психология мен дәстүрдің шығуы отарланған кезеңнен басталатынын айтты.
""Мысалы, Төле би, Қазыбек би мен Әйтеке би ""әйелдерді ұрыңдар!"" деген жоқ. Тіпті, Төле бидің келінімен ізгі қарым-қатынаста болғанын баршамыз білеміз. Жүсіп Баласағұнның ""Құтты білік"" кітабында қыз баланы оқытыңдар деген. Ахмет Ясауи әйел мен еркектер Құдайдың алдында да, шынайы өмірде де тең дейді. Қазақ қоғамы отарлық кезеңге ілікеннен әйелдерге бағытталған зорлық-зомбылық та арта бастады. Әлеуметтік психология тұрғысынан қарасақ отарланған қоғамның ең күштілері – еркектер. Олар отарланғандығын көтере алмайды, өйткені олар қорланды. Қорланған кезде олар қорлайтын басқа бір объектіні іздейді. Ал қоғамның ең әлсіз тұлғалары – әйел мен бала. Сондықтан да әйелдерге, балаларға бағытталған зорлық-зомбылық дәстүрінің тууын көбінесе осы отарлану кезеңінен көремін"", – деді профессор.
Әйнел Әмірхан келесі талқы Ақтөбедегі азаматтық қоғамның даму тақырыбында екенін айта кетті. Талқы OY-DETOX YouTube арнасында жарияланады.
OY-DETOX Aimaqtar жобасының басты мақсаты – Қазақстанның бірқатар қаласында жергілікті сарапшылардың, мемлекеттік, үкіметтік емес ұйымдар, журналистер мен белсенділердің және қоғамдық сектор өкілдерінің қатысуымен қазақ тілінде ой-талқы өткізу. Жоба арқылы Қазақстанның түрлі қалалары мен аймақтарындағы жергілікті азаматтық қоғам, қоғамдық бастамалар мен қоғамдық қорлардың еңбегін медиада қолдап, олардың жұмысының маңыздылығын көрсету, қалың аудитория үшін жаңа сарапшылардың атын ашу.
Бұл жоба Евразия қоры жүзеге асыратын АҚШ халықаралық даму агенттігі (USAID) қаржыландыратын Орталық Азиядағы әлеуметтік Инновациялар бағдарламасының қолдауымен ұйымдастырылды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жоба аясында Қазақстанның үш қаласында сол өңірдегі өзекті мәселеге қатысты талқы өтеді.,,2024-03-20T16:59:05+05:00
patriot-balalar-sany-71-paiyzga-osti-zas-sarbaz-qozgalysynyn-adiletti-qogam-quruda-manyzy-qandai,informburo.kz,"Патриот балалар саны 71 пайызға өсті. ""Жас сарбаз"" қозғалысының әділетті қоғам құруда маңызы қандай",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/patriot-balalar-sany-71-paiyzga-osti-zas-sarbaz-qozgalysynyn-adiletti-qogam-quruda-manyzy-qandai,"Атырау қаласында өткен Ұлттық құрылтайдың үшінші жиынында мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев балалар мен жастарды отансүйгіштікке тәрбиелеуге айрықша көңіл бөлінуі керектігін алға тартты. Мұнымен қатар тәуелсіздік және отаншылдық, бірлік және ынтымақ, әділдік және жауапкершілік сынды басым бағыттардың қарулы күштеріміздің әскери-патриоттық іс-шараларына да арқау болуы қажет екеніне тоқталды.
""Мен маңызды идеологиялық тұжырымдарымыз бен негізгі бағыттарымыз туралы тарқатып айтып бердім. Тағы да бір қайталап өтейін: бұл – Тәуелсіздік және Отаншылдық, Бірлік және Ынтымақ, Әділдік және Жауапкершілік, Заң және Тәртіп, Еңбекқорлық және Кәсіби біліктілік, Жасампаздық және Жаңашылдық. Ұлтымыз осы идеялық негіздерді басшылыққа алса, болжаусыз және қарқынды дамып келе жатқан ХХІ ғасырда лайықты орнын табады. Құзырлы мемлекеттік органдардың бәрі өз жұмысын қайта қарап, осы тұғырнамаға үйлестіруі қажет. Сонымен қатар жоғары оқу орындары мен колледждер студенттермен жүргізілетін жұмысқа осы құндылықтарды үйлестіре кіріктіруі керек. Аталған идеалдар қарулы күштеріміздің әскери-патриоттық іс-шараларына да арқау болуы қажет"", – деді президент.
Осы орайда қорғаныс министрлігінің тәрбие және идеологиялық жұмыс департаментінің басшысы Тілеухан Басқожаевтан оқушылар мен жасөспірімдерді отансүйгіштікке әзірден бастап баулу үшін қандай шаралар жүзеге асырылып жатқанын сұрадық.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда әскери ұшқыштардың жалақысы 60 пайызға өседі
""Еліміздегі жастарға әскери-патриоттық тәрбие беру процесінің негізгі локомотиві – ""Жас сарбаз"" балалар-жасөспірімдер әскери-патриоттық қозғалысы"" республикалық қоғамдық бірлестігі. Ол осы уақыт ішінде елдегі әскери-патриоттық қозғалысты шоғырландыру жөніндегі орталық органға айналды. Қозғалыстың және оның еліміздің барлық өңіріндегі филиалдарының жұмысы арқасында соңғы 5 жыл ішінде әскери-патриоттық клубтар саны 2828 -ден 8672 -ге дейін, ал оған қамтылған бала саны 73 164 -тен 260 162 -ге дейін артты. Демек ол мүдделі мемлекеттік органдармен және қоғамдық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасай отырып, елдегі әскери-патриоттық жұмыстың ауқымын қамтиды. Сондай-ақ жыл сайын ""Айбын"" әскери-патриоттық жастар жиыны өтеді. Оған екі мыңға жуық әскери-патриоттық клуб пен 55 мың жас жігіт пен қыз қатысады"", – деді әділет полковнигі Тілеухан Басқожаев.
Мұнымен қатар полковник 2023 жылы әскери-патриоттық жиын Қазақстан, Әзербайжан және Өзбекстан Республикасы командаларының қатысуымен халықаралық форматта өткізілгенін еске салды. Сондай-ақ қорғаныс министрлігінің мемлекет басшысының тапсырмасымен әскери-патриоттық тәрбие жүйесін дамыту және жетілдіру мақсатында басқа орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп 2022 жылы әзірленген құжаттарға тоқталды. Бірнеше министрліктің бұйрығымен ""Біртұтас ұлт – Біртұтас әскер"" жастарды әскери-патриоттық тәрбиелеу бағдарламасы әзірленген болатын. Бұл бағдарламада жастарды әскери-патриоттық тәрбиелеудің мақсаттары, міндеттері, іске асыру мерзімдері, нысаналы индикаторлар, қаржыландыру көздері және күтілетін нәтижелер айқындалған.
""Бағдарламадағы қағидалар азаматтарда патриотизмді, рухани-адамгершілік қасиеттерді, бейбіт және соғыс уақыты жағдайында конституциялық және әскери борышқа адалдықты, жауапкершілік пен тәртіпті тәрбиелеуге және дамытуға, Қазақстан Республикасы халқының жоғары моральдық рухын қолдауға бағытталған. Қарулы күштерде, басқа да әскерлер мен әскери құралымдарда 2025 жылға дейінгі идеологиялық жұмыс жоспары бекітілген. Жоспар жобасына әскери қызметшілерді даярлаудың неғұрлым тиімді бағыттарын қалыптастыруға бағытталған іс-шаралар енгізілді. Тұжырымдаманы іске асыру шеңберінде өңірлер әкімдерінің бастаған әскери-патриоттық тәрбие жөніндегі республикалық үйлестіру кеңесі және облыстық кеңестер құрылды. 2030 жылға қарай білім берудің барлық деңгейінде және барлық әлеуметтік топта әскери-патриоттық тәрбиенің жүйелі моделі құрылатын болады. Яғни "" Үй – Отбасы – Мектеп – Оқу орны – Армия (еңбек ұжымы)"" тігінен мемлекетте өскелең ұрпақты патриоттық тәрбиелеудің бірыңғай, аяқталған және кешенді жүйесін құрылады"", – деді Тілеухан Басқожаев.
Оқи отырыңыз: Тоқаев 2024 жылы мерзімді әскери қызметке шақыру туралы жарлыққа қол қойды
Полковниктің айтуынша, тәрбие жұмысының сағаттарында мәдени, этникалық, тілдік және діни алуан түрлілікке негізделген, Қазақстан халқының қоғамдық келісімі мен бірлігін нығайтуға ықпал ететін негізгі қазақстандық құндылықтарды ашатын дәрістер мен әңгімелер өткізіледі. Іс-шаралар мақсатты көркем фильмдерді, әдебиеттерді және техникалық тәрбие құралдарын пайдалана отырып, көрнекті қазақстандық мемлекеттік және әскери қайраткерлердің мысалдарында өткізіледі. Түсіндіру іс-шараларын жүргізу үшін әскери қызметшілердің жеке құрамы мен отбасы мүшелерінің алдында жергілікті атқарушы органдардың өкілдері, қоғам қайраткерлері, ҚР ҚК ардагерлері тартылады.
Осы қорғаныс министрлігінің кешенді ақпараттық-түсіндіру тобының жұмысына не кіреді?
""Осы күнге дейін бұл топ қалалардың мәдениет үйлерінде мемлекеттік әскери-тарихи музей экспонаттар көрмесін ұйымдастырды. Көрме барысында 1941-1945 жылдардағы сұрапыл соғыстың батырлары мен ауған жауынгерлерінің тарихи құндылығы бар артефактілер, жеке заттар, әскери керек-жарақтар және басқа да материалдар көрсетілді. ҚР ҚК және ұлттық ұланның әскери бөлімдері атқыш қару-жарақтар көрмесін жасады. ҚР ҚМ орталық ансамблі ұлттық ұланның хорымен бірлесіп концерттік бағдарламаны көрсетуді ұйымдастырды. Қалаларда ЖӘБО, аумақтық қорғаныс бригадалар, ұлттық ұлан және шекара қызметі әскери қызметшілері және олардың отбасы мүшелері үшін концерттік бағдарлама қойылды, музей экспонаттары көрмесі көрсетілді"", – деп қосты полковник.
Оқи отырыңыз: Әскери ордендер Сағадат Нұрмағамбетов, Бауыржан Момышұлы және Рақымжан Қошқарбаевтың есімімен аталмақ
Мұнымен қатар келесі шаралар тұрақты түрде өткізіледі:
Тілеухан Басқожаевтың айтуынша, әскери қызметшілердің балалары үшін демалыс ұйымдастырылған, үйірмелер және спорттық секциялар жұмыс жасайды.
""Мемлекеттік әскери-тарихи музей базасында есепке алынбаған жерлеу орындарын іздеу және оларды мәңгі есте қалдыру жөніндегі іздестіру-экспедициялық бөлімше құрылған. Әскери-патриоттық тәрбиелеу мүддесінде ""Ерлік сабақтарын"" және ""Ашық есік күндері"" өткізіледі. ""Жас ұлан"" республикалық мектептерінің үшеуінде және Астана қаласындағы әскери колледжінде мыңнан астам бала оқиды. Мектепке түсу кезінде жетім балалар мен қызметтік міндеттерін атқару кезінде қаза тапқан әскери қызметшілердің балалары жеңілдіктерді пайдаланады. Мектеп оқушылары үнемі әскери-патриоттық іс-шараларға қатысады. ""Жас сарбаз"" қозғалысының қатарындағы жас жігіттер отан қорғаушы мамандығын жиі таңдайды. Дамудың осы векторын ұстана отырып, қоғам өзін құндылыққа бағдарланған, білімді, рухани және адамгершілік негізінде тәрбиеленген, патриоттық көзқарастағы азамат бейнесіндегі берік платформамен тұрақты түрде қамтамасыз етеді. Сондықтан да қорғаныс министрлігінде жастарды әскери-патриоттық тәрбиелеу бойынша жұмыс ұйымдастырылған. Өскелең ұрпақпен өткізіліп жатқан жұмыстар әскери-патриоттық сұрағындағы проблемалық сұрақтарды шешуге мүмкіндік береді"", – деп қортындылады Тілеухан Басқожаев.
Оқи отырыңыз: Президент әскери-патриоттық тәрбие берудің 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасын әзірлеуді тапсырды
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ал осы уақыт ішінде әскери-патриоттық клубтар саны 2828-ден 8672-ге дейін артқан.,,2024-03-26T14:10:11+05:00
psixolog-kitap-oqudyn-paidasy-turaly-depressiya-men-kuizelisten-aryltady,informburo.kz,Психолог кітап оқудың пайдасы туралы: Депрессия мен күйзелістен арылтады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/psixolog-kitap-oqudyn-paidasy-turaly-depressiya-men-kuizelisten-aryltady,"Психолог, МBI коуч және халықаралық ""Времена"" институтының түлегі Назира Бұрханова кітап оқу адам бойында қандай жағымды қасиеттер мен қабілеттерді дамытатынын әңгімеледі. Маманның айтуынша, кітап оқу эмпатия, мейірімділік секілді сезімдерді дамытып қана қоймай, адамды депрессия және ұйқысыздық секілді психологиялық аурулардан арылтады.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық құрылтайдың ""Адал адам – Адал еңбек – Адал табыс"" атты үшінші отырысында кітап оқу және тәулік бойы жұмыс істейтін кітапханалар санын көбейту мәселесіне жеке тоқталды. Президент өз сөзінде кітапхананың ұлттың негізгі жады екенін айтты.
""Біз, ең алдымен, жастарды кітап оқуға баулуымыз керек. Сонда жаппай кітап оқитын ұлтқа айналамыз. Тәуелсіздік кезеңінде елімізде кітапхана ісі кенжелеп қалды. Тоқсаныншы жылдардағы аласапыран уақытта мыңдаған кітапхана жабылды. Миллиондаған кітап қорынан айырылдық. Соңғы жылдары жағдайды түзеу үшін әрекет жасалып жатыр. Кітапхана – мемлекеттің, ұлттың негізгі жады. Еліміз үшін құнды тарихи деректер мен материалдардың дені кітапханада сақталады. Сондықтан кітапхана ісін дамытуға бей-жай қарауға болмайды. Кітап оқырманға қолжетімді болуы керек"", – деді Тоқаев.
Оқи отырыңыз: ""Ұлттың негізгі жады"". Тоқаев тәулік бойы жұмыс істейтін кітапханаларды көбейтуді тапсырды
Сондай-ақ, ол былтыр Түркістанда өткен құрылтайда елімізде тәулік бойы жұмыс істейтін заманауи кітапхана салу туралы айтқанын еске салды. Ондай кітапханалар көптеген елде бар.
""Менің тапсырмаммен Алматыда және Астанада көп ұзамай осындай тамаша ғимараттар бой көтермек. Жалпы, бұл саланы жетілдіру үшін басқа да ауқымды шараларды қолға алу қажет. Алматыда кейбір кітапханалар заман талабына сай жаңғыртылды. Онда жастардың шығармашылықпен айналысып, білімін ұштауына толық мүмкіндік бар. Облыс әкімдері осы жақсы тәжірибені жалғастыруы керек. Кітапқұмарлық – жақсы қасиет. Мысалы, көптеген мемлекет Ұлттық кітап күнін атап өтеді. Бөріхан Нұрмұхамедов, Айдос Сарым, Данияр Әшімбаев бастаған құрылтай мүшелері осындай бастама көтерді. Мен олардың Ұлттық кітап күнін белгілеу туралы ұсынысын қолдаймын. Бірақ оны мазмұнды етіп өткізу қажет. Мысалы, түрлі іс-шаралар ұйымдастырып, арнайы жәрмеңкелер өткізу қажет. Шын мәнінде, озық ойлы ұлт болудың ең төте жолы – кітап оқу. Сондықтан кітап оқу мәдениетін қоғамда барынша орнықтыруымыз керек"", – деді президент.
Ары қарай ол Қазақстанда елге жанашыр іскер азаматтардың көп екенін, мұндай азаматтардың қоғамға қажетті көптеген жобаға қаржы салып, игі істердің басы-қасында жүргенін ерекше атап өтті. Мұнымен қатар ол жаңа мектеп пен кітапхана салудың маңыздырақ екенін айтты.
""Қайырымдылық және волонтерлік бастамаларға демеушілік жасап келеді. Мемлекет те отаншыл азаматтарды өзгелерге үлгі етіп, оларға қолдау көрсетеді. Әрине, аймақтарда өз қаржысына мешіт салған кәсіпкерлердің ниеті түзу, оны түсінуге болады. Алайда жаңа мектеп, жатақхана, аурухана, кітапхана, мұражай немесе спорт сарайын тұрғызу әлдеқайда маңыздырақ. Мұның сауабы мол. Кейінгі ұрпақ та осындай игі істерге алғыс айтары анық"", – деді президент.
Психолог Назира Бұрханова кітап оқудың ми үшін таптырмас жаттығу екенін айтады. Соңғы ғылыми зерттеулер кітаптың эмоциялық интеллект пен есте сақтау қабілетін жақсартып, қиын сәтте оңай шешім табуға көмектесетінін анықтап отыр.
""Нейробиологтар жүргізген зерттеулерге сүйенсек, кітапты аз оқысақ та, үздіксіз оқысақ та, пайдасы өте мол. Әсіресе көркем әдебиет эмпатия, жанашырлық, мейірімділік секілді сезімдерді арттырады , эмоциялық интеллект жұмысын жақсартады . Мұнымен қатар, кітапты баяу әрі ұзақ уақыт оқитын болсақ, бұл берілген тапсырманы тереңірек ұғынып, күрделі ақпаратты тез игеріп алуға жол ашады. Мұның барлығы кітапты анда-санда бір оқитын адамдарда болатын өзгерістер. Ал егер кітап оқуды қанға сіңген әдетке айналдырсақ, нейрондық байланыстардың тығыздығы артады. Сондай-ақ мидың оң және сол жарты шарындағы байланыс нығая түседі. Кітап оқудың арқасында қырағы ғана емес, ақылды бола түсеміз. Сол себепті кітап оқу әрқайсымызға керек қасиет"", – деді психолог.
Оқи отырыңыз: Шыңғыс Мұқан: Мені қызметтен кетірген ""Қазақстанды дамыту үшін не істеу керек?"" деген сұрақтың жауабы
Мұнымен қатар, Назира Бурханова кітап оқудың түнгі ұйқының сапасын жақсартатынsy, депрессия және күйзелістің таптырмас емі екенін айтты.
Бұдан өзге, психолог АҚШ-тың Rush University Medical орталығының ғалымдары жүргізген зерттеудің нәтижесі туралы айтып берді. Бұл зерттеу Neurology журналында жарияланған. Ол оқу және ми қызметін ынталандырудың басқа жолдары деменцияның дамуын бәсеңдетуі мүмкін екенін көрсеткен.
""Бұл зерттеуге 294 ерікті қатысты, олардың орташа жасы 89 жасты құрады. Жыл сайын, қайтыс болардан орта есеппен 6 жыл бұрын, қатысушылар есте сақтау және ойлау қабілеттерін бағалауға арналған бірқатар сынақтарды өткізді. Олар сондай-ақ балалық, жасөспірім, орта және ересек жастағы психиканы ынталандыратын кез келген іс-әрекеттің егжей-тегжейлі сауалнамаларын толтырды. Қатысушылар қайтыс болғаннан кейін ғалымдар олардың ми тініне талдау жасады. Нәтижесінде, өмірдің басында және соңында оқумен, жазумен және психиканы ынталандыратын басқа әрекеттермен айналысқандар деменцияға бейім емес екендігі анықталды. Бұл мидың зақымдануының аздығында көрінді"", – деді Назира Бурханова.
Бұл нәтижелер оқу, шахмат ойнау және ұқсас іс-шараларға қатысу Альцгеймер ауруының даму қаупін 2,5 есе төмендететінін көрсеткен бұрынғы зерттеулерді растайды.
""Ең бастысы – оқу ұйқыны жақсартады. Нәтижелері Social Science & Medicine журналында жарияланған зерттеу барысында ұйықтар алдында смартфондарды пайдалану оның ұзақтығының төмендеуімен және сапасының нашарлауымен байланысты екені анықталды. Бұл жағдайда смартфонды кітапқа ауыстыруға жақсы себеп. Сонымен, Майо клиникасының (Mayo Clinic), АҚШ-тың мәліметтері бойынша, ұйықтар алдында кітап оқу оның сапасын жақсартуға және оянудан оған көшуді жеңілдетуге көмектеседі"", – деп қосты маман.
Архив, құжаттама және кітап ісі комитетінің төрағасы Қуат Бораштың мәліметінше, 2023 жылы Қазақстанда кітапхана қызметін пайдаланушылар саны 9,5 миллион адамға жетті. Мұнымен қатар, республикалық ""Оқитын ұлт"" жобасы аясында кітапхананы пайдаланушылар санын жыл сайын 3-4 пайызға арттыру жоспарланып отыр.
""Дәл қазір Қазақстанда 11 мыңға жуық кітапхана бар, ал ондағы кітаптар мен құжаттар саны 328 миллионнан асады. Ал жалпы қолжетімді кітапханалар саны – 3891. Олардың 79 пайызы ауылдық жерлерде орналасқан. Ішінде 3 кітапхана республикалық және республикалық мәртебесі бар кітапханалар. Жыл өткен сайын кітап оқушылар саны артып келеді"", – деді Қуат Бораш.
Оқи отырыңыз: Google инженері Жасан Байпақбаев: Жасанды интеллект оқу ақысын арзандатуға ықпал етеді
Ал жалпы қолжетімді кітапханалардағы кітап қоры 73 миллионнан асады. Мұнымен қатар ол 2025 жылы кітапханашылардың еңбекақысы 100 пайызға көтерілетінін айтты.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ұлттық құрылтай кезінде мемлекет басшысы тәулік бойы жұмыс істейтін кітапханалар санын арттыруды тапсырды.,,2024-03-20T11:00:36+05:00
qagaz-zane-audio-kitaptyn-bul-turlerin-qandai-adamdar-tandaidy,informburo.kz,Қағаз және аудио: Кітаптың бұл түрлерін қандай адамдар таңдайды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qagaz-zane-audio-kitaptyn-bul-turlerin-qandai-adamdar-tandaidy,"Қазіргі таңда жан-жақтылық үшін адамдарға кітап оқудың өзі жеткіліксіз. Өйткені, адамдардың назары тұрақсыз, ал ақпарат өте көп. Оның үстіне кітаптардың аудио нұсқасы пайда болды. Аудио кітаптардың артықшылығы неде? Кітап оқыған дұрыс па, әлде аудио кітап тыңдаған жөн бе?
Статистикаға сүйенсек, Аудио кітап тыңдау кітап оқуға қарағанда 40 пайыз көп уақыт алады екен. Егер cіз үшін уақыт пен жылдамдық маңызды болса, аудио кітап бұл жағынан қалыс қалады. Алайда аудио кітапты басқа жұмыс істеп отырып та тыңдауға болады.
Оқыған кезде біздің миымыздың сол жақ бөлігі жұмыс істесе, тыңдаған кезде мидың екі бөлігі бірдей жұмыс атқарады. Өйткені, ми тіл мен дыбысты өңдейді.
Кітап оқуға қарағанда аудиокітап тыңдау кез келген уақытта, кез келген жерде жасалатын жұмыс. Көлік жүргізіп келе жатып, тамақ жасағанда, үй жинағанда әртүрлі тақырыптағы кітаптарды тыңдауыңызға болады.
Ал кітап оқығанда тек кітапқа назар аударасыз.
Оқи отырыңыз: Психолог кітап оқудың пайдасы туралы: Депрессия мен күйзелістен арылтады
Психологтар адамдарды үш түрге бөледі:
Аудиал адамдар құлақпен тыңдағанды жақсы көреді, қоршаған ортадағы ақпараттарды дыбыс арқылы алады. Олар музыканы ұнатады. Аудиалдар сезімтал, жараланғыш келеді. Олар ырғақты, дыбыс әлемінде өмір сүреді.
Визуалдар керісінше, өмірді көзбен қабылдайды. Олар үшін ақпаратты көру, оқу, қарау маңызды. Суретті де, мәтінді де көзбен қарағанды ұнатады. Олар үшін кез келген нәрсенің сыртқы келбеті өте маңызды.
Ал үшінші топқа жататын адамдар – кинестетиктер. Олар үшін қол тигізіп тексеру маңызды. Ондай адамдар әңгімелесіп тұрғанда өзге жанды сипалағанды жақсы көреді.
Егер сіз аудиалға жататын болсаңыз, кітапты тыңдағанды ұнатасыз, есте сақтау қабілетіңіз дамыған, ал егер визуал болсаңыз, онда кітапты мәтін түрінде оқығанды жақсы көресіз.
Аудиокітап – бұл жаңа тәуелсіз жанр деп айтуға болады. Ол актердің немесе актерлер тобының көмегімен жазылады. Кітаптарды оқығанда тек біздің қиялымыз іске қосылады, бірақ дыбыстар мен интонация, керісінше, диктордың дыбысы арқылы бізге жетеді. Ал кітап оқығанда біз ешкімнің ықпалынсыз өз қиялымызға ерік береміз.
Осы орайда біз кез келген саладағы жандардан кітап оқығанды ұната ма, әлде тыңдағанды құп көре ме деп сұрап көрдік.
Ерхан, кәсіпкер:
""Аудио кітап тыңдаймын деп айта алмаймын, жалпы видео көреміз. Уағыздар, тәрбие мәні бар видеоларды көремін. Көлік айдап келе жатқанда сүрелер қосып қоямын. Кітапты түпнұсқа күйінде оқығанды ұнатамын, әсіресе, кешкі уақытта кітаптың бірнеше парағын оқуды әдетке айналдырғанмын"".
Есен, әнші:
""Аудио кітап та, қағаз түріндегі кітап та оқымайтын адаммын. Өз салам бойынша әрине кітап оқимын, алайда әдеби кітап оқуға уақыт жоқ"".
Оқи отырыңыз: Қазақстанда ұлттық кітап күні белгіленеді
""Оқу мен тыңдау бас мидың әртүрлі бөліктері орындайды. Сондықтан оқу да, тыңдау да пайдалы. Мысалы әріп танымайтын кішкентай балаларға ата-аналары кітап оқып беріп жатады. Бұл олардың образды ойлау қабілетін арттырады. Ми көріністі елестетеді. Ханшайым, Ханзада, айдаһар сияқты ертегі кейіпкерлерін елестету арқылы ойлау қабілетін дамытады. Ал оқыған кезде біз кейіпкерлердің сипаттамаларын оқимыз. Бұл жерде мидың мүлде басқа бөлігі жұмыс істейді. Біз кітап оқыған кезде ойымыздағы бейне шындыққа сай келмеуі мүмкін. Мысалы, бір кітап желісі бойынша жазылған фильмді алайық. Кітабын оқып қойғансыз, алайда фильмдегі кейіпкер сіздің ойыңызға сәйкес келмей қалуы мүмкін. Сондықтан тыңдау да, оқу да өте пайдалы. Қазір уақыт аз, ақпарат көп уақыт. Біз кептелісте тұрғанда кітаптың аудио нұсқасын тыңдаудың артықшылығы көп"", – дейді Алматы Вознесендік соборының психологы Виктория Левина.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Аудио кітап тыңдау кітап оқуға қарағанда 40 пайыз көп уақыт алады.,,2024-04-15T10:38:02+05:00
qairat-qambarov-zana-zandarda-balany-otbasynan-tartyp-alu-turaly-birde-bir-norma-zoq,informburo.kz,Қайрат Қамбаров: Жаңа заңдарда баланы отбасынан тартып алу туралы бірде-бір норма жоқ,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qairat-qambarov-zana-zandarda-balany-otbasynan-tartyp-alu-turaly-birde-bir-norma-zoq,"Осыған байланысты Informburo.kz ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің Жастар және отбасы істері комитетінің төрағасы Қайрат Қамбаровтың пікірін сұрап білді.
– Қайрат Тельманұлы, заңға енгізілген түзетулердің маңызды тұстарын атап өтсеңіз. Заң қандай мәселелерді шешеді?
– Бұл Заң әйелдер мен балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау жөніндегі шаралардың тиімділігін арттыруға бағытталған.
– Бишімбаев оқиғасының резонансы бұл заңның қабылдануын жеделдетті деуге бола ма?
– ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаттары әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылық үшін жауапкершілікті қатаңдату жөніндегі нормаларды 2019 жылы әзірледі. Олар: отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл заң жобасы, отбасы институтын нығайту мәселелері жөніндегі заң жобасы.
Алайда, заң жобасы ол кезде қоғамдық наразылық тудырды. Заң жобасының қарсыластары баланы отбасынан тартып алу туралы жалған ақпарат таратты. Қоғамдағы екіұшты реакцияны ескере отырып, Парламент Мәжілісінің депутаттары заң жобасын кері қайтарып алуға мәжбүр болды.
Әйелдердің құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері жөніндегі заң жобасын Мәжіліс депутаттары 2023 жылдың қыркүйегінде қайта ұсынды. Заң жобасын Заң жобалау қызметі мәселелері жөніндегі ведомствоаралық комиссия мүшелері мақұлдады, Мәжіліс отырыстарында кеңінен талқыланды. Соңғы оқиғалар тек осы заң жобасын қабылдаудың маңызы мен қажеттілігін көрсетті.
Оқи отырыңыз: Динара Зәкиева: Жылына орта есеппен 500 агрессор тұрмыстық зомбылықты қайта жасайды
– Заңның жүзеге асуын нақты қандай органдар қадағалайды?
– Заң зорлық-зомбылыққа, басқа да қатыгездікке немесе адамның қадір-қасиетін қорлауға жол бермеу, қылмыстық жауапкершілік күшейту, суицидтің алдын алу, интернаттық ұйымдарда тұратын балалардың құқықтарын қорғау, сонымен қатар отбасы институтын нығайту және тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасы бойынша нормаларды көздейді. Осыған байланысты тиісінше ҚР Ішкі істер министрлігі, Оқу-ағарту, Мәдениет және ақпарат министрліктері және басқа да мүдделі мемлекеттік органдар аталған нормалардың жүзеге асуын өз құзыреті шегінде қадағалайды.
– Жаңа заңды халыққа таныстыру шаралары қалай ұйымдастырылмақ?
– Әйелдердің құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша Заң нормаларын мүдделі мемлекеттік орган өкілдері, ҚР Сенат, Мәжіліс депутаттары, үкіметтік емес ұйымдардың басшылары, қоғамдық пікір көшбасшылары республикалық және өңірлік БАҚ, интернет-ресурстарда, әлеуметтік желілерде халыққа түсіндіру жұмыстарын жүргізеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",15 сәуір күні президент Қасым-Жомарт Тоқаев әйелдердің құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша Заңға қол қойды.,,2024-04-18T11:10:00+05:00
qazaq-qyzy-everesti-bagyndyrmaq-alpinist-anar-burasevamen-suxbat,informburo.kz,Қазақ қызы Эвересті бағындырмақ. Альпинист Анар Бурашевамен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-qyzy-everesti-bagyndyrmaq-alpinist-anar-burasevamen-suxbat,"Эверестке шығу – әр альпинистің арманы. Қазақстандық альпинист Мақсұт Жұмаев бұл шыңға екі рет жеткен болатын. Ол енді қазақ қызын Эверестке шығуға дайындап жатыр. Әрі қауіпті, әрі маңызды іске Анар Бурашева бел буып отыр.
Мақсұт Жұмаев альпинизмде әйел не еркек деген түсінік жоқ дейді. Шыңға шығатын әр адамды экспедиция қатысушысы деп атайды. Ол қауіпке бас тіккен Анар Бурашеваның жетістігі қазақ қыздарына үлгі болса дейді. Расымен, Эверестке шыққан, ғарышқа ұшқан қазақ қызы жоқ. Анар әлемнің ең биік нүктесіне табан тіресе, осы жетістікке жеткен тұңғыш қазақ қызы болмақ.
Эверестке шығу оңай шаруа емес. Мақсұт Жұмаевтың айтуынша, дайындық пен арнайы киімді есептемегенде бір адамға 40 мыңнан 100 мың АҚШ долларына дейін ақша қажет.  Бұл экспедиция толықтай демеушілердің қаржысына ұйымдастырылып жатыр. Мемлекет ақшасы жұмсалмайды.
Kazakh Everest Team тобының құрамында барлығы жеті адам бар. Экспедиция басшысы болып Мақсұт Жұмаев тағайындалды. Ал Анар Бурашева экспедция қатысушысы ретінде бекер таңдалмаған. Ол – Nike Running Club Almaty пейсері, Space Trail Running жаттықтырушысы, Sky Run Group скайраннері. Анар 42 шақырымда – Irbis race, Thian Shan trail race, Алматы марафоны, 35 шақырымда Tengri ultra марафоны, 30 км қашықтықта Red planet Race жарысында бірінші келген. Португалияда өткен Madeira Island Ultra Trail жарысында 60 км қашықтықта 3-орын иеленген.
Осы орайда Informburo тілшісі экспедиция басталар алдында Анар Бурашевамен әңгімелесті.
– Альпинизммен шұғылданып жүргеніңізге қанша уақыт болды?
– Он жылдан бері тауда жүгіремін. Бес жылдан бері альпинистік санаттағы биік шыңдарға шығып жүрмін. Килиманджарода, Монбланда болдым. Өзіміздің тауларға да шықтым. Менің бар өмірім таумен тығыз байланысты. Тауда жүгіріп жүргенде бұл аздық ететінін түсіндім. Техникалық тұрғыдан дайындалып, биік әрі күрделі шыңдарға шыққым келді. Солай альпинизмге келдім.
– Эверестке шығу кімнің идеясы? Шешім қабылдау қиын болмады ма?
– Мақсұт Жұмаевпен бұрыннан таныспыз. Биік шыңға шығатын адамдар бір-бірін жақсы таниды. Альпинистер мен желаяқтардың ортасы бар. Жақын танысқан кезде Мақсұтқа ""қазақ қызы Эверестке шықса"" деген идея келіпті. Өз аузынан естігенде таң қалдым. Эверестке шығу менің де арманым еді. Ойлар заттанады деген рас екен.
Идеяны қолдайтын демеушілер табылғаннан кейін Мақсұт экспедицияға шақырды. Мұндай қауіпті экспедицияға көп ақша беруге әзір жандар санаулы. Бірақ патриот жандар табылды. Олар ең бастысы амандығымызды тілейді. Қазақстанда мұндай спорт түрін қолдайтын адамдар бар екеніне таң қалдым. Өмірге қауіп төндіретін іс-шара болған соң ұзақ ойландым. Арманыма жету үшін келістім бердім.
Экспедицияның мақсаты – ер мен әйелдің тең екенін көрсету және көк туымызды ең биік шыңға тігу және тұңғыш қазақ қызы атану. Қазақ қыздары өте мықты екенін дәлелдегім келеді. Мақсұтқа толық сенемін, ол да маған сенеді деп ойлаймын.
Оқи отырыңыз: Тау: табыну мен табындыру
– Анар, дайындығыңыз қалай?
– Осы экспедицияға алты айдан бері дайындалып жатырмыз. Ең бастысы – физикалық және менталды дайындық. Шыңға шығуға дайынмын және Эверестке жетеміз деп толықтай сенемін. Қауіпті спорт болған соң қорқыныш жоқ емес. Менталды тұрғыдан дайынмын деп ойлаймын. Басында уайым болды, бірақ қазір жүрегім орнына түсті.
Денсаулығымызды бастан-аяқ тексердік. Ағзамызға қажет дәрумендер кешенін ішеміз. Бұл экспедиция да ұзақ қашықтыққа жүгіруге дайындық сияқты. Ультрамарафонда бір күнде ағзадағы қорды сақтау қажет болса, экспедицияда қор екі айға жетуі керек. Салмаққа келер болсақ, денемізді қалыпта ұстауға тырысамыз. Дегенмен денедегі май шыңға шығуға кедергі болмайды. Себебі шыңға шыққанда адам бірнеше келі салмақ тастайды.
Бәрінен бұрын менталды тұрғыда қиын болатын шығар, өйткені командамен жүресің, үрейге бой алдырмау керек. Альпинизм мектебінде бізге тіпті дауыс тембрін де басқара алуың керек деп үйретті. Биікте дауысыңды сәл көтерсең, соның өзі айқай сияқты естіледі. Сондықтан дүрлікпей, сабыр сақтап, командадағы басқа адамдарды құрметтеу керек.
– Неге дәл осы уақыт таңдалды?
– Өте ауыр шың болғандықтан, сәуір мен мамыр айларында ауа райы қолайлы болады.
– Шыңдарға шығып жүрсіз ғой. Бәрінен қай шың қиын болды?
– Қиын шыңның бірі өзіміздің Іле Алатауындағы Талғар шыңы болды, өйткені бір аптадай шықтық. Бір апта бойы альпинистердің құрал-сайманы, тамағы, киім-кешегі бар 25 келіні арқалап жүрдік. Соның бәрін шыңға көтеріп шықтық.
Ал Эверестке шығу экпедициясы екі айға созылады. Лагерьлер арасында 15 келідей сөмкені арқалап жүреміз. Ал шыңның өзіне шығарда салмағы бес келідей болады. Эверестке біз оттегімен шығамыз.
Шынымды айтсам, шыңға шығарда қауіп-қатердің бәрін азайтуға тырысамын, сол себепті инструктормен шығамын. Жалғыз көп жүрмеймін. Талғар шыңына шығарда басқа топтың балалары жоғалып кеткен еді. Сонда шыңға шықпай екі баланы іздейміз деп ойладық. Бірақ, бәрі жақсы болды. Сол кезде біраз қорықтық, бірақ мұны қазір күліп еске аламын.
– Тағы қандай шыңдарға шыққыңыз келеді?
– Қазір бірнәрсені жоспарлаудың өзі қиын, себебі Эверестен оралғаннан кейін қалыпқа келуге көп уақыт керек. Десе де мұнымен тоқтап қалғым келмейді. Шыққым келетін шыңдар көп. Қазақстандағы барлық шыңға аяғым тисе деймін. Жоспар көп. Эверестен кейін белгілі болады.
– Эвересте не нәрсе қиынға соғуы мүмкін?
– Экспедиция екі айдай болады. Ең қиын кезең – 7 мың метрден жоғары биіктікке шығу. Денсаулыққа оңай соқпайды. Ол жақта ештеңе өспейді, ештеңе жоқ. Альпинистер ""өлім аймағы"" деп атайды. Ең қиын кезең сол.
Талғарға шыққанда душтың жоқтығы қиын болды. Бір аптадай жуынбадық. Ал Эверест экспедициясында екі айдай жуынбаймыз. Шашым қандай болатынын елестете алмаймын, сол себепті моральды тұрғыда қиын. Физикалық тұрғыда қиын болмайды деп айтай алмаймын. Ультрамарафон жүгіріп жүргендіктен физикалық тұрғыда дайынмын. Енді моральды тұрғыда дайын болуымыз керек.
– Қауіпті экспедиция ғой, үрей бар ма?
– Әрине, қорқынышты. Өте қауіпті экспедиция болған соң өлімнен қорқу сезімі бар. ""Үрейсіз альпинист – өлі альпинист"" дейді. Бастысы үрейге бой бермей, көп уақыт бойы дайындалған дүниені жасау.
– Ата-анаңыз бұған қалай қарайды?
– Ата-анамның аты – Марат пен Зүлфия. Олар ең қымбат, әрдайым үлгі болған адамдарым. Анам өміріме алаңдайды, бірақ арманым екенін жақсы түсінеді, қолдайды. Өкінішке қарай, былтыр әкем 58 жасында дүниеден өтті. Әкемнің аты аталса деген оймен де осы шыңға шығуға келістім. Эверестке шығу әкеме деген құрмет деп білемін.
– Осы экспедицияға ерекше бір зат алып шығасыз ба?
– Шынымды айтсам, оны әлі шешпедім. Бастысы жақындарымның фотосын аламын. Ал қалғаны – жүрегімде.
– Альпинизмді енді бастап жатқандарға қандай кеңес бересіз?
– Ең бастысы – сізге шабыт беретін жақсы бапкер мен команданы табу. Олар болса сіз кез келген биікке жетесіз.
– Эверестке жеткен тұңғыш қазақ қызы болуға талпыну сіз үшін қандай сезім?
– Шынымен осы жетістікке жеткім келеді. Ауыл-аймақтағы арманына жетуге мүмкіндігі жоқ кішкентай қыздарға талаптанып, мақсатына жетуге болатынын көрсеткім келеді. Бәріне жетуге болатынына, қолдан келмейтін дүние жоқ екеніне дәлел болсам деймін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мақсұт Жұмаев бастаған Kazakh Everest Team экспедициясы 6 сәуірде Непалға жол тартады.,,2024-04-02T15:45:00+05:00
qazaqstan-zansyz-temeki-zane-veip-ainalymymen-qalai-kures-zurgizip-zatyr,informburo.kz,Қазақстан заңсыз темекі және вейп айналымымен қалай күрес жүргізіп жатыр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstan-zansyz-temeki-zane-veip-ainalymymen-qalai-kures-zurgizip-zatyr,"Бөлшек сауда нарығы және FMCG индустриясындағы тұтынушылардың мінез-құлқы туралы деректерді ұсынатын тәуелсіз Nielsen IQ компаниясының мәліметінше, 2023 жылы Қазақстанда әр оныншы қорап темекі заңсыз жолмен сатылған . Ал заңсыз темекі айналымы 9,1 пайызға жеткен: 2021 жылы – 3,3% және 2022 жылы 6,3% болған. Мұнымен қатар, Қазақстанға заңсыз темекі негізінен БАӘ, Ресей және Қырғызстаннан келетіні жазылған. Осы орайда Қазақстанда заңсыз темекі айналымына тосқауыл қою жұмыстарының қалай жүріп жатқаны және денсаулыққа зияны туралы мамандардың не дейтінін Informburo материалынан оқыңыздар.
Мемлекеттік кірістер комитетінің мәліметінше, соңғы бірнеше айда келесі облыстарда заңсыз темекі айналымына тосқауыл қойылды:
Төмендегі инфографикадан Қазақстан өңірлері бойынша жалпы темекі айналымындағы заңсыз түрінің үлесін байқауға болады. Қалалар бойынша оңтүстікте Шымкент және солтүстік-шығыста Семей көш бастап тұр:
Дәрі-дәрмек, алкоголь сусындары секілді темекі өнімдерінің де ""импорт-экспортының"" жолдары көп. Сарапшылар дәл қазір олардың екеуі кеңінен тарағанын айтады. Transnational Alliance to Combat Illict Trade халықаралық үкіметтік емес ұйымының есебіне көз жүгіртсек, Қазақстанға контрабандалық темекінің басым бөлігі Біріккен Араб Әмірліктерінен келеді.
Оқи отырыңыз: Лобби және ақпараттық күрес. Майкл Блумбергтің темекімен күресі неге сынға ұшырады
Бірінші жол: Duty Free
TRACIT мәліметінше, Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Jebel Ali аталатын еркін сауда аймағында арзан темекі өндіретін 27 фабрика жұмыс істейді. Өндіріс түгелімен заңды. Бұл тауарларға салық салынбайтындықтан, бағасы арзан. Олар жеке тұтынуға немесе Duty Free дүкендерінде сатуға арналған.
Екінші жол: Тауар сақтау қоймалары
Бұл – жаңа тәсіл. Қазақстанның Кеден кодексінің шарттарына сәйкес, транзит жолымен Қазақстан арқылы тасымалданатын тауарларды еліміздің кеден қоймаларында сақтауға болады. Бұл ретте акциз талаптары қолданылмайды, сәйкесінше тауарға ескерту жазбалары мен суреттерін жапсырудың қажеті жоқ. Өйткені, заң бойынша, бұл тауар елден үш жыл ішінде шығып кетуі тиіс.
Алматы қаласындағы №2 қалалық емхананың жалпы практика дәрігері Ардақ Тұрғанбаева ұзақ уақыт бойы шылым шегу онкологиялық ауруларға шалдықтыратынын айтады. Сондай-ақ ол киім мен бөлмеде қалатын темекі мен вейп иісінің әлдеқайда зиян екенін атап өтті.
""Темекі шегетін адам онкологиялық ауруларға шалдығып қана қоймай, жүрек қан-тамырлары сырқаты, атеросклероз сияқты ауруларға шалдығады. Екіншіден, себепсіз ашулану , мазасыздану секілді жүйке аурулары пайда болады. Темекі шеккен соң оның зиянды қалдықтары денемізде және киімімізде қалып қояды. Тіпті, адам күніне екі-үш дана темекі шексе де, ауада төрт мыңнан астам зиянды зат қалықтап тұрады. Бұл өз кезегінде отбасының барлық мүшесіне кері әсерін тигізеді"", – деді Ардақ Тұрғанбаева.
Оқи отырыңыз: Мәжіліс вейп сатуға тыйым салатын заңды қабылдады
Мұнымен қатар, дәрігер темекіге қарағанда вейптердің зияны 10 есе артық екенін атап өтті.
""Бірер күн бұрын Сенат депутаттары вейп туралы заң жобасын Мәжіліске қайтарды. Барлық түзетулер енгізіліп, осы заң жобасы күшіне енген соң келер ұрпақтың дені сау болуына тікелей әсер ететін боламыз. Өйткені Денсаулық басқармасының мәліметінше, 2022 жылы Қазақстанда 9-15 жас аралығындағы жасөспірімдердің 9,8 пайызы вейп тартатыны белгілі болды. Бұл ресми статистика, яғни шын мәнінде, олардың саны бұдан да көп болуы мүмкін. Қалай болғанда да темекі де, вейп те бір қарағанда жүйкені тынышталдыратындай болып көрінгенімен, керісінше олар жүйке талшықтарын жояды. Сондықтан осы екеуінен сақ болуымыз керек"", – деді Ардақ Тұрғанбаева.
Биылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда бизнесті тексеруге тыйым салатын мораторийдің күші жойылғаны белгілі. Төрт жылға созылған мораторий кезінде Қазақстандық кәсіпкерлік жоғары қарқынмен дамыды. Алайда соның тасасында заңсыздық пен көлеңкелі бизнестің де гүлдегені жасырын емес. Оған қоса ел Үкіметі бекіткен ""Көлеңкелі экономикаға қарсы іс-қимыл жөніндегі іс-шаралардың 2023-2025 жылдарға арналған кешенді жоспар "" аясындағы темекі контрабандасына қатысты ең негізгі де батыл шаралары осы 2024 жылға сәйкес келеді.
Тиісінше, мораторий күшінің жойылуы жасырын, заңсыз темекі саудасының да тоқырауына жол ашуы тиіс. Әйтпеген жағдайда, тұтынушы да, мемлекет те ұтылады. Өйткені, тәуелсіз Nielsen IQ агенттігінің болжамынша, 2024 жылы Қазақстанда заңсыз темекі айналымының үлесі 10 пайыздан асып түседі, ал мемлекет қазынасы 43 миллиард теңге салық түсімінен қағылады.
Оқи отырыңыз: Президент есірткі қылмыстарына ең ауыр жаза тағайындауды ұсынды
Осы орайда ІІМ ресми өкілі Шыңғыс Алекешев вейптер мен шегілмейтін темекі өнімдерін әкелу, өндіру, сату және тарату үшін қылмыстық жауапкершілікті енгізу туралы заң жобасы Парламент қарауында екенін еске салды. Мұнымен қатар, ол зиянды заттарды тұтыну зардабын түсіндіру үшін бірқатар шара жоспарланғанын атап өтті.
""Заң мен Тәртіп"" қағидатын қамтамасыз ету мақсатында ішкі істер органдары қоғаммен бірлесіп, 18-31 наурыз аралығында республикалық жедел-профилактикалық іс-шарасын өткізеді. Акция барысында халыққа зиянды заттарды тұтынудың зардабы және кәсіпкерлерге оны сатуға жол бермеу туралы құқықтық түсіндіру жұмыстары жүргізілетін болады. Сауда ережелерін бұзу фактілері анықталған жағдайда кінәлі тұлғалар жауапқа тартылады. Вейптер мен шегілмейтін темекі өнімдерін әкелу, өндіру, сату және тарату үшін қылмыстық жауапкершілікті енгізу туралы заң жобасы парламент қарауында екеніне назар аударамын. Құрметті азаматтар, аталған шара бірінші кезекте ұлт болашағы – жастардың денсаулығын сақтауға бағытталған, – деді департамент бастығы – ІІМ ресми өкілі Шыңғыс Алекешев.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Заңсыз темекі айналымы бойынша Шымкент пен Семей қалалары көш бастап тұр.,,2024-03-19T12:13:56+05:00
qazaqstanda-arbir-onynsy-adamnyn-buiregi-auyrady-bugan-energetik-pen-gazdy-susyndardyn-qandai-qatysy-bar,informburo.kz,Қазақстанда әрбір оныншы адамның бүйрегі ауырады. Бұған энергетик пен газды сусындардың қандай қатысы бар,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-arbir-onynsy-adamnyn-buiregi-auyrady-bugan-energetik-pen-gazdy-susyndardyn-qandai-qatysy-bar,"Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша, әлемде 840 миллионға жуық адам бүйрек ауруына шалдыққан. Ал Қазақстанда әрбір оныншы тұрғында осы ауру кездеседі. Сондай-ақ 2024 жылғы наурыз айындағы жағдай бойынша, 3600 қазақстандық бүйрек ауыстыруды қажет етеді. Олардың 80-нен астамы балалар. Осы орайда медицина ғылымдарының докторы, С.Ж. Асфендияров атындағы ҚазҰМУ нефрология кафедрасының меңгерушісі, Алматы қаласы бойынша нефрологиялық көмек координаторы Абай Шепетов бүйрек ауруының себебі, оны алдын алу жолдары және статистикалық мәліметтер туралы әңгімеледі.
Сарапшының пікірінше, Қазақстанда ағза ауыстыруды күтіп отырған науқастардың 90 пайызы осы бүйрек ауыстыруды қажет етеді. Ал қалғандарына бауыр, өкпе және жүректі ауыстыру қажет.
– Қандай белгілер байқалғанда бірден дәрігер көмегіне жүгіну қажет?
– Қант диабеті , артериялық гипертензия және жүрек жеткіліксіздігі диагноздары қойылған адамдар міндетті түрде скрининг жасатып, бүйрегін тексерткені артық болмайды. Скрининг барысында креатин, фильтрлеу мөлшерінің жылдамдығы және зәр құрамында ақуыздың бар-жоғын анықтаймыз. Кейін бүйрек ауруының санаттарына сәйкес стратификация жасап, невропротивті жұмыс жасаймыз. Осылайша бүйрек жұмысын қалпына келтіреміз немесе диализге баратын уақытты ары қарай жылжытамыз. Мұнымен қатар бүйрек жеткіліксіздігі анықталған жағдайда науқастың отбасы мүшелері де скринингтен өткені пайдалы. Ауруды ерте анықтау адамның өмір жасын ұзартып қана қоймай, экономикалық жағынан да тиімді болады. Өйткені гемодиализ көп қаражатты талап етеді.
– Статистикалық мәліметтер қандай?
– Жыл сайын гемодиализге баратын науқастар саны 12 пайызға өсіп отыр. Бір ғана Алматы қаласы бойынша бір жарым мыңнан астам адам гемодиализде жүр. Неге науқастар саны мұнша көп? Себебі бұл ауруды бастапқы сатыларында анықтау қиын және адам еш кедергісіз өмір сүре беруі мүмкін.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 3600 адам бүйрек ауыстыруды қажет етеді. Олардың сексені – балалар
– Дәл қазіргі сәтте бүйрек жеткіліксіздігі ауруының басты себебі қандай?
– Медицинада бұған дейін аталып жүрген себептері көп. Дегенмен ішінде екеуін ерекше атап өткім келеді – бұл энергетикалық , газды сусындар мен арықтататын биологиялық белсенді қоспалар ішу. Біріншісі жүрек пен бүйректі қатты зақымдайды. Ал екіншісін қазір әсіресе жастар арықтау үшін көп ішеді. Оларды шектен тыс тұтыну бүйрек жеткіліксіздігіне алып келеді.
– Балалардың да бұл ауруға шалдығу себебі осы ма?
– Он жылдан астам уақыт балалар гемодиализ орталығын басқардым. 70% жағдайда үлкендер арасында себеп қант диабеті мен артериалды гипертензия болса, балаларда несеп шығару жүйесінің туабіткен созылмалы аурулары мен бір бүйрекпен туылу. Көбінесе 12-13 жастағы балалар ауырады. Өкінішке орай, олар осы жасқа дейін бір де бір рет бүйректі УДЗ арқылы тексермеген. Балаларға гипоплазия деген диагноз қойылған кезде де бүйректі тексерткен абзал.
– Бұл аурудың емі қандай?
– Бұған дейін бүйрек жеткіліксіздігіне алып келетін аурулар туралы айттық. Осы қант диабеті бар адамдар ағзадағы қант мөлшерін, қан қысымы жоғары адамдар оны дұрыс деңгейде ұстаса, бүйректің қызметі қалпына келеді. Қазір бір ғана дәріні ішіп, таңғажайыптың күшімен жазылып кету мүмкін емес. Тек бүйрек қызметін зақымдайтын факторларды тежейтін дәрі-дәрмектер бар. Осы факторларды толығымен жойғанда ғана бүйрек қызметі қалпына келеді. Күнделікті физикалық жаттығулар жасау мен шылымнан бас тартқан да аса пайдалы.
Оқи отырыңыз: Депутат науқастардың шетелде бүйрек алмастыру отасының ақшасын бюджеттен төлеуді ұсынды
– Қазақстан бойынша гемодиализ процедурасын жасатып жатқандар көп. Мамандар жеткілікті ме?
– Расымен де, қазір 9 мыңға жуық қазақстандық гемодиализ процедурасын жасатып жатыр. Науқастар саны да жыл сайын артып келеді. Ал біздегі 400-ге жуық нефрологтың жеткіліксіз екені сөзсіз. Осы бағытта бірқатар жұмыстар жүргізіп жатырмыз. Қазір Санжар Асфендияров атындағы университет, Астана, Қарағанды, Семей және Ақтөбе қалаларындағы әріптестеріміз денсаулық сақтау саласына қажет практикалық нефрологтар дайындап жатыр. Мұнымен қатар, апта сайын Алматы қаласында нефролог әріптестерге арналған клуб пен әр екінші бейсенбі нефрологтар мектебін өткіземіз. Бұл нефрологтардың санатын көтеріп, заман талабынан қалмауы үшін аса маңызды. Осындай жұмыстардан кейін бұл мәселе қатып тұрған орнынан қозғалады деп сенемін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Нефролог Абай Шепетов энергетикалық сусындар мен арықтататын ББҚ-лардың жүрек пен бүйрекке аса зиян екенін айтады.,,2024-04-19T10:00:00+05:00
sarapsy-zalpy-iski-onimdi-arttyru-usin-sikizattyq-emes-sektorga-kus-salatyn-kez-keldi,informburo.kz,Сарапшы: Жалпы ішкі өнімді арттыру үшін шикізаттық емес секторға күш салатын кез келді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/sarapsy-zalpy-iski-onimdi-arttyru-usin-sikizattyq-emes-sektorga-kus-salatyn-kez-keldi,"Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2029 жылға дейін ұлттық жалпы ішкі өнім көлемін екі есеге – 450 млрд долларға дейін арттыру жөнінде маңызды міндетті жүктеді. Бұл үшін экономиканың өсімін жыл сайын 6% деңгейінде қамтамасыз ету қажет екенін айтты. Аталған ауқымды мақсатқа жетудің жолдары айқындалды. Осы орайда ""Экономика KZ"" салалық талдау орталығының директоры Тимур Усеев шикізат емес өндіріске басымдық берудің артықшылықтарына тоқталды.
2024 жылы экономикалық өсуді жеделдету бойынша жүзеге асырылатын шаралар дайындалды. Бұл ретте экономиканың шикізаттық емес секторын өсуді ынталандыруға басымдық беріледі. Осылайша, биыл өсім, ең алдымен, өңдеу өнеркәсібі, құрылыс, сауда, көлік, ақпарат және байланыс және ауыл шаруашылығы сияқты салаларда қамтамасыз етіледі. Аталған әр саланың қазіргі әлеуетіне талдау жасалып, ескерілді. Салалық министрліктермен және холдингтермен бірлесе, қарқынды өсуді қамтамасыз етуге қажетті барлық шаралар пысықталды.
Сонымен қатар, мемлекет басшысының Ұлттық құрылтайда берген тапсырмаларына сәйкес инженерлік желілер мен жылу көздерін жаңғыртуға, автокөлік жолдарын салу мен жөндеу жұмыстарына, жаңа тұрғын үй бағдарламасын іске қосуға, сондай-ақ елді мекендерді газификациялауға ерекше мән берілетін болады.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 4,5 мың адамға кәсіп бастауға 1,5 миллион теңге қайтарымсыз грант беріледі
Жуырда Алматы қаласына жұмыс сапарымен барған Қасым-Жомарт Тоқаев ""Астана"" алаңында өтіп жатқан мерекелік іс-шарада биыл елімізде 4 ауқымды жоба қолға алынатынын жеткізді.
""Атап айтқанда, көптеген жылу орталығы және инженерлік желілер жаңғыртылады, 12 мың шақырым жол салынып, жөнделеді. Сонымен қатар 300 мың адам табиғи газдың игілігін көре бастайды және ауыл мен аудан тұрғындары үшін жаңа тұрғын үй бағдарламасы іске қосылады. Мемлекет басшысының айтуынша, әлеуметтік жағынан осал топтағы азаматтар үшін несие өсімі 7 пайыздан аспайтын болады. Ал жалға берілетін баспана саны бірнеше есе көбейеді. Мұның бәрі халықтың тұрмыс сапасын жақсартуға ықпал етері сөзсіз. Елге, халыққа арналған осындай игі шаралар міндетті түрде жалғасын табады"" – деді мемлекет басшысы.
Мұның барлығының ұлттық экономикаға қосымша серпін беретіні сөзсіз. Сонымен қатар бұл шараларды жүзеге асыру экономикалық қана емес, әлеуметтік те оң әсер береді. Биыл 60 мыңнан астам жаңа жұмыс орны құрылады, 37 мыңға жуық отбасы баспанамен қамтамасыз етіледі, сондай-ақ ТКШ саласындағы ахуал жақсарып, 300 мыңнан астам қазақстандық көгілдір отынға қол жеткізе алады.
""Экономика KZ"" салалық талдау орталығының директоры Тимур Усеев басымдықты шикізаттық емес секторға берудің тиімді тұстарына тоқталды.
""Қазақстан экономикасында басымдықтың шикізат емес секторға берілуінің бірнеше себебі бар. Мемлекет кірістері құрылымындағы шикізат экспортының салыстырмалы үлесін қысқарту есебінен әлемдік бағалардың құбылуы алдындағы осалдық төмендейді, бұл өз кезегінде тұтастай алғанда экономиканың неғұрлым тұрақты өсуін қамтамасыз етеді. Өндіріс, қызмет көрсету, ақпараттық технологиялар, білім беру және денсаулық сақтау сияқты шикізаттық емес секторларды дамыту жаңа жұмыс орындарын құруға, әсіресе жоғары технологиялық және инновациялық салаларда халықтың табыс деңгейін арттыруға ықпал етеді. Өзінің бәсекеге қабілетті өңдеу өнеркәсібінің дамуы импортқа тәуелділікті төмендетуге мүмкіндік береді, өйткені халық үшін де, бизнес үшін де импортқа балама өнім көзі пайда болады"", – деді Тимур Усеев.
Оқи отырыңыз: Мемлекет басшысы: Салық жүйесі жасанды интеллектіні қолдану жағынан ең алдыңғы шепте болуға тиіс
Мұнымен қатар орталық директоры ""Шикізаттық емес"" инвестициялардың инфрақұрылымды дамыту, білім беру, денсаулық сақтау, тұрғын үй және басқа да әлеуметтік қызметтер сапасын арттыру қажеттілігімен тығыз байланысты екеніне тоқталды.
""Бұл сайып келгенде халықтың өмір сүру сапасын жақсартады. Әдетте шикізаттық емес секторды дамыту өнімділікті, сыртқы нарықтардағы бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін инновациялық технологияларды әзірлеуді, тартуды және енгізуді талап етеді. Бұл да тұтастай алғанда экономиканың тұрақты дамуының маңызды факторына айналады"", – деп қосты орталық жетекшісі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Биыл 60 мыңнан астам жаңа жұмыс орны құрылады, 37 мыңға жуық отбасы баспанамен қамтамасыз етіледі.",,2024-03-28T15:30:00+05:00
zurek-auruyna-saldygudy-21-paiyz-arttyrady-transmailardy-tutynudyn-qaupi-qandai,informburo.kz,"""Жүрек ауруына шалдығуды 21 пайыз арттырады"". Трансмайларды тұтынудың қаупі қандай",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zurek-auruyna-saldygudy-21-paiyz-arttyrady-transmailardy-tutynudyn-qaupi-qandai,"""Ұлттық нутрициологтар мен денсаулық бойынша коучтер"" қауымдастығының негізін қалаушы Екатерина Вахрушева азық-түлік компанияларына тамақ өнімдеріне трансмайларды 20 пайызға дейін қосуға рұқсат беру денсаулық үшін аса қауіпті екенін айтады. Бұған дейін тек 2 пайызға дейін қосуға рұқсат берілген болатын. Осы орайда нутрициологтан бұл бастаманың салдары қандай болуы мүмкін екені туралы сұрап білдік.
– Азық-түлік өндірушілеріне өнеркәсіптік трансмайларды 20 пайызға дейін қосуға рұқсат берудің салдары қандай болуы мүмкін?
– Нутрициолог, тұтынушы және үш баланың анасы ретінде мұндай ұсыныстарға мүлдем қарсымын. Трансмайлардың аса қауіпті екенін барлығы біледі. Олар жүрек-қан тамырлары, салмақ қосу, метаболикалық синдром сынды дерттерге шалдықтырады. Қан құрамында зиянды холестерин күрт артып, тамырларда түйіршіктер пайда болады және біртіндеп тамырлар бітеле бастайды. Осының барлығы инфаркт пен инсультке алып келеді. Оның үстіне соңғы ғылыми зерттеулер трансмайлардың кішкене ғана мөлшерінің өзі денсаулыққа аса зиян екенін көрсетіп отыр. Ал егер олардың өнімдердегі мөлшері 20 пайыз болса, бұл сөзсіз жүрек-қан тамырлары патологиясына алып келеді. Сутектендірілген майларды тұтынған кезде адам ағзасындағы теріс өзгерістерді бірден байқамайды. Яғни жүрек-қан тамырлары, артық салмақ секілді проблемалар бір күнде пайда болмайды. Олар трансмайларды ұзақ тұтынудың нәтижесі. Инсульт пен инфаркт қаупі жастардың өзінде бірнеше есе арта түседі. Осы орайда халықты трансмайлардың неліктен қауіпті екенімен хабардар ету аса маңызды. Қазір нутрициологтармен осы бағытта жұмыстар жүргізіп жатырмыз.
– ДДСҰ-ның тағамдағы трансмайларға қатысты ұсыныстары қандай?
– ДДСҰ ғылыми зерттеулер деректеріне сүйене отырып, трансмайларды азайтуды ұсынады. Мысалы, күнделікті трансмайларды көп тұтыну жүрек ауруларына шалдығу қаупін 21 пайызға арттырады, ал жалпы өлім-жітім 28 пайызға артатыны дәлелденді. Біз бұл жерде жас, еңбекке қабілетті адамдар туралы айтып отырмыз. ДДСҰ Қазақстанда зерттеу жүргізіп, бізге қарағанда Еуропа елдерінде халықтың жүрек-қан тамырлары ауруларынан өлу коэффициенті екі есе аз екенін анықтаған. Тіпті, 2000 жылдан бері елде жүрек-қан тамырлары ауруларына шалдығу көрсеткіші 2,4 есе өскен. Мұнымен қатар трансмайлар әйелдердің гормоналды фонына теріс әсер етеді.
Әйелдің жыныстық гормондары ""жақсы"" холестерин – жоғары тығыздықтағы липопротеидтерден құрылады. Егер ""нашар"" холестерин – төмен тығыздықтағы липопротеидтер басым болса, онда әйелдің гормоналды тепе-теңдігі бұзылады. Кейін осының әсерінен көңіл-күйі өзгеріп, қан қысымы күрт көтеріледі. Ал балалар көбінесе артық салмақтан зиян шегеді. Себебі трансмайлары көп тағамдарда қант та көп болады. Осыны ескере отырып нутрициологтар трансмайларды мүлдем тұтынбауға кеңес береді.
Оқи отырыңыз: Дененің ісінуі, шаштың түсуі және ұйқысыздықтың себебі не? Фармацевт-нутрициолог түсіндірді
ЕАЭО ғылыми-медициналық деректерге сүйене отырып, азық-түлік өнімдерінің 2 пайызын ғана трансмайлар құрауы тиіс деген қорытындыға келіп отыр. Ал норманы 10 есе өсіру халық денсаулығы үшін аса зиян.
– Ал дамыған елдерде, мысалы, Еуропада трансмайлардың мөлшері қалай реттеледі?
– Еуропада өнімдердегі трансмайлардың мөлшері өте қатаң бақыланады. Бүгінгі таңда ЕАЭО-да қолданылып жүрген 2% шегінен едәуір қатаң стандарттар бар. Сонымен қатар, трансмайларға толық тыйым салынбаған елдерде өнімдерге арнайы белгі қою міндеттеледі. Мысалы, 2007 жылдан бері Ұлыбритания трансмайлардың бар екені туралы ақпаратты өнімнің сыртына арнайы белгі арқылы көрсетеді. 2015 жылы Францияда трансмайларға қатысты қатаң ережелер бекітілді. Онда 2 пайыздан да аз мөлшерде қолдануға рұқсат. Ал Дания азық-түлікте өнеркәсіптік трансмайларды пайдалануға толық тыйым салған алғашқы елдердің бірі. Бүгінгі таңда Еуропаның көптеген елі Даниядан үлгі алып жатыр. ЕО-дағы медициналық органдар трансмайларды тұтыну жоғарыда атап өткен аурулардан бөлек, эмоциялық бұзылуларға әкелетінін халыққа жаппай түсіндіріп жатыр.
– Неге отандық азық-түлік саласының кейбір кәсіпорындары бүгінгі таңда рұқсат етілген норманы бірден он есе арттырғысы келеді деп ойлайсыз?
– Отандық өндірушілердің арасында өз өнімдерін ЕАЭО техрегламентіне ғана емес, сонымен қатар ТМҚ құрамына қатысты қатаң әлемдік стандарттарға толық сәйкестігін қамтамасыз ете алғандар бар. Яғни бұл технологиялық тұрғыдан қолжетімді. Бұл жерде мәселе техникалық қиындықтарда емес. Мәселе өнеркәсіптік ТМҚ арзан болуына байланысты тамақ өнімдерінің құнын айтарлықтай төмендететінінде. Яғни біз айтып отырған мәселенің өзіндік коммерциялық мүддесі бар. Өндіруші кәсіпорындар трансмайлардың үлесін көбейтсе, көп ақша табады – сондықтан бұл идеяны әртүрлі деңгейде көтеруге мүдделі. Менің ойымша, жеке компаниялардың халыққа зиянды тамақ өнімдерін сату арқылы көбірек ақша табуға деген ұмтылысына жол берілмеуі керек. Бақылау жүргізетін мемлекеттік органдар бұған жол бермеу үшін бәрін жасауы тиіс.
– Сіздің ойыңызша, тағам құрамындағы трансмайларды қолдану талаптарының сақталуын қалай қамтамасыз ету керек?
– Дүкенге келгенде сөреде жатқан әрбір өнімнің барлық санитарлық, медициналық және өнеркәсіптік стандарттарға сай екеніне сенімді болғымыз келетіні сөзсіз. Бұған мемлекеттік органдар жауап беруі тиіс. Барлығына бірдей, тең және ашық талаптарды қамтамасыз ету маңызды. Сатылымға шығатын азық-түлік партияларына үнемі мониторинг жүргізу және бақылаушы органдардың өте қатаң өкілеттіктері қажет. Сондай-ақ регламенттер мен белгіленген стандарттарды бұзатын жосықсыз өндірушілерге айыппұл салу қажет. Сонымен қатар айыппұлдардың мөлшері азын-аулақ болмауы керек. Бұл кәсіпорындарды стандарттарды қатаң сақтауға ынталандыру үшін қажет – бақылау жүйесі дамыған елдерде осылай жұмыс істейді.
Оқи отырыңыз: Италия биотехнологы: Косметика өндіріп бастауыма баламның тері ауруы себеп болды
Құрамындағы ТМҚ нормаларын бақылау үшін зертханалық және техникалық мүмкіндіктер туралы айтатын болсақ, онда, әрине, олар мемлекетте бар. Сараптамалық бірлестіктер, атап айтқанда біздің нутрициологтар қауымдастығы да өз тарапымыздан осы мәселелерде көмектесуге дайынбыз. Тексерулердің жүйелі сипатын қамтамасыз ету, азық-түлік өндірушісі кез келген уақытта сараптама ала алатындай қызмет көрсету маңызды. Бұл бизнеске қысым жасау деген сөз емес, бұл қалыпты әлемдік тәжірибе.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","2000 жылдан бері елде жүрек-қан тамырлары ауруларына шалдығу көрсеткіші 2,4 есе өскен.",,2024-03-19T17:37:00+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-aqtau-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Ақтау қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-aqtau-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ""Жәннаттағы хор қыздары"". ҚМДБ Абдулаxад Смановтың уағызына қатысты мәлімдеме жасады
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:08:59+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-koksetau-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Көкшетау қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-koksetau-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ""Мүфтият қажылық квоталары үшін пара алады"". ҚМДБ желідегі айыптауларға ресми жауап берді
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:16:04+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-oral-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Орал қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-oral-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ""Жәннаттағы хор қыздары"". ҚМДБ Абдулаxад Смановтың уағызына қатысты мәлімдеме жасады
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:13:31+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-pavlodar-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Павлодар қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-pavlodar-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ҚМДБ 2024 жылғы діни күндер кестесін бекітті. Ораза 11 наурыздан бастау алады
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:07:47+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-petropavl-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Петропавл қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-petropavl-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ҚМДБ 2024 жылғы діни күндер кестесін бекітті. Ораза 11 наурыздан бастау алады
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:12:41+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-qonaev-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Қонаев қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-qonaev-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: Туроператорларға талап жеңілдеді: ҚМДБ 2024 жылғы қажылық маусымына байқау жариялады
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:15:11+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-qostanai-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Қостанай қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-qostanai-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ҚМДБ 2024 жылғы діни күндер кестесін бекітті. Ораза 11 наурыздан бастау алады
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:10:04+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-qyzylorda-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Қызылорда қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-qyzylorda-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: Мүфтият электронды кітапханасын іске қосты
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:10:49+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-taldyqorgan-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Талдықорған қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-taldyqorgan-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ""Қазақ тіліндегі діни сөздер мен терминдердің орфографиялық сөздігі"" жарыққа шықты
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:17:44+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-turkistan-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Түркістан қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-turkistan-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: Зейнетақы қорындағы қаражат зекет беруге жарай ма? ҚМДБ үкімі
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:12:04+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-zezqazgan-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Жезқазған қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-zezqazgan-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ""Қазақ тіліндегі діни сөздер мен терминдердің орфографиялық сөздігі"" жарыққа шықты
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:14:54+05:00
almatyda-aielder-mitingke-syqty-olardyn-talaptary-qandai,informburo.kz,Алматыда әйелдер митингке шықты. Олардың талаптары қандай,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatyda-aielder-mitingke-syqty-olardyn-talaptary-qandai,"7 наурыз күні Алматыда Махатма Ганди саябағында ""Әйелдердің лайықты өмірі үшін"" тақырыбында рұқсат етілген митинг өтті. Қатысушылар заң жүзінде неке шартын енгізу, ажырасқан кезде мүлікті бөлгенде балалардың құқығын ескеру, әйелдердің зейнетке шығу жасын төмендету, алимент төлемейтіндерге қатысты заңды қатаңдату секілді бірқатар мәселелерді көтерді.
""Рахым"" әлеуметтік үйінің басшысы, Amanat партиясының жанында жұмыс істейтін отбасы және халықты әлеуметтік қорғау мәселелері жөніндегі өңірлік қоғамдық кеңестің мүшесі Бибінұр Шералиева 19 ақпан күні Алматы қаласының әкімдігіне митинг өткізуді келісу туралы хабарлама беріп, 21 ақпан күні әкімдіктен рұқсат берілді деген жауап алған.
Митингте әйелдер сахнаға шығып, сөз алды. ""Реванш"" қорының жетекшісі Елена Билоконь сотталған әйелдердің құқығын қорғау, ВИЧ жұқтырған әйелдерге қауіпсіз орта құру қажет екенін айтты.
""26 жылдан бері ВИЧ-пен өмір сүріп келе жатырмын. Қоғамнан, медицинадан кемсітушілік көрдім. ВИЧ жұқтырған әйелдер өзін қауіпсіз сезінетіндей орта құрып, олар мемлекет тарапынан қорғалғанын сезінуі керек"", – деді ол.
Ұйымдастырушылардың сөзінше, митинг мақсаты – ажырасу санын қысқарту, ата-ана және бала деген дәстүрлі отбасы жүйесін қолдау, некеде де, ажырасқанда да әйелдің қорғалуы. Сөз алғандардың арасында баспаналарды қарыз жүктемесін азайта отырып меншік иелеріне беру, банктегі қарыздарды шегеру мәселелерін көтерді. Соған сай жазуы бар плакаттар ұстап шықты.
Дария Рось митинг кезінде ""әкімдік әйелдерден қорқады"" деп жазылған плакат ұстап, жалғыз адамдық пикет жасады. Ол жыл басынан бері пикет өткізуге төрт рет өтінім берген. Төртеуінде де әкімдік ""орындалды"" деп жауап берген.
""Менің пикеттеріме де, 8 наурызға жоспарланған митингке де рұқсат бермеді. Ешқашан заң бұзбадым. Кейінгі жылдары билікке қатысы бар митингтерге ғана рұқсат беріліп келеді. Белсенділердің бір өтінімін де мақұлдамады. Алматы әкімдігі белсенділердің митингіне рұқсат бермейді, өйткені не айтады екен деп қорқады. Пикет өткізу туралы хабарламама ""орындалды"" деп жауап берді. Рұқсат берді ме, жоқ па, белгісіз. Бүгінгі митинг ұйымдастырушыларын танымаймын, бірақ олар өз ойын айтуға құқылы. Қазақстанда жалғыз адамдық пикетке тыйым салынғандықтан тек бүгін ойымды білдіре аламын. Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты заңды қатаңдатуды талап етемін. Қаншама әйел үйінде көз жұмып жатыр"", – деді Дария Рось.
""Не молчи"" деген плакат ұстаған Сюзанна митингтің өтетіні туралы әлеуметтік желілерден білгенін және саналы түрде өз еркімен келгенін айтты.
""Өкінішке қарай, сахнаға шығып ойымды айта алмаймын. Тұрмыстық зорлық-зомбылық, адам зорлау тақырыптары аз қозғалатыны алаңдатады. Жәбірленушілердің бәрі бірдей көмек ала алмайды, ал қылмыскер жазалана бермейді"", – деді ол.
Ерлан болса митинг өтетіні туралы хабарды үш күн бұрын Instagram желісінде көрген.
""Паркке жақын жерде жұмыс істеймін. Музыка естілген соң не айтады екен деп келдім. Әрі жылына бір-ақ рет болатын Қазақстанда әйелдер үшін рұқсат берілген митинг осы ғана. Әйелдердің құқығына қатысты келісетін де, келіспейтін де жерлері бар. Жастар туралы, ажырасу мәселелері туралы айтқаны ұнады. Қазақстанда әйелдердің құқығы мемлекет тарапынан қорғалғанымен, халық арасында қорғала бермейді. Жағдай түзелуі үшін уақыт, түсіністік, мәдениет керек"", – деді Ерлан.
Ұйымдастырушы Бибінұр Шералиева бірінші рет митинг өткізіп отырғанын айтып, бейбіт жиында айтылған мәселелер мен ұсыныстар үкімет мүшелерінің құлағына жетеді деп сенеді. Ол митингке көп адам жиналмау себебін де айтты.
""Мүгедек әйелдерге келіп-кету, ал көпбалалы аналарға үйден шығу қиын. Біз бұл жерге дені сау, жағдайы жақсы әйелдердің емес, әлеуметтік осал топтағы әйелдердің мәселесін көтеру үшін жиналдық. Оларға біздің көмегіміз қажет емес. Қиын жағдайға тап болған, мүгедек бала өсіріп отырған аналарға көмек береміз. Мұндай митинг бірінші рет өткізіп отырмын. Қиын екен. Кейінгі бес жылда заңнама деңгейінде көп үлес қостық. Ұсыныстарымыз заң жобасына енген соң билік бізге көңіл бөле бастады. Митингте айтқан ұсыныстарымыз, көтерген мәселелер үкіметке жетеді"", – деді ұйымдастырушы.
Айта кетсек, Алматы қаласы әкімдігі феминистік белсенділердің 8 наурызда ""Қазақстандық әйелдердің қауіпсіздігі үшін"" тақырыбында өткізуге өтініш берген митингіне рұқсат бермеді.
""Оларға рұқсат бергенде біз үндемедік, ал бізге рұқсат бергенде олар мұны тапсырыспен жасалған деп жатыр. Біз көтеріп отырған мәселелерді олар көтермейді. Кеше оларға ұсыныстарыңызды айтыңыздар дегенде ештеңе айта алмады. Өйткені олардың мақсатты аудиториясында көпбалалы аналар, мүгедек бала өсіріп отырған аналар, зейнеткер әйелдер жоқ. Біз атқарған еңбегіміз бен қызметімізге сай осы митингті өткізуге лайық болдық"", – деді Бибінұр Шералиева.
Митинг қатысушыларының арасында ЛГБТ мен феминизмді насихаттауға тыйым салу туралы заң қабылдауды талап етіп, ""ЛГБТ – ауру"" деген плакат ұстаған ер адам жүрді.
Митинг ұйымдастырушыларын дәстүрлі отбасылық құндылықтар алаңдатады. Белсенді Дильнар Инсенова өзінің консервативті адам ретінде қазақи отбасылық дәстүрлерді қолдайды.
""Еуропада болғанда  ЛГБТ, феминизм қайда апаратынын көрдім. Сондықтан елім үшін алаңдаймын"", – деді белсенді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бейбіт жиынға елуге жуық адам жиналды.,,2024-03-07T17:53:10+05:00
bisimbaevtyn-isin-alqabiler-soty-qaraidy-onyn-zalpy-sottan-aiyrmasylygy-qandai,informburo.kz,Бишімбаевтың ісін алқабилер соты қарайды. Оның жалпы соттан айырмашылығы қандай,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bisimbaevtyn-isin-alqabiler-soty-qaraidy-onyn-zalpy-sottan-aiyrmasylygy-qandai,"Жұбайы Салтанат Нүкенованы өлтірді деп айыпталған экс-министр Қуандық Бишімбаевтың ісі алқабилер сотында қаралады. Осы орайда құқық қорғаушы Айгерім Құсайынқызы Instagram парақшасында алқабилер соты немен айналысатынын түсіндірді.
Алқабилер соты институты Қазақстанда 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап енгізілді. Айгерім Құсайынқызының сөзінше, осы уақыт ішінде юрисдикцияға қатысты жағдай бірнеше рет өзгерді:⁣
Алқабилер институты 2 негізгі нормативтік құқықтық актімен реттеледі:⁣⁣
""Алқабилер соты – қоғамға сот төрелігін жүзеге асыруға қатысу құқығын беретін институт. Ол тараптардың бәсекеге қабілеттілігі, тәуелсіздігі, объективтілігі, кінәсіздік презумпциясы сияқты принциптерге жауап береді.⁣⁣ Бізде алқабилердің континенттік үлгісі қолданылады, ол француз үлгісіне сәйкес аралас сот үлгісі бола тұра кеңесу бөлмесінде тек алқабилер ғана емес, кәсіби судьялар да болатынын білдіреді"", – деді құқық қорғаушы.
Оқи отырыңыз: Прокурор Салтанат Нүкенованы өлтіру оқиғасының мән-жайын айтты
2020 жылы алқабилер соттарында 42 қылмыстық іс қаралса, 2023 жылы олардың саны 136 іске дейін өскен. Сот Назгүл Рахметуллина 2024 жылы алқабилер қарайтын істер саны 950-ге артады деп болжайды.⁣⁣
""Алқабилер соттары қаралған істердің 10 пайызға дейін ақтау үкімдерін қабылдайды. Жалпы соттарда бұл көрсеткіш 1,5-2 пайызды құрайды. Әрине, бұл сандарды сөзбе-сөз салыстыруға болмайды. Өйткені, жалпы соттарда айтарлықтай бөлігі тараптардың татуласуымен аяқталатын немесе сотталушы прокурормен ""кінәні мойындау туралы мәміле"" жасаған істерден, яғни кінәні мойындайтын істерден тұрады"", – деп жазды Айгерім Құсайынқызы.
Оқи отырыңыз: ""Ұрып-соғып, интимдік видеоға түсуге мәжбүрлеген"". Прокурор Бишімбаевтың әйеліне қалай зорлық көрсеткенін айтты
Еске салайық, 2023 жылы 9 қарашада экс-министр Қуандық Бишімбаев кісі өлтірді деген күдікпен ұсталды. Хабарланғандай, 8 қараша күні кешке Астанадағы мейрамханалардың бірінде келушілер арасында жанжал шығып, салдарынан әйел алған жарақатынан көз жұмды. Марқұм экс-министрдің әйелі, Павлодар қаласының тумасы Салтанат Нүкенова болып шықты. 11 наурызда Астанада осы іске қатысты сот отырысы басталды. Сот айыптау бабын жеңілдетпеді. Ал Қуандық Бишімбаев кінәсін мойындамады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Құқық қорғаушының айтуынша, алқабилер соттары қаралған істердің 10 пайызына дейін ақтау үкімдерін қабылдайды.",,2024-03-13T12:00:00+05:00
energetik-susynga-tyiym-ony-oqusylardyn-12-paiyzy-kun-saiyn-isedi,informburo.kz,Энергетик сусынға тыйым: Оны оқушылардың 12 пайызы күн сайын ішеді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/energetik-susynga-tyiym-ony-oqusylardyn-12-paiyzy-kun-saiyn-isedi,"Жаңа заңның нұсқасына сәйкес, мұндай сусындарды автоматтарға қоймайды, жарнамасына да бұдан былай жол жоқ. Бұл орайда Астана ұлттық ғылыми онкологиялық орталығының нефролог дәрігері Шолпан Садықова энергетикалық сусындардың құрамын талдап, оның ағзаға тигізер әсерін айтып берді.
Энергетиктер – жүйке жүйесінің қозуын және уақытша күш ағынын тудыратын сусындар. Алғаш рет Ұлыбританияда пайда болған. 1927 жылы фармацевт Уильям Уокер Хантер Glucozade деп аталатын сусын жасады, ол дүние жүзі бойынша алғашқы энергетик еді. Алайда ауқымды өндіріс 1962 жылы Жапонияда басталды. 80-жылдардың басында энергетиктер Еуропа мен АҚШ-та кеңінен таралды.
""Өндірушіге қарамастан, барлық энергетиктер құрамы жағынан ұқсас. Олар үш негізгі компоненттің есебінен жұмыс істейді: көп мөлшерде қант, жоғары дозалы кофеин және таурин. Олардың құрамында тұрақтандырғыштар мен консерванттар бар. Осының бәрін ескере отырып, бұл сусындарды денсаулыққа қауіпті деп атауға болады"", – деп атап өтті Шолпан Садықова.
Энергетиктердің зиянын Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы растады. Зиянды әсер дәрумендер мен аминқышқылдарының концентрациясына байланысты. Кофеинмен бірге олардың нормасынан асып кетуі, әсіресе, кәмелетке толмағандар, жүкті әйелдер, сондай-ақ қант диабеті және басқа да аурулары бар адамдар үшін қауіпті. Сонымен қатар, кофеин тәуелсіз зат ретінде басқа жанама әсерлерді тудыруы мүмкін.
""Кофеинді артық тұтыну галлюцинация мен эпилепсиялық ұстамаларға қауіп төндіреді. Мен 18 жасқа дейінгі адамдарға энергетикалық сусындарды қабылдауға кеңес бермеймін. Қант құрамының жоғарылауы қант диабеті мен семіздіктің даму қаупін арттырады. Бұл сусындарды ішетін балаларда атриальды фибрилляция байқалды, тіпті энергияны тұтыну аясында миокард инфаркті тууы мүмкін"", – деп ескертеді дәрігер.
Оқи отырыңыз: Энергетикалық сусын – елірткіш жаңа есірткі ме, әлде жай сусын ба?
Кардиологтар егер бала кейде энергетик ішетін болса, бұл жүрек ауруына, ал кейбір жағдайларда оның тоқтап қалуына әкелуі мүмкін екенін бірауыздан айтып, дабыл қағуда. Жүрек, қан тамыр жүйесі ғана емес, жүйке жүйесі, асқазан-ішек жолдары, бүйрек те зиян шегеді, қан қысымы көтеріледі.
""Жүргізілген зерттеулер жасөспірімдерде энергетикалық сусындарды қабылдау мен агрессивті мінез-құлық арасындағы корреляцияны анықтады. Әсіресе, оларды күнделікті ішетіндерде осы нәрсе байқалды. Жалпы, зерттеу нәтижелері көптеген жағымсыз реакцияларды сипаттайды. Әр түрлі елдердің дәрігерлерінен энергетикті тұтынудың жағымсыз салдары туралы хабарламалар келіп түседі. Олардың қауіптілігі мен тыйым салу мәселесі бүкіл әлемде талқылануда. Қазақстанда да бұл мәселе өршіп тұр"", – деп есептейді Садықова.
2022 жылғы статистикаға сәйкес, қазақстандықтар күн сайын 30 мың литр энергетикалық сусын ішкен. Бір ғана Алматыда бір жылда тоғыз мың литр, яғни күніне 50 мыңға жуық бөтелке мен банка сатылды.
Тұтынушылардың едәуір бөлігі – балалар (оқушылардың 12%-ы күн сайын энергетик ішеді) және 25 пен 40 жас аралығындағы ер адамдар. Бұл – негізінен түнгі ауысымда жұмыс істейтіндер немесе үлкен физикалық күш салатындар. Көптеген адамдар ауруханаға түскеннен кейін, бір уақытта бір емес, екі емес, үш энергетик ішетінін мойындады.
""Иә, әрине, есте сақтау қабілеті жақсарады, көңіл-күй мен өнімділік жоғарылайды, бірақ бұл жоғарыда аталған қауіптің қасында қысқа мерзімді әсер ғана. Энергия жоғарылайды, кейін төмендейді, өйткені дене ағзаның ішкі қорынан күш алады"", – дейді нефролог.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 21 жасқа толмағандарға энергетикалық сусын сатуға тыйым салынбақ
Сарапшылардың сөзінше, бір айда бір банка энергетик ішетіндер қорықпаса болады. Алайда, дәрігерлер энергияны мүлдем ішпеуге кеңес береді, өйткені сергітетін коктейльдерге деген құштарлық тәуелділікке әкелуі мүмкін және денеге ""допингсіз"" жүру қиын болады.
""Иә, жоғарыда айтылғандардың ешқайсы сізде де, сіздің балаңызда да болмауы мүмкін, бірақ ойланыңыз: сіз өзіңіздің және балаларыңыздың денсаулығын қатерге тігер ме едіңіз?"" – деп сұрайды маман.
Энергетикалық сусындарды өндірушілердің өздері олардың өнімдері қауіпсіз деп сендіреді, бірақ медициналық қоғамдастықта тұтынудың салдары туралы алаңдаушылық артып келеді. Қоғам қайраткерлері де дабыл қағуда – энергетиктерді балаларға бақылаусыз сату болашақта ұлттың денсаулығына зиян тигізуі мүмкін, сондықтан мұндай сусындарды 18 жасқа толмаған адамдарға сатуды шектеу туралы үндеулер жиі естіледі.
Наталья Овчинникова
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда 21 жасқа дейінгі адамдарға энергетикалық сусындарды сатуға тыйым салынады.,,2024-03-15T10:52:30+05:00
ortalyq-aziya-elderinin-zastary-undistanga-saparlady,informburo.kz,Орталық Азия елдерінің жастары Үндістанға сапарлады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ortalyq-aziya-elderinin-zastary-undistanga-saparlady,"2024 жылдың 5-13 наурыз аралығында Орталық Азияның бес елінен келген жүз белсенді жас Үндістанға сапарлады. Үндістан-Орталық Азия саммиті алғаш 2022 жылы өтті. Биыл екінші рет Қазақстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Түркіменстан және Қырғыз Республикасынан келген жас көшбасшылар Үндістандағы тарихи орындармен, білім және ғылым институттарының қызметімен танысып, айтулы тұлғалармен кездесті.
Үндістан мен Орталық Азия ғасырлар бойы тығыз байланысып келеді. Біздің заманымызға дейінгі 3 ғасырдан біздің заманымыздағы 15 ғасырға дейін Жібек жолы сауда мен мәдени алмасуды жеңілдетіп, Буддизм Үндістаннан Орталық Азияға осы керуен арқылы тарады. Тіпті қазіргі күні де Үндістан мен бұл аймақты мәдени байланыстар біріктіреді. Бұл байланыс 1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін де жалғасты. Неру, Рао, Важпайи және Сингх сияқты Үндістанның премьер-министрлері Орталық Азияның жаңадан тәуелсіздік алған елдеріне ресми сапармен барып, өз елдерінің бұл қарым-қатынасқа үлкен мән беріп отырғанын атап өтті. 2012 жылы ""Орталық Азияның саясатын байланыстырудан"" басталды. 2015 жылдың шілдесінде Үндістан премьер-министрі Нарендра Модидің Орталық Азияның барлық бес еліне сапарынан соң одан әрі серпін алды.
Үндістан мен Орталық Азия арасындағы тарихи және мәдени байланыстарды нығайту үшін 2022 жылы Үндістан-Орталық Азия саммитінің негізі қаланды. Бұл Үндістан мен Орталық Азия жастары арасында достық қарым-қатынас орнатуға және маңызды мәселелер бойынша жаңа идеялармен бөлісуге тамаша мүмкіндік болды. Қазақстандық жастар тобында кәсіпкерлер, журналистер, квазимемлекеттік және үкіметтік емес ұйымдардың қызметкерлері бар.
Оқи отырыңыз: Үндістан мен Қазақстан цифрлық технологиялар саласында серіктестік орнатады
Сапар барысында қатысушылар Үндістанның технологиялық жетістіктерінің қыр-сырын зерттеп, мәдени бай мұрасына тәнті болды. IITs және IIMs сияқты беделді ғылыми-зерттеу институттарының қызметімен танысу, танымал үнді тұлғаларымен ағартушылық сұхбаттар және Қызыл Форт, Құтұб Минар және Тәж-Махал секілді көрнекті тарихи орындарды аралау жас елшілерге ұмытылмас әсер қалдырады. Бұл тарихи іс-шара Үндістан мен Орталық Азия арасындағы көпір іспетті, өйткені қатысушылар үйлеріне қазіргі Үндістанды терең түсініп оралған кезде адам мен адам арасындағы тұрақты байланыстарды дамытады.
Сапардың соңғы күндері Делидегі Қызыл фортқа барып, кешке екі жақтың мәдени қойылымдары өтті. Оған құрметті тұлғалар, соның ішінде Жастар істері және спорт министрі куә болды. Сапар соңы Прадханмантри Санграхалаяға (премьер-министрдің музейі) экскурсия жасаумен аяқталды. Сыртқы істер министрі С.Джайшанкармен сөйлесіп, Бхараттағы тәжірибелерін айтты.
As the sun shines brightly over the Taj Mahal, delegates from Uzbekistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, and Turkmenistan stand in awe of its beauty. A moment of unity and wonder, captured forever. 🇺🇿🇰🇿🇰🇬🇹🇯🇹🇲 #CAYD #CentralAsianYouthDelegation pic.twitter.com/ExcXtRskR5
Сапар Аградан басталды. Делегаттар Тәж-Махал мен Агра фортын көріп, MY BHARAT волонтерлерімен танысты. Ахмедабадта олар Ұлттық сот сараптамасы университетінде болып, ондағы MY BHARAT еріктілерімен кездесті. Келесі күні олар IIM Ахмедабад институты және тоқыма өнеркәсібі сияқты беделді мекемелерге, Ғарышты қолдану орталығына барды. Ахмедабадта жоғарғы әкімшілік басшылармен кездесіп, кешке Сабармати Ашрамға және Сабармати өзенінің жағалауында жүріп қайтты.
Сапардың соңғы күндері Делидегі Қызыл фортқа барып, кешке екі жақтың мәдени қойылымдары өтті. Оған құрметті тұлғалар, соның ішінде Жастар істері және спорт министрі куә болды. Сапар соңы Прадханмантри Санграхалаяға (премьер-министрдің музейі) экскурсия жасаумен аяқталды. Сыртқы істер министрі С.Джайшанкармен сөйлесіп, Бхараттағы тәжірибелерін айтты.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда Үндістанның Республика күнін атап өтілді. Екі елді не байланыстырады
Үндістан-Орталық Азия саммиті 2022 жылы премьер-министр Нарендра Модидің жетекшілігімен шақырылды. Бұл өз кезегінде аймақтық қатынастарды ілгерілетуге алғышарт болды. Қазақстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Түркіменстан және Қырғыз Республикасының көшбасшылары қатысқан саммитте білім беру саласы басты сала ретінде қарастырылды. Орталық Азия елдерінің көшбасшылары Үндістандағы білім беру институттарының өз елдерінде кампустар ашуға мүдделі екенін құптап, ынтымақтастықтың дамып келе жатқанын атап өтті.
Бұл маңызды кездесу Үндістан мен Орталық Азия арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастардың 30 жылдығымен тұспа-тұс келді. Орталық Азия жастар делегациясының Үндістанға жақында жасаған сапары аймақтық ынтымақтастықтың маңызды сәтін көрсетті. 2022 жылы бастау алған Үндістан-Орталық Азия саммитінен туындаған бұл трансформациялық алмасу елдер арасындағы байланыстарды нығайтты. Бұл сапар Үндістанның стратегиялық, экономикалық және даму салаларындағы тұрақты серіктестікті нығайтуға деген ұмтылысын көрсетеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Делегация қатысушылары Үндістанның бірнеше қаласына барып, тарихи орындары мен білім ошақтарын аралады.",,2024-03-16T17:02:43+05:00
zer-silkinisinin-osagy-almatyga-zaqyndap-keledi-130-zyl-buryngy-zoiqyn-zilzala-qaitalana-ma,informburo.kz,Жер сілкінісінің ошағы Алматыға жақындап келеді. 130 жыл бұрынғы жойқын зілзала қайталана ма,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zer-silkinisinin-osagy-almatyga-zaqyndap-keledi-130-zyl-buryngy-zoiqyn-zilzala-qaitalana-ma,"Тәуелсіз сейсмолог Мұхтар Хайдаров Алматыда қуатты жер сілкінісі болуы мүмкін екенін айтты. Айтуынша, сейсмологиялық процесс үшке бөлінеді: форшок – алдын ала жер сілінісі, одан кейін негізгі үлкен жер сілкінісі болса, оның артынан афтершок болады. Сейсмолог бүгінгі дүмпуді  форшок болуы мүмкін дейді.
""Алматыда жер сілкінісі қатты болды. Оның артынан қуатты жер сілкінісі болуы мүмкін. Мұндай қатты форшоктар жер қабығында үлкен қысымның бар екенін білдіреді. Бұл қауіпті. 23 қаңтарда жер сілкінісінің ошағы Ақсуда болды. Ал бүгінгі мүлдем басқа дүмпу, бірақ тым жақын. Бүгінгі жер сілкінісі шекарада Кемин деген үлкен жарық бар, тура соның ортасында болды. 130 жыл бұрын қатты қысымның салдарынан 1887, 1889 және 1911 жылдары қатты жер сілкінген еді. Қуатты жер сілкінісінен үйлер құлады. Сол жер сілкінісімен байланыс көрініп тұр. Жиналған қысым Алматыға жақынырақ жылжып жатыр. Бұл өте қауіпті. Баяғы үлкен жер сілкінісің ошағына келіп отырғаны біраз уайымға салып отыр. Енді ештеңе болмайды деп айта алмаймын"", – деді сейсмолог.
Мұхтар Хайдаров бұл жолғы дүмпу 23 қаңтарда болған жер сілкінісінен мүлдем басқаша болғанын айтты.
""Физика тұрғысынан жер сілкінсінің түрлі импульсі бар. Мынау қалаға өте жақын болды. Таза импульсқа жақындадық. Импульс деген не? 23 қаңтарда өткен жер сілкінісі тербелген пойыз сияқты жұмсақ болды. Мынау жұмсақ емес, өте қатты. Себебі тасты тасқа соққандай импульс. Ол тасты, темірді бәрін опырып кетеді. Ошақтың ішіне кірсеңіз 5-6 шақырым жаңадан жасалған жарықты көресіз. Бір секундқа жетер-жетпес уақытта 5 шақырымға жарып жіберген. Көрдіңіз бе, қандай күш. Оған ешқандай үй, темір шыдамайды"", – деді сарапшы.
Оқи отырыңыз: Алматыда тағы да қуатты жер сілкінісі болды
Сейсмолог форшоктан кейінгі үлкен жер сілкінісі қандай болуы мүмкін деген сұраққа жауап берді.
""Форшоктың магнитудасы бес болса, ең үлкені сегізге дейін барады. Бірнеше сағат және бірнеше күннен кейін үлкен апат болса онда бүгінгіні форшок деп айта аламыз. Бірақ қазір бір ғана мәлімет бар болған соң нақты форшок деп айта алмаймын. Бір жағынан қорқатын ештеңе жоқ сияқты, екінші жағынан қызыл ошаққа келіп тұр. 1911 жылғы жер сілкінісі қайталана ма деп уайымдап жүрмін. Тура айта алмаймын. Ешкімді қорқытқым да келмейді. Бірақ, енді тыныш жүруге де болмайды. Бәрі дұрыс болады деп алдамай, шындықты, уайымды айту керек. Арғы жағын үкімет, қоғам шешеді. Ал жүз жылда қайталануы мүмкін дегенге нақты дәлел жоқ. Сондықтан олай айту негізсіз"", – деді Мұхтар Хайдаров.
Әлеуметтік желіде ""қытайлықтар байлық іздеп, жердің астын қазып жатыр, сол себепті жер сілкінісі жиіліп кетті"" деген түрлі сыбыс тарап жатыр. Алайда тәуелсіз сейсмолог олай болуы мүмкін емес, себебі жер сілкінісін жасауға адамның шамасы жетпейді дейді.
""Ол мүмкін емес. Оған адамдардың күші, жағдайы жетпейді. Табиғатты бұрғылап, қолмен жер сілкінісін жасау мүмкін емес. Жерді бұрғылағаннан ешқандай апат болмайды. Жер сілкінісін жасау қажет болса бірнеше жыл бұрғылап, қаншама су құю керек. Сондықтан әлеуметтік желідегі ақпарат жалған. Оның растығын зерттейтін органдар бар. Космосуретке қарайды. Қытайдың өзінен тікелей сұрауға болады"", – деді сарапшы.
Оқи отырыңыз: Алматыда жақын арада күшті жер сілкіністері 70% күтілмейді – Комиссия болжамы
Мұхтар Хайдаров жер сілкінісі кезінде не істеу қажет екенін айта кетті.
""Алтыншы қабатта тұрамын. Қатты дүмпу болмаса үйде қала беремін. Киініп, дайын болып жатамын. Ал қатты дүмпу болса, амал жоқ, тездетіп далаға шығу керек. Ғимарат құламаса бір сағаттан кейін ішке кіремін. Жататын жерде аяқ киім болуы керек. Жойқын зілзала болғанда әйнектер сынып, аяғыңызға шыны кіріп кетуі мүмкін. Қуатты жер сілкінісі болса баспалдақпен, лифтімен түскен дұрыс емес. Бүгінгідей болса аяқ киімді киіп, су мен құжаттарды алып шығу керек. Далада күткен дұрыс"", – деп кеңес берді сейсмолог.
Бүгін Алматыда сағат 11.22-де жер сілкінді. Алматы облысында жер сілкінісінің қуаты 5 балл болып сезілсе, Талдықорғанда (Жетісу облысы) зілзала қуаты 2 балл болды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сарапшының сөзінше, бүгінгі дүмпу жүз жыл бұрын жойқын жер сілкінісі болған Кемин жарығының ортасында болды.",,2024-03-04T18:00:00+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-almaty-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Алматы қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-almaty-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім. Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: Рамазан айына 16 күн қалды. Өткен жылғы ораза қазасын қалай өтеу керек
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T12:55:05+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-aqtobe-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Ақтөбе қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-aqtobe-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ҚМДБ: Биыл қажылыққа баратындар тек тізімде көрсетілген туроператорларды брондай алады
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T12:59:28+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-astana-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Астана қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-astana-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 29 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім. Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ""Сюцай – нумерологияның бір түрі"". ҚМДБ үкімі қандай?
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T12:57:44+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-atyrau-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Атырау қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-atyrau-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: Бас мүфти: Әлеуметтік желілерде өз бетінше діни пәтуа беретіндер көбейді
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:07:13+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-oskemen-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Өскемен қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-oskemen-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ҚМДБ Рамазан айында жасалуы тиіс бес амалды хабарлады
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:01:18+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-qaragandy-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Қарағанды қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-qaragandy-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: Бас мүфти: Әлеуметтік желілерде өз бетінше діни пәтуа беретіндер көбейді
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:05:07+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-semei-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Семей қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-semei-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ҚМДБ Оқу министрлігіне орамалға қатысты қандай ұсыныс айтқаны белгілі болды
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:06:12+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-symkent-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Шымкент қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-symkent-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ҚМДБ биыл түркі тілдес елдердің мүфтилер алқасына төрағалық етеді
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T12:58:35+05:00
2024-zylgy-oraza-kestesi-taraz-qalasy,informburo.kz,2024 жылғы ораза кестесі: Тараз қаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zylgy-oraza-kestesi-taraz-qalasy,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының хабарлауынша, биыл Рамазан айы 30 күнге созылады. 11 наурыз алғашқы күні болса, 9 сәуір – соңғы күні. 10 сәуірде ораза айты басталады. Сәуірдің 5-сінен 6-сына қараған түні – Қадір түні.
Биыл пітір мөлшері 640 теңге болып белгіленді. Пітір садақаның мөлшері Қазақстан бойынша 2 келі ұнның орташа бағасымен есептелді. Ал ұнның бағасы ҚМДБ-ның қала және облыс өкілдіктерінің берген мәліметі негізінде анықталды. Пітір садақасын құрма, мейіз бағасымен де беруге болады.
Ораза ниеті: Алла Тағаланың разылығы үшін таң атқаннан күн батқанға дейін Рамазан айының оразасын ұстауға ниет еттім.
Ауызашар дұғасы: Уа, Жаратқан Ием! Сенің разылығың үшін ораза ұстадым, Саған иман келтірдім, Саған тәуекел еттім, Сен берген ризықпен ауыз аштым. Уа, кешірімді Алла! Менің алдыңғы және соңғы күнә-кемшіліктерімді кешір!
Оқи отырыңыз: ""Садақа жинаумен айналысқан"". ҚМДБ ""Жібек жолы"" қауымдастығымен келісімді бұзды
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қасиетті Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-04T13:02:10+05:00
2024-zyly-qazaqstan-men-qytai-arasyndagy-sauda-sattyqty-ne-kutip-tur,informburo.kz,2024 жылы Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда-саттықты не күтіп тұр?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zyly-qazaqstan-men-qytai-arasyndagy-sauda-sattyqty-ne-kutip-tur,"Президент Қасым-Жомарт Тоқаев кезекті Жолдауында экономиканың негізгі бағыттары бойынша көрсеткіштер өскенін айтты. Сондай-ақ ол ""Орталық Азия – Қытай"" саммитінде ""Қытай мен Орталық Азия тауар айналымын 2030 жылға қарай 100 млрд долларға жеткізуге барлық мүмкіндік бар екеніне тоқталды.
Мемлекет басшысы Қытай Халық Республикасымен тауар айналымын көбейтудің маңызды екенін айтқан болатын. Осы орайда Khorgos Jin Yi International Trade Group компаниясы бас директорының орынбасары Юй Хуаньнан биыл екі ел арасында сауда-саттық саласы бойынша қандай келісімдер жасалатынын сұрап көрдік.
""2024 жылдың аяғына дейін Қытай Халық Республикасы Қазақстан Республикасына жалпы құны 50 миллион доллар болатын көкөніс экспорттайды. Мұнымен қатар Қытай Халық Республикасы Қазақстан Республикасының оңтүстік астанасында жалпы құны 50 миллион юань болатын қойма салады. Сондай-ақ Қазақстан мен Қытайдың он алты компаниясы бірігіп жұмыс істеу туралы меморандумға қол қояды"", – деді Юй Хуаньнан.
Алда Қазақстан мен Қытай кәсіпкерлері ""Бір белдеу, бір жол"" жаһандық жобасын іске асыру аясында ""Қорғас"" ШЫХО-да ашылған алғашқы бизнес-конференцияда достықты нығайту және сауданы кеңейту жолдарын талқыламақ. Шараға Қорғас қаласының мэрі Пей Льюпин мен СҰАА жергілікті билігінің өкілдері және Алматы облысы әкімдігінің өкілдері қатысады.
Оқи отырыңыз: Тоқаев: Жыл соңына дейін Вьетнаммен сауда-саттық 1 миллиард долларға жетеді
""Біздің елдерімізді, халықтарымызды өзен-таулар мен ерекше достық байланыстырып тұр. Соңғы жылдары Қазақстан мен Қытай президенттері мен өзге де қызметкерлердің арқасында бұл байланыс тереңдей түсті, серіктестік аясы кеңейді. Елдеріміз 2024 жылдың соңына дейін 50 млн доллардың көкөнісін экспорттау туралы меморандумға қол қойды. Мұнымен қатар біз Қазақстанда салғалы отырған қойманың көлемі 8 млн шаршы метрді құрайды. Алдағы уақытта бірігіп жүзеге асыратын жобаларымыз өте көп"", – деді Khorgos Jin Yi International Trade Group компаниясы бас директорының орынбасары Юй Хуань.
2023 жылы тіркелген жобалардың жалпы құны 26 млрд теңгеге жеткен. Ал биыл 16 компания өзара ынтымақтастық туралы келісімге келмек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2023 жылы Қазақстанның ішкі жалпы өнімі 104 триллион теңгені құрады.,,2024-02-29T21:00:00+05:00
alemde-zoiylu-qaupi-tonip-turgan-aq-ayu-almatyda-qalai-omir-surip-zatyr,informburo.kz,Әлемде жойылу қаупі төніп тұрған ақ аю Алматыда қалай өмір сүріп жатыр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/alemde-zoiylu-qaupi-tonip-turgan-aq-ayu-almatyda-qalai-omir-surip-zatyr,"Мамандардың болжамды есебіне сәйкес, қазіргі уақытта әлемде 20-25 мың ақ аю бар, бірақ 2050 жылға қарай мұздардың еруі олардың үштен екісінің жоғалуына әкелуі мүмкін. Nature Communications журналында жарияланған жұмыс жануарлар құрлықта көбірек уақыт өткізсе, аштыққа ұшырау қаупі жоғары екенін көрсетті.
Ежелден бері аюлармен байланыста болған көптеген халықтар үшін олар күш пен жақсылықтың символы болып саналды. Әсіресе, солтүстікте мекендеген ежелгі қауымдар арасында бұл жануар ерекше маңызға ие болды. Аңшылардың қамқоршысы, тоқшылық пен отбасы амандығының кепілі саналды. Ақ аю ерекше қастерленіп, оны өлтіру барынша айыпталды.
Ақ аюлар тек Арктикада мекендейді. Айтпақшы, бұл Солтүстік полюстің атауы гректің ""аю"" сөзінен шыққан, ал ""Антарктика"" грек тілінде ""Арктикаға қарама-қарсы"" немесе ""Аюға қарама-қарсы"" деген сөз мағынаны білдіреді. Сәйкесінше, бұл жануарлар Антарктикада кездеспейді.
Ал біздің елімізде, атап айтқанда Алматының хайуанаттар бағында Пурга есімді ақ аю бар.
""Бұл аюдың Мәскеудің хайуанаттар бағынан әкелінгеніне екі жыл болды. 22 қарашада оның алты жасқа толғанын атап өттік. Біздің климатқа тез бейімделді. Оның жайлы тұруы үшін барлық жағдайды жасадық. Қуатты кондиционер орнатылған үйшігі бар, жазда қатты ыстық болса, сол жерде салқындап жатады. Қоршауда салқын сумен толтырылған екі бассейн бар. Жазда біз оған балық пен көкөністерден жасалған арнайы балмұздақ береміз"", – дейді жыртқыш сүтқоректілер бойынша зоотехника маманы Наталья Усынина.
Пургаға балық пен көкөністер күн сайын беріледі, сондай-ақ оның рационында жемістер, ет пен тауық еті бар.
Оқи отырыңыз: Итбалық пен ""Қызыл кітапқа"" енген балықтарды аулауға рұқсат берілмек. Ол не үшін қажет
""Жексенбі сайын өзіндік диетасы бар, яғни ет бермейміз, қалғанының бәрі әдеттегідей. Ең сүйікті азығы – балық. Біз оған балық майын, сәбіз, салат жапырағы, алмұрт, алма береміз. Бір қызығы, жазда оның қарбызды өте жақсы көретіні белгілі болды. Күніне бес кило ет пен құс етін жейді"", – дейді зоотехник.
Хайуанаттар бағының қызметкерлері аюдың тамақтануына ғана емес, оның күнделікті уақыт өткізуіне де мән береді. Күн сайын оған түрлі ойын-сауықтар ойлап табады.
""Ойнағанды жақсы көреді. Мысалы, біз етті қорапқа салып, оны бір жерге жасырамыз. Соны іздеп табады. Ол күйзеліске түспеуі үшін көңілін көтеріп тұру қажет. Пурга қарды өте жақсы көреді, қардан өзіне сырғанақ жасап алған, ішімен жатып, жоғары-төмен сырғанайды. Біздің аязды елемейді, тіпті қатты суық күндерде қуана-қуана шомылады"", – дейді Наталья Усынина.
Тұрақты режимнің арқасында хайуанаттар бағындағы әрбір жануар өз кестесіне үйренеді. Яғни, олар тамақ берілетін уақытты, бөлмені тазалау үшін басқа қоршауға қашан көшу керектігін біледі.
""Әрине, онымен цирктегідей ешкім байланысқа түспейді, ол үйретілген аю емес. Хайуанаттар бағында жыртқыш жануарлар бақылауда болғанымен, өз кураторларын танығанымен, олар әлі де жабайы, қолға үйретілмеген"", – дейді маман.
Оқи отырыңыз: Атырауға Қызыл кітапқа енген қоқиқаздар ұшып келді
Наталья Усынина хайуанаттар бағында 10 жыл бойы жұмыс істеп келеді. Осы уақыт ішінде ол жыртқыш және экзотикалық құстармен, жолбарыстармен, пумалармен және қабыландармен жұмыс істеген.
Оның міндеттеріне азықтандыруды жоспарлау және ұйымдастыру, сондай-ақ жануарларды өсіру бағдарламаларын әзірлеу және жүзеге асыру, оларды ұстау жағдайларын бақылау және денсаулықтарын қадағалау кіреді.
Жақында Пургаға жұп әкелу жоспарда бар.
""Аюды Чехиядан алдыруға келісім бар. Әрине, басында ол бөлек қоршауда ұсталады. Жануарлар алдымен алыстан танысуы керек. Аюдың нақты келу уақыты оған арналған қоршаудың қашан аяқталатынына байланысты"", – дейді зоотехник.
Әңгіме соңында Наталья Усынина қуанышты жаңалықпен бөлісті. Жақында хайуанаттар бағында үлкен арктикалық кешен салу жоспарлануда. Оның аумағында ақ аюлар, полярлық қасқырлар мен үкілер, сондай-ақ Солтүстік полюсте мекендейтін басқа да жануарлар болады деп күтілуде.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ақ аю халықаралық қызыл кітапқа 50 жылға жуық уақыт бұрын енген.,,2024-02-29T14:00:00+05:00
bir-uaqyt-beldeui-zane-million-tengelik-grant-qazaqstanda-1-nauryzdan-bastap-ne-ozgeredi,informburo.kz,Бір уақыт белдеуі және миллион теңгелік грант. Қазақстанда 1 наурыздан бастап не өзгереді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bir-uaqyt-beldeui-zane-million-tengelik-grant-qazaqstanda-1-nauryzdan-bastap-ne-ozgeredi,"Көктемнің алғашқы күні Қазақстан тұтастай UTC+5 уақыт белдеуіне көшеді. Қазір қазақстандықтар UTC+5 және UTC+6 деген екі уақыт белдеуінде тұрып жатыр. Осы себептен елдің басым бөлігі географиялық уақытынан алда келеді.
Енді Астана, Алматы, Шымкент, Ақмола, Алматы, Жамбыл, Қарағанды, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Түркістан, Шығыс Қазақстан облыстарында және Абай, Жетісу, Ұлытау облыстарында 2024 жылғы 29 ақпаннан 1 наурызға қараған түні (сағат 00:00-де) жергілікті уақытты 1 сағатқа артқа қою керек.
Оқи отырыңыз: Алғыс айту күні: Алматыда мереке құрметіне қандай іс-шаралар өтеді?
Цифрлық даму министрлігі телефон мен компьютердегі сағатты бір уақыт белдеуіне келтіру үшін не істеу керегін айтты. Ведомствоның түсіндіруінше, бұл үшін гаджеттің операциялық жүйесін жаңарту жеткілікті.
1 наурыздан бастап Қазақстанда бұрынғы үкімет ""9-20-25"" деп жариялаған жаңа ""Отау"" ипотекалық бағдарламасы іске қосылады. Жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі кемінде – 9%, бастапқы жарна – 20%, несие мерзімі –19 жыл болады. Өтінімдерді қабылдау 2024 жылдың 1 наурызынан 30 сәуіріне дейін жалғасады.
Үміткерлер келесі талаптарға сай болуы керек:
Өтініштер қабылданғаннан кейін ең көп ұпай жинаған қатысушылардың тізімі жасалады.
Ұпайлар келесідей беріледі:
Оқи отырыңыз: Кібісе жылдың адам тағдырына әсері бар ма? Астрологтар бұл жайында не дейді
Несиенің ең жоғары сомасы Алматы мен Астанада 30 миллион теңгені, басқа аймақтарда 18 миллион теңгені құрайды. Алматы, Астана, Шымкент және облыс орталықтарында бастапқы тұрғын үйді, оның ішінде Қазақстандық тұрғын үй компаниясының (ҚТК) кепілдігімен үлестік қатысу шарты бойынша ғана сатып алуға болады.
Наурыздың 1-і мен 31-і аралығында еліміздің барлық өңірінде аймақтық кадрлық резервке іріктеу өтеді. Резервке қабылданған тұлғалар жергілікті атқарушы органдардың ""Б"" корпусының мемлекеттік әкімшілік лауазымдарына орналаса алады. Осылайша үкімет жас менеджерлер пулын қалыптастырып, дарынды жастарды аймақтарды дамытуға тартуда.
Іріктеуге жасы 35-тен аспайтын, жоғары білімі бар және құжаттарды тапсыру кезінде кемінде үш жыл жұмыс өтілі бар Қазақстан Республикасының азаматтары қатыса алады.
Іріктеу келесі бағыттар бойынша жүргізіледі:
Іріктеу екі кезеңде өтеді: құжаттарды қабылдау және тестілеу. Қажетті құжаттар тізбесі мен тестілеуден өту ережелерімен облыс әкімдігінің ресми сайтында танысуға болады.
Оқи отырыңыз: Бір уақыт белдеуіне көшу: Жұма намазы 1 наурыздан бастап нешеде оқылады
Наурыз айында Атырау және Түркістан облыстарының жұмыссыз тұрғындары Zhas project мемлекеттік қаржыландыру бағдарламасына қатысуға өтініш бере алады. Іріктеуден өткен қатысушылар әлеуметтік жобаны немесе бизнес-идеяны жүзеге асыру үшін 1 миллион теңге көлемінде грант алады. Өтінімдерді қабылдаудың басталу күні ресми сайтта жарияланады.
Қатысу үшін сіз келесі талаптарға сай болуыңыз керек:
Өтініштер электронды форматта қабылданады. Конкурстық іріктеу аяқталғаннан кейін жеңімпаздар тізімі ресми сайтта жарияланады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2024 жылғы 1 наурыздан бастап қандай өзгерістер болатынын еске саламыз.,,2024-02-29T18:15:00+05:00
bir-zylda-36-tonna-esirtki-tarkilengen-nasaqorlyqpen-kureske-bitkoin-qalai-kedergi-bolyp-otyr,informburo.kz,Бір жылда 36 тонна есірткі тәркіленген. Нашақорлықпен күреске биткоин қалай кедергі болып отыр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bir-zylda-36-tonna-esirtki-tarkilengen-nasaqorlyqpen-kureske-bitkoin-qalai-kedergi-bolyp-otyr,"Қазақстанда нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрес жөніндегі 2023-2025 жылдарға кешенді жоспар бекітілген. 7 бөлімнен тұратын жоспардың орындалуына Ішкі істер, Денсаулық сақтау, Мәдениет және ақпарат, Оқу-ағарту, Әділет министрліктері және Ұлттық қауіпсіздік комитеті, Бас прокуратура жауапты. Бұған дейін құжат 2012-2016 жылдарға арналып жасалған, кейінгі 6 жылда Қазақстанда нашақорлық пен есірткі бизнесіне қарсы күрес бойынша бағдарламалық құжат болмады.
Ішкі істер министрлігінің мәліметіне сәйкес, 2023 жылы елімізде 81 есірткі зертханасы анықталған. Ал жыл басынан бері мұндай 7 жағдай тіркелді. Қазір министрлік бір ай ішінде 1800-ден аса профилактикалық шара жүргізген. Бір жылда 12 ұйымдасқан қылмыстық топ ұсталса, оның төртеуі – трансұлттық қылмыстық топ.
""Жергілікті атқарушы органдарда ішкі істер министрлігінің арнайы штабы бар. Оның жұмысы барысында кешенді жоспардың орындалуы талқыланады. Қазіргі негізгі мәселе – есірткі қолданатындарды емдеу, оңалту жұмыстары. Мәдениет және ақпарат министрлігі Telegram арналарды бұғаттауға, жастармен жүргізіліп жатқан жұмыстың үгіт-насихатын жүргізілуіне жауапты. Былтыр осы бағытта 2 746 қылмыс анықталды. Бір жылда 36 тонна есірткі тәркіленді. Ата-аналар баланың қалтасында скотч немесе изолента пайда болғанына назар аударуы керек. Баланың қосымша табысы пайда болғанын да назардан тыс қалмаған жөн"", – дейді ІІМ есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл департаменті бастығының орынбасары Бақытжан Әмірханов.
Айтуынша, қазір осы салаға 73-тен астам үкіметтік емес ұйым тартылған.
""Олардың кейбірі емдеу жағына жауап береді. Кейбірі министрлікпен бірге акция өткізуге қатысады. Былтырдың өзі 10 мыңнан аса іс-шара өтті, ал 2-3 жыл бұрын небәрі 2-3 мың іс-шара өткізілетін. 2024 жылдың бір айында 96 іс-шара өткізілді. Олардың бәріне үкіметтік емес ұйымдар тікелей қатысып келеді. Профилактикалық жұмыстарға жергілікті атқарушы органдар белгілі бір көлемде қаражат бөледі. Конкурсқа қатысып, жұмысқа араласа алады"", – деді Бақытжан Әмірханов.
Маман есірткі жеткізушілерді анықтауда биткоин арқылы төлем жасаудың қиындық тудырып отырғанын растады. Бұл бағытта да Ұлттық банк өкілдерімен кездесу өткізілген.
Оқи отырыңыз: ""Олар түрмеде отыруы керек"". Тоқаев есірткі тасымалы мен алаяқтар туралы айтты
Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған ресми ақпарат бойынша 2024 жылдың 1 қаңтарында психоактивті заттарды тұтыну салдарынан психикалық мінез-құлық бұзылыстары диагнозы қойылған 108 722 адам динамикалық бақылауға алынған. Оның ішінде 18 мың адам есіркті заттарына және психоактивті заттарға тәуелділік бойынша тіркеуде тұр. Есірткіге тәуелді 16 мың адам – ерлер, 1,5 мың адам – әйелдер, 2,7 мыңы – 18-29 жастағылар. Бұл тізімде кәмелет жасына толмаған 66 бала бар.
Денсаулық сақтау министрлігі медициналық көмекті ұйымдастыру департаменті басқармасының басшысы Анжела Бексұлтанова есірткіге тәуелді адамдарға қатысты ресми дерек нақты жағдайдан өзгеше екенін айтады. Себебі, есірткіге тәуелді көптеген адам өз жағдайын жасырады, жауапкершіліктен қорқады.
Ал Оқу-ағарту министрлігі ұсынған ақпаратқа сәйкес, 2023 жылы кәмелет жасына толмаған 30 баланың есірткі қолданғаны белгілі. Бұл көрсеткіш 2022 жылы 26 баланы көрсеткен. Мамандар кәмелет жасына толмағандарды есірткі тұтынуға тартатын бірнеше фактор барын айтады. Олар:
Балалардың қадағаланбауы – кәмелетке толмағандар ата анасының қарауынсыз қалуы мүмкін. Бұл жағдай олардың есірткі заттарын сатумен айналысу көрсеткішін арттырып отыр.
""Білім беру орындарында есірткі заттарының таралуына жол бермеу үшін білім беру ұйымдарында пайдалануға тыйым салынатын заттардың тізбесі бекітілді. Орта білім беру ұйымдарында психологиялық қызмет жұмыстары қағидалары қабылданды. Оның мақсаты – кәмелетке толмағандардың басына түскен қиындықтарды анықтау"", – дейді Оқу-ағарту министрлігі Тәрбие жұмысы және қосымша білім беру департаментінің директоры Меруерт Медетбекова.
Оқи отырыңыз: ІІМ: Тіпті 1 грамм есірткі сақтағандар да өмір бойына бостандығынан айырылуы мүмкін
Ғылым және жоғары білім министрлігі Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім комитеті төрағасының орынбасары Ақерке Абылайханның айтуынша, министрлік нашақорлықтың алдын алу шараларын жүргізіп жатыр.
""Қандай да бір есірткіге қатысты әрекетке қатысы бар адамды 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру көзделген. Сондықтан университеттердің алдында тұрған негізгі міндет – салдарымен күрес емес, нашақорлықтың алдын алу. Жоғары білім аламын деп келгендер саналы жастар екені белгілі, әртүрлі өңірден келіп білім алады. Осы бағытта арнайы ректордың орынбасары мен Жастар департаменті жұмыс істейді. Жатақханаларда арнайы итпен кіріп, тексеру жұмыстары жүргізіледі. 2023 жылы осы бағытта университеттерде 500-ге жуық жұмыс жүргізілді. Министр әрбір жоғары оқу орнында психологиялық жұмысты күшейтуге тапсырма берді. Бұйрық та қабылданды. Яғни, студенттердің санына қарай психологқа бөлінетін штат саны 4-тен кем болмауы керек. Жастардан сауалнама алу бойынша да жұмыс күшейтілген"", – дейді Ақерке Абылайхан.
Мамандар мемлекеттік органдар мен үкіметтік емес ұйымдардың жұмысынан бұрын бала және жасөспірімдермен отбасыда ата-анасы жұмыс істеуі қажет екенін айтады. Балаға дәл қазір ғаламторды қолдануға тыйым салу мүмкін емес, алайда бейтаныс адамдардан ештеңе алмау, бейтаныс заттарды тұтынбау секілді жұмыстарды бастапқы кезеңде балаға сіңіру қажет деп санайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда нашақорлар тізімінде 18 мыңнан аса адам бар. Алайда Ішкі істер министрлігі олардың нақты саны әлдеқайда көп екенін айтады,,2024-02-29T13:30:00+05:00
bisimbaev-sindromy-zana-zandar-turmystyq-zorlyq-zombylyq-maselesin-sese-ala-ma,informburo.kz,"""Бишімбаев синдромы"": Жаңа заңдар тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселесін шеше ала ма",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bisimbaev-sindromy-zana-zandar-turmystyq-zorlyq-zombylyq-maselesin-sese-ala-ma,"28 ақпанда Мәжілістің жалпы отырысында әйелдер мен балалар қауіпсіздігін арттыруға арналған екі бірдей заң қабылданды . Олар:
Бұл заңдардың жобалары мемлекет басшысының зорлық-зомбылықтың кез-келген түріне жазаны қатаңдату тапсырмасы аясында әзірленген болатын. Жаңа өзгертулер мен толықтырулар:
Оқи отырыңыз: ""Заң қабылдаумен шешілмейді"". Отбасындағы зорлық-зомбылық қайтсе тыйылады
Жаңа заңдар Қазақстандағы тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселелеріне нүкте қоя ала ма?
Осы орайда Информбюро заңгер, гендерлік зорлықпен күрес бойынша белсенді және зорлық-зомбылық құрбандарына көмек көрсетумен шұғылданатын Президент жанындағы әйелдер жөніндегі комиссияның One stop service жобасының үйлестірушісі Ләззат Рақышевамен сұхбат жүргізді. Ләззат Рақышева – АҚШ-та өткен IVLP бағдарламасының қатысушысы. Сұхбатта ол тұрмыстық зорлық-зомбылықпен күрестің америкалық тәжірибесі мен соның негізінде қолға алған One stop service қызметі жөнінде де баяндап берді.
– Ләззат ханым, Мәжіліс қабылдаған әйелдердің құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін заңдар тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселелерін түбегейлі шешуге жеткілікті ме?
– Бұл – бертінде ғана туындаған мәселе емес. Тұрмыстық зорлық-зомбылықты қылмыс санатына жатқызып, оны жасағандар Қылмыстық кодекс аясында жазалансын деп айтып жүргенімізге біраз болды. Менің өзімнің бұл салада жүргеніме 7 жылдан асса, осы уақыт аралығында талай үндеу де тастадық, талай петиция да жаздық. Дегенмен, бұл істің бұлайша тез ілгерілеп кетуіне ""Бишімбаев оқиғасы"" ерекше түрткі болғанын мойындау керек.
Жаңа заң жобаларындағы өзгерістерді мен, әрине, қолдаймын. Бірақ, оған толық қуана алмаймын.
– Неге?
– Өйткені, олар тек бір бағыттағы мәселелерді ғана шешуге қауқарлы. Яғни, күйеуі әйелін ұрып-соғып, бір жерін көгертіп, жалпы физикалық тұрғыда зиян тигізсе, ол қылмыс болып саналады және оларға заң билігі жүреді. Бірақ, бұл аталғандар – зорлық-зомбылықтың көзге көрінетін бір түрі ғана. Оның артында эмоциялық, қаржылық, психологиялық деп тізе беруге болатын зорлықтың түрлері көп. Мысалы, әйелін жұмыс істетпей, үйден шығармай, тіпті ұрмай-соқпай-ақ күніге жегідей жеп, сүлікше соратын абьюзерлер бар. Қазақ ""Сөз сүйектен өтеді"" деп бекерге айтпаған. Адамға сөзбен-ақ таяқтан бетер зорлық көрсетуге, әлімжеттік жасауға болады.
Сондай-ақ, жеке-дара оқиғалар емес, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың қоғамдық тұрғыда алдын алатын, оны болдырмайтын шаралар әлі заңды шешімін тапқан емес.
– Дегенмен, физикалық күш көрсету – зорлықтың ең ауыр түрі саналады. Мүгедекке айналып жатқандар, тіпті құрбан болып кетіп жатқандар аз емес...
– Біз дәл осындай тұрмыстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккендермен тікелей жұмыс істейтіндіктен, мұндайдың мыңдаған мысалын білеміз. Бірін ғана айтайын. Күйеуінен зорлығынан мүгедек болып қалған қызылордалық жас әйел бар. Ері жылдар бойы ұрып-соғып келіп, ақыры үшінші қабаттан лақтырып жіберген. Омыртқасы үзілген, белден төменгі денесінде жан жоқ. Әрине, бұл секілді жағдайларда жазаның қатаңдағаны құптарлық. Тек тілегім – сол заң талабының әділ орындалғаны. Коррупция тамырына балта шабылмай, оған сенім аз. Бұған дәл осы қызылордалық әйелдің мысалын келтіруге болады. Күйеуінің үстінен бірнеше рет арыз жазып, қылмыстық іс қозғалғанымен жабылып қалып жатыр. Ол түсінікті. Әйелдің жағдайы жоқ, ал күйеуі де, атасы да – құқық қорғау органдарының шенді қызметкерлері.
Мұны Бишімбаев ісінен де байқауға болады. Қылмыстың айқын екеніне қарамастан, қоғамда оны жазадан құтқару жолында қитұрқы әрекеттер жасалып жатқанын байқап отырмыз.
– Зорлықтың түрі көп екенін айтып өттіңіз. Бүгінгі қоғамда кім зорлықшы, ал кім жәбір көруші?
– Оның статистикалары бар. Бірақ, мен өзім оған сене бермеймін. Өйткені, зорлық әрекеттері көбіне жасырын жасалады. Отбасындағы зорлық-зомбылықты айтар болсақ, көбіне күйеуді зорлықшыл, әйелі мен бала-шағасы жәбірленуші ретінде көреміз. Бірақ, туысқандар тарапынан да болатын психологиялық қысымдар аз емес екенін ұмытпауымыз керек. Жалпы, жас отбасының отбасы болып кетуіне не кетпеуіне туысқандардың ықпалы үлкен болады. Туыстарының тілін таппадың деп әйелін ұрып-соғатын еркектер де аз емес.
Бізден ""ажырасамыз, заңгер тауып берсеңіз"" деп көмек сұрап хабарласатындар көп. Сондағы ажырасуға себеп – ерінің порнофильм көруі, табысының аз болуы, араларының суып кетуі секілді сылтаулар. Мұндайда бірінші заңгер емес, психолог көмегі керек. Отбасы психологтары олардың әрбірінің өз бойындағы минустарын айқындауға және солармен жұмыс істеуге көмектеседі. Бұл тек ажырасудың алдын алып қана қоймайды, арадағы кикілжіңнің зорлық-зомбылық әрекетіне ұласпауына септесер еді.
– Бірақ, психолог көмектесе алмайтын жағдайлар да болады ғой...
– Иә, өкініштісі де сол. Бізге әйелдер ""ауруы әбден меңдегенде"" барып келеді. Яғни, не мүгедек болып қалғанда, не талай жыл соққыға көніп, әбден психологиялық мүшкіл халге түскенде ғана хабарласады. Мұндайда, рас, психолог та дәрменсіз.
Мен АҚШ-тың бір тәжірибесін айтып берейін. IVLP бағдарламасы аясында Вашингтон және Аризонаға барғанда зорлық-зомбылық құрбандарымен жұмыс істеудің ерекше тәжірибесіне куә болдым. Мұнда зорлыққа ұшыраған адамдарға арналған үлкен орталықтар жұмыс істейді. Зорланған адам орталыққа түскенде оған мұнда тергеуші, дәрігер, психолог, өзге де сарапшылар өздері келіп көмек береді. Яғни, жәбір көруші ем алып, өзіне келгенше дейін орталықтан еш жаққа шықпайды. Сосын заңгерлер оның құқығын қорғауына көмектеседі.
Тағы бір ұнағаны – жәбір көрушілер зорлықшыны сотқа беруге дайын болмауы мүмкін ғой. Мұндайда орталық қызметіне жүгінген адамдардың барлық мәліметтері сақталады. Дәрігерлердің, заңгерлердің қорытындысы, қажетті дәлелдер, анықтамалар – бәрі-бәрі оны жылға дейін жойылмайды. Ал егер жәбір көруші бала болса, бұл мәліметтер өмір бойы сақталады. Яғни, ол есейе келе не уақыт өте келе зорлықшыны сотқа беруге шешім қабылдаса, жаңадан іс бастауды қажеті жоқ, бірден дайын мәліметтермен кез-келген уақытта сотқа жүгіне алады.
– Неге мұндай тәжірибені бізде тәжірибеге енгізбеске...
– Үлгі алатын тәжірибе көп. Олардың бірін 8 айдан бері пилоттық негізде жүзеге асырып жатырмыз.
Жалпы, мен IVLP қауымдастығының мүшесі болып, осы бағдарламаға өз үлесімді қосқаныма, сондай-ақ өзім айналысып жүрген саладағы тәжірибеммен бөліскеніме ризамын. Мен үшін АҚШ еліне сапар және тәжірибе алмасу бойынша маңызды білім-білік иелену туған жерім Қазақстанда жаңа идеяларды жүзеге асыруыма жол ашты. АҚШ-та мен бір ай бойы ""Тұрмыстық және гендерлік зорлық-зомбылықтың алдын алу"" тақырыбы бойынша тәжірибе алмасу сабақтарына қатыстым. Бұл бағдарламаны АҚШ мемлекеттік департаменті ""Халықаралық келушілер-жетекшілер"" бағдарламасы аясында ұйымдастырып, ел үкіметі толықтай қаржыландырып отыр. Сабақтар Американың бірнеше қаласында өтті.
Бір қызығы, сонау алпысыншы жылдары біздің елімізден Мұхтар Әуезов атамыз дәл осы бағдарлама бойынша Америкаға оқуға барған екен. Араға соншама жылдар салып осы сапар маған бұйырыпты.
Елге оралғаннан кейін балалар мен әйелдерге қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы күрестегі ең мықты маман Айман Омаровамен бірге жаңа жобаны қолға алдық.
Бұл жоба One Stop Service аталады. Оған ҚР Президенті жанындағы Әйелдер ісі және отбасылық-демографиялық мәселелер бойынша Ұлттық комиссия қолдау танытып отыр. Америкадағыдай зәулім ғимараттар болмаса да, екі қабатты орталық ашып, тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарына көмек беріп жатырмыз. Бірінші қабатта заңгерлер отырса, екінші қабатта психологтар мен сарапшыларға жеке кабинеттер аштық. Сондай-ақ, көмекке жүгінетіндер негізінен шалғай өңірлер мен аудандардан келетіндіктен, оларға арналған демалыс бөлмесін ұйымдастырдық.
8 айда 2 мыңнан астам өтініш келіп түссе, олардың қырықтан астамы бойынша қылмыстық іс қозғалды. Бізге көмекке жүгінетіндердің көбі – зорлыққа душар болған балалар. Дегенмен, олардан бөлек, бірнеше әйел де бар. Қолымыздан келгенше, америкалық тәжірибе бойынша қажетті барлық көмекті бір жерден беруге тырысып жатырмыз.
Бұл бір жылдық пилоттық жоба болғандықтан, төрт айдан соң оның жұмысына баға беріледі. Бірақ, қазірдің өзінде мұндай орталықтарды өңірлерде де ашуға қажеттілік барын байқап отырмыз. Зорланған балаларының құқығын қорғағысы келіп, Түркістан, Жамбыл облыстарының шалғай ауылдарынан шырылдап келіп жатқан қайсар аналар бар. Бірақ, жолдың өзі-ақ ақша жеткізбейді. Сөйтіп, жарты жолда қолын сілтеп кетіп жатқандар бар. Егер өңірлерде дәл осындай орталықтар ашылса, зорлық құрбандарының өз құқығын қорғауы жеңілдеп, әлгінде айтып өткен коррупцияның айылы да әлсірер еді деп ойлаймын.
– Бұл ретте ата-аналардың да жауапкершілігін арттыру маңызды секілді. Қалай ойлайсыз?
– Тұрмыстық зорлық-зомбылықпен күрестегі ең қиыны – бұл мәселе бір зорлықшыны түрмеге жабумен шешілмейді. Әкесінің анасына көрсеткен зорлығын көріп-өскен бала кейін соны міндетті түрде қайталайды. Болмаса, күйеуінен не өзгелерден зорлық көрген ана ашуын баласынан алады. Бұл рас. Бізге мұндай жағдайды айтып хабарласатын әйелдер көп. ""Күйеуім мені ұрған сайын мен баламды таяқтаймын"" дейді олар. Ал мұның бәрі – бала үшін өте ауыр психологиялық жарақат. Ол жазылмайды және өскен соң мұндай балалар ""ұяда көргенін қайталайды"".
Қазір, шүкір, Қазақстанда көптеген дағдарыс орталықтары жұмыс істейді. Халықтың көзі ашық. Әлеуметтік желіге қолжетімділік бар. Көмек көрсететін жедел желі телефондары жұмыс істейді. Сондықтан, әйел, бала, не басқа адам болсын өзгеден зорлық көріп жатса, жасырмай, қорықпай көмекке жүгінуі керек. Ата-аналар балаларына жыныстық сауат беріп, бұл тақырыпта ашық сөйлесуден ұялмауы қажет. Бала өзінің жыныстық шекарасын айқын түсінгені дұрыс. Бұл оның қауіпсіздігі үшін өте маңызды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Заңгер, гендерлік зорлықпен күрес бойынша қоғам белсендісі Ләззат Рақышевамен сұхбат.",,2024-03-01T11:21:56+05:00
memleket-bassysynyn-turistik-aleuetti-arttyru-zonindegi-tapsyrmasy-qalai-oryndalyp-zatyr,informburo.kz,Мемлекет басшысының туристік әлеуетті арттыру жөніндегі тапсырмасы қалай орындалып жатыр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/memleket-bassysynyn-turistik-aleuetti-arttyru-zonindegi-tapsyrmasy-qalai-oryndalyp-zatyr,"Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев кезекті Қазақстан халқына Жолдауында елдің туристік әлеуетін пайдаланудың маңыздылығына тоқталған болатын. Президенттің айтуынша, туризм серпінді жобалар қатарында болуға тиіс.
""Өкінішке қарай, осы маңызды саладағы жұмыс дұрыс атқарылмай жатыр, еліміз басқа мемлекеттермен салыстырғанда артта қалып келеді. Жалпы, кемінде 15 ірі жобадан тұратын нақты тізім дайындалуға тиіс. Осы салада бұрын болған қателіктерді қайталауға болмайды. Жобаларды тиімді қолдау шараларын және оларды орындау мерзімдерін нақты айқындау керек. Оны іске асыруға шетел инвесторларын және еліміздің бизнес өкілдерін барынша тартқан жөн. Жұмысқа өзіміздің шикізатты, тауарлар мен кадрларды, басқаша айтқанда, барлық ішкі мүмкіндіктерімізді пайдалану қажет"", – деді ол.
Туризм және спорт министрі Ермек Маржықпаевтың мәліметінше, былтыр ел ішінде саяхаттаған қазақстандықтар саны 5,4 млн адамды құрады. Бұл алдыңғы жылдың 9 айының қорытындысымен салыстырғанда 550 мың адамға артық.
Оқи отырыңыз: АҚШ, Германия, Үндістан: Шетелдік туристер Қазақстанға қанша күнге келеді?
""2023 жылы қызмет көрсетілген шетелдік туристер саны 830 мың адамға артқан. Жалпы бір жыл ішінде отандық қызмет көрсетуші компаниялар 175 млрд теңге көлемінде табыс тапты. Көрсеткіш бір жылда 36 пайыз өсті"", – деді министр.
Сондай-ақ министр елдегі инфрақұрылымды дамыту үшін отыз үш жобаның іске асырылатынын айтты. Бұл жобалардың жалпы құны 31 млрд теңгені құрайды. Ал биыл осы бағытта 70 жоба қолға алынады деп жоспарланып отыр. Олардың жалпы құны 289 млрд теңгені құрайтын болады.
""Биыл жүзеге асырғалы отырған ""Каспий"" тұщыландыру зауытының қуаттылығын арттыру жобасының орны бөлек. Өйткені ол ""Жылы жағажай"" туристік объектілерін сумен қамтамасыз ету мәселесін шешу үшін қолға алынып отыр. Бұдан өзге БҚО-дағы ""Хан Ордасына"", Атыраудағы Сарайшық қалашығына және Ұлытау облысындағы ""Жошы хан"" кесенесіне дейін жолдар толықтай жөнделеді. Осының барлығы мәдени туристік нысандарға қолжетімділікті арттырады"", – деді Ермек Маржықпаев.
Туризм және спорт министрі 2024 жыл Қытайдағы Қазақстан туризмі жылы болып жарияланғанын еске салып, 2023 жылдың туризм саласы үшін аса жемісті болғанын атап өтті.
Оқи отырыңыз: Алматыда шетелдік туристер саны 73 пайыз өсті
Қытайдағы Қазақстан туризмі жылы іс-шарасының ашылу салтанаты 28-29 наурызға жоспарланып отыр. Шара Бейжің қаласында өтеді.
Limon Travel туроператорының директоры Алмас Маратұлы Қазақстан туризмінің кемшіліктеріне тоқталып, маусымдық туризмге тәуелділіктің салдары туралы айтып берді.
""Қазақстан туризмінің басты кемшілігі – маусымға тәуелділігі. Ал маусым қысқа уақытқа созылады. Туризм жоғары деңгейде дамыған мемлекеттер сияқты 6-9 ай бойы үздіксіз жұмыс істей алмаймыз. Мысалы, Алакөл мен Бурабайдағы туристік орындар жазда 2-3 ай ғана қызмет етеді. Жаз мезгілінде Қазақстан халқының көпшілігі демалатындықтан, бұл қызмет көрсету сапасының нашарлауына алып келеді. Демалыс орындарындағы орын саны шектеулі болғандықтан, кәсіпкерлер қызмет көрсету сапасына аса көңіл бөлгісі келмейді. ""Сапа қандай болса да, адам бәрібір көп келеді"" дегендей. Әрбір өңірдің туристік орталықтары, департаменттер, ""Kazakh Tourism"" ҰК"" АҚ маусымды ұзарту үшін түрлі жобаларды қолға алып, жүзеге асырып жатыр. Дегенмен біздегі туризм жаз айларында жанданатындықтан, көктем мен күз айларында келетін туристер саны әлі де аз. Түркістанды облыс орталығы етіп, туристік қалаға айналдыруға тырысты. Иә, Covid-19-дан кейін сұраныс жоғары болды, ""Керуен-сарай"" кешенінің хайпымен алғашқы бір-екі жылда адамдар көп келді. Көп адам табиғат аясына, басқа қалаларға барып демалғысы келді. Тек сенбі-жексенбі, мереке күндері болмаса, басқа уақытта келіп жатқан адам саны аз. Сондай-ақ Түркістандағы қонақ үй иелері бір күндік туристердің көп екенін, көбінесе қонақтардың қалада бірнеше күн тұрақтамайтынын айтады. Әлемдік практикада туризм көрсеткіштері туристердің қонақ үйге қанша күн тұрақтағанымен есептеледі. Ал ""Қожа Ахмет Яссауи"", ""Арыстан баб"" секілді кесенелерге бір күн келіп-кету ел экономикасына айтарлықтай пайда әкелмейді. Өңірге ақша аз түседі. Мысалы, облыс құрылғалы Түркістанға үлкен қаражат жұмсалды. Қазіргі уақытта Түркістан субсидиямен өмір сүріп жатыр, бірақ мұның қанша уақытқа жалғасатыны белгісіз. Мұнымен қатар үлкен қонақ үйлер салған кәсіпкерлер, туристер келмесе, тығырыққа тірелуі мүмкін. Бәлкім жабылады немесе сатады. Біз Түркістанды Самарқанд және Стамбұлмен салыстырамыз. Бірақ Түркістанда баруға болатын туристік орындар аз. Ал жоғарыдағы қалаларда он шақты тарихи орындар бар"", – деді Алмас Маратұлы.
Мұнымен қатар саяхат ұйымдастыру компаниясының жетекшісі соңғы уақытта Қазақстанның экотуризмі әлемде танымалдылыққа ие болғанын атап өтті. Сондай-ақ ауылды жерлерде халыққа қосымша қызмет ұсынуды насихаттаудың пайдасы туралы айтты.
""Бізде Алматы, Астана, Маңғыстау және Шығыс Қазақстанда экотуризм жақсы дамыған. Қазақстан өзін экотуризмді қолдайтын мемлекет ретінде көрсетуге тырысады. Соңғы жылдары Алматы, жалпы Қазақстан The Guardian, The New York Times ұсынатын газет-журналдардың, Францияның бірқатар басылымдары ұсынатын экоаймаққа айналды. Біріккен Араб Әмірліктерінің танымал адамдары келіп жатыр. Іле Алатауы, Көлсай көлдері, Шарын ұлттық паркі еуропалықтардың сүйікті мекеніне айналды, жүрегін жаулады десек болады. Сондай-ақ Алматы облысында салынған Аюсай, Шарын, Алтын-Емел және Іле Алатауы визит-орталықтарының салынуы саяхатшыларға қызмет көрсету сапасын жоғарылатты. Ең бастысы қауіпсіз болып, ақпараттық тақталар орнатылды, кәсіби гид-экскурсоводтар жұмысқа алынып бастады. Осылайша Алматы облысы аймағы туризм бойынша көш алдында келеді. Қалған аймақтарда сұранысқа байланысты инфрақұрылым деңгейі төмен. Мысалы, Шығыс Қазақстан облысында туристік жерлерге баратын жолдар жасалмаған деуге болады. Осының себебінен логистика да қымбат. Турлардың 50-60 пайыз табысы осы көлік шығынына жұмсалады. Шамамен 20-30% көлемінде ғана табыс табады. Министрлік екіге бөлінгендіктен, туризм саласында оң өзгерістер көбірек болады деп күтемін. Мұнымен қатар, соңғы жылдары президент жолдауларында да туризм туралы көп еститін болдық. Бұл түсінікті жағдай, өйткені, расымен де, экономиканы әртараптандыру қажет. Алдағы уақытта ауылдық аймақтарда қызмет сапасында жақсартуға және қосымша қызметтер ұсынуға көмектесуіміз керек. Қазір ауылды жерлердегі халық туристерді тек қондырумен, тамақтандырумен ғана шектеліп отыр. Алайда осының үстіне атпен серуендеу, монша және т.б. ұсынуды үйрететін болсақ, онда бизнестері ілгерілей түсетін еді"", – деді ол.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда туризмді дамыту бағытында 15 ірі жоба әзірленбек.,,2024-02-29T20:00:00+05:00
qauipsiz-qogam-otbasyndagy-zorlyqpen-kureste-zan-ustemdigi-qaitse-saqtalady,informburo.kz,"""Қауіпсіз қоғам"": Отбасындағы зорлықпен күресте заң үстемдігі қайтсе сақталады",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qauipsiz-qogam-otbasyndagy-zorlyqpen-kureste-zan-ustemdigi-qaitse-saqtalady,"Президент Қасым-Жомарт Тоқаев тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу мәселелеріне ерекше мән беріп, әйелдер мен балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі шараларды заң жүзінде күшейтуді тапсырды. Соған байланысты Мәжіліс депутаттары Үкімет әзірлеген заңнама өзгерістер енгізу туралы заң жобасын мақұлдап, Сенаттың қарауына жіберді.
Еске салайық, президент тапсырмасы бойынша 2023 жылдың 19 мамырынан бастап қылмыстық кодексте енгізілген өзгерістер күшіне енді. Соған сәйкес, тұрмыста денсаулыққа ауыр немесе орташа дәрежедегі зиян келтірген жағдайда құқық бұзушы 6 жылға дейін бас бостандығынан айырылатын болды. Оның алдында жаза мерзімі – 3 жыл болған.
""Мемлекет әйелдер мен балалардың тұрмыстық зорлық-зомбылықтан қорғау мәселесіне ерекше назар аударып отыр. 2023 жылы Қазақстан Орталық Азия елдері әйелдері диалогына төрағалық етті. Бұл диалогтің қорытынды кездесуі бүкіл әлем үшін өзекті әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық мәселесіне арналды. Елімізде 2023 жылдың маусымынан бастап әкімшілік заңнамаға өзгерістер енгізілді. Қамаққа алу мерзімі 5 тәуліктен 15 тәулікке дейін, әрекет қайталанған жағдайда 20 тәулікке дейін ұзартылды. Бұрын бір тәуліктен үш тәулікке дейін қамауға алынатын болған "", – деді мәжіліс төрағасының орынбасары Дания Еспаева.
Ал 2024 жылы депутаттар тұрмыстық зорлық-зомбылықты қылмыс қатарына қосу, жас балалар мен дәрменсіз адамдарға жасалған қылмысқа қатысты жазаны күшейту, қылмыстық кодекске жаңа баптар енгізу бойынша жұмыс істеп жатыр.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін қамауға алынғандар саны артты
Сондай-ақ, өңірлерде отбасыларды қолдау орталықтарын ашу жоспарланып отыр. Бұл орталықтар жергілікті атқарушы органдарға жүйелі түрде шешім қабылдап, отбасылардың мәселесін шешуге, оның ішінде отбасылық зорлық-зомбылықтың алдын алуға көмектеседі.
Біріккен ұлттар ұйымының мәліметіне сәйкес, әлемдегі әрбір үшінші әйел физикалық немесе жыныстық зорлық-зомбылық көрген. Мәжіліс депутаты Жұлдыз Сүлейменованың айтуынша, әлемнің 155 мемлекетінің заңдарында жаза қатаңдатылған.
""2017 жылдан бастап әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексте денсаулыққа қасақана зиян келтіргені үшін әкімшілік жауапкершілік қарастырылса, 15 АЕК немесе 15 тәулікке қамау қарастырылса, қазір бұл баптар қылмыстық кодексте енгізілген. Заңдағы жаңа редакцияда денсаулыққа қасақана зиян келтіру 3 жылдан 8 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру қарастырылады. Сонымен қатар, денсаулыққа қасақана зиян келтіру 2 жылға бас бостандығынан айыруды көздейді"", – деді Жұлдыз Сүлейменова.
Мұны қоғамның мәселесі деп атап, оны бір заңмен шешу мүмкін емес екенін айтты.
""Балалық шақтан есейгенге дейін отбасы институтпен жұмыс істеп, егде жастағы адамдарға қарым-қатынасты да өзгерту қажет. Интернет шыққалы жаңа мәселелер де туындап жатыр. Жалпы, адамдардың құқығы заңмен қорғалған, Ата заңда жасы мен жынысына қарамастан барлық адамның тең екені көрсетілген. Ал зорлық-зомбылыққа тек әйелдер ғана емес, ер адамдар да, балалар да тап болады. Қазір жастардың көзқарасы өзгеріп келеді, жастар ненің дұрыс, ненің бұрыс екенін ажырата алады. Егер жастар қазір экологиялық өмір сүру салтын жарнамалайтын болса, болашақта жағдайды өзгертуге деген үміт пайда болады. Бала әдетте көпшілік алдында, қоғамда үйінде көргенін қайталайды. Сол себепті бәрі отбасыдан басталады. Қазір ғаламторда сталкинг, яғни адамның ізінен қалмау мәселесі де ушығып тұр. Зорлық-зомбылық физикалық сипатқа ие, әйел немесе бала ұрып-соғуға тап болады. Бірақ, жұп ажырап кетсе де, ізінен қалмау жалғаса береді. Әлеуметтік желіде жала жабу, әңгіме қылуды жалғастырады. Елімізде бұл заң жүзінде реттелмеген"", – дейді сенат депутаты Жанна Асанова.
Ішкі істер министрілігі ұсынған ақпаратқа сәйкес, 2023 жылдың 1 шілдесінен бастап жәбірленушінің арызы болмаса да, іс қаралатын болды. Былтыр жарты жылдықта тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты 50 мыңнан астам шағым мен қоңырау түскен. Оның 98 пайызына әкімшілік іс қозғалған. Оған дейін іс қозғау үшін жәбірленушінің арызы қажет болды, ол кезде жәбірленушінің 60 пайызы арыз жазудан бас тартатын болған. Демек, қалған 40 пайызына ғана шара қолданылған.
""Заңды қатаңдату арқылы тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселесін түбегейлі жою мүмкін емес екенін білеміз. Осыған орай Ішкі істер министрлігі жалпы зорлық-зомбылық профилактикасын жетілдіру бойынша көптеген іс-шара жүргізіп жатыр. Соның бірі – 2023 жылдың наурызынан ел бойынша халықаралық тәжіриебенің жүзеге асырылуы. Зорлық-зомбылық тіркелген отбасыдан зорлық-зомбылық көрген жәбірленушінің келісімі бойынша міндетті түрде сауалнама жүргіземіз. 13 сұрақтан тұратын сауалнаманың жетеуіне ""иә"" деп жауап беретін болса, онда ол отбасыда қауіптілік жоғары дегенді білдіреді. Сол отбасымен әрі қарай барлық мемлекеттік орган, үкіметтік емес ұйымдар, психологтар жұмыс істейді. Қазір ел бойынша 18 мыңнан астам сауалнама жүргізілді, оның ішінде 884 отбасыда жоғары қауіптілік деңгейі анықталды. Өңірлерде ол отбасылармен әйелдер ісі және отбасы демографиялық саясаты жөніндегі комиссиядан бастап мамандар жұмыс істеп жатыр. Бұл жұмыс сол отбасыдағы қауіпті төмендету үшін жасалады"", – дейді ішкі істер министрлігі әкімшілік полиция комитетінің ерекше тапсырмалар жөніндегі аға инспекторы Ақмарал Серікбаева.
Сондай-ақ, зорлық-зомбылық әрекетке барған адамға психологиялық тренингтен өтіп, мінез-құлқын өзгертуге де жағдай жасалған.
Айта кетейік, 2024 жылдың 28 ақпанында Мәжіліс депутаттары ""Қазақстанның кейбір заңнамалық актілеріне әйелдердің құқығы мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы"" және ""Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодексіне әйелдердің құқығы мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы"" заң жобаларын екінші оқылымда қабылдады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сарапшылар заң қабылданған соң оның сақталуына көбірек күш салу керектігін айтады.,,2024-02-29T17:00:00+05:00
almatyda-zer-silkinisinin-ziileui-aftersoktar-quatty-zilzalaga-ulasuy-mumkin-be,informburo.kz,Алматыда жер сілкінісінің жиілеуі: Афтершоктар қуатты зілзалаға ұласуы мүмкін бе,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatyda-zer-silkinisinin-ziileui-aftersoktar-quatty-zilzalaga-ulasuy-mumkin-be,"2024 жылғы 23 қаңтарда Алматы қаласында жер сілкініп, Астана, Шығыс Қазақстан, Жамбыл, Жетісу және Қарағанды облыстарының тұрғындары дүмпуді сезді. Төтенше жағдайлар министрлігінің деректері бойынша, елде 15 өңір сейсмикалық қауіпті аймаққа кіреді. Ұлттық сейсмологиялық бақылау және зерттеу ғылыми орталығының мәліметінше , 23 қаңтарда жер сілкінгеннен кейін Қазақстан бойынша 8 мыңнан астам ұсақ афтершок тіркелді . Олардың шамамен жүзінің магнитудасы 5 балдан жоғары болса, жиырма шақтысы ғана Алматыда сезілді. Осы орайда сейсмолог Мұхтар Хайдаров афтершоктардың себебін және олардың қазақстандықтар үшін қаншалықты қауіпті екенін түсіндірді.
""Қуаты аз балл жер сілкіністері үлкен апаттың алдын алады"" деген пікірлер бар. Бірақ, афтершоктарды жақсы құбылыс деуге келмейді. 23 қаңтар күні Қытай қалаларының біріндегі жер сілкінісінің магнитудасы 7 балға жетіп, қазір соның афтершоктарын сезіп жатырмыз. Өткен аптада үш-төртеуін қаттырақ сездік. Жалпы, афтершоктар процесін үш жолмен түсіндіруге болады. Біріншісі – қазақша айтқанда – ақыры тоқтайтын, шегі бар құбылыс . Жақсы жағдайда осылай болады. Екіншісі – орташа жағдай – афтершоктың ""мінезі болса"", бірқалыпты, бірақ созылмалы процеске айналады . Яғни, дүмпу жалғаса береді, қазір біз осыны бастан өткеріп отырмыз. Бұл ауыр апатты жағдай болмаса да, оны жақсы деп айтуға келмейді. Себебі, өмір сүруге кедергі келтіріп, процесс түтіндеп отыра береді"", – деді Мұхтар Хайдаров.
Оқи отырыңыз: Жер сілкінгенде үйде, көшеде және көлікте қандай қауіпсіздік шараларын сақтау қажет
Сейсмолог маманның айтуынша, афтершоктың үшінші түрінің салдары ауыр. Осы орайда ол Қытай сейсмологтарымен байланыс орнатудың және мемлекет деңгейінде бағдарламаларды қолға алудың маңыздылығына тоқталды.
""Үшінші жағдайда афтершоктар өз жолын тауып, үлкен жер сілкінісіне алып келеді . Ешкімді қорқытқым келмейді, дегенмен сейсмологтар осы нәрсеге алаңдайды. Осы орайда Қытайлық әріптестермен байланыс орнату маңызды . Өйткені, біз көбінесе сол жақта басталған жер сілкіністерінің дүмпуін сезіп отырмыз. Тағы бір мәселе – Алматының өз тарихында бірнеше рет ауыр жер сілкінісін басынан өткеруі. Бұл жолы ауыр апаттың болуын күтудің қажеті жоқ . Парламент, Үкімет барлығы бірлесіп арнайы бағдарламаларды қолға алып, халықты сақтандырудың қамына кірісуі керек. Қазір өте жақсы көмектесетін ғылыми-техникалық әдіс-құралдар бар. Жуырда Алматы қаласының әкімдігінде сейсмикалық қауіпсіздік басқармасы құрылды. Бұл – өте жақсы бастама. Дегенмен, оның да үлкен апаттың алдын алуға күші жетпеуі мүмкін"", – деді сейсмолог.
Мұнымен қатар Мұхтар Хайдаров зәулім ғимараттар мен Алматы халқы санының көбеюінің жер сілкінісіне еш әсері жоқ екенін айтып өтті.
Оқи отырыңыз: ""Ғасырдан да ұзақ түн"": Алматыдағы жер сілкінісі әлеуметтік желіде қалай көрініс тапты?
""Әлеуметтік желіде жер сілкінісіне халық саны тығыздығының және алып ғимараттардың әсері бар деген пікірлер жүр. Зәулім ғимараттар мен адамдардың салмағын алып таулармен салыстыруға келмейді. Бұл бір пайыздың миллиондай ғана үлесі болатын шығар"", – деп қосты Мұхтар Хайдаров.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",23 қаңтарда Қытай мен Қырғызстан шекарасында қуатты жер сілкінісі болғаннан қазірге дейін 8 мыңнан астам ұсақ афтершок тіркелді.,,2024-02-27T13:20:00+05:00
ar-oiynqumardyn-ortasa-qaryzy-10-mln-tenge-qumar-oiynnyn-qurbany-bolmaudyn-zoly-qandai,informburo.kz,Әр ойынқұмардың орташа қарызы – 10 млн теңге. Құмар ойынның құрбаны болмаудың жолы қандай?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ar-oiynqumardyn-ortasa-qaryzy-10-mln-tenge-qumar-oiynnyn-qurbany-bolmaudyn-zoly-qandai,"Ресми деректерге сүйенсек, Қазақстанда құмар ойындарға тәуелді 350 мыңға жуық адам бар. Олардың әрқайсысының орташа қарызы шамамен 10 миллион теңгені құрайды.
Құмар ойындарға тәуелділік – қауіпті ауру. Қарызды өтей алмау көбінесе ерлі-зайыптылардың ажырасуына және құмар ойындарға әуестенгендердің өз-өзіне қол жұмсауына әкеледі. Сондықтан бұл мәселе бүгінгі таңда аса өзекті әрі мемлекеттің назарында. Осы орайда психолог, МBI коуч және халықаралық ""Времена"" институтының түлегі Назира Бурхановадан ойынқұмарлықтың себебі, ойынға тәуелді болу фазалары және оның емі туралы сұрап көрдік.
Психолог Назира Бурханованың айтуынша, адамды ""ойын құмар"" деп келесі төрт жағдайда айтуға болады:
""Бүгінде елімізде құмар ойындардан келетін қауіп үлкен мәселеге айналып отыр. Мұндай ойын түрі күн өткен сайын түрленіп, қоғамға келтіретін зияны ұлғайып келеді. Оңай жолмен табыс табуға құныққан адам әртүрлі қиындықтарға душар болып, қоғамнан біртіндеп ажырап, өзгелермен байланыс орнату, яғни тұлға ретінде даму секілді адами қасиеттерін жоя бастайды. Жасыратыны жоқ, құмар ойын адам баласын өз-өзіне қол жұмсау, бір-бірін өлтіру, ажырасу, ұрлық-қарлық, зорлық-зомбылық, қарызға бату сияқты халге де жеткізіп жатыр. Бұдан да сорақысы, құмар ойынға елітушілердің арасында өз әйелін, үйін, көлігін және басқа да қажеттіліктерін бәске тігушілер кездесіп жатады. Осының салдарынан бейкүнә балалар жапа шегіп, қаншама отбасының шаңырағы ортасына түсіп отыр"", – деді психолог, МBI коуч және халықаралық ""Времена"" институтының түлегі Назира Бурханова.
Ары қарай маман ойын құмарлықтың бірнеше фазасы болатынына тоқталды.
Оқи отырыңыз: Алаяқтықтар саны 3000% өсті. Deepfake жасаған фото мен видеоны қалай ажыратамыз?
Оқи отырыңыз: Сіз үнемі кешігіп жүресіз бе? Прокрастинацияны жеңуге арналған 5 әдіс
Психологтың айтуынша, белгілі бір нәрсеге құмарлық адам өз-өзін басқара алмаудан, өз әрекетіне жауап бере алмаудан туындайды. Медицинада бұл термин химиялық, психологиялық тәуелділік түрлеріне байланысты қолданылады. Жалпы тәуелділікті екі санатқа бөлуге болады: химиялық және іс-қимыл тәуелділігі . Оның алғашқысына маскүнемдік пен есірткі құмарлық жатса, екіншісіне біз сөз етіп отырған ойын құмарлық, лудомания, гэмблинг жатады.
Лудомания – өте кең таралған тәуелділік. Адамның өмірге деген қызығушылығы азайып, өмірінің тізгінін жоғалтып, әртүрлі эмоция көрсетеді. Ол тұлғаның әлеуметтік бейімделуіне, кәсіби жұмысына, жеке өміріне және қаржы жағдайына ауыр әсер етеді. Көбіне психоактив заттарға тәуелділікпен бірге қатар жүреді. Құмар ойынның диагнозы клиникалық көріністеріне байланысты белгіленеді. Емдеу тәсілі – психотерапия, дәрілік терапия, қолдау топтарына қатысу .
Оқи отырыңыз: ""Кәсіби күю"" синдромының себебі не және одан арылуға көмектесетін 3 тәсіл
""Лудомания ауруы адамның тәнінен гөрі жанына кері әсерін көп тигізеді. Ойын кезіндегі толқулар адреналин және басқа күйзеліс гормондарының, ал жеңіске жеткен кезде дофамин мен серотониннің бөлінуін тудырады. Осылардың барлығы адамды бірде күйзеліске, енді бірде ләззат алып жатқандай сезімге түсіреді. Бірте-бірте тән ләззаты мен ойындағы жеңістен алған ләззатты шатастырып алады. Дегенмен өзін қалай сезінсе де, міндетті түрде ойын автоматтарына оралады. Лудомания сөзінің тікелей аудармасы ""ойынға ессіз құнығу"" деген мағынаны береді. Яғни адам өмірінде басым рөл ойнайтын, әлеуметтік, кәсіби, материалдық және отбасылық құндылықтардың төмендеуіне әкелетін патологиялық ойын құмарлығы. Түрлі ойынға ақша тігіп, тоқтай алмау – бұл лудоманияның бір белгісі"", – деді маман.
Осы орайда, қазақстандық маман психологиялық зерттеулер барысында анықталған құмар ойындарға тәуелділіктің ең жиі кездесетін 5 себебін атады. Сондай-ақ олардың әрқайсысын жеке-жеке түсіндіріп өтті.
""Біріншіден, ол адамның қаржылық проблемаларын шешуге тырыспаңыз. Ерте ме, кеш пе лудоман ақша табу қажеттілігіне тап болады. Көбіне туыстары оның ақшалай проблемасын шешіп бергеннен кейін бәрі жақсы болып кетеді деп ойлайды. Бұл жағдайда проблема тек уақытша шешіледі. Ал тәуелді адам өзінің қарызын біреу төлеп беретінін түсінеді. Бұл ол адамды босаңсытып жібереді. Салдарынан ойыншыда қайтадан қарыз алу деген ой пайда болады. Екіншіден, тәуелді адамды өзіңізбен тең ұстауыңыз керек. Тәуелді адамға аянышпен қараудың қажеті жоқ, өзіңізбен бірдей ұстаңыз. Себебі ойынқұмар адам өзінің назарда екенін, бәрі оған көмектесуге дайын екенін түсінеді. Ал құмар ойыншы дәл сіз секілді адам екенін ұмытпаған дұрыс. Үшіншіден, жақыныңызға эмоцияңыз бен сезіміңіз туралы айтыңыз. Әдетте ата-аналар уайымдап жүргенін ашық айтпауға, эмоциясын жасыруға тырысады. Керісінше ойынға тәуелді адам жағдайдың күрделі екенін түсінуі маңызды. Ойынқұмарлықтың емі тікелей оның қай деңгейде екенімен байланысты. Егер химиялық деңгейде болса, онда дәрі-дәрмекпен емдеу қажеттілігі туындайды. Қалған жағдайда оны психолог маманға жүгіну арқылы ғана емдеуге болады. Тағы бір айта кететін жайт – ойынқұмарлық – бұл отбасылық ауру . Яғни отбасында біреуге бейсаналы түрде осы адамның тәуелді болғаны қажет. Осы отбасындағы адамдар да емделмейінше, ойынқұмарды тоқтату мүмкін емес"", – деді Назира Бурханова.
Психологтың айтуынша, көп жағдайда лудомания дертіне ер адамдар шалдығады.
""Адамның миы толық 21 жасында қалыптасатынын ескерсек, бұл дертке, көбінесе, ақыл-есі толық жетілмеген жастарымыз бен жасөспірімдер шалдығып жатыр. Алғашқы бәсті мектеп оқушылары тіге бастайды. Бұрын бұл ойын автоматтары еді. Ал қазір бәрі оңай, онлайнға көшкен. Орта сынып оқушыларын жоғары сынып оқушылары немесе таныстары үйретеді. Кейде ағасы көрсетеді. Содан үлгі алып, қызыға бастайды. Тәуелділікті емделеді деп те, емделмейді деп те айтуға негіз бар. Себебі тәуелділік бір тәуелділікті екіншісіне алмастыру арқылы емделеді"", – деп түсіндірді маман.
Оқи отырыңыз: Енді ойынқұмар азаматтар мемлекеттік мекемеде тегін емделе алады
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Психолог Назира Бурханова лудоманияны бір тәуелділікті екіншісіне алмастыру арқылы ғана емдеуге болады.,,2024-02-16T11:00:00+05:00
bir-uaqyt-beldeuine-kosu-1-nauryzdan-bastap-qazaqstanda-ne-ozgeredi,informburo.kz,Бір уақыт белдеуіне көшу: 1 наурыздан бастап Қазақстанда не өзгереді?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bir-uaqyt-beldeuine-kosu-1-nauryzdan-bastap-qazaqstanda-ne-ozgeredi,"1 наурыздан бастап Қазақстанда барлық сағат бірдей уақытты көрсететін болады.
Көктемнің алғашқы күні Қазақстан тұтастай UTC+5 уақыт белдеуіне көшеді. Қазір қазақстандықтар UTC+5 және UTC+6 деген екі уақыт белдеуінде тұрып жатыр. Осы себептен елдің басым бөлігі географиялық уақытынан алда келеді .
Енді Астана, Алматы, Шымкент, Ақмола, Алматы, Жамбыл, Қарағанды, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Түркістан, Шығыс Қазақстан облыстарында және Абай, Жетісу, Ұлытау облыстарында 2024 жылғы 29 ақпаннан 1 наурызға қараған түні (сағат 00:00-де) жергілікті уақытты 1 сағатқа артқа қою керек. Толығырақ гиперсілтеме арқылы өтіп оқи аласыз.
Цифрлық даму министрлігі телефон мен компьютердегі сағатты бір уақыт белдеуіне келтіру үшін не істеу керегін айтты. Ведомствоның түсіндіруінше, бұл үшін гаджеттің операциялық жүйесін жаңарту жеткілікті.
1 наурызға қараған түні қазақстандықтар үшін бірқатар онлайн мемлекеттік қызмет қолжетімсіз болады. eGov.kz порталы және оның ""Е-Нотариат"" секілді құрамдас бөліктері өз жұмысын тоқтатады .
Оқи отырыңыз: 1 наурыз – Алғыс айту күніне орай Астанада қандай шаралар болады
Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы Қазақстанның бір уақыт белдеуіне көшуіне байланысты ресми сайтындағы намаз уақыты 1 наурыздан бастап жаңаратынын хабарлады.
29 ақпаннан 1 наурызға қараған түні сағат 00:00-де Қазақстан бойынша UTC (дүниежүзілік үйлестірілген уақыт) +5 уақытына ауысқан сәтте намаз уақыттары да автоматты түрде өзгереді. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының ресми www.muftyat.kz сайтындағы намаз кестесінен өздеріңізге қажетті ауыл мен қаладағы намаз уақыттары жайлы мәліметтерді алуға болады. Мұнымен қатар ҚМДБ Informburo ресми сауалына берген жауабында 1 наурызда жұма намазының сағат қаншада оқылатынын түсіндірді.
Мектептерде бірінші ауысымдағы сабақтар кейінірек басталуы мүмкін. Бірыңғай уақыт белдеуін енгізуге байланысты Білім министрлігі әкімдіктерге сабақтың басталу уақытын қайта қарауға мүмкіндік береді. Бұл туралы Білім министрі Ғани Бейсембаев айтты.
Әуе компанияларының ұшу кестесіне өзгерістер енгізіледі . Компаниялар көптеген рейстің уақытын реттегенімен, кейбір жолаушыға ұшағының бір сағат бұрын ұшатыны туралы ескертіледі. Олардың электрондық поштасы мен телефон нөміріне SMS-хабарламалар мен хаттар барады. Мұнымен қатар жолаушылар хабарландыруды күтпестен ұшақтың ұшатын уақытын өздері тексере алады.
Оқи отырыңыз: Бір уақыт белдеуіне көшу: Жұма намазы 1 наурыздан бастап нешеде оқылады
Ұлттық электр желісі операторы ""KEGOC"" АҚ Қазақстанда біртұтас уақыт белдеуіне көшу таңертең және кешке электр энергиясын тұтынудың шамалы өсуіне әкелетінін мәлімдеді . Дегенмен компания жүйе жүктемені көтереді және электр қуатының үзілуіне байланысты тәуекелдер жоқ деп сендірді. ""KEGOC"" АҚ төрағасы Нәби Айтжановтың айтуынша, азаматтар тұтыну тарифтерін бағаны өсірмей төлей береді.
Өзгерістер касса жүйелеріне де әсер етеді . Кейбір құрылғыларда уақытты қолмен өзгерту қажет болады, ал басқаларында бұл автоматты түрде жүзеге асады. Кейбір кәсіпкерге кассалық аппараттарының баптауларын өзгерту қажет болады.
Бірыңғай уақыт белдеуіне көшу ұялы байланыс операторларының ай сайынғы тарифтерді қосарландыруы және басқа да қызметтерді үзуіне әкелуі мүмкін. Дегенмен байланыс операторлары мұндай оқиғаларды болдырмау үшін шара қолданып жатқанын айтып сендірді.
Оқи отырыңыз: 2024 жылғы ораза 11 наурызда басталады. Не істеп үлгеру қажет
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Informburo.kz бір уақыт белдеуіне көшуге байланысты болатын өзгерістерге шолу жасады.,,2024-02-28T11:06:36+05:00
darxan-juzz-kozi-tirisinde-bagalanbady-ansi-darxan-zunisbekovtin-qazasyna-1-zyl,informburo.kz,"""Дархан Juzz көзі тірісінде бағаланбады"". Әнші Дархан Жүнісбековтің қазасына – 1 жыл",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/darxan-juzz-kozi-tirisinde-bagalanbady-ansi-darxan-zunisbekovtin-qazasyna-1-zyl,"Informburo.kz Дархан Juzz қазасының бір жылдығына орай, оны достары және әріптестерімен бірге еске алады.
Дархан Juzz-дің бірнеше әніне бейнебаян түсірген режиссер Рүстем Әлпи оны былайша еске алады:
""Дарханмен Алматыда таныстым. Онымен жеке таныспай тұрып та, шығармашылығымен жақсы таныс едім. Әндерін бұрыннан жиі тыңдайтынмын. Қазақстандық музыкаға жаңа леп әкеліп, қазақ тілінің көркемдігін көпшілікке таныта білген әртіс ретінде құрметтедім. Алматыда өзіміздің жеке продакшнымызды ашып, ең алғаш продюсер Айзатулла Хусейнмен бірге Дарханның ""Кейіпкер"" деген әніне бейнебаян түсірдік. Сол бейнебаянды түсіру барысында Дархан екеуміз етене жақын араласа бастадық.
Дархан өзгелерге ұқсамайтын ерекше жан еді. Өз шығармашылығын жоғары қоятын, қатты бағалайтын. Бірақ, өзімшілдігі жоқ еді.
Дархан өзінің ән әлеміне қатты берілген адам болды. Өнер жайлы, музыка жайлы күні-түні сөйлесіп отыруға дайын еді. Естуімше, марқұм Табылды Досым сондай адам болған дейді. Дархан өзінің әндерін үтір-нүктесіне дейін жақсы білетін. Ол сөзін де, әнін де өзі жазатын, әрбір шығармасына үлкен махаббатпен қарайтын"".
Режиссер Дарханның қарапайымдығы туралы айта отырып, мына бір оқиғаны баяндап берді:
""Бір жиында отырғанда қыздар Дарханға ""сізбен суретке түссек бола ма? Мүмкін, болашақта сіз де Jah Khalib сияқты танымал боп кетерсіз"" дегені бар. Сонда олардың сөзіне Дархан емес, айдаладағы мен шамданып қалдым. Ал Дархан болса, еш ренжіген жоқ, қыздармен бірге суретке түсті. Мұндай нәрселерге ол юмормен қарап өтті. Өзі сондай қарапайым, әрі биік адам еді"".
Оқи отырыңыз: Умер известный казахстанский инди-музыкант Darkhan Juzz
Рүстем Әлпидің айтуынша, Дарханның жеке өмірі де оңай болмаған. Музыкант жұбайымен жастай ажырасып, ұлы мен қызын өзі тәрбиелеген екен.
""Дархан екі баласына керемет тәрбие бере білді, қашан көрсең де, балаларын ойнатып, қыдыртып жүретін. Бір жаққа бара жатса да, қасына балаларын ертіп алатын. Екі баласына деген әкелік махаббаты шексіз еді. Екеуімен де жан досы секілді сырласатын"", – дейді режиссер.
Рүстем Дархан Жүнісбековтің көзі тірісінде жарыққа шыққан соңғы бейнебаяны ""Шырақты"" түсірген. Бұл бейнебаянға Дархан өзінің екі баласын да қатыстырған.
""Екеуміз кейде көлікте отырып, оның әлі жарыққа шықпаған әндерін тыңдайтынымыз бар еді. Бір күні ""Шырақ"" деген әнінің демо-нұсқасын тыңдатты. Сосын сол әнге бейнебаян түсіреміз деп шештік. Мен бейнебаянға екі баласының түскенін қаладым, Дархан бірден келісті. Бейнебаянда балалардың анасының образын алыстатып көрсеттік. Әдейі осындай визуалдық стиль қолдандық. Себебі, Дарханның сол кездегі шынайы өмірі сондай еді.
Менің бұған дейін түсірген барлық бейнебаяным алдын-ала жоспарланатын. Ал Дарханның осы бейнебаянын жоспарсыз, түйсігімізге сеніп түсіріп шықтық. Көктем келіп, алма бақтың гүлдеген кезінде тауға арнайы бардық. Түсірілім кезінде Дарханның жоқ боп кеткенін байқадым. Іздеп шықсам, бір бұрышта гитарасын ұстап, ыңылдап тұр екен.
""Ерте келген көктемде,
Алатаудың бөктерінде
Жанды шырақ шекемде,
Сөнбесін алауы.
Не көрсем де,
Тәңірімнің қалауы"" деп әндетіп тұрды.
Дереу сол шумақты айтқызып, таспаға жазып алдық. Кейінірек студияға барып жазып, әнге қостық. Дарханның тау басында жалғыз тұрып ән айтқан сәті есімнен кетпейді. Ол өзі әндеткендей, көктемнің алғашқы күні Алатаудың бөктерінде жер қойнына тапсырылды. ""Осы төбеден"" деген әнінде де ""осы төбеден бәрі көрінеді"" деген жолдары бар. Соған қарағанда, Дархан өзінің кететінін сезген сияқты..."", – дейді Рүстем.
Түсірілім тобы бейнебаянның екінші локациясын іздеп жүргенде, алыста тұрған үлкен күмбезді байқапты. Дархан әнінің соңғы шумағын сол мазардың жанында тұрып шырқаған. Режиссер ""сол бейнебаяндағы визуал, образдар менің сценарийіммен емес, ""жоғары жақтың"" сценарийімен түсірілгендей көрінеді"" дейді.
""Дархан табиғатты қатты жақсы көретін, өзін табиғаттың бір бөлшегі деп санайтын. Үнемі тауға кетіп қалып, шегелердің үстіне шығып, медитация жасайтын. Тәңіршілдікті діни наным ретінде емес, табиғатпен үндестігі үшін, философиясы үшін жақсы көрді. Байқасаңыз, өзінің әндерінде де табиғат, аспан, жер-ана деген тіркестерді жиі қолданған.
Соңғы рет сөйлескен кезімізде ""тісім ауырып жатыр"" деп маған видеосын жіберген еді. Сосын аяқ астынан ""демалысқа барамыз"" деп шешіп, Тайландқа кетті. Сол жақтан қайтпай қалды ғой...""
Режиссер мен музыкант енді-енді шығармашылық тандем құра бастаған кезде Дархан өмірден өтіпті. Екеуі тағы екі бейнебаянның сценарийін жазып, дайындап қойған екен. Сондай-ақ, ""Көз тимесін"" деген live-жобаны түсіреміз деп келіскен. Ол жерде Дархан басқа әншілермен бірге ән айтуды жоспарлаған екен.
""Дарханды көзі тірісінде бағаланды деп айта алмаймын. Көпшілік оның қадірін қайтыс болғанда ғана түсінген сияқты. Дархан өзі қаншама есікті қақты, көптеген жобасына демеуші іздеді, таба алмады. Сондай кездерде мен ""сендей талантты адамның бетін қалай қайтаруға болады?"" деп таңғалатынмын. Меніңше, бұл да біздегі эстраданың, шоу-бизнестің деңгейін көрсететін сияқты. Өкінішке қарай, той әндерін, жылаңқы махаббат әндерін не кальян рэпін айтып жүргендер қыруар ақша тауып, осындай өзіндік қолтаңбасы, индивидуал стилі бар хас таланттар назардан тыс қалып жатады. Дархан қазақ музыкасындағы бағаланбаған, жұлдызы ерте сөнген әртіс болды. Оның айтары да, берері де өте көп еді"", – дейді Рүстем Әлпи.
Оқи отырыңыз: Darkhan Juzz-дың ""Әуе"" альбомы BEU жүлдесін иеленді
""Ирина Қайратовна"" тобының мүшесі Алдияр Жапарханов – Дарханмен көзі тірісінде жақын араласқан жандардың бірі. Олар 2017 жылы Алматыда танысқан.
""Біз Дарханмен бірге пәтер жалдап тұрдық. Ол нағыз профессионал, өзіндік әлемі бар өте талантты адам еді. Гитарамен қазақша ән айтқанда, бәрімізді баурап алатын. Дархан қолына гитарасын алған кезде біз бүкіл әлемді ұмытушы едік.
2017 жылдың желтоқсан айында ""Ирина Қайратовна"" тобының алғашқы концерті өтті. Сонда біз Дарханның ""Неге нигга"" деген әнін орындап шықтық. Ол бізге осы концертке дайындалу барысында музыка жазу жағынан қатты көмектесті.
""Неге нигга"" – біздің сүйікті әніміз. Біз өзіміздің кез келген концертімізде (шетелдегі концерттерден басқа) Дарханның осы әнін міндетті түрде орындаймыз. Концертке келген тыңдармандарды Дархан Juzz шығармашылығымен танысуға шақырамыз, оны ұмытпауға тырысамыз. Әр концертте досымызды еске аламыз"", – дейді Алдияр.
Алдияр Жапарханов досының мінезін былайша еске алды:
""Дархан адамның бәріне бірдей ашыла бермейтін қызық адам еді. Мен оған бұл жағынан жақын болдым ба екен, әйтеуір мінезін жақсы білетінмін. Бір жолы бір топ адам болып түнгі клубқа бардық. Клуб ішінде Дарханды таппай қалдық, іздеп-іздеп, үйге қайтып кеттік. Таңғы алтылар шамасында Дархан үйге келіп, бізден пышақ сұрайды (күлді) . Бір жігітпен сөзге келіп қалса керек, соған қайта барып, мәселені шешкісі кеп тұр. Біз оны алдап-cулап, үгіттеп үйде қалдырдық. Бұл сол кезде біз үшін өте күлкілі жағдай болды. Оның болмашы нәрсе үшін қырам-жоям дегеніне күлдік. Өзі тез ашуланып, тез тарқайтын. Біз оның сол мінезін қызықтайтынбыз"".
Алдияр сөз соңында әңгіме арнасын Дарханның балаларына бұрды:
""Дарханның артында бір ұл, бір қызы қалды. Менің білуімше, ең жақын достары оның балаларына жиі хабарласып тұрады. Өнердегі бауырларымызға жаңа жоба, презентациялар болған кезде Дарханның балаларын шақырып, көңіл бөлейік дегім келеді. Мүмкіндік болған кезде соларға көмектесіп, қарайласып тұрсақ деймін"".
Дарханның жақын досы, режиссер, дизайнер Мақсат Шуткараев былтыр онымен бірге Таиландқа демалысқа барған. Сол жерде досының қазасына куә болған алғашқы адам да – өзі.
""Маған Дарханның өмірінің соңғы күндерінде қасында болу бұйырыпты. Біз Таиландқа бірге барған едік. Осы жерде бір нәрсені айтқым келеді, Дархан жол апатына ұшыраған кезде оның ақыл-есі түзу болды. Бұл өзі күтпеген жерден келген қаза. Ол мопед жүргізуді білмейтін, жүріп келе жатып көлікті басқара алмай қалған ғой. Дарханның қазасы маған өте ауыр тиді. Бұл тақырыпты талқылау маған әлі күнге дейін қиын тиеді. Өмірімде бірінші рет мәйітханаға бардым, өмірімде бірінші рет осындай жақын досымнан айрылдым. Досымның ғұмыры дәл осылай ерте үзіледі деп ойламадым. Орны ойсырап қалды"", – дейді Мақсат.
Дархан мен Мақсат 2017 жылы Айтөре деген режиссердің үйінде танысқан екен.
""Ол кезде Айтөре мен Дархан ""Ерікпе"" деген әнінің бейнебаянын монтаждап жүрген еді. Бірақ, бейнебаян сол күйі жарыққа шықпады. Дархан екеуміз ол кездесуде көп сөйлесе қоймадық. Өмірінің соңғы жылында, былтыр ғана етене жақын араласа бастадық. Дархан Алматыға жақын бір ауылда тұрды, қалаға келген сайын менің үйіме қонатын. Екеуміз бірге көп уақыт өткізетін едік. Мен бейнебаян, видео түсірумен айналысамын. Сондықтан болар, шығармашылық саласының біраз өкілін жақсы танимын. Дархан өнер адамдарының ішіндегі ең шынайы адам болды деп нық сеніммен айта аламын. Өзі өтірік айтуды білмейтін. Ол маған да адал дос бола білді. Екі баланы жалғыз өзі қалай өсіріп жатқаны туралы жиі айтатын. Өз балам жоқ болса да, мен оған қарап, әке болудың қандай екенін бағамдаушы едім"", – дейді Мақсат.
""Дархан енді жоқ"" дегенді миым қабылдаған кезде мен оның балалары туралы ойлана бастадым. ""Енді балаларының тағдыры не болмақ?"" деп жүрегім ауырды. Біз, Дарханның достары мен әріптестері оның балаларына барынша көңіл бөліп, әкесінің жоқтығын білдірмеуге тырысамыз"", – дейді Мақсат.
Былтыр желтоқсан айында Дархан Жүнісбековтің ""Aue"" деген альбомы ""Beu Awards - 2023"" премиясында ""ең үздік альбом"" атанды. Марапаттау рәсімінде сахнаға шыққан Мақсат Шуткараев Дарханның өмірі туралы biopic жанрындағы көркем сериал түсіруді қолға алатынын хабарлаған еді:
""Дәл қазір сериалға қатысты ешқандай ақпарат бере алмаймын. Себебі, процесс енді ғана басталып келе жатыр. Оны түсіруге бір жыл кете ме, екі жыл кете ме, әзірше белгісіз. Фестивальдің марапаттау рәсімінде сериалды жарнама үшін емес, өзімді қамшылау үшін айттым. Елдің алдында сөз бердім бе, енді соны орындауым қажет"".
Сондай-ақ, Мақсат өзінің командасымен бірге Дарханның тағы бір ән жинағын жарыққа шығаруды жоспарлап отырғанын айтты:
""Досымның артында қалған музыкалық мұрасына қатысты біраз жоспарымыз бар. Дарханның өнердегі тарихы аяқталған жоқ, керісінше енді басталып жатыр деп сенімді түрде айта аламын. Оның жариялап үлгере алмай кеткен дүниелерін жарыққа шығаруға күш саламыз"".
Мақсат Шуткараев қазір Таиландта жүр. Былтыр досы қаза болған елге арнайы барыпты.
""Дарханның туған әпкесі елден топырақ ала келді. 24 ақпан күні Дарханның қаны төгілген жерге барып, топырақ салғымыз келеді"", – деді Мақсат.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дархан Жүнісбеков 2023 жылы 24 ақпанда Таиландта жол апатынан көз жұмды.,,2024-02-22T16:05:30+05:00
kibise-zyldyn-adam-tagdyryna-aseri-bar-ma-astrologtar-bul-zaiynda-ne-deidi,informburo.kz,Кібісе жылдың адам тағдырына әсері бар ма? Астрологтар бұл жайында не дейді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/kibise-zyldyn-adam-tagdyryna-aseri-bar-ma-astrologtar-bul-zaiynda-ne-deidi,"29 ақпан қазақта ""кібісе күн"" деген атаумен белгілі. Ақпанда 29 күн болса, ол ""кібісе жыл"" деп саналады. Кібісе жылы төрт жылда бір рет келеді. Басқа жылдарда 365 күн болса, кібісе жылында 366 күн болады.
Уикипедияға сенсек, Кібісе жы­лының пайда болуы ежелгі Мысырдан бастау алған. Осы елдің ғалымы Сотис сол жылдардың өзінде ең жарық жұлдыз – ""Сүмбілені"" біраз уақыт зерттеген. Оның таңертеңгі­­лік оңтүстіктен көкжиектің көрінуіне қарап, әр жылдың 365 күннен тұратынын анықта­ған. Осылайша, жұлдыздардың жай-күйін терең зерттеген Мысыр ғалымдары күндерді жаңылмай санай отырып, халыққа Сүмбіленің туатын мезгілін дер кезінде ескертіп жүрді. Бүгінде біз қолданып жүрген күнтізбе осын­дай санақ нәтижесінде пайда болған.
Ғалымдар зерттеуінде әр үш жылдың 365 күнмен аяқталып, ал әрбір төртінші жылдың күн саны алдағы үш жылда бір күн артық қалғандықтан, 366 күнге толатынын есептеп шығарды.
Оқи отырыңыз: Қазақ халқы мүшелді неге қатерлі жас санайды?
Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, тәуелсіздік жылдарында (1992 жылдан бастап) бұл күні 5110 отандасымыз дүниеге келген. Олардың 2707-cі – ер адам, 2403-і – әйел адам. Кібісе жылдарының арасында әзірге 2016 жыл көш бастап тұр. Бұл жылы 29 ақпанда 438 ер бала, 432 қыз бала өмірге келіпті.
Көк түс: ер адамдар, қызыл түс: әйелдер.
Оқи отырыңыз: Тәуелсіздік жылдары кібісе күн – 29 ақпанда қанша азамат дүниеге келді
Бір айта кетерлігі, қазір ата-аналар Кеңес заманындағыдай баланың туған күнін өз қалауынша өзгертіп ала алмайды. Яғни, 29 ақпанда өмірге келген сәбидің туған күнін 28 ақпан не 1 наурыз деп жаздыруға рұқсат жоқ. 4 жылда бір-ақ рет келсе де, 29 ақпанда туған баланың куәлігінде тура сол күн жазылады.
29 ақпанда өмірге келген белгілі азаматтар қатарында жыршы, термеші Қатимолла Бердіғалиев (1952), Еуразия ұлттық университетінің ректоры Ерлан Сыдықов (1956), продюсер, тележурналист Серік Абас-шах (1964), ҚР Парламенті Мәжілісінің экс-депутаты Айбек Паяев (1980), Ақтөбе облыстық Индустриялық-инновациялық даму басқармасының басшысы Қуандық Қасымовтар (1980) бар.
Экс-депутат Айбек Паяев өзінің туған күнін әр кезде әрқалай тойлайтынын айтады:
""Жақындарым мені 28 ақпанда келе жатқан туған күніммен құттықтайды. Сосын 1 наурыз күні өткен туған күніммен құттықтайды. Өзім 1 наурызда дастархан жаямын, сол күн жаныма жақынырақ. Ақпан 29 күнмен аяқталған кезде, әрине, сол күні атап өтемін"".
""Туған күніңіз 4 жылда бір келетініне ренжімейсіз бе?"" деген сұрағымызға экс-депутат: ""Ешқандай ренішім жоқ. Құдайға шүкір деймін. Сол күнді маған бұйыртып тұр ғой"", – деп күліп жауап берді.
Оқи отырыңыз: Астролог, тектанушы, үй жануарларына күтім жасау: ерекше маман иелерінің табысы қандай?
Продюсер Серік Абас-шах биыл асқаралы алпыс жасқа толып жатыр. Ол кісі 29 ақпанда дүниеге келгенімен, өзінің айтуынша ""қазақи ауылдағы сельсоветтің пысықтары ""ондай күн болмайды"" деп 28 ақпан қылып жазып жіберген"".
Продюсер өзінің әлеуметтік желідегі парақшасында ""қазір сол тарихи әділдікті қайтадан қалпына келтіруге қатты тырысып жатырмын"" деп жазған екен.
29 ақпан әлемде халықаралық сирек кездесетін аурулар күні ретінде белгіленген. Бұл күн жыл сайын ақпанның ең соңғы күні аталып өтіледі. Мақсаты – халықтың сирек кездесетін кеселдер туралы білімін арттырып, емделу құралдарын қолжетімді ету.
Бұл күн күнтізбеге 2008 жылы EURORDIS (сирек аурулар жөніндегі еуропалық ұйым) бастамасымен енгізілген. Оған қазіргі уақытта көптеген сирек аурулардың емдеу процесі қолжетімсіз болып отырғаны, әлеуметтік желіде сирек ауруға шалдыққан жандарға қолдаудың аздығы себеп болыпты.
Қазақ халқы кібісе жылында мал жүдеп, жем-шөп азаяды, жұт болады деп болжаған. Ғаламтор бетінде де бұл жылға қатысты түрлі қауесет бар. Төрт жылда бір рет келетін жылда ""егін бітік шықпай, мал басы азайып, біраз адамның басынан бақ таяды"" деген болжам біраз жерде айтылып жүр. Ал бұл туралы астрологтар не дейді?
Астролог, астропсихолог Өтеген Омаровтың айтуынша, кібісе жылының айтарлықтай бір астрологиялық мағынасы бар жоқ.
""Бірақ, соған қарамастан, осындай жылдарда жаһандық деңгейдегі дағдарыс болуы мүмкін. Тек мұндай оқиғалар ғаламшарлардың орналасуы мен қозғалысының астрология заңдылықтарымен сәйкес келуінен тууы ықтимал"", – дейді Өтеген Омаров.
Сондай-ақ, астролог Кібісе жылының жұлдыз жорамалға еш әсері жоқ екеніне назар аударды. Оның сөзінше, астрологтар адамның туған күніне қарап, оның жеке картасын жасаған кезде күнтізбе күндеріне емес, адамның натал картасына және ғаламшарлардың белгілі бір уақыт аралығындағы қозғалысына мән береді.
""Сондықтан да, Кібісе жылында күнтізбеге қосылатын бір күн, яғни, 29 ақпан астрологиялық көзқарасты еш өзгертпейді. Бір жылда 365 емес, 366 күннің болуы да адамға әсер етпейді"", – дейді.
Оқи отырыңыз: Жұт, аштық және Ақтабан шұбырынды. Қазақ неге қоян жылынан қорқады?
""Астрологтар Кібісе жылын адамның тұлға ретінде өсіп, өмірінде үлкен өзгерістер болатын жыл деп санай ма?"" деген сұрағымызға Өтеген Омаров былайша жауап берді:
""Бұл жылы Күн мен Ай тұтылуының көбеюі, ғаламшарлардың өзара орналасуындағы нақты бір өзгерістер, мысалы, биыл Плутон ғаламшарының Суқұйғыш эрасына кіргені сияқты астрологиялық құбылыстар болмаса, үлкен оқиғалар болады деп айта алмаймыз"".
""Егер адамның жеке даму мәселесі тұрғысынан қарасақ, онда Күннің не Айдың тұтылуы немесе ғаламшарлардың қозғалысы оның өміріндегі түбегейлі өзгерістерге (ішкі және сыртқы әлемінде) жол ашады"", – дейді Өтеген Аспандиярұлы.
Тағы бір астролог, психотерапевт Ерлан Мұқашевтің айтуынша, Кібісе жылының адамзатқа негатив әсері бар.
""Осы жылдары әлемде түрлі геосаяси жағдайлар ушығуы мүмкін. Сонымен қатар, табиғи апаттар да басқа қалыпты жылдарға қарағанда, Кібісе жылы жиілейді. Бірақ, бұл жылдың жұлдыздарға ықпалы әрқилы дер едім. Бикештерге жайлы, Суқұйғыштарға жағымсыз жыл болады деп жалпылама айту орынсыз. Әр адамның туған күні, сағаты және туған жеріне қарап отырып, өзіне ғана тән жеке болжам жасай аламыз. Сондықтан, жалпылама жорамалдарға сенбеген абзал"", – дейді Ерлан Мұқашев.
Ол Кібісе жылын ""әскерге жаңадан келген жас балаларды тәрбиелейтін қатал сержантқа"" теңейтінін айтады:
""Бұл жылды жағымсыз катализатор деуге болады. Өзі әскердегі қатал сержант сияқты. Көп адамдар осы жылдан өзіне сабақ алады, қиналуы да мүмкін. Бірақ, сол дағдарыстан шыға алған адамның алдағы уақытта тасы өрге домалайды"".
Осы ретте, астролог Кібісе жылы әр адамға әртүрлі әсер ететінін айрықша атап өтті:
""Бұл жыл барлық адамға бірдей ықпал етеді деуден аулақпын. Кібісе жылында бір адамның ісі алға жүріп, дами түссе, енді бірі терең дағдарысқа түседі. Әлгінде айтқанымдай, бәрі адамның туған күні, сағаты мен туған жеріне байланысты. Жалпы алғанда, Кібісе жылы адамзаттың жаңаруына, өзгеруіне, тұлғалық дамуына ықпал етеді деген тренд бар"".
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",29 ақпан – Григориан күнтізбесінде кібісе жылдың 60-күні. Осы күні дүниеге келген белгілі адамдарға шолу жасаймыз.,,2024-02-28T15:40:00+05:00
lobbi-zane-aqparattyq-kures-maikl-blumbergtin-temekimen-kuresi-nege-synga-usyrady,informburo.kz,Лобби және ақпараттық күрес. Майкл Блумбергтің темекімен күресі неге сынға ұшырады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/lobbi-zane-aqparattyq-kures-maikl-blumbergtin-temekimen-kuresi-nege-synga-usyrady,"2023 жылғы қарашада Stopping Tobacco Organizations and Products (STOP) үкіметтік емес ұйымының ұсыныстары негізінде әзірленген Global Tobacco Industry Interference Index құжаты жария болды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы қуаттаған және ұйымның ресми сайтында көпшілік назарына ұсынылған бұл құжат негізгі 9 кеңестен тұрады. Тоғыздың тоғызы да – тыйым салулар.
Атап айтқанда, темекі индустриясының қайырымдылықпен, демеушілікпен айналысуына, корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік аясында шаралар ұйымдастыруына, тіпті мемлекеттік билік өкілдерімен іскерлік байланысқа түсуіне де тыйым салу көзделген. Ал бұл ұсыныстар Темекіге қарсы күрес бойынша шекті конвенциясына қосылған елдердің бәріне ортақ екенін ескерсек, олардың Қазақстанға да тікелей қатысы бар.
Айта кетерлігі, құжаттағы тыйымдар тізімінің жасақталуына негіз болған Stopping Tobacco Organizations and Products ұйымы Bloomberg Philanthropies қорының қаржысына құрылған болатын және соның қаржыландыруымен қызмет етеді. Ал бірнеше ондаған жылдардан бері темекімен күреспен шұғылданып келе жатқан АҚШ миллиардері Майкл Блумбергтің ұстанымы бойынша, құрамында никотині бар өнімдердің кез-келген түріне толық тыйым салынуы қажет.
Бұл ретте биылғы 5 ақпаннан бері Панамада өтіп жатқан COP 10-сессиясының тасасында және Taxpayers Protection Alliance қауымдастығының ""Good COP/Bad COP"" шарасы аясында өткен панельдік сессия ""Майкл Блумбергтің ДДСҰ Темекіге қарсы күрес бойынша шекті конвенциясына ықпалы қандай?"" деген тақырыпқа арналды.
Оқи отырыңыз: Қазақстан Панамада өтіп жатқан COP10 жиынында мәлімдеме жасады
Taxpayers Protection Alliance қауымдастығының президенті Дэвид Уильямс Майкл Блумберг қаражатын тұтынушылардың таңдауын қысқарту үшін жұмсап жатқанына тоқталды.
""Майкл Блумберг өзін мықты қайырымдылық жасаушымын деп біледі. Балаларға, үлкендерге көмектесіп жатырмын деп ойлайды – бірақ, ол олай емес. Шектеу енгізу арқылы ол басқа біреуге емес, тек өзіне ғана қызмет етеді"", – деді Дэвид Уильямс.
Айта кетейік, панельдік сессияның ағылшын тіліндегі видео нұсқасын осы сілтеме арқылы өтіп тамашалауға болады:
Шарада Ұлыбритания, Канада, Оңтүстік Африка және Аргентинадан келген сарапшылар өз ойын айтты.
Айталық, ұлыбританиялық сарапшы Джинни Кэмерон миллиардер Майкл Блумбергтің Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының шешімдеріне ықпалы өте зор екеніне назар аударды.
""Кім ақша төлесе, сол музыкаға тапсырыс береді. Біз Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымын айыптаймыз, бірақ оның артында тұрған біреу бар ма?"" деп, Майкл Блумбергтің қорын меңзеп өтті.
Сарапшылардың ортақ пікірі – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы конвенцияға мүше елдерге ортақ ұсыныстарының бәрі бірдей олардың ұлттық заңнамаларына және халқының әлеуметтік тұрмыс жағдайына сай келе бермейді. Одан қалды, балалар арасындағы темекі не темекі өнімдерін тұтынушылықпен күресу жолында әлемдегі 1,3 миллиардтан астам ересек адамдардың тұтынушылық құқығын аяқасты етуге болмайды деген пікір айтылды.
Бұл ретте Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының шектеулеріне қарамастан, әлемде темекі тартатындардың үлесі жыл сайын артып келе жатқанын байқауға болады. Бұл планета тұрғындары санының өсуімен де байланысты. Әлемде 1990 жылы темекі тартатындардың саны 0,99 млрд болса, 2019 жылы олардың саны 1,14 миллиардқа жеткен ( дереккөз: Lancet журналы ).
Оқи отырыңыз: Қорабы – 400 теңге: Қазақстанға арзан темекі қайдан және қалай келеді?
Темекі тартатындардың үлесі Қазақстанда да өсіп келе жатыр. 2023 жылдың соңыңдағы мәлімет бойынша, Қазақстанда темекі тартатындар саны 3,9 миллионды немесе жалпы Қазақстан халқының 19,4 пайыз үлесін құрайды. 2019 жылдан бері шылымқорлар саны 1 миллионға артқан .
Good COP/Bad COP сарапшылары Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы да, Майкл Блумбергтің қоры да темекімен күресте мүлде қате жолды таңдап отырғанын алға тартады. Олардың тұжырымынша, бұл мәселеде саяси шешімдер емес, ғылыми шешімдер алға шығуы қажет. Ал ғылыми зерттеулер жоқ емес, бар және мұндай зерттеулерді қолданысқа енгізу арқылы жақсы нәтижелерге жеткен елдер де бар. Оның мысалын төмендегі инфографикадан айқын көруге болады. Онда тек ДДСҰ ұсыныстарына сүйенген және темекі зиянын азайту бағытын ұстанған елдердегі темекі тартатындар санының азаю динамикасы берілген.
Ғылыми шешімдердің негізгілері – жанбайтын, түтінсіз, кәдімгі темекіге қарағанда зияны әлдеқайда азырақ балама түрлерін ұсынуға негізделген. Яғни, мүлде зиянсыз емес, бірақ, адам ағзасына никотинді балама тәсілдермен жеткізу жолдары болып саналады. Оған снюс, электронды темекілер, вейптер мысал бола алады.
Алайда, көптеген елдер ДДСҰ ұсыныстарының шеңберінен шыға алмай келеді.
""Біздің Оңтүстік Африкада сала басшылары тым әлсіз деп деп есептеймін. Олар Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының айтқанын шіркеуден уағыз айтылып жатқандай ұйып тыңдайды . Ал олардың ұсыныстарын біздің елдің жағдайында тексеріп көруге мүмкіндіктері жоқ"", – деп атап өтті оңтүстікафрикалық сарапшы Курт Йео.
Ал халықаралық ұйымның ықпалын күшейтуге жалған және жаңсақ ақпараттың кеңінен таралуы да өзінің үлкен үлесін қосады. Бұған да медиамагнат Майкл Блумберг қорының ықпалы жоғары, дейді сарапшылар.
""Бұқаралық ақпарат құралдарында түрлі ойға қонымсыз мәлімдемелер тарап жатыр. Дәрігерлердің өзінің арасында ""никотин өздігінен зиян және өкпе обырын тудырады"" деген түсінік болса, онда қарапайым адамдардың мұндайға неліктен сеніп жүргеніне таң қалуға болмайды"", – деп атап өтті ұлыбританиялық Крис Сноуден.
Оқи отырыңыз: COP10 алғашқы күні Латын Америкасының темекі өсірушілері ереуілге шықты
Панельдік сессияның түйінінде сарапшылар Блумберг пен COP10 конвенциясына қатысушыларға өз үндеуін жасады. Бұл үндеу балалар арасындағы шылымқорлықпен күресте ересектердің құқықтарын назардан тыс қалдырмауға негізделген.
""Бүкіл әлемнің елдерінің үкіметтері бір адамның ықпалынан шығып, шынайы ақпарат таратуға және балама өнімдерге қолжетімділікті арттыруға жол ашуы қажет "". Сарапшылар осы қорытынды үндеумен тарқасты.
Еске салайық, Қазақстанда миллиардер Майкл Блумбергтің қорынан қаржы алды деп қазақстандық белсенді, ""Темекісіз Қазақстан"" қоғамдық қорының жетекшісі Жәмилә Садықоваға да айып тағылған болатын. Алайда, оның өзі бұл ақпараттың жалған екенін айтып, растаған жоқ. Дегенмен, Жәмилә Садықова жетекшілік ететін ""Темекісіз Қазақстан"" қоғамдық қорының жылдық кірісі 2021 жылы 119,8 млн, 2022 жылы 148,6 млн, ал 2023 жылы 86 млн теңгені құрады деген ақпарат бар.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сарапшылар ДДСҰ Темекіге қарсы күрес бойынша шекті конвенциясы миллиардер Майкл Блумбергтің ықпалынан шыға алмай отыр деп айыптады.,,2024-02-09T11:19:59+05:00
olzas-bektenov-aqsandy-tole-de-ote-ber-premer-ministrlikke-umitker-qandai-sozderimen-kozge-tusti,informburo.kz,"Олжас Бектенов: ""Ақшаңды төле де, өте бер"". Премьер-министрлікке үміткер қандай сөздерімен көзге түсті?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/olzas-bektenov-aqsandy-tole-de-ote-ber-premer-ministrlikke-umitker-qandai-sozderimen-kozge-tusti,"6 ақпан күні Amanat партиясы ҚР президент әкімшілігінің жетекшісі Олжас Бектеновті премьер-министр лауазымына үміткер ретінде ұсынды.
Олжас Бектеновтің жасы – небәрі 44-те. Ол премьер-министр болып сайланса, осы лауазымдағы күш құрылымдарының алғашқы өкілі болғалы тұр. Бектенов отбасылы, үш баланы тәрбиелеп отыр. Өзінің еңбек жолында түрлі лауазымдарда қызмет атқарған.
Олжас Бектенов 1980 жылы 13 желтоқсанда Алматы қаласында дүниеге келген. 2001 жылы Қазақ мемлекеттік заң академиясын бітірген, мамандығы – заңгер.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметтің генерал-лейтенанты арнаулы атағы бар. II дәрежелі ""Айбын"" және ІІ дәрежелі ""Даңқ"" ордендарымен марапатталған.
Еңбек жолы:
2002-2005 жж. – Алматы қаласы әділет басқармасында бас маман.
2005-2006 жж. – ҚР премьер-министрі кеңсесінде заң бөлімінің бас сарапшысы.
2006-2009 жж. – ҚР Президенті әкімшілігінде қызмет еткен.
2009-2012 жж. – ҚР әділет министрлігінің тіркеу және құқықтық алғашқы көмек көрсету қызметі комитеті төрғасының орынбасары.
Оқи отырыңыз: Қошанов Үкімет басшысы қызметіне Олжас Бектеновті ұсынды
2012-2014 жж. –  ҚР экономикалық қылмыс және сыбайлас жемқорлық қарсы күрес агенттігі орталық аппаратында департамент басшысы.
2015-2016 жж . – Астана қаласы әкімінің аппарат басшысы, ҚР Президенті Әкімшілігі Басшысы хатшылығының меңгерушісі.
2016-2017 жылдары – Астана қаласы бойынша Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының (сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) басшысы.
2017 жылғы шілдеден бастап Ақмола облысы әкімінің орынбасары.
2018 жылғы 1 маусымнан – 2019 жылдың 20 маусымына дейін Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Төрағасының орынбасары.
2019 жылғы 26 маусымнан бастап – Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының бірінші орынбасары.
2022 жылғы 25 ақпанда Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) төрағасы болып тағайындалды.
2023 жылғы 3 сәуірде Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің басшысы болып тағайындалды.
Оқи отырыңыз: Олжас Бектенов ҚР Президенті әкімшілігінің басшысы болып тағайындалды
Олжас Бектенов қандай сөздерімен көзге түсті?
ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы болған кезінде Олжас Бектеновтің бірнеше пікірі назарға ілікті. Мысалы, ол тұрғындардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттік жұмысына қатысты арыз-шағымын сөз қылғанда, қазақстандықтарға ""сұлу статистика емес"", нақты нәтиже керек екенін айтты.
""Азаматтар мен кәсіпкерлер біздің жұмысымыздың нәтижесін көріп отыр ма? Шағымдарды бақылау мониторингіне сенсек, ел арасындағы пікірлер алуан түрлі. Жұрттың әлеуметтік желіде жазып жатқанына қарап-ақ біраз нәрсені түсінуге болады. Тұрғындарға жайлы баспана мен тақтайдай тегіс жолдар, қолжетімді жер, ауыз су, сапалы білім мен медицина, әділ сот жүйесі мен қауіпсіз орта қажет. Халықтың бізден талап етіп отырғаны – осы. Ал, біз болсақ, оларды естімей, көрмей, тек статистика үшін жұмыс істеп отырғандаймыз"", – деген еді Олжас Бектенов.
Ол 2019 жылы кеден саласы қызметкерлерінің арасындағы жемқорлық туралы айтқан кезде сол жерде жемқорлыққа жайлы ортаны қызметкерлердің өзі құрып отыр деп сөккен еді. Ол кезде кәсіпкерлер көптеген тауарлар (оның ішінде қымбат көліктер де бар) ел шекарасынан өткізілмей, жылдар бойы қоймада сақталатынына наразылық білдірген еді. Кәсіпкерлердің сөзінше, заттарды сақтауға қолайсыз жерде маталар, киім мен азық-түліктің мерзімі өтіп, құрамы бұзылған.
""Ақшаңды төле де, мына жасыл дәлізбен ары қарай өте бер"". ""Алып-сатарлар"" осы қағиданы ұстана бастады. Біз осылайша, адамдардың қулыққа баруына жол беріп отырмыз. Яғни, өзіміз жемқорлыққа қолайлы жағдай жасап отырмыз"", – деді Олжас Бектенов.
Тағы бір сұхбатында Бектенов сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі жемқорлықпен қоғам болып, ел болып жабылып күресетінін айтып, көзге түскен еді.
Естеріңізге сала кетейік, 5 қаңтар күні Қазақстан үкіметі отставкаға кетті. Премьер-министр міндеттерін уақытша атқару Роман Склярға жүктелді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Олжас Бектеновтің жасы – небәрі 44-те. Ол премьер-министр болып сайланса, осы лауазымдағы күш құрылымдарының алғашқы өкілі болғалы тұр.",,2024-02-06T14:40:08+05:00
psixolog-oltirgenin-kutudin-qazeti-zoq-turmysta-zorlyq-zombylyq-korseniz-kimnen-komek-surau-kerek,informburo.kz,"Психолог: ""Өлтіргенін күтудің қажеті жоқ"". Тұрмыста зорлық-зомбылық көрсеңіз, кімнен көмек сұрау керек?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/psixolog-oltirgenin-kutudin-qazeti-zoq-turmysta-zorlyq-zombylyq-korseniz-kimnen-komek-surau-kerek,"Бас прокуратура Қоғамдық мүдделерді қорғау қызметінің басшысы Марат Әбішевтің мәліметінше, жыл сайын тұрмыстық зорлық-зомбылық салдарынан 80-ге жуық әйел көз жұмады . 150 -ге жуық әйел – ауыр , 200 -ге жуық әйел – орташа , 4 мыңға жуық әйел жеңіл жарақат алады. Сондай-ақ осы мәселеге байланысты полицияға жыл сайын 300 өтініш келіп түседі.
2024 жылғы 31 қаңтарда Мәжіліс ""Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне әйелдердің құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы"" заң жобасын және оған ілеспе түзетулерді жұмысқа алды. Құжат отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін қылмыстық жауапкершілікті қатаңдатуды көздейді. Осы орайда тұрмыста зорлық-зомбылық көрсеңіз, қайда хабарласып көмек алуға болатынын түсіндіреміз.
Психолог Лаура Сүйіндіктің айтуынша, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың күш көрсету, психологиялық қысым жасау, жыныстық зорлық жасау және экономикалық қысым көрсету секілді түрлері болады. Дәлірек:
Лаура Сүйіндік зорлық-зомбылықтың қай түрі болмасын, әйел адамға күтпей әрекет ету қажет екенін айтады. Өйткені абьюзер өзін кешіретінін немесе қылмысының салдары болмайтынын білген кезде қол көтеруді жалғастыра береді .
Оқи отырыңыз: Сарапшы: Отбасындағы зорлықты тоқтату үшін оны дереу және қатты сынайтын қоғам құруымыз керек
""Тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселесіне келгенде өлетін күнді күтіп отыра берудің қажеті жоқ . Өйткені зорлықтың қай түрі болмасын, ересектерге де, балаларға да қауіпті. Түбінде жақсылыққа алып келмейді. Әрине, бұл мәселенің астарында ""отбасылық сценарий"" секілді ауыр мәселе жатыр. Дегенмен әйел адам қазір зорлық-зомбылық пен қысым көріп жатқан ортадан кетпейінше, жарасы жазылмайды . Мұндайда өзі дүниеге келген отбасы мен жақындарының қолдауы аса пайдалы. Өйткені зорлық-зомбылық құрбандары өзін қорғайтын адам жоқ болғандықтан, осылай көніп жүре береді"", – деді Лаура Мұхамбетжанқызы.
Мемлекет басшысы тұрмыстық зорлық-зомбылықты қатаң сынайтынын және оған қатысты жазаны күшейтуді қолдайтынын айтқан болатын. Осы орайда ол отандық басылымдарға берген сұхбаттарының бірінде осы мақсатта қандай шаралар қолға алынғанын атап өтті:
Оқи отырыңыз: Сенатор Асанова: ""Қиянатты дәстүрмен бүркемелейді"". Отбасындағы зорлық туралы заң жобасында қандай жаңалық бар
Осы орайда парламент сенатының депутаты Жанна Асанова әзірленіп жатқан заң жобасында қандай өзекті мәселелер қарастырылғанын айтып берді.
""Дәл қазір тұрмыстық зорлық-зомбылық жасаған адамға әкімшілік жаза қарастырылған. Ал әзірленген заң жобасы қабылданса, олар қылмыстық жауапкершілікке тартылады. Мұнымен қатар отбасында зорлық-зомбылық көрген әйелдер бара алатын орталықтар санын көбейтуді жоспарлап отырмыз. Бұл заң жобасында қарастырылған жалғыз мәселе емес, онда барлығы жан-жақты қамтылған"", – деді Жанна Ассанова.
Бірінші – 102 телефоны арқылы полицияға хабарласу
Qamqor порталы арқылы өтініш беріп, 102 нөміріне хабарласып, полиция көмегіне жүгініңіз. Полицейлерді оқиға болған жерге шақыруға және олардан сот-медициналық сараптамаға бағыттауын сұрауға құқығыңыз бар.
Екінші – 103 нөміріне хабарласып, жедел жәрдем шақыру
Жедел жәрдем мамандары полиция қызметкерлерін шақырады. Кейін тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбаны арыз жазады.
Үшінші – Дағдарыс орталығына немесе баспанаға бару
Елде балаларға, жастарға және тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарына ұшыраған адамдарға көмектесетін ""150"" ұлттық сенім телефоны бар. Бұдан бөлек дағдарыс орталықтары мен арнайы баспаналарға тікелей хабарласуға болады.
Оқи отырыңыз: ""Ажырасу – ұят, ал таяқ жеу – тағдырдың жазғаны ма?"" Тұрмыстық зорлық жөніндегі халықаралық сарапшымен сұхбат
Төртінші – 111 нөмірі арқылы көмек сұрау
Бұл байланыс орталығының қызметі мемлекеттік деңгейде ұйымдастырылады. Басты мақсаты мен міндеті – балалар мен әйелдердің құқықтарының қорғалуын қамтамасыз ету. Хабарласқан адамның жеке басының мәліметтерін құпия сақтайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әйелдерді тұрмыстық зорлық-зомбылықтан қорғайтын мамандардың құзіреті күшейтілді.,,2024-02-26T17:00:05+05:00
qazaqstan-qogamy-nege-zana-submadenietterdi-qabyldai-almaidy-aleumettik-taldau,informburo.kz,Қазақстан қоғамы неге жаңа субмәдениеттерді қабылдай алмайды? Әлеуметтік талдау,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstan-qogamy-nege-zana-submadenietterdi-qabyldai-almaidy-aleumettik-taldau,"Оның айтуынша, Қазақстан қоғамының сыртқы атрибуттарға көп мән беруінің негізгі үш себебі бар.
Біріншіден, киім – әлеуметтік нормалардың жиынтығы, діни, мәдени ұстанымдардың көрсеткіші, бизнес-этикеттің бір белгісі. Киім әлеуметтік өлшемге ие. Сондықтан, қоғам адамдардың киім киісіне қарап, одан бейсаналы түрде әлеуметтік нормаларға сай іс-әрекетті күтеді. Мұны бұрыннан келе жатқан мәдени культ деуге де болады. ""Адамды киіміне қарай қарсы алып, ақылына қарай шығарып салады"" деген мәтелдің астарында да бір шындық бар.
""Сонымен қатар, әлеуметтану ғылымында ""символикалық интеракционизм"" деген бағыт бар. Осы бағытқа сәйкес, қоғамдағы кез келген белгі, атрибут, символ не киім болсын, белгілі бір мәдени, әлеуметтік ярлык тағады. Мысалы, адамның киіміне ярлык тағады. Сондықтан да, діни киінген адамнан діни іс-әрекет, басқаша киінген адамнан сәйкесінше өзгеше әрекет күтетіні қоғамның бір заңдылығы деуге де болады. Ал санада қабылданған осы нормаларға сәйкес келмей жатса, ол кезде адамдарда бейсаналы түрде қарсылық, интолеранттық пайда болады. Ол әр адамның бойынан әртүрлі сипатта көрінеді"", – дейді әлеуметтанушы.
A post shared by Say Mo (@say_mo__)
Екінші себебі, толеранттық, интолеранттықтың (төзімділік не төзімсіздік) көріну деңгейі қоғамның даму деңгейіне де байланысты. Мысалы, немістің классик әлеуметтанушылары қоғамды ""гемейншафт"", ""гезельшафт"" деп бөлген. Гемейншафт қоғамда қауымдастық сана басым болса, гезельшафт қоғамда барынша индивидуалдық, қоғамдық, қалалық сана басым болады. Сонымен қатар, дәстүрлі қоғамнан кейін орнайтын модернистік, постмодернистік қоғамның даму сатылары бар. Одан бөлек, индустриалдық, постиндустриалдық қоғамның даму сатыларын да білеміз. Осылардың бәріне қарайтын болсақ, олардың айырмашылығы – мысалы, дәстүрлі, гемейншафт не индустриалды қоғамда, біздің қоғамдық санада әлеуметтік нормалар және әлеуметтік институттар болады. Сондай-ақ, қоғам мүшелері тарапынан әлеуметтік бақылау деген функция болады.
Бұл осындай дәстүрлі қоғамдарда басым болады. Бұл жерде діни, әлеуметтік, салт-дәстүр, құндылықтар мен ұстанымдар өзінің басымдығын көрсетеді. Сондықтан, біздің қоғамды толық постиндустриалдық, толық модернистік не постмодернистік қоғам дей алмаймыз. Себебі, сол қоғамның даму сатыларынан біз әлі толық өтпедік. Қазір Қазақстан өтпелі қоғамның кезеңін бастан кешіріп жатыр. Сол себепті, біздің қоғамда осындай әлеуметтік институттар, әлеуметтік нормалар, сосын қоғамдық бақылау күштірек болып отыр. Толерантсыздықтың байқалатыны да содан.
Әлеуметтанушының сөзінше, үшінші себеп қазіргі Қазақстан қоғамында қалалардағы мультимәдениеттіліктің әлі толық қалыптаспағанында болып отыр.
""Бізде дәстүрлі түрде қабылданған басым діни не мәдени бағыттар ғана бар. Одан бөлек, Қазақстан қоғамы әзірше субмәдениеттерді қабылдап отырған жоқ. Сонымен қатар, бұл елдегі құқықтық жүйеге де байланысты. Қазір Қазақстан толық либерал-демократиялық құндылықтар үстемдік орнаған, толық құқықтық мемлекет деп айта алмаймыз. Заң жүзінде солай болғанымен, либералдық құндылықтар әлі де болса халықтың ұстанымдарынан толық көрініс тауып отырған жоқ"", – дейді Айсұлу Молдабек.
A post shared by Жазира Байрбекова (@zhazira_bairbekova)
Біз өзімізді Еуропаның төріндегі мультимәдениетті Брюссельміз деп те айта алмаймыз. Миллионға жуық халқы болса, ол жерде қаншама ұлт өкілдері тату-тәтті тұрып жатыр. Әлем-жәлем киінсе де, бір-бірімен ісі жоқ. Сондай-ақ, біз Нью-Йорк сияқты 8 миллионнан астам халқы бар, Стамбул секілді 15 миллионға жуық тұрғыны бар үлкен мегаполис те емеспіз. Ондай қалаларда субмәдениеттер өте қарқынды дамиды. Себебі, ешкімнің ешкіммен ісі жоқ.
""Қазақстанда ірі мегаполис дейтін Алматының өзінде 3 миллиондай халық бар. Ал республика бойынша халық саны небәрі 20 миллионға жетіп отыр. Сол себепті, біздің халық unusual, қалыпқа сай емес жағдайларды бірден байқайды. Ондай дүниелер әлеуметтік желілер арқылы тез тарап, хайпқа айналады. Қоғам тарапынан да түрлі реакциялар туады. Содан соң тобырлық санада қайшылық, табалау және тағы басқа реакциялар күшейіп кетеді"", – дейді әлеуметтанушы.
Әлеуметтанушы бұл жерде ғалымдардың зерттеуіне сүйене отырып, 4 факторды атады.
Айсұлу Молдабек сөзін ""қазақстандықтардың адамның сыртқы көрінісіне, киіміне төзімсіздік танытуы қоғамның қазіргі даму деңгейіне сай келеді"" деп қорытындылады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қазіргі қазақ қоғамында адамның сыртқы бет-бейнесі, киіміне қатысты наразылық неліктен көп? Әлеуметтанушы Айсұлу Молдабек мұның бірнеше себебін атады.",,2024-02-21T13:30:00+05:00
qazaqstanda-qasan-kun-zylidy-aldagy-3-kunge-aua-raiy-bolzamy,informburo.kz,Қазақстанда қашан күн жылиды? Алдағы 3 күнге ауа райы болжамы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-qasan-kun-zylidy-aldagy-3-kunge-aua-raiy-bolzamy,"Қазақстанның солтүстік, шығыс, оңтүстік-шығыс және орталығында арктикалық антициклон әсерінен ауа райы аязды болады. Ал оңтүстік циклонның әсерінен республиканың батысында, солтүстік-батысында, оңтүстігінде және оңтүстік-шығысында қар жауады, деп хабарлайды ""Қазгидромет"" баспасөз қызметі.
Алдағы үш күнде таулы аймақтарда қалың қар жауады. Мұнымен қатар республиканың оңтүстік-шығысында аяз біртіндеп әлсірейді. Астанада тек апта соңында ғана аяз сынып, температура -15 градусқа дейін көтерілетін болса, Алматыда апта соңында күн айтарлықтай жылынып, температурат +1 градусқа дейін артатыны туралы болжам бар. Есесіне, демалыс күндері қар аралас жаңбыр жауады. Ал келер апта Алматыда күн райы жылы болады.
""Батыста ауа температурасы түнде 10-25 градус, ал күндіз 5-15 градус аяз болады. Республиканың солтүстік және орталық аймақтарында ауа температурасы түнде 28-38 градус, күндіз 15-23 градус аяз арасында сақталады. Шығыс өңірлерде ауа температурасы түнде – 32-45, күндіз – 20-32 градус, ал оңтүстік-шығыста түнде – 15-25, күндіз 0-13 аяз болады"", – делінген хабарламада.
Оқи отырыңыз: Қызыр қамшысы, бесқонақ, бөрісырғақ. Қазақ халқы ауа райын қалай болжаған?
Алматы қаласы бойынша үш күнге арналған ауа райы:
Астана қаласы бойынша үш күнге арналған ауа райы:
Оқи отырыңыз: Ауа райының қолайсыздығынан Астана жолдарында бір тәулікте 250-ден астам жол-көлік оқиғасы болды
Шымкент қаласы бойынша үш күнге арналған ауа райы:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Таулы аймақтарда қалың қар жауады.,,2024-02-19T12:02:49+05:00
qazaqstandyqtar-alemnin-qai-elderinde-zii-demalady-9-qala-toptamasy,informburo.kz,Қазақстандықтар әлемнің қай елдерінде жиі демалады? 9 қала топтамасы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstandyqtar-alemnin-qai-elderinde-zii-demalady-9-qala-toptamasy,"Көбі турды ертерек бронь жасаған, сондықтан жазғы демалысты қазірден бастап көздеп жүргендер жетерлік.
Қазақстандықтар қайда барып демала алады? Шипажайлардың ішіндегі ең танымалы – инфрақұрылымы дамыған классикалық демалыс орындары болып отыр. Соның ішінде әлем бойынша ең танымал 9 қаланы топтастырдық.
Бұл порт қаласы Вьетнамның оңтүстігіндегі түбекте Хошиминнен 130 шақырым жерде орналасқан. Ол ""вьетнамдық Ривьера"" деп аталады. Вунгтау Нячанг сияқты үлкен, қала жанды музыкасы бар барларға толы.
Вунгтау жағажайлары кең және құмды. Әдемі француз атауы бар кішкентай жартасты жағажай - Рош Нуар да назар аударуға тұрарлық. Курортта қонақүй де көп, шетінен таңдап алуға болады.
Вунгтау көрікті жерлерге толы. Буддистік храмдар, саябақтар, бұрынғы корольдік резиденция және Кіші таудың басында орналасқан жоғары Данг маягы туристерді өзіне баурайды.
Бұл әлемдегі ең әдемі қалалардың бірі, Еуропа мен Азияда теңдей орналасқан. Үш ұлы империяның бұрынғы астанасы сансыз көрікті жерлерімен таң қалдырады. Архитектуралық ансамбльдердің шедеврлері мегаполистің ғасырлар бойғы тарихи мұрасын бейнелейтін ерекше атмосфера жасайды.
Ыстанбұлдың басты символы – көк мешіт. Үлкен құрылым 64 метр биіктікке жететін алты мұнарамен қоршалған. Орталық аудандарда ірі сауда орталықтары бар заманауи зәулім ғимараттар тұр. Мәрмәр теңізінің жағалауында ұзақ уақыт бойы сұлтандардың резиденциясы болған Топкананың монументалды сарай кешені салынды.
Ыстанбұлдағы тамақ көрікті жерлерінің бірі болып табылады, бірақ түрік тағамдарының дәмін сезіну үшін жергілікті тұрғындар тамақтанатын мекемелерге басымдық берген дұрыс.
Бұл әдемі, жайлы, көне қала Мальтаның солтүстік-шығысында орналасқан. Бұл мемлекеттің астанасы ғана емес, сонымен қатар экскурсиялық демалыстың басты нүктесі. Валлетта өз атын Мальта Орденінің магистрі Жан де Валеттаның құрметіне алды.
XVI ғасырдың ортасында оның басшылығымен гарнизон түріктердің шабуылына тойтарыс берілді. Қаланың бүкіл өмірінде оны ешкім басып ала алмағаны назар аудартады. Нәтижесінде, негізі қаланғаннан бері Валлеттаның келбеті бастапқы күйінде қалды.
Бұл нағыз ашық аспан астындағы мұражай. Негізгі көрікті жерлерге ұлы шебер сарайы, Оберж де Кастиус сарайы, Сент-Джон соборы, форт Сент-Эльмо және т.б. кіреді.
Солтүстік Гоада ойын-сауық индустриясы өте дамыған, барлар, клубтар, мейрамханадар көп. Көбіне бұл жаққа жастар келіп демалады. Қонақүйлер арзан. Сондай-ақ бұл жақ жанына тыныштық сыйлағысы келетін әр адам үшін таптырмас демалыс орны.
Бірегей пейзаждары бар оңаша Арал Кариб теңізінде Кубаның оңтүстік-батыс жағалауында орналасқан. Кайо Ларго өз атауын ұзартылған пішінге байланысты алды, ал оны XIV ғасырда осында қонған аборигендер ашқан.
Кейінірек аралға көптеген атақты қарақшылар мен капитандар, соның ішінде Кристофер Колумб келді. Алайда, 1980 жылы туризм дами бастағанға дейін тұрақты қоныс болған жоқ. Бүгінгі таңда Кайо Ларгода сіздің тұруыңызды ерекше ететін барлық жайлылық түрлері бар.
Аралдың басты көрікті жерлерінің бірі – оның жағажайлары. Мұндағы құм қардай ақ, ал судың мөлдір болғаны соншалық, сіз шомылған кезде де қатты күйіп кете аласыз. Сондай-ақ, Кайо Ларго Кубадағы ең қызықты су асты әлемдерімен мақтана алады, оның теңіз түбі маржан рифтері мен экзотикалық балықтарға толы.
Бұл курорт Таиландтың оңтүстік-шығысында, Сиам шығанағы жағалауында орналасқан. Қала ойын-сауық астанасы атағына ие. Онда мыңдаған клубтар, барлар мен мейрамханалар бар.
Курорттың кемшілігі – қала шетінде таза суы бар жақсы күтімді жағажайлардың болмауы. Бірақ жақын жерде бірнеше аралдар бар, оларға жүзіп, сіз қарбалас туралы ұмытып, тыныш демала аласыз. Паттайя туристік қала болғандықтан, мұнда қонақүй көп.
Курорттағы көрікті жерлер де баршылық. Егер сіз балалармен демалуға барсаңыз, Хао-Хео ашық хайуанаттар бағына немесе Ширача жолбарыс хайуанаттар бағына баруды ұмытпаңыз. Сәулет ескерткіштеріне қызығушылық танытқандарға шағын сиамға баруға кеңес береміз.
Бұл, әрине, Мальдив аралдарындағы ең түрлі-түсті орындардың бірі. Атолл Маледен солтүстікке қарай 120 шақырым жерде орналасқан және 63 аралдан тұрады. Олардың кейбіреулері соншалықты кішкентай, олар екі қонақүйден аспайды. Көбісінде мүлдем адам тұрмайды, бірақ қонақтарды құшақ жая қарсы алады.
Лавианиде ауа-райы әрдайым қолайлы. Жаз бен қыстың температурасы арасындағы айырмашылық байқалмайды, сондықтан курорт жыл бойы туристерді қабылдайды. Лавиани жағажайлары Мальдив аралдарындағы ең жақсы арал деп саналады. Ақ құм, таза көгілдір су және тропикалық табиғат теңіз туристерді өзіне баурайды.
Бұл қала XIV ғасырда құрылған. Бүгінде ол Камбоджа Корольдігінің астанасы. Оның атауы кхмер тілінен аударғанда ""діңгек төбесі"" дегенді білдіреді. Діңгек – бұл аңыз бойынша алғашқы елді мекенді құрған әйелдің аты.
Бұл өте дамыған қала, өкінішке орай, азаматтық соғыс кезінде тарихи ескерткіштердің көпшілігін жоғалтты. Бірақ қазір елордада ұлттық стильде салынған көптеген ғимараттар мен құрылыстар бар. Олардың барлығы бір-біріне жақын орналасқан.
Сіз Камбоджаның Ұлттық мұражайында мәдениет пен дәстүрлермен таныса аласыз. Онда Будда мен билеушілердің мүсіндерінің әсерлі коллекциялары және басқа да құндылықтар бар. Монархтардың Тарихи резиденциясы саналатын король сарайына бару да қызықты болады. Үлкен шаршы түріндегі тас құрылымын тамашалаудың өзі қызықты, ол 19 ғасырда тұрғызылған.
Инфрақұрылымы дамыған бұл танымал курорт Шри-Ланканың оңтүстік жағалауында орналасқан. Қалада тасбақаларды кездестіруге және оларды тамақтандыруға болатын жағажайларымен танымал. Сондай-ақ, Хиккадува аралдағы ең жақсы сүңгуір орны болып саналады.
Жағалауға өте жақын жерде Маржан қорығы орналасқан, онда түрлі-түсті полиптердің 70-ке жуық түрі өседі. Торттағы шие бірнеше батып кеткен кемелердің қалдықтары, оның ішінде Британдық Шафтсбери Графы кемесі және қабықпен қапталған SS Conch танкері бар.
Сүңгуден қорқатындар шыны түбі бар қайықпен саяхаттай алады. Тарихи көрікті жерлерді сүйетіндер Будда храмдарына экскурсияға қызығушылық танытады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Биылғы қаңтарда 65 600 қазақстандық шетелге демалуға барған.,,2024-02-21T12:39:40+05:00
qazaqstannan-kremnii-alqabyna-deiin-asqar-barinov-qarzy-bolasagyn-qalai-avtomattandyryp-zatyr,informburo.kz,Қазақстаннан Кремний алқабына дейін: Асқар Баринов қаржы болашағын қалай автоматтандырып жатыр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstannan-kremnii-alqabyna-deiin-asqar-barinov-qarzy-bolasagyn-qalai-avtomattandyryp-zatyr,"нетАсқар Баринов Қазақстанда мансабын бастаған кезде, ол бірнеше жылдан кейін әлемдегі ең беделді акселерациялық бағдарлама – Y Combinator қаржыландыратын Калифорниядағы стартап операцияларын басқаратынын ойламаған еді. Бүгінде оның есімі тек Орталық Азияда ғана емес, сонымен қатар АҚШ-тың технологиялық инноваторлар ортасында белгілі.
Орталық Азиядағы ірі жеке капитал компанияларының бірінде аға менеджер ретінде Асқар екі қаржы жүйесі-SAP және 1С арасындағы 100 миллион долларлық айырмалықты анықтады. Бұл оның мансабындағы бетбұрыс сәт болды: SQL және деректерді тазарту әдістерін қолдана отырып, ол озық аналитиканың бүкіл саланы қалай өзгерте алатынын дәлелдеді.
""Тиімді құралдар қымбат бағдарламалық жасақтамада емес, дұрыс логика мен жүйелік тәсілде"", – деп еске алады Асқар.
KPMG және Қазақстанның инвестициялық қауымдастықта таныла отырып, Асқар АҚШ-қа сапарын жалғастырып, Иллинойс университетінің магистратурасына ""Data Analytics in Finance"" бағыты бойынша оқуға түсті, бұл қаржыдағы деректерді талдауды білдіреді. Оның жобаларына сызықтық регрессия әдісін (R бағдарламалау тілі) қолдана отырып, жылжымайтын мүлік бағасын болжау моделін жасау, Python көмегімен S&P 500 акцияларының портфолиосын құру және Illinois Business Consulting-те АҚШ-тың ең ірі банктердің бірі ретінде жұмыс істеу кірді.
""Біз үшін ол Swiss Army knife сияқты болды – яғни деректермен де, командамен де, клиентпен де жұмыс істей білді"", – дейді консалтингтік жобаның бұрынғы әріптесі.
Бүгінде Сан-Францискодағы технологиялық стартап компаниясында Асқар JavaScript және Looker Studio арқылы бизнес-процестерді автоматтандырумен айналысады. Оның шешімдері қаржылық есептерді бірнеше сағат орнына секунд ішінде алуға мүмкіндік береді. Бұл – жай ғана уақыт үнемдеу емес. Бұл – деректермен жұмыс істеудің жаңа парадигмасы.
Халықаралық тәжірибені, аналитикалық ойлауды және заманауи технологияларды біріктіре отырып, Асқар сирек кездесетін маманға айналды. Ол жаһандық ортаға бейімделіп қана қоймай, сол ортаның өзгеруіне себепкер болды.
""Асқардың ерекше қасиеті бар – ол жүйені тұтастай көріп, стандарттан тыс шешімдерді таба алады"", – дейді стартап бойынша менторы.
Әріптестер мен сарапшылардың пікірінше, Асқар финтех пен аналитика саласында қазірдің өзінде танымал тұлғаға айналды. Оның оқиғасы – талант, білім мен еңбекқорлық шекараға бағынбайтынын көрсететін мысал.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бүгінде Асқар JavaScript және Looker Studio арқылы бизнес-процестерді автоматтандырумен айналысады.,,2024-02-16T09:44:18+05:00
qazaqstannyn-45-paiyzy-seismikalyq-qauipti-aimaqqa-zatady-zana-qurylys-kodeksi-ne-usin-qazet,informburo.kz,Қазақстанның 45 пайызы сейсмикалық қауіпті аймаққа жатады. Жаңа құрылыс кодексі не үшін қажет?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstannyn-45-paiyzy-seismikalyq-qauipti-aimaqqa-zatady-zana-qurylys-kodeksi-ne-usin-qazet,"Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2022 жылғы халыққа Жолдауында қала құрылысы кодексін қабылдауды тапсырған болатын. Өткен жылдың соңында Үкімет жаңа құрылыс кодексінің жобасын Мәжіліске енгізді. Ал қаңтар айында сарапшылар мен бизнес-қауымдастықтар Үкімет мақұлдаған Құрылыс кодексімен келіспей, құжатты министрлікке қайта қарауға жіберуді сұраған еді.
ҚР Өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі Тимур Қарағойшиннің айтуынша, жаңа кодексте реттеудің жаңа нысандары қарастырылған.
Олар:
Еуропа Одағы елдерінің тәжірибесіне сүйене отырып, мамандарды сертификаттайтын бірыңғай цифрлық реестр енгізілмекші.
""Лицензия алушылардың бірыңғай цифрлық реестрін енгізу құрылысқа берілген рұқсаттың талапқа сәйкестігін тексеруге мүмкіндік береді. Бұл нарықты заңсыз компаниялардан тазартып, құрылыс нарығында дұрыс бәсекенің болуына жола ашады. Реестрде нақты субъект туралы мәліметтер, тәжірибесі, біліктілігі және басқа да мәліметтер болады"", – дейді Тимур Қарағойшин.
Сонымен қатар, кодекске ""Сейсмикалық аймақтардағы жобалау және құрылыс ерекшеліктері"" атты жаңа тарау енгізіледі. 2 жаңа реттеу институты құрылады деп жоспарланып отыр. Олар: сейсмикалық қауіпті бағалау және сейсмикалық тәуекелді анықтау.
Қарағойшиннің айтуынша, соңғы жылдардағы зерттеу нәтижесі бойынша, Қазақстанның 45 пайызы сейсмикалық қауіпті аймаққа жатқызылған.
""Нысандардың сапасын арттыру үшін құрылыс компанияларының сейсмикалық оқшаулағыш жүйелерді қолдануы, сейсмикалық қауіпті алдын-ала бағалау, құрылыс алаңын таңдау, сынақтар жүргізу бойынша кешенді шаралар қабылдау жоспарланып отыр"", – деді Тимур Қарағойшин.
Вице-министрдің сөзінше, жергілікті атқарушы органдар құрылыс объектілерінің сейсмикалық қаупі мен сейсмикалық төзімділігін бағалау үшін қауіпті өңірлерде паспорттауды жүргізуді қамтамасыз етуі тиіс. Cондай-ақ, кодекс жобасында цифрландыруға ерекше назар аударылған.
E-qurylys жүйесі құрылыс объектісінің барлық кезеңін қарауға мүмкіндік береді. Әсіресе объектілерді құрылыс уақытында онлайн бақылауға болады. Негізгі акцент құрылыс кезеңіне қойылмақшы: процестің ашықтығын бақылау, сапаны бақылау, техникалық қадағалау есебі, қабылдау акті, орындалған жұмыстың төлемі және тағы басқа. E-qurylys жүйесінде құрылыс саласы мен басқарудың автоматты реестрі мамандарын сертификаттау, тестілеу шаралары да жүргізіледі.
Депутаттар құрылыс кодексінің жобасы жетілдіруді қажет ететінін айтады. Асхат Аймағамбетов қазіргі уақытта мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау жүргізу құқығы әкімдіктерде екенін айтып, оның тиімсіздігіне тоқталды. Сондықтан мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау жүргізу құқығын республикалық деңгейге беруді ұсынды. Ал, Анас Баққожаев кодекс жобасын өзгерте бергеннен гөрі оның нәтижесіне көңіл бөлуге және ауылдық жерлерде жүргізілетін құрылысты оңтайландыру мәселесіне тоқталды. Мәжіліс депутаты Болатбек Әлиев мемлекеттік сараптаманы күшейтуге қатысты наразылығын былайша білдірді:
""Бірыңғай порталдың батырмасын қарап отырып, сараптаманы бақылай алмасаңыздар, оларға аттестат берсеңіздер, олардың бәрін құрылыс кодексі шеңберінде бір жерге топтастырғыларыңыз келіп отыр. Мұндай қатаң жағдайда жемқорлық қаупін қаншалықты жолға қоя аласыздар? Түркиядағы зілзаладан кейін мемлекеттік сараптама арқылы мемлекеттік бақылауды күшейту керек деген тоқтамға келдіңіздер. Бес қабатқа дейінгі үйлерге сараптаманы жеке компаниялар жүргізе алады. Егер мемлекеттік сараптаманы күшейтсеңіздер, жемқорлыққа қалай шектеу қоясыздар?""
Бұл сұраққа вице-министр Қарағойшин былай жауап берді:
""Қазір үкіметтен бізге ""визуалды"" түрде баға белгілеу міндеті қойылды. Егер бір жерде үй құлап қалса, зерттеу жүргіземіз. Ол зерттеуді нақты мемлекеттік органдарға жүктейміз. Жеке сараптамаларды жеке палатаға жолдаймыз. Олардың да мемлекеттік сараптама секілді қылмыстық жауаптылығы болуы керек. Олардың да палатасы бар, бірақ нақты әрекеті жоқ"".
Ал, Болатбек Әлиев мемлекеттік сараптаманың монополиясы бұрынғыдан гөрі күшейе түскенін айтады.
Жаңа кодекс жобасына қатысты сыни пікірлер бұған дейін де айтылған болатын. Мәселен, құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы комитетінің төрайымы Ирина Манжанова кодекс жобасының мазмұны мен оның орындалу деңгейі сәйкес келмейтініне назар аударған еді:
Құрылыс саласынан хабары жоқ адамға жобаның қазіргі нұсқасы мінсіз құжат боп көрінуі мүмкін. Жалпы алғанда, ""Атамекен"" кәсіпкерлер палатасы кодекстің жаңа жобасын қолдайды. Десе де, бұл жоба инновация мен жаңашылдық деген атты жамылып, нормативтік құқықтық акт пен заңдарды бір құжатқа біріктірген конгломерат болып отыр. Өкінішке қарай, кодекстің концепциясы сол баяғы күйінде қалған"".
Ал, сараптама ұйымдары палатасының төрағасы Бірлік Ережепов жаңа жобаның нақты концепциясы болмауы кесірінен оның жеке-жеке тараулары мен мазмұны бір-біріне қарама-қайшы келетінін айтқан болатын.
Құрылыс кодексі мен оған ілеспе түзетулерді талқылау жұмыс тобында жалғасады. Оған Экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің мүшесі Мұрат Әбенов жетекшілік етеді. Жоба 205 баптан тұрады және онда қолданыстағы үш заңның нормалары біріктіріледі. Ілеспе заң жобасында 4 кодекс пен 13 заңға өзгерістер енгізіледі деп жоспарланып отыр.
Астанада заңсыз құрылыс салу проблемасы бұрыннан бар. 2020-2022 жылдары мораторий кезеңінде өз бетінше салынған тұрғын үй объектілерінің саны 100-ден асқан. Соның салдарынан қазір 6 объектіге қатысты қылмыстық іс жүргізіліп жатыр. Мораторий қолданылу кезеңінде басталған 33 объектінде рұқсат құжаттарының болмауына байланысты құрылыс-монтаждау жұмыстары тоқтатылған. Заңсыз құрылыс объектілеріне қатысты әкімшілік шаралар қабылданып, құрылысты тоқтата тұруға сот шешімі шығарылған.
Бүгінгі таңда рұқсатсыз салынатын құрылыс объектілерінің саны 90 пайызға дейін қысқарған. 2023 жылдың қыркүйегінен бастап қазіргі уақытқа дейін құрылыс-монтаждау, бағаналарды қағу сатысында тоқтатылған 9 құрылыс объектісі тіркелді.
Құрылыс компаниялары үлескерлердің ақшалай қаражатын мынадай жағдайда ғана тарта алады:
Заңсыз мәміле жасап, зардап шеккен азаматтар Астана қаласы, Бейбітшілік көшесі 9, 324-кабинетке, ""Астана қалалық орта сапасы және бақылау басқармасы"" ММ уәкілетті органына хабарласуына болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",ҚР Өнеркәсіп және құрылыс вице-министрі Тимур Қарағойшин Мәжілісте жаңа құрылыс кодексінің жобасын таныстырды.,,2024-02-16T17:07:54+05:00
setelde-adam-saudasynyn-qurbany-bolmau-usin-qalai-saqtanu-kerek-quqyq-qorgausylar-tusindirdi,informburo.kz,Шетелде адам саудасының құрбаны болмау үшін қалай сақтану керек? Құқық қорғаушылар түсіндірді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/setelde-adam-saudasynyn-qurbany-bolmau-usin-qalai-saqtanu-kerek-quqyq-qorgausylar-tusindirdi,"2023 жылы адам саудасына қатысты 152 қылмыстық іс тіркелді . 94 іс сотқа жіберіліп , 41 қылмыскер сотталды . Қалған істер тергеліп жатыр. Жалпы азаматтарды Катар, Индонезия, Бахрейн, Біріккен Араб Әмірліктері, Түркияға және Оңтүстік Кореяға әкету арналары, сондай-ақ Өзбекстан мен Қырғызстаннан әкелу арналары жойылды, деп мәлімдеді департамент басшысы, ІІМ ресми өкілі Шыңғыс Алекешев. Осы орайда құқық қорғаушы мамандар шетелге шыққанда адам саудасының құрбаны болмас үшін нені ескеру керегін түсіндірді.
Шахноза Хасанова адам саудасының құрбаны болмас үшін шетелге шығарда келесі қауіпсіздік шараларын сақтау маңызды екенін айтады:
Оқи отырыңыз: Шетелдіктердің Қазақстанда тұрақты тұруына өзгеріс енгізілді: енді өз елінің паспорты керек
""Біз жасөспірім, мигрант, балалар үйі түлектерінің қалай құлдыққа түскенін көрдік. Олар өзін аямай ұрып-соғады деп қорқады. Оның үстіне барлығы дерлік құжаттарын алдыртып қойған. Қанау деген – біздің түсінігіміздегі қамап ұстау, ақша төлемей жұмыс істету немесе тәнін сатуға көндіру ғана емес, таңнан кешке дейін қайыр сұрату. Адам кейін бар ақшаны қожайынына беруі керек болады. Ал егер кешке қарай үйге келмей қалса, әбден сазайынын тартқызады"", – деді ""Қорғау-Астана"" қорының төрайымы Анна Рыль.
Дегенмен әйелдер мен балаларды қолдау орталығының басшысы адам іштей қорықса да, бостандық үшін соңына дейін күресуі керек екенін айтады.
""Құлдықтағы адам айқайласа немесе сөз таластырса, оны қатты ұрып-соғуы мүмкін. Сондықтан ең бірінші қауіпсіз жерге жетуді ойлау керек . Содан кейін барып айқайлап көмек сұрауға болады немесе мұны құлдықта ұстап отырған адамдар үйден кеткен кезде жасауға болады. Қолыңызда телефон болған жағдайда міндетті түрде видео түсіріп, басыңыздан өтіп жатқан жағдайды сипаттаңыз"", – деді Анна Рыль.
ІІМ ресми өкілі Шыңғыс Алекешев ведомствоаралық өзара іс-қимылдар туралы айтып берді. Ол елімізде адам саудасына қарсы күрес мәселесі жөніндегі ведомствоаралық комиссия жұмыс істейтініне тоқталды. Онда екі жауапты мемлекеттік органның міндеті айқындалған: Ішкі істер министрлігі қылмыстарды анықтап, тергеу жүргізеді; Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі адам саудасынан зардап шеккендерді оңалту мәселесімен айналысады.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда шетелдік азаматтар негізінен ұрлық, алаяқтық, бұзақылық қылмыстарымен ұсталады
""Комиссияның міндеттеріне жағдайды талдау, проблемалық мәселелерді зерделеу және ұсыныстар әзірлеу кіреді. Үйлестірудің және ведомствоаралық іс-шараларды іске асырудың маңызды құралы ретінде Үкіметтік жоспарды айтуға болады. Оның шеңберінде ұйымдастырушылық-құқықтық, практикалық және профилактикалық шаралар қабылданады, сондай-ақ ынтымақтастық және кадр даярлау мәселелері регламенттеледі"", – деді Шыңғыс Алекешев.
Сондай-ақ ол мысалдар келтірді:
""Заңсыз жұмысқа жегу фактілерінің алдын алу бойынша шаралар Бас прокуратурамен, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігімен және әкімдіктермен бірге жүргізіледі. Осы мақсатта әр өңірде полиция, прокуратура, мемлекеттік еңбек инспекциясы және үкіметтік емес ұйым қызметкерлерінен құралған ведомствоаралық мобильдік топтар құрылған. Олар ауыл тұрғындары арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізіп, шаруа қожалықтарын тексереді. Астана, Алматы және Шымкент қалаларында бұл бағыттағы жұмыс кәсіпкерлік субъектілері үшін ""Атамекен"" кәсіпкерлер палатасымен бірлесіп жүргізіліп жатыр. Мұндай жоба алғаш рет 2021 жылы халықаралық көші-қон ұйымының қолдауымен жүзеге асырылғанын атап өткен жөн. Жыл сайын ішкі істер органдары адам саудасына қатысты 150-ге жуық қылмыстық іс қозғайды, 90-ға дейін жәбірленуші анықталады . Шамамен 5 ұйымдасқан қылмыстың топтың жолы кесіледі. Жалпы азаматтарды Катар, Индонезия, Бахрейн, Біріккен Араб Әмірліктері, Түркияға және Оңтүстік Кореяға әкету арналары, сондай-ақ Өзбекстан мен Қырғызстаннан әкелу арналары жойылды. 2023 жылы адам саудасына қатысты 152 қылмыстық іс тіркелді. 94 іс сотқа жіберіліп, 41 адам сотталды. Қалған істер тергеу сатысында. Мысалы, 2023 жылдың қараша айында жаңа туған сәбилер саудасымен айналысқан қылмыстық топтың 7 мүшесі түрлі мерзімге сотталып, түрмеге тоғытылды"", – деді Шыңғыс Алекешев.
Оқи отырыңыз: Алматыда шетелдік туристер саны 73 пайыз өсті
Анықталғандай, бір топ адам, оның ішінде АХАТ қызметкері де бар, сәбиінен бас тартқысы келетін аяғы ауыр әйелдерді және балалары жоқ отбасылық жұптарды іздеумен айналысқан. Балалар дүниеге келген сәтте оларды сатып, жалған туу туралы куәліктер жасаған. Мәміле сомасы 1 млн теңгеден 2 млн теңгеге дейін жеткен.
Еске салайық, қазіргі уақытта адам саудасы туралы заң жобасы парламент мәжілісінің қарауында.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазіргі уақытта адам саудасы туралы заң жобасы парламент мәжілісінің қарауында.,,2024-02-28T17:04:41+05:00
turkiyadagy-zer-silkinisine-1-zyl-zilzala-qurbany-mirus-qurmasevtin-bauyrymen-birge-eske-alamyz,informburo.kz,Түркиядағы жер сілкінісіне – 1 жыл. Зілзала құрбаны Мирус Құрмашевтің бауырымен бірге еске аламыз,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/turkiyadagy-zer-silkinisine-1-zyl-zilzala-qurbany-mirus-qurmasevtin-bauyrymen-birge-eske-alamyz,"Сол зілзалада көз жұмған жандардың арасында қазақстандық белгілі IT-маман Мирболат (Мирус) Құрмашев та болған еді. Informburo.kz қайғылы күннің бір жылдығына орай Мирболаттың інісі Алмат Құрмашевпен әңгімелесті.
– Алмат, қайғыңызға ортақпыз! Естуімше, ағаңыз бірнеше жылдан бері Түркияда тұрған екен. Ол жақта немен айналысқан еді?
– Иә, ағам Мирболат (бәріміз оны Мирус деп атайтынбыз) 2020 жылдан бастап Түркияда тұрып жатқан еді. Түркия туристер көп баратын ел ғой. Сол жаққа барып, өзінің стартап жобаларын дамытқысы келді. Turla.tours деп аталатын жобасын ашты. Шетелдік туристерге көлік жалдап, Түркияның көрікті жерлерін аралауға көмектесетін мобильдік қосымшаны жасады. Яғни, автокөлікке отырып, белгілі бір маршрутпен саяхаттау бағдарламасы ғой. Тек отельде жатып, күнге қыздырынуды емес, белсенді демалысты да қалайтын адамдар бар. Ағамның жобасы сондай жандарға арналған еді. Мирус 2020 жылдан бастап сол бағдарламаны әзірлеп, өзіне команда жинады. Туристерге өз қызметін ұсыну үшін алдымен Түркияның түрлі жерлерін өзі барып көрді, маршрутын сызды.
– Ағаңыз өзі қай қалада тұрды?
– Ол көбінесе Антальяда тұрды. Ал, Хатайға бірнеше күнге іссапармен барған болатын.
– Зілзала кезінде оның жанында Әділ Қадырбеков, Сабина Мамадьярова және Кұбылай Кескин секілді азаматтардың болғаны айтылды. Олар бірге қандай жобамен айналысып жүрген еді?
– Сабина Мамадьярова Мирустың көмекшісі болатын. Екеуі біраз жыл бірге жұмыс істеді. Ал, Әділ Қайырбеков мобилографтың қызметін атқарды, турдың видеоларын түсіретін. Құбылай Кескин бағдарламашы еді. Ол – Түркияның азаматы.
– Құбылай Кескин туралы БАҚ бетінде екі түрлі ақпарат тарады. Біреулер тірі табылды десе, енді біреулер қайтыс болды деп жазды.
– Құбылай зілзала кезінде көз жұмды.
Оқи отырыңыз: Жер сілкінісі кезіндегі дабыл шабаданы. Оны қалай жинап, қайда сақтау керек?
– Жер сілкінген кезде бәрі бір үйде болған ба? Сол күні Хатайға не үшін барған еді?
– Әлгінде айтқанымдай, Мирус өзінің командасымен бірге туристер жүріп өтетін жолдардың маршрутын жасап жүрген болатын. Антальядан Хатайға барар жолда киелі жерлер көп екен. Ағам сол қасиетті жерлерді аралайтын ерекше бір маршрут жасағысы келді. Турды басқаларға сатпас бұрын, сол киелі орындарды алдымен өзі көріп шығуға бел буды. ""Алда көктем келе жатыр, туристер көбейеді. Соған дейін бағдарламамызды әзірлейік"" деп, командасымен жолға шыққан ғой. Хатай қаласына келген кезде интернет арқылы пәтер жалдаған. Олар күні бойы жол жүріп, Хатайға түнде келген. Жолдан шаршап кеп, бәрі ұйқыға жатқан. Алғашқы зілзала таңғы сағат төрт жарымдар шамасында болған. Ол кезде Мирустар шырт ұйқыда болған екен.
– Құтқару жұмысы қалай жүрді?
– Алғашында біз ағаммен хабарласа алмадық, байланыс болмады. Жойқын зілзаладан кейін тұтас аудандар жер астына кетіп, қаланың тас-талқаны шыққан. Біз Хатайға жеткенше барлығы тірі деп ойладық. Жолға шығып бара жатқан кезде ""Сабина тірі табылды"" деген хабар келді. Бұл хабар бізді қуантты, ""ендеше басқалары да тірі болар"" деп үмітіміз артты. Жол ұзақ болды, кептеліске тап болдық. Қала ішіндегі кептеліс кесірінен арнайы техникалар кіре алмады. Қазақстанның төтенше жағдайлар саласының қызметкерлеріне ризамын, ""жерлестерімізді құтқарамыз"" деп жанын салып көмектесті. Мамандар 12-15 сағаттың ішінде барлығын қираған үйдің астынан шығарып үлгерді. Құтқарушыларға деген алғысым шексіз. Кейін Алматыға келген соң, олармен жеке кездесіп, рахметімді айттым. Сол кісілер болмағанда, ағам мен оның әріптестерін ешкім үйінді астынан шығармайтын еді, тіпті олар жатқан жерді қазбаушы да еді.
– Сол кезде желіден ""плиталарды көтеретін үлкен кран таппай жатырмыз"" деп жазғандарыңызды оқыған едім.
– Ол жерде техника жетіспеді. Қираған ғимараттардың әрқайсысына әртүрлі техника қажет болды. Бірақ, қазақстандық төтенше жағдайлар қызметінің өкілдері келген кезде арнайы техника да келіп жетті. Шынымды айтсам, егер қазақстандық құтқарушылар келмесе, ағам мен оның әріптестерін шығарып алуымыз екіталай еді.
– Олар пәтерді нешінші қабаттан жалдаған?
– 8 қабатты үйдің жетінші қабатынан жалдаған екен.
– Сонда ж ер сілкінген кезде бұл үйдің үстіне тағы бір ғимарат құлаған ба? Ол үй қалай соншалықты тереңге кетіп қалып отыр?
– Иә, ол жерде екі егіз ғимарат қатар тұрған. Солардың біріндегі азаматтар толығымен құтқарылды деп ойлаймын. Ал, менің ағам жайғасқан үй жер сілкінген кезде бір жағына қарай құлаған. Біз кейін сол жердегі адамдардан ""бір ғимарат құлап, екіншісі аман қалуына не себеп болды?"" деп сұрадық. Олар бізге бұл ғимараттар өте сапалы етіп салынғанын айтты. Алайда, Мирустар тоқтаған үйдің үстіне арт жағында тұрған ғимарат құлаған екен. Ал ол жаңадан салынған, сапасы төмен үй болды деді. Ағам қонған үй соның салмағын көтере алмай, жапырылып түскен. Егер арт жақтағы үй құламағанда мына үй де аман қалар еді.
– Тура сол үйден Сабинадан басқа тірі табылған жандар болды ма?
– Болды, бірақ, көп емес. Сол ғимараттың басқа жағынан төрт бала құтқарылды. Бізге жеткен ақпарат бойынша, Сабинаның алдында  бір әйел, бір ер адам тірі табылған екен. Көбінесе үйінді астынан мәйіттер шығарылып жатты.
– Сіз кейін Сабинамен сөйлесе алдыңыз ба?
– Иә. Сабинаның айтуынша, жер сілкінген кезде оның үстіне шкаф құлап, қолы сынған. Басқа жері сау. Сол шкафтың үстіне құлағаны оның аман қалуына себепші боп тұр ғой. Құтқарушылар іздеп тапқанша шкафтың астында жатқан.
– Сіздің ағаңыз бен қалған әріптестері ше?
– Олар төсекте, көрпе жамылып жатқан күйі табылды. Ұйықтап жатқан кезінде үстеріне плита немесе дуал құлаған. Сол сәтте тіпті оянып үлгермеген де болуы мүмкін. Ұйқы үстінде, ештеңе сезбей кетті деп ойлаймыз. Біз неше күн бойы ""тірі қалған шығар"" деген үмітпен жүрдік. Бірақ, адамның емес, Алланың айтқаны болады екен.
Оқи отырыңыз: ""Қазақстанда жер сілкінісіне қатысты нұсқаулықты жаңартқан жөн"". Түркиядағы зілзала куәгерінің әңгімесі
– Мирус өзі алдын - ала кетерін сезіп, сіздерге ештеңе айтпаған ба еді?
– Арнайы хабарласып, ештеңе айтқан жоқ. Бірақ, бір-біріміздің жағдайымызды сұрап, күнделікті хабарласып тұрдық. Өмірінің соңғы күндері өзі бірдеңе сезген шығар. Өйткені, қала аралап, Хатай жаққа бара жатқан кезде ""Инстаграм"" парақшасында ""біз қазір осы жердеміз"" деп жазып, белгілер қалдырып жүрді. Соған қарап, оның қайда бара жатқанын біліп отырдық. Сторизіне ең соңғы белгіні Хатайға келген түні салды. Ағам сөйтіп белгі қалдырмай кетсе, біз оны ешқашан таппас едік деп ойлаймын. Түркияның қаншама қаласы қирап қалды, ағамның қайда жүргенін, қайда жатқанын қайдан білер едік? Әлеуметтік желіге жазып, өзінің ізін қалдырып кеткені үшін ағама рахмет айтамын.
– Қазір Сабинаның жағдайы қалай? Хабарласып тұрасыз ба?
– Қазіргі кезде оның көңіл-күйі, денсаулығы жақсы. Әрине, басынан өткен жағдайды ешқашан ұмыта алмайтыны анық. Ол өмір бойы жадында сақталады. Ондай жағдайдан кейін стресс, депрессия болатыны да түсінікті. Бірақ, көрер жарығы бар екен, шүкір, аман қалды. Бір-бірімізге хабарласып, хал-жағдайымызды сұрап тұрамыз.
– Желіде ағаңыз туралы көптеген жылы естеліктер жазылды. Өзі IT саласында түрлі жобалар жасаған екен. Оның кәсіби жетістіктері туралы айтып берсеңіз.
–  Мирус елдегі цифрландыруды дамытып, сол арқылы халықтың өмірін жеңілдету үшін көптеген жоба жасады. Үлкен жобаларының бірі Digital agent деген мобильді қосымша еді. Ол қосымша арқылы түрлі мемлекеттік органдарға барған адам сол жердегі қызмет көрсету сапасын бағалап, пікірін жаза алатын. Арада көп уақыт өтпей-ақ, әлгі мекеменің басшылығы пікір қалдырған адамға хабарласып, мәселесін шешуге тырысатын. Бұл қосымша халыққа шынымен де пайдалы болды, біраз мәселені шешуге ықпал етті.
Ағамның тағы бір жобасы Digital arena деп аталатын форум еді. Ол IT саласының мамандарын, стартап-мамандарды жинап, оларды цифрландыру саласының министр, вице-министрлерімен кездестіріп, арасында диалог орната білді.
Мирустың тағы бір үлкен жобасы – Digital Work. Жұмыс іздеп жүрген не басқа салаға ауысам деген адамдар осы бағдарламаға қатысып, халықты жұмыспен қамту орталығы арқылы курс не жұмыс таба алатын. Мирус осы жүйені автоматтандырумен айналысты. Ол осындай жобалары арқылы халықты қағазбастылықтан арылтып, олардың проблемасын қолынан келгенше шешуге тырысты. Соңғы жылдары Astana Hub технопаркінің жұмысына белсене атсалысты.
– Мирустың шәкірттері көп болды ма?
– Иә, қашан көрсең де, оның жанында үнемі жастар жүретін. Оларға ақыл айтып, бағыт беріп отыратын. ""Жастар дамысын, оқысын"" деп, кейбіреулеріне өз қалтасынан шәкіртақы да беріп отырған екен. Оны өзім жақында білдім. Кәсіпкерлерге, IT саласының мамандарына, студенттерге ментор болды. Мирус менің де IT саласына келуіме ықпал етті.
– Ағаңыздың мінезі қандай еді?
– Мирус ашық, ақкөңіл, оптимист, бірбеткей адам еді. Форумдарда, үлкен жиындарда министр, вице-министрлерге ойын ашық айтып, тіпті олардың қолайына жақпайтын сұрақтар қоятын. Мирус үйдің үлкені болғандықтан, әке-шешем оған үлкен үміт артты. Олар ағам екеуміздің білімімізге көп инвестиция құйды.
– Мирустың парақшасынан оның Стив Джобсқа жазған хатын оқыған едім. Өзгеше ойлайтын, қиялы ұшқыр адам сияқты көрінді.
– Иә, ол сияқты адамдарды ""манифестші"" дейді ғой. Мирус әрдайым біздің миымызға сыймайтын идеяларды ойлап жүретін. Ол IT саласында келешекте болатын трендтерді болжай алатын. Кезінде ""мынау мүмкін емес нәрсе"" деп ойлағанымыздың бәрі, яғни, ағам айтқан идеялар қазір іске асырылып жатыр.
– Ағаңыздың отбасы, балалары туралы айтып берсеңіз.
– Мирустың артында келіншегі мен екі баласы қалды. Ұлы мектепке, қызы балабақшаға барады. Балалардың оқу ақысын ағамның Павел деген досы көтерді. Былтыр Astana Hub бас директоры Мағжан Мәдиевтің бастамасымен IT қауымдастық мүшелері ақша жинап, Мирустың отбасына Алматыдан пәтер алып берді. Ағам осы уақытқа дейін ақшасын дамуға, білімге жаратып келген ғой. Өзінің жеке меншік баспанасы болмаған. Оның достары үйі жоқ екенін білген кезде таңғалып, дереу қаражат жинап, балаларына пәтер сыйлады. Ағамның отбасын құрметтеп, қолдап, балаларына көмек қолын созған барша жанға алғысымды айтамын. Балалар кішкене өскен соң, бәрін айтып түсіндіреміз ғой.
Осы тұста ағамның әріптестеріне ғана емес, жолымызда кездескен, көмектескен, тілекші болған барлық жандарға рахмет айтқым келеді. Халықтың жанашырлығын осылай басыңа күн туғанда түсінеді екенсің. Біз Мирусты іздеп Түркияға аттанғанда қаншама адам тілекші болды, қолдау көрсетті. Қаржылай да көмектескен жандар болды. Түркияда да керек нөмірлерді тауып беріп, арнайы техника іздеуге атсалысқан мейірімді жандар кездесті. ""Мен дәнекерлеушімін. Түркияға ерте кетсеңдер, қолымнан келгенше көмек берейін"" деп айтқан ағамыз да болды. Осы оқиғадан соң, біздің елімізде кеңпейіл, жанашыр жандар көп екенін түсіндім.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Осыдан бір жыл бұрын Түркияның оңтүстік-шығысында болған жойқын зілзала 60 мыңнан астам адамның өмірін жалмап кетті.,,2024-02-06T09:00:00+05:00
zezokselikke-mazburleu-zane-quldyqta-ustau-qazaqstanda-adam-saudasyna-qandai-zaza-qaralgan,informburo.kz,Жезөкшелікке мәжбүрлеу және құлдықта ұстау. Қазақстанда адам саудасына қандай жаза қаралған,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zezokselikke-mazburleu-zane-quldyqta-ustau-qazaqstanda-adam-saudasyna-qandai-zaza-qaralgan,"Халықаралық ұйымдардың есептеуінше, әлем бойынша шамамен 30-40 миллион ересек пен бала мәжбүрлі, әділетсіз еңбекке және жезөкшелікке ""жегілген"". Ал адам саудасының жыл сайынғы айналымы 150 миллиард долларға жетіп отыр, деп мәлімдеді құқық қорғаушы Шахноза Хасанова. Осы орайда сарапшылар мен ІІМ өкілі елде адам саудасымен күрестің қалай жүргізіліп жатқанын және осы қылмыстың құрбаны болуға итермелейтін факторларды атады.
Әйелдер мен балаларды қолдау орталығының басшысы, ""Астана-Қорғау"" қорының төрайымы Анна Рыль кез келген азаматтың адам саудасының құрбаны болуы мүмкін екенін айтады – ешқандай шектеу жоқ. Ол әсіресе еңбек шарты түсініксіз болса және беретін еңбекақысы нарықтағы бағадан тым жоғары болса, ойлану қажеттігін ескертті.
""Кез келген жан адам саудасының құрбаны болуы, заңсыз еңбекке тартылуы мүмкін десек те, құрбандардың ортақ белгілері бар. Яғни, олардың міндетті түрде бір осал тұсы болады. Бұл мигранттар, жетімдер үйінде өскен балалар, есірткі немесе ішімдікке тәуелді, құжаты жоқ адамдар. Осы топқа қаржылық жағдайын реттеу үшін шетел асатын жас азаматтарды да қосқым келеді. Әдетте еңбек шарты түсініксіз, бірақ еңбекақысы көп жұмысқа баратындар адам саудасының құрбаны болады"", – деді ""Қорғау-Астана"" қорының жетекшісі Анна Рыль.
Мұнымен қатар, сарапшы өткен жылдардағы пандемияның осы қылмыс түрінің таралуына үлкен үлес қосқанын атап өтті. Себебі, қозғалысқа тыйым салынғаннан кейін әлем бойынша еңбек күшінің миграциясы басталды.
Оқи отырыңыз: Көкшетау қаласының тұрғыны мүгедек ер адамды қайыр сұрауға мәжбүрлеген
Анна Рыльдың айтуынша, адам саудасы проблемасы әрдайым болады және онымен күресу қиын. Дегенмен ең басты күш – алдын алу, адамдарды ақпараттандыру және түсіндіру .
""Халықаралық ұйымдардың есептеуінше, әлем бойынша шамамен 30-40 миллион ересек пен бала мәжбүрлі, әділетсіз еңбекке және жезөкшелікке ""жегілген"". Адам саудасының жыл сайынғы айналымы 150 миллиард долларға жетіп отыр. Бірінші орында жыныстық қанау, екінші орында мәжбүрлі еңбек тұр. Ал мәжбүрлеп қайыр сұрату және қылмыс жасату мақсатында аз ұрлайды. Себебі, басқа жағдайларда пайда өте жоғары, көп қудаламайды, тағылатын айып та аса ауыр емес. Біздің ұйымның статистикалық мәліметтеріне сәйкес, орта есеппен жыл сайын адам саудасымен байланысты 150-200 жағдай анықталады"", – деді Шахноза Хасанова.
Оқи отырыңыз: ""Жоғары жалақы мен түсініксіз жұмыс"". Адам саудасының құрбаны кімдер?
Мұнымен қатар құқық қорғаушы осал күйге түсіп, адам саудасының құрбаны болуға әсер ететін бірнеше факторды атады:
Департамент басшысы, ІІМ ресми өкілі Шыңғыс Алекешев 2000 жылдан бастап үкіметтің маңызды халықаралық конвенцияларды бекітіп, алғашқы заңнамалық түзетулер енгізгенін айтады.  Практикалық кешенді шараларға бастама көтерілген:
Оқи отырыңыз: Конспирологиялық теориялар мен вакцинацияға қарсы үгіт-насихаттан кім, қалай және қанша ақша тауып жатыр?
""Бүгінде заңнаманы жетілдіру, профилактикалық және практикалық шараларды жақсарту, сондай-ақ ынтымақтастық орнату бойынша жұмыстар жүргізіліп келеді. Қазақстан бүгінде адам құқықтары саласындағы 60-тан астам көпжақты шарттардың қатысушысы. Олардың 13-і құлдықтың заманауи түрлеріне қарсы тұрумен байланысты. Қылмыстық кодексте адам саудасына байланысты қылмыстар үшін жауапкершілік 8 бапта көзделген. Максималды жаза – мүлкі тәркіленіп, 18 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы. Адам саудасының алдын алу, сондай-ақ жәбірленушілердің құқықтарын қорғау жөніндегі ережелер 13 заңда және 4 заңға тәуелді актіде қамтылған"", – деді Шыңғыс Алекешев.
Сондай-ақ, ол мемлекет басшысының тапсырмасымен ""Адам саудасына қарсы іс-қимыл туралы"" бірінші арнайы заң жобасы әзірленгеніне тоқталды. Онда:
Қазіргі уақытта заң жобасы парламент мәжілісінің қарауында.
""Халықаралық және үкіметтік емес ұйымдармен ынтымақтастыққа келетін болсақ, қабылданып жатқан шаралардың тиімділігін арттыру үшін аумақтық полиция департаменттері мен үкіметтік емес ұйымдардың арасында меморандумдар жасалды. Сондай-ақ, халықаралық көші-қон ұйымымен, ЕҚЫҰ-ның Астанадағы бағдарламалар кеңсесімен және АҚШ елшілігімен тығыз ынтымақтастық орнатылған"", – деді қосты ІІМ өкілі Шыңғыс Алекешев.
Оқи отырыңыз: Тастанды сәби туралы хабарламаған медициналық ұйымдарға айыппұл салынады
Мұнымен қатар ол адам саудасының алдын алу мақсатында қоғамдық орындарда түсіндіру және ақпараттандыру жұмыстарының жиі жүргізілетінін айтты.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қылмыстық кодексте адам саудасына байланысты қылмыстар үшін жауапкершілік 8 бапта көзделген.,,2024-02-29T10:30:00+05:00
adam-saudasynyn-zyldyq-ainalymy-150-mlrd-dollarga-ten-quqyq-qorgausy-saxnoza-xasanovamen-suxbat,informburo.kz,"""Адам саудасының жылдық айналымы 150 млрд долларға тең"". Құқық қорғаушы Шахноза Хасановамен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/adam-saudasynyn-zyldyq-ainalymy-150-mlrd-dollarga-ten-quqyq-qorgausy-saxnoza-xasanovamen-suxbat,"2021 жылы әлемнің 188 елінің өкілдері арасында таңдалып, АҚШ мемлекеттік департаментінің Адам саудасына қарсы күрес батыры атағын алған ""Сана Сезім"" әйелдер бастамалары құқықтық орталығының директоры Шахноза Хасанова адам саудасымен күрес мәселелері және бұл қылмыскерлердің құрбаны болмау үшін не істеу керектігі туралы әңгімеледі. Құқық қорғаушының айтуынша, әлем бойынша шамамен 30-40 миллион ересек пен бала мәжбүрлі, ауыр, әділетсіз еңбекке және жезөкшелікке ""жегілген"". Ал адам саудасы қылмысының жыл сайынғы айналымы 150 млрд долларға жетіп отыр.
Шахноза Хасанова әлеуметтік және құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне арналған тренингтер өткізіп, адам құқықтары саласындағы әртүрлі жобаны жүзеге асырады. Соның ішінде негізгілерінің бірі – адам саудасына қарсы күрес. Хасанова Қазақстанның адам саудасы мәселелері жөніндегі заңнамасын жақсарту мақсатында жұмыс топтарында үкімет және ҮЕҰ өкілдерінің өзара іс-қимылын толық қолдайды.
– Адам саудасы тақырыбына қызығуыңызға не себеп болды?
– 2006 жылы ""Сана сезім"" атты үкіметтік емес ұйымға психологиялық практикадан өтуге келдім және сол жерде әлі күнге дейін жұмыс істеймін. Студент кезімде ерікті болып жүріп адам саудасы мәселесімен бетпе-бет кездестім. Шынымды айтсам, адам саудасының бізге еш қатысы жоқ, тек шетелде болатын оқиға деп ойлайтынмын. Өкінішке орай, ол барлық елде бар екен. Мен ұстанатын өмірлік қағидаларымның бірі – әділетті болу және әрдайым әділеттілікке қол жеткізу. ""Сана сезім"" – өмірде қиын жағдайға тап болған, құқығы бұзылған қыз-келіншектер, ұлдар мен ер азаматтарға қол ұшын созатын ұйым. Осылайша менің қағидама толық сай келгендіктен, осы ұйымнан табылдым.
– Әлем бойынша адам саудасы құрбандарының саны қанша және қылмыскер мұны қалай жүзеге асырады? Қандай да бір жаңа статистикалық мәліметтер бар ма?
– Халықаралық ұйымдардың есептеуінше, әлем бойынша шамамен 30-40 миллион ересек пен бала мәжбүрлі, әділетсіз еңбекке және жезөкшелікке ""жегілген"". Адам саудасының жыл сайынғы айналымы 150 миллиард долларға жетіп отыр. Бірінші орында жыныстық қанау, екінші орында мәжбүрлі еңбек тұр. Ал мәжбүрлеп қайыр сұрату және қылмыс жасату мақсатында аз ұрлайды. Себебі пайда өте жоғары, көп қудаламайды, тағылатын айып та аса ауыр емес. Біздің ұйымның статистикалық мәліметтеріне сәйкес, орта есеппен жыл сайын адам саудасымен байланысты 150-200 жағдай анықталады.
– Адам саудасына қандай факторлар әсер етеді?
– Осал күйге түсіп, адам саудасының құрбаны болуға әсер ететін бірнеше фактор бар:
Оқи отырыңыз: Қорабы – 400 теңге: Қазақстанға арзан темекі қайдан және қалай келеді?
– Адам саудасы құрбандарының ортақ психологиялық ерекшеліктері бар ма?
– Тәжірибе адам саудасымен байланысты жағдайлардың әртүрлі болатынын көрсетіп отыр. Сол себепті зиян шеккендерге көмек көрсету кезінде әр адамның жарақатын емдеуге бағытталған тәсілді ескеру маңызды. Адам саудасымен байланысты жарақат физикалық аспектіні қамтуы мүмкін және оның психологиялық, әлеуметтік салдары болады.
Алған жарақатқа қарай мазасыздық, қорқыныш, ұят, қорлану, абыржу, еш нәрсеге қызықпау және паникалық шабуылдар секілді мінез-құлық және эмоциялық ерекшеліктер көрініс табуы мүмкін. Осы орайда әр жәбірленушінің, мейлі ер, мейлі әйел болсын, әртүрлі қорлықты басынан кешкенін және оны өткеру үшін қолданатын стратегиясы әртүрлі екенін ұмытпауымыз керек.
– Елімізде және шетелде адам саудасы мәселесіне келгенде құқықтық органдар қалай әрекет етеді? Бұл үшін қандай жаза қарастырылған?
– Адам саудасы – бұл халықаралық, күрделі қылмыстық құбылыс. Адам саудасынан зиян шеккен құрбандар елден тыс жерге шығарылса, ол жедел қылмыстық топқа немесе трансұлттық қылмыстық топқа жатады. Сонымен қатар, адам саудасы – бұл жасырын сипаттағы және тиімді күресу үшін кешенді тәсілді қолдануды қажет ететін қылмыс түрі. Құқық қорғау органдары ғана емес, барлық мемлекеттік құрылымдар мен азаматтық қоғамның осы қылмысқа қарсы жұмыла түсуі маңызды.
2022 жылдың шілдесінде ІІМ-де ұйымдасқан қылмыс бойынша жаңа департамент құрылды, ол осы қылмысты анықтаумен және жолын кесумен айналысады.
– АҚШ фильмдерінен медицина мамандарының адам саудасы мәселесіне көп көмектесетінін көреміз. Өмірде де дәл солай ма?
– Ұйымға өтініш түскен кезде, ең алдымен, адам саудасынан зиян шекті ме жоқ па соны анықтайды. Кейін барып адам саудасы құрбандарының шұғыл қажеттіліктері анықталады. Осы анықталған қажеттіліктерге қарай мамандар көмек көрсетеді. Кейде тек құқықтық және психологиялық көмек қажет, ал кейде медициналық көмек қажет. Уақытша тұратын, тамақтанатын жермен қамтамасыз етуде көмек қажет болатын жағдайлар бар. Егер медициналық көмек қажет болса, медициналық мекемелер өзара іс-қимыл кезінде көмек көрсетеді.
Оқи отырыңыз: ""Жоғары жалақы мен түсініксіз жұмыс"". Адам саудасының құрбаны кімдер?
– Құлдықтағы адамның денесіне таңба салынатыны рас па? Ол нені білдіреді, түрлері бола ма?
– Мұның бәрі адамның басынан өткерген жағдайға және қанау нәтижесінде пайда болған салдарға байланысты.
– Адам саудасымен байланысты сіз үшін ерекше есте қалатын оқиға бар ма?
– Әр жағдай әртүрлі және мен үшін ең бастысы –  қажетті көмек көрсету және кез келген адамға адам саудасына байланысты жағдайдан шығуға көмектесу. Өйткені, бұл әр адамның тағдыры!
– Бірнеше жыл бұрын бизнесмен Рональд Бернард қаржы элиталарының балаларды құрбандыққа шалатыны туралы жантүршігерлік оқиғаны жария етті. Бұл қаншалықты шындыққа жанасуы мүмкін?
– Әр елде адам саудасына байланысты жағдай әртүрлі. Мұны осы оқиғадан хабардар органдар жақсырақ біледі деп ойлаймын. Ал бізде кәмелетке толмаған балаларды жыныстық қанау, еңбекке мәжбүрлеу және қайыр сұрату үшін ұрлайды екен.
– Қазір Қазақстаннан шетелге барып жұмыс істеу туралы жарнама өте көп. Шетелге жұмысқа бармас бұрын нені ескеру қажет?
Адам саудасының құрбаны болмас үшін шетелге шығарда қауіпсіздік шараларын сақтау маңызды:
– 2022 жылы Халықаралық көшбасшылық бағдарламасы бойынша АҚШ-қа бардыңыз. Онда не болды? Сапарыңыз туралы айтып бере аласыз ба?
– 2022 жылы менде IVLP бағдарламасы және АҚШ елшілігінің қолдауы бойынша адам саудасына қарсы тәжірибе алмасу үшін сапар жасауға тамаша мүмкіндік болды. Біз Вашингтон, Буффало, Эль Пасо және Сакраментоның 5 штаты мен қалаларын араладық, онда адам саудасының күресімен айналысатын мемлекеттік және құқық қорғау органдарының, сот жүйесінің, прокуратураның өкілдерімен кездестік.
Сондай-ақ, әскери қызметшілер арасында адам саудасына қарсы іс-қимыл саласындағы оқыту бағдарламасымен танысу мүмкіндігі болды. Адам саудасынан зиян шеккендерге кәсіби қызмет көрсететін үкіметтік емес ұйымдардың әріптестерімен кездесу және олардың жұмыс тәжірибесін зерттеу қызықты болды. Бізде Академия өкілдерімен кездесуге және олардың адам саудасына қарсы күреске қосқан үлесін зерттеуге мүмкіндік болды. Мексикамен шекаралас аумаққа барудың және шекарадан өту процесін көрудің, танысудың бірегей мүмкіндігі болды. Адам саудасынан зардап шеккендерді мемлекеттік шекара арқылы тасымалдауда тәуекелдерді азайту бойынша қабылданып жатқан шаралармен таныстық.
Мен үшін бұл сапар өте танымдық, қызықты және ең бастысы, еліміздің ерекшеліктерін ескере отырып, біздің елімізде алған тәжірибемізді қабылдау болды. Сапардың арқасында біз үкіметпен ""Адам саудасына қарсы іс-қимыл туралы"" заң жобасын әзірлеу саласында тиімді жұмыс істеуге мүмкіндік алдық. Адам саудасына қарсы іс-қимылдың барлық субъектілеріне бару және олармен танысу бұл қылмыспен күресудің ең тиімді әдісі азаматтық қоғаммен бірлесіп барлық мемлекеттік және құқық қорғау органдарының күш-жігерін біріктіру екенін тағы бір рет көрсетті.
Оқи отырыңыз: 300 мың теңге: Әлеуметтік желіде сәби саудасы қызып тұр
– Сізге бұл іспен айналысуға не шабыт сыйлайды?
– Мені шабыттандыратын нәрсе – бүкіл командамыздың жұмысы арқылы адамдардың өмірге қайта оралуына және құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға көмектесе алатынымыз. Әрбір құтқару оқиғасы қылмыскерлерді жеңу ғана емес, сонымен бірге – зиян шеккендердің жаңа өмір бастауға деген үміті мен мүмкіндігі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда орта есеппен жыл сайын адам саудасына байланысты 150-200 жағдай анықталады.,,2024-01-30T16:00:00+05:00
almatyda-123-zyl-tarixy-bar-gimarat-nege-buzylyp-zatyr,informburo.kz,Алматыда 123 жыл тарихы бар ғимарат неге бұзылып жатыр?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatyda-123-zyl-tarixy-bar-gimarat-nege-buzylyp-zatyr,"Алматы қаласындағы Қайырбеков пен Мақатаев көшелерінің қиылысында орналасқан көне үйі бұзылып жатыр. Бұл қандай үй, тарихына шолу жасайық.
Ғимаратты 1901 жылы Филиппов көпеске арнап сәулетші С. К. Тропаревский салған. Төңкерістен кейін ғимарат халыққа өткен.
1919 жылдың мамырында Жамбыл Жабаевтың қатысуымен ғимарат ішінде Жетісу ақындарының алғашқы слеті өтті. Бұл оқиғаның құрметіне ғимаратта мемориалды тақта орнатылды. Кеңес Үкіметі кезінде ұлттық мәселе бойынша облыстық бөлім орналастырылған. Қазақстан тәуелсіздік алған соң ғимаратта Түркия елшілігінің мәдени-ағарту орталығы жұмыс істеді.
Қазіргі таңда ескі ғимарат жеке меншікке өткен соң, бұл жер кофеханаға айналған. Бір бөлігі өзгертіліп, боялған. Ағаш терезелердің орнына пластик қойылып, ғимарат тарихи келбетін жоғалтты.
Кондитер үйінің басшылығының сөзінше, ғимараттың қожайыны кім екені белгісіз. Кәсіпкерлер ғимаратты жалға алып, өз қажетіне жаратып жатқан көрінеді. Ғимарат іші өзгертілмеген, өйткені ағаш құрылыс реставрацияны көтермейді. Бәрі көне.
Ғимарат сәулет ескерткіштері реестріне тіркелмеген.
""Медеу ауданы әкімдігінің қызметкерлері өтініш негізінде Қайырбеков, 2 мекенжайында орналасқан нысанға барды. Ғимарат жеке заңды тұлғаға тиесілі. Қазіргі таңда жекеменшік компания қалпына келтіру, жөндеу жұмыстарын жүргізіп жатыр, пластик терезелер қойылып, жапқыштарды қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде. Шатырды ауыстыру қарастырылмаған. Сонымен қатар, бұл ғимарат Алматы қаласының жергілікті маңызы бар тарихи және мәдени ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне кірмейтінін хабарлаймыз. Алайда, жеке компанияның сөзінше, ғимараттың сәулет өнеріндегі құндылығы ескеріледі, жөндеу жұмыстары кезінде тарихи келбеті сақталатын болады"", – делінген қала әкімдігінің хабарламасында.
Ең ауыры, бұл көзі жойылып жатқан алғашқы тарихи ғимарат емес.
Алматы қаласындағы Пушкин, 44 мекенжайында орналасқан Әміре Қашаубаев атындағы музыкалық мектеп ғимараты қазіргі таңда KFC ғимаратына айналған.
Қоғам белсенділері бұл сұрақты Алматы қалалық мәслихатының депутаты Владимир Власовқа қойды. Бұрын ол қала тұрғындарына қоқыс мәселесін шешуге көмектескен еді. Депутат ғимаратқа барып, өз көзімен көрді.
""Ол ""ескерткіштер реестріне"" тіркелмеген, жекеменшік құқық заңы бойынша, қожайындары өз еркінше пайдалануға құқылы. Алайда бұны осылай қалдыруға болмайтынын түсінемін. Профильді комиссия жинауды өтіндім. Не шығатынын көреміз, ғимаратты тізімге қосуға тырысамыз, бұл бағытта жұмыс істейміз. Бұндай ғимараттар реестрге тіркелуі тиіс. Алайда дәл қазір заң бойынша ешқандай кінә қоя алмаймыз. Әкімдік дұрыс айтып отыр. Алайда біз хат жазып, оларға жіберуге тырысамыз. Өзім кофейняға кіріп, олармен сөйлестім. Ғимарат ішіндегі иіс маған ұнаған жоқ. ""Осы жерге кірдіңдер, не таптыңдар?"" деп айтып кеттім"", – дейді Власов.
Сарапшылар Алматы қаласындағы Республика сарайы, Балуан Шолақ атындағы спорт сарайы, Республикалық қуыршақ театры ғимараттары толықтай қайта жөнделген соң тарихи келбетін жоғалтып алды дейді.
Мамандар тарихи ғимараттарды жекеменшікке беру оның тарихи құндылығына кері әсер ететініне алаңдайды.
Наталья Бойко
Аударған Мейіргүл Оңғарова
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл ғимарат 1911 жылғы жер сілкінісіне де төтеп берген.,,2024-01-26T14:40:06+05:00
almatyda-sirek-kezdesetin-auruga-saldyqqan-balalar-zaily-kitap-zaryq-kordi,informburo.kz,Алматыда сирек кездесетін ауруға шалдыққан балалар жайлы кітап жарық көрді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatyda-sirek-kezdesetin-auruga-saldyqqan-balalar-zaily-kitap-zaryq-kordi,"Алматы қаласында балалар арасында кездесетін тұқым қуалайтын сирек ауру туралы баяндайтын ""Әли мен оның ішкі әлемі"" атты кітап таныстырылды.
""Әли мен оның ішкі әлемі"" ертегі повесі – гемофилиямен ауыратын баланың оқиғасын баяндай отырып, жұртшылықтың назарын осы ауруға аудартуды көздейді. Кітап қарапайым өмірлік жағдайлар арқылы осы аурумен өмір сүрудің ерекшеліктері туралы көркем түрде баяндайды. Қызықты оқиға оқырмандарға гемофилиямен ауыратын балалардың физикалық және әлеуметтік бейімделуі туралы түсінік қалыптастыруға көмектеседі. Сонымен қатар, ауруға байланысты кейбір шектеулерге қарамастан, шаттанып, толыққанды өмір сүруге болатыны туралы түсінік береді.
Әли есімді өте қарапайым бала туралы шығарма шытырман оқиғалы жанрда жазылған. Бірде Әли ерекше және қызықты сапарға аттанады. Достары Лиза мен Фил Әлимен бірге жұмбақтар мен тосынсыйларға толы құпия және белгісіз елді зерттейді. Кішкентай Әли мен оның достарының тарихын қазақстандық автор Ольга Огай жазып берді.
""Алдымда гемофилия және осындай диагнозбен өмір сүретін бүлдіршіндер туралы қызық сюжеті бар балалар кітабын жазу міндеті тұрды. Бала кезден сүйікті кітап авторларымыз Астрид Лингдрен, Виктор Драгунский, Ирина Токмакова және, әрине, Джоан Роулингтен шабыт алдым. Бірден дерлік басты кейіпкер – бала Әлиді ойлап таптым. Жұмысқа дайындық кезінде көп оқыдым, ақпарат жинадым, гемофилиямен ауыратын балалардың аналарымен сөйлестім. Әли осындай диагнозбен өмір сүретін жүздеген баланың ортақ бейнесіне айналды. Кітапта ата-аналардың, осындай балалардың әжелерінің, сондай-ақ олардың қоршаған ортасының мінез-құлқының ерекшеліктерін ашатын көптеген дерек пен мәлімет бар. Әлиді өз денесінің ішіне салып, оның бойында не болып жатқанын нақты көрсету идеясы бірден пайда болды. Қазіргі балалар – негізінен ауқымды фильмдер мен түрлі-түсті мультфильмдер мәдениетінде тәрбиеленген визуал болып келеді. Мен Әлидің оқиғасы оларды баурап алып, өз бойында қиял мен ғажайыпты оятқанын қалаймын. Әр бала кез келген адамның, оның ерекшеліктеріне қарамастан, сүйіспеншілік пен құрметке лайық орасан зор ерекше әлем екенін түсінсем дедім"", – деп түсіндірді жазушы Ольга Огай.
Баланың ішкі әлемі туралы шытырман оқиғалы хикаяның форматы hand-drawn техникасында жасалған және заманауи технологиялар мен дәстүрлі балалар иллюстрациясының синтезі болып саналатын жарқын иллюстрациялармен көмкерілген. Иллюстрацияларын қазақстандық суретші Динара Арыстанбекова салып шықты. Иллюстрациялардың стилі жарқын және жақсы көңіл-күйді көрсетеді. Олар мәтінді органикалық түрде де толықтырып, оқырманға сюжетке енуге көмектеседі.
Оқи отырыңыз: Шымкент полицейлері балалар үйінің тәрбиеленушісінің арманын орындады
Кітаптың сюжеті гемофилиямен ауыратын балалардың туыстарының нақты өмірлік оқиғалары мен тәжірибесіне негізделгенін атап өткен жөн. Гемофилиямен ауыратын науқастың анасы Людмила Шагабутдинованың айтуынша, бұл оқиға көп нәрсе отбасы мен қоршаған ортаның көңіл-күйіне байланысты екенін түсінуге көмектеседі.
""Бала Әлидің оқиғасы – менің ұлымның және гемофилиямен ауыратын басқа балалардың хикаясы. Бұл менің және көптеген ана мен әженің өмірі туралы әңгіме. Айта кету керек, мұндай ертегілер аяушылық пен қорқыныштың орнына балаларға білім мен дұрыс өмірлік көзқарас береді. Гемофилия – бұл ағзаның баланы нашар я жақсы деп бөлмейтін диагноз жағдайы. Кітап кейіпкері Әлидің сөзімен айтқанда, біз қалыптасқан ДНҚ ұяшығынан гемофилияны алып тастай алмаймыз. Бірақ біз оны қабылдай аламыз, онымен бірге өмір сүруді және бақытты болуды үйренеміз"", – деді Людмила Шагабутдинова.
Кітап қазақстандық медицина жұртшылығының қолдауына ие болды – еліміздің жетекші балалар онкологы және гематологы Ләззат Манжуова кітап туралы пікір білдірді. Оның айтуынша, әлемде әртүрлі ауру бар және олардың кейбірі өте сирек кездеседі. Олармен аз адам ауырады, сондықтан оларды сирек немесе орфандық аурулар дейді. Гемофилия – осындай аурулардың бірі.
""Қазір бұл патология туралы көп нәрсе белгілі, гемофилиямен ауыратын адамдардың өмірін жеңілдететін және қоғамда толыққанды өмір сүруге мүмкіндік беретін емдеу әдісі табылды. Болашақта олардың толық емделуіне мүмкіндік беретін жаңа әдістер үнемі дамып келеді. Тағы бір мәселе, қоғам мұндай адамдардың мәселелерін қабылдауға және түсінуге қаншалықты дайын? Бұл аурумен ауыратын балаларда қандай сұрақтар туындайды? Олар не сезінеді? Олардың өмірі мен отбасында қандай қорқыныш бар? Гемофилиямен ауыратын адамның ағзасында не болып жатыр? Бәріне болмаса да, осы сұрақтардың кейбіріне ""Әли мен оның ішкі әлемі"" кітабында жауаптар бар. Бұл қызықты фантастикалық оқиға аурудың пайда болу механизмдерін түсініп қана қоймай, онымен қалай өмір сүру керегін, өмір бойы дұрыс емдеу режимін сақтау неге соншалықты маңызды екенін түсіндіруге көмектеседі. Бұл балаларға арналған және ересектерге де пайдасын тигізер кітап, кішкентай пациенттерімізге ғана емес, оларды қоршаған барлық адамға: ата-аналарға, туыстарына, достарына, көршілеріне, сыныптастарына да пайдалы болады деп ойлаймын"", – деп атап өтті Ләззат Манжуова.
Оқи отырыңыз: ""Біртуар"" мен ""Құлыншақ"". Қазақ балалар не оқып жүр?
Айта кету керек, кітап жасау идеясы Қазақстандағы Takeda биофармацевтикалық компаниясына тиесілі, компания корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік аясында осы жобаны қазақстандық гемофилиямен ауыратын науқастар қауымдастығының сұранысына жауап ретінде іске асырды. Қазақстандағы Takeda бас директоры Михаил Владимировтың айтуынша, Takeda жұмысының негізгі мақсаты – адамдардың денсаулығын жақсарту және бүкіл әлем үшін жақсы болашақ құру.
""Зерттеу қызметін дамыта отырып, Takeda компаниясы сирек кездесетін ауруларды емдеудің жаңа тәсілдерін іздеуді жалғастырады. Медицина ғылымының дамуының арқасында бұл пациенттердің өмір сүру ұзақтығының оң динамикасына қол жеткіздік. Бүгінгі таңда инновациялық терапияның арқасында Гемофилиямен ауыратын науқастар қарапайым адамдар сияқты кез келген істе жетістікке жетіп, толыққанды өмір сүре алады. Бірақ қоғам сирек кездесетін аурулар туралы жеткілікті хабардар емес, сондықтан гемофилиямен ауыратын науқастардың әлеуметтік бейімделу мәселелерімен байыпты айналысу керек"", – деп атап өтті Михаил Владимиров.
Оның пікірінше, балалар, әсіресе ауыр сырқаты бар балалар, әрқашан қоғамның қолдауына мұқтаж. Мәселе туралы барлық ақпаратты жеткізе отырып, қоғамдағы сенімді диалог ауруға дұрыс әсер қалыптастыруға көмектеседі және пациенттерге толыққанды өмірге деген үміт береді. Бұл мәселе әсіресе гемофилия диагнозы қойылған балаларға қатысты, өйткені ата-аналар мен құрдастардың қолдауы олардың толыққанды дамуында маңызды рөл атқарады.
Оқи отырыңыз: Алматыда балалар үйлерінің тәрбиеленушілері әйгілі шетелдік кітаптарды қазақша оқиды
""Біздің компания сирек кездесетін ауруы бар науқастарға жан-жақты қолдау көрсетуге және гемофилия проблемалары туралы жұртшылықтың хабардарлығын арттыруға ұмтылады, – деп түйіндеді Қазақстандағы Takeda бас директоры.
Гемофилия диагнозына қарамастан белсенді өмір салтын ұстанатын кітап кейіпкері Әлидің хикаясы жайлы хабардар болу балалар мен олардың ата-аналарына толыққанды балалық шақта өмір сүруге мүмкіндік береді, ал құрдастарына айналасындағы адамдарға сабырлы әрі мұқият болуына жол ашады. Осы тұрғыдан алғанда, ""Әли мен оның ішкі әлемі"" хикаясы инклюзивті мәдениеттің қалыптасуына ықпал етеді, деп атап өтті Такеда өкілдері.
Кітап гемофилиямен ауыратын балаларға өзін әдебиетте көруге және қоғамдағы өз маңызын сезінуге көмектеседі, сонымен қатар толеранттылықтың қалыптасуына ықпал етеді.
Айта кету керек, кітап коммерциялық сатылымға шықпайды. Ол арнайы тиражбен басылып, гемофилиямен ауыратын науқастардың қазақстандық ұйымына оның мүшелері арасында, сондай-ақ Алматы қаласының барлық аудандық балалар кітапханасында екі тілде тарату үшін берілген. Тағы бір ескере кететін жайт, бүгінгі күні бүкіл әлемде шамамен 400 мың адам гемофилиямен ауырады, оның 50-60 пайызы аурудың ауыр түріне шалдыққан. Қазақстанда 2023 жылғы мәліметтер бойынша гемофилиямен ауыратын 1633 науқас тұрады, оның 1100-і ересектер, 533-і балалар.
Кітапты Қазақстандағы Takeda биофармацевтикалық компаниясы Қазақстандық гемофилиямен ауыратын мүгедектер қауымдастығымен серіктестікте шығарды. Ертегі повесі қазақ және орыс тілдерінде жарық көрді және бастауыш пен орта мектеп жасындағы балаларға, сондай-ақ олардың ата-аналарына ұсынылады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда гемофилия дертіне 533 бала шалдыққан.,,2024-01-23T17:34:21+05:00
astana-qansalyqty-qazaqsa-soileidi-zane-qalany-setel-ataularynan-tazartuga-ne-kedergi,informburo.kz,Астана қаншалықты қазақша сөйлейді және қаланы шетел атауларынан тазартуға не кедергі,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/astana-qansalyqty-qazaqsa-soileidi-zane-qalany-setel-ataularynan-tazartuga-ne-kedergi,"Елордадағы Тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының басшысы Сәкен Есіркеп еліміздің бас қаласында мемлекеттік тілді қолдау бағытында қандай жұмыстар жүргізіліп жатқанын әңгімеледі.
– Астана қаласында қазақ тілінің мәртебесін көтеру үшін іс жүзінде қандай жұмыстар жасалып жатыр және нәтижесі қандай?
– Тәуелсіз ел болғалы 30 жылдан астам уақыт өтсе де, ана тілі мәселесінің өзекті болып тұрғаны жасырын емес. Көпшілік ойлайтындай солтүстік өңірлерде ғана емес, оңтүстікте де тілге қатысты түйіткілді мәселелер жетерлік. Кішкене балапандарымыздың тілі тұтынатын контентіне байланысты орысша шығып жатыр, көшеде ілінген қазақ тілді жарнамаларда өрескел қателер жиі кездесіп жатады. Заң тұрғысынан қолбайлау бар екені де рас.
2023 жылы қаланың дизайн кодының арқасында 6 мыңнан астам заңсыз жарнаманы алып тастап, түзетіп ілгіздік. Тілдерді дамыту басқармасының өзі айыппұл салмай, түсіндіру жұмыстарының арқасында 1300-дей қате жарнаманы түзеткізді.
Дегенмен, тіл төңірегіндегі мәселелермен қатар осы бағытта жасалған игі істер де бар. Ұлтымыздың болашағын ойласақ, балаларымыздың өз ана тілінде сапалы білім ала алуына бүгіннен бастап жағдай жасауымыз қажет. Мысалы, осыдан 10 жыл бұрын Астана қаласындағы таза орыс тілді мектептердің саны 30-ға жуық болса, былтыр жаңа оқу жылында осылардың 8-і қалды.
Ал биыл қолданыстағы 100 мектептің үшеуі ғана орыс тілінде сабақ береді . Алдағы уақытта мемлекеттік тілдегі мектептер санын көбейту жоспарымызда бар.
Бұдан өзге көптеген ата-ананың баласын Binom мектептерінде оқытқысы келетінін көріп, аталған мектептерге сыныптардың кемінде 80 пайызы қазақ тілді болуы керек деген талап қойдық. Арада түсінбестік тудырып алмау үшін осы секілді жұмыстарды ақырындап жүзеге асырып келеміз және жүйелі түрде жалғасатын болады. Дегенмен, қазақ тілінің дамуы мен болашағы жекелеген азаматтардың өмірлік қағидаты және ерік-жігерімен тікелей байланысты.
Сондай-ақ, қазақ сыныбында оқыған бала орыс тілін білмейді деген мәселе жоқ.
– Былтыр 1-сыныпқа барған 26 650 баланың 10 571-і орыс сыныбын таңдаған екен. Жылда бұл көрсеткіш қалай өзгеріп келеді?
– Екі жыл бұрын Астана қаласындағы оқушылардың 51 пайызы қазақ тілінде білім алуды жөн көрді. Былтыр қазақ тілінде білім алғысы келетін оқушылар үлесі 60 пайызға жетті. Мұның бәрі білім басқармасымен бірге жүргізген ақпараттандыру-түсіндіру және қазақ тілді сыныптар санын айқындаудың арқасында жүзеге асты. Білім алу тілін таңдау еркі берілсе де, жалпы қазақ тілінде білім алғысы келетін балалардың саны жыл сайын артып келеді.
– Астана аудандары мен маңындағы ауылдардың атауы өзгерді. Ал көшелер ше?
– Астана қаласындағы құрамдас бөліктердің жалпы саны – 1168, оның ішінде даңғыл – 17, көше – 1110, тасжол – 4. 2022 жылы Астана қаласы әкімдігінің қаулысы және Астана қаласы мәслихатының шешімімен жалпы 41 құрамдас бөлікке атау беріліп, қайта аталды. Қала көшелеріне Қазақстанның белгілі қайраткерлері Сафуан Шаймерденов, Дүкенбай Досжан, Еркеғали Рахмадиев, Александр Сызғанов және т.б. есімдері, Бозоқ, Ботай, Түймекент және т.б. жер-су атаулары берілді. Сонымен қатар елордамыздың 8 мекемесіне Өзбекәлі Жәнібеков, Қошке Кемеңгерұлы, Кемел Ақышев, Роза Бағланова, Ермек Серкебаев, Дінмұхамед Қонаев, Фариза Оңғарсынова және Ыбырай Алтынсариннің есімдері берілді. 2023 жылы Астана қаласында 15 құрамдас бөлікке, соның ішінде 11 жобалық көшеге, 1 алаңға, 1 жаңадан ашылған ауданға атау беріліп, 2 көше қайта аталды.
Оқи отырыңыз: Тоқаев қазақ тілін қолдайтын қорға өз қаражатынан 7 млн теңге аударды
Атап айтқанда, қала көшелеріне қазақ даласынан шығып, Мысыр елінде 17 жыл Мәмлүктердің сұлтаны болған, тарихтағы аса көрнекті қолбасшы – Бейбарыс сұлтанның, екінші дүниежүзілік соғыстың жауынгері, майдангер-жазушы, білікті журналист, прозашы – Әскен Нәбиевтің, балалалар әдебиетінің көрнекті өкілі, классик жазушы, ""Менің атым Қожа"" шығармасының авторы – Бердібек Соқпақбаевтың, әйгілі академик, энергетик-ғалым, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, Қазақстандағы энергетика ғылымының негізін қалаушылардың бірі – Шапық Шөкиннің және тағы басқалардың есімі берілді.
Сондай-ақ, халықаралық қарым-қатынасты нығайту мақсатында елорда көшелерінің біріне Әзербайжан Республикасының президенті және мемлекет қайраткері – Гейдар Әлиевтің есімі, Мажар ақыны – Шандор Петөфидің есімі, Түркия Республикасының құрылуының 100 жылдығына орай Анадолы атауы, атаусыз алаңға – Біріккен Ұлттар Ұйымы алаңы атауы берілді.
Бұдан өзге ""Астана қаласының кейбір білім беру ұйымдарына жеке адамдардың есімін беру туралы"" Астана қаласы әкімдігінің 2023 жылғы 12 маусымдағы № 511-1116 қаулысымен елордамыздың 6 білім ордасына Талғат Бигелдиновтің, Мағжан Жұмабаевтың, Темірбек Жүргеновтің, Қадыр Мырза Әлінің, Ақжан әл-Машанидің, Тәттімбеттің есімі берілді.
– Көшелердің атауын өзгертуге тұрғындар тарапынан қандай да бір қарсылық бар ма?
– Әр тоқсан сайын көше мен мектептің атауын өзгертуге қатысты 100-ге жуық ұсыныс келіп түседі. Қала көшелері көп болмағандықтан, сұраған адамның бәріне атын бере алмаймыз. Арнайы мамандармен саралай отырып осы жүз ұсыныстың тек 10 шақтысын ғана мақұлдаймыз. Ал ұсынысын қабыл алмаған азаматтар әлеуметтік желіде қатты сынап жатады. Ал жалпы қала тұрғындары мен ғалымдар ономастикалық саясатты толық қолдайды.
– Астанадағы тұрғын үй кешендерінің басым бөлігінің атауы шетелде жүргендей әсер қалдырады. Бас қаламызға бұл қаншалықты жарасады?
– Негізі, тұрғын үй кешенінің атауы ешбір жерде ресми тіркелмейді, жазылмайды, құжатта да аты аталмайды. Ресми түрде тұрғын үй кешенінің нақты мекенжайы ғана жазылады. Біз көтеріп отырған атау мәселесі құрылыс компаниясының жарнама кезінде тауып қойғаны. Бірақ, ешкім тұрғын үйді айтар кезде мекенжайымен айтпайды, құрылыс компаниясының бейресми қойған атымен атайды. Кілтипан осында. Проблема құрылыс компанияларының миында.
Заманауи, креатив, әдемі естілсін деп шетелдік атауларға әуестіктен пайда болады. Мемлекеттік органдар оларды құжат жүзінде түзеп бере алмайды. Өйткені, үйдің аты ешқандай жерде жазылмайды. Тек олармен алдын ала сөйлесу арқылы ғана біраз үйдің атын қазақи мазмұнда ауыстырып жатырмыз.
Қазіргі интернет заманында азаматтардың сана-сезімі де өзгеріп жатқаны жасырын емес. Бұл жас сәбиге ең жиі қойылатын кісі есімдерінен де көрініп жатады. Қазіргі балалардың аттары бұрын-соңды кездесе бермейтін мазмұнда. Тұрғын үйлерге де осындай шетелдік атауларды беруге ұмтылу әрекеті деп білемін. Меніңше, тұрғын үйдің атын беруді заңдық тұрғыдан регламенттеп, атты қоярда бұрыннан қалыптасқан ономастикалық атаулар арасынан таңдау туралы шарт қойылса, бәрі де өздігінен түзелер еді.
Оқи отырыңыз: Қазақ тілінің Қазтест сынағын Информбюро сайтында тапсырып көріңіз
– Соңғы бірнеше жылда тарихи тұлғалардың қанатты сөздері жазылған панноларды жиі көретін болдық. Бұл да сіздердің бастамаларыңызбен жасалып отыр ма?
– Бір қарағанда әсемдік үшін ғана болып көрінуі мүмкін. Бірақ, бұл – басқарманың ана тілді дамыту мақсатында жасалған жұмыстарының бірі. Қазір Астана қаласында қанатты сөздер жазылған 300-дей панно бар. Мұнымен қатар, қалада күнделікті қатынайтын 500 автобустың ішіне 1500 қанатты сөзді іліп қойдық. Бұдан бөлек, барлық автобуста көшелердің атауына қатысты мәлімет айтылады. Мысалы, Абай немесе Шоқан Уәлиханов көшесіне барған кезде 20-30 секунд олардың кім екені, еңбектері туралы аудиожазба қосылады. Қазір Рақымжан Қошқарбаев, Мәншүк Мәметова, Шәкәрім Құдайбердіұлы көшелеріне жеткен кезде осындай аудиожазба мәліметті тыңдауға болады. Мұның бәрі халықтың санасына оң әсер ететіні сөзсіз.
– Астана қаласы әкімдігінің өзі іс-қағаздарды қазақ тілінде жүргізе ме? Әлде орысшадан қазақшаға аудара ма?
– Барлық кіріс-шығыс құжаттары мемлекеттік тілде жазылады. Заң бойынша өтініш қай тілде жазылса, сол тілде жауап беруге мүмкіндік берілген. Сондықтан сұрау орыс тілінде жазылса, оған жауап сол тілде беріледі.
Бірақ, қазір қала әкімінің тапсырмасымен мемлекеттік тілдегі құжаттар санын 100 пайызға жеткізу туралы тапсырма алдық. Қазір бұл көрсеткіш 96% болып отыр.
Яғни, алдағы уақытта өтініш орыс тілінде келсе, оған екі тілде қатар жауап беруді жоспарлап отырмыз.
Қазақ тілінің қолданыс аясы осындай қарыс қадамдар мен азаматтарымыздың ерік-жігерінің арқасында кеңейетіні сөзсіз.
Оқи отырыңыз: Отандық ғалымдар жасанды ақылға 50 млн қазақ сөзін енгізді
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Соңғы екі жылда қазақ тілінде білім алғысы келетін 1-сынып оқушыларының үлесі 15 пайыз артқан.,,2024-01-25T10:00:00+05:00
auylda-da-astanadagydai-turgymyz-keledi-eks-sportsy-nurbaqyt-tenizbaev-qalai-xit-akim-atandy,informburo.kz,"""Ауылда да Астанадағыдай тұрғымыз келеді"". Экс-спортшы Нұрбақыт Теңізбаев қалай ""Хит әкім"" атанды?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/auylda-da-astanadagydai-turgymyz-keledi-eks-sportsy-nurbaqyt-tenizbaev-qalai-xit-akim-atandy,"1930 жылы құрылған Кеген ауданы 1997 жылы таратылып, аумағы Райымбек ауданына берілді. 2018 жылы Кеген жеке аудан болып қайта құрылды. 2023 жылы шілдеде Кеген ауданының әкімі қызметіне Нұрбақыт Теңізбаев тағайындалды.
Көпшілік Нұрбақыт Теңізбаевты спортшы деп біледі. Грек-рим күресінен жастар арасында әлем чемпионы, Бейжің Олимпиадасының күміс жүлдегері, Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанған ол спортта толағай табысқа жетті. Спорттағы мансабын аяқтағаннан кейін спорт мектептерінде жұмыс істеді. 2018 жылдан бастап бес жыл бойы Алматы облысының дене шынықтыру және спорт басқармасы басшысы лауазымын атқарды. Енді, міне, 30 мың халқы бар Кеген ауданын басқарып отыр.
Информбюро тілшісі Кеген ауданына барған сапарында Нұрбақыт Теңізбаевтан спорттан мемлекеттік қызметке ауысу себебін сұрап, әкім болғалы алты айда қандай жұмыстар атқарғанын білді.
– Спорттан мемлекеттік қызметке ауысуға не түрткі болды?
– Спортта үлкен жетістікке жету үшін талмай еңбектену қажет. Мемлекеттік қызмет те еңбекқорлықты, тәртіпті, адалдықты талап етеді. Таңертеңнен кешке дейін тоқтаусыз жұмыс істеуің керек.
Жақсылық Үшкемпіров ағамыз еңбек пен шыдамдылықтың арқасында биікке жетесің деп айтатын. Мемлекеттік қызмет өзіме қатты ұнады. Алланың берген атағы, абыройы бар. Жағдайым да жаман емес. Олимпиада жүлдегері атанғанымда үйім де, көлігім де, ақшам да болды. Мемлекет те, демеушілер де қолдады. Еңбек сіңірген спорт шебері болғаным үшін қазірге дейін ай сайын 400 мың теңгеге жуық стипендия төлеп тұрады.
Бала-шағам бар. Жасым қырықта. Бойымда бүкіл күшім мен білімім бар деп ойлаймын. Елге қызмет жасағым келеді.
– Кеген халқы немен айналысады?
– Кеген ауданы – таулы аймақ. 30 мың тұрғыны бар, аудан орталығы – Кеген ауылында 10 мыңдай адам тұрады. Ауданда 34 елді мекен, 12 ауылдық округ бар. Таулы аймақ болғандықтан халық мал шаруашылығына бейімделген. Қазіргі күні ет комбинаты іске қосылайын деп жатыр. Ауданымызда Бестөбе су қоймасы, Мойнақ СЭС жұмыс істейді. Кегенде Саты, Жалаңаш ауылдары мен Көлсай көлдері туристерді көп қабылдайтын аймақ. 2023 жылы Саты ауылы БҰҰ Дүниежүзілік туризм ұйымының ең үздік туристік ауылдар тізіміне енді. Былтыр 300 мыңға жуық турист Көлсай мен Қайыңдыға ғана келді. 100 мыңға жуық турист біз арқылы Қырғызстанға өтті.
Туризмді дамыту үшін жол салу ісін қолға алдық. Қаражат бөлінді. Қырғызстанмен шекаралас жатқан жерде 80 адамға арналған Шарқұдық альпинистер лагері бар. Еңбек сіңірген альпинист, әлем рекордын жасаған Қазыбек Уәлиев ағамыздың үлкен базасында шетелден қонақтар келіп демалады.
Қара каньон бойында инвесторлардың қаражаты есебінен құрылыс жұмыстары жүргізіліп жатыр. Орта Меркі, Шет Меркі секілді өзендердің бойында саумал терапиясы, қазақ үйде қонақ күту сияқты туристерді қабылдайтын орталықтарымыз бар. Оған да сұраныс жоғары.
– Сізді ""хит әкім"" дейді. Тұрғындармен емін-еркін сөйлесетініңізді көрдім.
– Таңертең де, кешке де жүре беремін. Атқа мініп, жайлауға да шығып кетемін. Базарға да барамын. Ауылдарды аралаймын. Мектепке де, ауруханаға да кіремін. Емін-еркін жүре беремін. Жұмыс жоспарын жасағаннан кейін арасында құрылысты да аралаймын, көшеде тоқтап, адамдардың жағдайын сұраймын. Кішігірім ауыл болған соң халықтың қандай мәселесі, мақсаты бар екенін біліп, бірге іске асырғым келеді. Өзімді еркін сезінемін, халықпен тығыз бқарым-қатынас ұнайды. Жаяу да жүріп, таксиде де сөйлесе береміз.
– Бірақ, сіз сияқты әкімдер аз ғой. Тарихта әкім болған спортшылар көп емес.
–Жоқ, олай дей алмаймын. Мықты әкімдер өте көп. Әкім спортшы не экономист, ауыл шаруашылығы маманы болсын, мемлекеттің жұмысы бәрімізге ортақ. Адам бойында жауапкершілік, еңбекқорлық қасиеттері болса, ол қай жұмысты болсын алып кетеді. Талай саясаткер спортшы болған. Мәселен, Ақтөбе облысының әкімі Асхат Шахаров – дзюдодан әлем чемпионатының қола жүлдегері, самбодан әлемнің үш дүркін чемпионы, ҚР еңбек сіңірген спорт шебері. Спортшылардың арасында да жүзден жүйірк, мыңнан тұлпары бар. Боксшы Бахтияр Артаев та біршама мемлекеттік қызметтер атқарды. Әркімнің атқарған жұмысы өзіне ұнаса, ол соның биік шыңына шығады деп ойлаймын. Жақсылық Үшкемпіров ағамыз Олимпиаданы да, әлемді де бағындырды. Кейін ауыл шаруашылығының, мал шаруашылығының дамуына үлес қосып, Қазақстанның Еңбек ері деген атаққа ие болды.
Қай салада да еңбек етіп, биік шыңына шығуға болады. Оған адалдық, шыдамдылық, еңбекқорлық пен арман-мақсаттың арқасында жетуге болады. Халықты басқардым, әкім болдым екен деп ойымызға келгенді істеуге болмайды. Бірінші халықпен ақылдасамын, жоспар жасаймын, содан кейін шешемін. Ауылдан шыққан соң халыққа не керек екенін білемін, түсінемін. Су керек, жол керек, мал өсіріп жатса, жер керек. Біздің тұрғындар да Алматы мен Астанадағыдай өмір сүргісі келеді. Бізге де газ керек, бізге де жылы, жақсы үй керек. Соның бәріне жоспар жасап жатырмыз. Ұжыммен, облыс әкімдігімен бірлесе мемлекеттік бағдарламаларды тиімді пайдаланып, оған да жетеміз деген ойдамын.
– Сіз әкім болып келгелі Кегенде қандай мәселелер шешілді?
– Мен келгенде де, мен кеткенде де болатын мәселе өте көп. Әкім болып келгенде ауданда 193 мәселе туындаған екен. Маған дейінгі әкім Талғат Ескендірұлы да өте жақсы жұмыс істеген. Бірақ ауданымызда ауыз су мәселесі өзекті болып отыр. 12-13 ауылда су жоқ. 11 ауылда интернет өте нашар. Бес ауылда мүлдем байланыс жоқ. Осының бәріне жоспар құрып, кірісіп жатырмыз.
Облыс әкімдігінің қолдауының арқасында 193 мәселенің елу-алпысын шештік. Ондай мәселелерді шешуге үлкен қаражат қажет. Ұйымдастыру жұмыстарын талап етеді. Соның бәрін қолға алып жатырмыз. Қалғандары кезең-кезеңімен шешіледі деп ойлаймын.
– Кеген халқының саны жыл санап азайып бара жатқаны жөнінде статистиканы көзім шалды. Оған қоса ескі ғимараттар, бос қалған үйлер көп екен. Халық неліктен ауылдан көшіп жатыр? Бұл мәселенің қандай шешімі бар?
– Иә, көшіп жатқандар өте көп. Газ, су, интернет мәселесі туралы көп сұрайды. Ауыл тұрғындары да қаладағыдай өмір сүргісі келеді. Бізде жарық та, жол да жасалған. Бірақ, су мәселесі, интернет мәселесі бар. Ол да кезең-кезеңімен шешіліп жатыр. Болашақта облыс әкімінің қолдауымен ауданға газ тартылады деген жоспарымыз бар. Оған да өте көп қаржы қажет. Газ келсе, халықтың жағдайы жақсарайын деп тұр.
Бұрын бұл ауданда 50-60 мың халық болған екен. Қазір 30 мың ғана адам бар. Нарынқолда да сондай болған екен. Ескі ғимараттар көп. Шалғайда жатқаннан кейін көңіл аз бөлінген. Ауылдарға барамын. Көшіп кеткен. Неге десеңіз, жұмыс жоқ. Бәрі Алматыға барады. Алматыдағыдай құрылыс жүріп жатқан жоқ, бизнес орталықтары жоқ. Сондықтан көбі қалаға жұмыс іздеп кеткен. Әзірге мал шаруашылығын, туризмді дамытып отырған тұрғындар бар. Ауданымызда жұмыс орындары әлі де ашылады деп ойлаймын.
Туризмді жақсылап дамытсақ, сонымен көтерілеміз. Кегенді туристік аймаққа айналдыру керек. Бұл жақта да әлі ешкім көрмеген табиғаты тамаша жерлер өте көп. Кегенге Алматыдан, Нарынқолдан, Қарқара-Бішкектен, Саты-Жалаңаштан келеді де, тоқтамай өтіп кете береді. Кеген орталығымызда кішігірім бір ғана қонақ үй жұмыс істейді. Екі қонақ үй саламыз. Қонақ үй салсақ Кеген ауылына да тоқтайды.
Алматыдан келетін республикалық жол бізге де, облысқа да жатпайды. Сол жолды жасау үшін қайта-қайта республикаға шығып жатырмыз. Халық әкімдік неге жасамайды дейді. Біз ауылдың ішіндегі жолдарды жасаймыз. 70 пайызын жасап тастадық.
– Мемлекет қайраткері Заманбек Нұрқаділовтің ескерткіші қай жерде қойылады?
– Аудандағы үлкен ақсақалдармен бірлесе отырып, аудандық маслихат депутаттары және белсенді тұрындардың басын қосып, ескерткіш қоюға лайық жерлерді көріп шықтық. Кегеннің кіреберісіндегі оң жақтағы 1,5 гектарлық парк аумағы не болашақ өнер мектебінің аумағы дұрыс деп шештік. Күрделі жөндеуден өтетін өнер мектебіне Заманбек Нұрқаділовтің атын береміз. Алдағы күндері ол кісінің туыстарын, осы өңірден шыққан үлкен азаматтардың басын қосып, ескерткіштің нақты орнын белгілейміз. Алматы облыстық мәдениет басқармасы ескерткішті қою жөнінде конкурс өткізеді. Ал облыстық мәслихат отырысында қанша қаражат бөлінетіні шешіледі.
Аудан жұртшылығы, ел-жұрт ризалығын білдіріп, әлеуметтік желіде ""ауданымызда ескерткіштер жақсы жерде қойылса екен"" деп жазып жатыр. Елге еңбек сіңірген тұлғалардың еңбегі бағаланып, ақталғанына қуаныштымыз.
Оқи отырыңыз: Заманбек Нұрқаділовтің ескерткіші Кегеннің қай тұсына қойылады? Ауыл тұрғындарымен әңгіме
Сонымен қатар, Алматы облысы аудандарындағы ең алғашқы Жастар орталығын салып жатырмыз. Келер айда ашамыз. Аудан халқының 30 пайызы – жастар. Орталықта мемлекеттік бағдарламаларды түсіндіру жұмыстары, тәрбиелік мәні бар жұмыстар, кездесулер, мәдени-спорттық іс-шаралар ұйымдастырылады. Жастар ғана емес, ардагерлер төрағасы, аналар төрайымы, ішкі саясат осы жерде жұмыс істейді. Мектеп оқушыларын да тартамыз.
– Тағы қандай жоспарыңыз бар? Мемлекеттік қызметте қаласыз ба?
– Билікке де, байлыққа да қатты қызықпаймын. Елдің батасын алып, артымда жақсы сөз бен із қалса деген ойым бар. Спортта мақсатыма жеттім. Атаққа да жеттім, жағдайымды да жасап алдым. Енді халыққа қызмет етіп, Кегенді ең мықты аудан, ең гүлден аудан қатарына шығарғым келеді. Оңай емес. Жұмыс өте көп. Мақсатқа жету үшін аянбай жұмыс істеу керек. Туризм, ауыл шаруашылығы бағдарламаларын тиімді пайдалансақ, Кеген ауданы қатардан кем болмайды деп ойлаймын. Әкім болып бір жыл істеймін бе, бес  жыл істеймін бе – оны бір Құдай біледі. Күш-қуатым барда көп жұмыс атқарғым келеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бейжің Олимпиадасының күміс жүлдегері Нұрбақыт Теңізбаев бүгінде Кеген ауданының әкімі қызметін атқарады.,,2024-02-01T11:30:00+05:00
gasyrdan-da-uzaq-tun-almatydagy-zer-silkinisi-aleumettik-zelide-qalai-korinis-tapty,informburo.kz,"""Ғасырдан да ұзақ түн"": Алматыдағы жер сілкінісі әлеуметтік желіде қалай көрініс тапты?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/gasyrdan-da-uzaq-tun-almatydagy-zer-silkinisi-aleumettik-zelide-qalai-korinis-tapty,"23 қаңтарда түнде сағат 00.09-да Алматы қаласының тұрғындары қаладан 264 шақырым жерде, Қырғызстан мен Қытай шекарасында болған жер сілкінісін сезді. Жер сілкінісінің магнитудасы – 6,7.
Күтпеген жағдай ешкімді бей-жай қалдырмады. Тұрғындар ыдыс-аяқ, аспалы шам, басқа да заттардың қимылынан жер сілкінгенін сезді.
Публикация от ЖАСТАР JASTAR ZHASTAR МОЛОДЁЖЬ (@jastar.online)
Бірі үйдің ішінде қауіпсіз жерді тасаласа, көпшілігі сыртқа тез арада шығуға тырысты. Жоғарғы қабатта тұратындар баспалдақпен түсті, тіпті жер сілкінген кезде лифт пайдалануға болмайды десе де, басын қатерге тігіп лифтпен төменге түскендер болды.
Публикация от ЖАСТАР JASTAR ZHASTAR МОЛОДЁЖЬ (@jastar.online)
Жер сілкінісіне ешкім дайын емес еді. Ата-аналар өздері де барынша қалың киініп, балаларын да киіндіріп үлгерді. Кейбіреулер үстіне сырт киімін іліп, апыл-ғұпыл жеңіл киіммен шыға салды. Далада аяз болған соң тоңбас үшін көрпе-жамылғы алып шыққандар да табылды.
Желіде көп қаралым жинаған Медет секілді сыртқа шықпай, үйінде ұйықтап жатқандар да аз болмады.
Адамдар қайда барарын білмеді. Тұрғын үй аумағынан алыс тұруға тырысты. Көлігі барлар көлігіне мініп, қала сыртына кетуге асықты. Соның салдарынан түн жарымында Алматыда кептеліс болды. Біреулер көлігінде ұйықтап, таң атқанын күтті.
Такси шақыру да қиындады, ал бағасы ұшып кетті.
Публикация от НОВОСТИ / СОБЫТИЯ / МЕДИА (@kazakhstan.media)
Адамдар жолда кептелісте тұрғанда жайбарақат гүл ұстап кетіп бара жатқан ер адам табылды.
Ал жер сілкінгенде жайбарақат отырған бұл кісіге желі қолданушылары таң қалды.
Публикация от АВТО ПРОДАЖА В КАЗАХСТАНЕ (@avto_bazar.01)
Таудағы үйлердің бірінен жер сілкінісі бейнекамераға жазылып қалды. Видеодан қаланың қалай тербелгенін көруге болады.
Ресми мәлімдеме шыққанша мессенджерлерде жер сілкінісі нақты қай уақытта қайталанатынын хабарлаған негізсіз аудиохабарламалар тарады. Ресми органдар халықты дүрлікпеуге шақырып, эвакуацияланатын орындар тізімін жариялады. ""Тағы жер сілкінсе қайтеміз"" деп үйіне кіруге үрлейенген тұрғындар мектеп пен балабақшаларға барып, жағдайдың тұрақталғанын күтті. Эвакуациялық жиналу орындары 2gis.kz картасында жарияланды. Мұғалімдер тік тұрып тұрғындарды қабылдап жатты. Дәрігерлер де үрейге бой алдырмай, жұмыстарын атқара берді.
WhatsApp-чатта көршілер бір-бірінің жағдайын сұрап, қауіпсіз орындарға қалай баруға болатынын айтты. Жер үйде, бірінші қабатта тұратындар бір-біріне көмектесіп, үйіне кіргізді. Кейбірі тамақтану орындарында, үлкен супермаркеттерде бас сауғалады. Сыртта жүрген адамдарды жылы жерге кіргізіп, ыстық шай берген ""Берекет"" кафесінің иесіне рахмет айтқан тұрғын видео жариялады.
Тамақтану орындарының қызметкерлері далада жүрген адамдарға шай берді.
Алматыда 15 жылдан бері тұратын көршілер дәл мұндай жер сілкінісін бұрын сезбегенін айтты.
Жер сілкінгені жөнінде хабарлама 112-ден бірден келе қоймады. Хабарлама біреуге кеш, біреуге сәл ерте жетті. Еш хабар алмағандар да болды. Кейбіреулерге қазақша қаріпсіз қате-қате жазылған хабарлама келіп түсті.
Бішкекте де жер сілкінді. 8-қабатта тұратын Медина жер сілкінген бойда сыртқа шықпай, дүмпудің аяқталғанын күткенін, отбасына хабарласқан соң жүрегі орнына түскенін айтты. Зілзала бұдан былай қайталанбаса екен дейді ол.
Таңертең сағат 5.30-ға таман Алматыда дүмпу сезілді. Қала да, адамдар да таңға дейін ұйықтамады. Ал далада қаңғып жүрген иттер үріп әлек.
Алматылықтар үшін бұл ең ұзақ түн болды десек артық емес. Апат айтып келмейді. Десе де, қала тұрғындары бұл оқиғаны көпке дейін ұмытпайтыны сөзсіз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бүгін Алматы тұрғындары бірнеше рет жер сілкінісін сезді.,,2024-01-23T18:00:00+05:00
kabirxannyn-iesi-zeniske-zetkende-uldy-bolgandai-quandym-amerikadan-qazaqstanga-kelgen-at-qalai-en-zuirik-tulpar-atandy,informburo.kz,"Кабирханның иесі: ""Жеңіске жеткенде ұлды болғандай қуандым"". Америкадан Қазақстанға келген ат қалай ең жүйрік тұлпар атанды?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/kabirxannyn-iesi-zeniske-zetkende-uldy-bolgandai-quandym-amerikadan-qazaqstanga-kelgen-at-qalai-en-zuirik-tulpar-atandy,"Дубайдағы ""Мейдан"" ипподромында Аль-Мактум Челендж бас ат шабысында төрт жасар асыл тұқымды тұлпар Кабирхан мәреге бірінші болып келді. Айғырдың иесі Тілек Мұқанбетқалиев Кабирханды Дубайдағы жарысқа қосуды армандаған. Енді Кабирхан 30 наурызда Дубайда өтетін әлем кубогында бақ сынайды.
Кабирханның тегі – америкалық. Әкесі Калифорния Хром да Дубайдағы жарыста 2016 жылы жеңімпаз болған. Дене тұрқы әкесіне ұқсаған соң асыл тұқымды ат сарапшысы Надир Хасанов 1,5 жасында Кинэленд аукционында сатып алған. Екі апталық аукционда 4 мың бәйге атының ішінен таңдап алып, Алматы ипподромына әкелген.
""2021 жылы Америкаға барып, әлемдегі ең үлкен аукционнан сатып алдым. Кабирханды ертерек таңдап, мініп көрдім. Кезінде әкесі Калифорния Хромға жанкүйер болдық. Құлыны дүниеге келгенін естіп оны алсам деп тіледім. Карантин біткен соң Алматы ипподромына алып келдік. Алғаш қолға үйретіп, баптаған – Тұрғанжан Юлдашев. Жокейі Руслан Юлдашев болды. Елімізде мықты қарсылас болмаған соң Тілекпен ақылдасып, Кабирханды Ресейге жіберейік деп шештік. Былтырғы маусымда Ресейде оған тең келетін тұлпар болмады. Сол үшін де Тілек Кабирханды әлемдік бәсекенің ордасы – Дубайға апаруды мақсат етті. Алғашқы шабыста бірінші болып келгеннен кейін Кабирханды әлем таныды"", – деді Надир Хасанов.
Ат бапкері Тұрғанжан Юлдашев Кабирхан алғаш келгенде сүрініп, шалынғанын әрі мінезі тым қиын болғанын еске алды. Бірақ аз уақыт өткен соң қолға үйреніп, баласынай айналып кеткен.
Айғырдың иесі Тілек Мұқанбетқалиев – жылқыны жақсы көретін қазақтың бірі. Ол бес жылдан бері жылқыларды бәйгеге қосып, баптап жүр. Бала кезінен ұлттық спортқа қызығып, ұшқыр бәйгемен айналысуға бел байлаған. Бүгінде Кабирханды 7-8 адам баптайды. Олардың ақысын, жарысқа қатысушы шығынын өз қалтасынан көтереді. Сол себепті жарыстардан қанжығасына байлаған ұтысы Кабирханның күтімінен әрі аспайды.
Оқи отырыңыз: Атбегі: Қазақстанда жылқы шаруашылығын тай бәйгесі құртып тұр
Шетелдік сарапшылар Кабирханның шабысына күмәнмен қарап, оны үздік деп санамаған. Себебі Еуропада, Араб елдерінде және АҚШ мемлекетінде жарыс деңгейі жоғары болғандықтан, Қазақстан секілді классикалық ат спорты кенже қалған елдерді менсіне бермейді.
""Кабирханның мәреге бірінші жететіне шетелдіктер ғана емес, Қазақстан азаматтарының өзі күмәнмен қарады. Тұлпарым жеңіске жеткенде ұлым дүниеге келгендегідей қатты қуандым. Дубайдағы бәйгеде Кабирханмен жарысқан 11 тұлпар да әлемнің үздік арғымағы саналады. Сол үшін шетелдіктер бізге көп мән берген жоқ. Алайда бірінші жарыста оза шапқаннан кейін сарапшылар мен букмекерлер Кабирхан туралы айта бастады. Бәйгеден кейін бапкерлер Кабирханның әлеуеті жоғары, одан да ұзақ қашықтыққа шабатын күші барын айтып жатыр. Шама-шарқының 70-80 пайызын көрсетті, тағы 20-30 пайыз артық шабуға шамасы жетеді. Кабирханды Дубайда екі айдай ағылшын бапкері жаттықтырады. Асыл тұқымды ат болған соң күтімі де, жем-шөбі, витамині де бөлек. Енді әлем кубогын жеңіп алсақ, бұдан артық жеңіс болмас еді"", – деді тұлпардың иесі Тілек Мұханбетқалиев.
Публикация от Dubai Racing Club (@racingdubai)
Кабирхан Дубайға дейін 9 жарысқа қатысып, оның сегізінде қарсыластарын шаң қаптырған. Айтуынша, ағылшын аттары жүрісі мен шабысы жылдам болғандықтан ұшқыр бәйгеге қатысады. Ал араб, қазақ, жапон аттары бәйге алмайды. Сондықтан Кабирханның жеңісіне Қазақстандағы бүкіл атбегі, ат ұстаушылар, бапкерлер, атсүйер қауым қуанып жатыр.
Qazaq Jockey Club төрағасы Мақсат Ақаев Кабирханды шетелдік бәйгені бағындырған Қазақстаннан шыққан тұңғыш тұлпар деп атады.
""Бүкіл халықтың рухын көтерді. Кабирханның жеңісінен кейін Қазақстанда үлкен қозғалыс болып жатыр. Қазақстанда аттарды жаттықтыратын бірнеше ипподром болса, елімізді бүкіл әлемге паш етуге болар еді. Әр адамның қолынан ат ұстау келеді, дегенмен атқа дұрыс аяқ алуды бапкер үйретеді. Алайда мықты бапкерлер шетелге кетіп қалды. Бұған дейін де аттар Дубайға шақырылғанымен жарысқа қатыса алмады. Ал Тілек бауырымыз Кабирханды алып барып, жеңіске жетті. Тілек бәрімізге жол салып берді. Аукциондағы мыңдаған аттың ішінен жүйрікті тану екінің бірінің қолынан келе бермейді. Жүйрікке мәре ғана сыншы"", – деді ол.
Тілек Мұханбетқалиев Кабирханды Ресей арқылы шетелге шығарған, яғни Қазақстанда тасымалдаушы жоқ. Оған қоса зертханада төрт ауруға талдау жасалады. Қалған үш ауруға қарсы сертификат алу үшін Ресейге баруға тура келеді.
""Атты жақсы сынау үшін ең бірінші халықаралық деңгейге ипподром керек. Одан кейін жокейлер даярлауымыз керек. Бір жокейдің өзі 12 жыл оқиды. Мықты шабандоз Бауыржан Мырзабаев атындағы жокей мектебін ашқалы жатырмыз. Аламан бәйгеде шауып жүрген балаларға классикалық бәйгені үйреткіміз келеді. Кабирхан сияқты шашасына шаң жұқпайтын тұлпарлар көбейсін десек ат өсіру мәденииетін үйреніп, классикалық бәйгені дамытуымыз керек. Сонда ғана елімізді таниды. Ат спортын дамыту үшін жүлде қоры болуы керек. Дүниежүзілік ұйымға кірсек жокейлер мен бапкерлердің лицензиясы шетелде де жарамды болады"", – деді Qazaq Jockey Club төрағасы Мақсат Ақаев.
Оқи отырыңыз: Қазақтың ""Адай"" жылқысының қасиеті заңды түрде бекітілді
Тілек Мұханбетқалиев Кабирханды сату туралы сөз қозғағысы келмейді. Кәсіпкердің бәйгеге деген махаббаты еліміздегі атбегілерге жігер беріп, жарыстардан жүлде алуға болатынын дәлелдеп берді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Кабирханды кәсіпкер Тілек Мұханбетқалиев 12 мың АҚШ долларына сатып алған.,,2024-02-05T12:21:40+05:00
maqsat-tolyqbai-roza-alqoza-moldir-auelbekova-alayaqqa-aldangan-tanymal-zandardyn-oqigalary,informburo.kz,"Мақсат Толықбай, Роза Әлқожа, Мөлдір Әуелбекова. Алаяққа алданған танымал жандардың оқиғалары",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/maqsat-tolyqbai-roza-alqoza-moldir-auelbekova-alayaqqa-aldangan-tanymal-zandardyn-oqigalary,"Алаяқтар адам таңдамайды. Олардың құрбандарының қатарында қарапайым адамдарды былай қойғанда, депутаттар да, журналистер де, сахна өнерпаздары да аз емес.
ғана емес, елге белгілі тұлғалар, сахнада жүрген өнер иелерін де сендіреді. Бірі үйлі боламын деп, бірі атақ аламын деп, енді бірі мол ақшаға кенелемін деп алаяқтардың қақпанына түседі. Instagram парақшасын қайтара алмай, желі қарақшыларына тап болғандар қаншама. Осы орайда Информбюро порталы алаяқтарға сеніп ақшасынан, дүние-мүлкінен айырылған танымал адамдардың оқиғасын баяндайды.
Журналист, парламент мәжілісінің депутаты Мақсат Толықбай төрт рет алданып, 27 миллион теңгесінен айырылып қалған. Оның сөзінше, алаяқтар үш рет баспана алып беремін деп жиған-терген ақшасын алып алған. Ал төртінші рет кәсіп ашамын деп жүріп тағы алаяқтарға тап болған .
Осыдан үш жыл бұрын Мақсат Толықбай Instagram парақшасында былай деп жазды:
""Өмірден түйгенім: арзан дүниеге жүгірмеңіздер! Әкең жасамаған жақсылықты ешкім жасамайды. Осы екі-ақ сөйлемнен тұратын сабақты (8 жылда 4 алаяққа алданып) 27 миллион теңгеге сатып алыппын"", – деді ол.
Мақсат Толықбай бастан кешкен оқиғасы өзгелерге сабақ болса екен дейді.
""Адам қателік арқылы шындалады, өседі. Ештеңе істемеген адам ғана қателеспейді. ""Үй алудың арзан жолын ұсынып жүрген кооперативтерге сенуге бола ма?"" деп хабарласатындар көп. ""Қымбат бағаға баспана сатып алып қайтесің, әкімдікте танысым бар"" дейтін де алаяқтарды көрдім. Ешбір дүние оңайлықпен келмейді"", – деді журналист.
Ол алаяқ адамның кім екеніне қарамайтынын, ""мейлі құқық қорғау саласында қызмет ет, мейлі журналист бол, жаныңа батқан нәрсені тауып, қас қағым сәтте арбауына түсіре салады"" дейді.
Абайтанушы Омар Жәлелге ""қоғам қайраткері атағына ұсынамыз"" деп хабарласқан алаяқтардың арбауына түсіп қалған.
""Сізді қоғам қайраткері деген атаққа ұсынайық деп едік"" – деп Алқа Шаяхмет хабарласты. ""7 миллион теңге аласыз. Ешкімге айтпаңыз. Ешкім білмесін. Өзім коммисияның мүшесімін. Алла қаласа, Тәуелсіздік күнінің қарсаңында алып қаларсыз"" деді ""жанашыр"" қарындасым. Содан ашкөздігім оянып, белгісіз бір рақат сезімі билеп, ""құжат жинауға керек"" деген сомасын басқа бір орыс тілді әйелдің атына аударып та жібердім"", – деп жазды Омар Жәлел.
Абайтанушы ешқандай атақ та, ақша да алмағанын, алаяқтарға жем болғанын айтып отыр.
""Тәуелсіздік күні де келіп жетті: атақ та жоқ, 7 миллион теңге де жоқ. Дәметкеннен алқымым ісіп отырмын. ""Енді не болды, қарындасым?"" деп хабарлассам, ""жылдың соңына дейін күтіңіз"" дейді. Бір мен ғана емес, қасымда ""Дарын"" сыйлығынан үміткер тағы екі адам бар. Олар 5 миллионнан аламыз деп күткен екен"", – деп жазды ол.
Оқи отырыңыз: ""Банк картасының деректерін сұрайды"". Телефон алаяқтарынан қалай қорғануға болады?
Алаяқтар Мөлдір Әуелбекованы да айналып өтпеген. Ол 2015 жылы алаяқтарға алданып, қомақты қарызға батқан. Баспанасынан айырылып, отбасымен далада қалған .
""Әкем, анам, інім, келінім екі баласымен, әпкем төрт баласымен – барлығы 13 адам далада қалдық. Алданып, бар үйімізден айырылып қалдым. Тез жиналдым, басқа амал болған жоқ. Ауыр болды. Күйзеліс болғанда сол сәтті еске түсіріп, өзімді тез жинақтаймын. Өйткені ең ауыр сәт, кезең сол кезде болды"", – деді әнші.
Өнер иесі дереу ес жиып, таныстарынан үлкен сомада қарыз алған. Ата-анасына екі айда үй салып беріп, қарызды 1,5 жыл бойы жапқан. Қарызды бір АҚШ доллары 185 теңге болған кезде алып, кейін оны 365 теңгемен қайтарған. Ал баспаналы болғанша көршілерінің кішкентай үйін жалдап тұрған. Бұл жағдай туралы Мөлдір Әуелбекованың тек жақындары ғана білген.
2022 жылы әнші Роза Әлқожа әлеуметтік желіде алаяқтың құрбаны бола жаздаған. Оған бейтаныс түрік азаматы Instagram парақшасына ""көк белгі"" алып беремін деп жазған. Әнші оған сеніп, құпиясөзін айтқан. Бірнеше ай Instagram парақшасының атауын өзгерте алмай, мүлдем басқа атпен кіруге мәжбүр болған.
""Парақшамның атын өзгерте алмай жүрдім. Түрік жігіт Instagram атынан ""көк белгі"" беремін деп алдап, өз атына ауыстырып алды. Менің де аңқаулығым жетеді, бүкіл құпиясөзді айттым. Солай үш ай ""Yigit"" деген атпен жүрдім. Парақшаны да өзіме сатпақшы еді. Ерлан деген жігіттің арқасында қайтарып алдым"", – деді Роза Әлқожа.
Әнші әлеуметтік желіде ағылшынша хабарламалар жіберіп, қамқорлық танытатындарға сенбеуге шақырды.
Оқи отырыңыз: Алаяқтықтар саны 3000% өсті. Deepfake жасаған фото мен видеоны қалай ажыратамыз?
Дәстүрлі әнші Ұлжан Айнақұлованың қызы Әсем Айнақұлова әлеуметтік желіде шетел азаматымен танысамын деп, виртуалды алаяқтардың арбауына түскен. Оқиғаның мән-жайын ол Instagram парақшасында жазды.
""Үш ай бұрын әлеуметтік желі арқылы шетелдік азаматпен таныстым. Онлайн сөйлесіп жүрдік. Анамның алдынан өтіп, отбасын құруды да жоспарладық. Қазақстанды көргісі келетінін де айтып қалды. Бірінші некеден туған ұлыммен де тез тіл табысып кетті. Өзінің айтуынша, кәсібі – бизнес саласы. Ол үнемі шетелдік инвестициялық компанияның платформасы арқылы табысты көбейтуге кеңес беретін. Сол іске мені де қызықтырды"", – деді Әсем Айнақұлова.
Публикация от Асем Айнакулова (@assem_aynakulova)
Бастапқыда аз ақша салып жүрген ол кейіннен халықаралық платформа арқылы криптовалютаға қомақты ақша аударған. Несие де алған. Тағы аудару үшін көлігін, өзінің Алматыдағы пәтері мен анасының Талдықорғандағы пәтерін сатқан. Жалпы 100 мың АҚШ долларын аударған.
""Бизнес-аккаунтымның шотына қомақты ақша жиналған кезде алайын десем, ""салық төлеңіз"" деп операторлар хабарласа берді. Black Rock деп аталатын платформа ақшаны қабылдағанымен, бермейді екен. Шикіліктің барын сезгеннен кейін, жігіттің өзін зерттей бастадым. Сол кезде барлығы белгілі болды. Профилінде тұрған фото қытайлық актер жігіт болып шықты. Ал сөйлесіп жүрген ""жігітім"" басқа кісі. Бәрі анықталғанымен, тым кеш еді"", – деді ол.
Әсем Instagram парақшасында фейк жігіттің парақшасын жариялап, виртуалды алаяқтардан сақтануға кеңес берді. Осы оқиғадан кейін ол оқырмандарын алаяқтық сехмалары туралы хабардар етіп келеді.
2019 жылы әнші Лорен Instagram парақшасында банк картасындағы ақшасын сыпырып алған алаяқтар туралы жазды. Ол хабарландыру сайттарының біріне хабарлама жариялаған. Кейіннен тауарды сатып аламыз деген алаяқтар ақша аудару үшін банк картасының нөмірін сұраған. Лорен еш күмәнданбай барлық деректі жіберген. Бірер минуттан соң алаяқтар картасындағы барлық ақшаны шешіп алған. Мұны жасағандар ресейлік алаяқтар болып шыққан. Алаяқтардың арбауына түскенін білген ол төбесінен жай түскендей бірнеше күн қатты күйзелген. Жақындарының қолдауының арқасында бұл жағдайды еңсерген.
Оқи отырыңыз: Туристік жолдамалар мен ұтыс лотереялары. Алаяқтардан қалай сақтану қажет?
2020 жылы актер Тәуекел Мүсілім жары Махаббаттың Instagram парақшасы алаяқтар құрығына түсті. Сол сәтте 177 мың жазылушысы бар парақшаны бұзған алаяқтар Махаббаттың анасының отасына ақша аударуын өтінген. Алайда бұл алаяқтардың ісі екенін Тәуекел Мүсілім бірнеше тәуліктен соң мәлімдеген. Ал оқырмандар алаяқтарға ақша аударып үлгерген. Көп ұзамай Тәуекел мен Махаббат хаккерлерге жүгініп, аккаунтты қайтарып алды.
Қазақстанда парақшасын хаккерлер тартып алған танымал адамдар аз емес. Бірі желі қарақшыларының айтқанына көніп, келісімге келеді. Енді бірі хаккерлердің арқасында бар амалын тауып қайтарып алады. Ал кейбірі еш әуре болмай жаңа парақша ашып алады. Сақтық үшін резерв аккаунт ашып қоятындар да бар.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Олардың арасында көлік, үй, ақша, әлеуметтік желідегі парақшасынан айырылғандар да бар.",,2024-01-31T16:30:00+05:00
qasietti-zerler-paraplan-zane-sangy-tekelide-qysqy-demalysty-qalai-otkizuge-bolady,informburo.kz,"Қасиетті жерлер, параплан және шаңғы. Текеліде қысқы демалысты қалай өткізуге болады?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qasietti-zerler-paraplan-zane-sangy-tekelide-qysqy-demalysty-qalai-otkizuge-bolady,"Қыс мезгілінің аяқталуына бір ай қалды. Осы уақытты отбасымен, достармен қалай қызықты етіп өткізуге болады? Мысалы, Алматы маңындағы шағын Текелі қаласында қысқы демалысқа арналған бірқатар қызықты орындар бар.
Жалғыз аяқ жолдармен серуендеу
Кеңес заманында бұл жерде КСРО-дағы ең ірі қорғасын-мырыш комбинаттарының бірі болған. Ұлы Отан соғысы кезінде әрбір сегізінші оқтың қорғасыны осында құйылды. Бүгінде бұл Жетісу облысындағы облыстық маңызы бар қала, мұнда 30 мыңға жуық адам тұрады.
Текеліде қысқы серуендеуге арналған көптеген орындар бар.
Қала Жоңғар Алатауының етегінде, Қаратал өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан. Текеліден Қытай шекарасына дейін созылып жатқан Қора шатқалы бар. Шатқалдың ортаңғы бөлігінде Орталық Азиядағы ең биік сарқырамалардың бірі – Бұрхан-Бұлақ орналасқан. 4 каскадтың жалпы биіктігі – 168 метр.
Қасиетті жерлер
Қора шатқалының кіреберісінде ""Әулие тас"" деп аталатын үлкен қойтас жатыр. Аңыз бойынша, баяғыда қатты жер сілкінісі кезінде бұл тас жаңа туған нәрестесі бар әйелді қорғап қалған. Содан бері кейбір адамдар бұл қойтасқа барып, отбасына бақыт, байлық немесе бала сұрайтын көрінеді. Жергілікті тұрғындар арасында бала сүйе алмай жүрген әйелдер тасқа жабысып, нәтижесінде сау сәбилер туады деген сенім бар.
Оқи отырыңыз: Кабирханның иесі: ""Жеңіске жеткенде ұлды болғандай қуандым"". Америкадан Қазақстанға келген ат қалай ең жүйрік тұлпар атанды
Шатқалдың кіреберісіндегі тағы бір таста буддистік ступаның (буддистердің ғибадат ғимараты) ойылған бейнесі бар. Тастың төменгі жағында басы айдаһарға, денесі арыстанға ұқсайтын мифологиялық жануар бейнеленген.
Қазақстандық археолог Зейнолла Самашевтің болжамынша, бұл жерде IX-XI ғасырларда буддизмді ұстанушылардың тазару рәсімдері өткен. Археологтар шатқалда әлі де көптеген шешілмеген құпиялар бар деп сенеді.
Текелі мен жақын ауылдарда төрт мешіт жұмыс істеп тұр. Сондай-ақ 1992 жылы қалада православие өкілдеріне арнап шіркеу ашылды.
Шаңғы теуіп, парапланмен ұшу
Текелі қаласынан 10-15 минуттық жердегі Екпінді ауылында керемет беткейлері бар демалыс базасы орналасқан, онда шаңғы тебуге (түнде де), шана мен тюбинг трассаларында сырғанауға, атпен серуендеуге және парапланмен ұшуға болады.
Жергілікті аэроплан клубында қыс мезгілі ұшып үйренуге ең қолайлы және қауіпсіз уақыт екенін айтады. Ұшу биіктігі – 200-400 метр. Нұсқаушылардың айтуынша, ұшу орны ""желге қарай"" орналасқан, ұшыру алаңы ыңғайлы ұйымдастырылған.
Фото @tau_zhetysu инстаграм парақшасынан алынды
Жыл сайын Екпіндіде парапланерлік қону дәлдігі спортынан қысқы чемпионат өтеді. Биыл ол 22 ақпанға жоспарланған, әрбір демалушы осы оқиғаның куәгері бола алады. Ал жазда бұл жерге әлемнің түкпір-түкпірінен ұшқыштар халықаралық жарыстарға келеді. Жаңадан бастаушылар үшін нұсқаушымен бірге парапланмен ұшу 15 мың теңгені құрайды, ал жергілікті қонақүйде 10-18 мың теңгеге бөлме алуға болады.
Оқи отырыңыз: Алматыда 123 жыл тарихы бар ғимарат неге бұзылып жатыр?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қала Жоңғар Алатауының етегінде, Қаратал өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан.",,2024-02-05T15:52:18+05:00
qazaqstanda-zer-silkinisine-qatysty-nusqaulyqty-zanartqan-zon-turkiyadagy-zilzala-kuagerinin-angimesi,informburo.kz,"""Қазақстанда жер сілкінісіне қатысты нұсқаулықты жаңартқан жөн"". Түркиядағы зілзала куәгерінің әңгімесі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-zer-silkinisine-qatysty-nusqaulyqty-zanartqan-zon-turkiyadagy-zilzala-kuagerinin-angimesi,"Ол 23 қаңтар күні Алматыда жер сілкінісі болған кезде әлеуметтік желіде үрейленген тұрғындарды тыныштандырып, мұндай жағдайда не істеу керегін айтып, ақпарат таратып отырды. Меруерт Алматыдағы төтенше жағдай кезінде көптеген тұрғындар үрейге беріліп, қате әрекеттер жасағанын айтады.
– Меруерт, былтыр Түркияда жойқын зілзала болған кезде сіз қай қалада болдыңыз?
– Ол кезде мен Антальяда болдым. 2021 жылдың тамыз айында Анталья қаласына үш баламмен көшіп барған едім. Оған себеп – үлкен ұлым Манастың жүрегі ауырады, ол сол жақта екі жылдай түрік дәрігерлерінің қарауында болды. Өзім Қостанайдың қызымын, өмірімде жер сілкінісі дегенді көрмеген адаммын.
Былтыр 6 ақпанда таңғы сағат бестер шамасында үлкен ұлым жүгіріп келіп, ""анашым, менің төсегім қозғалып жатыр"" деп мені жұлқылап оятты. Ештеңе түсінбеген күйі ""бар, ұйықта"" деп оны қайтадан бөлмесіне жібердім. Таңғы жетіде оянып, телефонымды ашсам, балалардың мұғалімдері ""бүгін сабақ болмайды"" деп ақпарат таратып жатыр екен. Олар бізге жер сілкінісі кезінде не істеу керегін егжей-тегжейлі түсіндірген нұсқаулықты жіберді.
– Нұсқаулықтары дайын тұр ма екен?
– Иә, дайын. Түркияның балабақша, мектептерінің бізден айырмашылығы, онда балалар тек оқу үшін бармайды, әр апта сайын түрлі шаралар өткізеді. Мысалы, балаларға су тасқыны, сел, цунами, өрт кезіндегі эвакуацияны, жол ережелерін үйретеді, қан тапсырудың маңызын түсіндіреді. Мектепте бір жыл оқыған баланың өзі осындай өмірлік маңызы зор нәрселерді үйреніп шығады.
Мені таңғы бесте оятқан ұлым ""анашым, жерге жатыңдар, кереуеттен түсіңдер"" деп қайта-қайта айтты. Сөйтсем, олардың мектебінде сол оқиғадан бір апта бұрын жер сілкінісі кезінде не істеу керегін үйреткен екен. Бөлмесіне барсам, екі ұлым да кереуеттен түсіп, жерде ұйықтап жатыр. Үлкен балам інісіне де жерге төсек салып, жатқызған ғой.
– Сонда жергілікті билік жақында жер сілкінісі болатынын алдын ала білген бе?
– Біз тұрған қаланың телеарнасында ауа райы хабарын зейнет жасындағы сейсмолог жүргізетін. Сол кісі бір бағдарламада ""Сириямен іргелес жатқан Хатай, Қаһраманмараш сияқты облыстарда энергия көп жиналып тұр. Яғни, сол жерлерде жақын арада жер сілкінуі мүмкін. Осыған мемлекет назар аударуы тиіс"" деп айтқан болатын. Ол кісінің сөзін кім ескеріп-ескермегенінен хабарсызбын. Бірақ, мектептердің бәрі оқу-жаттығу жұмыстарын жүргізді. Менің балам содан көргенін істеген болып тұр ғой.
– Ол жақта жер сілкінісі кезінде не істеу керегін қалай үйретеді екен?
– Біріншіден, жер сілкініп жатқанда жүгіруге болмайды. Қай жерде отырсаңыз да, тұрсаңыз да, жерге жата қалу керек. Желіден Алматыда біраз тұрғындардың топырлап баспалдақпен түсіп бара жатқан видеосын көрген боларсыз. Ол – мүлдем қате әрекет. Жер сілкініп жатқанда лифт, баспалдаққа жолауға болмайды. Түркияда болған жойқын зілзаладан соң, көптеген адамдардың мәйіті тура сол баспалдақтың маңынан табылған. Үйлер құлаған кезде ең бірінші құлайтыны – баспалдақ. Себебі, ол бейнелі түрде айтқанда ауада жай ілініп тұрған зат қой. Құдай бетін ары қылсын, егер шынымен де жойқын сілкініс болса, Алматыда баспалдақпен жүгіріп бара жатқан адамның бәрі үйінді астында қалар еді.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда үйлер 7 балл жер сілкінісіне шыдай ма?
– Елестетіп көрейікші, мысалы, бір адам жерде отыр делік. Жер сілкіне бастады. Ол не істеуі қажет?
– Ол орнынан атып тұрмай, тоңазытқыш, кереует, диван, кіржуғыш машина сияқты ауыр заттардың жанына басын жауып жата қалуы қажет. Жатқанда да, аяғын кең созбай, құрсақтағы сәби құсап, аяқ-қолын жинап жатқаны жөн. Бір диванның жанына қаншама адам сыйып кетеді.
Мен Алматыдағы жағдайдан кейін Қазақстанның төтенше жағдайлар саласының өкілдерінің берген кеңесін мұқият тыңдап шықтым. Олар тұрғындарға ""дабыл шабаданын дайындап қойыңыздар"" деп жатыр екен. Дұрыс қой, дегенмен, дабыл шабаданы адамдар қашып үлгеретін жағдайда ғана керек болатынын ескеруіміз қажет. Ал төбедегі плита құлаған кезде адамдар отыра алатын қауіпсіз жер аз. Сол қауіпсіз жерге сөмкені қойып қойсақ, адамның өзі қайда жатады? Жер қатты сілкінген кезде адам тар жерде шабаданды тауып, оны ашпақ түгілі өзі не істерін білмей қалады.
Адамдар ондай қиын жағдаймен бұған дейін бетпе-бет келіп көрмеген соң, сөмкені ашып үлгерем, қашып үлгерем деп ойлайды. Құдай сақтасын, мәселен, үйлер құлап, адам аман қалған күннің өзінде ол үйінділердің астынан шабаданды іздемек түгілі, орнынан тұра алмай қалады.
Меніңше, төтенше жағдайларға жауапты мамандар тұрғындар қашып шыға алатын кезді емес, одан да қиын жағдайларды ескере отырып, кеңес бергені дұрыс сияқты. ""Сақтықта қорлық жоқ"" деген.
– Сіздің ойыңызша, адамдар дабыл шабаданын дайындамауы керек пе? Сонда не істегені дұрыс?
– Мысалы, екі адам бір кереуетте ұйықтайтын болса, ұйықтар алдында ""жер сілкініп жатса, екеуміз бірден кереуеттің екі жағына құлаймыз, жерге жатамыз"" деп келісіп алғаны жөн.
Еденде бас жағыңызға міндетті түрде су, кішкентай кәмпиттер, қант, ылғал майлық, фонарь, ысқырық, бетперде қойып қою қажет.
Жер қатты сілкінген жағдайда үй құлап жатса, осы заттар адамның тірі қалуына, құтқарушылар келгенше жан сақтауына көмектеседі. Бұл заттарды сөмкеге салмау керек, бәрін бөлек-бөлек қойған дұрыс. Себебі, басына күн туғанда адам сөмкенің аузын аша алмайды. Сөмке тұрмақ, әлсіздіктен бөтелкедегі судың да аузын бұрай алмауы мүмкін. Сондықтан, бөтелкенің аузын кішкене ашып қойған жөн. Осындай детальдардың бәрі сан мәрте айтылып, құлақтарға құйыла беруі керек. Сосын ұйықтар алдында кереуеттің жанындағы еденге көрпе, жамылғы тастап, адамның өзі жылы киім, аяғына шұлық киіп жатқаны дұрыс. Қиын жағдай болған кезде тоңбауына көмек болады.
– Түркиядағы зілзаладан соң интернетте ""үйдің ішіндегі ең қауіпсіз орын – тоңазытқыш"" деген видеолар тарады. Бұл қаншалықты дұрыс пікір деп ойлайсыз?
– Ол рас. Түркияда былтырғы оқиғадан соң үйінділерді жинаған адамдар көбіне асүйдегі тоңазытқыштың маңайы бос, таза болғанын байқаған. Өкінішке қарай, көп адамдар басқа бөлмеде, өз төсегінде ұйықтағандықтан, тоңазытқыштың жанына жетіп үлгермеген. Ал тоңазытқыштың жанында тұрған адамдардың көпшілігі тірі қалған. Үйінділердің видеосын қарасаңыз, үйлер құлаған кезде плиталар бірінің үстіне бірі құлап, жапырылып жатса, тоңазытқыштар тұрған жерлер сол күйі қалған. Кеңес заманынан қалған көптеген нұсқаулықта ""жер сілкінісі кезінде үстелдің астына кіріңіз"" деп үйретеді. Қазір бұл кеңес күшін жойды. Себебі, қазіргі үстелдер жеп-жеңіл материалдан жасалады, олар үй құлаған сәтте-ақ сынып қалады. Бұрынғы замандағыдай мәрмәр, еменнен не қызыл ағаштан жасалған ауыр үстелдер жоқ. Сондай-ақ, есіктің жанына тұра қалу да қауіпті дер едім. Өйткені, есіктер де қазір жұқа, сапасыз материалдан жасалады.
Оқи отырыңыз: Жер сілкінісі кезіндегі дабыл шабаданы. Оны қалай жинап, қайда сақтау керек?
– Парақшаңызда ""жер қатты сілкінген кезде жоғары қабаттағылардың тірі қалу мүмкіндігі көбірек"" деп жазған екенсіз. Әлеуметтік желідегі видеоларға қарасақ, керісінше жоғары қабатта тұратын тұрғындардың қорқынышы басым секілді көрінді.
– Менің ойымша, қатты сілкініс кезінде тек бірінші қабаттың тұрғындары далаға шығып үлгереді. Ал, қалғандарының үйде қала бергені дұрыс. Былтыр Түркияда болған зілзала кезінде құтқарушылар үйінді астынан аман алып шыққан жандардың бәрі – жоғары қабаттың тұрғындары.
– Былтыр сол зілзала кезінде сіз тұрған Анталья қаласында қанша балдық сілкіністер болды?
– Хатай, Қаһраманмараш аймағында болған зілзаланы кейін билік өкілдері 7 балл деп хабарлады. Алайда, жергілікті тұрғындар оған сенбейді, ол ""әлемдік статистика үшін жасалған сандар"" дейді. ""7 балл болса, тұтас аудандар жер астына кетпес еді"" деп күмәнданады. Ел арасында шын мәнінде ол аймақта 10-12 балдық зілзала болды делінгенімен, оны ғылыми түрде дәлелдеген ешкім болған жоқ. Ал, Антальядағы жер сілкінісі бізге 5,3 бал болып сезілді. Балалардың сабағы тоқтатылды. Біз екі аптадан кейін Қазақстанға қайтып кеттік. Сол екі апта бойы жер сілкініп тұрды, қатты қорықтық. Шай ішіп отырсақ, төбемізде люстра қозғалып тұратын. Тек Анталья емес, Стамбул және басқа қалалардағы көптеген қазақ студенттері елге қайтты. Біз қазір отбасымызбен Қостанай қаласында тұрып жатырмыз.
Менің 4 cыныпта оқитын екінші ұлым ""анашым, апайымыз ""жер сілкінісі кезінде екі бұрыштың ортасында түзу тұру керек, үстелдің астына тығылыңдар"" деп айтты. Мен ""жоқ, апай, олай істеу қауіпті"" дедім"" деп айтып келді. Байқауымша, біздің еліміздегі көп нұсқаулықтар әлі де сол баяғы Кеңес заманынан келе жатқан әдіспен жазылады. Ол нұсқаулықтар қазір ескірді. Соңғы жылдары болған жер сілкіністерін ескере отырып, жаңадан жазу қажет. Себебі, қазір ол замандағыдай сейсмикалық тұрғыдан берік үйлер салынбайды. Сонымен қатар, бұқаралық ақпарат құралдары арқылы халыққа жер сілкінісі кезінде не істеуге болатыны туралы ақпарат таратып, оқу орындарында балаларға арнайы сабақтар өткізілсе, дұрыс болар еді.
Өзім психолог болғандықтан ба, адамдар жаппай үрейленіп, қорқып жатқанда бей-жай қарап отыра алмадым. Алматыда жер сілкінген кезде әлеуметтік желіде бар білгенімді жазып, үрейленіп қалған адамдарды қолымнан келгенше жұбатуға тырыстым. Өзім әртүрлі қиындыққа тап болған балалармен, отбасылармен жұмыс істеймін. Мысалы, Қаңтар оқиғасы кезінде зардап шеккен жандарға әлеуметтік желіде психологиялық көмек көрсеттік.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Меруерт Бақытжан – Қостанай өңірінің тумасы. Мамандығы – психолог.,,2024-01-29T16:06:41+05:00
qoraby-400-tenge-qazaqstanga-arzan-temeki-qaidan-zane-qalai-keledi,informburo.kz,Қорабы – 400 теңге: Қазақстанға арзан темекі қайдан және қалай келеді?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qoraby-400-tenge-qazaqstanga-arzan-temeki-qaidan-zane-qalai-keledi,"Мақала көлемді болғандықтан, оқуға ыңғайлы болуы үшін мазмұнын әзірледік. Дегенмен, оны бастан-аяқ оқуға кеңес береміз.
Мақала мазмұны:
Мақаланы Мемлекеттік кірістер комитеті соңғы айларда таратқан бірқатар фактіден бастайық.
Ал енді тәуелсіз Nielsen IQ агенттігінің зерттеуіндегі негізгі деректерге назар аударайық:
Ал төмендегі инфографикадан Қазақстан өңірлері бойынша жалпы темекі айналымындағы заңсыз түрінің үлесін байқауға болады. Қалалар бойынша оңтүстікте Шымкент және солтүстік-шығыста Семей көш бастап тұр:
Жоғарыдағы мәліметтерді біз көтеріп отырған мәселенің негізсіз емес екенін және оның ауқымын аңғарту үшін әдейі ұсынып отырмыз.
Бірден айтайық, қалай, қайда өндірілгені және елімізге қалай келгеніне қарамастан, темекі өнімдерінің барлық түрі адам ағзасына зиян. Бірақ, ешбір құжатсыз, құрамы мен сапа тексеруінен өтпеген және Қазақстанның кеден мен салық заңнамаларын айналып өтіп, нарыққа шығып отырған темекілердің зияны еселене түсетіні анық. Ең ауыры, оларды тұтыну үлесі геометриялық прогрессиямен өсіп келеді. Оған зерттеу деректері дәлел:
Неге? Ең негізгі себеп – баға.
Қазақстанда биылғы 1 қаңтардан бастап бір темекі қорабының бөлшек бағасы – 770 теңге болуы (2023 жылғы 1 шілде мен 31 желтоқсан аралығында 710 теңге болған) тиіс.
Ал заңсыз жолмен келген темекі қорабының орташа құны – 400 теңге. Бұл да Nielsen IQ агенттігінің дерегі. Дегенмен, бұған қара базардағы темекі дүкендерін аралау арқылы болмаса интернет дүкендерге үңіліп-ақ көз жеткізуге болады. Біз де Семей қаласының базарында зерттеу жасау кезінде оған куә болдық. Мұндай темекі әдетте сөреде тұрмайды, үстел астында қол созым жерде жатады. Сатушы ұсынатын баға – 450 теңге. Бірақ, саудалассаңыз, 300-350 теңгеге де бере салады.
Әлбетте, мұндай екі есеге жуық айырмасы бар баға бәсекесінде көптің таңдауы қайсына түсерін болжау қиын емес. Сол үшін де заңсыз темекі айналымын жүргізіп отырғандар көбіне тұрмысы төмен өңірлер мен елді мекендерді көздейді. Бұған Алматы, Астана сынды қалаларда өзгелермен салыстырғанда заңсыз айналым үлесінің төмен екені дәлел.
Ескерту: Мақалада жарнама болмауы үшін заңсыз темекілердің атауын жазудан бас тарттық. Дегенмен, Қазақстан нарығында олардың жиырмадан астам тауарлық маркасы бар және әрқайсы ассортиментке өте бай. Оған түрлі дәмдеуіштердің (құлпынай, жидек, жалбыз және тағы басқа) көбеюі себеп болып отыр.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда әр отбасы жылына темекіге 45 мың теңге жұмсайды. Бұл алдыңғы жылдан 11% көп
Қарапайым тұтынушылар үшін ең бірінші күмән тудыратын нәрсе – әлбетте, баға. Айрықша арзан.
Ал үңіле түссек, Қазақстанның Денсаулық кодексі мен Кедендік одақтың техникалық регламентінде бекітілген талаптардың сақталмайтынын бірден байқауға болады. Негізгілері:
Айта кетейік, бұл жерде контрабандалық және контрафакт темекі өнімдерінің айырмашылығын да білу маңызды.
Контрабанда – бір елде өндірілген темекінің өзге елге салық төленбестен және заңсыз жолмен жеткізілуі болса, ал контрафакт – белгілі бір темекіні тауарлық маркасы иесінің рұқсатынсыз заңсыз жолмен көшіріп шығару.
Дәрі-дәрмек, алкоголь сусындары секілді темекі өнімдерінің де ""импорт-экспортының"" жолдары көп. Бұл мақалада біз сала сарапшыларының мәліметтеріне сүйене отырып, дәл қазіргі таңда ""құлпырып"" тұрған екеуіне тоқталамыз. Ескерте кетейік, қауіпсіздік мақсатында сарапшылардың аты-жөнін атамаймыз.
Ал Орталық Азиядағы темекі саудасының көлеңкелі нарығы туралы Информбюро порталы 2019 жылы кең көлемді зерттеу жасаған болатын. Оны осы сілтеме арқылы өтіп оқуға болады.
Transnational Alliance to Combat Illict Trade халықаралық үкіметтік емес ұйымының (TRACIT) 2023 жылдың соңында жариялаған есебіне көз жүгіртсек, Қазақстанға контрабандалық темекінің басым бөлігі Біріккен Араб Әмірліктерінен келетінін көруге болады.
TRACIT мәліметтеріне тереңірек үңілсек, Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Jebel Ali аталатын еркін сауда аймағына келіп тірелеміз. Мұнда арзан темекі өндіретін 27 фабрика жұмыс істейді. Өндіріс түгелімен заңды. Ал неге арзан? Өйткені, бұл тауарларға салық салынбайды. Олар жеке тұтынуға немесе Duty Free дүкендерінде сатуға арналған.
Ал заңсыздықтың бәрі тасымал кезінде орын алады. Сарапшының түсіндіруінше, Иран арқылы, әрі қарай Каспий теңізі арқылы су жолымен Ақтауға жеткізілген ірі темекі партиялары ""коррупциялық сиқырдың"" көмегімен құрылыс материалдары не өзге де тауар түрінде шекарадан өтіп кетеді.
Ал оңтүстік өңірлерге Қырғызстан арқылы, солтүстікке Ресей арқылы да келіп жатады. Мұндайда қырғызстандық Duty Free үлкен роль ойнайды.
""Темекі Duty Free дүкендерінде сатуға арналғандықтан, сонау Біріккен Араб Әмірліктерінен еш кедергісіз жеткізіледі. Бірақ, қараңыз, Бішкектің әуежайындағы дүңгіршек түріндегі ғана шағын дүкенде сату үшін бүкіл Қырғызстан халқы бір жыл тұтынатын көлемде темекі жеткізіледі. Әрине, оның да Қазақстан, Қырғызстан, Ресей нарығына заңсыз жолмен сату үшін әкелінетіні белгілі"", – деп түсіндірді сарапшы.
Оқи отырыңыз: 4 жылда электронды темекі шегетін жасөспірімдер 3 есе көбейді – Мәжіліс депутаты
Бұл – жаңа тәсіл. Қазақстанның Кеден кодексінің шарттарына сәйкес, транзит жолымен Қазақстан арқылы тасымалданатын тауарларды еліміздің кеден қоймаларында сақтауға болады. Бұл ретте акциз талаптары қолданылмайды, сәйкесінше тауарға ескерту жазбалары мен суреттерін жапсырудың қажеті жоқ. Өйткені, заң бойынша, бұл тауар елден үш жыл ішінде шығып кетуі тиіс.
""Алайда, үш жыл өте үлкен мерзім. Бұл уақыт ішінде түрлі коррупциялық жолмен тауарды ел ішінде сатылымға шығарудың жолын табуға болады. Солай болып та жатыр. Әдетте, контрабандамен айналысатындар заңнаманың мұндай осал тұстарын тиімді пайдаланады"", – дейді сарапшы.
Тек қана темекі емес, аяқ киім, алкоголь және басқа да контрабандалық және контрафакт өнімдермен күресу мақсатында 2020 жылдан бастап Қазақстанда тауарларды міндетті таңбалау жобасы басталды. Қарапайым тілмен түсіндірсек, бұл санатқа жататын тауарлар арнайы цифрлық DataMatrix кодпен таңбаланады. Ол арқылы тауардың өндірушіден сатып алушыға дейінгі жолын көруге болады.
Тауарларды таңбалау және қадағалау бойынша қазақстандық бірыңғай оператордың жоба жетекшісі Лейла Мұстафинаның түсіндіруінше, темекі өнімдерін таңбалау тауардың өндірушіден сатып алушының қолына тигенге дейінгі айналымын түгел қамтиды.
""Оның әрбір сатысында код тексеріледі. Ал тауар сатылып кеткен соң ол айналымнан шығарылады. Сәйкесінше, жүйеге өндірушілер, иимпорттаушылар, бөлшек және көтерме саудагерлер қатысады. Олардың бәрі ТТҚ (Тауарларды таңбалау және қадағалаудың ақпараттық жүйесі) жүйесінде тіркелуі шарт"", – деп түсіндірді маман.
Цифрлық кодты тек арнайы мамандар ғана емес, кез-келген тұтынушы смартфонмен сканерлеу арқылы оқи алады. Ол үшін Naqty Onim мобильді қосымшасы әзірленген. Жүктеу де, қолдану да тегін. Оған қоса, тұтынушы контрабандалық өнімге тап келген кезде онлайн форматта шағым да түсіре алады. Шағым бойынша құзырлы органдар тексеру жүргізіп, құрықтау, тәркілеу жұмыстарын жүргізеді.
Бір қарағанда бәрі дұрыс, алайда бұл жоба оң нәтиже беріп отырған жоқ. Неге?
Сарапшылардың жауабынша:
Бірінші аргумент түсінікті, мобильді қосымшаны кеңінен насихаттау керек.
Ал екінші аргумент бойынша түсіндіре кетейік. Темекі контрабандасы, әрине, қылмыстық топтардың ісі екені белгілі. Сәйкесінше, мұнда қауіпсіздік мәселесі туындайды. Ал Naqty Onim мобильді қосымшасы арқылы шағым түсіру үшін электронды цифрлық қолтаңбамен қол қою жоқ. Бұл шағым Қазақстанның Тауарларды таңбалау және қадағалау бойынша бірыңғай операторына емес, құзырлы тексеруші органдарға тікелей түседі. Ал шағымда арыз иесінің бүкіл деректері жазылатынын ескерсек, бұл белгілі бір деңгейде оның жеке амандығына қауіп төндіреді.
""Абзалында анонимді шағым жасауға мүмкіндік болуы керек. Автор шағымын фото не видеоайғақтармен растай алады. Ал оның шындық не өтірік екенін бірыңғай оператор тексеріп растауы тиіс. Сәйкесінше, тексеруші органдарға тұтынушының шағымы емес, ресми органның тексеруінің қорытындысы жолданар еді"", – деп өз ұсынысын айтты сарапшы.
Оқи отырыңыз: 2024 жылы темекі бағасы 60 теңгеге өсіп, 770 теңге болады
Биылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда бизнесті тексеруге тыйым салатын мораторийдің күші жойылғаны белгілі. Төрт жылға созылған мораторий кезінде Қазақстандық кәсіпкерлік жоғары қарқынмен дамыды. Алайда соның тасасында заңсыздық пен көлеңкелі бизнестің де гүлдегені жасырын емес. Оған қоса ел Үкіметі бекіткен ""Көлеңкелі экономикаға қарсы іс-қимыл жөніндегі іс-шаралардың 2023-2025 жылдарға арналған кешенді жоспар "" аясындағы темекі контрабандасына қатысты ең негізгі де батыл шаралары осы 2024 жылға сәйкес келеді.
Тиісінше, мораторий күшінің жойылуы жасырын, заңсыз темекі саудасының да тоқырауына жол ашуы тиіс. Әйтпеген жағдайда, тұтынушы да, мемлекет те ұтылады. Өйткені, тәуелсіз Nielsen IQ агенттігінің болжамынша, 2024 жылы Қазақстанда заңсыз темекі айналымының үлесі 10 пайыздан асып түседі, ал мемлекет қазынасы 43 миллиард теңге салық түсімінен қағылады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2024 жылға болжам: Қазақстан қазынасы заңсыз темекі айналымынан 43 миллиард теңге салық түсімінен қағылуы мүмкін.,,2024-01-30T12:11:43+05:00
senator-asanova-qiyanatty-dasturmen-burkemeleidi-otbasyndagy-zorlyq-turaly-zan-zobasynda-qandai-zanalyq-bar,informburo.kz,"Сенатор Асанова: ""Қиянатты дәстүрмен бүркемелейді"". Отбасындағы зорлық туралы заң жобасында қандай жаңалық бар",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/senator-asanova-qiyanatty-dasturmen-burkemeleidi-otbasyndagy-zorlyq-turaly-zan-zobasynda-qandai-zanalyq-bar,"Бүгін Мәжіліс ""Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне әйелдердің құқықтары мен балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы"" заң жобасын және оған ілеспе түзетулерді жұмысқа алды . Құжатта отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін қылмыстық жауапкершілікті қатаңдату көзделген.
Осы орайда парламент сенатының депутаты Жанна Асанова заң жобасында тағы қандай өзекті мәселелер қарастырылғанын айтып берді.
– Тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы заң жобасына нақты қандай өзгерістер енгізу ұсынылды?
– Әзірленген заң жобасы бірқатар күрделі мәселені қамтиды және ол бір күнде пайда болған жоқ, оның үлкен тарихы бар. Оны алдыңғы және қазіргі мәжіліс депутаттары, құқық қорғау органдары өкілдері, бас прокуратура, мемлекеттік және ерікті заңгерлер, бала құқығы бойынша уәкілдермен және тағы басқа азаматтардан құралған жұмыс тобы әзірледі. Бұл мәселенің қоғамда бірінші күн талқыланып келе жатпағанын жақсы білеміз.
Қазір қоғамдағы нөмірі бірінші мәселе – тұрмыстық зорлық-зомбылықты қылмыс қатарына жатқызу. Егер бүгінде тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін әкімшілік жауапкершілік қарастырылса, заң жобасы мақұлданған соң ұрып-соғу және денсаулыққа жеңіл зиян келтіру ретінде қарастырылып, кінәлілер қылмыстық жауапкершілікке тартылатын болады.
Сондай-ақ, осы кінәлі азаматтарды қылмыстық құқық бұзушылар қатарына жатқызу, тараптардың татуласуына жол бермеу және балаларға қатысты барлық зорлық-зомбылық түріне жазаны қатайту ұсынылды. Бұдан өзге отбасыларды қолдау және психологиялық көмек көрсету орталықтарын ашу, агрессорлармен арнайы жұмыс істейтін қылмыстық кодексте бөлек бағыт ашу қарастырылып отыр.
Оқи отырыңыз: ""Адам саудасының жылдық айналымы 150 млрд долларға тең"". Құқық қорғаушы Шахноза Хасановамен сұхбат
– Зорлық-зомбылыққа ұшырайтын әйелдердің көбіне панасыз қалатыны және денсаулығына байланысты жұмысқа бара алмайтыны белгілі. Бұл мәселе жаңа заң жобасында қалай шешілген?
– Расымен де, тұрмыстық зорлық-зомбылықты бастан кешкен әйелдердің далада қалуы мәселесі өзекті болып тұр. Өйткені мұндай жағдайда әйел үйінен кетіп, панасыз қалады. Бұл әлеуметтік жағынан еш қорғаны жоқ әйелдің жағдайын одан бетер нашарлата түседі. Әрине, мұндайда көмектесетін арнайы дағдарыс орталықтары бар, бірақ олардың саны жеткіліксіз.
Осы орайда ұсынылып отырған заң жобасында бұл мәселені де қарастырып, шарасыз қалған әйелдер паналайтын орталықтар санын көбейту, барды кеңейту мәселелері қарастырылған. Заң жобасы мәжіліске түскенде мәжіліс және сенат депутаттары болып талқылап, бір шешімге келеміз деп үміттенемін. Оны қалай жүзеге асыратынымызды да ойластыруымыз керек.
– Салыстырмалы түрде дамыған мемлекеттерде тұрмыстық зорлық-зомбылық қылмыс ретінде қарала ма? Қандай жазалар қарастырылған?
– Кез келген заң жобасы әзірленген кезде мұндай салыстырмалы сараптама жүргізу өте маңызды. Осы заң жобасын әзірлеген уақытта адам құқығын қорғау бойынша озық мемлекеттердің тәжірибесін саралап, ескердік. Мысалы, өткен қараша айында ҚР ІІМ қоғамды алаңдатып жүрген сұрақтар қамтылған сондай құжатты жария етті. Әлеуметтік желіде жарияланған құжатта Қазақстан Республикасындағы зорлық-зомбылыққа қарсы күрес туралы барлығы жазылған.
Оқи отырыңыз: Тұрмыстық зорлық-зомбылықтың түбінде қандай мәселелер жатыр? Сарапшылар пікірі
– Тұрмыстық зорлық-зомбылықтан ауыл халқының да зиян шегіп отырған жайы бар. Ауылдарда көмек көрсету орталықтары бар ма?
– Ауылдарда мұндай жағдайда көмек көрсететін орталықтардың жеткіліксіз екенімен келісеміз. Бұл мәселе де заң жобасына кіріп отыр.
– Қазақ қоғамында тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарына қатысты виктимблейминг бар екені жасырын емес. Тіпті, ""Қайтып келген қыз жаман"", ""Бала – белде, қатын – жолда"" деген секілді мақалдарымыздан біле берсек болады. Осы бағытта адамдардың сана-сезімін өзгерту үшін жұмыстар жасала ма?
– Бар, оны жасырудың еш қажеті жоқ. Менің ойымша, қазір бұған тойтарыс беру үшін бүкіл қоғам болып бірлесіп жұмыс істеуіміз керек. Бұл тек мемлекеттің немесе депутаттардың міндеті емес. Себебі, зорлық-зомбылықпен күресте қоғам күшінің ықпалы зор. Көбінесе кей адамдар жасаған қиянатын дәстүрмен бүркемелейді.
Яғни, әйелі мен бала-шағасына асқан қатыгездік көрсетіп, қатал тәрбиелеп, мұны дәстүр деп атайды. Біздің халқымызда да, кез келген елдің тамырында да ұрып-соғу болған емес, бұл адамзаттың басты қағидаттарына қарама-қайшы келеді.
Сол себепті, мәдени нормалар мен дәстүрлерді өзгерту өз қолымызда, ол үшін біртұтас күш құруымыз керек. Әр адамның қоғамға өз отбасында көргенін алып келетінін жақсы білеміз, сондықтан отбасы институтын нығайту маңызды. Біздің мақсатымыз өсіп келе жатқан ұрпағымызды дұрыс жолға қойып, үйдің ішінде жайлы атмосфера қалыптастыру.
Еркек болу деген стереотиптерге сүйеніп, әлсіздерге жұдырық жұмсай беру емес. Мұның астарында басқа мән-мағына жатыр. Осы орайда жастар және жасөспірімдермен фильм секілді мәдени құралдар арқылы жұмыс істеп, эмоциоялық интеллект пен салауатты қарым-қатынас құруды үйрететін бағдарламаларды да енгізуіміз керек. Бұл құбылыспен біз қоғам болып күресуіміз керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Депутат тұрмыстық зорлық-зомбылықпен күресте отбасы институтын нығайту маңызды екенін айтты.,,2024-01-31T14:00:00+05:00
seni-magan-uade-etti-dini-fanatizm-maselesi-otandyq-filmge-arqau-boldy,informburo.kz,"""Сені маған уәде етті"": Діни фанатизм мәселесі отандық фильмге арқау болды",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/seni-magan-uade-etti-dini-fanatizm-maselesi-otandyq-filmge-arqau-boldy,"Қазақстандық кинотеатрларда бір апта бойы ""Сені маған уәде етті"" атты нақты оқиғаларға негізделген экшн-драма көрсетіліп жатыр. Бұл материалда режиссер Ованес Ованесян мен продюсер Гүлнар Сәрсенованың фильмі не туралы екенін айтып береміз.
Шынында кинолентада экшн көп емес, ал шынайы оқиғаға тек бастапқы сюжеттер негізделген.
Сценарий бойынша, Ақтау қаласының түрмесінен қашып шыққан радикалды діни ағым өкілдері фильмнің түсірілім алаңында террористік акт ұйымдастырады. Бұл оқиға сол жерде болған жас актриса – Таираның психологиясына ауыр соққы береді.
Расында, мұндай оқиға елімізде 14 жыл бұрын болғанын біреу білсе, біреу білмейді. 2010 жылы Маңғыстау облысындағы түрмеден 20-ға жуық тұтқын қашып кеткен. Қашқындардың бірі ұлтаралық алауыздық пен терроризмді қоздырғаны үшін жауапқа тартылған. Қалғандары негізінен ""кісі өлтіру"" бабы бойынша сотталған, журналистердің мәліметінше, олар да діни фанаттар болған.
Түрмеден қашу кезінде бірнеше қылмыскер қаза тапты, тәртіп сақшылары Үстірт аумағымен қалғандарының ізіне түсті. Сол уақытта Үстіртте Бахтиер Худойназаровтың ""Теңізді күту"" фильмінің түсірілімі жүріп жатқан. Гүлнар Сәрсенованың айтуынша, олар қашқындарды ұстау және көзін жою операциясының куәгері болды. Сол кезде түсірілім тобының құрамында болған екі адам кейін ""Сені маған уәде етті"" фильмінің құрамында да жұмыс істеді.
Фильм желісі бойынша, террористер мен күштік құрылым өкілдері арасындағы қақтығыстың ортасында қалған Таира қатты күйзеліске ұшырайды. Қыз Каспий теңізінің жағасына барады, онда оның ағасы жағалаудағы бунгалоларды сирек қонақтарға жалға беретін. Ол жерде Таира Еуропадан келген орнитолог Мариуспен танысып, көп уақытын сонымен бірге өткізеді. Ғалым Қызыл кітапқа енген құстардың суреттері мен дыбыстарын жинайды. Қыздың оған деген сезімі біртіндеп қалыпты өмірге оралуына көмектеседі, бірақ көп ұзамай жаңа досының қандай да бір құпия жасыратыны белгілі болады.
Ең алдымен, Таираға психологиялық күйзелістен айығуға Маңғыстау облысының таңғажайып пейзаждары көмектеседі. Ол Каспий жағалауында күннің батуын тамашалап, Тетис – ежелгі мұхит түбінде серуендейді. Бірақ қоршаған әлемнің сұлулығын нәзік сезінетін Мариус болмағанда, мұның бәрі қызға осындай әсер беруі екіталай еді.
Оқи отырыңыз: Дін атын жамылған теріс ағымдар туралы
Егер оқиға өрбіген орын, уақыт пен мән-жайларды ескермесек, сюжет 1995 жылғы ""Мэдисон округінің көпірлері"" классикалық мелодрамасын еске түсіреді. Онда Айова штатындағы Мэдисон округінің провинциялық қалашығында тұратын кейіпкер Мерил Стрип отбасы сапарға кеткен кезде National Geographic журналының тапсырмасы бойынша ескі ағаш көпірлерді суретке түсіріп жүрген фотографты кездестіреді. Фотографтың рөлін Клинт Иствуд сомдайды.
Өзін-өзі жоғалтқан әйел және ерекше хоббиі бар жұмбақ адам, жалғыздық және бірігіп саяхаттау, табиғаттың керемет көріністері және күнделікті тіршіліктен бақыт іздеу – осының барлығы екі картинаны біріктіретін дүниелер. Бірақ, егер ""Мэдисон округінің көпірлері"" кейіпкерлердің мінездері тыңғылықты пысықталған таза мелодрама болса, ""Сені маған уәде етті"" фильмінде көрермен назарын басты кейіпкерлерден аударатын басқа да желілер бар.
Алайда, фильмде отандық кино үшін аса танымал емес, бірақ маңызды сұрақтар көтеріледі: психологиялық жарақаттан қалай айығу керек, дін мен діни фанатизмнің айырмашылығы неде.
Фильмдегі оқиғалардың дамуына діни радикализм актісі түрткі болды. Картинада оған қарама-қайшылық ретінде білімге, жақсылыққа, адамгершілікке, қайырымдылыққа шақыратын және зорлық-зомбылық пен фанатизмді айыптайтын ағартушы ислам көрсетіледі. Фильмде молда басты кейіпкерге болашағына қатысты негізгі шешімді қабылдауға көмектеседі.
Жалпы, діни фанатизмнің бүгінгі қоғамда үрей тудыратын өзекті проблемалардың бірі екені белгілі. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының өкілдері бұл құбылыстың бізге мүлде жат екенін айтады:
""Орталық Азия мұсылмандарын сунниттік исламның Ханафи мазхабы біріктіреді. Оның айрықша ерекшелігі ислам қағидалары мен дәстүрлі негіздерді үйлесімді байланыстыратын объективті, рационалды көзқарасында. Бұл аймақтың мұсылмандары терең мәдени, тарихи дәстүрлерге ие бола отырып, радикализмнің, экстремизмнің және терроризмнің кез келген түрін қатты айыптайды. Олар Исламды жақсылықтың, даналықтың, басқаларға деген құрмет пен жалпыға ортақ прогресстің қайнар көзі ретінде қабылдайды. Олар ата-бабаларының өсиеттерін құрметтейді және ұрпақтарының әл-ауқаты үшін қолдан келгеннің бәрін жасайды"".
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сценарий бойынша, Ақтау түрмесінен қашып шыққан радикалды діни ағым өкілдері теракт ұйымдастырады.",,2024-01-31T11:30:00+05:00
seteldikterge-qazaqsa-soileu-qiyn-ba-aqs-ta-qazaq-tilin-uiretip-zurgen-doktorantpen-suxbat,informburo.kz,Шетелдіктерге қазақша сөйлеу қиын ба? АҚШ-та қазақ тілін үйретіп жүрген докторантпен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/seteldikterge-qazaqsa-soileu-qiyn-ba-aqs-ta-qazaq-tilin-uiretip-zurgen-doktorantpen-suxbat,"Нұрсұлтан Асылов – Массачусетс университетінде оқып жүрген қазақстандық докторант. Ол 2022 жылы ""Болашақ"" бағдарламасының стипендиясын жеңіп алған. Бүгінде Нұрсұлтан лингвистика департаментіндегі әріптестеріне қазақ тілін үйретіп жүр.
Өзінің докторлық жұмысында ол мультилингвизм жағдайында түрлі тілдер арасындағы тепе-теңдікті сақтау тақырыбын зерттейді.
Нұрсұлтан Informburo.kz порталына берген сұхбатында лингвистика тұрғысынан алғанда қазақ тілін үйрену неліктен қызық екенін түсіндірді.
– Н ұрсұлт ан, Массачусетс университетінде қазақ тілінен сабақ бере бастауыңызға не себеп болды?
– Өзім жаңа тілдерді үйренуге құмар адам болғандықтан, лингвистика саласы бұрыннан жаныма жақын. Маған жаңа тілдердің логикасын, құрылымын зерттеген ұнайды. Сондай-ақ, ұзақ уақыт бойы ағылшын тілінен сабақ бергенім бар еді.
Университетте оқып жүрген кезімде Сет Кейбл деген профессормен таныстым. Сол профессор менің қазақ тілінен сабақ беруіме жағдай жасады. Университет жыл сайын лингвистика департаментінің студенттері үйренуі тиіс бір тілді таңдайды. Ол тіл еуропалық тіл болмауы шарт. Олар ғылыми көзқарас тұрғысынан талдау жасайды. Қазір мен студенттердің қазақ тілімен танысуына көмектесетін кеңес берушінің рөлін атқарып жүрмін.
Публикация от Асылов Нурсултан (@asylove_n)
– Университет неліктен қазақ тілін таңдады ?
– Оның бірнеше себебі бар. Мен қазақ, түрік, орыс және ағылшын тілдерін жақсы білемін. Оған қоса, бұған дейін сабақ берген тәжірибем бар. Қазақ тіліне қатысты дүниелерді жақсылап түсіндіріп, көмектесіп жіберетін адамды табу оңай емес. Сондықтан, департаменттегі профессорлар менің оларға пайдам тиеді деп шешкен секілді.
Бұған дейін қазақ тілін үйрету оқыту жоспарына кірмей келген екен. Қазақ тілі ол жақтағы студенттер үшін ""бөгдеғаламшарлықтардың тілі"" болып келген. Қазақ тілі өзінің құрылымы жағынан басқа да түркі тілдері секілді үнді-еуропалық тілдер тобынан ерекшеленеді. Сонымен қатар, кириллица қарпіндегі әліпби де тілді үйрену процесін одан сайын қиындата түседі.
Профессормен әңгімелескен кезімізде оны қазақ тіліндегі сөздер мен сөз тіркестерінің ерекшеліктері қызықтырған болар деп топшылаймын. Мен одан курсты қалай бастаймын, студенттерге қандай білім бере аламын деп сұрадым. Студенттер алғашқы сабаққа белсене қатысып, бірден қызығушылық танытқанда курсты әрі қарай жүргізудің дұрыс болатынын түсіндік.
Студенттерім тек АҚШ тұрғындары емес, олардың ішінде Жапония, Оңтүстік Корея, Қытай, Мексикадан келген жастар да бар. Қазақ тілі курсы көбінің көңілінен шықты.
– Осындай өзгеше тілді үйрену студенттерге қиынға тиіп жатқан жоқ па?
– Қазақ тілі күрделі тіл демес едім. Тіл үйренгендегі басты нәрсе – оның логикасын түсіну.
Қазақ тілінен енді ғана сабақ беріп жүрген кезімде оның логикалық құрылымы таңғалдырушы еді. Біздің тілімізде иероглифтердің жоқтығы үйрену процесін едәуір жеңілдетеді. Бұл тілді бұрын-cоңды меңгермеген адамдарға ондағы кейбір дыбыстар ғана таңсық көрінуі мүмкін.
Кейбіреулер, мысалы, қ, ғ сияқты әріптерді айту қиынға соғады дейді. Сондай-ақ, кей студенттер ө, ү, ұ секілді дауысты дыбыстарды айта алмайды. Соған қарамастан, тілдің грамматикалық құрылымы өте түсінікті. ""Мен сені жақсы көремін"" деген секілді тіркестерді қазақ тілінде айту оңай. Бұл тілде еркін сөйлеп кету үшін адамға көп жыл сарп етудің қажеті жоқ.
Оқу процесінің соңында студенттерім көптеген тіркестерді түсініп, белгілі бір деңгейде лингвистикалық тәжірибе жинады. Олардың негізгі міндеті қазақ тілінде нені айтуға болатынын, нені айтуға болмайтынын ажырату болған еді. Біздің тілімізде лингвистикалық тұрғыдан қарағанда қолдануға болмайтын тіркестер кездеседі. Мысалы, cіз қатарынан екі рет ырықсыз етісті жаза алмайсыз. Сонымен қатар, студенттер ""мен"", ""және"" жалғаулық шылауларының арасындағы айырмашылықты түсінбей қателесіп жатады.
– Сіздің оқу бағдарламаңыздың мазмұны қандай болды? Оны оқу, аудио тыңдау, грамматиканы үйрену деп түрлі бөлімдерге бөлдіңіз бе?
– Көп адамдар тіл үйрену процесін қиындатып жібереді. Ал шын мәнінде тіл дегеніміз – өз ойымызды жеткізу үшін қолданатын нақты бір сөздердің жиыны ғана. Контекст болған жерде кез келген сөйлемді құрай салуға болады. Мен түрлі сөйлемдерді миымызда жай ғана тұжырымдаудың жеткілікті екенін үнемі айтып жүрмін. Біз мұндай жаттығуларды жасап та көрдік: отырып алып, ""мына ойымды қазақша қалай жеткізсем болады?"" деп ойланатын едік.
Алдымен қазақша есімдерді үйрендік, сосын тамақ атауларына қатысты терминдерге көштік. Енді қараңыз, адам аты мен тамақ түрін білеміз, енді бізге тамақ пісіруге қатысты бір етістік қажет. Мысалы, ""Әлихан ет асып жатыр"". Біз түрлі етістіктерді қолдана отырып, сөйлем құрауды үйрендік. Осылайша, адамның сөз қоры қалыптасады.
Студенттер ""өзіңді қалай таныстырған дұрыс?"" деп сұрағанда, мен ""менің атым Нұрсұлтан"" деп үйреттім. Олар ""сенің атың"" деген қалай болады дегенде, мен ""сенің атың Нұрсұлтан болады"" деп түсіндірдім.
Сабақтар көбіне ""сұрақ-жауап"" түрінде өтті. Студенттер алдын-ала сұрақтарын дайындап алып, сосын менен ""былай деп айтуға бола ма?"" деп сұрайтын.
– Университетте қазақ тілін үйретуді әрі қарай жалғастыра бересіз бе?
– Профессормен етене жақын араласып кеттік. Ол менің мұнда қазақша үйретіп жүргенім Қазақстанда резонанс тудырғанына қатты таңғалды. Профессор қазақ тілін жақсы көріп қалды, Абайдың ""Қара сөздерін"" кабинетінің есігіне іліп қойды. Алдағы уақытта менімен түрлі жобалар аясында бірге жұмыс істегісі келетінін айтты. Сондықтан, біз әлі әріптестігімізді жалғастырамыз деп ойлаймын.
– Студенттеріңіз Қазақстанға келгісі келмей ме ?
– Қазақстан АҚШ-қа жақын ел болса, барып қайту қиын болмас еді. Бірақ, америкалықтардың көбі саяхаттауға аса құлықты емес. Оларға өз штатының не қаласының маңайында жүргені де жеткілікті.
Өкінішке қарай, көптеген америкалық студентке Орталық Азия туралы ақпарат жетіспейді. Алғашында мен студенттеріме қазақ тіліндегі әндерді қосып, фильмдерді көрсететінмін. Оның ішінде Қанат Бейсекеевтің Иран және Түркия қазақтары туралы деректі фильмдері де болды. Сонымен қатар, студенттерге қазақтың ""шашу"", ""ауыз тию"" сияқты дәстүрлері туралы баяндап бердім. Соңғы сабақта оларға бауырсақ, палау және басқа да тәттілер апарып, дәм татқыздым. Студенттер осының бәрін көріп, есту арқылы қазақтың мәдениеті мен тарихына бойлай алды деп ойлаймын.
Студенттерім тілдің этимологиясын түсініп, қазақ тіліне ықпал ететін түрлі факторларды талдады. Олар тарихи және мәдени өзгерістер (Кеңес одағы кезеңін қоса алғанда) тілдің қалыптасуына қаншалықты ықпал еткенін зерттеді. Осындай ықпалдың әсерінен туған сөз деп, мысалы, орыс тілінен енген ""шәйнек"" деген кірме сөзді атауға болады. Тағы бір мысал, ""күнтізбе"" сөзінің орнына орыс тіліндегі ""календарь"" сөзінің қолданылуы.
– Сіздің ойыңызша, қазақ тілін жоғары оқу орындарында үйрету арқылы шетелде танымал ету қажет пе? Неліктен?
–  Мен АҚШ университеттерінде қазақ тілінен сабақ беретін жалғыз оқытушы емеспін. Мысалы, Индиана университетінің Орталық Азия зерттеу орталығында қазақ тілі қаншама жылдан бері пән ретінде өткізіліп келеді. Сонымен қатар, Вашингтонда ""Болашақ"" бағдарламасымен тағылымдамаға келетін студенттердің үлкен қауымдастығы бар. Бұл қауымдастықта қазақ тілі мен мәдениетіне қатысты түрлі шаралар өткізіледі. Сондай-ақ, Гарвард университетінде де қазақ тілі курсы ашылды.
Басқа елдерде қазақ тілі сабағын оқыту не үшін маңызды деген сұрағыңызға бірнеше себепті атар едім. Біріншіден, қазақ тілі – үйренуге өте қызық тіл. Екіншіден, қазақ тіліне байланысты не лингвистикалық, не ағартушылық зерттеулер жоқ. Қолда бар зерттеулердің көбі еуроцентристік көзқараспен шектеледі. Басқаша айтқанда, зерттеу пәні америкалық және еуропалық ғалымдардың көзқарасымен баяндалады. Ал, қазақтардың өзі әзірге көп зерттеу жүргізе қойған жоқ. Олардың аздаған бөлігі ғана ірі ғылыми басылымдарда жарияланып үлгерді.
Қазақстан – Орта Азияда саяси салмағы бар мемлекет. Америкалық зерттеушілер Орта Азия елдерін зерттегенде алдымен біздің елден бастайды. Бұл ғылыми ортада қазақ тілін үйренуге деген қызығушылықтың бар екенін көрсетеді.
– Қазақстанда қазір қазақ тілін үйрететін орталықтар көбейді. Адамдар сол орталықтарға жаппай барып жатыр. Елдегі осы тренд туралы не айтасыз?
– Әрине, мемлекет ретінде біз қазақ тілін дамытуымыз қажет. Алайда, қазір елде азаматтарды қазақ тілін үйренуге ынталандыратын түрлі тәсілдердің жоқтығы проблема болып отырған сияқты. Менің ойымша, бізге тұрғындардың тілді үйренуге деген ықыласын оятатын механизмдер керек. Ол біздің мәдениетіміздің бір бөлігіне айналғаны дұрыс.
Мысалы, тұрғындарының басым бөлігі орысша сөйлейтін Астана қаласында тіл үйренуге стимул жетіспейтіндей көрінеді. Біз тілдердің тепе-теңдігін сақтауымыз қажет. Бірақ, оның соңы қызды-қыздымен ұлтшылдыққа ұласып кетпегені абзал.
Өзім блогшы ретінде көргенімді айтайын. Қазақ тіліндегі контенттің қаралымы аз. Соған қарамастан, мен ана тілімді өзгелерге таныстырудың маңызын түсінгендіктен, контентті екі тілде түсіремін. Тепе-теңдікті сақтаймын.
– Тілдердің тепе-теңдігін сақтау процесі екі тілдің араласып кетуіне әкелмей ме?
– Қазақстанда оқушылары тек ағылшын тілінде сөйлесетін көптеген мектеп тілдің дамуындағы тепе-теңдікті бұзып отыр деп санаймын. Мұндай қарым-қатынас ағылшын тілін бірінші орынға, ал қалған тілдерді екінші, үшінші орынға қою мәдениетін қалыптастырады. Ата-аналар егер балалары ағылшын тілін білсе, олар шетелдік танымал университеттерге оқуға түсіп, жақсы жерде жұмыс істеуіне мүмкіндік береді деп ойлайды. Қазір біздің елімізде ағылшын тіліне тым көп мән беріліп отыр.
Дегенмен, бізге қазақ тілі мен орыс тілінің, сосын қазақ тілі мен ағылшын тілінің арасындағы тепе-теңдікті сақтау маңызды. Ағылшын тілін үйрену процесі өзіңнің ана тіліңді дамытуды жоққа шығармауы тиіс екенін түсінгеніміз абзал.
Менің университеттегі зерттеу тақырыбым транслингвистика саласымен байланысты. Мен түрлі тілдер арасындағы тепе-теңдікке жету жолдарына мән беремін. Мәселен, ""қазақ тілі аз қолданылып отырған шақта неліктен ағылшын тілі пәні оқытылады?"" деп ойланамын. Осы тұста тіл мектебіндегі бір жағдай есіме түсіп отыр: біреулер менен ""сіз неге оқушылармен орысша сөйлесіп отырсыз?"" деп сұраған еді. Ол кезде оқушыларым ағылшын тілін білмейтін, сол себепті мен оларға ағылшын тіліндегі ең қарапайым сөздердің өзін түсіндіре алмадым.
Полилингвизм (көптілділік) нормаға айналған заманда өмір сүре отырып, тілдер арасындағы иерархияға жол бермегеніміз дұрыс деп санаймын. Басқа тілдерді жаныштай отырып, нақты бір тілге басымдық беру орынсыз. Тілдерді араластыра сөйлеу проблема емес. Себебі, бір тілдегі лингвистикалық тәжірибеңіз сіздің келесі тілді үйренуіңізге көмектеседі.
Ағылшын тілін үйренген кезде бізге ана тілімізді де ұмытпай, қолдап отыру қажет. Сонда тілдер арасында ешқандай бөлініс болмайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақ тілі мен мәдениетін басқа елдерде танытудың маңызы қандай?,,2024-01-26T15:00:00+05:00
tarixty-eske-alamyz-1887-zyly-almatyny-zermen-zeksen-etken-zilzala,informburo.kz,Тарихты еске аламыз: 1887 жылы Алматыны жермен-жексен еткен зілзала,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/tarixty-eske-alamyz-1887-zyly-almatyny-zermen-zeksen-etken-zilzala,"Алматы қаласының қауіпті сейсмологиялық аймақта орналасқаны жасырын емес. Тарихқа үңілсек, бұл өңірде бірнеше алапат жер сілкінісі орын алғаны белгілі. Солардың алғашқысы – 1887 жылы Верныйда болған зілзала.
1887 жылы 28 мамырға қараған түні таңғы сағат 4:30-да қала тұрғындары жер сілкінісінен оянды. Алғашқы дүмпудің магнитудасы 5 баллды құраса, 5 минуттан кейін 8-9 баллға жеткен.
Басылым беттерінде зілзала куәгерлерінің жан түршігерлік оқиғаны баяндаған әңгімелері жарық көрді.
""28 мамырда таңертең қатты дүмпу естілді. Жердің тербелісі бір секундтан аспай бәрі тынышталды, қарапайым жер сілкінісі сияқты көрінді. Бірақ, шамамен 5 минуттан кейін екінші дүмпу болғанда, қабырғадан гипс төгіле бастады, пештер, қабырғалар мен төбелер құлады. Зілзаланың шуы мен гүрілі жүз шақырымға естілді, ал көтерілген шаң қала көшелерін тұмандай басты"", – деп жазды қала тұрғындарының бірі ""Туркестанские Ведомости"" газетінің 1887 жылғы 30 маусымда шыққан санында.
Жер сілкінісі салдарынан 140 адамның қайтыс болғыны, оның 105-і бала екені хабарланды.
Оқи отырыңыз: Алматыда жер сілкінді
""Сол сәтте көпқабатты үйде болғандардың жағдайын сипаттау қиын: тастар, әйнектер, заттар ұшты, қабырғалар, төбелер құлап, содан кейін ғимараттар толық қирады"", – делінген ""Жаңалықтар мен биржалық газет"" баспасының 1887 жылы 21 маусымда шыққан санында.
Қаланы қалпына келтіру бойынша жұмыстар тез арада қолға алынды. Зілзаладан кейін ағаш ғимараттар тұрғызуға басымдық берілді. Себебі, жер сілкінісі кезінде тастан тұрғызылған ғимараттардың барлығы қирап қалған.
""Тас ғимараттар саны – 1 799, ауылдарда — 139. Барлығы жойылды. Ауылдардағы ағаш ғимараттар саны – 839, барлығы дерлік тұруға жарамды"" делінген апаттан кейінгі есепте.
Оқи отырыңыз: ""Ғасырдан да ұзақ түн"": Алматыдағы жер сілкінісі әлеуметтік желіде қалай көрініс тапты?
Тау-кен департаменті геолог-ғалым, профессор Иван Мушкетовтың ғылыми жетекшілігімен арнайы экспедиция ұйымдастырды. Ол Верныймен қатар, жер сілкінісінің бүкіл аумағында зілзаланың жойқын салдарын егжей-тегжейлі сипаттап, зерттеді.
Ресми мәліметтерге сәйкес, апат салдарынан 8000-ға жуық адам баспанасыз қалған. Бірінші кезекте мұқтаждарды тегін тамақтандыратын наубайхана пештері қалпына келтірілді. Тұрғындар амалсыздан дәл алаңда шатырлар тікті.
Қаланы қалпына келтіру жұмыстары қарқынды жүрді, қараша айының соңына қарай Верныйда 1170 үй салынды.
Оқи отырыңыз: Жер сілкінгенде үйде, көшеде және көлікте қандай қауіпсіздік шараларын сақтау қажет
Зілзаладан кейін қаланың орталық бөлігінде бос учаскелер пайда болды. Ол жерде қоғамдық құрылыс нысандары бой көтерді: Верный қалалық басқармасы, өрт сөндіру депосы, Түркістан рухани консисториясы және метеорологиялық обсерваториясы болды. Қаланың батыс шетінде, Үлкен Алматы станицасының оңтүстігінде ақыл-есі ауысқан науқастарға арналған емхананың аумағы пайда болды.
Жер сілкінісінен 30 жыл өткеннен кейін қала белгіленген шекарадан шығып үлгерді және Арычнаядан (Абай даңғылы) жоғары орналасқан қалалық жайылымдар аумағында құрылыс басталды. Ол уақытта Верныйда Жетісудың барлық облыстық мекемелері шоғырланған, халқы 37 мың адамды құрады, 2100 тұрғын үй болды.
Верныйдың балансында Түркістан рухани консисториясы, 11 мешіт, 9 шіркеу, 18 оқу орны, бау-бақша және орман шаруашылығы мектептері, орыс тау-кен қоғамының Жетісу бөлімі, шағын облыстық мұражай, 66 фабрика мен зауыт, әскери, қоғамдық және коммерциялық жиналыс үйлері болды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ол кезде Алматы Верный аталатын. Ол алғашқы жойқын жер сілкінісінен кейін қалай қалпына келді?,,2024-01-24T11:00:00+05:00
undistan-oz-elindegi-musylmandardy-qalai-qoldaidy-seteldik-baq,informburo.kz,Үндістан өз еліндегі мұсылмандарды қалай қолдайды? Шетелдік БАҚ,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/undistan-oz-elindegi-musylmandardy-qalai-qoldaidy-seteldik-baq,"Үндістанда азшылық өкілдері тұратын округтерді дамыту жоспарына сай мұсылмандардың жағдайы жақсарып келеді. Бұл туралы тәуелсіз India Blooms басылымы жазды.
2008 жылы Үндістанның 90 округі көп секторлы дамыту бағдарламасына енді. Бұл бастама азшылықтарды негізге ала отырып құрылыс, әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту және қолайлы жағдай жасау жолымен аудандарды дамытуға бағытталған.
Мұсылмандар, сикхтар, христиандар, буддистер, парсылар және джайндар 1992 жылғы Азшылықтар жөніндегі ұлттық комиссия заңының 2 (c) бөліміне сәйкес азшылық қауымдары ретінде анықталған. Бұл схема азшылықтарды көп секторлы дамыту бағдарламасы деп аталады. Оны Үндістан үкіметінің Азшылық істері жөніндегі одақтық министрлік қадағалайды.
""Бұл схеманың мұсылмандық контекстегі маңыздылығы Үндістандағы мұсылмандар арасындағы кедейліктің жоғары деңгейіне байланысты арта түседі. Далиттердің 53 пайызы жұмыс істесе, мұсылмандардың 48 пайызы ғана жұмыс істейді. Сол сияқты, далит әйелдерінің 23%-ы, ал мұсылман әйелдердің небәрі 9,6%-ы жұмыс істейді. 2001 жылғы халық санағы бойынша елдегі сауаттылық деңгейі 64,80 пайызды құраса, мұсылмандар арасында бұл көрсеткіш 59,10 пайызға тең. Мұсылмандар орташа есеппен жиі ауырады, өйткені олардың үйлерінің тек 19%-ында ғана таза ауыз су құбыры бар"", – деп жазылған басылымда.
Қазір жағдай өте күрделі болғандықтан, Үндістан үкіметі жағдайды жақсартуға күш салатыны анық.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда Үндістанның Республика күнін атап өтілді. Екі елді не байланыстырады
Көп секторлы дамыту бағдарламасына 14 жыл болды. Көптеген ауданда жақсы нәтиже бере бастады. Бұл схеманың мақсаты – білім беру, біліктілікті арттыру, денсаулық сақтау, санитария, баспана, жол және ауыз су үшін инфрақұрылымды жақсарту және азшылық өкілдері үшін табыс табу мүмкіндіктерін жасау. Оған Орталық пен Штаттардың бірлескен күш-жігерінің арқасында қол жеткізуге болады. Схема сонымен қатар олқылықтардың орнын толтыруға бағытталған.
2017 жылы Үндістанның мемлекеттік басқару институты көп секторлы дамыту схемасы туралы есеп берді. Әсіресе, білім, денсаулық сақтау және ауыз сумен жабдықтау салалары халықтың күнделікті тұрмысына әсер етеді. Денсаулық сақтау мекемелері мен орта мектептерді сумен жабдықтау немесе су беру уақытын ұзарту азшылық қауым тұратын аймақтардағы мәселелерді шешкен.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Елдегі мұсылмандардың 48 пайызы ғана жұмыс істейді.,,2024-02-05T11:52:55+05:00
2024-zyly-setelden-kolik-akelu-usin-qansa-aqsa-qazet,informburo.kz,2024 жылы шетелден көлік әкелу үшін қанша ақша қажет?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2024-zyly-setelden-kolik-akelu-usin-qansa-aqsa-qazet,"2024 жылы айлық есептік көрсеткіш (АЕК) мөлшері өзгерді. Биыл оның құны 3692 теңгеге тең. АЕК өскен сайын автокөлікті тіркеу, утиль алымын төлеу де қымбатқа түседі. Осы орайда Информбюро порталы шетелден биыл автокөлік әкелу құны қанша тұратынын есептеп көрді.
Шетелден әкелген көлікті Қазақстанда тіркеу үшін, яғни оны есепке қою үшін бастапқы тіркеу алымын төлеу қажет. Алым мөлшеріне мотор көлемі әсер етпейді. Қозғалтқыш түріне және көліктің шыққан жылына қарай есептеледі. Көлік ескі болған сайын төлем де қымбаттай береді. Шыққан жылы ретінде зауытта жапсырған тақтайшадағы (бирка) күні есептеледі.
Мысалы, M1 категориясындағы дәстүрлі қозғалтқышы бар 2021 жылы шыққан Toyota Camry-ді тіркеу үшін 500 АЕК, яғни 1 846 000 теңге төлеу қажет.  Ал 2022 жылы шыққан Toyota Camry-ді тіркеу құны 50 АЕК немесе 184 600 теңгеге тең. 2023 жылы және биыл шыққан көлікті тіркеуге бар-жоғы 923 теңге (0,25 АЕК) кетеді.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда көлік салығы 7% өсті
Ал енді электромобильді тіркеу құнын есептеп көрейік. Мысалы, былтыр және биыл шыққан Tesla электромобилін тіркеу құны – 923 теңге (0,25 АЕК). Ал 2022 жылы шыққан Tesla-ны тіркеу ақысы 92 300 теңге немесе 25 АЕК . 2021 жылы және одан бұрын шыққан ескі Tesla электромоибльдерін тіркеу үшін 250 АЕК, яғни 923 мың теңге төлеу қажет.
Бастапқы тіркеу алымының сомасына техпаспорт пен нөмір үшін сұралатын баж кірмейді. Техпаспорт үшін – 1,25 АЕК немесе 4625 теңге , ал мемлекеттік нөмір үшін 2,8 АЕК немесе 10 337,6 теңге көлемінде мемлекеттік баж төлеу қажет.
Утиль алымын кәдеге жарату төлемі деп те атайды. Утиль алымының базалық мөлшерлемесі 50 АЕК-ні құрайды. 2023 жылы 172 500 теңге болса, биыл 184 600 теңгеге өсті. Көліктің мотор көлеміне қарай коэффициент белгіленген. Утиль алымын 50 АЕК мөлшері мен мотор көлеміне қарай белгіленген коэффициентті көбейту жолымен есептейді. Мотор көлемі үлкен болған сайын утиль алымының сомасы да өсе береді. Елге электромобиль кіргізетіндер утиль алымынан босатылады.
Оқи отырыңыз: Газбен жүретін көліктер арнайы белгі қоюға міндеттеледі
Жеңіл автокөлікті әкелу үшін төленетін утиль алымын есептеп көрейік. Мысалы, қозғалтқыш көлемі 1 литр болатын Toyota Vitz көлігі үшін 276 900 теңге төлеу қажет. Коэффициент 1,5 болса, мұны базалық мөлшерлемеге көбейтеміз. Ал моторы 1 литрден 2 литрге дейінгі Toyota Camry көлігі үшін төлейтін утиль алымы 646 100 теңгеге тең. Көлемі 3 литрге жететін Toyota Camry үшін 923 мың теңге төлеу керек. Мотор көлемі 3 литрден асатын көлік үшін 11,5 коэффициенті белгіленгендіктен, 2 122 900 теңге утиль алымын төлеуге тура келеді.
Утиль алымын recycle.kz сайтында төлеуге болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Көлікті тіркеу үшін бастапқы тіркеу және утиль алымдарын төлеу қажет.,,2024-01-11T15:05:40+05:00
80-zyl-buryn-zazylsa-da-ali-saxnadan-tuspegen-opera,informburo.kz,"80 жыл бұрын жазылса да, әлі сахнадан түспеген опера",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/80-zyl-buryn-zazylsa-da-ali-saxnadan-tuspegen-opera,"Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрында Ахмет Жұбанов пен Латиф  Хамидидің туындысы қойылды. Қойылымға өнерсүйер қауым жиналды. Бибігүл Төлегенова да көрермендер қатарынан табылды. Театрдың әр маусымы ""Абайдан"" басталады.
Мемлекеттік тапсырыспен 80 жыл бұрын жазылған опера әлі күнге дейін қалайша өзектілігін жоғалтпады? Біз үңіліп көрдік.
Туындының өзегінде Мұхтар Әуезовтың ""Абай жолы"" романы жатыр.
Күйеуі қайтыс болған әйелді ағасына әмеңгерлік жолмен бермек болады. Алайда әйел өзінің ғашығымен бірге қашып кетеді, бұл туыстардың наразылығын тудырады. Жастардың тағдыры сотта шешіледі. Жиренше би туысқандық дәстүрді бұзғаны үшін жастарға өлім жазасын сұрайды, ал Абай халық пен өзгеріс символы ретінде жастарға араша болады.
Бұл оқиға әлі күнге өзекті. Абай жастарға араша сұрап, Жібекті, Татьяна Ларинаны, Джульеттаны мысалға келтіреді. Жиренше болса: ""Джульеттаны мысал ретінде келтірме, мен Шіркеуге бас имеймін"" дейді.
Операдағы іс-әрекет көрерменді бей-жай қалдырмайды. Абай адамгершілікке, гуманизмге шақырса, Жиреншенің де өз ұстанымы бар.
""Жиреншені де, оның ұстанымын да түсінемін. Олар өз құқықтарын қорғамаққа бекінген. Бұрын әмеңгерлік салты болды. Ажар мен Айдар бүкіл дәстүрді бұзады. Ненің құрметіне десеңіз, махабаттың құрметіне. Ал Жиреншенің басты мақсаты – дәстүрді сақтау. Егер осы екеуі туыстық заңды бұзса, басқалар да қайталайды"", – дейді ""Абай"" операсын сақтаушы Диана Әкімбаева.
Оқи отырыңыз: Әлемде Абайға арналған қандай ескерткіштер бар?
Абай рөлін ҚР халық әртісі Талғат Күзембаев сомдайды. Ол бұрын Жиренше рөлін ойнаған.
""Жиренше рөлінен Абай рөліне өту қиын болды. 15 жыл бойы өзім жақсы зерттеп таныған Жиреншені сомдадым. Жиренше үкім шығарып, Айдарды өлтіреді. Бұның бәрін қимылмен көрсету керек. Мен бұл образбен жылдар бойы жұмыс істедім. Ал 40 жасымда Абай рөліне ие болдым. Бұл данышпан адам Жиреншеге түбегейлі қарама-қарсы бейне. Бұл рөлге ие болуды армандауға болады, алайда Жиренше шыққанда ішім қылп ететін. Абайды сомдағанда басында қателік жіберіп қоюдан қорықтым. Тек сөзін ұмытып қалмасам болды дедім. Өйткені рөл орасан үлкен. Бір уақытта ән айтып, ансамбльмен өзара жұмыс істеу керек. ҚР еңбек сіңірген әртісі Бақытжан Сқақов маған көмектесті. Мен бұрын Жиреншені, ол Абайды айтатын. Рөл маған өткенде вокалдық тұрғыда көп нәрсені сол кісіден алдым. Қазақтың ұлы ақынын 10 жыл бойы сомдап келемін. Жиреншені жіберіп, жолды басқа әншілерге бердім, жаңа әртістерге көмектесемін. ""Абай жолы"" мен ""Қара сөздерді"" қайталап оқимын. Бұл вокалдық және сахна шеберлігінде жаңа бір нәрсе табуыма көмектеседі"", – дейді Талғат Күзембаев.
Ахмет Жұбанов пен Латиф Хамиди мемлекеттік тапсырыс болғандықтан операны өте қысқа мерзімде жасап шыққан. 1944 жылдың желтоқсанында Абайдың 100 жылдық мерейтойы мен Қазақ опера және балет театрының ашылуына 10 жыл толғанына орай премьера қойылды.
""Көрермен қазір көріп отырған қойылымды бәрі жақсы көреді, өйткені ол классикалық қойылым. ""Абайдың"" екі қойылымы бар. Жаңасын еуропалықтар жасады, біраз қаржы жұмсалды, керемет декорациялар шықты, алайда осы нұсқасын қалдыру шешімі қабылданды. Театрға технологиялар көптеп еніп жатса да, дәл ""Абайға"" келсек, көрермен рух, табиғилық пен жұмсақ декорацияларды жақсы көреді"", – дейді Диана Әкімбаева.
Қойылым режиссерлері Құрманбек Жандарбеков мен Байғали Досымжанов – ҚазКСР-ның халық әртістері. Режиссердің ойы түпнұсқа күйінде сақталып, актерлерге берілуін Диана Әкімбаева қадағалап отырады. Ол мэтрлермен тікелей таныс болмаса да, әр видеоны алғашқы қойылымнан-ақ жіті зерттеген.
""Режиссерлер қойған дүниеге сүйенуге барынша тырысамын. Олардың идеясы, концепциясы, байланысы, кульминациясы, финалы сақталады. Мәңгілік Абай да, мәңгілік Жиренше де жоқ. Құрам өзгереді. Қыркүйекте бір солист ән айтса, қаңтарға басқа әртіс ән айтады. Сен оған барлығын түсіндіресің. Режиссерді тірідей көрген ыңғайлы. Көптеген режиссер қазіргі таңда арамызда жоқ, олармен тікелей сөйлесе алмаймын. Маған видео берген кезде оны жіті зерттеймін. Түсініксіз жерлерін корифейлерден сұраймын"", – дейді Диана Әкімбаева.
Оқи отырыңыз: Абай туралы қаншалықты жақсы білесіз? Тест
""Абай"" операсын сақтаушының сөзінше, қойылымның танымалдығы сазгерлерге тікелей байланысты.
""Қалай болғанда да ең маңыздысы – сазгерлер Ахмет Жұбанов пен Латиф Хамиди. Олардан опералары арқылы не айтқылары келгендерін сұрай алмаймын. Мен не істеймін? Музыка тыңдаймын. Әр арияда керектінің бәрі бар. Тіпті кейіпкерлердің сипаттамаларын да табуға болады. Абай шыққан кездегі әуеннің өзі жарқын. Мұқият тыңдағанда ашылып жатқан есіктің дыбысын, құйылып жатқан судың үнін естуге болады. Операдағы ең маңызды дүние – сазгер, біз тек орындаушылармыз"", – дейді Диана Әкімбаева.
Абай образы да қойылымның құндылығын арттырады.
""Тағы бір маңызды сәт – операда Абайдың ""Көзімнің қарасы"", ""Қараңғы түнде тау қалғып"" сияқты әйгілі әндері орындалады. Көрермен бұл әндерді қосылып шырқайды. Қойылым біткен соң да адамдар залдан ән айтып шығады. ""Абай"" операсы – халыққа жақын жоғары өнер, өйткені ол күллі халықтың аузында"", – дейді Диана Әкімбаева.
Авторы: Полина Чихичина, аударған Мейіргүл Оңғарова
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",&quot;Абай&quot; туындының өзегінде Мұхтар Әуезовтың &quot;Абай жолы&quot; романы жатыр.,,2024-01-17T11:30:30+05:00
abai-traviata-zane-evgenii-onegin-almaty-opera-teatrynda-qantarda-qandai-qoiylymdar-bolady,informburo.kz,"""Абай, Травиата және Евгений Онегин"". Алматы опера театрында қаңтарда қандай қойылымдар болады?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/abai-traviata-zane-evgenii-onegin-almaty-opera-teatrynda-qantarda-qandai-qoiylymdar-bolady,"Биыл ""Абай атындағы қазақ ұлттық опера және балет театрына"" 90 жыл толып отыр. Бұл – тек театр үшін емес, жалпы Қазақ елі мен қоғамы үшін, өнері мен мәдениеті үшін үлкен рухани мереке. Өйткені мұндай театр ашу – өткен ғасырдағы мемлекет қайраткерлері, Алаш ардақтылары мен ел зиялыларының арманы еді. Абай атындағы қазақ ұлттық опера және балет театрының бүгіні – сол үлкен армандардың межесі болатын.
Театр ұжымы қаңтар айында классика өнерін сүйетін көрермен назарына әлемдік сахналардың ең ғажайып қойылымдарын, шоқтығы биік туындылар мен әсем әуезді симфониялық кештерді ұсынады. 4-28 қаңтар аралығында көрермен қауымның назарына Василий Вайноненнің ержүрек қуыршақ пен зұлым тышқан королі туралы ғажайып ""Щелкунчик"" ертегісі ұсынылады.
Театрда ""Щелкунчик"" балеті В.Вайноненнің қойылымында көптеген жыл бойы жүріп келеді және әрдайым көрермендерді тәнті етуде. Қазақстанның халық әртісі Гүлжан Түткібаева мен суретші Вячеслав Окуневтің жаңа балет қойылымында сценографиялық сәнді костюмдер мен декорациялар, кәсіби жарқын орындаушылық шеберліктері балеттің жаңаша мағынасын аша түсуде.
Театрдың 90-жылдығына орай 13 қаңтарда театр ұлттық музыкалық өнердің інжу-маржаны Ахмет Жұбанов пен Латиф Хамидидің ""Абай"" операсын тамашалауға шақырады. Алғаш рет 1944 жылы қойылған ""Абай"" операсы – Қазақстанның опера өнерінің үздік жетістіктерінің бірі. Спектакль театрдың іргелі тарихына айналған сүбелі қойылымдардың бірі. Операдағы басты партияларды Есенгелді Рза (алғашқы орындауы), Венера Алпысбаева, Тахауи Рахметов, Александр Сметанин, ҚР Еңбек сіңірген қайраткері Болат Бөкенов, ҚР Еңбек сіңірген қайраткері Дина Хамзина орындайды.
Оқи отырыңыз: Абай Құнанбайұлы шай ішкен самаурын Ұлттық музейге табысталды
Осы арайда, 18 қаңтарда әлемдік ең үздік опералардың бірі Петр Чайковскийдің ""Евгений Онегин"" операсы өтеді. Басты партияларды Umai-2023 ұлттық сыйлығының лауреаты, ""Операдағы әйел партиясын үздік орындаушы"" номинациясын иеленген театрымыздың солисі Оксана Давыденко, Төлеген Рахымбаев (алғашқы орындауы), Нұржан Бажекенов, ҚР Еңбек сіңірген қайраткері Дина Дютмағамбетова, Надия Наденова сомдайды.
19 қаңтар балет өнерінің озық үлгісі – А. Вознесенскийдің ""Авось"" поэмасы негізінде жазылған, Алексей Рыбниковтың – 2 актілі ритм-рок балеті ""Юнона және Авось"" балетін ұсынады. Орыс саяхатшысы Николай Резанов пен Сан-Франциско губернаторының қызы Мария Кончитаның  романтикалық махаббат хикаясына негізделген қойылым.
20 қаңтар әйгілі (кіші) Александр Дюманың ""Камелия ұстаған ханым"" романының желісі бойынша қойылған, әйгілі итальяндық композитор Джузеппе Вердидің (1813-1901) ""Травиата""  екі бөлімді операсын ұсынады. Алғаш рет, спектакль 1853 жылдың 6 наурызында Венецияның ""Ла Фениче"" театрының сахнасында көрсетілген болатын. ""Травиата"" операсы Абай ат. ҚазҰОБТ репертуарында театрдың алғаш ашылған күнінен бері қойылып келеді, қазіргі таңда 2016 жылы жаңартылған қойылымы көрермен назарына ұсынылып жүр. Басты партияларды танымал опера солистері, Верди операларының үздік орындаушылары Зарина Алтынбаева, Елена Никонова, Дамир Садуақасов, Дулат Тоқанов, Аружан Төлепберген, Ислам Хамзаев, Қайрат Өмірбеков сомдайды.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда Абай есімі қойылған қанша адам бар?
Ал 25 қаңтар Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театрының 90-жылдығына орай П. Чайковскийдің ""Франческа да Римини"" (симфониялық сюита), К.Сен-Санс ""Самсон және Далила"" операсынан Вакханалия, К. Орф ""Кармина Бурана"" (кантата) симфониялық музыка кешіне шақырады. Кеште театрдың опера солистері ҚР Еңбек сіңірген қайраткері Жамилә Баспақова, Эмиль Сакавов, Болат Қанағатов өнер көрсетеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",&quot;Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры&quot; қаңтар айының репертуарын ұсынады.,,2024-01-12T16:29:00+05:00
akesiz-qogam-qazirgi-bala-tarbiesine-ne-zetispeidi,informburo.kz,Әкесіз қоғам: Қазіргі бала тәрбиесіне не жетіспейді?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/akesiz-qogam-qazirgi-bala-tarbiesine-ne-zetispeidi,"Бостон қаласындағы Massachusetts бас ауруханасының психиатрия бөлімінің мамандары 2023 жылы бала тәрбиесіндегі әкенің рөлі туралы ауқымды зерттеуінің нәтижесін жариялады. Осы бөлімнің "" Әке болу "" атты коммерциялық емес бағдарламасы бар. Бұл бағдарламаның аясында ер азаматтар бала тәрбиесінде өзінің қандай рөлі барын ұғынып қана қоймай, алған білімін практика жүзінде іске асырады. Тек балалары емес, әйелдеріне моральдық тұрғыдан қолғабыс болудың қыр-сырын үйренеді.
Зерттеуде әке махаббаты мен қамқорлығын сезініп өскен баланың бестік баға алу мүмкіндігі әкесіз өскен балаға қарағанда 43% жоғары болатыны, сондай-ақ өскенде қылмыскер болу/болмауының да тікелей осы фактормен байланысты екені жазылған. Мамандар тапқан статистика бойынша, қазір түрмеде отырған азаматтардың 80 пайызы тура және жанама мағынасында әкесіз өскен. Бұдан өзге Psychology Today мәліметінше, әке баланың қоғамда өзге адамдармен жақсы қарым-қатынас құра білуіне және өзіне сенімді, лидер азамат болып өсуіне тікелей әсер етеді. Осы орайда отандық мамандардан отбасындағы әкенің рөлі қандай болғанын, бұл рөлдің уақыт өте келе қалай трансформацияланғанын, әкенің ұл бала өміріндегі рөлі және олардың аса сезімтал болуы себебі туралы сұрап көрдік.
Massachusetts мамандары жүргізген зерттеудің есебінде әкенің бала тәрбиесіне араласуының нәтижесінде шығатын 10 оң факторын атады:
Оқи отырыңыз: ""Ең жақын адам"". Бауыр басу бала өміріне қалай әсер етеді?
Psychology Today зерттеушілері де жоғарыдағы факторлармен толықтай келіседі. Сондай-ақ олар әкесіз өсудің теріс жақтары бұл факторлардан да көп болуы мүмкін екенін айтады. Олар негізінен – баланың өзіне берер бағасының төмен болуы, физикалық және эмоциялық қауіпсіздікті сезінбеу, өзін үнемі тастанды баладай сезіну, айналып келіп өзін қайта-қайта жек көру және:
Психолог Назира Бурханова мұны КСРО саясатымен және елдің экономикалық жағдайымен байланыстырады.
""Кеңес одағы адамдарға жұмыс күші деп қарағандықтан, отбасындағы әйел мен ердің рөлін бөлу тиімді болды. Яғни, еркек түздің адамы, жұмыс істеуі керек, отбасын асырайды, ал әйел шаңырақты берекелі етіп, бала-шағаға қарайды. Кейін жұмыс күші жетпегендіктен, әйел отбасының ұйытқысы ғана емес, тағы да ақша табушының рөлін өз мойнына алуы керек болды. Тіпті КСРО заманында бала туылған соң бірден балабақшаға беру тәжірибесі кездеседі. Мұның балаға қаншалықты ауыр екенін психоаналитик Джон Боулбидің зерттеулерінен жақсы білеміз. Арасында заман талабына сай рөлдер ауысып отырды, бірақ 90-жылдары әке-шешеге де, сол уақытта бала болған адамдарға да ауыр тиді. Елдегі экономикалық жағдай тұрақсызданып, ер азаматтар ақша табушы рөлінен айырылды, ішімдікке салынды. Осыны көріп өскен балалардың отбасы моделіне деген көзқарасы өзгерді, дәлірек өзіне үлгі болатын модель таппады. Қазір қыз балалар көбінесе шешесі секілді қиналып өмір сүргісі келмейді, отбасын өзі-ақ асырай алатынын жақсы түсінеді. Ал 90-жылдары әйелдер күйеуінің соққысына да төзді, баласын да бақты, жұмысқа да үлгерді, күйеуінің жұмыссыздығына да көнді. Осы бір кезеңде көптеген бала әке махаббатын сезінбей өсті. Өз кезегінде отбасындағы беделін бұрынғыдай ақша арқылы бекемдей алмаған әкелер қатал болуға көшті. Ал қатыгездік пен жаза бар жерде ешқандай тәрбие болмайды"", – деді Назира Бурханова.
Дегенмен психолог қазір керісінше баласымен эмоциялық байланыс орнатуға тырысатын әкелердің көбейгенін айтады. Оған Мәскеудегі психоанализ институтының соңғы 5-6 жыл көлемінде жүргізген зерттеуі дәлел. Сондай-ақ, Назира Бурханова ұл балалардың аса сезімтал болуына, көз жасына еркін ерік беруіне қатысты пікір білдірді.
""Зерттеудің жақсы хабары көп. Заманауи әкелер бұрынғыдай ""Шаршап тұрмын, қоя тұршы, шешеңе баршы"" деген сөздерді айтпайды. Тіпті бір жерде басшы болса да, хабарласқан баласына уақыт табады. Бұрын бала тәрбиесіне мектепке дейінгі жасқа келгенде араласса, қазір нәресте дүниеге келген сәттен бастап қызығушылық білдіреді. Анасы жоқта баласымен қалып, түн ұйқысын бөліп, жөргегін де ауыстырады. Осы тұста әйел адам жақсырақ жасайды деп ер адамды кеудесінен итерудің қажеті жоқ. Әйтпесе ер адам өзін қажет ететін жер табады. Осылайша ХХІ ғасырдың әкелері ""қамқорлық, махаббат және түсіністік"" арқылы тиімді инвестиция жасайды. Қазіргі әкелердің тағы бір ерекшелігі – бала тәрбиесіне қатысты зерттеулер мен жаңалықтарға мониторинг жасап, қажет болса курстарға қатысуы. Олар баланың қайда жүргенін біліп қана қоймай, қиындықтары, достары және қызығушылықтары туралы да тереңірек білуге тырысады. Ажырасқан соң да өзін жоқтатпай, бала өміріне араласады. Барлық жағдайда болмаса да, ""жаңа заман әкелерінің"" көбісі баланы шешесіндей-ақ жақсы тәрбиелей алады . Тағы бір мәселе – ұл балалардың сезімтал болып келуі. Әлеуметтік желіде қыз балаға ренжіп жылап қалып жатқан немесе бір жерін соғып алса, өкіріп жылайтын балаларды жиі көріп қалып жатамыз. Мұны әйел адам беретін тәрбиемен байланыстыру қате. Бар болғаны қазір білімді жас ата-аналар ұл балалардың қарапайым эмоциясы бар адам екенін түсінеді, мойындайды. ""Ауруын жасырған өледі"" деген мақалды ""Сезімін жасырған сынады"" деп өзгертуге болатын шығар"", – деді Назира Бурханова.
Отбасылық психолог, коуч Лаура Сүйіндік әкесіз өскен балалардың керісінше ересек, қатты мінезді болып көрінуге тырысатынын айтады.
""Махаббатқа бөленіп өскен баланың басында ана мен әкенің толыққанды образы болады. Осы іштегі көрінбейтін тірегінің арқасында өзін тығырыққа тіреген жағдайдан мүдірместен алып шығады, қажет кезде қорғайды. Ең бастысы – кез келген жаста балаша мәз болып, эмоциясын көрсетуден қорықпайды, жаны ауырған кезде көз жасына ерік береді. Сондай-ақ кішкене қиындыққа тап болса, сағы сынып, артқа тартып, үнемі жылайтын жасөспірімдер, ересектер болады. Бұл инфантилизмнің белгісі – гиперқамқорлықта өскендер немесе шынайы өмірін қабылдай алмай, регрессияға ұшырағандар. Ал тым қорқақ немесе өзін керісінше батыл, ересек етіп көрсеткісі келетін балалар мен жасөспірімдерде әке образы дұрыс қалыптаспаған. Ол өзін қорғансыз сезінгендіктен, сырттай мықты болып көрінуге тырысады, көп күлмейді, көңіл көтерудің не екенін білмейді. Ал өзін бұлай көрсете алмағандар зорлық-зомбылыққа ұшырайды"", – деп түсіндірді Лаура Сүйіндік.
Оқи отырыңыз: Несиеге iPhone не қымбат көлік алуға адамды не итермелейді? Психоаналитиктер түсіндірді
Мұнымен қатар психолог баланың басында әкенің үш түрлі рөлі болатынын айтты:
""Ұл балада әкеге қатысты өмір бойы екі сезім болады. Бірі агрессияға, екіншісі махаббатқа толы. Дәлірек ұл бала әкені қарсылас көріп, оны анасының өмірінен ысырғысы келеді, екінші жағынан бала бейсаналы әке қамқорлығына зәру екенін түсінеді, шын жақсы көреді. Көбіне әйел адамдар осы бірінші сезімнің жетегінде кетіп, өз баласын бейсаналы түрде қалай күйеуіне айналдырып алғанын білмей қалады. Бала туа салысымен тіл, заң, ережелерге қатысты жасырын қажеттіліктерін әкесі арқылы қанағаттандырғысы келеді. Әкесінің арқасында іштей жетіспей тұрған бір бөлшегін түгендейді. Мінсіз әке деп өз баласын өзінің теңі көретін, тәрбие мен өміріне белсенді араласатын азаматты айтамыз"", – деді маман.
Лаура Сүйіндік әке балаға ережелерді үйрету арқылы қоғамға жол ашып қана қоймай, өзінің жынысын тануға, іштегі ""Мен"" образын қалыптастыруға, өзіне берер бағасын көтеруге және әр әрекетінің астарында не жатқанын түсінуге көмектесетінін айтады.
""Бала қоғамға сіңісуі үшін толық отбасында тәрбиеленуінің өзіндік артықшылықтары бар. Өйткені әке мен ана махаббатының арасында айырмашылық жетерлік. Бала тура және жанама мағынасында әйелдің ішінен шығатындықтан, бұл риясыз махаббат. Ал әке махаббатына лайық болу қажет және бұл ережені бала алғашқы күндері-ақ түсіне бастайды. Осылайша бала әкесін өзіне қарату үшін қоғамда қалыптасқан талаптарға сай болуға тырысады және әкесі меңзеген биік белестерді бағындырады. Әке үшін бала өз ұрпағын жалғастырушы, атадан балаға мирас болып қалатын жадыдағы ақпаратты тасымалдаушы. Осылайша, әке – бақылаушы, талап қоюшы, тәртіп орнатушы және санкциялар салушы. Әйел балаға адамдар арасындағы махаббаттың қандай болатынын көрсетсе, әке қоғамға жол ашып береді. Әлем, еңбек, техника, қоғамға апарар жол туралы ақпарат береді. Осы тақырыпты тереңінен зерттеген Эрих Фром баланың дұрыс дамуы үшін әкенің де, ананың да махаббаты тең мөлшерде болуы керектігін айтқан. Зерттеуінше, бірі доминанта болса, бұл да балаға теріс әсер береді. Сондай-ақ, әке махаббатының болмауы іштегі ""Меннің"" түзілмеуіне, эмоциялық тұрғыдан тұрақсыз болуға, агрессияға себепші"", – деді Лаура Сүйіндік.
Отбасылық психолог, Otbasy.academy негізін қалаушы Ержан Мырзабаев қазақ халқының ұлын да, қызын да өзіне сенімді, лидер етіп тәрбиелеу үшін барын салғанын айтады. Осы орайда ол қазақы тәрбие мен КСРО саясатын шатастырмауға шақырды.
""Біздің менталитет"" деген ұғымда проблема бар. Қазақтың менталитеті мен салт-дәстүрін КСРО-нікімен шатастырамыз. Бүгін ""Біздің салт-дәстүрімізде"" деп сөйлейтін адамдар оны әкесі мен анасынан көргенін айтады. Ал ол кісілер кеңес одағы заманында өмір сүрді, әкелер күнара ішімдік ішетін. Ол да мұны әкесінен көріп істеді. Егер қазақы тәрбиені іздейтін болсақ, арадағы 100 жылды алып тастауымыз керек. Кеңес заманында адамның тұлға болуына, еркін ойлап, шығармашылықпен айналысуына шектеу қойылды, барынша сағын сындыруға тырысты. Ер азаматтар таңнан кешке дейін жұмыста көрген авторитарлы режимді үйінде қайталады. Өкінішке орай, кеңес одағының салт-дәстүрі мен менталитеті себебінен қазір жастарымыз қазақ болудан ұялады. Ал нағыз қазақ салт-дәстүрінде барлығы заман талабына сай жүзеге асып отырды. Баланы еркелетіп, ойнатып, бірге уақыт өткізген. Шын мәнінде тәрбиенің қандай болғанын тарихтан біле берсек болады. Ата-бабаларымыз Ресей, Қытай секілді алпауыт империялардың ортасында тұрып ұлан-ғайыр жерді сақтап қалды. Ал мұндайды еркін ойлы, сүйіспеншілік пен махаббатты сезініп өскен, өзіне сенімді, ақылды ұрпақ қана жүзеге асыра алады. Егер әке-шеше балаға қатыгездік танытқан болса, оның өзіне сенімді, лидер болып өсуі мүмкін емес еді. Қазақтың тарихы мен салт-дәстүрі әлі дұрыс зерттелмеген және зерттелгенінің өзін заман талабына сай түсіндіруіміз керек. Менталитет мәселесіне келетін болсақ, ол – ғылымның жүзеге асу жолы. Мысалы, ғылымда әке мен ұл бала бірге сапалы уақыт өткізуі керек деп жазылды делік. Осыны оқыған Американың әкесі ұлымен барып бейсбол ойнайды, ал қазақтың әкесі асық ойнайды, садақ атады, атқа мінеді. Менталитет деп осыны айтады"", – деп түсіндірді Ержан Мырзабаев.
Мұнымен қатар, психолог ер азаматтардың бала тәрбиесіне эмоциялық тұрғыдан араласуы маңызды екенін атап өтті. Айтуынша, қарым-қатынас баладан әке-шешеге қарай емес, керісінше құрылады. Яғни бала ата-анасына еркін ашыла алмаса, себеп екінші тарапта.
Оқи отырыңыз: Сіз үнемі кешігіп жүресіз бе? Прокрастинацияны жеңуге арналған 5 әдіс
""Тәрбиеде әке мен шешенің өзіндік рөлі бар. Ер адам өз қабілеттеріне қарай физикалық жұмыстарға, ал әйел адам шығармашылыққа көбірек баулуы мүмкін немесе керісінше. Осы күнге дейін балалардың анасына жақын өскені рас. Өйткені ер азаматтар қатал, суық болып келеді, бауырына баспайды. ""Мен шаршап келдім, шайым мен тамағым қайда?"" деп айқайлап жатқан адамға ешкім жолағысы келмейді. Көп ер адам ""Бала-шағам үшін жүрмін"" деп сылтау айтады. Бұл Iphone мүмкіндігінің тек 10 пайызын қолданумен тең. Әйел адамдарды алсақ, олар үйге екінші жұмысқа бара жатқандай болып барады. Ал ер адамдар керісінше. Егер ер азаматтар әйелдер секілді ойын өзгертсе, үйге барғанда олардың да энергиясы тасып тұратын еді. Өзімізді бұрынғы ата-бабаларымызбен салыстырудың қажеті жоқ. Олар күндіз-түні жауға шауып, өзін салмақтылығы мен игі ісі арқылы сыйлата білді. Отбасына ешқандай қатыгездік көрсетпеді"", – деді психолог.
Ержан Мырзабаев ажырасқан соң өмірге нүкте қоймай, екінші рет отбасын құрудың бала үшін де жақсы тұстары барын айтты. Сондай-ақ жар таңдауда жаңылмау маңызды екеніне тоқталды.
"" Әкесін жоғалтқан бала, ең болмағанда анасынан айырылмауы керек. Әркімнің өз рөлі бар. Егер баланы бір күні 150% көбірек жақсы көремін, ертең әкесі секілді айқайлап, ұрысамын десе, бұл балаға қиындық тудырады. Қиын жағдайға тап болса, бұл туралы айтар-айтпасын түсінбей қалады. Себебі, анасының реакциясын алдын ала болжай алмайды. Ажырассақ немесе серігіміз қайтыс болса, мүмкіндігінше екінші отбасын құруға ұмтылғанымыз жөн. Әйелдер жалғыз емеспін, балам бар деп ойлайды. Бірақ бала жұбыңыз немесе жарыңыз емес. Қартайғанда ұлы мен келініне тыныштық бермейтін енелер осындайдан шығады. Тәрбиеге келетін болсақ, өтпелі кезеңге дейін ұл мен қыздың тәрбиесінде ешқандай айырмашылық жоқ. Күніне екі рет ""Балам мен сені еш себепсіз жақсы көремін"" деп құшақтап отырса, әке-шеше мен баланың қарым-қатынасы 180 градусқа өзгереді. Тәрбиедегі екінші маңызды нәрсе – жауапкершілік. Жас ерекшелігіне сай 4-5 жастағы баланы ойыншықтарын жинауға, 6-7 жастағы баланы төсегін жинауға, 8-9 жасында үй жинауға үйретесіз. Үшіншісі – әртүрлі үйірмелерге апарып, жан-жақты дамуға көмектесу. Есейген соң осы үйірмелердің қайсысын қалдырғысы келетінін өзінен сұрап білесіз. Ең бастысы – гендерлік айырмашылықтардан қашу керек. Яғни ұл балаға ""Сен жігітсің ғой, неге жылайсың?"" деп айтуға болмайды. Ұл балаға эмоциясын көрсетуге мүмкіндік бермегендіктен, бүгінде ер азаматтар өзіне 5 есе көп қол салатын жағдайға жетіп отырмыз. Эмоциясын еркін көрсете алмаған баланың сезімталдығы да төмендей береді. Есейе келе жылаған адамды көрсе, ашулана бастайды. Дәл осылай қыздарға да ""үйде отыр, ешқайда шықпа"" деп тыйым сала беруге болмайды"", – деді Ержан Мырзабаев.
Оқи отырыңыз: ""Кәсіби күю"" синдромының себебі не және одан арылуға көмектесетін 3 тәсіл
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мамандар әкенің ұл баланың өміріндегі рөлі туралы әңгімеледі.,,2024-01-12T13:00:00+05:00
almaty-manyndagy-alemge-aigili-biik-tauly-stanciya-zaily-ne-bilemiz,informburo.kz,Алматы маңындағы әлемге әйгілі биік таулы станция жайлы не білеміз?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almaty-manyndagy-alemge-aigili-biik-tauly-stanciya-zaily-ne-bilemiz,"ҚР География және су қауіпсіздігі институты жанындағы Т1 гляциологиялық станциясы 1956 жылы құрылған. Теңіз деңгейінен 3 450 метр биіктікте, Тұйықсу мұздығының етегінде орналасқан. Т1 – КСРО ыдырағаннан кейін посткеңестік елдер аумағында жұмысын жалғастырып келе жатқан жалғыз станция. 67 жыл бойы мұздықты үздіксіз бақылаумен айналысатын бұл нысанның бүкіл әлемге танымал екенін айта кету керек.
Бұл – Ұлы Отан соғысынан кейін кеңес гляциологтары салған әлемдегі ең көне станциялардың бірі. Қазіргі уақытта мұздық Т1-ден бірнеше жүз метрге шегінген. Таулы ""стационар"" (мамандар оны осылай атайды) Кіші Алматы өзенінің бассейнінде орналасқан, ал айналасы мәңгілік мұздармен қоршалған. Мұнда мұзтанушылар – жер бетіндегі мұз қабатының массивтерін зерттейтін мамандар жұмыс істейді.
Станцияға бұралаң тау жолы арқылы жол талғамайтын көлікпен немесе жаяу жетуге болады. Ол жерге негізінен туристер, альпинистер немесе әскерилер жаяу барады. Саяхатшылар қолдан жасалған жергілікті цистерна-қонақ үйлерде тұрады. Мұнда көмір, азық-түлік және басқа да қажетті заттарды қызметкерлердің өздері әкеледі.
Станцияға шамамен 3,5 сағатта жаяу жетуге болады. Егер жылы мезгілде көліктер қатынаса, қыста жаяу жүруден басқа амал жоқ. Жаяу жүргіншілер бағыты ""Шымбұлақ"" тау шаңғы курортынан басталады, адамдар жолда әдетте Мыңжылқы бөгетінде (биіктігі 3 100 м) аялдайды, станцияның өзі Жастар шыңының етегінде орналасқан (4 147 м).
Ғалымдар бұл жерде жыл бойы жұмыс істейді, барлық деректерді тіркеп, мұздықтың құрылымы мен өзгеруін егжей-тегжейлі зерттеу үшін ара-тұра мұзға шығады. Жергілікті мамандар жұмысының арқасында Тұйықсу мұздығы ТМД-да ең көп зерттелген болып саналады. Оның ""қимыл-қозғалысына"" қарап, Швейцарияда орналасқан Дүниежүзілік мұздықтарды бақылау қызметінің мұзтанушылары бүкіл Орталық Азиядағы тау мұздықтарының жай-күйін бағалайды.
Кез келген таулы лагердегідей мұнда да көптеген аңыздар мен нанымдар бар. Кей адамдар үшін станцияда түнеу оңай емес екені белгілі. Дегенмен, мұнда мұзтанушылардың тыныштығын қорғайтын осындай ерекше тотем бар.
Жалпы, таулар адамдар үшін ежелден бері ерекше маңызға ие, ал олардың кейбіреулерінің қасиетті мәртебесі бар. Мысалы, мұсылмандар үшін қажылықтың рәсімі өтетін Арафат тауы аса құрметті. Сол секілді, православтардың басты қасиетті орындарының бірі Афон тауы ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұрасына енген.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Алматы тауларында жарты ғасырдан астам үздіксіз жұмыс істеп тұрған, әлемдегі мұзтанушылар (гляциологтар) арасында кең танымал Т1 станциясы бар.",,2023-12-29T17:00:00+05:00
almatynyn-kofexanalary-turgyn-ui-bagasyna-qalai-aser-etedi,informburo.kz,Алматының кофеханалары тұрғын үй бағасына қалай әсер етеді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatynyn-kofexanalary-turgyn-ui-bagasyna-qalai-aser-etedi,"Бүгінде кофе мәдениеті алматылықтардың өміріне берік енді. Бірақ қала орталығынан неғұрлым алыстаған сайын, кофеханалар саны да соғұрлым азая береді. Жалпы, бір жағынан бұл аудандардың өркендеу деңгейін көрсетсе керек. АҚШ-тың зерттеушілері кофеханалардың қалаларды дамытуда маңызды рөл атқаратынын және олардың ""джентрификацияның негізгі құралдары"" екенін мәлімдейді.
Джентрификация – көрнексіз немесе тиімсіз пайдаланылған қала аумақтарын жақсарту. Ол әдетте өнеркәсіптік аймақтарды, жұмыс аудандарын, қала маңдарын немесе тозған тарихи орталықтарды қамтиды.
Мұндай аудандарды абаттандыру барысында заманауи үйлер, кеңселер, арт-кеңістіктерден бөлек, міндетті түрде кофеханалар да пайда болады. Инфрақұрылымның жақсаруымен тұрғындардың құрамы да өзгере бастайды: бұл аудан бұрын өмір сүргендер үшін тым қымбатқа түсіп, әдетте жергілікті тұрғындардың орнына мұнда орта топ қоныстанады.
Алматының орталығында, әсіресе Достық, Назарбаев, Абылай хан даңғылдары, Панфилов бульвары бойында кофеханалар көптеп кездеседі: біреуі кенеттен жабылса, бірнеше ай ішінде оның орнында екіншісі пайда болады.
Ал орталықтан алыстаған сайын, мұндай орындардың саны айтарлықтай азаяды. Мәселен, Мәскеу метро стансасы жанында пәтер жалдап тұратын Алина жақын маңда кофе ішуге мүмкіндік жоқ екенін айтады.
""Айналада кілең сыраханалар мен лағманханалар, онда ноутбукпен жұмыс істеуді айтпағанда, тамақтану үшін жалғыз барудың өзі ерсі көрінеді"", – дейді ол.
Тағы бір қала тұрғыны – Азамат үш жыл бойы ""Сайран"" метро стансасы жанындағы ірі тұрғын үй кешенінде орналасқан компанияда жұмыс істейді.
""Алғашында бұл жерде кофеханалар мүлдем болған жоқ. Содан кейін жазғы алаңы бар тұрмыстық павильон пайда болды. Мұндағы кофе бағасы қымбат болғанына қарамастан, өте әлсіз. Әйтсе де, басқа амал жоқ болған соң сонда баруға тура келеді"", – дейді қала тұрғыны.
Алматылық Наталья Розыбакиев пен Мыңбаев көшелерінің қиылысында тұрады. Ол бұл ауданды шағын кофеханаға бола жақсы көретінін айтады.
""Панельді үйлермен қоршалған біздің ауданда адам көп. Бұрын тұрғындар мектептің стадионына жиі жиналатын, серуендеп, спортпен шұғылданып, бірге уақыт өткізетін. Бірақ, қазір ол жер жабық, жаңа оқу ғимараты салынып жатыр. Сондықтан біздің шағын кофехана әлеуметтенудің жалғыз орны болып табылады. Мұнда кездесулер ұйымдастырып, достарыммен кездесемін"", – дейді ол.
Осыған қарап, кофеханалар тұрғындардың әлеуметтік қарым-қатынасының маңызды нүктесі болуы мүмкін екенін байқауға болады. Бірақ, сұраныс болғанымен, ол көп жағдайда қанағаттандырылмай жатады.
Оқи отырыңыз: ""Қазақтың Никулині"" атанған алғашқы қазақ клоун қазір шіркеу күзетіп жүр
Мақатаевтан Райымбек даңғылына дейін және Пушкин көшесінен шығысқа қарай өтетін қаланың бір бөлігіне тоқталып өтейік. Мұнда кофе сатып алатын орындар жоқтың қасы. Дегенмен, жапондық мультипликатор Хаяо Миядзаки стиліндегі шағын кофехана бар. Мекеменің баристасы жақын маңда тұрады және бұл ауданның ешқашан жайлы саналмағанын атап өтті. Мұнда үнемі қоқыстар шашылып жататын, тозығы жеткен үйлер көп, ал жол жиектері мен аулаларда үйсіздер мен маскүнемдер отырады.
Алайда, соңғы жылдары аудан дами бастады. 2020 жылы жаңа тұрғын үй кешені салынды, кеңселер ашылды, қаланың басқа бөліктерінен көптеген қызметкерлер, соның ішінде шығармашылық кәсіптердің өкілдері келеді. Екі жыл бұрын кофехана ашылған кезде келушілер аз болса, қазір клиенттер ағыны тұрақты және бұл жер жергілікті тұрғындардың да, жұмысқа келетіндердің де жиналатын орнына айналды.
2017 жылы жарияланған Urban Forum Almaty баяндамасында бүгінгі таңда көптеген кофеханалар жұмыс істейтін Панфилов, Жібек Жолы, Қабанбай батыр және Гоголь көшелеріндегі қайта құру және құрылыс жұмыстары кезінде іскерлік белсенділігінің төмендегені айтылған. Бірақ, қайта құру жұмыстары аяқталған соң бір айдан кейін жүргізілген жаңа зерттеулер белсенділіктің 60%-ға дейін өскенін тіркеді. Сондай-ақ бұл аудандардағы жылжымайтын мүліктің бағасы 30%-ға дейін өсті.
Дегенмен, абаттандырылмаған ауданда кофехана ашу арқылы ондағы пәтердің бағасын бірден арттыруға болады деу қате. Ол үшін аудан көпфункционалды қоғамдық кеңістікке айналуы керек, яғни бірқатар басқа факторларды ескеру қажет.
Зерттеуші және қоғамдастықтармен жұмыс жөніндегі маман Анель Молдахметова Алматыда бос ауданда кофехана ашатын батырлар жоқ екеніне сенімді.
""Егер қаланың шалғай және абаттандырылмаған аудандары туралы айтатын болсақ, ондай жерлерде кофеханалар ұзақ жұмыс істей алмайды. Оның орнына лағманханалар ашылады. Ал кофеханалар орталыққа жақын орналасады. Сондай-ақ шеткі аудандарда кофеаппараттар бизнесі дамып жатқанын айту керек. Ол жерде отырып, уақыт өткізетіндер емес, кофені өзімен бірге алып кететіндер көп. Ешкім ""шөл далада"" кофехана ашпайды. Ондай жағдай кездессе де, белгілі бір кәсіпкердің жеке көзқарасына байланысты болуы мүмкін"", – деп түсіндіреді сарапшы.
Авторы: Полина Чичихина
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Кофехана көптеп ашылған қала орталығындағы аудандарда жылжымайтын мүлік бағасы 30 пайызға дейін өскен.,,2024-01-17T15:22:45+05:00
almatynyn-maskeuden-de-qymbat-qalaga-ainalgany-ras-pa-salystyramyz,informburo.kz,Алматының Мәскеуден де қымбат қалаға айналғаны рас па? Салыстырамыз,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatynyn-maskeuden-de-qymbat-qalaga-ainalgany-ras-pa-salystyramyz,"Биыл әлеуметтік желілерде және бірқатар басылымда Алматының ТМД елдері ішінде ең қымбат қалаға айналғаны туралы жарыса жазылды. Мысалы, 2022 жылдың наурыз айында отбасымен бірге көшіп келген Александр Лихошерстов отандық басылымдардың біріне берген сұхбатында Алматының Мәскеуден де қымбат қалаға айналғанын айтады. Бұдан өзге интернет қауымдастықтардың бірінде Ресейден көшіп келген азаматтар Алматыда жалақысының 40-50 пайызын азық-түлікке құртатынын айтқан. Олар бастапқыда бағалардың Ресейдегіден айтарлықтай арзан болғанын, кейін қатты қымбаттағанын жазды. Мұнымен қатар жаңалықтарда Алматының шетелдік мамандар үшін қымбат қалаға айналғаны туралы да жазылды.
Өмір сүру құны туралы ірі мәліметтер базасы – Numbeo сайтында қымбатшылық жағынан ТМД елдері ішінде Мәскеу бірінші орында тұрған жоқ. Бұл орын Алматы қаласына тиесілі. Мейрамхана, базар, дүкен, жол ақысы, коммуналдық төлем, спорт пен демалыс, киім мен аяқ киім, балаларға күтім, пәтер жалдау ақысы, тұрғын үй бағасы және азаматтардың жалақысы есепке алынған. Ақпаратты қала тұрғындары енгізген.
Мәскеуде төрт адамнан құралған отбасы пәтер жалдау ақысын ескермегенде бір айда 898 322,3 теңгеге күн көре алады. Бұл ҚР Ұлттық банкінің 25 желтоқсандағы курсы бойынша 1953,0 доллар. Ал бір адамға 257 071,7 теңге немесе 558,9 доллар қажет. Бұдан өзге Numbeo мәліметінше, Ресейде өмір сүру құны Қазақстанға қарағанда орта есеппен 11% төмен, ал пәтер жалдау ақысы 41,7% арзан. Бұл мәліметтер 2661 қатысушының бір жылдағы жазбасынан алынды.
Алматыда төрт адамнан құралған отбасы бір айда өзін емін-еркін сезінуі үшін оларға 948 896,3 теңге қажет немесе 2063,0 доллар. Ал бір адамға – 264 127,0 теңге ( 572,2 доллар). Мұнда да пәтер жалдау ақысы есепке алынбаған. 514 адам жазба қалдырған.
Оқи отырыңыз: Жаңа жыл қарсаңындағы Астана. Информбюро фоторепортажы
Бішкекте төрт адамнан құралған отбасы 720 355,0 теңгеге еш қысылмай өмір сүреді ( 1566,1 доллар). Ал бір адамға 199 756,4 теңге ( 434,3 доллар) қажет. Мұнда да пәтер жалдау ақысы есепке алынбады. Қырғызстанда өмір сүрудің орташа құны Қазақстанға қарағанда 17,3% төмен. Пәтер жалдау ақысы 23,3% арзан. 107 қолданушы жазба қалдырған.
Душанбеде төрт адамнан құралған отбасы 710 791,4 теңге немесе 1545,3 долларға еркін өмір сүре алады. Бір адамға 204 862,3 теңге немесе 445,4 доллар жеткілікті. 29 қолданушы жазба қалдырған. Numbeo деректері бойынша Тәжікстанда өмір сүру құны Қазақстанға қарағанда орта есеппен 15,6% төмен. Пәтер жалдау ақысы 44,5% арзан.
Жоғарыдағы ақпарат Алматының Мәскеуден қымбат қалаға айналғанына толық дәлел бола алмайды, дегенмен сандар фактіні жанама түрде айқындап тұрғандай. Осы орайда өзіміз есептеп көрдік. Төрт қаладағы қымбатшылықты салыстыру үшін пәтер жалдау ақысы, 250 мл Американо, такси құны (1 км үшін) және негізгі азық-түлік бағасы алынды.
Алматы орталығында бір бөлмелі пәтердің жалдау ақысын білу үшін заттар мен қызметтер порталы – Крышa.kz сайтына кірдік. 10 жалдамалы пәтердің құнын анықтадық. Мысалы, бір пәтер айына 200 мың теңгеге, екіншісі – 250 мың теңгеге, үшіншісі – 300 мың теңгеге беріледі. Осылайша 10 пәтердің жалпы құнын алып, оны онға бөлдік. Орташа есеппен бір бөлмелі пәтердің ақысы 626 доллар болды. Дәл осылай Мәскеу қаласындағы пәтер жалдау ақысын білу үшін ЦИАН.РУ сайтына кірдік. Қырғызстан бойынша есептеу үшін ақпаратты Лалафo.kg , ал Тәжікстан үшін Sомон.tj сайтынан алдық. Нәтижесі төмендегі кестеде көрсетілген.
Оқи отырыңыз: Алматы агломерациясы халқының саны 3,6 миллион адамға жетті
Дәл осылай төрт қаладағы Американо мен такси бағасын анықтау үшін орталыққа жақын орналасқан мейрамханалар мен кофеханалардың, такси компанияларының әлеуметтік желідегі парақшасына қарадық. Нәтижесі төмендегі кестеде көрсетілген.
Бұдан өзге біз халық бәрінен көп тұтынатын 5 азық-түліктің бағасын салыстырдық.
Қазақстанда тамақ өнімдерін тұтынудың ғылыми негізделген физиологиялық нормалары соңғы рет 2016 жылы бекітілді. ҚР Ұлттық экономика министрлігі бекіткен тізімде 64 азық-түлік өнімі бар. Ресей Федерациясында тұтыну себетіне азық-түлік емес тауарлар мен түрлі қызмет кіреді . Тәжікстанның тұтыну себетіне 11 азық-түлік тауарлары кіреді, оның ішінде: нан өнімдері, ет, көкөністер, жемістер және т.б. Ал Қырғызстанның тұтыну себетіне 12 азық-түлік тауары кіреді. Мемлекеттердің тұтыну себетінің құрамы әртүрлі болғандықтан, біз ең көп тұтынатын тағамдардың бағасын салыстырдық: ұн, сүт, сиыр еті, қант, жұмыртқа.
Қазақстан мен Ресейдегі азық-түлік бағасын қарау үшін мәліметтер magnum.kz және dostavka.magnit.ru , ал Қырғызстан мен Тәжікстандағы бағаларды қарау үшін мәлімет World Food Programme UN сайтынан алынды.
5061,5 теңге
(11,0 доллар)
104,77 сомони
(9,6 доллар)
Ашық дереккөздерден алынған мәліметтер анализі Алматыда такси қызметі мен кофе бағасының Мәскеу, Бішкек және Душанбеге қарағанда қымбат екенін көрсетті. Ал пәтер жалдау ақысы мен азық-түлік бағасы Мәскеуге қарағанда арзан.
Біз қарастырған тұрғын үй агенттіктерінің мәліметіне сүйенсек, Мәскеуде пәтер айтарлықтай қымбат. Мәскеумен салыстырғанда Алматыда 78,1% арзан. Ал Бішкек (24,1%) пен Душанбеде (52,0%) Алматыға қарағанда арзан.
Алматыға қарағанда бір шәшке Американоның бағасы Мәскеуде 15,4%, Бішкекте 16,4% және Душанбеде 36,3% арзан. Сондай-ақ Алматымен салыстырғанда такси бағасы Мәскеуде 2,0%, Бішкекте 55,1% және Душанбеде 70,6% арзан.
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтардың 38 пайызы соңғы жылда материалдық жағдайы жақсарды деп санайды – зерттеу
Мәскеуде тұрғын үй мен азық-түлік бағасы Алматыға қарағанда қымбат және такси мен кофе бағасы бойынша керісінше. Демек Алматы ТМД елдері ішіндегі ең қымбат қала емес. Алайда орташа жалақыны ( Сравни.ру сайтының мәліметіне сәйкес мәскеуліктердің орташа айлық жалақысы 2023 жылдың қаңтар-қыркүйегінде 128,3 мың рубльді құрады. Ал finprom.kz сайтының мәліметінше үшінші тоқсанда алматылықтардың орташа айлық жалақысы 409,0 мың теңгені құрады) және осы жалақысының қанша пайызын пәтер жалдау мен азық-түлікке жұмсайтынын ескерсек, дәл қазір алматылықтарға өмір сүру оңай емес.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","ТМД-дағы танымал төрт қаладағы пәтер жалдау құнын, азық-түлік, такси және бір шәшке Американо бағасын салыстырып көрдік.",,2023-12-29T16:45:31+05:00
doula-degen-kim-zane-onyn-aielderdin-aman-esen-bosanuyna-komegi-qandai,informburo.kz,Доула деген кім және оның әйелдердің аман-есен босануына көмегі қандай?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/doula-degen-kim-zane-onyn-aielderdin-aman-esen-bosanuyna-komegi-qandai,"Айман Байтұрсынова – кәсіби доула. Ол болашақ аналарға арналған курстар жүргізеді, босанар алдындағы түрлі қорқынышпен күресуге, дені сау баланы дүниеге алып келуге көмектеседі. 30 жыл бұрын перзентхана қабырғасында жұмыс істеп бастаған акушер жүкті әйелдерге адам баласының қолдауы мен махаббаты, бұдан бөлек жүктілікке қатысты білімін арттыру аса маңызды екенін айтады. Осы орайда ол доула қызметі және оның босануды жеңілдетуге қандай қатысы бар екені туралы әңгімеледі.
– Доула деген кім және оның қызметіне не кіреді?
– Доула – жүкті келіншектерді жүрегімен қабылдап, оларға сәбиін барынша қиналмай осы дүниеге алып келуге көмектесетін тәжірибелі, сертификаты бар маман. Доула әйелдерді жүктілікке дайындап қана қоймай, босанған сәтінде қасынан табылады. Жүкті әйелдің физиологиясы мен психологиясынан хабардар болу үшін әртүрлі салада білім алады. Біздің елде ол соңғы 6-7 жыл көлемінде асқан танымалдылыққа ие.
Нақты қандай көмек көрсететінімізге келетін болсақ – бұл болашақ ананың көкейіндегі жүктілікке қатысты сұрақтарға жауап беру және денесінде болып жатқан процестерді түсіндіру. Толғақтың қалай өтетінін, босану кезінде қандай позалар болатынын айтып көрсетеміз, перзентханада киініп, жуынуға көмектесеміз. Сондай-ақ, басты міндетіміз – толғақ басталған сәтте хабарласып жатса, тәуліктің қай уақыты екеніне қарамастан тұтқаны көтеріп, перзентханаға келу. Бұдан бөлек, босанғаннан кейін де әйелдің қасында болып, шай-тамағын беріп, баланы қалай шомылдыру, массаж жасау және жөргекке орау керектігін көрсетеміз.
– Бұл мамандық туралы қайдан білдіңіз және оны таңдауға не себеп болды?
– Бірінші мамандығым – акушер, №5 перзентхананың босану бөлімінде жұмыс істедім. Сол кезде қасында көмек беретін арнайы адам болмаса, әйелдердің босанғанда қалай қатты қиналатынын көріп жүрдім. Кейін осы бағытта білімімді жетілдіру үшін Алматы қаласында Олеся Ливоренконың курсынан өттім. Ол кісі Мәскеуде оқып келген еді. Әйелдердің туу психологиясы мен физилогиясымен етене таныс болғандықтан, доула болу аса қиынға соқпады. 30 жылдық тәжірибемде доуланың көмегіне жүгінген болашақ аналарға кесарь тілігін жасау көрсеткіші төмен екеніне көзім жетті.
– Доулалардың медицина тұрғысынан босандыру процесіне араласпайтыны рас па?
– Доула медицина маманы емес, босандыру процесінде қатаң түрде әдептілік сақтай білуі шарт – диагноз қоймайды, қан қысымын өлшемейді, анализ тапсыруына араласпайды. Ал толғақ басталған сәтте керісінше барынша белсенді болып, массаж жасап, тыныс алу техникасын еске салады. Осылайша, босандырып жатқан акушер мен дәрігердің жұмысына кедергі келтірмеуі, керісінше дәрігер мен ана арасында көпір болғаны абзал.
Оқи отырыңыз: Дененің ісінуі, шаштың түсуі және ұйқысыздықтың себебі не? Фармацевт-нутрициолог түсіндірді
– Доуламен босанардан қанша уақыт бұрын кездескен жөн?
– Доуланы таңдаған кезде әлеуметтік желідегі парақшасы мен алған біліміне, босандырған әйелдердің пікіріне назар аударған жақсы. Барлығын ақылмен тексеріп алған соң іштегі түйсіктің көмегіне жүгінген абзал, өйткені доула мен болашақ ана арасында эмпатияның болуы маңызды. Бастапқыда екеуі екі рет кездесіп, 3 сағатқа дейін туу психологиясы және физиологиясымен танысады. Кейін біртіндеп практикалық жұмыстарға көшеді. Бастысы – доулаға 34 аптадан кеш жолықпау.
– Қазақстанда доула қызметіне жүгіну қанша тұрады? Негізінен жас аналар жүгіне ме әлде керісінше?
– Қатып қалған қағида жоқ. Ең алдымен, әйелдің нешінші жүктілігі екеніне қараймын. Себебі бірінші рет босанатындарға уақыт пен энергия көп кетеді. Кейде аналар жағдайын айтып түсіндіріп жатады, сол кезде бағасын түсіріп, адамгершілік танытамын. Жалпы доулалар қызметінің құны қазір 100-200 мың теңге арасында болып жатыр. Қуантатыны доулалардың қызметіне жүгінетін орта көбейіп жатыр. Әйелдер бірінші жүктілігі болмаса да, доула көмегіне жүгінуді жөн көреді.
– Бірінші көмектескен әйелдің нәрестесі есіңізде ме? Бірінші тәжірибеңіз қандай болған еді?
– 1993 жылы перзентханада акушер болып жұмыс істеп жүргенімде таныс, әпке-жеңгелерімнің қасында 5-10 сағат бірге болып көмек көрсететінмін. Ол кезде акушер болып жүрсем де, барынша моральдық, физикалық тұрғыдан қолдау көрсетуге тырысатынмын. Өзім мақсатты түрде көмек көрсетемін деп жолыққан әйел ұл бала босанды. Нәрестенің сол сәттегі түрі есімде болмаса да, араға 5-10 жыл салып сол ұл баланы көріп, желіде хат алмасып тұрамын.
– Егіз немесе үшемді босануға көмектескен кезіңіз болды ма?
– Екі рет егіз босануға көмектескенім есімде. Егіз немесе үшем босанатын әйелдердің жүрек түкпіріндегі қорқынышы басым болады. Қазір оларды тәуекел тобына кіргізді.
Оқи отырыңыз: Қалқанша безі ауруы іштегі баланың миына қалай әсер етеді? Дәрігер түсіндірді
– Жалпы қанша босану процесіне қатыстыңыз? Қай перзентханаларда болдыңыз? Олардың қайсысы жоғары сұранысқа ие?
– Акушерлікті қоспағанда доула болу қызметінде 350-ге жуық ананың жанында болып, қуанышын бөлістім. Алматы қаласында № 1, 2, 3, 4, 5 перзентханалары, Измир және өзге ақылы перзентханаларда болдым. Әйелдер босанатын перзентханаларды әлеуметтік-тұрмыстық жағдайына қарай таңдайтындықтан, оларды жаман-жақсы деп бөлмейміз. Дегенмен бірінші, екінші деңгейлі деп бөлінетіндіктен, №3 және Бәсенов көшесінің бойында орналасқан перзентханаға сұраныс жоғары.
– Ер адамның босанарда әйеліне серік болуына көмектескен, олардың талып қалған кездері болды ма?
– Алматы қаласындағы мемлекеттік перзентханаларда әйелмен бірге бір ғана адам кіре алады. Ал жекеменшік перзентханаларда доула да, жолдасы да кіре алады. Ер адамның кинодағыдай талып жатқан кездері болмады, олар алдын ала серіктес болу курсын оқыды. Қазір ер азаматтардың көбісі саналы түрде әйеліне қолғабыс етуге тырысады.
– Өзіңіз босанарда доула көмегіне жүгіндіңіз бе?
– 1998 жылы және 2004 жылы егізімді босанатын кезде Қазақстанда доула деген маман болмады. Алайда америкалық әдіс деп 2000 жылдан бастап перзентханаларда босану процесіне серіктестердің кіруіне рұқсат берді. Өзім акушер болғандықтан, туу психологиясы мен физиологиясын жақсы білгендіктен, босануға жаныма адам алмадым.
Оқи отырыңыз: Жүйелі қызыл жегі дертіне шалдыққан әйелдерге бала көтеруге бола ма?
– Қызметіңізге жүгінген әйелдер қандай қызық өтініштер айтатын еді?
– Әйелдердің барлығы дерлік бірінші кезекте нәрестесі үшін қатты алаңдайды. Яғни ""Босанған соң баламды түсіріп алмасын, ар жақта дұрыстап қарасын"" деп өтініш айтады. Дәрігерлердің артық дәрі салмауын қадағалауды сұрайды. Мен оларды түсінемін. Бұл ананың баласы алдында жауапкершілігін сезінетінін білдіреді.
– Босанған соң әйел және оның нәрестесімен кездесесіз бе? Аналарға босанғаннан кейінгі депрессия кезінде көмектескен кезіңіз болды ма?
– Босанған соң әйел адам қалап, қосымша ақысын төлеп жатса, міндетті түрде барып көмектесеміз. Үйінде көмектесетін жақыны болмаса, баланы қалай жөргекке орау, шомылдыру және қалай емізу керектігін үйретеміз. Мұның барлығын босанғанға дейін айтсақ та, босанғаннан кейін практика жүзінде үйретеміз. Аналарда болатын күйзеліс пен депрессия босана салып бір күнде басталып кетпейді. Кез келген жаңа босанған келіншек 1-2 апта көлемінде қатты қиналады. Егер осы күйі 40 күннен асып кетсе, жағдайын асқындырып алуы мүмкін. Оларды перинаталдық психологқа бағыттайтын кездеріміз болады. Дегенмен үйінде азаматы немесе қос анасы ерекше қолдау білдіріп жатса, депрессияны дер кезінде емдеп алады.
– Әйелдерге қазір жүктілік және босануға қатысты қандай білім жетіспейді? Бірінші рет ана атануға дайындалып жүрген әйелдерге қандай кеңес бересіз?
– Қазір жас қыз-келіншектер өте ізденімпаз, олар қалай босану керегін және босанған соң не істеу керегін теория жүзінде біліп келеді. Әрине, әлеуметтік жағдайына байланысты білімін жетілдіре алмағандар да бар. Ең басты кеңес – жүктілікті жоспарлау. Әке мен шешенің денсаулығы жақсы болса, сау баланы дүниеге алып келеді. Осы үшін алдын ала анализ тапсырып, денсаулықтарын қалыпқа келтіргендері абзал. Кейін жүктілікке дайындалу курстарына бірге барғандары пайдалы.
– Қазір Қазақстанда доулалар саны қанша? Араларыңызда бәсекелестік, тәжірибе алмасу деген бар ма?
– Нақты доулалар санына қатысты статистикалық ақпарат жоқ. Доулалар бас қосқан чатта 215 маман бар. Арамызда бәсекелестік болмайды, әрдайым кездесулер өткізіп, тәжірибе алмасып отырамыз. Сұрақ-жауаппен шектеліп қана қоймай, әйелдің босануын жеңілдетуге көмектесетін қосымша салаларды игеруге тырысамыз. Мысалы, кәсіби түрде массаж жасай білу – бұл әйелдің қан айналым жүйесін жақсартады. Босанғаннан кейін әйелге денесін қалпына келтіруге көмектесу үшін йоганы да меңгердім. Салауатты өмір салтын ұстанатын әйелдердің жеңіл босанатынын байқадым. Болашақ аналарға 9 ай 9 күн бойы аналық махаббатыңызды сыйлап, сәбиіңізді аман-есен құшағыңызға алғыңыз келсе, мен сіздерге қызмет етуге дайынмын деп айтқым келеді.
Оқи отырыңыз: Баланы неше айға дейін емізуден шығаруға болмайды? Психолог кеңесі
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Маман доула көмегіне жүгіну кесарь тілігін жасау мүмкіндігін төмендетуге көмектесетінін айтады.,,2024-01-19T12:30:00+05:00
limon-osirip-zylan-asyraimyn-atyraulyq-kasipker-kelinsekpen-suxbat,informburo.kz,"""Лимон өсіріп, жылан асыраймын"". Атыраулық кәсіпкер келіншекпен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/limon-osirip-zylan-asyraimyn-atyraulyq-kasipker-kelinsekpen-suxbat,"Салтанаттың жылыжайында жемістің түр-түрі өседі. Мұнда лимон, мандарин, алма, алмұрт, шие, қара өрік, нектарин, жүзімнің 2-3 түрін, сары өріктің 2-3 түрін кезіктіруге болады. Одан бөлек, жыл сайын асқабақ, қияр, қызанақ, болгар бұрышы, баялды, сәбіз егетіні тағы бар. Бүгінде жайқалып тұрған жылыжай – қаншама жылғы қажырлы еңбектің жемісі. Атырау жеріне лимонды жерсіндіріп, осы кәсіпті бастап беріп кеткен Салтанаттың анасы Марияш Құрбаниязова екен.
""Анам марқұм агроном болатын. Біз бұрын көпқабатты үйде тұрған кезде анам лимонның дәнін гүлдің ыдысына егіп, баптады. Биіктеген сайын ыдыстарын ауыстырып отырды. Лимон ағашы биік боп өсіп, пәтерге сыймай бастаған кезде анам қалайда осы ағашты жерсіндіріп көруге бел буды.  Сөйтіп, 40 сотық жер алып, шаруа қожалығын 2018 жылы аштық. Бизнес жоспарын құрдық, бір жағын жылыжай, бір жағын білім беру орталығы қылсақ деген ойымыз болды. Бұл істі ешкімнің көмегінсіз, өз қаражатымызбен бастадық, несие алдық. Анамның бастамасы сәтті болды. Басында ол кісі бір емес, бес жылыжайды іске қосты. Бәрі пакеттен жасалған еді. Бір жылыжайға қияр, екіншісіне лимон егіп бастағанбыз. Топырақтың құнарлылығын байқағымыз келді. Жаңа жер көшеттерді қалай қабылдайды, соны бақыладық. Қарбыз, лимон, қияр егіп көріп, талай рет эксперимент жасадық. Қазіргі нәтижеге жетеміз дегенше талай сынақтан өттік, қаншама сәтсіз тәжірибе артта қалды. Бастысы, пәтерде өскен тропикалық жеміс ағашын жылыжайға отырғызып, қазір содан жеміс алып отырмыз"", – дейді Салтанат.
Салтанаттың анасы 2020 жылы карантин кезінде аяқ астынан дүниеден озыпты. 2021 жылдың қысында Атыраудың адуын желі пакеттерді жыртып, жылыжайды бір түнде ұшырып әкеткен. Сонда Салтанат дереу лимондарды құтқару операциясына кіріскен.
""Лимондарды сақтап қалу үшін олардың орнын ауыстырдым. Оларды әрі-бері көшіріп жүргенде, 100 түп лимонның 90 талы суықтан үсіп кетті. Қалған 10 түпті үйдің жанындағы шағын қысқы бағымызға отырғыздым. Өзім агроном емеспін, анамнан үйренген әдістеріммен әйтіп-бүйтіп лимондарды сақтап қалдым. Бәрі тәжірибемен келеді екен, қазір осыларды өсіріп, баптап жүрген жайым бар. Жылыжай күтіміне әкем көмектеседі. Ол кісінің белі ауырады. Маған ""ана ағашқа су құй, мынаның түбін босат, тағы біреуін будандастыру керек"" деп нұсқау беріп отырады, мен соны орындаймын"", – дейді кейіпкеріміз.
Салтанат қазір лимон мен мандаринді будандастырып, тәжірибе жасап жүр екен. Лимонды цитрус жемістердің ішіндегі кірпиязы деп санайды. Себебі, лимон қатты салқын мен ыстықты ұнатпайды, дымқылды жақсы көреді.
""Жас өскінді алдымен шағын ыдысқа егеміз. Ыдысын ауыстыра отырып, бес жылдан кейін ғана жерге отырғызуға болады. Үш жылдан кейін жеміс береді. Оның өнім беруі тікелей күтіміне байланысты. Атыраудың жері тұзды, сортаң болғандықтан, соған үйренісуі үшін жемістерді жылына екі рет, көктемде және күзде будандастырамыз. Тамырының ұзындығы түбегімен бірдей болуы керек. Басында жемістерді цитрусқа арналған топыраққа отырғызамыз. Екі айдан кейін цитрус топырақты азайтып, жергілікті топырақтан қоса бастаймыз. Бірнеше айдан соң түбекті тағы ауыстырамыз, жергілікті топырақтан көбірек қосамыз. Ең соңында лимонды тікелей жерге отырғызамыз. Цитрус жемістерінен бір жылда екі рет өнім алуға болады"", – дейді Салтанат.
Салтанаттың үйі кішігірім зообаққа ұқсайды. Себебі, бұл үйде оның отбасынан бөлек 2 ит, 2 мысық, 1 жылан тұрады. Одан бөлек, тауық пен қоян ұстайды.
""Табиғатты, өсімдіктерді, жануарларды жақсы көретін адаммын. Бұған дейін менің қолтырауын ұстаған кезім болды. Күні кешеге дейін бүркіт асырадым, ал нағашыларым арыстан асырады. Үйім қазір зообақ сияқты, бәріміз бір шаңырақ астында тату-тәтті өмір сүріп жатырмыз"", – деп күлді кейіпкеріміз.
Графиня – Салтанат асырап отырған екінші жылан. Оны 2022 жылы Алматыдан арнайы құжатымен, адамға қауіпсіз екені жазылған қағазымен бірге алдырған. Графиняның ұзындығы – 3 метр, салмағы – 25 келі. Тұқымы – питон. Бұған дейінгі Джованна деген жыланын Салтанат 2010 жылы Малайзиядан алдырған екен. Өзі арасында сахнаға, тойларға шығып, жыланмен бірге шығыс билерін билейді. Жыланға деген қызығушылығы қалай басталғанын кейіпкеріміз былайша баяндап берді:
""2010 жылы Атырауға Ресейден жылжымалы цирк келді. Сол цирктің әртістері жыланмен, қолтырауынмен өнер көрсеткенін көріп, қатты әсерлендім. Цирктегі сары түсті, ірі жылан көзіме оттай басылып, бір көргеннен ғашық боп қалдым ( күлді ). Ресейлік цирк Атырауда бір ай өнер көрсетті. Мен әлгі сары жыланды көру үшін циркке күн құрғатпай барып тұрдым. Содан кейін анамның миып ашытып жүріп, алғашқы жыланымды алдыруға көндірген едім. Өзім бұрын циркте жұмыс істеген емеспін, бірақ, сол өнерді жаныма жақын тұтатыным рас. Жыланға таңдауым түскені сондықтан болар"".
Графиня қоян, тышқан, тауықтың балапанын жейді екен. Салтанат сол үшін үйде қоян бағып отырғанын айтты. Жыланы бір жегенде екі қоянды бір-ақ қылғытып, соны 4-5 күн қорытып жатады. ""Графиня қоянды тірілей жұтады, қанша дегенмен жыртқыш қой"" дейді Салтанат.
Жыланы ауырып қалса, Салтанат оны халық емімен емдейді. ""Атырауда мұны емдей алатын мал дәрігерлері аз"" дейді өзі. Оның айтуынша, жыландар салқынды онша ұнатпайды, салқын тисе, жөтеліп шыға келеді екен. Сондықтан, жылан жататын арнайы тордың ішінде жарық үнемі қосылып тұрады.
""Графиня үйде, арнайы торда жатады. Бір жерге апаратын болсақ, өзінің арнайы ыдысына салып апарамыз. Үнемі торда қамап ұстаған обал. Арасында үйде еркіне жіберіп қоямыз. Суға түскенді қатты жақсы көреді. Өте таза жануар. Шөптің үстінде жатқанды ұнатады, шөптен энергия алады"",- дейді кейіпкеріміз.
Салтанат өсіріп жатқан лимон ағаштарының биіктігі – 6 метр. Әзірге бір ағаш 20 келіге дейін жеміс беріп тұр. Кейіпкеріміз жылыжай өнімдерін көбіне онлайн сататынын айтады. Өзінің тұрақты клиенттері бар. Одан бөлек, дүкен, базарларға көтерме бағамен өткізеді екен. ""Атырау кішкентай қала ғой, халық бірінен-бірі естіп, өздері келіп жатыр"" дейді.
Кәсіпкер ""мемлекет тарапынан қандай да бір көмек аласыз ба?"" деген сұрағымызға ""осы күнге дейін жылыжайға деп ешқандай грант не субсидия алған емеспін"" деп жауап берді. Өзінің арманы алдағы уақытта білім беру орталығын ашу екен. Сондай-ақ, лимон бағын ұлғайтып, жылыжай санын көбейтуді жоспарлап отыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Кәсіпкер Салтанат Жұбаева Атырау жерінде цитрус жемістер өсіріп, соны сатумен айналысады. Ол өткен жылдың күзінде 40 сотық жерден 1,5 тонна лимон жинаған.",,2024-01-16T15:27:56+05:00
qazaqstanda-35-myn-adam-donorga-muqtaz-nege-olardyn-bari-birdei-aman-qalmaidy,informburo.kz,"Қазақстанда 3,5 мың адам донорға мұқтаж. Неге олардың бәрі бірдей аман қалмайды?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-35-myn-adam-donorga-muqtaz-nege-olardyn-bari-birdei-aman-qalmaidy,"University Medical Center басқарма төрағасының орынбасары Махаббат Бекбосынова жыл сайын жүрек трансплантациясын күту тізіміндегі адамдардың 30 пайызы органды күтпей өліп кететінін хабарлады. Транспланттауды және жоғары технологиялық медициналық қызметті үйлестіру жөніндегі республикалық орталықтың деректеріне сәйкес, елімізде бүйрек, бауыр, жүрек және өкпе трансплантациясына кезекте 3,5 мыңға жуық адам тұр.
Негізінен әр қазақстандық тірі кезінде ештеңе айтпаса, өлген соң донор ретінде қаралуы тиіс. Алайда дәрігерлер үнемі соңғы сөзді қайтыс болған адамның туысқандарынан сұрайды. Көбіне туысқандары марқұмның мүшелерін өзге адамға беруге қарсы болып жатады.
Қазақстанда жүрек, бауыр, өкпе, ұйқы безі және бүйрек трансплантациясы жүргізіледі. Тірі донор да, өлі донор да бүйрек пен бауыр бөлігінің доноры бола алады.
Жүрек, өкпе және ұйқы безінің доноры жүрек пен өкпенің жасанды қолдауымен мидың өлімі туралы хабарланғаннан кейін ғана өлі донор бола алады. Медициналық қарсы көрсетілімдері жоқ және донор болуға ниет білдірген қазақстандық тірі донор бола алады. Әрине, бірінші кезекте донор органдары жақсы болуы керек. Мысалы, қатерлі ісіктен қайтыс болған науқас қайтыс болғаннан кейін донор бола алмайды. Кәмелетке толмағандардан немесе әрекетке қабілетсіз азаматтардан орган трансплантациясы басқа үйлесімді донор болмаған жағдайда ғана мүмкін болады, ал трансплантация реципиенттің өмірін сақтап қалуға арналған.
Сонымен қатар, барлық басқа шарттар орындалуы керек. Біріншіден, сіз ресми өкілдердің (ата-аналардың немесе қамқоршылардың) жазбаша және расталған нотариаттық келісімін ұсынуыңыз керек; донор реципиенттің ағасы немесе қарындасы болуы керек; және әрине, органды алуға ерікті келісім керек. Қазақстанда балалардың қайтыс болғаннан кейінгі донорлығы қолданылмайды, өйткені елде балалардың миының өлімі тіркелмейді.
Өлімнен кейінгі донорлыққа келетін болсақ, оның айналасында алып-қашпа әңгіме көп. Көптеген адамдар дәрігерлер науқастардың мүшелерін алу үшін емдемеуі мүмкін деп қорқады. Мидың өлімі анықталғаннан кейін бақылау кезеңі басталады (барлық басқа мүшелер жасанды түрде сақталады, мысалы, механикалық желдету аппараты) , ол 6 сағатқа созылады. Сонымен қатар, трансплантация оталары бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылады және денсаулық сақтау министрлігі толығымен бақылайды, ал органдарды сатып алуға және сатуға тыйым салынады – бұл үшін жауапкершілік сатушыға да, сатып алушыға да жүктеледі.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда ""Құрметті донор"" төсбелгісі қайта табысталады
Қазақстанда реципиенттерді күту парағына жетекшілік ететін трансплантология жөніндегі республикалық үйлестіру орталығы бар. Дәрігерлер мидың өліміне көз жеткізгеннен кейін органдарды алу процедуралары басталады. Алынғаннан кейін орган сақталады, дәрігерлерде трансплантация жасау үшін екі сағаттан бір күнге дейін уақыт бар. Әр органның жарамдылық мерзімі әртүрлі. Мысалы, бүйрек реципиентті 24 сағат, жүрек 6 сағат күте алады. Орган алынғаннан кейін ол дереу емдеуші дәрігерлерге және үйлесімділік мүмкіндігі жоғары науқастарға хабарланады. Мұның бәрі шұғыл түрде жасалады.
Қайтыс болғаннан кейін донор болу үшін Сіз тіркелген жеріңіздегі емханаға барып, өтініш беруіңіз керек. Толтыру керек форма сізге сол жерде беріледі. Өзіңізбен бірге жеке куәліктің болуы шарт.
Көп адамның пікірінше, донорлыққа дін қарсы. Өйткені исламда да, христиандықта да, иудаизмде де дене бөліктерін өзгертуге рұқсат берілмейді. Алайда қай дін болса да, егер донорлық ерікті түрде болса, донор мүшені өзгеге беру жұмысы заң арқылы жүретін болса, бұл мәселеге қарсылық танытпайды.
Жүрек-қан тамырлары аурулары Қазақстанда өлім-жітімнің негізгі себептерінің бірі. Созылмалы жүрек жеткіліксіздігі жағдайында науқастарға жүрек трансплантациясы тағайындалады, жыл сайын орта есеппен 150-ге жуық қазақстандық осы органды трансплантациялауға мұқтаж. Өкінішке орай, кейбіреулер донорлық органды күтпейді.
2012 жылдан бастап Қазақстанда 94 жүрек трансплантациясы және 20 өкпе трансплантациясы жасалды, тек 2 жүрек трансплантациясы Алматы мен Шымкентте, ал қалғандары Жүрек орталығында жүргізілді. Баспасөз мәслихаты барысында UMC Басқарма төрағасының орынбасары Махаббат Бекбосынова хабарлағандай, бір жүрек трансплантациясы және бір өкпе трансплантациясы 2023 жылдың 28 желтоқсанында Жүрек орталығында сәтті жүргізілді. 7 қаңтарда Жүрек орталығының дәрігерлері ауыр жүрек жеткіліксіздігі бар 39 жастағы ер адамға тағы бір жүрек трансплантациясын жасады.
Бірақ жүргізілген оталарға қарамастан, олардың саны әлі де аз болып отыр. Қазақстанда 100% жүрек пен өкпе алмастыру оталары тек Астана қаласында жүргізіледі. Бұл бас қаладан қашықта жатқан өңірлердегі науқастарға қолайсыз. Сол себептен Жүрек орталығының дәрігерлері бұл сұрақтың шешімін табуға кірісті.
Оқи отырыңыз: Мәйітті донор ретінде пайдалану. ДСМ мен ҚМДБ ұстанымы қандай?
Alem деп аталатын дәрігерлердің өнертабысы Қазақстан үшін трансплантациялауды қажет ететін ауыр науқастардың өмірін емдеу мен құтқаруда жаңа мүмкіндіктер ашады. ALEM – бұл донорлық органдарды ұзақ уақыт тасымалдауға және оларды денеден тыс емдеуге мүмкіндік беретін құрылғы және қазіргі уақытта оның аналогтары жоқ.
""Бұл донорлық органдарды ұзақ уақыт сақтауға мүмкіндік беретін сақтау және емдеу жүйесі. Тиісінше, осы уақыт ішінде қажетті процедураларды немесе операцияларды жасауға болады – мысалы, жүрек трансплантациясы немесе өкпе трансплантациясын жүзеге асыруға болады. Сондай-ақ, осы уақыт ішінде органның трансплантацияға жарамдылығын параметрлер бойынша анықтауға болады"", – деп түсіндірді University Medical Center басқарма төрағасы, дәрігер кардиохирург Юрий Пя.
Баспасөз мәслихаты барысында дәрігерлер маңызды фактіні айтты: 2 жылға жуық уақыт бойы жүргізіліп келе жатқан клиникаға дейінгі зерттеулер ғылыми топтың маңызды нәтижеге қол жеткізгенін көрсетті. Бұл құрылғы донорлық органды 24 сағат бойы сақтауға және тасымалдауға мүмкіндік береді.
""Біз жүрек-өкпе айналымы жүйесі мен ағзаның тіршілік әрекетін қолдау бойынша барлық тәжірибені біртұтас бағытқа біріктірдік және ол осы құрылғыға құйылды. Біз зерттеуді қысқа уақыттан бастадық – 6 сағаттан бастап, бірқатар жануарларға жасадық және оның қауіпсіз екенін түсіндік. Біз 24 сағат – бұл оқшауланған, денеден тыс жұмыс істейтін органды сақтай алатын сенімді уақыт екенін дәлелдедік"", – деді UMC кардиохирургия жөніндегі кадр директоры Тимур Лесбеков.
Alem құрылғысының болашағы кең және тек трансплантацияға ғана емес, сонымен қатар хирургияға, онкологияға, перфузиологияға да қолданылуы мүмкін.
Жобаның үйлестірушісі және тапсырыс берушісі Heart Center Foundation қоры болып табылады, деп хабарлады қор директоры Мұрат Зауыров. Аталған қор осы бір маңызды жобаны қаржыландыру үшін жұмыс істейді. 2024 жылы жобаны қордың қолдауымен ауқымды міндеттер күтіп тұр.
Александра Гузева, аударған Мейіргүл Оңарова
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстандық ғалымдар әлемде баламасы жоқ Alem атты құрылғы әзірледі.,,2024-01-23T11:00:00+05:00
qazaqstandyqtarga-qolzetimdi-dari-darmekterdi-kim-zane-qalai-tekseredi,informburo.kz,Қазақстандықтарға қолжетімді дәрі-дәрмектерді  кім және қалай тексереді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstandyqtarga-qolzetimdi-dari-darmekterdi-kim-zane-qalai-tekseredi,"Қазақстанның фармацевтика нарығы сан алуан және тегін медициналық көмек пен әлеуметтік медициналық сақтандыру шеңберіндегі барлық санаттағы ауруларды қамтиды. Медициналық өнім адам денсаулығына тікелей әсер ететіндіктен олардың сапасы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қатаң талап қойылады. Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдар нарыққа шықпас бұрын жүйелі сараптамадан өтеді, тіркеуден кейін де тұрақты мониторинг жүргізіледі. Осы және басқа да сараптама жұмыстарымен Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы (ДЗ мен МБ СҰО) айналысады.
Жалпы Мемлекеттік тізілімде бүгінгі таңда 7 мыңнан астам дәрілік зат тіркелген. Және де, соңғы үш жылда 1,2 мыңнан астам дәрі-дәрмек түрі мамандандырылған сараптамадан өткізіліп, тіркелді.
Қандай жағдайда дәрілер мен медициналық бұйымдар өнімдеріне сараптама жасау кезінде теріс қорытынды берілетіні жөнінде ДЗ мен МБ СҰО Бас директорының дәрілік заттар жөніндегі орынбасары Баян Молдахметова айтып берді.
""Соңғы үш жылда ұсынылған 281 дәріні тіркеуден өткізбеу жөнінде шешім қабылданған. Сараптама рәcімі қатаң түрде реттеледі. Құжаттарға қойылатын талаптар, мерзімдер белгіленген, оған қоса, сарапшылардың ескертулерін түзетуге уақыт беріледі. Негізінен бас тарту себебі препараттың қауіпсіздігі мен тиімділігін зерттеу туралы ақпараттың болмауы, ескертулерді жою мерзімдерінің сақталмауы, сенімсіз мәлімдеменің ұсынылуы, қолдану жөніндегі нұсқаулықта қателердің болуы, одан да маңыздысы, дәрілік заттардың құрамында күрделі, тиімсіз біріктірілімдерінің анықталуы, нақты өндіріс жағдайлары қауіпсіздігін, тиімділігін және сапасын қамтамасыз ете алмауы. Аталған сәйкессіздіктердің бәрі сапасыз өнімдерді пайдалану кезінде халық денсаулығына қауіп төндіреді. Мәселен, сараптама жүргізгенде құрамында консерванттар бар препараттар анықталды. Дәрілік заттардың қатты түрінде консерванттар болуы олардың өндірісіндегі ақауларды көрсетеді. Сондай-ақ сарапшылар құрамында тыйым салынған бояғыштар мен тиімсіз біріктірілімдер бар 20-дан астам препаратты тіркеуден бас тартты, оның ішінде ең көп таралған құрамында парацетамол бар дәрі-дәрмектер бар"", – дейді Баян Молдахметова.
Маманның айтуынша, ең күрделі мысалдардың бірі – балалар шәрбаттарына қатысты жағдай. Соңғы төрт жылда Ұлттық орталық қосалқы заттардағы этиленгликоль мен диэтиленгликоль қоспаларына, атап айтқанда, глицерин, пропиленгликольге бақылаудың жоқтығынан, әртүрлі пішінде шығарылған (шәрбат, егуге арналған ерітінді және т.б.) 10 шақты дәрілік затты тіркеуден бас тартты. Улы заттар болғандықтан этиленгликольмен және диэтиленгликольмен ластану қаупі жоғары. Сондықтан пропиленгликоль мен глицерин құрамында қоспалар ретінде осы заттар мөлшерінің шегі сақталу керек және фармакопеялық монографиялардың талаптарына сәйкес 0,1%-дан аспау керек.
Бұдан бөлек, Қазақстанда өндірілген және елге әкелінетін барлық тіркелген дәрілік заттардың құжаттары тексеріліп, тіркеу кезеңінде мәлімделген параметрлерге сәйкестігі тексеріледі. Ал, оның қорытындысы бойынша сәйкестік сертификаты беріледі. Айта кетсек, былтыр медициналық өнімдерге 120 мыңнан астам сертификат беріліп, 1830 жағдайда оны беруден бас тартылды. Дәрілік заттың осындай сертификаты болса, бұл елге белгіленген жолмен келгенін көрсетеді.
""Қазақстандықтарға қолжетімді дәрілердің сапасы қандай екенін түсіну үшін айналымдағы дәрі мен медициналық бұйым үлгілерін іріктеу және тексеру маңызды, өйткені олар бастапқы сипаттамаларын жоғалтпай, өз қасиеттерін сақтай отырып, ерекше тасымалдау жағдайын, дистрибуция кезінде дұрыс пайдалануды талап ететін өнімдер. Мысалы, биыл 11 айда қауіп-қатерге негізделген әдіспен 1100-ге жуық фармацевтикалық өнім іріктеліп алынды және 5 пайызына зертханалық сынақтар нәтижесінде теріс қорытынды беріліп, өнімдер айналымнан шығарылды. Жалпы, өнімді нарықтан кері қайтару шешімін ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті қабылдайды"", – дейді Баян Молдахметова.
Нарықтан қауіп-қатері жоғары медициналық өнімдер іріктеледі. Мысалы, стерильді дәрі-дәрмектер, сондай-ақ ерекше жағдайларда сақталу керек препараттар. Жалпы, ТМККК және МӘМС аясында сатып алынған барлық дәрілік заттар, оның ішінде стационарларда да, амбулаториялық жағдайда да қолданылатын дәрілік заттар мен стерильді медициналық бұйымдар, сондай-ақ елімізде алғаш рет тіркелген дәрі-дәрмектер тексеріледі.
Сонымен қатар, Ұлттық орталық мемлекеттік сараптау ұйымы ретінде фармакологиялық қадағалау шеңберінде дәрілік заттардың тіркеу куәліктерін кері қайтару немесе тоқтату бойынша ұсынымдар әзірлейді.
Нарықта айналымда жүрген дәрі-дәрмек және медициналық бұйымдардың жағымсыз әсері туралы мәлімдеу үшін хабарлама картасы (сары карта) толтырылу керек дейді Ұлттық орталық мамандары. Ол жағымсыз әсер мен жүргізіліп жатқан емнің байланысын анықтау үшін қажетті деректерді қамтиды. Және де қолданыстағы нормативтік актілерге сәйкес, медициналық қызметкерлер дәрілік заттарды немесе медициналық бұйымдарды қолданумен байланысты болуы мүмкін кез келген жағымсыз әсер туралы хабарлауға міндетті. Дәрілік заттардың жағымсыз әсері туралы хабарламаларды толтыру үдерісін жетілдіру мақсатында оны автоматтандыру жоспарланған. Оған сәйкес жүйе дәрігерге арнайы нысанның көптеген жолақтарын толтырмай, тек жағымсыз әсер мен күмәнді дәрі-дәрмекті көрсете отырып, хабарлама жолдауға мүмкіндік береді.
Ал, пациенттер DariKZ мобильді қосымшасы арқылы дәрінің жағымсыз әсері туралы әлдеқайда оңай әрі жылдам хабарлай алады.
Осылай, күн сайын орта есеппен жеті-сегіз хабарлама картасы келіп түседі екен, яғни айына 200-ден астам хабарлама деген сөз. Биыл 11 айда дерекқорда 3 мыңға жуық хабарлама тіркелді. Хабарламалар талдаудан өткеннен кейін Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Жағымсыз реакциялар туралы жаһандық дерекқорына жіберіледі.
Дәрі-дәрмек айналымын реттеу барысында Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы көптеген халықаралық және шетелдік ұйымдармен жұмыс жүргізеді.
""Орталықтың құрылғанына 25 жылдан асты. Осы уақыт ішінде біз шетелдік реттеушілермен және ДДСҰ, EMA, FDA, USAID, PQM+, EDQM, USP сияқты халықаралық ұйымдармен серіктестік орнаттық және жұмыс істеуді жалғастырамыз. Зертханаларымыз ұлттық және халықаралық талаптарға сай аккредиттелген, – дейді Баян Молдахметова, – Биыл Алматыда АҚШ Фармакопеясымен бірлесе отырып, Орталық Азия елдерінің реттеуші органдарының қатысуымен өте маңызды конференция өткіздік. Біздің еліміз – АҚШ Фармакопея конвенциясының көпжылдық толыққанды мүшесі. Бұдан бөлек, Зертханалары бар Сынақ орталығымыз Еуропалық Дәрілік заттар сапасы директоратының (EDQM), Словакия ұлттық аккредиттеу қызметінің (SNAS) аккредитациясынан өткен. Алматы Фармакологиялық сынақ зертханасы тиісті зертханалық тәжірибе (GLP) талаптарына сәйкестігін растады және Қарағанды ​​департаментінің зертханасы ДДСҰ қайта квалификациялауынан өтті"".
Ұлттық орталық сарапшыларының кәсіби құзыреттілігіне келер болсақ, олар халықаралық мықты дәріскерлердің қатысуымен оқу семинарларына, тренингтеріне қатысып, тәжірибе алмасып тұрады, ғылыми-практикалық конференцияларға тұрақты қатысады. Орталық штатында нағыз кәсіби мамандар – ғылым докторлары, академиктер, ғылым кандидаттары және сертификатталған мамандар жұмыс істейді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстандық дәрі-дәрмек нарығы соңғы отыз жылда көптеген кезеңнен өтті.,,2023-12-28T14:49:00+05:00
qazaqstannan-qandai-elderge-tikelei-aue-reisimen-zetuge-bolady-informbyuro-tizimi,informburo.kz,Қазақстаннан қандай елдерге тікелей әуе рейсімен жетуге болады? Информбюро тізімі,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstannan-qandai-elderge-tikelei-aue-reisimen-zetuge-bolady-informbyuro-tizimi,"Туризм және спорт министрлігі Қазақстаннан апта сайын 581 тікелей халықаралық рейс орындалатынын және әуе компаниялары 31 елге 117 бағыт бойынша тікелей рейстер қатынайтынын мәлімдеді . Алайда кейбір компаниялар екі ел арасындағы рейстерді тоқтатып жатады немесе маусымға байланысты уақытша ұшпайды.
Осы орайда Информбюро порталы дәл қазір Қазақстаннан қай елге тікелей ұшақпен жетуге болатынын анықтап білді. Отандық Air Astana, FlyArystan, Scat, Qazaq Air-мен қоса шетелдік әуе компаниялардың сайттарын қарадық. Біздің тізімімізде тікелей ұшақпен жетуге болатын 27 ел бар. Қазақстандықтар үшін Түркия, Біріккен Араб Әмірліктері, Тайланд, Өзбекстан және Ресей ең танымал бағыттар болып отыр.
Алматы – Ташкент:
Астана – Ташкент:
Алматы – Самарқанд:
Өзбекстанда 30 күн визасыз жүруге болады. Алайда бес күннен кейін жергілікті құзырлы органға барып тіркелу қажет.
Алматы – Бішкек бағытында Air Astana аптасына 7 рет ұшады. Қырғызстанда 30 күн визасыз жүруге болады.
Алматы – Душанбе:
Қазақстандықтар Тәжікстанда да 30 күн визасыз жүре алады.
Ресей мен Қазақстан арасында әуе рейстері өте көп. Ресейлік ""Россия"", ""Аэрофлот"", Red Wings, ""Азимут"" компаниялары тікелей рейстер орындайды. Қазақстандық Scat және Qazaq Air де ұшады.
Астана – Мәскеу:
Астана – Санкт-Петербург:
Астана – Екатеринбург:
Астана – Омбы:
Алматы – Мәскеу:
Алматы – Новосибирск:
Шымкент – Мәскеу:
Қазақстандықтар Ресейде 90 күн визасыз жүре алады.
Алматы – Минск бағытында ""Белавиа"" аптасына 4 рет ұшады. Қазақстан азаматтары Беларусь елінде 30 күн бойы визасыз жүре алады.
Алматы – Ұлан-Батор бағытында Hunnu Air аптасына 2 рет ұшады. Моңғолияда қазақстандықтар визасыз 90 күн бола алады.
Астана – Бейжің:
Алматы – Бейжің:
Алматы – Үрімші:
Астана – Үрімші:
2023 жылғы 10 қарашадан бастап қазақстандықтар Қытайға 30 күн визасыз бара алады. Қытайлық әуе компаниялар Қазақстан қалаларына тікелей әуе рейстерін ашуды жоспарлап отыр.
Алматы – Сеул:
Қазақстандықтар Кореяға да 30 күн визасыз бара алады. Алайда визасыз кіруге рұқсат беретін K-ETA деген құжатты толтыруы қажет.
Алматы – Дели:
Алматы – Мумбай:
Қазақстан мен Үндістан арасында рейстер көбейіп жатыр. 2024 жылы IndiGo компаниясы ұша бастайды деп жоспарланып отыр. Үндістанға бару үшін виза алу қажет. Елшілікке құжаттарды тапсырып немесе ешқайда бармай онлайн тапсырып, электрон виза алуға да болады.
Алматы – Лахор бағытында Scat аптасына 1 рет ұшады. Қазақстандықтар Пәкістанға бару үшін виза алуы қажет. Оны онлайн алуға болады.
Астана – Баку бағытында әзербайжандық AZAL компаниясы аптасына 2 рет ұшады.
Алматы – Баку:
Ақтау – Баку:
Қазақстандықтар Әзербайжанда 30 күн визасыз жүре алады.
Алматы – Тбилиси:
Алматы – Кутаиси:
Атырау – Кутаиси:
Ақтау – Тбилиси:
Қазақстандықтар Грузияда бір жыл визасыз жүре алады.
Ақтау – Ереван бағытында Scat аптасына екі рет ұшады. Қазақстандықтар Арменияда 180 күн визасыз жүре алады.
Астана – Ыстамбұл:
Алматы – Ыстамбұл
Түркістан – Ыстамбұл:
Ақтау – Ыстамбұл:
Шымкент – Ыстамбұл:
Астана – Анталья:
Алматы – Анталья:
Шымкент – Анталья:
Қазақстандықтар Түркияда жарты жылда 90 күн визасыз жүре алады.
Алматы – Бангкок:
Алматы – Пхукет:
Қазақстандықтар 2024 жылғы 1 наурызға дейін Тайландта 30 күн визасыз жүре алады. Одан кейін Тайландқа сапарлаймын деушілер виза жасатуы қажет.
Алматы – Нячанг бағытында вьетнамдық VietJet Air аптасына 3 рет ұшады. Қазақстандықтар Вьетнамға бару үшін виза алуы қажет. Оны онлайн немесе Вьетнамға әуежайға барғанда алуға болады.
Алматы – Мале бағытында Air Astana аптасына 3-5 рет ұшады. Мальдив Республикасында 30 күн визасыз жүруге болады.
Астана – Дубай:
Алматы – Дубай:
Алматы – Дубай:
Алматы – Абу-Даби:
Астана – Абу-Даби:
Алматы – Шарджа:
16 қаңтарда Wizz Air Түркістаннан Абу-Дабиге аптасына үш рет ұша бастайды. Қазақстандықтар Біріккен араб әмірлігінде 30 күн визасыз жүре алады.
Алматы – Джидда:
Алматы – Медина:
Шымкент – Джидда:
Шымкент – Медина:
Сауд Арабиясына бару үшін қазақстандықтарға виза қажет. Оны онлайн алуға болады.
Алматы – Кувейт бағытында Jazeera Airways аптасына 4 рет ұшады. Қазақстандықтарға Кувейтке бару үшін виза қажет.
Алматы – Доха бағытында Qatar Airways күніне 2 рет, аптасына 7 күн ұшады. Катарға визасыз 30 күнге баруға болады.
Алматы – Тель-Авив бағытында Air Astana аптасына 4 рет ұшады. Қазақстандықтар Израильге бару үшін виза алуы қажет.
Астана – Франкфурт:
Алматы – Франкфурт:
Германияға бару үшін шенген визасын алу қажет.
Астана – Варшава бағытында LOT Polish Airlines аптасына 2 рет ұшады. Польшаға бару үшін шенген визасын алу қажет.
Алматы – Милан бағытында Neos Air аптасына 2 рет ұшады. Италияға бару үшін шенген визасын алу қажет.
Атырау – Амстердам бағытында Air Astana аптасына 4 рет ұшады. Нидерландыға бару үшін шенген визасын алу қажет.
Ақтау – Лондон бағытында Air Astana аптасына 4 рет ұшады. Ұлыбританияға да виза қажет.
Туризм және спорт министрлігі 2023 жылы тамызда жариялған елдер тізімінде бар Египет, Иран, Черногория, Грекия, Оман және Бахрейн елдеріне ұшатын тікелей рейстерді таба алмадық. Әуе компаниялар бұл бағыттарға рейстерді тоқтатуы немесе туристер сұранысына қарай жазғы маусымда ғана ұшуы мүмкін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Биыл 14 наурыздан бастап Алматыдан Малайзияның Куала-Лумпур қаласына тікелей рейстер қатынай бастайды.,,2024-01-10T13:00:00+05:00
sarapsy-otbasyndagy-zorlyqty-toqtatu-usin-ony-dereu-zane-qatty-synaityn-qogam-quruymyz-kerek,informburo.kz,Сарапшы: Отбасындағы зорлықты тоқтату үшін оны дереу және қатты сынайтын қоғам құруымыз керек,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/sarapsy-otbasyndagy-zorlyqty-toqtatu-usin-ony-dereu-zane-qatty-synaityn-qogam-quruymyz-kerek,"Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ""Егемен Қазақстан"" басылымына берген көлемді сұхбатында зорлық-зомбылық сипатындағы қылмыстарға біржола тосқауыл қою үшін мемлекет тарапынан не істеліп жатқанын айтты. Ол бұдан былай әйелдер мен балаларға жасалған зорлық-зомбылыққа қатысты қылмыстарды тергеумен әйел тергеушілердің айналысатынын атап өтті.
""Былтыр отбасындағы тұрмыстық құқық бұзушылықпен күрес тәсілдерін қайта қарадық. 1 шілдеден бастап полиция жәбірленушінің шағымын емес, қылмыстың анықталуын негізге алып, қылмыстық істі тіркеуге көшті. Яғни мұндай қылмыстарға қатысты іс қозғау үшін зорлық-зомбылықтан жапа шеккен адамның арызы қажет емес. Тұр­мыстық зорлық-зомбылық жаса­ған­дарға әкімшілік және қылмыстық жауапкершілік едәуір күшейтілді. Жәбірленуші қайта-қайта қысымға ұшырамауы үшін бұдан былай мұндай іске қатысты тараптарға екінші рет татуласу мүмкіндігі берілмейтін болды. Сондай-ақ Мәжілістің бір топ депутаты халыққа Жолдауымның аясында тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы күрес­тің жаңа әрі тиімді шараларын қарастыратын заң жобасын әзірлеп жатыр"", – деді президент.
Оқи отырыңыз: Тоқаев 2026 жылы тағы да президент сайлауына түсе ме?
Президент жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының жетекші сарапшысы Мирас Жиенбаев мемлекеттің әрдайым қоғам пікірін ескере отырып, онымен тығыз байланыс орнатуға мүдделі екенін айтады. Мұнымен қатар ол масс-мәдениет құралдарымен зорлық-зомбылыққа мүлдем төзбейтін қоғам қалыптастырудың маңыздылығына тоқталды.
""Тұрмыстық зорлық-зомбылық тақырыбы біздің қоғам үшін аса маңызды және президент оны үнемі бақылауында ұстап отырады. Ол қоғамдағы кез келген формадағы зорлық-зомбылыққа қатысты заңнаманы жетілдіріп, реформалау қажет екенін атап өтті және жазаны қатаңдатуды да қолдайды. Қараша айында экс-министр Қуандық Бишімбаевтың ісі Қазақстан халқын дүр сілкіндіріп, қоғам жазасын қатаңдату туралы петиция ұсынды. Белгілі бір себептерге байланысты осы петицияның заңды күші болатынына күмәнданып отырған азаматтар бар. Дегенмен, мемлекет басшысы құжат қандай құқықтық формада болса да, азаматтардың пікірі міндетті түрде ескерілетінін атап өтті. Осының барлығы мемлекеттің азаматтық қоғаммен диалогқа ашық екенін және олардың пікірін ескере отырып арада байланыс орнатуға дайын екенін көрсетті"", – деді Мирас Жиенбаев.
Ол, сонымен қатар зорлық-зомбылыққа мүлдем төзбейтін қоғам қалыптастыру аса маңызды екенін атап өтті.
""Мейлі фильм, мейлі масс-мәдениеттің басқа құралдары арқылы да жасауға болады. Жалпы, бізде кез-келген заңды бұзу, адамзат құндылығын аяқ асты ету, сый-құрметсіздік көрсету секілді әрекеттерді айыптау, жазалау абсолют догмаға айналуы тиіс. Біз әр отбасында болып жатқан зорлық-зомбылықты тоқтатқымыз келсе, оны бірден және қатты сынайтын қоғамға айналуымыз тиіс"", – деді Мирас Жиенбаев.
Оқи отырыңыз: Тоқаев АЭС салу жайлы: Мұны халық шешеді
Сондай-ақ сарапшы мәжіліс депутаттары әзірлеп жатқан заң жобасының 2024 жылдың бірінші жартысында қоғам талқылауына шығарылатынын айтты.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мирас Жиенбаев зорлық-зомбылыққа қатысты заңнама жобасының бірінші жарты жылдықта қоғам талқысына шығатынын айтты.,,2024-01-03T16:11:17+05:00
stereotipterdi-zoqqa-sygargym-keldi-autist-egizderdi-tarbielep-otyrgan-blogsy-anamen-suxbat,informburo.kz,"""Стереотиптерді жоққа шығарғым келді"". Аутист егіздерді тәрбиелеп отырған блогшы анамен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/stereotipterdi-zoqqa-sygargym-keldi-autist-egizderdi-tarbielep-otyrgan-blogsy-anamen-suxbat,"– Динара, сіздің ерекше егіздерді тәрбиелеп отырғаныңызды білемін. Диагноз туралы алғаш қашан білдіңіздер?
– Егіз балаларымның аты – Төрехан мен Дания. Бұйырса, алдағы айда 15 жасқа толады. Екеуінің жасы екі жарымға келгенде, олардың бойындағы ерекшеліктерді байқай бастадым. Тілі шығып, сөйлеп келе жатты да, аяқ астынан регресс басталып, сөйлеуді тоқтатты. Түрлі дәрігерлерге апарып көрсеткенде, олар ""үш жасқа дейін күтіңіздер, сіз бекер уайымдайсыз"" деп шығарып салды. 13 жыл бұрын интернет қазіргідей дамымаған еді, ақпараттың аз кезі.
Сосын балаларды Омскіге апардық. Сол жердегі дәрігерлердің аузынан ""аутизм"" деген сөзді алғаш рет естідім. Дәрігерлер неше түрлі дәрі жазып берді. Бәрін алдық. Қазір біз аутизм дәрілермен емделмейтінін білеміз, ал ол кезде балаларды емдеймін деп көрінген әдіске жармастық.
Осы жерде ата-аналарға бір нәрсе айтқым келеді: аутизм деген диагнозды тек психиатр қоя алады .
Аутизм – бұл ауру емес, адамның күйі. Әзірше әлемде аутизмнің емі табылған жоқ, балаға дәрі-дәрмек беріп, оның диагнозын бір күнде жоқ қыла алмайсыз. Ата-ана мен арнайы мамандар күнделікті қажырлы еңбектеніп, тек коррекция жасай алады.
– Осы диагнозды толық қабылдауыңызға қанша уақыт кетті?
– Әрине, басында көп жыладым, сене алмадым. Қабылдау процесін бірнеше кезеңге бөліп қарастырар едім. Диагнозды біле сала біз бірден әрекетке көштік. Қай жерде қандай клиника бар, қалай емдейді деп іздендік. Қазіргі кезде аутизм де бизнестің түріне айналып кетті. Ата-ана болған соң, баланы емдеудің жолын іздейсің, ""мына жерге барсам, балаларым жазылатын шығар"" деп үміттенесің. Сосын біз коррекцияға көштік. Кейін келе, ата-ана ретінде аутист балалармен қалай жұмыс істеу керегін үйрендік. Ем іздеу жолында көп уақыт, ресурс, қаражат жұмсадық. Бастысы, кейбір әдістер көмектеспей жатса да өкінбедік, ""бұны да көрдік"" деп, келесісіне көшіп отырдық. Қазір жолдасым да, мен да балалармен ешкімнің көмегінсіз, толыққанды жұмыс істей аламыз. Осы әрекеттің барлығы бізге диагнозды қабылдау процесімен қатар жүріп отырды.
Әрине, басында ""баланы толықтай емдеп жазам"" деген сеніммен жүресің. Ал балалар есейе келе олардың басқалардан ерекшелігі көзге анық көріне бастайды. Қазір бұлардың диагнозынан еш қысылмаймын .
Әлеуметтік желідегі парақшам ашық, балаларымды елге көрсетіп жүрмін. Блогымды мұңайып, қайғырып жүргізгім келмейді. Тағдырдың сценарийін өз қалауымша өзгерте алмаймын ғой. Басқа түскені осы, енді әрі қарай өмір сүруіміз керек.
– Төрехан мен Данияға аутизмнің қандай формасы қойылған?
– Менің балаларыма аутизмнің ең қиын формасы қойылған. Олардың өзін-өзі ұстау мәселесінде қиындық бар. Бұрын далаға шықсақ, екеуі екі жаққа кетіп қалатын. Бір орында отыра алмайды, дәрі көрсе ішіп қояды. Қасында бір адам қарап жүруі керек. Бұрын жағдайлары өте қиын болатын, қазір жүйелі түрде еңбектенудің арқасында көп нәрсені үйрендік. Жолдасым екеуміз балалармен толыққанды жұмыс істей алатын жағдайға жеттік. Балаларға екеуміз кезек-кезек қараймыз, басқа адамдарға қалдырмауға тырысамыз.
– Балалар басқа адамға көнбей ме?
– Олармен қарым-қатынас орнатудың өзіндік нюанстары бар. Бастысы, қорықпау қажет, қорыққан адамды бірден сезіп қояды. Екеуі де өте сезімтал. ""Үйтпе, бүйтпе"" деп тым қатты айтуға да болмайды, ал тым жұмсақ болсаң, тыңдамай кетуі мүмкін. Балаларыммен олардың психологиясын түсінетін, өзіне сенімді адам ғана жұмыс істей алады.
– Көпшілік орындарға барасыздар ма? Ондай жерде өздерін қалай ұстайды?
– Балалардың кішкентай кезінде көбірек баратынбыз. Қазір екеуі де өтпелі кезеңнен өтіп жатыр, сондықтан, мінез-құлқы құбылып, кішкене қиындау болып тұр. Бұрын екеуі бір-бірін көрмейтін. Қазір бірін-бірі көреді, біледі. Қызым бір нәрседен қорқам деп жыласа, ұлым ""ол неге жылап жатыр?"" деп мазасызданып, реакция білдіреді. Сосын адам көп жиналған, шулы жерлерде балалардың мазасы кетеді. Аяқ астынан айғайлап, секіріп, бір нәрсе сұрап, орнынан тұрып кетуі мүмкін. Сол себепті қазір көпшілік орындарға апарып жүрген жоқпыз. Ондай жерде балалардың да, басқа адамдардың да тыныштығын бұзғым келмейді. Сондай-ақ, соңғы бір-екі жылда ешқайда ұшып жүрген жоқпыз. Балалар өтпелі кезеңнен өткен соң, қайтадан ұшып, көпшілік жерде қыдыра бастаймыз деп ойлаймын.
– Балалар қандай сөздерді айта алады?
– ""Алма жеймін, су ішемін, әжетханаға барамын"" деген секілді сөздерді біледі.
– Олар арнайы бір диета ұстай ма?
– Ата-аналар баласын емдеп жазу үшін бәрін істейді, әртүрлі нәрсеге сенеді. Балаларын диетаға отырғызады. Менің ойымша, егер баланың ағзасына козеин, глютен өнімдері сіңбейтін болса, оларға қажетті диета түрін таңдап, соны ұстанған дұрыс. Ал менің балаларымда ондай проблема жоқ, сондықтан, олар қалаған тамағын жейді. Аутист балалардың көбісі тамақты талғап жейтінінін жақсы білемін. Басында менің балаларым да сондай болатын. Мен оларды бірте-бірте барлық тамақ түрін жеуге үйреттім. Ет, балық, жеміс, көкөніс, бәрін жейді. Арасында фаст-фуд өнімдерін де аламыз.
Балаларымды тамақтан еш шектемеймін. Үйде өзім ас әзірлеймін, кейде ұлым да тамақ істейді.
– Балаларыңыздың ерекшеліктері туралы айтып беріңізші.
– Ұлымның аты – Төрехан, қызымның аты – Дания. Қызым музыканы, үйге қонақтар келгенін, бауырсақпен шай ішкенді жақсы көреді (күлді). Ал Төрехан – гипербелсенді бала, бір орында отырмайды. Үй жинап, тамақ істегенді ұнатады, ыдыс жуады. Екі балам да камераға түсудің не екенін біледі. Барлық рилзды 5-10 минут ішінде тез-тез түсіремін. Мен балаларымды салыстырмаймын, баға бермеймін. Сондықтан болар, олар өз бағасын біледі, өздерін ешкімнен кем көрмейді. Алдағы уақытта олардың белгілі бір спорт түрімен айналысқанын қалар едім. Әзірге жаттықтырушы таппадық.
– Сіздің парақшаңызда оқырмандар аутизмге қатысты түрлі пікірлер жазған екен. Біреулер бұл диагноз тұқым қуалайды десе, енді біреулер ол баланың гаджетті көп ұстағанынан депті. Тағы біреулер балаға кішкентай күнінде екпе салдырғаннан болды деп отыр. Сіз не дейсіз?
– Басында мен де сол екпеден болды ма деп ойлағаным рас. Себебі, егіздер 33 аптасында шала туылды. Өзім баланың миы дамымай тұрған кезде оған әртүрлі екпе салу ертелеу деп ойлаймын. Бірақ, мен ""аутизм екпеден соң пайда болады"" деп айта алмаймын. Өйткені, әлемде нақты дәлелденген бірде-бір жағдай тіркелмеген. Өзім жүктілікке дайындалғанда, аяғым ауыр кезде салауатты өмір салтын ұстандым.
Жолдасымның да, менің де тұқымымда аутизммен ауырған адамдар болмаған.
– Төрехан мен Дания мектепке бара ма?
– Жоқ, олар үйден оқиды. Мектеп мұғалімдегі үйге келіп оқытады. Балалардың қауіпсіздігі үшін әзірге үйден оқу қолайлы болып тұр.
– Мемлекет тарапынан қандай көмек аласыздар?
– Екі балаға жәрдемақы аламыз. Аутизм диагнозы қойылған балалар II топ мүгедегіне жатады.
– Ал қандай қандай қолдау көрсетілгенін қалар едіңіз?
– Мен ешқандай көмек сұрамаймын, балаларымыздың бар шығынын жолдасым екеуміз көтеріп келеміз. Тек осы аутизмге қатысты мәселелермен сол диагнозбен бетпе-бет келген адамдар айналысса екен деймін.
– Ерекше балалардың анасы ретінде өз пікіріңізді айтыңызшы, біздің қоғам ерекше балаларға толерантты ма?
– Бұрын балалардың кішкентай кезінде олардың шулағанын көбіне үлкен кісілер көтере алмайтынын сезетінмін. Ал қазіргі жас буынның толерантты, төзімді келетінін, түсінігі мол екенін жиі байқаймын. Балалардың денсаулығы үшін 4-5 жылдай Грузияда тұрып келдік. Біз елден кеткен уақыт пен келген уақытты салыстырсақ, Қазақстан инклюзия жағынан да, ерекше балаларды қабылдау жағынан да алға жылжығанын байқадым. Мысалы, өткенде бір кафеге кірсек, сол жердегі қызметкерлер ""біз сізді ""Тик-токтан"" көрдік"" дейді. Бізге құрақ ұшып қызмет жасап, балалардың кейбір заттарды шашып тастағанына түсіністікпен қарады. Сонда мен өзімнің парақшамды бекер жүргізіп жүрмегенімді түсіндім. Ел алдына шығып, аутист балаларымды көрсететін себебім де сол, халық осындай да балалардың бар екенін білсе екен, олардың тұрмыс-тіршілігін көрсе екен деген ниеттен туған еді. Біз де осы қоғамның тең құқылы мүшесіміз, ""бәрімен бірдейміз"" деген месседж ғой менікі.
""Өзім"" деген платформа бір зерттеу жүргізген екен. Сол зерттеу барысында аутист балалардың ата-аналары өздері сияқты өзге адамдарды, өздеріне үлгі болатын ата-аналарды іздейтіні анықталыпты. Менің парақшамды көрген басқа ата-аналар аутист балаларынан қысылмауды, оларды көпшілік алып шығуды үйренетін шығар деп үміттенемін.
– ""Инстаграмдағы"" парақшаңызды қанша уақыттан бері жүргізіп келесіз?
– Соңғы бір жарым жылдан бері ашық жүргізе бастадым. Бір жыл бұрын блогымда 2 мың оқырманым бар еді, қазір олардың саны 22 мыңға өсті.
– Блог сізге не беріп жатыр?
– Көз алдыңызға елестетіңізші, мен аптаның жеті күнін үйде, балалардың қасында өткізетін адаммын адаммын. Жұмыс істемеймін. Арасында құрбыларыммен кездесіп, қыдырып келемін. Бірақ ондай мүмкіндік күнде бола бермейді. Мен біреумен тілдескім келеді, маған да диалог керек. Екі бірдей сөйлемейтін баланың қасында отырып кіммен сөйлесемін? Жеке блогым мен үшін адамдармен араласып, пікірлесетін алаңға айналды.
Ең алдымен бұл блогты өзім үшін аштым. Екіншіден, басқа адамдарға аутист балалармен өмір сүру, қарым-қатынас құру қандай екенін көрсеткім келді. Үшіншіден, кей адамдардың санасындағы аутизмге қатысты стереотиптерді өз мысалыммен жоққа шығарғым келді. Төртіншіден, осындай ерекше балаларды тәрбиелеп отырған әйел әрқашан әп-әдемі боп жүре алатынын көрсеткім келді. Өзім әрқашан күтініп жүруге тырысамын.
– Хейтерлеріңіз көп пе? Сізге ""хайп қуып жүрсіз"" деп жазғандарды байқап қалдым.
– Маған негатив пікір жазатындар көп емес. Бір жағынан мен оларды да түсінемін. Өзінің үйінде, айналасында аутизмді кездестірмеген адам үшін бұл таңғаларлық жағдай болуы мүмкін. Ал, мен үшін бұл – күнделікті өмір, кәдімгі тіршілігім.  Аутист деген сөзге ренжімеймін. Он бес жылдан бері осы аутизммен өмір сүріп келемін. Мысалы, мен сізге ""менің балаларым тамақ пісіре алады"" десем, сіз ""онда тұрған не бар?"" деуіңіз мүмкін. Себебі, ол жай адамдар үшін қалыпты нәрсе, ал аутист бала үшін – үлкен жетістік.
Диагнозы жоқ баланың ата-анасы оның әрбір қадамын қалыпты деп қабылдаса, бізге балалардың қасық пен пышақты дұрыс ұстағаны, өзі жуынғаны, әрбір қимылы – нәтиже. Себебі, оның бәрі үлкен еңбекпен келеді. Өзім үйде бір шаруа істесем, балаларымды сол процеске араластыруға тырысамын. Аутист балаларға біраз нәрсені үйретуге болады. Бірақ, олардың процесі кәдімгі балаларға қарағанда баяулау жүреді. Балаларым қазір бөлек бөлмеде ұйықтайды, тамақты талғамай жейді. Жолдасым екеуміз балалардың байланыс құруына, эмпатиясының күшеюіне, көзбен байланыс жасауына көп уақыт, энергия, қаражат жұмсадық.
– Бір емес, екі бірдей ерекше балаға қарау оңай емес. Өзіңізге қажет күш-қуат, энергияны қайдан аласыз?
– Маған осы сұрақты оқырмандарым да көп қояды. Шынымды айтсам, не деп жауап берерімді білмеймін. Біріншіден, мен балаларымның аутизм диагнозымен туылғаны үшін өзімді кінәлі сезінбеймін. Кінә сезімі адамның көп энергиясын жеп қояды. Сосын мен реалиспін, қайғырып, депрессияға батып отыруға уақытым жоқ. Басыма осындай сынақ түсті екен, демек, осы сынақпен де барынша сапалы өмір сүруге тырысып бағамын. Әрине, шаршайтын кездерім де болады, ол кезде балаларға жолдасым қарайды, мен демаламын. Құрбыларыммен кездескенде, сұлулық салонына барғанда бір серпіліп қаламын. Ата-аналар баланы аяқтан тұрғызам деп, өздерін ұмытып кетпеуі қажет. ""Анасы бақытты болса, баласы да бақытты"" деген сөз бар ғой. Өзіңді ұмытып, әрдайым шаршап-шалдығып жүрсең, бала оны сезеді.
Мен сізге мынаны айтайын, қазіргі уақытта балалармен отырып қатты шаршаймын деп те айта алмаймын. Себебі, менің өмірім алыс қашықтыққа жүгіретін марафон сияқты. Қатты жүгіріп шаршаудың қажеті жоқ, арасында бір демалып алып, ары қарай бірқалыпты жүгіре бересің. Менің балаларымның мінез-құлқы қаншалықты қиын екенін сіз тіпті елестете алмайсыз. Олар бір орында отырмайды. Бірақ, қажет болған кезде олар менің көз алдымда жүретіндей етіп жағдай жасай аламын. Бұл да маған көп жылдық тәжірибемен келді. Бұрын мен олардың реакциясынан, жылағанынан қорқатынмын. Қазір қорықпаймын, балалардың манипуляциясын бірден сезіп қоямын. Олар менің қой дегенімді түсінеді, даусымды сезеді.
Менен біреулер ""сіз өмірден өтсеңіз, бұл балалар қалай өмір сүреді?"" деп сұрайды. Мен қайдан білейін оны? Бұрын өзім де ""балалар өскен соң не болады?"" деп қатты уайымдайтынмын. Қазір оған бас қатырмайтын болдым. Әлі болмаған, уақыты келмеген нәрсені уайымдау да адамның көп энергиясын алады. Жүре келе көрерміз не болатынын. Проблема туса, оны сол кезде шеше жатармыз. Энергиямды жоқ нәрсеге, негатив ойларға құртқым келмейді.
– Аутист балаларға арналған орталық ашу туралы ойланасыз ба?
– Әрине, ондай ойлар болды. Бірақ, мұндай орталық ашу үлкен жауапкершілік екенін түсінемін. Ол жерде тек балалармен емес, олардың ата-анасымен де жұмыс істеу қажет. Егер мен орталық ашсам, онда өз балаларым қараусыз қалады. Сондықтан, әзірше ондай жоспарым жоқ.
Өзім негізі адамдармен тез тіл табысамын. Астанадағы басқа да аутист балалардың ата-аналарымен араласып тұрамын. Кезінде Павлодарда тұрған кезімізде ата-аналардың қауымдастығын құрғанбыз. Одан кейін Грузияға барғанда да сол жақтағы өзіміз сияқты ата-аналармен тығыз араластық. Қай жерде жүрсек те жолдасым екеуміз білімімізді жетілдіріп жүреміз.
Менің пікірімше, аутист балалардың ата-аналары өздерінің ізденісіне, біліміне инвестиция құюы қажет.
Бала коррекция орталығында, мектепте бірнеше сағат өткізер, бірақ уақытының көп бөлігін ата-анасымен бірге өткізеді. Сол баланың бүкіл мінезін көтеретін, қиын жағдайда қасынан табылатын ең жақын адамы – ата-анасы. Сондықтан, ата-аналардың үнемі ізденісте жүргені өзіне де, баласына жақсы дер едім.
– Қандай арманыңыз бар?
– Жолдасым екеуміз әрқашан деніміз cау болып, саналы өмір сүрсек деп армандаймын. Балаларымызды осылай аман-есен өсіріп жүре берсек деймін. Сіздің балаңыздың дені сау, диагнозы жоқ болғандықтан, сіз бен біздің армандарымыз әртүрлі болуы мүмкін. Мен ерекше баланың анасы болғандықтан, өмірге, заттарға сәл басқаша қараймын. Әртүрлі бренд киім, әшекей алсам деп армандамаймын. Мен диагнозы жоқ балалардың ата-анасына қалыпты боп көрінетін қарапайым дүниелерді армандаймын.
Сәуір айында ұлым Төрехан көп дәрі ішіп қойып, жансақтау бөлімінен бір-ақ шықты. Өмірінде бірінші рет бір тәулік бойы мені көрмеді, себебі жансақтау бөлімінде жатты. Үй ішінде өлі тыныштық орнаған кезде мен ""баламның көз алдымда ойнап-күліп жүргені қандай жақсы"" деп ойладым. Бетінен сүйіп, арасында ұрысып алып, еркелетіп, құшақтағаныма ештеңе жетпейді екен. Адамдар көп нәрсенің қадірін қиын жағдайға тап болған соң бір-ақ түсініп жатады. Сондықтан, өміріме артық стресс қосқым келмейді. Барымды бағалаймын, отбасымның және өзімнің аман-есен оянған әр күніме шүкір деймін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Динара Еркінқызы – аутизм диагнозы қойылған егіздердің анасы. Бір жарым жылдан бері &quot;Инстаграм&quot; желісінде өзінің жеке блогын жүргізеді.,,2024-01-09T16:13:24+05:00
zamanbek-nurqadilovtin-eskertkisi-kegennin-qai-tusyna-qoiylady-auyl-turgyndarymen-angime,informburo.kz,Заманбек Нұрқаділовтің ескерткіші Кегеннің қай тұсына қойылады? Ауыл тұрғындарымен әңгіме,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zamanbek-nurqadilovtin-eskertkisi-kegennin-qai-tusyna-qoiylady-auyl-turgyndarymen-angime,"Таяуда Алматыда саясаткер Заманбек Нұрқаділовтің туғанына 80 жыл толуына орай ас беріліп, онда президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың арнайы көңіл хаты оқылды. Президент хатында елі үшін аянбай еңбек еткен азаматқа туған жері – Алматы облысының Кеген ауданында ескерткіш орнату қажет деп жазды.
Кеген ауданында 30 мыңға тарта адам тұрады. Оның 10 мыңға жуығы – аудан орталығы Кеген ауылының тұрғындары. Информбюро порталының тілшілері Алматыдан 250 шақырым жерде тау етегінде орналасқан осы ауылға арнайы ат басын тіреп, Заманбек Нұрқаділовтің көзін көрген адамдармен жолықты. Заманбек Нұрқаділовтың ескерткіші қай тұсқа қойылады? Бұл сұрақтың жауабын жауапты тұлғалармен бірге іздеп, ауыл тұрғындарының да пікіріне құлақ түрді.
Кеген аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы Сабыр Досымбекұлы ескерткіш жайлы жақсы жаңалықты аста өз құлағымен естіген. Астан келе сала Кеген ауданының әкімі Нұрбақыт Теңізбаевпен бірге ақсақалдарды жинап, ескерткішті қайда қоюға болатынын ақылдасқан екен.
""Бұл жаңалықты күткен жоқпыз. Бүкіл ел-жұрт қатты қуанып, риза болдық. Заманбек аға халқы үшін, елі мен жері үшін қызмет етті. Алматы қаласына істеген еңбегі өте үлкен. Жай құрылысшыдан бастап, жауапты қызметтерді атқарды. Алматының көркеюіне, халықтың тұрмысының жақсы болуына бір кісідей үлес қосты. Жаңалықты қуанышпен қарсы алдық"", – деді ақсақал.
Бір топ азамат ауылды екі күн аралап жүріп, үш орынды белгілеген. Соның бірі – Кегеннің кіреберісіндегі оң жақтағы 1,5 гектарлық парк аумағы . Бұл жолдан Кегенге келген қонақтар ғана емес, Нарынқолға, Қырғызстанға бара жатқан жолаушылар да өтеді.
Ауылға кірген соң өр басталды. Өрден өткеннен кейін JAN KEGEN деген жазуды көзіміз шалды. Екінші орын деп болашақ өнер мектебінің аумағы белгіленген. Бұл жерден де Кегеннің сұлу табиғаты көрінеді.
Кеңес Одағы кезінде салынған бұрынғы астық қабылдау пунктінің кеңсесі биыл күрделі жөндеуден өтеді. Оған бюджеттен 301 миллион теңге бөлінген. Мердігер анықталғаннан кейін жөндеу жұмыстарына бес ай кетеді.
Бос қалған екі қабатты ғимарат жөнделіп, өнер мектебіне айналған соң оған Заманбек Нұрқаділовтің аты берілмек.
Үшінші орын да осы маңда өнер мектебінің алдында орналасқан.
""Аудандағы үлкен ақсақалдармен бірлесе отырып, аудандық маслихат депутаттары және белсенді тұрындардың басын қосып, ескерткіш қоюға лайық жерлерді көріп шықтық. Оған қоса, күрделі жөндеуден өтетін өнер мектебіне Заманбек Нұрқаділовтің атын береміз. Қыркүйекке дейін бітіріп, пайдалануға берсек деп отырмыз. Алдағы күндері ол кісінің туыстарын, осы өңірден шыққан үлкен азаматтардың басын қосып, ескерткіштің нақты орнын белгілейміз"", – деді Кеген ауданының әкімі Нұрбақыт Теңізбаев.
Орын таңдалған соң Алматы облыстық мәдениет басқармасы ескерткішті қою жөнінде конкурс өткізеді. Ал облыстық мәслихат отырысында қанша қаражат бөлінетіні шешіледі. Ескерткіш Заманбек Нұрқаділовтің 80 жылдығына орай жыл соңына дейін бой көтеруі мүмкін.
""Аудан жұртшылығы, ел-жұрт ризалығын білдіріп, әлеуметтік желіде ""ауданымызда ескерткіштер жақсы жерде қойылса екен"" деп жазып жатыр. Кеше ғана облыс әкімдігіне барып, осы үш жерді көрсеттік. Қанша қаражат керек екенін есептеп жатырмыз. Елге еңбек сіңірген тұлғалардың еңбегі бағаланып, ақталғанына қуаныштымыз"", – деді Нұрбақыт Теңізбаев.
Заманбек Нұрқаділовтің көзін көрген Сабыр Досымбекұлы мемлекет қайраткерін мінезі тік, батыр, халықтың ұлы екенін дәлелдеген адам деп еске алды. Ақсақал туып өскен жері Кегенде ғана емес, саналы өмірі өткен Алматыда да ескерткіш қою керек деп есептейді.
""Айтса, орындамай қоймайтын адам болған. Ол кісінің іскерлігін Дінмұхамед Қонаевтың өзі ұнатып, құрылыстарын барып көрген. Ағамыз халқы үшін қызмет етті. Бір-ақ нәрсесін айтайын. Кеңес үкіметі кезінде қазақтарға Алматыда тіркелу қиын болды. Зиялы қауым қалада қалайын десе, тұратын жер жоқ. 1970-жылдары Алматыдағы қазақтар саны бар-жоғы 9,5% болды. Қалған 90 пайызы – басқа ұлт өкілдері. Қандай әділетсіздік. 1990-жылдары қазақ жастары оянып, ""Неге біз Алматыда тұрмауымыз керек?"" деді. Сол кезде Алматы әкімі болған Заманбек Нұрқаділов жер мәселесін шешті. Шаңырақ, Думан, Қалқаманды қазір қазақ қоршап қалды. Осының бәрі Зәкеңнің батырлығы деп білемін. Басқа біреу болса көлеңкесінен қорқып жүрер еді. Ал ол кісі ештеңеден қорықпады"", – деді ақсақал.
Кеген ауданының құрметті азаматы Марат Тақабаев мемлекеттік қызметте жүргенде Заманбек Нұрқаділовпен бірге жұмыс істеген екен.
""Заманбектің туған ауылына ескерткіш орнату бастамасын аудан халқы өте зор құрметпен қабылдады. Заманбек жолдаспенен бірге жұмыс істедім. Ауданға да еңбегі сіңді. Мәселен, 2000-жылдары экономикамыз ауыр кездері қабырғасы қамыстан жасалған Жалаулы мен Ақсайдағы мектептер тозып тұрды. Әкім ретінде сол кісіге хат жаздым. Заманбек Нұрқаділов шұғыл шара қабылдап, облыстық оқу және жоспарлау бөлімінің басшыларын жіберді. Сол жылы Ақсайда екі қабатты жақсы мектеп салынды. Жалаулыда да мектеп бой көтерді. Әлі күнге дейін халық алғыс айтады. Кейін Ақсай мектебінде халықпен кездесті. Зәкең қысқа да, батыл сөйлейтін адам еді. Енді ол кісі туралы жақсы еңбектер жазылса екен деймін"", – деді Марат Тақабаев.
Бала кезде бірге ойнап, бір мектепте оқыған Заманбек Нұрқаділовтің ауылдасы Бейсебай Әлімжановтың үйіне бардық. Ол өзін Заманбектің інісімін деп таныстырып, естеліктерін айтып берді.
""Біз Заманбек демейтінбіз, Сашка дейтінбіз. Мектепте қоғамдық жұмыстың бәрін атқарды. Қолынан кітабы түспейтін, өте пысық, керемет азамат еді. Сыныбында жасы да, бойы да кіші Заманбек еді. Сол сыныптың балалары түгел институтта оқыды, бірақ ешқайсы ауылға қызмет істеуге келмеді. Ол тұста Кеген аудан орталығы емес еді. Өнеркәсіп, мекеме жоқ. Заманбек оқуын бітірген соң Алматыда қалды. Екі нағашысы осында болды. Былтыр үлкен нағашысының үйін бұзып тастады. Бала күнімде Заманбектің үйіне барып тұрдым, содан жақсы білемін. Кейіннен тек қызмет бабымен араластық"", – деді Бейсебай Әлімжанов.
Бейсебай ағаның сөзінше, 1978 жылы ауданда қатты жер сілкінгенде көп үй мен ғимарат қирап, Кеген ауданында үй салу жөнінде үкімет қаулысы шығады. Қаулыны іске асыруға ауылға Заманбек Нұрқаділов келеді. Сол кезде КСРО мемлекеттік банкі Кеген бөлімшесінің директоры болған Бейсебай аға Заманбекпен жұмыс істейді.
""Тапсырма беріп, құрылыс біткенше басында боласыңдар деді. Штабта үш ай қасында жүрдік. Үйі қираған халық жауын астында қалып, палаткада, киіз үйде отыр. Бәрінің бала-шағасы бар. Олар малын бағып, ет өндіріп, егін егіп жұмыс істеп жатыр. Олардың үй салуға уақыты жоқ. Үйлерін жақсылап салып, бір күн кешіктірмей бітіріп бересіңдер деді. 300 үй салу оңай емес. Қаражат бөлуді маған тапсырды. Заманбектің ұйымдастыруының арқасында екі жарым айда бітірдік. Бәрінің ақшасын төледік"", – деді ол.
Ақсақал Заманбек Нұрқаділовтің жады мықты болғанын, көрген жерде ұмытпай ауылдастарын сұрайтынын еске алды.
""Мерейтойда бірге болдық. Заманбек ауылдастарын сұрады. Жады деген сұмдық. ""Әлгі Дәулетшіл деген татар қайда, Қасымхан деген комбайнер қайда? Бала-шағалары аман ба, оқуға түсті ме?"" дейді. Халықтың жағдайын сұрайтын аяулы азамат еді. Заманбектің көріпкелдігі, даналығы ма деп ойлаймын. Нағашысы қайтыс болғанда ауылға келді. Бөлесімен әңгімелесіп тұрғанда ""Бейсебай Кегеннен өмірі көшпейді"" деді. Заманбек соны неге айтты екен деп жатсам-тұрсам ойлаймын. Алматыда үйім де болды, жағдайым да болды. Бірақ, туған жерімнен кетуге ынтам болған жоқ"", – деді Бейсебай Әлімжанов.
Бейсебай аға ескерткіш қою туралы жаңалықты ести сала құрдастарына хабарласып, бір-бірінен сүйінші сұрасқан. Ол Алматыға да үлкен ескерткіш қойылса, үлкен бір көшеге аты берілсе деп тілейді.
""Айтқанынан қайтпайтын, қолынан іс келетін, қазақ деп жүреге соғатын арыстай азамат сұраусыз қала ма деп едік. Заманбекке ескерткіш аз, себебі қазаққа, еліне атқарған жұмысы көп. Алматыға қазақты апарған – Заманбек. Соның ерлігі, адамгершілігі. Ол өзіне бір метр жер алған жоқ. Өз басына пайдаланған жоқ. Өзінің туыстарына берген жоқ. Ол бүкіл қазаққа берді. Алматыда көп дүние істеді. Биліктегі азаматтарға талап қойып, жұмыс істемей жүргендерін бетіне айтты. Мұны басқа ешкімнен көрген жоқпын"", – деп ақсақал көзіне жас алды.
Бейсебай ағаның інісі де Заманбек Нұрқаділов көп адамды жатқа білгенін, қарапайым болғанын айтты.
""Ауылға қонақ болып келгенде ""Кегенімді сағындым"" әнін айтып бердім. Сонда ""көп нәрсені еске түсірдің ғой"" дегені бар. Қаншама бастықты, мықтыларды көрдік. Бірақ дастархан басында ол кісідей жайдары адамды көрген жоқпын. Мен аудандық мәдениет үйінің директоры ғана едім. Зәкең әр адаммен деңгейлес сөйлесетін. Кеуде кермейтін. Соған таң қалдым"", – деді ол.
Бейсебай ағаның үйінен шыққан соң Кеген тұрғындардың пікірін сұрап білуді жөн көрдік. Қыс болған соң көшеде көп жан болмаса да, көп ұзамай екі адам ұшырасты.
""Еліміздің елеулі азаматы болған соң ескерткіш тұрғызуды құптаймын. Халқына адал қызмет еткен жерлесіміз. Сол кісідей халқын, жерін ойлаған азаматтарымыз көп болса екен деймін"", – деді Кеген ауылының тұрғыны Назгүл Беркімбекова.
Мәкен Сейілханқызы Заманбек Нұрқаділовті халқына адал қызмет еткен, еңбекқор, елін сүйген қазақтың біртуар ұлы, мықты саясаткер деп білетінін, сол себепті халық ұмытпауы үшін ескерткіш орнат қажет екенін айтты. Ал Дәурен Жұмабай болса, жаңалықты әлеуметтік желіден естіп білген.
""Ол кісінің ауданға, облысқа ғана емес, бүкіл қазақ еліне еңбегі зор. Халық арасынан шыққан асыл азаматтарымыздың еңбегі еленуі керек. Көшеге, мекемеге есімі берілсе де құптаймын. Кеген халқы ол кісіні жақсы таниды. Халқына, еліне жасаған еңбегін еңбектенген баладан еңкейген шалға дейін біледі. Бұл шешім жайында халық тек жақсы пікірде"", – деді ол.
Биыл Кеген ауданында Заманбек Нұрқаділовтің ескерткіші бой көтеріп, өнер мектебіне аты беріледі. Мемлекет қайраткері туып өскен өңір тұрғындары бұл бастамалар жалғасын табады деп сенеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Кеген тұрғындары Заманбектің тағы бір ескерткіші Алматы қаласында да тас тұғырға қонса деп тілейді.,,2024-01-22T15:11:46+05:00
zana-zyl-qarsanyndagy-astana-informbyuro-fotoreportazy,informburo.kz,Жаңа жыл қарсаңындағы Астана. Информбюро фоторепортажы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zana-zyl-qarsanyndagy-astana-informbyuro-fotoreportazy,"Ондағы мақсатымыз халықтың мереке алдындағы қарбаласы мен көңіл-күйін көру еді.
Алдымен ""Тұлпар"" сауда орталығының алдында шырша сатып жатқан жігіттерге жақындадық. Жыл сайын жаңа жыл алдындағы науқан кезінде көптеп сатылатын бұл шыршалардың басты ерекшелігі – барлығы тірі шыршалар.
5 жылдан бері тірі шырша сатумен айналысатын Құрманның айтуынша, шырша саудасы жылдан-жылға төмендеп бара жатыр. Оған себеп тұрғындардың діни ұстанымы дейді.
“Көбіне тірі шыршаны сатып алатындар – өзге ұлт өкілдері. Олар ұнап тұрса, бағасына қарамай ала береді. Ал, қазақтар арасында соңғы кезде ""Жаңа жыл біздің мейрамымыз емес"",""Үйге шырша қою харам"" деушілер көбейді"",- дейді сатушы.
Тірі шырша саудасы 20 күнге созылады. Бұл – науқандық шаруа. Астанадағы тірі шыршалардың көбісі Ресейдің Пермь аймағынан әкелінеді екен. Қарағайлар бағасы 7 мың теңгеден басталып, 35 мың теңгеге дейін барады. Ал, Еуропадан әкелінетін Дат самырсындарының (майқарағай) ең арзаны 60 мың теңге тұрады.
Көбіне Астанаға әкелінетін жаңажылдық ағаштар – шырша, қарағай және самырсын (майқарағай). Бұларды үйде ыстық жерге (мысалы, батарея жанына) қоймаса, біраз уақытқа дейін шыдайды. Жергілікті халықтың фавориті қарағай екен. Себебі, ол ұзаққа шыдайды әрі қылқан жапырақтары да көлемді.
""Сауда жақсы жүрсе, тірі шыршалар әжептәуір табыс әкеледі"" дейді шырша сатушылар.
Дегенмен, соңғы кезде онлайн-cауданың дамуы оффлайн саудагерлердің саудасын тежей бастағанға ұқсайды. Сондықтан, сатушылар әлеуметтік желіде таргет жіберіп, тірі шыршаларды үйге дейін жеткізу қызметін қолға алыпты. Шыршалардың бағасын білген соң, ел арасында ""Артем"" аталып кеткен ""Астаналық"" базарына қарай аяңдадық.
Жолай пиротехникалық бұйымдар сатып тұрған бірнеше контейнерге көзіміз түсті. Сатушылар заттарды суретке түсіруге рұқсат бергенімен, өздері сұхбат беруден бас тартты.
Сатушылардың бар айтқаны, пиротехникалық бұйымдар арасында ең өтімдісі ""Золотой песок"" деген отшашу екен. Оның бағасы – 1500 теңге. Одан кейін ең көп сатылатын зат – Бенгал шамы.
Оқырмандардың есіне сала кетейік, пиротехникалық бұйымдарды мамандандырылған дүкендерден және қызметтің осы түріне тиісті лицензиясы бар стационарлық сауда павильондарынан сатып алғаныңыз абзал. Бұйымды сатып алған кезде жарамдылық және сақтау мерзіміне назар аударыңыз. Жарамдылық мерзімі өтіп кетсе қолдануға болмайды.
""Астаналық"" базарының бірінші қабатында ұсақ-түйек заттар сататын бұрышқа жақындадық.
Бұл жерде қораптар, жасанды гүлдер, кәрзеңкелер, ойыншықтар және тағы басқа мың түрлі зат сатылады екен.
Сатушы Гүлзира Сапардың айтуынша, мұндағы заттар мереке сайын ауысып отырады. Дәл қазір сөрелерге жаңажылдық бұйымдар жайғасқан.
""Мереке жақындағанда саудамыз қыза түседі. Қатып қалған баға жоқ, сұраған адамға жеңілдік жасаймыз. Алатын затының саны оннан асса, әжептәуір жеңілдік болады. Жаңа жылға деп әкелген дүниеміз көбіне тез өтіп кетеді. Қазірдің өзінде таусылуға жақын"", – дейді Гүлзира.
Гүлзираның сөзінше, науқандық сауда – жақсы табыс көзі.
Олар Жаңа жылдан соң, 8 наурызға, одан кейін 22 наурызға арналған заттарды алдырады екен.
Сөз соңында ""жергілікті тұрғындар ""Артем"" (""Астаналық"" базарының халық арасында кең таралған атауы – ред. ) қымбат, қымбат"" деп, бірақ бәрібір ұсақ-түйектің бәрін осы базарға келіп алады"" деп жымиды Гүлзира.
Сатушылар ""жаңажылдық заттар сонда сатылады"" деп жөн сілтеген соң, әрі қарай базардың көлік тұрағына қарай жылжыдық.
Бұл жерде біз құдды бір таңғажайып әлемге тап болғандай болдық.
Жарқыраған шамдар, жап-жасыл шыршалар, жалт-жұлт еткен ойыншықтар... Біз іздеген жаңажылдық көңіл-күй осы жерде сияқты көрінді.
Бұл жерде адам қарасы да көп екен. Барлығы мерекелік бұйымдар таңдап жүр.
Тұрғындардың айтуынша, көлік тұрағының іші салқын болса да, жыл сайын жаңажылдық бұйымдар осы жерде сатылады.
Мектеп, балабақшада өтетін мерекелік шыршаның костюмдерін де осы жерден табасыз.
Осында балалардың мерекелік костюмдерін сатып тұрған Нұрпейіл есімді келіншекті сөзге тарттық.
Нұрпейілдің айтуынша, саудагерлер пандемиядан кейін еңсесін енді тіктеп жатыр.
""Пандемия кезінде сауда жасай алмай, бәріміз үйде отырып қалдық. Карантин кезіне қарағанда қазір саудамыз жақсы жүре бастады. 2021-2022 жылдары ""заттарың қымбат, жағдайымыз келмейді"" деп айтатындар көп еді. Қазір ондай емес, халықтың жағдайы мерекелік заттар алуға жететін сияқты"",- дейді Нұрпейіл.
Мектеп жасындағы балалар суперқаһармандардың киіміне қызығады екен. Ал, балабақшадағы балалар жан-жануарлардың костюмін көбірек киеді.  Сапалы мерекелік костюмдердің орташа бағасы – 7 мың теңге.
Мұндағы тауарлар Бішкек пен Алматыдан келеді. Қазір сатушылар онлайн-сауданың да тетігін іске қосқан. ""Баламен үйден шыға алмай отырған аналарға тапсырысын өзіміз жеткізіп береміз"" дейді.
Әлинұр жеті жылдан бері жасанды шырша сатады. Ол сатып тұрған жасанды шыршалар бағасы мың теңгеден басталып, миллион теңгеге дейін барады. Барлығы Қытайдан әкелінеді.
""Қазір біз шыршаларды таргет жіберіп, онлайн түрде де сатып жатырмыз. Дегенмен, адамдардың базарға өзі келіп, таңдап сатып алғанына ештеңе жетпейді. Шыршаға онлайн тапсырыс бергенде абай болған жөн. Себебі, қазір алаяқтықтың түрі көбейді. Өзіңіз де білетін шығарсыз, жыл сайын осындай уақытта интернет арқылы ""шырша сататын"" алаяқтар қаптайды. Олар интернетке арзан бағамен әдемі тауардың суретін қойып қояды. Ақшасын төлеген соң, клиент оларды таппай қалады. Не болмаса, интернетте тапсырыс берген затыңыз өмірде көргенде суреттегідей әдемі, сапалы болмауы мүмкін. Сондықтан да, уақыт болса, шыршаны өз көзіңізбен көріп, таңдап алған дұрыс"",- дейді Әлинұр.
Әлинұрдың айтуынша, тұрғындардың көпшілігі 20-30 мың теңгелік шыршаны таңдайды.
Шыршаның тірісі мен жасандысын түгендеп болған соң, базардың азық-түлік бөліміне қарай аяңдадық.
Мұнда да қарақұрым халық, азық-түлік арқалап ағылған жұрт.
Жеміс-жидек сатып тұрған Айнұр есімді келіншек ""Жаңа жылда жеміс пен көкөніс жақсы өтеді"" дейді.
Мереке күні халық дастарханын толтыруға тырысады. Сондықтан, базарда алма дейсің бе, құрма дейсің бе, мандарин дейсің бе, бәрі тез өтіп кетеді. Сауданың жүргені бізге жақсы. Сол себепті 31 желтоқсан, тіпті 1 қаңтарда да базарға шығамыз"",- дейді Айнұр.
Базардағы жемістер мен көкөністер көбіне ""Шарын"" базарынан көтерме бағамен әкелінеді екен.
Жеміс-жидектің жанында кептірілген жемістер мен жаңғақтың түр-түрі толып тұр. Сатушылардың сөзінше, Жаңа жыл мерекесінде бұл өнімдерге сұраныс күрт артпайды, сауда әдеттегіше бірқалыпты жүреді екен.
Бұдан соң, көлікпен зулап отырып ""Шапағат"" базарына келдік.
Зат сатқан, сатып алып жатқан адам мұнда да жетерлік. Алайда, бізбен тілдесуге құлық танытқан ешкім болмады.
Неге екені белгісіз, бұл күні ""Шапағат"" базарының маңынан өзіміз іздеген мерекелік шат-шадыман күйді көре алмадық. Басына жылтырақ таққан мына келіншек қана Жаңа жылға дайын секілді көрінді.
Одан әрі вокзалға жол тарттық.
Пойыздардың жол жүру кестесіне бір үңілдік.
Мұнда пойыздан түскен, пойызына асыққан жолаушылар көп екен.
Вокзал ішінде жаңажылдық атмосфера құруға мынау қонжық жалғыз өзі атсалысып жүр.
Раушан апамыз Астанаға үлкен қызының үйіне қыдырып келген екен. Енді Екібастұзға, үйіне қайтып бара жатыр.
""Мен қазір ""Астана-Павлодар"" бағытындағы пойызды күтіп отырмын. Былтырғы Жаңа жылды Астанада қарсы алғанмын. Енді өз үйімде қарсы алсам деймін. Өткен жылға еш өкпем жоқ. Омар есімді немереміз дүниеге келді. Қоян жылын аман-есен күтіп алып, рахмет айтып шығарып салып жатырмыз"",- деді Раушан апа.
Апамыз сөзін ""Отанымыз тыныш, балаларымыз бақытты болсын. Жаңа жыл жақсылығымен келсін"" деген тілекпен түйіндеді.
Алда келе жатқан жыл – Ұлу жылы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жаңа жылға санаулы күндер қалғанда Астананың халық көп жиналған жерлері – базар мен вокзалын аралауға шықтық.,,2023-12-29T11:00:00+05:00
2023-zyl-nesimen-este-qaldy-tiktok-platformasyndagy-uzdik-rolikterge-solu,informburo.kz,2023 жыл несімен есте қалды? TikTok платформасындағы үздік роликтерге шолу,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2023-zyl-nesimen-este-qaldy-tiktok-platformasyndagy-uzdik-rolikterge-solu,"Қысқа бейнероликтер жасау мен көруге арналған TikTok платформасын күнделікті 1 миллиард адам қолданып, бір-біріне көтеріңкі көңіл-күй сыйлайды және пайдалы ақпаратты бөліседі. Платформа жетекшілерінің айтуынша, 2023 жылы TikTok-тың Қазақстандағы қауымдастығы ерекше белсенділік танытты. Осы орайда желіде танымал болып, көпшіліктің көзайымына айналған трендтерге шолу жасаймыз.
TikTok қолданушылары әдеби кітаптарды жарыса оқып, химияны меңгерді. Қарапайым әрі дәмді тағамдар әзірлеп, спорттық рекордтар жасады, саяхат кезіндегі ең ғажайып естеліктерін бөлісті.
@otrbv.a – ""Тәбетті ашатын қарапайым ірімшік қосылған картоп панкейктерінің мәзірі""
@wannabeteacher – ""Танымал ұстаз Ұлан Үсеновтің химия туралы тамаша музыкалық дәрісі""
@beauty__satt – Тарихтан тарихқа өту: әртүрлі елдердің мәдениетінен шабыт алған макияж
НАДЕЮСЬ ВАМ ОЧЕНЬ ПОНРАВИТСЯ НАШ ТРУД💕 Видео рилс который делался на протяжении полторы недели с утра до вечера, было потрачено очень много сил,нервов и денег🌹 ЗА МИР ВО ВСЕМ МИРЕ💞
Оқи отырыңыз: Үздік TikTok ролигін түсірген мұғалімдер сыйға iPhone 13 алады
@orynbayzhanibek – Дәмді моти үшін Жапонияға ұшу
Топжарғандар – 2023 жылдың үздік креаторлары:
@nastya___nepsha – Спорт көмегімен салауатты өмір салтын ұстану
@aidario_7 – Танымал әуендерге достарымен бірге кавер жазатын талантты музыкант
@lauraerkebulan – Жаңа жылды мерекелеуден бастап босануға дейінгі көңілді контент ұсынды
У меня как обычно 🤪
@avicenn.music – Музыкадан шабыт алған гитарашының өміріндегі күлкілі жағдайлар мен әсерлі сәттер
@asds__games – Гейминг – әкесі мен баласы қалай бірге ойнау және жеңу керектігін көрсетеді
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар TikTok-та не көргенді ұнатады? 2022 жылғы ең танымал роликтерге шолу
@bobateakz – Танымал трендтерге бейнебаяндар түсіріп, бабл-ти сусындарының қолжетімді ассортиментін ұсынып отырған ""Boba шай"" кафесі
@skindelicious.space – Бет күтімі туралы пайдалы ақпаратты бірінші болып тарата отырып, көптен бері өзін талантты бьюти-креатор ретінде көрсетіп келе жатқан Нұрсұлтан Қиябай
Все средства можно заказать через ссылку в шапке профиля 🤍
@brocyberclub – BRO компьютерлік клубтар желісі әрдайым қызықты гейминг туралы блиц-сауалнамалар мен байқаулар өткізіп тұрады
@royalflowers_world – Royal Flowers дүкені әдемі гүл шоқтарын сатып қана қоймай, TikTok-тағы жазылушыларымен сұхбаттасып, гүл сыйлайды
@romanova_anastassiya – Сәнгер әрі кәсіпкер Анастасия Романова сән әлемінде бірегей этникалық стилімен танылып, қазақ мәдениетін әлемге танытып отыр
Оқи отырыңыз: Қазақстанда TikTok өкілдігін ашу ұсынылды
@darkhan.coach – Воллейбол ережелерін үйретеді
@jump2mars – Ғылым мен технология туралы роликтер
@aleksei_ekb_ – Танымал зергердің металдармен жұмыс істеу туралы пайдалы сабақтары
@malikaaboutstyle – Малика қалай жарасымды киіну керектігін үйретеді
@_alina.kan – Қазақ тілі мен мәдениеті туралы роликтер
ТikTok-та ғана – Қазақстандағы ең танымал трендтер
@jessysclick – ""Қамажай"" әнінің ремиксі бүкіл қызды дәстүрлі киініп, ұлттық бидің үйлесімі мен шеберлігін көрсетуге шабыттандырды
@arystan1x – Қолданушылар күлкілі Striking Face эффектісін жарыса қолданды
@camilabennetta – қолданушыларды тарту үшін Bold Glamour эффектісін ұтымды пайдаланды
xD
@adaliatta – Қартаю эффектісі бар фильтр бізге алдағы бірнеше ондаған жылдарға көз жүгіртуге мүмкіндік берді
Оқи отырыңыз: TikTok қазақша сөйлей бастады
@serikbolsyn_ph – Қазақстан табиғатының көздің жауын алатын сұлулығы
@aru.kink – Ғажайып диджитал-өнер
@fariz_nogaibekova –Танымал трендте заманауи және этникалық стиль элементтерінің бірігуі
@yernar.almabek – Елдің тамаша жерлеріне бейне-саяхат
@qazaq.samsa – Аш кезіңде қарауға болмайтын қазақ тағамдары туралы ролик
""Биыл TikTok мәдениет және спорт министрлігінің қолдауымен Наурыз мерекесінің құрметіне орай алғашқы #Наурыз2023 онлайн-фестивалін ұйымдастырды. Платформа қолданушылары қазақша ән шырқап, домбыра тартты. Бұдан өзге мерекелік тағамдардың мәзірін бөлісіп, ұлттық киімін әлем жұртына көрсетті. Онлайн-фестиваль аясында жарияланған бейнебаяндарды 200 миллионнан астам адам көрді. TikTok-тағы танымдық контент Қазақстандағы қолданушылар арасында бұрынғыдан да танымал бола түсті. 2023 жылы қолданушылар мәдениет және спорт министрлігінің қолдауымен TikTok жүзеге асырған елдегі ең ірі виртуалды кітап клубы – #Kitaptok-қа қосылды. Жоба іске қосылған соң бір ғана айдың ішінде 35 миллионнан астам қаралым жинады. Қолданушылар кітаптар туралы кеңестерін, сүйікті шығармалардағы үзінділерін, қызықты оқиғаларын бөлісті. Бұл бастаманы Қазақстанның әр аймағындағы 18 кітапхана мен TikTok контентіндегі танымал авторлар қолдады"", – деді Қазақстандағы TikTok платформасының өкілдері.
Оқи отырыңыз: Google, WhatsApp, TikTok. Бағдарламалар тілін қалай қазақшаға ауыстыруға болады?
Бұл TikTok желісінің жалғыз жетістігін емес. Бұдан өзге TikTok  #Қазақстанмұғалімдері жобасының ауқымын кеңейтті. Байқау тек ҚР оқу ағарту министрлігінің ғана емес, ҚР ғылым және жоғары білім министрлігінің де қолдауымен өтетін болды. Ал оған қатысып, бағалы сыйлықтарға ие болу үшін мектеп мұғалімдерімен қоса, колледждер мен жоғары білім беретін ұйымдардың оқытушылары да бағын сынай алады. Байқауға қатысу үшін олар платформада өз пәндері туралы креативті және танымдық бейнебаяндар жариялауы қажет. Жарыстың нәтижесі 2023 жылдың желтоқсан айында жария болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәл қазір TikTok платформасында #Қазақстанмұғалімдері байқауы өтіп жатыр.,,2023-12-11T14:30:57+05:00
adamdardyn-79-paiyzy-zumysyna-bailanysty-kuizeliske-usyraidy-odan-emdelu-usin-ne-isteu-kerek,informburo.kz,Адамдардың 79 пайызы жұмысына байланысты күйзеліске ұшырайды. Одан емделу үшін не істеу керек?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/adamdardyn-79-paiyzy-zumysyna-bailanysty-kuizeliske-usyraidy-odan-emdelu-usin-ne-isteu-kerek,"Әлемдегі ірі елдерде әр он қызметкердің алтауында күйзеліс деңгейі айтарлықтай жоғары. 2021 жылы қызметкерлердің күнделікті күйзеліске ұшырау деңгейі рекордтық көрсеткішке жетіп, 44 пайызды құрады. Сондай-ақ азаматтардың 79 пайызының күйзеліске ұшырау себебі тікелей жұмыспен байланысты, деп мәлімдеді Spill компаниясының зерттеушілері. Аталған компания әлемнің түкпір-түкпіріндегі азаматтар мен компанияларға психологиялық қолдау көрсетеді.
Мұнымен қатар зерттеу барысында әлемде жыл сайын күйзеліс, депрессия әсерінен адамдардың денсаулығы нашарлап, 17 миллион жұмыс күні ""бос қалатыны"" белгілі болды. Бұл – жұмысқа байланысты барлық аурудың 50 пайыздан астамы.
Stress сөзі ағылшын тілінен аударғанда ""қысым, кернеу, тегеурін"" деген мағынаны білдіреді. Ол – гомеостаз күйді бұзатын физикалық немесе психологиялық әсерге ағзаның берер жауабы. Психология, медицина, физиологияда күйзелістің екі түрі қарастырылады: адамның дамуына жағдай жасайтын пайдалы түрі – ""эукүйзеліс"" және зиян түрі –  ""дикүйзеліс"". Ал әсер ету сипатына қарай ""жүйке-психикалық"" және ""физикалық"" деп екіге бөлінеді. Алғаш рет ""күйзеліс"" терминін ғалым Уолтер Кэннон өзінің ""арпалысу немесе қашу"" сынды әмбебап әрекеттер туралы классикалық жұмысында қолданып, оны психология мен физиология саласына енгізді.
Бұдан кейін 1936 жылы күйзеліс тақырыбын тереңінен зерттеген канадалық физиолог Ганс Селье ""жаңа ортаға бейімделу"" синдромы туралы өзінің алғашқы жұмысын жариялады, бірақ мұнда ""күйзеліс"" сөзін қолданбады. Өйткені бұл уақытта оны көбіне ""арпалысу немесе қашу"" синдромын сипаттау үшін ғана айтатын. 1946 жылы ғана Ганс Селье ""күйзеліс"" терминін жүйелі түрде қолдана бастады.
Психолог Арай Әбілқасымованың айтуынша, адамның психологиялық күйзеліске ұшырауына ішкі және сыртқы факторлар әсер етеді.
""Заман талабына сай әр науқаспен әртүрлі жұмыс істеуге тура келеді. Бірақ барлығына дерлік жан ауруының себебін сөзбен түсіндіруге, қандайда бір гипотезалар ұсынуға тырысамыз. Өйткені бұл науқасқа сөзбен дәрі немесе дәрумен бергенмен тең. Осы орайда, күйзелістен емделу жолдарынан бұрын, оған теория тұрғысынан тоқталып кеткен дұрыс шығар. Біріншіден, күйзелістерді әсер ету мерзіміне қарай екі топқа бөлеміз: ұзақ және қысқа мерзімді. Әртүрлі сәтсіздік, асқан жылдамдықпен аз уақытта нәтижеге жетуді талап ететін жұмыс және тағы басқалар – қысқа мерзімді күйзелткіштер (стрессорлар). Ал қауіпті ситуациялар, адамдардан, қоғамнан оқшаулану, демалыссыз белсенділік, бірнәрсемен күресу – ұзақ мерзімді күйзелткіштер"", – деп түсіндірді Арай Әбілқасымова.
Әрі қарай маман күйзеліске әкелетін күйзелткіштердің негізгі төрт топқа (1976 жылы С. А. Разумов) жүктелетінін айтты:
1. Белсенді әрекет күйзелткіштері:
Оқи отырыңыз: Баланы неше айға дейін емізуден шығаруға болмайды? Психолог кеңесі
2. Бағалаумен байланысты күйзелткіштер:
3. Белсенділікке сай келмейтін күйзелткіштер:
4. Табиғи және физикалық күйзелткіштер:
Күйзелістің үш кезеңі
""Күйзелткіштер пайда болған кезде үш процесс жүзеге асады. Ең бірінші ағзаның төзімділік деңгейі төмендеп, вегетатив және соматикалық қызметі бұзылады. Осы кезде ағза бар қорды рет-ретімен бөліп, қорғаныш механизмдерін іске қосады. Егер қорғаныш мықты болса, онда мазасыздану деңгейі төмендеп, ағза қалыпты жағдайға оралады. Көптеген күйзеліс осы кезеңде емделіп, әсері қысқа уақытқа ғана созылады. Екіншісі – қарсыласу кезеңі. Бұл процесс күйзелткіш ұзақ уақыт бойы әсер етіп тұрып алған кезде пайда болады. Ол ағзадағы қорғаныш механизмдерін ""қоректендіру"" үшін қажет. Қор жаңа өзгеріске бейімделуге жұмсалады. Ал күйзелткіштің әсері ұзақ уақытқа созылса, онда адамның қорғану және бейімделу механизмдері істен шыға бастайды. Бұл уақытта жаңа өзгеріске бейімделуге арналған қор мөлшері айтарлықтай азаяды. Осының әсерінен ағзаның төтеп бере білу қабілеті төмендейді. Сонымен қатар морфологиялық өзгерістер болуы мүмкін"", – деп түсіндірді Арай Әбілқасымова.
Оқи отырыңыз: ""Барлық жүйке ауруының басты емі – түнгі тыныш ұйқы"". Неврологпен сұхбат
Бұдан өзге, маман күйзелістің объектив өлшемдерін атады:
Физикалық белгілер. Олар барлық адамда дерлік бірдей көрініс береді. Ағзада белгілі бір биохимиялық реакция жүзеге асып, жүрек-қан тамырлары, асқазан ойық жарасы, астма, гипертония, арқаның ауыруы сияқты ауруларға шалдығады. Іс-әрекет белгілері. Күйзеліске түскенде адамның жұмыс істеу қабілеті төмендейді, айналасындағылармен сөзге келіп, тамақтану тәртібі өзгереді. Шылым шегіп, ішімдік ішеді және есірткі мен түрлі медикамент тұтынады. Психикалық берекесіздік. Мазасыздану, депрессия, ашу, өшпенділік, шаршау, апатия, іштің пысуы және ұйқысыздық.
Бұдан өзге келесідегідей субъектив белігілері бар:
Осы орайда психология магистрі Арай Әбілқасымова әр адамның өзінің нейротипологиялық ерекшелігіне байланысты күйзелісті түрліше ""қарсы алатынын"" айтты. Сондай-ақ ол күйзелісті қалай өткеруге болатынын бөлісті.
Біріншіден , ситуацияны қабылдау, бұл өмірде барлығы біз қалағандай бола бермейтінін, барлығын бақылауымызда ұстай алмайтынымызды және әсер ете алмайтынымызды түсіну. Ал өзгерте алмайтын нәрсе үшін сары уайымға салынудың қаншалықты мәнсіз екенін түсіндіріп жату қажет емес шығар. Кез келген ситуация бізге жаңа тәжірибе береді.
Екіншіден, бойымыздағы күш-қуат қорын сақтап қалуға тырысу. Әсіресе, әйел адам үшін өзіне күтім жасап, демалып тұруы ауадай қажет. Өйткені ер адам өзіне керек күш-қуатты сүйген жарынан алады. Оның үстіне пандемия кезінде вирус, карантинмен байланысты қажетсіз ақпарат жетерлік. Мүмкіндігінше негатив ақпараттан қашу, танымдық басылымдарды ғана оқуға тырысу керек.
Үшіншіден , мүмкіндіктерге назар аудару. Егер өмірден ауыр соққы алған болсаңыз, өзіңізге ""Мұның мен үшін пайдалы тұсы қандай? Мен не нәрсе үйрендім, қандай тәжірибе алдым?"" деген сұрақты қойыңыз. Ең жаман деген адамның бойынан, ситуациядан жақсы нәрсе таба аламыз. Кез келген сәтсіздік бағалы сабақ береді
Оқи отырыңыз: ""Бақытты жандарға қанша сағат ұйықтайтыны маңызды емес"". Психолог ұйқысыздық туралы
Төртіншіден , миды алдау. Әрине, ""іштегі жарық сөніп тұрғанда"" күлімсіреу, жадырап жүру қиын. Бірақ көп жағдайда адам түнеріп жүруге биохимиялық деңгейде қалайша үйреніп алғанын түсінбейді. Бұл бірте-бірте депрессиядан шығуға көмектеседі.
Бесіншіден , спорт немесе бимен айналысу. Адам күйзеліске түскен кезде бұлшық еттері тырысып тұрады. Ал оларды тырыстыруға ағза өте көп энергия жұмсайды. Осы энергияны босатып алып, пайдалы іске жұмсау үшін кез келген дене жаттығуының немесе бидің пайдасы мол. Тіпті, ерінсеңіз, массажға барудан бастасаңыз болады.
Алтыншыдан, көз алдымыздағы картинаны өзгерту. Күнделікті белгілі бір әрекеттердің жиынтығының қайталана беруі адамды одан бетер күйзеліске түсіріп жібереді. Осындайда күнделікті режимге өзгеріс енгізген артық болмайды. Егер күйзеліс асқынып, депрессияға ұласқан болса, тұрғылықты мекенжайды немесе қарапайым тұрып жатқан бөлмені, бөлме ішіндегі заттардың орнын алмастыру көп көмектеседі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Психолог Арай Әбілқасымова күйзелістен сақтану жолын айтып берді.,,2023-12-20T16:30:44+05:00
aleumettik-zelide-belsendi-ministrler-kimder-informbyuro-soluy,informburo.kz,Әлеуметтік желіде белсенді министрлер кімдер? Информбюро шолуы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aleumettik-zelide-belsendi-ministrler-kimder-informbyuro-soluy,"Информбюро порталы министрлердің әлеуметтік желідегі белсенділігіне шолу жасады. Кімнің қандай жиілікпен және қай тілде ақпарат беріп отыратынын анықтау үшін олардың жеке аккаунттарын қарап шықты. Ендеше, шолуға назар салып, бірнеше әлеуметтік желіні қатар пайдаланатын Саясат Нұрбектен бастап, ешқандай аккаунты жоқ министрлердің тізімімен танысыңыз.
Ескерту: Шолу жасағанда Facebook, Instagram, Twitter, YouTube, Telegram және Linkedin зерттелді. TikTok желісін қараған жоқпыз.
Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек бірнеше әлеуметтік желіні белсенді қолданады. Ол Instagram мен Facebook -тағы аккаунттарын бірдей жүргізеді. Instagram-да оған 72,3 мың , ал Facebook-та 24 мың қолданушы жазылған. Әлеуметтік желіде министрлік атқарып жатқан жұмыстар туралы күн сайын пост жариялайды. Министр көбінесе қазақша жазады.
Министр Linkedin де пайдаланады. Ағылшын тілінде жарияланған өзгелердің жазбасын бөлісіп отырады. Бірақ ол жақта белсенді болмаса да, парақшасын 10 мыңнан астам адам қадағалайды.
Twitter -де ағылшынша жазады. 4,5 мыңға жуық оқырманы бар. Мұнда көбінесе шетелдік әріптестерімен өткен кездесулер туралы жазады. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың твитін жиі бөліседі.
Саясат Нұрбектің YouTube арнасы да бар. Мұнда ол сұбаттарын, министрлік жобаларын жариялап отырады. 3,2 мың адам жазылған.
Ал Telegram арнасын 3,6 мың адам оқиды. Бұл жақта да үзбей ақпарат таратады.
Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі Бағдат Мусин Instagram мен Facebook-та өте белсенді.
Ал Instagram -да 75,2 мың жазылушысы бар. Посттарын қазақ және орыс тілдерінде бөлек жариялайды. Министрлік жаңалықтарын, шетелдіктермен келіссөздері туралы жазып тұрады. Жаңа жыл, 8 наурыз, Астана күні секілді мерекелерде отбасының фотосуретін жариялап, жүрекжарды пост жазады.
Министрдің Facebook -тағы парақшасына 35 мыңға жуық адам жазылған. Мұндағы контент Instagram-мен бірдей, екеуін қатар жүргізеді. Ешқандай репост жасамайды. Посттарды өз атынан жариялайды.
Twitter -ді қазір белсенді қолданбайды. Соңғы рет 30 маусымда ретвит жасаған. Twitter-де көбіне ағылшын тілінде шетелдік әріптестерімен кездесуі және жұмысы туралы жазады. 5 мыңға жуық оқырманы бар.
Our goal is to host the ICPC final in Kazakhstan in 2025 and we were visited by Bill Bucher the other day, the President of ICPC, and his team. It would be a significant achievement if we manage to host the ICPC finals in our country. pic.twitter.com/FXsJ2sSdE8
Ал Бағдат Мусиннің Telegram арнасын 3800 адам оқиды. Мұндағы контенті өзге әлеуметтік желілерден сәл өзгеше. Көбінесе ақпаратты мәтін түрінде жариялайды.
Цифрлық даму министрі Linkedin -де де белсенді. Ол жақта министрді 8 мыңнан астам қолданушы бақылайды.
Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева Instagram -да да, Facebook -та да белсенді. Twitter қолданбайды. Қазақ және орыс тілінде жазады. Аптасына 2-3 пост жариялайды.
Instagram парақшасында 61 мың жазылушысы бар. Мәдениет саласындағы жаңалықтарды бөлісіп отырады. Мерекелермен құттықтайды. Қаза тапқан қоғам қайраткерлері, танымал өнер иелерінің жақындарына көңіл айтады. Кішкентай немересі, жақындары туралы да жиі жазады. Қасым-Жомарт Тоқаевтың твитін, президент жарлықтарын да бөліседі.
Facebook-та Instagram-да жариялаған контенттерді көруге болады. Оған қоса министрліктің және Ақорданың, басқа да ұйымдардың посттарын, БАҚ материалдарын бөліседі.
Туризм және спорт министрі Ермек Маржықпаев әлеуметтік желілерде тек қызметіне қатысты ақпарат таратады. Instagram-мен Facebook-ты қатар жүргізеді. Instagram -ды белсенді қолданады, 51 мың жазылушысы бар. Министрлік қызметіне қатысты аптасына қазақ және орыс тілінде 4-5 пост жариялап тұрады. Көбінесе қазақстандық спортшылардың жеңісін хабардар етеді.
Министрдің Facebook -тағы парақшасына бес мыңдай адам жазылған. Алайда 10 қарашадан бері ештеңе жарияламаған.
Публикация от Ермек Маржикпаев (@ermek_marzhyqpaev)
Twitter-де жоқ. Есесіне Telegram арнасына 748 адам жазылған. Мұнда Instagram-да жарияланған ақпаратты бөліседі.
Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов Facebook пен Instagram желілерін белсенді қолданады. Instagram парақшасына 12,6 мың оқырман жазылса, Facebook-та бес мыңға жуық досы бар. Министрлік жаңалықтары мен өзінің жұмысы туралы қазақ және орыс тілінде қатар жазады. Аптасына кемінде 4-6 пост жариялайды.
8 желтоқсанда Telegram арнасын ашқан министр енді ол жақта да белсенді болмақ. Үш күнде Нұржан Нұржігітовтың арнасына 200 қолданушы жазылған. Министр Twitter -де белсенді емес.
Оқу-ағарту министрі Ғани Бейсембаев Instagram мен Facebook қолданады. Министрдің Insta-парақшасына 28 мың қолданушы жазылған. Ал Facebook-та 14 мың оқырманы бар.
Әлеуметтік желілерде министрлік қызметінен бөлек көбінесе мерекемен құттықтайды не қазаға көңіл айтады. Айына 2-3 пост жариялайды. Көбінесе қазақша жазады.
Премьер-министрдің орынбасары – қаржы министрі Ерұлан Жамаубаевтың Instagram мен Facebook -тағы парақшаларын таптық. Instagram-да ешқандай пост жарияламаған. Ерұлан Жамаубаев Facebook-та қызметіне және маңызды оқиғалар мен мерекелерге қатысты қазақ және орыс тілінде пост жазып тұрады.
Премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин әлеуметтік желілерде белсенді емес. Facebook және Twitter -де парақшалары болғанымен жиі жазбайды. Facebook-тағы парақшасынан өзге адамдардың жазбасын көптеп көруге болады. Ал Серік Жұманғариннің өзі қызметіне байланысты және атаулы күндерге орай екі тілде айына 2-3 пост жариялайды. Бес мыңнан астам досы бар.
Twitter-ді көп қолданбаса да, ағылшын тілінде жазуға тырысады. Соңғы жариялаған твитінде 30 тамыз күні Конституция күнімен құттыған.
15 contracts for $190.8 million between the companies of Kazakhstan and Afghanistan were signed today on Kazakh-Afghan Business Forum. These are contracts for the supply of flour, vegetable oil and other agriculture products . Our export potential to Afghanistan is $500 million pic.twitter.com/OC5ikauxCT
Денсаулық сақтау министрі Ажар Ғинияттың Facebook -те ғана парақшасы бар. Министр мұнда қазақ және орыс тілінде шыққан министрлік посттарын көп бөліседі. Арасында атаулы күндер туралы жеке пост жазады. Үш мыңға жуық досы бар.
Сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиевтің Facebook пен Instagram -да парақшалары бар. Алайда министр әлеуметтік желілерде белсенді емес. Соңғы рет Facebook парақшасында фотосуретін жаңартқан.
Ал Instagram-да Ұлттық аза тұту күніне қатысты видео жариялаған.
Публикация от Арман Шаккалиев (@armanshakkaliev)
Төтенше жағдайлар министрі Сырым Шәріпхановтың Instagram мен Facebook -та парақшасы бар. Министр қызметіне тағайындалғалы әлеуметтік желіні белсенді қолдана бастаған. Министрлік жұмысы туралы екі тілде қатар аптасына 1-2 пост жариялап тұрады. Facebook-та соңғы посты 30 қарашада жарияланған.
Публикация от Syrym Sharipkhanov (@syrym_sharipkhanov)
Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров тек Facebook желісін қолданады. Министрдің парақшасына 2,8 мың адам жазылған. Жұмысы туралы қазақ және орыс тілінде жазады. Аптасына 2-3 пост жариялайды.
Ішкі істер министрі Ержан Сәденовтің Instagram мен Facebook -та парақшасы бар. Қазір Instagram-да ештеңе жарияламайды. Соңғы рет 2022 жылы қаңтарда Полиция департаментінің бастығы қызметінен Ішкі істер министрі қызметіне ауысқан кезде пост жазған.
Ал Facebook-та министрлік жаңалығын бөлісіп отырады. Мерекелерде қазақ тілінде құттықтап пост жазады. Бес мыңға жуық досы бар.
Ұлттық экономика министрі Әлібек Қуантыров тек Twitter қолданады. Бірақ белсенді емес. Үш тілде жазады. Көбінесе министрлік жұмысы, шетелдік сапарлары туралы ақпарат бөліседі. Министрді 304 адам оқиды. Басқа әлеуметтік желілерден министрдің парақшасын таба алмадық.
Еліміздің дипломаттарын кәсіби мерекелерімен құттықтаймын!👏Жылдар бойы бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтауға және мемлекетаралық қатынастардың өркендеуіне бағытталған күнделікті қызметтеріңізге куәміз. Сіздерге бар жақсылық, жұмыстарыңызға сәттілік тілеймін! #бейбітшіліксақшысы
Премьер-Министрдің орынбасары – сыртқы істер министрі Мұрат Нұртілеудің тек Twitter -де парақшасы бар. Алайда, қазір белсенді емес. Соңғы рет 2021 жылы қарашада Қасым-Жомарт Тоқаевтың твитін бөліскен. Парақшасынан президент пен Ақорданың жазбаларын көптеп көруге болады. Мұрат Нұртілеуді 822 адам оқиды.
Qadırlı aǵaiyn, búgıngı merekemen barshańyzdy quttyqtaimyn. Qasiettı Otanymyzdyń berekesı baiandy, mereiı ústem, keregesı keń, al ulysymyzdyń bırlıgı berık, kóshı oń bolsyn! pic.twitter.com/EE5TvKFYTL
Instagram мен Facebook-та премьер-министрдің орынбасары – үкімет аппаратының басшысы Ғалымжан Қойшыбаевтың атымен ашылған парақшалар бар. Алайда екеуі де белсенді емес. Facebook -та соңғы рет 2014 жылы фотосуретін жаңалаған. Одан басқа ештеңе жарияламаған. Достығында қазіргі және бұрынғы министрлер, дипломаттар бар.
Информбюро порталы әлеуметтік желілерден келесідей үкімет мүшелерінің аккаунтын таба алмады:
Ескерту: Тізімдегі кей министрлердің аккаунттары мен парақшаларын таптық. Алайда, олар бұрын ашылған және ұзақ уақыттан бері жаңартылмаған.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Желіде белсенді министрлердің көшін Саясат Нұрбек, Бағдат Мусин және Аида Балаева бастап тұр.",,2023-12-12T13:00:00+05:00
buryngy-apkeni-izdemeimin-dulat-isabekov-zanasa-qoiylgan-spektakline-qandai-syn-aitty,informburo.kz,"""Бұрынғы ""Әпкені"" іздемеймін"". Дулат Исабеков жаңаша қойылған спектакліне қандай сын айтты?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/buryngy-apkeni-izdemeimin-dulat-isabekov-zanasa-qoiylgan-spektakline-qandai-syn-aitty,"Мүсірепов театрында жазушы, драматург Дулат Исабековтің ""Әпке"" драмасы жаңаша сахналанды. Жазушы өмір хикаясын 1977 жылы шығармаға арқау қылған. Содан бері театр сахнасынын түспей келеді.
Информбюро тілшісі режиссер Мейрам Хабибуллин қойған ""Әпке"" драмасын тамашалады. Спектакльді автор Дулат Исабеков те көріп, көрермен алдында жаңа туынды туралы ойын айтты. Жазушының сөзін еш өзгертпей оқырманға ұсынуды жөн санадық.
Дулат Исабеков, жазушы:
– 46 жыл бұрын дәл осы сахнада ""Әпкенің"" шымылдығы ашылып еді. Одан кейін де Әуезов театрының сахнасында екі рет қойылды. Қазақстанның барлық театрын аралап шықты. ""Әпкені"" өзім сағынып та қалған едім. 46 жыл өтсе де ""Әпке"" сол жасында қалыпты.
""Әпке"" – мен үшін ерекше туынды. Қамажайдың ""бауырларым қымбат"" дегені үлкен әпкемнің айтқан сөзі болатын. Шешеміз қайтыс болғанда үш бала қалдық. Сол кезде екі әпкем үлкен ағам үйленгенше бірнеше жыл кезек-кезек үйде болды. Түркістандағы әпкемді күйеуі бір күні: ""Бізде де бала-шаға бар. Биттеп-құрттап, аштықтан тоз-тоз болдық қой. Қайтпаймыз ба?"" деп артынан іздеп келген еді. Сонда әпкем: ""Әй, қақсамай қайта бер. Жолдан тауып алған баламыз емес, екеуміздің ортақ баламыз, бақ"" деген еді. Үлкен ағам да: ""Үйленбеймін, ешқайда бармаймын. Маған баладан гөрі бауыр қымбат"" деген. Осы сөзді есіме алсам көзіме жас келеді. ""Маған баладан гөрі бауыр қымбат"" деп қалай айта алады? Өз балаларыма мен сөйтіп айта аламын ба? Қайсыларыңыз сөйтіп айта аласыздар? Бұл не деген жүрек? ""Маған бауыр қымбат, өйткені бауыр тауып беретін әке-шеше жоқ"" деген сөзді айту үшін бұл қандай материалдан жасалған жүрек? Есейе келе осының негізінде ""Әпкені"" жазып едім. Көзімнен жас сорғалап жаздым.
Мектепте, колледжде кездесу болған сайын ""Әпкеден"" үзінділер қояды. Былтыр бір мектеп түгел қойды. Басқа пьесалардай емес, ""Әпкенің"" бірінші сахнасынан бастап көзің суланып кете береді де. Көзімді сүртіп отыруға жұрттан ұяламын. ""Әпкенің"" маған қымбаттығы сол. Бүгін неге екенін білмеймін, өйтіп жылай қоймадым.
Көп сөзін алып тастапты. ""Әпкені"" бүлдірмеңдер. ""Әпке"" – классикаға айналған шығарма. ""Әпкенің"" бірде-бір сөзін алып тастауға болмайды, қосуға тағы болмайды. Мен баяғыда бір театрдыкін жаптырып қайтқан болатынмын. ""Әпке"" өзгертпей-ақ сол күйінше халықты әрі жылатады, әрі күлдіреді. Мұнда айғай көп. Әпке өйтіп айғайламайды. Әпке іштей уайымдайды. Неге сөз қосқансыңдар? Авторлық құқықты бұзбаңдар. Менің жазғаныма қосып оның көркемдігін жоғарылатпайсыңдар, керісінше төмендетесіңдер. Әпкеге мен таң қалдым. Неге ол айғайлайды? Мүгедек бала қайдан шықты? Артық, көзге қораш. Шығармада Ермек кішкентай, көзге көрінбейтін бала. Пьеса басталғанда ""әпке, әпке"" деп ұйқыдан оянатын. Әпкесі жетіп келеді де, ""неге мені әпке дейсің?"" дейді. ""Сен менің мамам емес екенсің ғой. Сен менің әпкем екенсің"", – дегеннен трагедия басталады. Осының бәрін алып тастау не үшін керек болды? Эмоция жоқ ешқандай. Осылай да пьесаны бүлдіруге бола ма екен.
Оқи отырыңыз: ""Халық жазушысы"" атағы қазақ әдебиетін құтқара ма?
Көрермені болса, көрсете беріңдер. Мен бұл спектакльді қабылдай алмаймын, көңілдеріңізге тимесін. Мастанғаным емес, шығармаларымды дүниежүзі қояды. Қазірдің өзінде 11 шетелдік театрда сахналанып жатыр. ""Бөрте"" сонау Австралияда Мельбрунда қойылып жатыр. Сондықтан премьерада соншалық таңсық болатын адам емеспін. Бәрі қойылды. Жүздеген премьера өтті. Қалай болса да жастардың көңілін қалдырмаймын. Өткен жолы осы жерде кездесу болған. ""Мен жастарға сенемін"" деп Мағжан Жұмабаев айтқандай жастарға сенемін, сенуге тура келеді. Режиссерден сұрайтыным, айғайды азайтыңдар. Кейбір сәттерде жындыханадан шыққан адамдар сияқты. Неге айғайлайды? Әпкенің қайдағы бір сөздерді тауып алып, үстелге басын тоқпақтап ұрып жатқанын түсінбедім. Не үшін?
Баяғыда премьера болғанда сдача (спектакльді тапсыру – ред.) болатын. Спектакльді министрлер қабылдайтын. 1978 жылы дәл осы сахнада қойылғанда мәдениет министінің орынбасары Қанат Саудабаев ""Әпкені"" жаратпай кеткен. Үш-төрт күннен кейін қайтадан жөндеді. Сол кездегі мәдениет министрі Жексенбек Еркімбеков бастаған бір топ қайраткерлер келіп, пікірін айтты. Бұрын сдача кезінде көп нәрсе жөнделетін еді. Адамдармен пікірлесуді тоқтаттық. Қабен мен Қамажайдың сүйіскен сияқты әрекетін көріп Жексембек Еркінбеков орнынан атып тұрды да, министр басыменен ""Қамажай сүйіспеуі керек! Қамажай қазақтың ана орнына ана болған қызының орнын төмендетеді"" – деп айтып еді.
Баяғы ""Әпкені"" іздемеймін. Жастар образға әлі енбей жатқан сияқты. Алда уақыт бар. Басқа актерлер де ойнайтын шығар. Көрейік. Бұны жақсартуға болады. Тым қысқартып жіберіпсіздер. Антрактімен болатын. Театрда антракт деген үлкен мәдениет бар еді. Оны жойып тастадық қазір, неге екенін білмеймін. Парижге барғанда алты сағат спектакль көрдім. Ал біз екі сағатқа созылып кетсе қуығымыз жарылып кететіндей шыдай алмаймыз. Кейде сөздің қысқалығы дұрыс шығар. Мен енді ұзағырақ айтып тұрғаным – ішімде сайрап жатыр бәрі. ""Әпкенің"" тарихын білемін. Сондықтан спектакльді қысқарта бермеу керек.
Премьерамен құттықтаймын. Көш жүре түзеледі дейді ғой. Астанадағы Мәмбетов атындағы мемлекеттік театрды сотқа беріп жатырмын. ""Ескерткішті"" қойыпты. Оны мен білмеймін. ""Абай"" телеарнасын қосып қалсам ""Дулат Исабеков ""Ескерткіш"" деп тұр. Құдай-ау, не деген масқара. Төрт жыл бойы осыны көрсетіпті. Адвокат жалдап, сотқа берейін деп жатырмын. Автор тірі, неге хабарласып, мәтінді сұрамайды.  Авторлық құқықты бұзбау керек. Осыдан сақ болыңдар. Қысқартып жіберіпсіңдер. Көкірегіңнен шыққан, жаныңды жеп тапқан сөздерді алып тастай салу оп-оңай бізге.
Оқи отырыңыз: Халықаралық фестивальдерде топ жарған Мүсірепов театрының бүгінгі тынысы қандай?
Түркістан театрында ""Бөртені"" Италиядан келген екі режиссер қойды. Үйге келіп таңнан кешке дейін менімен сөйлесті. Мәтінді оқып алған. Пікірлерді сызып отырды. Міне, мәдениет, міне, театрдың авторға деген көзқарасы. Әлі күнге шейін анлшаг, қаны жерге тамбай тұр.
Спектакльді (""Әпке"" – ред.) жаптырып тастасақ деген бір ой келген еді. Соңғы жағында сәл тірілгендей болды. Сондықтан көрермендер болса, көрсете беріңіздер. Жастарды премьерамен құттықтаймын. Актерлер жанын салып ойнап жүр. Режиссердің тапсырмасы сол болса, басқа қалай болады. Жас бала Ермектің орнына мүгедек баланы шығарғандары тіпті артық. Сұмдық. Көрші әйел деген бар еді, қысқартқан шығарсыңдар. ""Әпкенің"" көркемдік деңгейі, ""Әпкенің"" ұлттық бейнесі төмендеп қалды. Қойылымға қалай болар екен деп жүрегімнің лүпілімен келіп едім. Қырық алты жыл бұрын дәл осы сахнада шымылдығын ашқан ""Әпке"" еді ғой. Қалай болғанда да жаңа нәрсе дүниеге келді. Құтты болсын. Құтты болуы үшін әрі қарай режиссер көбірек жұмыс істеуі керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Драматург спектакльдің көп қысқартылғанын айтып, режиссер шешімдерін сынға алды.",,2023-12-05T16:00:00+05:00
dariger-qateligi-zatyrynan-aiyrylgan-aielderdin-zazygy-ne,informburo.kz,Дәрігер қателігі: Жатырынан айырылған әйелдердің жазығы не?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dariger-qateligi-zatyrynan-aiyrylgan-aielderdin-zazygy-ne,"Қазақстанда жыл сайын медициналық қызметкерлердің қателігінен 300-ге жуық қылмыстық іс тіркеледі, айыпталушылардың жартысы – хирургтар, анестезиологтар, акушер-гинекологтар. Кінәлі тарапты жауапқа тартып жатқанда науқас психологиялық жарақатымен бетпе-бет қалады.
Дәрігерлердің салқынқандылығынан қиын жағдайға тап болған әйелдерге қалай көмектесеміз? Мақала кейіпкерінен кесір тілігі отасынан соң бірнеше күн өткенде сепсис анықталып, нәтижесінде әйел жатырынан айырылған.
Ол өзінің басынан өткен жағдай туралы баяндап берді.
– Жасым 28-де. Екі жыл бойы дәрігерлердің қателігінен болған салдармен күресіп келемін. Жан сақтау бөліміне үш рет түскен соң өзіме жаңа өмір бастауға мүмкіндік бердім: әр күн сайын өзімді әйел ретінде қайта сезінуді үйренудемін. Гормондар ойнап, салмағым артып, көзімнің көруі нашарлады, шашым түсіп, тырнақтарым сынып, бұлшықетімнің тонусы бәсеңдеп, жүйкем жұқарды, басқа да қиындықтарым жетерлік, күн өткен сайын өз өмірімді қайта орнына қоюға тырысудамын.
Бір жыл тоғыз ай бұрын әйелдік мүшемді алып тастады. Басымнан өткен жағдайдан соң ұзақ уақыт бойы өзімді мүсіркеумен болдым. Таныстарым мен құрбыларымның қиындықтарын тыңдай отырып, әр сәт сайын: ""Мен бұдан да жаман жағдайдан өттім ғой"" деп ойлай бердім. Алайда олардан ешқандай да айырмашылығым жоқ екенін түсінген уақытым да болды. Әр адамның басына қиыншылық келеді, әркім бұл жолдан әртүрлі өтеді.
Бұрын әлеуметтік желіде өз қызығушылықтары бойынша топтасқан адамдар туралы, мысалы, сауда алаңы, секта секілді топтар туралы ойланатынмын. VK, WhatsApp, Instagram, Telegram желілерінен ауыр науқастар мен белгілі бір мүшесінен айырылған адамдардың тобын таптым. Бұл – анонимді жәбірленушілер клубы деуге болады, олар бір-біріне көмектеседі.
Менің жағдайымда бұл – жатырынан айырылған қыздар тобы болды. Біз жаттығуларды, дәрілер туралы пікірлерді, диета тақырыбын, ойларымыз бен қалауларымызды бөлістік, ең бастысы – барлық жағынан бір-бірімізге сүйеу болдық. Отбасым мен достарымнан қолдау көрсем де, чаттан шықпадым, өйткені аталған клуб мүшелерінен басқа мені ешкім түсінбейтіндей көрінді.
Менің күйімді кешкен әйелдердің көп екенін білгенде таңғалдым. Өз басыма түспей жағдайдың осынша ауқым алғаны туралы ешқашан ойланбаппын. Тіпті олай да емес. Бұл туралы бұрын-соңды мүлдем естімеген екенмін.
Менің шамыма тиген екінші нәрсе – біздің қатарымыз соншалықты көп болса да, неге бәрі үндемейді? Ешқандай ұят емес, өйткені бұл да басқа аурулар секілді сырқат түрі.
Ағзадан бір мүшенің жоғалғаны туралы ақпаратты да табу оңай емес, көбіне тек күрделі мақалалар ғана табасың, алайда ешкім өз басынан өткен жағдай туралы бөліспейді.
Бір күні қыздармен отырып бұл туралы пайдалы ресурстар не үшін аз деген сұрақты талқыға салдық. Осы жерде қорқынышты ақиқатқа кезіктім. Топтағы қыздардың 70 пайызы басынан өткен жайтты тіпті күйеуіне айтпаған болып шықты! Себеп әртүрлі болғанымен, көбі: ""Бұл жеке нәрсе, ол  түсінбейді"" деп ұйғарыпты.
Ақпарат басыма сыймады. ""Қиындықта да, қуанышта да бірге боламын"" деген уәде қайда кетті? Не үшін ол түсінбеуі керек? Ол адам емес пе? Пікірталасқа түскенді жақсы көремін, алайда бұл жолы үнсіз қалдым. Әркімнің бұл сұрақтарға өз жауабы болды.
""Аянышты көрініңдер, бәрінен қолдау іздеңдер"" дегенді насихаттамаймын. Алайда бұл жағдайда қолдау әрқайсымызға керек екенін түсіну керек, өйткені қамқорлық – саулыққа апаратын кілт. Дәл осы бізге күресетін күш береді. Мен үшін бұл сәуле – қызым болды. Оның үстіне күйеуімнің қолдауы мен қамқорлығы болмағанда, қазір қайда қалатынымды елестете де алмаймын.
Күн өткен сайын топтағы қыздар екі тарапқа бөліне берді. Бірі – өмірдің бәрі алда десе, екіншісі – бұл үкім, енді қалыпты өмір жоқ деген пікірді ұстанды.
Мен бірінші топқа жаттым, алайда бір-бірімізге деген пікір қайшылығы ойымның көп бөлігін алатынын түсіндім. Осылайша чат банға кетті. Дәл осы уақытта негативті эмоциялар алғым келмейтінін түсіндім. Мен өмірге құштармын, айналама да тек жақсылық сәулесін шашқым келеді.
Оқи отырыңыз: Жүйелі қызыл жегі дертіне шалдыққан әйелдерге бала көтеруге бола ма?
– Әртүрлі жағдай болады: жағдайдың ауыр-жеңіл өтуі адамның жасына, отаның ауқымдылығына, әйелдің өмірлік ситуациясына да байланысты. Ең бастысы – депрессияға түсіп кетуге жол бермеу керек. Кейіпкердің сөзінен онлайн қауымдастықтағы әйелдердің көбі негативті күйге түсіп кеткенін байқаймыз, өйткені олардың саналарында ""жатырсыз әйел – әйел емес, бұл менің сексуалды өміріме ықпал етеді"" деген түсінік қалыптасқан. Бұның бәрі –  өткеннің еншісіндегі ұғым.
Өкінішке орай, біздің қоғамдағы әйелдер  мен еркектердің құндылығы олардың репродуктілігіне байланысты болып жатады. Алайда олай емес. Тіпті жатырыңыздан айырылсаңыз да, толыққанды әйел, ана боп қалатыныңызды түсінуіңіз керек.
Бұндай әйел жақындық кезінде рахат ала алмайды деген де – жалған. Жатыр бұл процесске қатыспайды, ер адам оның жоқтығын сезбейді де. Әйел жатырын жоғалту арқылы тек бір нәрседен айырылады, ол – балалы болу мүмкіндігі.
Бұл жағдайдан жалғыз өту өте қиын. Сондықтан көмек сұраудан қорықпау аса маңызды. Бұндай әйелді құшақтап, бірлескен жоспар, арман, саяхат туралы айту керек, өмір жалғаса беретінін ұғындырған жөн.
Бұл жағдаймен дұрыс жұмыс істеу үшін психологтың көмегі ауадай қажет. Алайда адам эмоциямен тұрғанда бірде-бір жарақат жазылмайды. Сондықтан басында бұл фактіні мойындаған дұрыс. Сосын барып сезімдермен жұмыс істелінеді. 6-8 ай бойы қайғыға салыну қалыпты, алайда бұл күй 1 жылдан аса уақытқа созылмауы керек.
Бұрын дәрігерлер науқасқарына ""ешкімге айтпа, құпия ұста"" деген екен. Алайда әйелдің құпиясы болса, бұл оның көңіл-күйіне үнемі әсер ететін болады. Құпиям ашылып қала ма деп үздіксіз қорқынышты бастан кешеді. Сондықтан ол үшін ең маңыздысы – ол да басқалар сияқты әйел екенін түсіну.
Полина Чихичина
Аударған: Мейіргүл Оңғарова
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Көп әйелдің мұндай құпиясын тіпті күйеуі де білмейді.,,2023-12-06T11:30:00+05:00
google-inzeneri-zasan-baipaqbaev-zasandy-intellekt-oqu-aqysyn-arzandatuga-yqpal-etedi,informburo.kz,Google инженері Жасан Байпақбаев: Жасанды интеллект оқу ақысын арзандатуға ықпал етеді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/google-inzeneri-zasan-baipaqbaev-zasandy-intellekt-oqu-aqysyn-arzandatuga-yqpal-etedi,"Google компаниясында Senior Software Engineer болып жұмыс істейтін Жасан Байпақбаев жасанды интеллектіні Қазақстандағы білім саласына енгізу перспективалары және оның артықшылықтары мен кемшіліктері туралы әңгімеледі. Айтуынша, білім саласына жасанды интеллектіні енгізген кезде бірінші орынға оқушылардың жеке деректерінің қауіпсіздігі мен қаражат бөлуге дайындық мәселесі шығуы керек. Сондай-ақ ол дәл қазір ЖИ-нің қандай пән ұстаздарын алмастыруға дайын екенін айтып берді.
– Білім саласындағы жасанды интеллект қандай мәселелерді шеше алады?
– Жалпы мұғалімдердің де оқушылардың да уақытын үнемдейтін құрал бола алады. Оның мысалдары көп: тапсырма не емтихан жұмыстарын тексеру; түрлендірілген жаңа тапсырмалар жасап шығару; тіпті белгілі бір тапсырмаларды талдап, оқушыға нұсқау көрсету. Осы сияқты үрдістерді жасанды интеллект арқылы автоматтандыруға болады.
– Жасанды интеллект мұғалімді толығымен алмастыра ала ма?
– ЖИ жақсы мұғалімді алмастыра алмайды деп ойлаймын. Себебі меніңше нағыз ұстаздың негізгі қызметі тәлім беру және сол пәнге деген бір қызығушылық я бір құмарту сезімдерін ояту. Бұл тек адами қарым қатынаста пайда болады. Әлбетте ЖИ мұғалімнен артық сабақ жоспарын құруы не болмаса жақсы бір есептің шешімін тауып беруі мүмкүн. Алайда тек сабақ жоспарын құрып соны әңгімелеп беріп жүретін мұғалімдер көп. Ондай мұғалімдер тіпті ЖИ-сіз де, кітап арқылы алмастырылып кетуі мүмкін. Жоспар құру, материалдар ойластыру, тексеру деген сынды көптеген қосымша уақыт алатын жұмыстарды ЖИ жетіле келе автоматты түрде тындырып бере алады.
– Ал білімді қолжетімді етуге қалай көмектеседі?
– Машиналық аудару кез келген тілдегі ақпаратты өз тіліңе аударуға көмектеседі (мысалы, Google translate ). Ал ""компьютерлік көруге"" байланысты қосымшалар айналадағы нәрселер туралы ғаламтордан ақпарат тауып бере алады. ЖИ-дің тағы бір жетістігі – соңғы LLM модельдер (ChatGPT, Google Bard және т.с.с.). Бұл тікелей қолжетімді емес ақпаратты басқа жанама ақпараттарды қорыта келе синтездей алады. Бірақ әзірше тек нұсқаулық, әдістеме не қосымша мәлімет көзі ретінде ғана пайдалы дегім келеді. Мысал үшін интернет және іздеу мағыналары қолжетімділікті тікелей арттырған болатын. Әзірше ЖИ тек сол іздеу машиналарының нәтижелерін жақсарту не болмаса тек қосымша дереккөзі ретінде үлес қосып отыр. Бәлкім жақын болашақта әртүрлі үрдістерді жылдамдату арқылы білім алу ақысын төмендететін шығар.
Оқи отырыңыз: Мықты табыс табатын IT маман болу үшін не істеу керек? Бағдарламашымен сұхбат
– Әлем елдеріндегі ЕдТех платформалар ЖИ-ді қалай қолданып отыр?
– ЖИ деген ауқымды тақырып негізі. Оған машиналық үйрету, компьютерлік көру және т.б тақырыптар кіреді. Осы тұрғыдан алып қарасақ Google өз іздеуіші арқылы баяғыдан бері теңдеулерді шешуге немесе қарапайым мектеп бағдарламасындағы есептерді шешуге көмекші қосалқыларын шығарған болатын. Coursera, Udemy сияқты алаңдардың дәрістерді әркімге жеке таңдап беретін мүмкіншіліктері де ЖИ қолдануы әбден ықтимал. Мысалы Амазон компаниясының мақаласында машиналық үйретуді қолданып білім саласын қалай өзгертуге болатыны жазылған [ сілтеме ]. Ал LLM-дерге келетін болсақ, тікелей бір Edtech платформаның оны пайдаланып жатқанынан хабарым жоқ. Алайда оның адам сияқты сөйлесе алатынын пайдаланатын бір білім платформалары шығуы әбден мүмкін.
– Қандай пәндерді жасанды интеллекпен оқыту тиімдірек? Мысалы, физика, математика?
– Бұл ЖИ мүмкіншіліктерімен тікелей байланысты. Оны нәтижені оқушы да, мұғалім де растай алатын пәндерде қолданған дұрысырақ. Себебі, кейде ЖИ ""өтірікті шындай қылып айтуы"" мүмкін. Мысалы, ЖИ бір код жазып берсе, оның дұрыс-бұрыстығын дереу бағдарламаға салып тексеруге болады. Ал егер ""Абайдың еш жерде жарияланбаған өлеңі"" деп өтірік өлең құрап берсе, нәтижені тексеру үшін ізденіс не арнайы білім қажет болады. Мұндайда ЖИ пайдасы неғайбыл.
– Қазақстанда ЖИ-ді білім саласына енгізу перспективалары қандай?
– Өз басым бұған байланысты ешқандай кедергі көріп тұрған жоқпын. Меніңше, жаппай қолданбас бұрын  бағдарламаны алып, оны бір мектепке тәжірибе ретінде енгізіп көру қажет. Мысалы, №173 лицейге математикалық шешімдерді автомат түрде тексеретін бағдарлама енгіздік делік. Тәжірибенің нәтижесі сәтті болса, басқа мектептерге де енгізіп, білім жүйесін толық қамтуға болады. Ал LLM шешімдеріне келсек, мұнда ең алдымен, қазақшаға бейімделген модель керек. Білуімше, мұнымен Digital Nomads белсенділері әлден айналысып жатыр. Қай шешімді қабылдасақ та, бірнеше мәселенің басын ашып алуымыз керек. Мысалы, жасанды интеллекке ақпарат керек. Мұнда білім саласы туралы сөз қозғалып отырғандықтан, балалардың жеке ақпараты қажет болады. Осы ақпаратты қайда, қалай және қанша уақытын сақтайтынымызды, оның кімдер үшін қолжетімді екенін алдын ала шешіп алуымыз қажет.
Оқи отырыңыз: Алаяқтықтар саны 3000% өсті. Deepfake жасаған фото мен видеоны қалай ажыратамыз?
Екіншіден, жасанды интеллект GPU, CPU, RAM және т.б компютерлік ресурстарды талап етеді. Ал бұлардың барлығы да қымбат. Ол ақшаны кім төлейді? Мектептер қазынаға тікелей тәуелді, демек білім саласына жаңа бағдарламалар енгізу үшін көп қаражат бөлу қажет. Үшіншіден, ЖИ қолданудың этикалық мәселелері бар. Осындай мәселелердің шешімін алдын ала ойластырып алсақ, ЖИ-ді Қазақстандағы білім саласына жылдамырақ енгізе аламыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Инженер жасанды интеллектіні әзірге тек нәтижесін оқушы да, мұғалім де растай алатын тапсырмалары бар пәндерге енгізген жөн деп санайды.",,2023-12-15T11:12:57+05:00
instagram-da-belsendi-qazaqstandyq-sportsylar-kimder-informbyuro-soluy,informburo.kz,Instagram-да белсенді қазақстандық спортшылар кімдер? Информбюро шолуы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/instagram-da-belsendi-qazaqstandyq-sportsylar-kimder-informbyuro-soluy,"Informburo порталы Instagram әлеуметтік желісін белсенді қолданатын қазақстандық спортшылардың тізімін жасады. Бұл тізімге 4,9 миллион оқырманы бар боксшы Геннадий Головкин кірмейді. Өйткені ол 2023 жылы бар-жоғы 7 пост жариялаған.
Боксшы Ангелина Лукасты блогер деуге болады. Instagram -да 2 миллион жазылушысы бар. Парақшасындағы контенттер кәсіпқой бокстағы жекпе-жектері туралы ғана емес. Ангелина өнімдерге жарнама жасайды. Күнделікті түскен фотосуреттерін, жаттығу видеоларын жиі жариялайды. Ара-тұра түйген ойларын бөлісіп отырады.
Аралас жекпе-жек шебері Шавкат Рахмоновтың Instagram аккаунтына 1,2 миллион оқырман жазылған. Шавкат жариялаған фотосуреттер мен видолар жүз мыңдап лайк жинайды. Файтер жаттығуларын жиі таспалайды. Өзгелермен түскен фотоларын жариялап тұрады. Ара-тұра демеушілерін жарнамалап тұрады. Жақында өткен соңғы жекпе-жегінен кейін жариялаған постындағы лайк саны 318 мыңнан асқан.
Оқи отырыңыз: ""Головкиннің ізбасарлары"". Қазақстанды әлемге танытып жүрген спортшылар кімдер?
Волейболшы Сабина Алтынбекованың Instagram -аккаунтына 1,1 миллион оқырман жазылған. Бүгінде қазақстандық спортшы дубайлық Al Wasl футбол клубының сапында ойнайды. Сабина әлеуметтік желіде өзін спортшы ғана емес, инфлюенсер және модель ретінде көрсетеді. Шетелдегі демалыстары туралы жиі фотосуреттер жариялайды. Ара-тұра өнімдерді жарнамалап тұрады.
Дзюдошы Әйгерім Әбділқадырова Instagram желісін белсенді қолданады. Спортшының парақшасына 936 мың оқырман жазылған. Әйгерім дзюдошы ғана емес, ол грэпплингтен қыздар арасында Қазақстаннан шыққан тұңғыш әлем чемпионы. Биыл ол Парижде өткен дзюдодан Grand Slam турнирінде қарсыласын тістеп алған соң танымалдылығы арта түсті. Оған дейін де Әйгерімнің вайндары мыңдаған лайк жинайтын.
Ережесіз жекпе-жек шебері Еркебұлан Тоқтар Instagram желісінде өте белсенді, оған 681 мың адам жазылған. Еркебұлан файтер ғана емес, кәсіпқой бокста да жұдырықтасады. Кейінгі кезде актерлігімен көзге түсіп жүр. Ол төбелескенде де шоу жасайды. Әлеуметтік желіде өзі түскен жобаларды, жекпе-жектерін салып отырады. Өз өмірі, білген-түйгені жайлы да жазып тұрады. Посттары мыңдап лайк жинайды.
Оқи отырыңыз: ""Жеті рет рекорд жаңартқан"". Гиннестің рекордтар кітабына енген қазақстандық спортшылар
Теннисші Елена Рыбакина 2022 жылы Үлкен Дулыға турнирі – Уимблдонды жеңгеннен кейін шетелдік аудиторияға таныла түсті. Instagram -да 466 мың оқырманы бар. Еленаның шетелдік жанкүйерлері көп. Теннисші әр турнирді қорытындылап, пост жазады. Шетелде түскен фотосуреттерін жариялап тұрады. Әйелдер теннисі қауымдастығы (WTA), Wimbledon, Australian Open секілді халықаралық турнирлердің парақшалары Елена Рыбакинаның мачтарын бөліседі. Теннисші парақшасында ""Адидас"" секілді әлемдік брендтерді жарнамалайды, посттарында демеушілерін белгілейді.
Ережесіз жекпе-жек шебері Қуат Хамитовтың Instagram -да 494 мың оқырманы бар. Ол парақшасында ММА туралы ғана емес, спорт саласындағы мәселелер туралы айтады және қазақстандық футболшыларды жиі сынайды. Қуат Хамитов Қазақстанда және шетелде маңызды оқиғалар туралы үнемі пікір айтады. Қаңтар оқиғасы кезінде де үнсіз қалмады. Ара-тұра вайн видеолар түсіреді.
Олимпиада және әлем чемпионы, боксшы Данияр Елеусіновке Instagram -да 436 мың оқырман жазылған. Спортшы көбінесе өзі өткізген жекпе-жектері туралы пост жариялайды. Оқырмандарын белгілі мерекелермен құттықтап тұрады.
Оқи отырыңыз: Әлеуметтік желіде белсенді министрлер кімдер? Информбюро шолуы
Футболшы Бахтиер Зайнутдиновтің Instagram парақшасында 288 мың жазылушы бар. Қазақстан ұлттық құрамасының ойыншысы түркиялық ""Бешикташ"" сапында да ойнайды. Сол себепті Бахтиердің Түркияда да оқырмандары көп.
Дзюдодан Олимпиада ойындарының күміс және қола жүлдегері, әлем чемпионы Елдос Сметов Instagram -да белсенді. Спортшының 210 мың жазылушысы бар. Көбінесе дзюдоға, жалпы спортқа қатысты посттар жариялайды. Елдос Сметовтің татамидегі видеоларын шетелдік парақшалар да жариялап тұрады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Боксшы Ангелина Лукастың, файтер Шавкат Рахмоновтың және волейболшы Сабина Алтынбекованың оқырмандары 1 миллионнан асқан.",,2023-12-28T12:30:00+05:00
konstituciyalyq-sot-konstituciyaga-qarsy-ma-zangerdin-uazi-qandai,informburo.kz,Конституциялық сот Конституцияға қарсы ма? Заңгердің уәжі қандай?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/konstituciyalyq-sot-konstituciyaga-qarsy-ma-zangerdin-uazi-qandai,"Заңгер Айыпқан Мұхамедиев Конституциялық сотқа ҚР Тiл туралы заңының 8-бабы Конституцияның 7-бабына қайшы келеді деп арызданған. Алайда Конституциялық сот 1997 жылғы 8 мамырдағы Конституциялық Кеңестің нормативтік қаулысында 7-баптың 2-тармағына түсіндірме берілген деп шағымымды іс жүргізуге қабылдаудан бас тартқан. Заңгер осы шешімнің заңдылығын зерделей келе Конституциялық соттың мемлекеттік тілде іс жүргізбейтінін байқаған.
""Конституциялық сот мемлекеттік тілді қажетті деңгейде білмегендіктен, арызды мүлдем түсінбеген. Мен тiл туралы заңның 8-бабын Конституцияның 7-бабына сәйкестігін қарауды талап еттім, ал олар бұл мәселені мүлдем қарамаған. Осы заңдағы 8-бап Конституцияға сай емес берілген. ""Мемлекеттiк тiл ҚР мемлекеттiк органдарының, ұйымдарының және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының жұмыс және iс қағаздарын жүргiзу тiлi болып табылады, орыс тiлi ресми түрде қазақ тiлiмен тең қолданылады"" – делінген. Айтылған норма Конституцияның 7-бабындағы ""Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік тiл – қазақ тілі. Мемлекеттік ұйымдарда және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында орыс тілі ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады"" – дегенге мағынасы да, мәні де мүлдем қайшы келіп отыр"", – деді Айыпхан Мұхамедиев.
Оқи отырыңыз: Тоқаев: Қоғамда мемлекеттік тілді үйрену, оны білуге ұмтылу қалыпты жағдайға айналуы қажет
Заңгер көрсетілген екі бапты салыстыра келе, тіл туралы заңдағы 8-баптың Конституцияның 7-бабына қарсылығын анықтаған. Яғни, 7-баптың 2-тармағында ""мемлекеттiк орган"" деген сөз жоқ.
""Бұл қате норма менің және әрбір азаматтың Конституцияда бекітілген құқықтар мен бостандықтарды тікелей қозғап, елді арандатып отыр. Мен қойған талап ешқашан қаралмаған, Конституциялық соттың берген тұжырымдамасы негізсіз. Неге осындай шешім қабылданғанын Конституциялық сот құрамымен толық танысып шыққанда байқадым. Қаулыдағы көрсетілген 11 сот мүшесінің кейбірі мемлекеттік тілді мүлдем білмейді. Мемлекеттік тілді білмейтін адам қалай шешім шығарады, жоғары қызметке қалай тағайындалған? Конституциялық іс жүргізу тілін білмейтін Конституциялық соттың судьясы 10-бапқа сәйкес менің арызымды қараудан бас тартатынын мәлімдеуге міндетті болатын, алайда бұлай жасалмаған"", – деді заңгер.
Айыпқан Мұхамедиев мемлекеттік тілде берген арызына Конституциялық сот үнемі орыс тілінде ақпарат беретінін айтып отыр.
""Конституциялық заңның 36-бабындағы ""Конституциялық іс жүргізу мемлекеттік тілде жүзеге асырылады, орыс тілі ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады"" деп бекіткен нормасына сәйкес Конституциялық сот заңға сәйкес істерді тек қана мемлекеттік тілде қарауы керек. Ал олар Ата заңға қарсы әрекет етіп, көбінесе орыс тілінде іс жүргізіп, шешім шығарып жатыр. Бұл олардың осы уақытқа дейін қабылдаған қаулылары заңсыз дегенді білдіреді"", – деді ол.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Айыпқан Мұхамедиев &quot;Тіл туралы&quot; заңдағы 8-бап пен Конституцияның 7-бабындағы қайшылықты анықтаған.,,2023-12-14T11:30:00+05:00
myqty-tabys-tabatyn-it-maman-bolu-usin-ne-isteu-kerek-bagdarlamasymen-suxbat,informburo.kz,Мықты табыс табатын IT маман болу үшін не істеу керек? Бағдарламашымен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/myqty-tabys-tabatyn-it-maman-bolu-usin-ne-isteu-kerek-bagdarlamasymen-suxbat,"Qalan математиканы оқыту платформасының негізін қалаушылардың бірі, ІТ маман Қуаныш Нәбиев үздік бағдарламалаушы болу үшін қандай қабілеттерді дамыту қажет екенін әңгімеледі.
– Сіз мектеп бітірген жылдары IT мамандығы аса танымал болған жоқ. Бұл салаға қалай келдіңіз?
– Халықаралық ІТ университетінің түлегімін, бағдарламашы болып жұмыс істегеніме 11-12 жыл болды. Бастапқыда 5 жыл әртүрлі компанияда жұмыс істеп, одан кейін бір жыл тек өзімнің жобаларымды дамыттым. Ал соңғы 5 жылымды Qalan математиканы оқыту платформасына арнадым.
Шыны керек, мектеп бітіргенде бағдарламашының кім екенін де, өзімнің кім болғым келетінін де білмедім. Себебі біз мектеп бітірген жылы бұл мамандық туралы ақпарат аз болды. Болашақ мамандығым математикаға жақын болса деген тілек қана бар еді. Жоғары оқу орнына құжаттарды қабылдайтын маман IT саласын жақсы мамандық деп кеңес берген еді. Сол кісінің бір ауыз сөзін ескеріп түстім десем де болады. Оқып жүріп математикаға еш қатысы жоқ екенін, бағдарламалардың тікелей логикалық шешімдерге негізделетінін білдім. Істеп жатқан затымның нәтижесін бірден көру арқылы менің осы мамандыққа қызығушылығым артты. Өзің кездейсоқ таңдаған мамандық та дәл осылай өміріңде серік болуы мүмкін.
– ІТ табысты әрі престиж мамандыққа айналды. Неге деп ойлайсыз?
– Жалпы түсініктегі бағдарламашы деген кім? Қолданбалы программист – көбіне ойындар, есептеу бағдарламалары, мессенджерлерді қамтамасыз ететін бағдарламаларды компьютерлік тілдерде жазумен айналысатын маман. Нарықта ІТ мамандарға сұраныс өте жоғары. Covid-ке дейін сұраныс ақырындап өсіп бастаған кездер еді, бірақ короновирустан кейін бұл үрдіс дами түсті. Шет елдің компаниялары әлемнің кез келген жерінен өздеріне сәйкес маманды іздейтін болды. Сол себепті жергілікті компанияларға шет елдің компанияларының жалақыларына сай болу үшін мамандардың жалақысын көтеруге тура келді.
Оқи отырыңыз: Қырмызы Қалиева қалай Google Developer Expert атанды?
– ІТ-де жақсы табыс табу үшін не істеу керек? Қандай қасиеттерді дамыту керек?
– Бірінші кезекте, логиканы жақсылап дамыту керек. Ақыл, зеректік секілді қасиеттерді туабіткен дарын деп ойламаңыз. Кез келген адам логикалық ойлау қабілетін жоғары деңгейде дамыта алады. Екінші кезекте, жалданып жұмыс істесеңіз де, жасап жатқан өніміңізге туған балаңыздай қараңыз. Өнімді белгілі бір компанияға қалдыратыныңыз анық, алайда осы өнімді құрастыру кезіндегі білімді өзіңізбен бірге ала кетесіз.
Үшіншіден, үздіксіз ізденіс үстінде болу. Басқаларына қарағанда IT саласында өзгерістер көп әрі жылдам жүреді. Осы өзгерістерден қалмау үшін ізденуді әдетке айналдыру қажет. Төртінші керек қасиет – табандылық пен төзімділік. Бірде қатені 3 күн бойы іздегенім есімде. Яғни, код бірден дұрыс шықпауы мүмкін. Осындайда жоғарыдағы екеуі айнымас серігіңізге айналады.
– Бағдарламашы болу үшін ЖОО-да оқу шарт па? Әлде курстар оқып өз бетінше ІТ маман болуға бола ма?
– Шарт емес. Менің байқағаным университетті тәмамдағандар немесе төртінші курста оқып жатқандар осы саланы курстар арқылы тереңірек меңгергендерге қарағанда мықты болып келеді. Курстар ары кетсе 6 айға созылады, ал университетте ұзағырақ оқытады. Бағдарламашы өте жылдам дамып келе жатқан технологияларға бейімделе білуі қажет. Егер бір рет алған біліммен қалып қоя беретін болса, онда қажетсіз маманға айналады.
– ІТ-ші болу үшін қандай пәндерді жақсы оқу керек? Математиканы жақсы оқымаса да, ІТ маман болуға бола ма?
– Математиканы жақсы оқымай-ақ бағдарламашы болуға болады. Бірақ, мен көрген мықты бағдарламашылардың бәрі математиканы жақсы білген. Өйткені, математика логиканы жақсы дамытады. Сол себепті, болашақта ІТ-маманы болғысы келетін кез келген жан математика білімін жетілдіруі керек. ІТ-де мүмкіндік көп. Мансап өсуі үшін статистика, логика, анализ секілді математиканың бөлімдері бәрібір керек болады. Математикадан бөлек, ағылшын тілін жақсы оқуға кеңес берер едім. Техникалық құжаттарды оқи алатын дәрежеде ағылшын тілін білу де ең маңызды талаптардың бірі. Сондай-ақ, аталған маман иелері топпен жұмыс істей алуы керек. Үлкен жобаларда біріге, жұмыла жұмыс жасай алатын мінездің болғаны да артықтық етпейді.
Оқи отырыңыз: Қытай мен Түркия тауарына қалай қазақ тілінде тапсырыс беруге болады? Кәсіпкермен сұхбат
– ІТ мамандықтардың түрлері көп. Ең маңыздыларына тоқталып өтесіз бе? Ең көп жалақы алатыны қайсы?
– IT мамандықтардың жалақылары бір-біріне шамалас. Жақсы өнім жасау үшін мамандықтардың бәрі маңызды. Бағдарламашыларды деңгейіне  байланысты бірнешеге бөліп қарауға болады. Мысалы, кіші (Junior), орта (Middle), аға (Senior), жетекші (Team Lead) дегендей болады. ІТ маманның  тәжірибесі мен таланты жоғары болған сайын, төлемақысы да жоғарылай береді. Сол себепті ІТ маманы үнемі өзін жетілдіріп, кәсібилігін ұштап отыруы керек. Үлкен корпорациялардағы мамандардың жалақысы ондаған мың доллар болуы мүмкін. Сол себепті шектеу жоқ. Бәрі маманның кәсібиліне байланысты.
– Қазақстандағы ІТ мамандықтар қалай дамып жатыр? Мемлекет ІТ мамандықтарға көп көңіл бөліп отыр. Гранттар бөліп, акселератор бағдарламалар ашып жатыр. Қалай ойлайсыз, бұл жеткілікті ме?
– Істелініп жатқан іс-шаралар IT-дің дамуына зор үлесін беріп жатыр, бірақ, менің ойымша, IT даму үшін бизнес дамуы керек. Бизнес бар жерде IT де жақсы дамиды. Бізде бизнестің көбісі тендерде. Тендер арқылы өмір сүретін компанияларға IT-ді дамыту үлкен тәуекел. Өйткені, ол бір күн тендер ұтуы мүмкін, келесіде ұтылып қалады. Демек жүйелі емес деуге болады. Ал IT-ді дамыту үшін жүйелілік керек.
Қуантатыны, IT саласы бойынша білім алушылар саны артып жатыр. Сәйкесінше, бәсекелестер қатары да көбеюде. Солардың арасынан озып шығып, сұранысы жоғары маман иесі болу үшін бүгіннен бастап  осы мамандыққа бейімделу керек.
– Сіз отандық математика платформасының бағдарламасын нөлден бастап жазып шықтыңыз. Қалай жаздыңыз, қандай тілде жаздыңыз? Қандай қиындықтар болды?
– Студент кезімдегі дипломдық жұмысымның тақырыбы математиканы үйрету туралы болып еді. Ол кезде мен үшін есеп үйрететін жоба құру тым қиын болып көрінді. Бірақ кейін серіктесім Асқар Болат маған Qalan идеясын ұсынып, мен идеяның бағдарлама тілінде жүзеге асырдым. Ол математика мұғалімі ретінде матеметиканы ІТ технология арқылы оқытуды ойлап жүрген екен. Кейін екеуміз бірлесіп математика үйрететін платформа жасап шықтық. Бұл платформаға дейін 1-2 стартап жасап көрдім. Мысалы, алимент төлеуді автоматтандыратын жүйе жасап көрдім. Ал математика үйрететін платформада өздігінен есеп генерациялай алатын жүйе ойлап таптық. 2,5 жыл бойы тек сынақтан өткіздік. Методиканы 4-5 рет ауыстырдық. Қазіргі методикаға жету үшін әбден жетілдірдік. Методиканың жақсы жұмыс істейтініне көз жеткізген кезіміз – нашар оқитын баланың математикасы әжептеуір жақсарды. Сол кезде ғана біз өзіміз жасаған методиканың дұрыс және жақсы жұмыс істейтініне көз жеткіздік. Біздің мақсатымыз да сол еді – ең нашар баланы жақсы деңгейге көтеру. Әр ауыстырған сайын балаларға көрсетіп, сынақтан өткізіп отырдық. Оқушы қалай шығарады, қандай тиімділігі бар екенін көрдік. Қазір бізде 16 мың есептің шаблоны бар. Сол бойынша миллиондаған, тіпті, миллиард есеп шығаруға болады.  Ең қиын жері – әр есептің генерациясын жазып отыру. Ол жердің қиыншылығы техникалық тұрғыдан емес, 16 мыңнан аса есеп типін жазып шығуға шыдамдылық керек. Қалай десек те, бүгінде бұл сәтті жұмыс істеп тұрған жобалардың бірі.
– Қазір жасанды интеллект тренд болып кетті. Сіздер оны математика платформасына енгізіп жатырсыздар. Ол қандай проблемаларды шеше алады?  Қандай мүмкіндіктер береді?
– Иә, жасанды интеллект қазір трендте, бірақ оны біз тренд үшін қосып жатқан жоқпыз. Бірінші кезекте, клиенттерге тез әрі сапалы кері байланыс үшін қосып жатырмыз. Екіншіден, өз менторларымыздың жұмысын азайту үшін. Жаңа технология  есеп шығарып отырған баламен байланысты тездете алды. Қазір орташа жауап беру жылдамдығы едәуір қысқарды. Жасанды интеллект оқушымен амандасып, оның сұрағын тыңдап, тіпті, қоштасуды да ұмытпайды. Біздің ЖИ қазақша түсінеді, жауап бере алады. Бүгінде оқушылар сұрақтарының 25 пайызына портал ішінде жасанды интеллект жауап береді. Бұл көрсеткішті 80 пайызға арттыру үшін жұмыс істеп жатырмыз. Бұл бізге аз мұғаліммен көп оқушыны қамтуға мүмкіндік береді.
Оқи отырыңыз: Алаяқтықтар саны 3000% өсті. Deepfake жасаған фото мен видеоны қалай ажыратамыз?
– Мықты ІТ-ші жастарымыз көбіне шетелдерге кетіп қалады. Оларды алып қалу үшін қандай жағдай/мүмкіндіктер жасалуы керек?
– Мықты IT мамандардың кетіп қалуында проблема көріп тұрған жоқпын. Бір бөлігі мүмкін сол жақта ұзақ уақытқа қалар, бірақ екінші бөлігі 3-7 жыл сонда жұмыс істеп, елге қайтып өз тәжірибесімен бөліседі немесе өз кәсіптерін бастап кетеді. Қазірдің өзінде де шет елде жүре тұра, біздің компанияда жұмыс істеп немесе консультация беріп жатқан еліміздің ең мықты мамандары да бар. Оларға өз еліне, халқына пайдалы дүние жасап беру аса маңызды. Ең бастысы – мамандарымыз қайда тәжірибе жинаса да, бізде сапалы өнімдер бар. Qalan секілді табысты жобалардың болуы көпшілікке үлгі деп сенемін. Яғни, Қазақстан да осындай үлкен халықаралық Едтех бизнеске айналса, біз салған жолмен басқалар да жүре алады. Сол жағынан алғанда мен өзім негізін қалаған платформаның құндылығын көремін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Болашақта ІТ-маманы болғысы келетін кез келген жан математика білімін жетілдіруі керек, дейді Қуаныш Нәбиев.",,2023-12-13T11:00:00+05:00
orman-orti-saxtadagy-apat-nukenovanyn-olimi-2023-zyl-qazaqstandyqtardyn-esinde-nemen-qalady,informburo.kz,"Орман өрті, шахтадағы апат, Нүкенованың өлімі: 2023 жыл қазақстандықтардың есінде немен қалады?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/orman-orti-saxtadagy-apat-nukenovanyn-olimi-2023-zyl-qazaqstandyqtardyn-esinde-nemen-qalady,"Informburo.kz жылды қорытындылап, 2023 жылы ел назарын аударған оқиғаларға шолу жасады.
23 ақпанда Батыс Қазақстан облысында магистральді мұнай құбырын әуеден шолу үшін ұшып шыққан ""Қазавиақұтқару"" АҚ Ми-8 тікұшағы апатты жағдайда қонды. Апаттан 4 адам қаза тауып, 2 адам зардап шекті. Қаза атпқандардың барлығы  ТЖМ-ге қарасты ""Қазавиақұтқару"" АҚ қызметкерлері болған.
МИ-8 тікұшағының жұмыс істегеніне бір жыл ғана болған. Апатқа ауа райы әсер еткен болуы мүмкін.
Биыл екі рет аза тұту күні болды. Оның біріне 8 маусымда Абай облысында тұтанған өрт себеп болды. Өрт 60 мың гектарды шарпыды. ""Семей орманы"" резерватында өртті сөндіру кезінде Успенское орманшылығының 14 қызметкері қаза тапты.
Абай облысындағы орман өрті мен оның салдарынан 14 орманшының қайтыс болуына байланысты 12 маусым жалпыұлттық аза тұту күні деп жарияланды. Қаза тапқан орманшылар көрсеткен ерлігі мен жанқиярлығы үшін ""Құрмет"" орденімен марапатталды.
Оқи отырыңыз: Экология министрлігі: ""Семей орманы"" резерваты техникасының 80 пайызы тозған
17 тамыз күні ""АрселорМиттал Теміртау"" компаниясына тиесілі ""Қазақстан"" шахтасында өрт шықты. Шахтадада 227 адам болған. Өрт кезінде шахтада болған 227 адамның 222-сі жер бетіне аман-есен шығарылды. Жер астында қалған бес адамның денесі табылды.
Өрт себебін анықтағанда жұмыс берушінің кінәсінен қауіпсіздік шаралары сақталмағаны дәлелденген. Заңнаманы бұзуға жол берген 28 жауапты тұлға анықталды.
28 қазанда Қарағанды облысындағы Костенко шахтасында жарылыс болды. Құтқарушылар жер астынан 205 кеншіні шығарды. Өкінішке қарай, шахтадан 46 кеншінің денесі табылды. 29 қазан елімізде жалпыұлттық аза тұту күні деп жарияланды. Қазақстан туы бір жылда екінші рет төмен түсірілді.
""АрселорМиттал Теміртау"" компаниясы ""өрт көмір оятын жерде метан жарылған соң басталған болуы мүмкін"" деген болжам таратты.
Халықаралық АрселорМиттал корпорациясы Теміртаудағы шахталарға 1995 жылдан бері иелік етіп келген еді. Қайғылы оқиғадан кейін қазақстандық металлургиялық компания Қазақстанның меншігіне өтті. AMT компаниясы Қазақстандағы кәсіпорындарын 286 млн долларға сатты. Компанияның жаңа инвесторы – Антон Лаврентьев иелік ететін Allur компаниялар тобы атанды. Компания атауы Qarmet деп өзгертілді.
9 қарашада Астанадағы Bau мейрамханасынан Қуандық Бишімбаевтың әйелі Салтанат Нүкенованың мәйіті табылды. Ол жедел жәрдем келгенше сол жерде жан тапсырған. Сол кезде ""кісі өлтіру"" бабымен бұрынғы Ұлттық экономика министрі қамауға алынды.
11 қарашада Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық тергеу соты күдікті Қуандық Бишімбаевқа қатысты 2 ай мерзімге қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасын санкциялады.
Бас прокурордың орынбасары Жандос Өмірәлиев экс-министрдің үстінен ""аса қатыгездікпен кісі өлтіру"" бабымен қылмыстық іс қозғалғанын мәлімдеді. Жұбайы Салтанат Нүкенованы өлтірді деген күдікке ілінген Қуандық Бишімбаев 20 жылға дейін бас бостандығынан айырылуы мүмкін.
Қайғылы оқиғадан кейін Қазақстанда әйелдер мен балаларды тұрмыстық зорлық-зомбылықтан қорғау үшін заңды күшейту, агрессормен жұмыс істеуге қатысты қозғалыстар өзекті бола түсті. Петицияға қол жинады.
Еске салсақ, Қуандық Бишімбаев 2017 жылы қаңтарда пара алды деген күдікпен ұсталып, он жылға сотталды. Кейіннен мерзімі қысқартылып, 2019 жылы қазанда бостандыққа шықты.
30 қарашада таңертең Алматы хостелінде өрт шығып, 13 адам көмірқышқыл газына уланып қаза тапты. Хостелде 72 адам болған. Өрт сөндірушілер келгенде 1-қабаты мен жертөлесі жатақханаға айналған 3 қабатты тұрғын үйдің жанып жатқаны анықталған.
Қайтыс болған 13 адамның төртеуі – шетелдік (екеуі – Ресей азаматы, екеуі – Өзбекстан азаматы), тағы тоғызы – Қазақстан азаматтары.
Бұл ретте жер телімі ресми түрде дүкенді пайдалану және қызмет көрсету үшін белгіленген. Алайда нысан өрт шығардан бір жарым ай бұрын хостелге айналдырылған. Алматы қаласының әкімдігі бұл жерді хостелге айналдыруға рұқсат бермеген. Сонымен қатар, хостелдер жертөлелерде тұруға тыйым салынған.
Оқи отырыңыз: Қазақстандағы хостел бизнесі: Саны, ақысы және оларға қойылатын талаптар қандай?
Өрт фактісі бойынша Алматы қаласы Төтенше жағдайлар департаменті ҚР Қылмыстық кодексінің 292-бабы ""Өрт қауіпсіздігі талаптарын бұзу"" бойынша қылмыстық іс қозғады.
АҚШ-тың ауруларды бақылау және алдын алу орталығының дерегінше, Қазақстан әлемде қызылшамен сырқаттану бойынша үшінші орында тұр.Орталық жариялаған статистика бойынша, Қазақстанда 2023 жылдың мамырынан қазанына дейін қызылша ауруын жұқтырудың 12 985 жағдайы тіркелген. Бірінші орында Йемен тұр. Жұқтырғандар саны – 25 261 адам. Екінші орында Үндістанда тұр (14 927 адам). Тізімде Қазақстаннан кейін Эфиопия мен Пәкістан жайғасқан.
ЮНИСЕФ мәліметінше, халықтың жан басына шаққанда қызылшамен ауыратындар саны бойынша Қазақстан әлемде бірінші орында тұр. Қазақстанда 100 мың адамға орташа есеппен 69 науқастан келеді.
Оқи отырыңыз: Қызылша қалай жұғады және оған қарсы екпе алу міндетті ме? Маңызды 8 сұраққа жауап
Денсаулық сақтау министрлігі Қазақстанда қызылшамен ауырғандар саны 25 мыңнан асқанын хабарлады. Оның 80 пайызы – 14 жасқа дейінгі балалар. Жұқтырғандардың басым бөлігі қызылшаға қарсы екпе алмаған.
Қазақстанда қызылшаға қатысты эпидемиологиялық жағдай әлі де күрделі.
Азиадаға спорттың 30 түрінен қазақстандық 525 спортшы қатысты. Төрт спортшы 2024 жылғы Париж Олимпиадасына жолдама алды.
Ал Азия пара ойындарын Қазақстан 8 алтын, 12 күміс және 21 қола медальмен аяқтап, командалық есепте 11-орынға тұрақтады.
Футболдан Қазақстан құрамасы 2024 жылғы Еуропа чемпионатына шыға алмады. Қазақстан құрамасы H тобында Дания, Финляндия, Словения, Солтүстік Ирландия және Сан-Мариномен кездесіп, жалпы тоғыз ойын өткізді.
23 наурызда алғашқы ойында қазақстандық футболшылар өз алаңында Словенияға қарсы ойнап, 1:2 есебімен жеңілді. Одан кейін Данияны 3:2 есебімен тізе бүктірді. Сырт алаңда Сан-Мариноны 0:3 есебімен жеңді. Ал Финляндиядан 1:0 есебімен басым түсті. Қазақстан құрамасы Солтүстік Ирландияға қарсы екі ойында да 0:1 есебімен жеңді. Финляндияға қарсы қарымта матчта 1:2 есебімен алға шықты. Ал Даниядан 3:1 есебімен жеңілді. Қазақстан Сан-Мариноны 3:1 есебімен жеңіп, топтық кезеңде үшінші орынға жайғасты. Еуропа чемпионатына жолдама алуға мүмкіндік беретін соңғы матчта сырт алаңда Словениядан 1:2 есебімен ұтылды. Осылайша Қазақстан құрамасы топтық кезеңнен шыға алмады.
Қазақстандық футболшылар 2024 жылы Ұлттар лигасының плей-офф матчтарында қарсыластарын жеңсе, Еуропа чемпионатына жолдама ала алады. Қазақстан ұлттық құрамасы Еуро-2024-ке шыққан жағдайда ""F"" тобында Түркия, Португалия және Чехия командаларымен кездеседі.
16 қарашада президент Қасым-Жомарт Тоқаев Ұлттық қордан балаларға қаражат аударуды қарастыратын заңға қол қойды. Заң 1 қаңтарда күшіне еніп, ақпаннан бастап ""Ұлттық қор – балаларға"" жобасы аясында балаларға төлем жасалады. Бұл бағдарламаға  2006 жылы және одан кейін туған Қазақстан азаматы саналатын әрбір бала қатысады.
Баланың деректері Мемлекеттік дерекқорға дұрыс енгізілсе, онда бағдарламаға автоматты түрде қатысады. Ал ақша түсетін арнайы шот та балаларға автоматты түрде ашылады.
Оқи отырыңыз: ""Ұлттық қор – балаларға"": Ата-ана шот ашуы қажет пе? Өзекті 7 сұраққа жауап
Жыл сайынғы аударымдарды есептеу үшін Ұлттық қордың соңғы 18 жылдағы орташа инвестициялық кірісі есепке алынады. Қорға түсетін инвестициялық табыстың 50 пайызы жыл сайын 18 жасқа толмаған балалардың жеке шоттарына теңдей аударылып отырады. Ақшаны 18 жасқа толғаннан кейін ғана ала алады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда бір жылда екі рет жалпыұлттық аза тұту күні жарияланды.,,2023-12-25T14:00:00+05:00
otbasy-bank-atyraulyq-darigerlerge-bastapqy-zarnasyz-zenildetilgen-nesie-usynady,informburo.kz,Отбасы банк атыраулық дәрігерлерге бастапқы жарнасыз жеңілдетілген несие ұсынады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/otbasy-bank-atyraulyq-darigerlerge-bastapqy-zarnasyz-zenildetilgen-nesie-usynady,"Оны шешу үшін өңірде денсаулық сақтау саласын дамытуға арналған бес жылдық тұжырымдама әзірленіп жатыр. Биыл облысқа жұмыс істеуге келген дәрігерлерге әлеуметтік көмек беру бағдарламасы да жүзеге асып келеді. Медицина ұйымына жұмысқа тұрған кезде төленетін бір реттік материалдық көмек көлемі де артқан: қалада – 3 млн теңгеге дейін, ал ауылдық жерде – 5 млн теңгеге дейін. Ал жуырда дәрігерлерге баспана алу мақсатында жеңілдетілген несие беретін арнайы бағдарлама іске қосылады. Медицина қызметкерлеріне арналған мұндай бағдарлама Атырау облысынан бастау алып отыр.
Осы орайда бағдарлама шарттары туралы Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингте ""Отбасы банк"" АҚ Атырау облыстық филиалының директоры Нұржан Мугалимов пен Атырау облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшысы Қайсар Абдалиев баяндады.
Атырау облысының әкімдігі жеңілдетілген несиелеу бағдарламасын Отбасы банкпен бірге жүзеге асырады. Жақында ғана тараптар серіктестік жөнінде меморандумға қол қойды. Құжатқа сәйкес, жергілікті әкімдік өз тарапынан 1 млрд теңге бөледі. Ал бұл қаржыға кемінде 40 отбасы жеңілдетілген займ ала алады.
Бағдарлама шарттары:
Жаңа бағдарлама аясында хирургтар, анестезиологтар, реаниматологтар, инфекционистер, травматологтар, неврологтар және басқа да медицина қызметкерлі баспаналы бола алады. Оларға қойылатын шарт – 2022 жылдың 1 қаңтарынан бастап жұмыс істеулері және клиникалық практикамен айналысулары қажет. Оған қоса бағдарламаның барлық қатысушысы мемлекеттік медициналық ұйымдардың негізгі қызметкері болуы керек деген талап бар.
""Атырау облысының дәрігерлеріне арналған бағдарламаны жыл соңына дейін іске қосуды жоспарлап отырмыз. Отбасы банк бағдарлама қатысушыларына жылдық 5%-бен (ЖТСМ 5,2% бастап) заем береді. Дәрігерлерге бағдарламаның басталатын уақыты мен өтінім беру процедурасы қосымша хабарланады. Сондай-ақ, бағдарлама шарттарына сәйкес, жеңілдетілген несие алған ақ халаттылар мемлекеттік медицина мекемелерінде штатта бес жыл жұмыс істеулері керек"", – деп хабарлады ""Отбасы банк"" АҚ Атырау облыстық филиалының директоры Нұржан Мугалимов.
Оның айтуынша, бағдарлама қатысушылары баспананы алғашқы немесе екінші тұрғын үй нарығынан, яғни Атырау қаласындағы немесе Атырау облысындағы үйлерден сатып ала алады.
""Біз нарықтағы бағаны есептеп, ең жоғары несиелеу сомасын 25 миллион теңге деп бекіттік. Себебі осы сомаға аудандардан да, қаладан да баспана сатып алуға болады. Бағдарлама облыстың барлық жеті ауданын қамтиды. Медицина қызметкерлерінің жұмысының тартымдылығын арттыру үшін тек Атырауда жұмыс істейтін бірегей бағдарлама өз нәтижесін береді деп сенеміз және келер жылы да жалғасын табады"", – деді ""Отбасы банк"" АҚ Атырау облыстық филиалының директоры.
Бағдарламаға қатысушылар тізімін Атырау облысының денсаулық сақтау басқармасы әзірлейді. Ең көп ұпай жинаған мамандар жеңілдетілген несие алуға үміткерлер қатарына қосылады. Ұпайлар санына ғылыми дәрежесі мен жұмыс тәжірибесінің болуы, мамандық түрі әсер етеді. Акушерлік, гинекология, анестезиология, реанимация, травматология және ортопедия саласындағы мамандарға жоғары ұпай есептеледі. Ал ұпай саны тең болған жағдайда жұмыс тәжірибесі мол қызметкерге басымдық беріледі.
Оқи отырыңыз: Otbasy bank пен Ninety one қаржы курстарын ұсынды
Маман жеңілдетілген несиелеу бағдарламасына қатысушылардың ұпайы қалай есептелетінін түсіндірді. Сұранысқа ие кадрларға жоғары ұпай – 10 балл беріледі. Егер үміткер ғылыми дәреже алса, яғни медицина ғылымдарының кандидаты немесе докторы болса – 7 балл, профессорларға – 10 балл, магистратура, MBA болса 5 балл есептеледі.
""Өңірде медицина саласындағы кадр тапшылығы бірнеше жылдан бері өзекті мәселелердің бірі болып тұр. Жыл басында 185 маман тапшы болса, қазіргі таңда 163 маман жетіспейді. Былтырмен салыстырғанда биыл өңірге кадрларды көбірек тарттық. Алайда жеке секторға ауысу, басқа өңірлерге көшу, зейнетке шығу және басқа да факторлар әсер етпей қоймады. Атырау облысына кадр тарту мақсатында бірнеше жоба жүзеге асырылып, тиісті жұмыстар жүргізіліп жатыр. Бағдарлама жемісін беріп, өңірімізде кадр тапшылығы қысқарып, жаңа мамандар тартуға мүмкіндік береді деп ойлаймын"", – деді Атырау облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшысы Қайсар Абдалиев.
Қатысушылар тізімі қалыптасқан соң барлық қатысушы Отбасы банкінен несие алуға жолдама алады. Банк үміткердің төлем қабілеттілігін тексергеннен кейін несие береді. Ал баспананы медицина қызметкерлерінің өздері іздеп табуы керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бүгінде Атырау облысында медицина саласындағы кадр тапшылығы өзекті мәселеге айналған.,,2023-12-07T18:35:47+05:00
qazaqstannyn-mys-astanasy-ulytaudyn-ortalygy-zezqazgannyn-bugingi-tynysy-qandai,informburo.kz,Қазақстанның мыс астанасы. Ұлытаудың орталығы Жезқазғанның бүгінгі тынысы қандай?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstannyn-mys-astanasy-ulytaudyn-ortalygy-zezqazgannyn-bugingi-tynysy-qandai,"1954 жылдың 20 желтоқсанында Жезқазған ресми түрде қала мәртебесін алды. Биыл бұл күн қаланың құрдасы болып табылатын жергілікті ЖЭО-да бірнеше қазандықтың істен шығуы туралы жаңалықтармен тұспа-тұс келді. Бұл Жезқазғанның негізі қаланғаннан бері көп нәрсе өзгермегенінің көрінісі іспетті. Біз қаланың кешегі және бүгінгі тынысын білу үшін Жезқазғанды аралап көрдік.
1920 жылдары кең даладағы Қарсақпай шатқалында жер қойнауын игеруге жас ғалым Қаныш Сәтбаев аттанды. Көп ұзамай геолог бұл аймақ әлемдегі ең бай мыс провинцияларының бірі екенін айтып, үлкен мәлімдеме жасады. Әріптестер мұндай ғылыми тұжырымды сандырақ деп санап, Сәтбаевтың үстінен арыз жаза бастаған. Бірақ пікірінің дұрыстығына сенімді ғалым Сталиннің жеке қолдауына ие болды.
Кейіннен Жезқазған деп аталатын өнеркәсіптік ауыл бүкіл Одаққа белгілі болып, оның құрылысы мемлекеттік маңызы бар іске айналды. 1940 жылдары мұнда комбинат, теміржол және су қоймасы пайда болды. Ал 1954 жылы 20 желтоқсанда Жезқазған қала мәртебесін алды.
1940 жылдары салынған Кеңгір су қоймасы бүгінгі күнге дейін қаланы қамтамасыз етіп келеді, өйткені ауыз су осы жерден шығады. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, қазіргі таңда судың сапасы нашар.
Жағалаудағы қонақ үй қызметкері мамырдан тамызға дейін су қоймасында шомылу маусымы болатынын айтады. Мұнда демалуға бүкіл қала келеді.
Қазақстанның болашақ металлургиялық орталығында су қоймасы мен басқа да нысандарды салу жөніндегі негізгі жұмыс Жезқазған ГУЛАГ-ының тұтқындарына жүктелді, онда саяси баппен сотталғандар болған.
Сол 1954 жылы Степлагта ГУЛАГ тарихындағы ең үлкен ереуіл – тұтқындардың Кеңгір көтерілісі болды. Тыйымдардан шаршаған 400 тұтқын көтеріліске шығып, ерлер мен әйелдер арасындағы бөгетті қиратты, содан кейін әкімшілікпен келіссөз жүргізген алты адамнан тұратын ""комиссия"" құрды.
40 күнге созылған көтеріліс танкінің күшімен талқандалды. 1954 жылға қарай Степлаг тұтқындарының саны 20 мыңнан асты. Саяси қуғын-сүргін құрбандарына, оның ішінде мемлекет қайраткерлері, жазушылар, ғалымдар мен діни қызметкерлерге Кеңгір су қоймасының жағалауында ескерткіш орнатылды.
Осы уақытта қаладағы құрылыс жұмыстары жалғасын тапты. Кең даланың ортасында шахталар, тұрғын үйлер ғана емес, асфальтталған жолдар да пайда болды.
Бүгінгі таңда жол инфрақұрылымы – қаланың әлсіз тұсы.
Жезқазғанның жолдары жөндеуді қажет ететіні анық көрінеді, кей аулаларда тротуар жоқ.
Сондай-ақ, қала Қазақстан бойынша белгілі А-17 тас жолымен танымал. Автожолды Қызылорда жағынан жөндей бастағанымен, Жезқазғанға жақын жер телімінен өту қиын.  Бір ай бұрын жобаның 90-нан 145 млрд теңгеге дейін қымбаттауына байланысты оны қайта жаңарту келесі жылға дейін тоқтатылды.
Қаладағы көптеген ғимарат та тозған. Мысалы, Жеңіс көшесі, 11 мекенжайындағы су қоймасына қарайтын бұл үйді билік бұзып, оның орнына жаңасын салуға уәде берді. Бірақ бұның қашан орындалатынын қала тұрғындары нақты білмейді.
Әкімдіктің қаланы абаттандыру және жаңа ғимараттар салуға байланысты жоспарлары бар сияқты. Мысалы, су қоймасы маңындағы бұл бос жерде алдағы жылдары тағы бір Жезқазған мешіті пайда болуы мүмкін.
1950 жылдарға қайта оралар болсақ, сол кезде Жезқазған елдегі ең ірі түсті металлургия орталығына айналды. Қалада мыс өндіріліп, өңделді, шахталар мен зауыттар жұмыс істеді. Ал кеншілер Металлургтер сарайында демалатын.
1988 жылы ғимарат Қожамқұлов атындағы музыкалық-драма театрына айналды. Дәл қазір, 2023 жылдың желтоқсанында ғимараттың алдындағы алаңда жөндеу жұмыстары жүргізілуде, бірақ театрдың өзі жұмысын жалғастырып, жаңа жылдық қойылымдарға дайындалуда.
Бүгінгі таңда қала тұрғындарының негізгі демалыс орындары – Алғашқы құрылысшылар алаңы және оған іргелес Ғарышкерлер бульвары. Алаңда тұрып, Сіз қаланың барлық көрікті жерін бірден көре аласыз: Жастар орталығы, қалалық субұрқақ, Әулие Андрей православие ғибадатханасы, алғашқы құрылысшылар мен Ғарышты бағындырушыларға арналған стелалар, сондай-ақ ЖЭО-ның түтін бұрқыраған құбырлары көзіңізге түседі.
Қалада ғарышқа байланысты ескерткіштер көп. Ұзақ уақыт ғарышта болған ғарышкерлер экспедициясы Жезқазған жеріне алғаш табан тірейді.
1970 жылдары жерге қонған ғарышкерлерді салтанатты түрде қала көшелерімен алып жүріп, жергілікті жабық профилакторияда зерттейтін. Осыдан кейін олар әдемі дәстүр бойынша Ғарышкерлер бульварына әлі де өсіп жатқан қарағай ағашын отырғызатын.
Бульвар бұрынғы ""Орбита"" кинотеатрына тіреледі. Қазіргі таңда бұл жерден кино көріп қана қоймай, түнгі клуб та табуға болады.
Қала орталығына, Алашахан алаңына, бұрынғы Ленин атындағы алаңға оралайық.
1970-жылдардан бастап бұл жерде әкімдік тұр. Шынында да, 1997 жылға дейін Жезқазған облыс орталығы болған еді.
2022 жылғы 16 наурыздан кейін президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұрынғы Жезқазған облысының аумағында жаңа Ұлытау облысы құрылатынын жариялаған кезде жергілікті тұрғындар үлкен өзгеріс күткен еді.
Бір кездері Жезқазған халқының саны 110 мыңға жетті.
Соңғы уақытта қалада 80-90 мың адам тұрады. Жастар Астанаға, Алматыға және Ресей қалаларына кетіп жатыр.
Жезқазғаннан кеткендер бар, қалғандар бар, кеткісі келмейтіндер бар. Зауыттар жұмыс істеп тұр, мыс өндірісі жүруде, өмір жалғасуда... 70 жылдық мерейтойға дейін қаладағы қордаланған мәселелер шешімін табады деген үміттеміз.
Аударған Мейіргүл Оңғарова
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қаланың тарихы мен көрікті жерлеріне шолу,,2023-12-22T11:30:00+05:00
qazaqtyn-nikulini-atangan-algasqy-qazaq-kloun-qazir-sirkeu-kuzetip-zur,informburo.kz,"""Қазақтың Никулині"" атанған алғашқы қазақ клоун қазір шіркеу күзетіп жүр",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqtyn-nikulini-atangan-algasqy-qazaq-kloun-qazir-sirkeu-kuzetip-zur,"Алматы қаласындағы София соборы жанындағы Иверский-Серафимов монастырының күзетшісі Алтай Әлжанов автобуста келе жатып, адамдардың өзіне ұзақ қарайтынын жиі байқайды. ""Сізді бір жерден көрген сияқтымын"" деген жандарға өзінің бір кездері клоун болып жұмыс істегенін мойындайды. Алтайды танитындардың көбі – аға буын өкілдері.
80 адамнан тұратын ансамбль құрамында 10 жасынан бастап еңбек еткен Алтай Мәскеуге гастрольдік сапармен жиі баратын. Сахнада тұрып әртүрлі би қойылымдарын орындайтын.
1965 жылы Қазақстанда алғаш рет эстрадалық студия ашылды. Ол – қазіргі Жүсіпбек Елебеков атындағы республикалық эстрадалық-цирк колледжі. Екі жылдан кейін студия жанынан аңызға айналған қазақстандық ""Гүлдер"" ансамблі құрылды. Оның құрамына 18 жастағы Алтай да кіргісі келген.
""Биге түсейін деп келгем. Педагог мені көріп қалып: ""Ойбай! Аяқтарыңыздың арасынан троллейбус өтеді ғой!"" деді. Расымен аяғым қисық еді. Қатты ренжіп, кетіп қалдым. Шығар жолда би бөліміне түсе алмағандар цирк бөліміне кіре алатынын көріп қалдым. Кіріп едім, абитуриенттер отыр екен. Педагог: ""Жігіт, не істеп тұрсыз? Кіріңіз! Не істей аласыз?"" деп сұрады. Мен спорттық гимнастика мен акробатикадан ересектер арасында бірінші разрядым бар екенін айттым. ""Сальто, фляк жасай аласыз ба?"" деп сұрады. ""Жасай аламын"" дедім. Трико берді. Оны кидім де, өнерімді көрсеттім. Педагог болса: ""Қаласаңыз, бізге түсіңіз"" деді. Циркке түскім келмеді, триконы шешіп қайтардым да, шығып кеттім. Алайда түні бойы ойландым. Таң ата циркке оқуға түсуге қайта бардым. Осылайша, менің цирк саласындағы жолым басталды"", – дейді кейіпкер.
""Акробат боламын деп нық шешім қабылдадым. Мәскеуден КСРО еңбек сіңірген қайраткері Георгий Васильевич Перкун келді. Мені көріп, кеудемді, жүрек тұсымды нұсқап: ""Мына жеріңде клоун отыр"" деді. Ол мені жаттықтыра бастады. Қарт жазушыларды шақырды, олар мен үшін клоунада жазды. Костюмерлерді шақырды, олар мен үшін костюм тікті. Музыканттарды шақырды, олар мен үшін музыка шығарды. Осылайша мен клоун болдым"", – дейді Алтай.
Нақтырақ айтсақ, Алтай Әлжанов алғашқы қазақстандық ""ковёрный"" болған. Цирктегі ""ковёрный"" дегеніміз – қойылым бойы нөмірлер арасында өнер көрсететін клоун. Бұндай клоун кеңестік циркте бағдарламаның ажырамас кейіпкері ретінде қалыптасты.
Алтай екі жанр бойынша өнер көрсеткен: клоунада және акробатика. Екі нөмір үшін 500-550 рубль ақы алған. Ол уақытта бұл ақша цирк директоры алатын жалақыдан да көп болатын.
Осылайша, Алтайдың репетицияға, гастрольдік сапарға толы өмірі жалғасқан. Циркте жүріп Алтай өзінің жұбайын кезіктірген. Кейін екінші, үшінші, төртінші әйелін де цирктен тапқан. Қазіргі жұбайы – жетінші әйелі. ""Не үшін жеті әйел алғансыз?"" деген сұраққа иығын көтеріп, сәл жымиып: ""Әртістің өмірі көшпелі, бұндай сынаққа екінің бірі шыдай алмайды"" деп жауап берді.
""Бір қалада бір-екі ай боламыз да, кейін гастрольге кетеміз. Баланың жөргегіне дейін, ыдыс-аяғымызға дейін бірге алып жүремін. Бұндай өмірге шыдамаған әйелдер кетіп қалады. Кейде циркпен бірге мен кететінмін. Бірінші әйеліммен ренжісіп қалғанымда: ""Мен кетемін"" деді. ""Бала ше?"" деймін ғой. ""Сенің балаң маған керек емес"" дейді. Осылайша бір жарым жастағы баламен қала бердім. Әр қалаға барған сайын балалар бөтелкесін алатынмын. Бірінші сыныпқа барғанша жанымда жүрді. Кейін балам мектепке барғанда, анамның жанына қалдырдым"", – дейді Алтай Әлжанов.
Алтай ағаның сөзінше, цирктің балалары ерекше болады. Цирк әртісінің балалары да осы салаға бейім келеді.
Жыртқыш аңдармен жұмыс ерекше абай болуды талап етеді. 1984 жылы Харьковта көрерменнің көзінше Болгариядан келген әйел әртісті манежде жолбарыстар талап тастаған. Қойылым бірден тоқтатылып, адамдар тарап кеткен. Ассистенттер қолына тапанша алып, жолбарысты қамаған. Алтай осы оқиғаның куәгері болыпты.
Осындай қайғылы жағдайда Алтай Әлжанов кеңес әрі армян циркінің аңызға айналған әртісі Леонид Енгибаровпен танысқан. Әйгілі клоун Әлжановтың ұстаздарының бірі болды.
""Лёня – клоун, мим, мәтінсіз өнер көрсетеді. Режиссерім: ""Енгибаров стилінде колунада қоя аласың ба?"" деп сұрады. Мен келістім. Кейін ол Лёняны менің нөмірімді көруге шақырды. Режиссердің өтініші бойынша көрсеттім. Лёня өнерімді көрді де: ""Бәрі тамаша! Алайда, бұдан кейін мені қайталама, жарай ма? Ешқашан ешкімді көшірме. Өз-өзіңмен бол"" деді. Мәскеуде кездескенімізде атақты Юрий Никулин де маған солай деді: ""Мысалы, мен ешқашан Алтай болмаймын. Сен ешқашан Никулин болмайсың. Түсіндің бе?"" деді ол. ""Түсіндім, Юра аға"" дедім мен. Клоунның өзіне ғана тән дүниесі болуы керек. Алайда қайда барсам да, мені Никулинге ұқсататын. Мен әзілдеп ""қазақтың Никулині"" екенімді айтатынмын"", – деп еске алады Алтай Әлжанов.
Басында Алтай үшін жазушылар қойылым жазатын. Уақыт өте келе Перкунмен ақылдаса отырып сөзді өзі жазатын болды.
""Қойылым біткенде гримді тез сүртіп тастап, жұрттың арасына кіріп кететінмін. Адамдардың не айтып жатқанын тыңдайтынмын. ""Бағдарлама керемет болды"", ""Анау, кішкентай қараторы клоун керемет екен"" деген сөздерді естігенде қуанып қалатынмын. ""Жақсы жігіт екен, бірақ әлі де жұмыс істеу керек"" деген сөздерді де еститінмін"", – дейді ол.
Алтай Әлжанов КСРО Мәдениет министрлігі, мемлекеттік циркінің төлқұжатымен зейнеткерлікке шыққан.
""Мен қазір де циркке жиі барамын, көнекөз әріптестеріммен кездесемін. Қазір реквизиттер қымбат, сондықтан да цирктің билеті арзан тұрмайды. Көрермен де аз. Бұрын әр күні аншлаг болатын. Клоун өзі акробат, өзі гимнаст болу керек. Жануарлармен жұмыс істей алуы тиіс. ол жан-жақты болуы керек"", – дейді Алтай Әлжанов.
""Адамдарға балалық шақты қайтару үшін өзің де бала болуың керек. Балаларды күлдіру үшін жан-дүниең бала күйінде қалуы тиіс. Адамға грим жағып қоюға болады, алайда жүрегінде сайқымазақ болмаса, бәрі бекер"", – дейді Алтай Әлжанов.
""70 жасымда әкімдік шақырып: ""Алтай аға, сен енді демал"" деді. Цирк жанында цирк өнерінің студиясы бар. Гимнаст, акробаттарды дайындайды. Бәрінің педагогтары бар. Клоунада бойынша ұстаз жоқ. Мені сол жаққа шақырған, бас тарттым. Қазір ұлымның да өз отбасы бар. Ол Алматыда тұрады. Немерелерім көп. Аталарымен бірге олар циркке барады. Тегін. Көршілерімді де циркке апарамын. Өмірге разымын"", – дейді Алтай Әлжанов.
Дегенмен, зейнетақысы тұрмысына жетпеген соң Алтай Әлжановтың басқа жұмыс іздеуіне тура келген.
""Алматы қаласындағы София соборының жанындағы Иверский-Серафимов монастырына күзетші керек болып, осы жерге жұмысқа тұрдым. Қызмет барысында ұрлық болмауына жауап беремін, тәртіпті қадағалаймын. Өз жұмысымды жақсы көремін. Алайда, циркті сағынамын. Өйткені менің жолым – адамдарды күлдіру"", – деп түйіндеді сөзін Алтай Әлжанов.
Автор: Полина Чихичина
Аударған: Мейіргүл Оңғарова
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",74 жастағы Алтай Әлжанов өз өміріне риза екенін айтады.,,2023-12-27T10:27:11+05:00
qundylyqtarga-negizdelgen-bilim-beru-zane-ol-qazaqstanda-qalai-zuzege-asyp-zatyr,informburo.kz,Құндылықтарға негізделген білім беру және ол Қазақстанда қалай жүзеге асып жатыр?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qundylyqtarga-negizdelgen-bilim-beru-zane-ol-qazaqstanda-qalai-zuzege-asyp-zatyr,"Қазақстанда мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2023 – 2029 жылдарға арналған тұжырымдамасында құндылықтарға негізделген білім берудің маңызы ерекше аталып өтеді. Тұжырымдамада бұл тәсіл орта білім беру жүйесінің ажырамас бөлігі деп танылып, мектеп климатына, мәдениеті мен барлық қызметкерлердің қарым-қатынасына оң ықпал ететіні айтылады. Құндылыққа негізделген білім және тәрбие беру тәсілінің артықшылықтары мен осы бағыттағы жұмыстар турасында Qundylyq кәсіби білім беру орталығының директоры Самат Смақов пен әдіскер Алтынкүл Елубаеваны сөзге тарттық.
Qundylyq кәсіби білім беру орталығы ""Білім-инновация"" лицейлерінің табысты тәжірибесіне негізделе отырып, Қазақстан мектептерінде құндылыққа бағдарланған білім беру тәсілін енгізумен айналысады. Орталық басшысы Самат Смақовтың айтуынша, мекеменің құрылғанына екі жылдай уақыт болғанымен, бұл бағыттағы зерттеулер мен ізденістер әлдеқайда ертерек басталған:
""Құндылыққа негізделген білім беру тәсілін ""Білім-инновация"" лицейлерінің оқушыларын жан-жақты дамыту мақсатында зерттей бастаған болатынбыз. 2019 жылы осы бағытқа ден қойып, әлем елдерінің озық тәжірибелерімен таныса бастадық. Англияда, АҚШ-та болып, білім беру саласындағы құндылық бағдарларын зерттедік. Нәтижесінде Ы.Алтынсарин мен М.Жұмабаев педагогикасын негізге алып, әлемдік практикаға сүйенген өзіміздің ұлттық тәрбие жүйемізді қалыптастырдық. Кейіннен бұл тәсіл басқа мектептерді де қызықтырып, мемлекеттік білім беру мекемелерінен сұраныстар түсе бастады. Осылайша 2021 жылы Qundylyq кәсіби білім беру орталығы құрылды"", – деді Самат Смақов.
Оқи отырыңыз: Мәулен Әшімбаев: оқу бағдарламасына ұлттық құндылықтарды дәріптеу сабақтарын қосу мәселесін қараған жөн
Бүгінде Qundylyq мектеп климатын жақсартуға және тәрбие жұмысын жетілдіруге бағытталған заманауи бағдарламаларды әзірлеп, мектеп қызметкерлеріне оқыту мен тәрбиелеудің құндылыққа негізделген моделін үйретумен айналысады.
""Қазіргі білім жүйесі оқушыны тұлға ретінде тәрбиелеуге баса назар аударады. Сондықтан мұғалімдердің баланың бойында тұлғалық және адами құндылықтарды қалыптастыра білуі өте маңызды. Бұл педагог мамандардан жоғары кәсібилікті талап ететіні сөзсіз. Десе де бәрін мұғалімнің мойнына артып қою да жөн болмайды. Балалардың құндылық бағдарларын қалыптастыруда ата-аналармен біріге жұмыс жасап, олардың бала тәрбиесіне белсене араласуына да мән берген жөн. Бұл бағытта мектеп әкімшілігі сараланған жоспар құрып, “мұғалім-оқушы-ата-ана” үштігі аясында нәтижелі жұмыс жасай алады. Сондықтан біз мұғалімдермен қатар, мектеп басшыларымен, қызметкерлерімен кешенді жұмыс жасаймыз. Әр оқу орнының өз құндылықтары бар, соларды айқындаған кезде балалармен жұмыс та жемісті бола түспек"", – дейді Самат Смақов.
Бұдан бөлек оның айтуынша, оқушылардың білім деңгейін анықтайтын нақты құралдар бар болса, олардың құндылық бағдарларын дәл өлшеу қиындау.
""Өзіміз оқушылармен жұмыс барысында сауалнама түріндегі зерттеулер жүргіземіз. Сол арқылы оқушының бойында қандай құндылықтар басым, ал қайсы төмен екенін шамалап болжай аламыз. Алайда құндылықтар нақты өлшей алатын нәрсе емес, оған әсер ететін факторлар көп болғандықтан, жиі өзгеріске ұшырап отырады. Мысалы, баланың құндылықтарына ата-ана мен мектептен бөлек, қоғамның да, достарының да ықпалы болуы мүмкін. Ал Qundylyq жұмысының аясында біз мұғалім мен оқушының қарым-қатынасына, мұғалімнің мектеп ұжымымен, әкімшілікпен қарым-қатынасына мән береміз. Яғни бала мектепте өзін қаншалықты еркін сезінетінін, буллингтің бар-жоғын анықтаймыз. Сол арқылы да оқушылардың, мұғалімдердің және жалпы мектептің құндылық бағдарларын айқындауға болады"",, – деді оқу орталығының басшысы.
Жалпы айтқанда, шетелдік ғалымдар құндылыққа негізделген білім беру тәсілінің оқушылардың әлеуметтік-эмоциялық жай-күйіне ғана емес, оқу үлгеріміне де оң әсер ететінін айтады. Бұл пікірді Qundylyq орталығының әдіскері Алтынкүл Елубаева да қостайды. Құндылыққа негізделген білім беру мектептің ішкі климатын жақсартып, оқушылардың жан-жақты жетілуіне қолайлы орта құруға бағытталған.
""Құндылықтарды тек кітаптар мен оқулықтардан үйрену мүмкін емес, ол көбіне адамнан адамға дариды. Сондықтан біз мұғалімдерді оқушылардың мінез-құлқы мен мәдениетін қалыптастыратын өзгеріс агенттері ретінде қарастырамыз. Әсіресе қазіргі таңда мұғалімдер балаларға тек академиялық білім берумен шектелмей, оқушылардың бойында әртүрлі өмір жағдайына тез бейімделе алатын машықтарды ды дамыта білуі керек. Осы ретте біз Qundylyq жобасы арқылы педагогтарға жол көрсетіп, оқушылардың талпынысын арттыратын орта құруына көмектескіміз келеді"", – деді әдіскер маман.
Оқи отырыңыз: Қазақстанның білім беру ұйымдарында біртұтас тәрбие бағдарламасы енгізіледі
Жоба негізінде жүргізілген зерттеулер мектептердегі оқу-тәрбие процесін сапалы жүргізуге қажетті оқу-әдістемелік құралдардың жеткіліксіз екенін және әлеуметтік-эмоциялық оқытудың заманауи тәсілдерін енгізу керегін көрсеткен. Осы мақсатта Qundylyq құндылыққа негізделген білім беру жүйесін енгізуге бағытталған оқыту курстарынан бөлек, ақпараттық және білім беру материалдарын да әзірлеген. Соның бірі – Qadam оқу-әдістемелік құралы.
""Кітаптар бастауыш оқушыларының, орта буындағы және жоғары сыныптар мен колледж деңгейіндегі білім алушылардың жас ерекшелігін ескере отырып жазылды. Үш жинақтан тұратын оқу-әдістемелік құралымыз білім ордаларында құндылықтарға негізделген білім беру жүйесін қалыптастыруға көмектеседі. Әр кітапта деңгейге сай материалдар қамтылып, құндылықтар аясында мұғалім, оқушы, ата-ана және ұжым іс-әрекетін ұйымдастыруда пайдалы болатын ақпарат ұсынылған. Сонымен қатар біз білікті мамандармен тәжірибе алмасуға мүмкіндік беретін Q Talks және Ustaz Hub сияқты пікір алаңдарын құрдық. Оған білім саласына қатысы бар немесе қызығатын кез келген адам қатыса алады. Бұдан бөлек балалардың оқу мәдениетін дамытуға арналған КITAPP қосымшасын да іске қостық"", – деп бөлісті Алтынкүл Елубаева.
Екі жылға жуық уақыт ішінде Qundylyq тренерлері мен әдіскерлері еліміздің бірнеше өңірінде, атап айтсақ Астана, Қарағанды, Жаңаөзен, Қостанай, Түркістан, Тараз қалаларында, сонымен қатар Алматы және Жетісу облыстарындағы 138-ден астам мектеп пен 7 колледжге құндылыққа негізделген білім беру жүйесін енгізіп үлгерді. Бұл мектептердің 52-сі ауылдық жерлерде орналасқанын да атап өткен жөн. Qundylyq Қазақстанның түкпір-түкпіріндегі мектептер мен мұғалімдерге ғана қолдау білдіріп қоймай, шетелдік 4 мектептің экожүйесін қалыптасыруға ат салысқан.
""Құндылыққа негізделген білім беру жүйесін енгізген мектептермен байланысымыз үзілген жоқ. Мектеп басшылығы кері байланыс беріп отырады. Көптеген директорлар мектеп климатының өзгергенін, ата-аналармен жұмыстың жолға қойылғанын айтады. Ал алғашқы мектептерде оқушылардың оқу үлгерімінің жоғарылап, буллингтің азайғаны байқалады. Десе де құндылықтарды енгізу бойынша жұмыс тез арада нәтиже бермейтінін айта кеткен жөн. Ол ұзақ мерзімді болуы мүмкін, алайда жемісті болары айқын"", – дейді Qundylyq басшысы Самат Смақов.
Оқи отырыңыз: 4 күн мұғалім, басқа уақытта – әкім орынбасары. Франциялық қазақ қызы Ешим Савашпен сұхбат
Алдағы бірнеше жылда Qundylyq мектептегі тәрбие процесін жетілдіруге бағытталған онлайн оқыту курстарын дайындап, мұғалімдерге, әсіресе сынып жетекшілеріне арналған қазақ тіліндегі көмекші құралдарды әзірлеуді қолға алмақшы. Педагогтардың әлеуметтік-эмоциялық жай-күйін жақсартуға бағытталған платформа құру да ойда бар. Сонымен қатар Qundylyq Қазақстанның білім ордаларында құндылыққа негізделген білім беру тәсілін енгізуді жалғастырып қана қоймай, ұлттық педагогика мен шетелдік озық практиканы біріктірген бірегей жүйені басқа елдердің мектептерінде де жүзеге асыруды жоспарлап отыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Qundylyq кәсіби білім беру орталығы Қазақстан мектептерінде құндылыққа бағдарланған білім беру тәсілін енгізумен айналысады.,,2023-12-26T16:25:01+05:00
turmystyq-zorlyq-zombylyqtyn-tubinde-qandai-maseleler-zatyr-sarapsylar-pikiri,informburo.kz,Тұрмыстық зорлық-зомбылықтың түбінде қандай мәселелер жатыр? Сарапшылар пікірі,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/turmystyq-zorlyq-zombylyqtyn-tubinde-qandai-maseleler-zatyr-sarapsylar-pikiri,"Соңғы бес жылда Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылық салдарынан жасалған қылмыстар саны екі есе өсті. 800-ден астам адам қайтыс болды, 2 мыңнан астам адам денсаулығынан айырылды. Елімізде ""Тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасы туралы"" заң бар. Жәбірленушілерді қорғау жұмыстары жүргізілгенімен, агрессорлар назардан тыс қалып жатыр. Үй тирандарына қолданатын шаралар көбінесе тиіміз.
Фридрих Эберт қорының өкілдігі ""Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы тұру жүйесі: агрессорларға арналған бағдарламалар"" атты пікірталас өткізді. Қор Қазақстанның Дағдарыс орталықтары одағымен бірлесіп, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу жобасын жүзеге асырып келеді. Жоба үш негізгі компонентті қамтиды:
Ішкі істер министрлігімен бірлескен пилоттық жоба биыл 1 наурызда Алматы, Астана, Павлодар қалаларында басталды.
Информбюро порталы пікірталасқа қатысқан сапаршылардың тұрмыстық зорлық-зомбылық статистикасы, себебі мен салдары және алдын алу жолдары туралы пікірін ұсынады.
Молдияр Ергебеков, өнертану докторы, профессор:
– Бұл мәселені зерттегенде әлеуметтанушы ретінде мына нәрсені байқадым. Тұрмыстық зорлық-зомбылық немесе отбасындағы зорлық-зомбылық, әйелдер мен балаларға бағытталған зорлық-зомбылықтың түбінде жатқан негізгі проблемалардың бірі – қазақ қоғамының отарлануы. Бұрынғы дастандардан, жазылған еңбектерден ""әйелдерді, балаларды ұрыңдар"" дегенді таппайсыз. Көптеген өзгеріс енген ""Қорқыт ата"" кітабында әйел мен еркек тең екен, отбасында ер адам мен әйел адамның ортақтаса мәселелерді шеше алғанын көресіз. Патриархал көзқараспен жазылса да, өжет әйел, еркін әйел бейнесін көресіз. Жүсіп Баласағұнның ""Құтадғу білік"" кітабында ""қыздар мен ұлдарыңды оқытыңдар"" деп жазған. Бұл ұран әлемде 19-ғасырдың соңы 20-ғасырдың басында пайда болды. Сондықтан отбасындағы, қоғамдағы зорлық-зомбылық астарында Қазақстанның Ресей тарапынан отарлануы жатыр деп айта аламын.
Оқи отырыңыз: ""Ажырасу – ұят, ал таяқ жеу – тағдырдың жазғаны ма?"" Тұрмыстық зорлық жөніндегі халықаралық сарапшымен сұхбат
Агрессия көрсетудің бірден-бір себебі – агрессордың өзіне сенімсіздігі. Ер адам өзіне сенбеген соң әлсіз әйел мен баланы бақылауда ұстап, үстемдік жасауға тырысады. Отарлану тұрғысынан қарасақ, өз Отанын қорғай алмай қалған еркектер ашуының бәрін әйелі мен балаларынан алады. Алаш зиялылары ""Бақытсыз Жамал"", ""Қалың мал"", ""Ақбілек"" секілді романдарда әйел теңдігі, әйел еркіндігі туралы жазған. Сол шығармаларда көтерілген 19-ғасырдан кейін пайда болған шалдардың жас қыздарға үйленуі, қалың малмен сатып алуы, әйелді затқа, тауарға айналдыруы отарлану нәтижесінде пайда болғанын көруге болады.
Тұрмыстық зорлық-зомбылық тұйық шеңбердің ішінде болады. Обыр ауруы сияқты сатысы бар. Бірінші сатыда ер адам шиеленіс туғызады. Қызғаншақ мінез көрсетеді. Елеусіз нәрселерден ұрыс шығарады. Әйелдің өмірін бақылауда ұстауға тырысады. Психологиядық зорлық жасайды. Ақша жағынан қысым көрсетуі мүмкін. Екінші сатыда еркек ашуланшақ мінезін басқармайды. Соның салдарынан әйелді ұрады және бұл ісін ақтап алатын себептерді айтады. Үшінші сатыда өкініш білдіріп, кешірім сұрайды, өзгерем деп сөз береді. Сыйлықтар алады. Жағдай қалыпқа келуі үшін сезімге, махаббатқа толы, ашық мінез көрсетеді. Бұлардың бәрін қайтадан шиеленіс туғанға дейін көрсетеді. Бұл тұйық шеңберді отбасындағы тұрмыстық зорлық-зомбылықты криминализациялау арқылы бұзуға болады. Сондай-ақ, қоғам норма деп санайтын мәдениетті өзгерту керек. Дұрыс емес екенін адамға көрсетіп, сауатын ашу қажет.
Агрессорлармен және олармен жұмыс істейтін психологтармен де жұмыс істеу керек. Әйелді бас салып кінәламайтын, ""өзің тілеп алдың"" демейтін психологтарды көбейтуіміз қажет. Полциямен, қоғаммен, ұстаздармен, медиамен жұмыс істеу керек. Медиа зорлық-зомбылықтың  астарында жатқан психологиялық, әлеуметтік, экономикалық, мәдени және саяси себептерді зерттемейді.
Әйгерім Құсайынқызы, заңгер, белсенді, зерттеуші:
– 2009 жылы тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасы туралы заң қабылданды. ЕҚЫҰ 2010 жылы Астанада саммит өткізетін кезде ""Қазақстан тұрмыстық зорлық-зомбылық бойынша бөлек заң қабылдамағанша біз сіздерде саммит өткізбейміз"" деген талап қойды. Осындай талаппен қабылданған заңда шиікіліктер өте көп және де Қазақстанда әйелдер мен балаларды тұрмыстық зорлық-зомбылықтан қорғамай отыр деп нақты айта аламын. Солтүстік Америка мен Батыс Еуропа мемлекеттерінде әйелді тұрмыстық зорлық-зомбылықтан қорғайтын бірнеше заң бар: жұмыс орнындағы сексуалды харассмент, балаларға қатысты тұрмыстық зорлық-зомбылық, әйелді экономикалық  және сексуалды қысымнан қорғайтын заңдар бар. Яғни, физикалық, эмоционалды, экономикалық қылмыстық барлық түрінен бөлек заң бар.
Біз тек қана жабық есіктер мен ошақ қасындағы зорлық-зомбылық деп қарастырмауымыз керек. Оны тұрмыстық емес, гендерлік зорлық-зомбылық деп айту қажет. Өйткені тек қана тұрмыста болмайды. 1979 жылы Бейжіңде қабылданған әййелдерге қатысты дискриминацияның барлық түрін жою бойынша конвенцияда гендерлік зорлық-зомбылық деп жазылған. Қазақстан 1998 жылы конвенцияға мүше болғалы ешқандай өзгеріс болмады.
Оқи отырыңыз: Абьюзер деген кім және одан қалай қорғанамыз? Психологпен әңгіме
Ұлттық статистика бюросының дерегінше, Қазақстанда 2022 жылы әйелдерге қатысты 61 мыңнан астам тұрмыстық зорлық-зомбылық оқиғасы тіркелген. Оның 52 мыңы – әкімшілік іс.
2017 жылы әйелдің денсалуығына орта және ауыр деңгейде зақым келтіру бабы Қылмыстық кодекстен алынып тасталды. Ал сол жылы тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты 35 мың  қылмыстық іс тіркелген. БҰҰ Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылықтан жылына 400 әйел қайтыс болады деп есептейді. Себебі әйелдің денсаулығына ауыр және жеңіл зиян келтіру ғана емес, суицидке дейін жеткізуді ҚР құқық қорғау органдары әйелдерге жасалған қылмыс деп есептемейді. БҰҰ әйел суицид жасаса және ол жабық іс ретінде қаралса онда өзін-өзі өлтіруге дейін жеткізу де гендерлік қылмысқа жатады дейді. Сондықтан бұл бапты Қылмыстық кодекске қайтару керек.
Қазақстанда әйелдердің 16%-ы (3,9 пайызы өзінің серіктесінен) өмір бойы күш көрсетуді көреді. Ал 2022 жылы әйелдердің 5,6 пайызы күйеуінен, серіктесінен күш көрсету фактісін көрген. Мұнда зорлық-зомбылық деп физикалық күш көрсетуді және сексуалдық сипаттағы күш көрсетуді айтып тұр. 2009 жылғы заң бойынша күш көрсетудің төрт түр бар: физикалық (ұрып-соғу), сексуалдық, эмоциналды (сөзбен қорлау), экономикалық (жалақысын тартып алу, күнделікті ақша бермей қою, декреттен кейін жұмысқа шығармай қою). Мұның барлығы да экономикалық қылмыс болып саналады, бірақ та статистикада көбінесе физикалық пен сексуалдық деп бөледі.
Ержан Мырзабаев, кәсіби отбасылық психолог:
– Бұрын тұрмыстық зорлық-зомбылық әлеуметтік және экономикалық жағдайы төмен, жұмыссыз, нашар отбасыларда болады деген стереотип бар еді. Бірақ соңғы жаңалықтардан жоғары лауазымдағы мемлекеттік қызметкерлердің, халықты қорғайтын полиция қызметкерлерінің де осындай зорлық-зомбылыққа баруы әбден мүмкін екенін көріп отырмыз. Кез келген адам агрессор болуы мүмкін.
Таяқ жеген, зорлық көрген жәберленушінің мәселесі үйдегі зорлық-зомбылық тоқтағанда ғана шешіледі. Сондықтан агрессор психологпен жұмыс істеуі керек дегенді заңнамаға енгізу қажет. 15 күн түрмеге қамағаннан гөрі 15 күн психологиялық жұмыстар жүргізу әлдеқайда пайдалы. Агрессор аргессиядан арылып, отбасы құндылықтарын түсініп, оған себеп болған травмаларымен және комплекстерімен жұмыс істесе бүкіл отбасы мүшесі ұтады. Ер азаматтар ер психологтармен жұмыс істегісі келеді, сондықтан ер мамандарды көбірек жұмылдыру керек.
Оқи отырыңыз: Тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы заң дұрыс жұмыс істеуі үшін не қажет? Заңгермен сұхбат
Қоғамдық сананы өзгерту де маңызды. Тұрмыстық зорлық-зомбылықты дәріптейтін және жиі көрсететін дүниелерден арылуымыз керек. Кино да, ән де ""еркекке бәрі болады"" дегенді айтады. Тойда тамадалар зорлық-зомбылықты әзілге айналдырады. Келін боп жүрген әйелдің қиындықтарын экранда комедияға айналдырып жіберді. Оған ешкімнің жаны ашымайды, тек күледі. Бұл да біздің санамызға әсер етеді.
Қоғамдық ұйымдар тегін тренингтерге адам жинау алмай жатады. Одан гөрі адамдар бар жерге, яғни әртүрлі мекемелерге бару керек. Сонда олардың пайдасы әлдеқайда тиімді болмақ.
Батыс елдеріндегі сияқты ұйымдық психологтардың қызметін дамыту қажет. Мектепте бұл міндетті түрде бар. Мекемелерде сөйлесе алатын, мазалап жүрген мәселелерді талдай алатын ұйымдық психологиялық қызмет қолжетімді болса, агрессияның да, зорлық-зомбылықтың да алдын ала аламыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сарапшылар Қылмыстық кодекске &quot;Тұрмыстық зорлық-зомбылық&quot; деген жеке бап енгізуді ұсынады.,,2023-12-13T15:00:40+05:00
zaima-adam-balasy-barynsa-synaiy-bolatyn-zalgyz-kenistik-ospan-ali-xospis-omirin-arqau-etken-kormesi-turaly,informburo.kz,"""Жайма – адам баласы барынша шынайы болатын жалғыз кеңістік"". Оспан Әли хоспис өмірін арқау еткен көрмесі туралы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zaima-adam-balasy-barynsa-synaiy-bolatyn-zalgyz-kenistik-ospan-ali-xospis-omirin-arqau-etken-kormesi-turaly,"Тәуелсіздік мерекесі күні қарсаңында танымал қазақстандық фотограф, көптеген көрменің авторы Оспан Әли EXPO аумағында орналасқан QYRlike көрмесін таныстырды. Көрмеге қазақстандық суретшілер Айбар Сейсенбі, Жанна Нөгербек, Талғат Шідербаев, сәнгер Жадырагүл Жиенғазиева мен фотографтың өзінің үздік туындылары қойылды. Осы орайда Оспан Әли QYRlike және Aq jaima атты бірегей жобаларының астарлы ойы туралы әңгімеледі.
""Қырлайық"" сөзінің бірнеше мағынасы бар – ""төбелесейіктен"" басталып, ""мінсіздікке ұмтылуға"" дейін ұласады. Оспан Әлидің өзі оны ""дала"" мен ""лүпіл"" деп түсінетінін айтады.
""Біздің ортақ үйімізде, өлкемізде, ""лүпіл"" көп болсын, ал ""қырылысу"" аз болсын деген ниетіміз бар еді"", – деді Оспан Әли.
Фотографтың шығармашылық адамдарының басын қосу, перформанстар жасау және оларға мән-мағына, жеткізер ой бітіру ниетін осы сөздерден-ақ көруге болатындай.
Оқи отырыңыз: Кореялық K-pop әртісі Kisu: Алматының ұнағаны соншалық, осында бейнебаян түсіргім келеді
""Көп жағдайда шығармашылық адамдары өзінің идеясы мен ойын сөз арқылы немесе хат арқылы жеткізуге қымсынады. Біз өзімізді басқа жолмен танытамыз. Менің суреттерім – жан дүниемнің айнасы. Кей адам өзін жасаған мүсіндері, суреті және т.б. арқылы көрсетеді. Ал біз өз ойымызды визуализация, қолөнер арқылы жеткіземіз. QyrSpace идея мен мән-мағыналарға ""қол мен аяқ бітіретін"" хаб болуы тиіс"", – деді Оспан Әли өзінің жаңа жобасы туралы.
Оспан Әли осы уақытқа дейін Қазақстан мен шетелде ондаған фото көрме ұйымдастырған болатын. Ішінде Men Qazaq Dalasynyn Qyzymyn көрмесін ерекше атап өтуге болады. Бұдан өзге шетелдік жұртшылық үшін Оспан Әли БҰҰ-да (Женева) ""Қазақстан – Ұлы дала елі"" көрмесі аясында өзінің фото жұмыстарын ұсынды. Шығармашылық кеңістік құру идеясы осы жылдың көктемінде AqJaima фотокөрмесін дайындау кезінде келген. Аталған жобаның тұсаукесерінде келушілерді табалдырықта екі түсті жайма қарсы алды.
""Кіре берісте екі жайма болды: біреуі ақ түсті – қарттар үйінде қолданылған жайма, екіншісі қызыл түсті – жаңа жайма. Осы екі жайма арқылы қонақтарымыздың жан дүниесіне, көңіліндегі күдік пен қуанышқа саяхат жасап көргіміз келді. Ақ түс әдетте тазалық пен жаңа бір дүниенің символы іспеттес, кейін мүлдем керісінше болып жатады. Яғни біз адамның қай жайманың ортасынан өтуді таңдайтынын көргіміз келді. Жайма – біз барынша шынайы болатын жалғыз интимді кеңістік. Әр күннің соңында біз жаймаға ораламыз, ал жамылғы бар негативіміз пен позитивімізді өзіне сіңіріп алатын жалғыз зат – құдды күнделікті бастан өткерген сезімді өзіне алып қоятындай көрінеді. Жайма мінсіз таза, жұпар иісті болуы мүмкін, ал оның үстінде жатқан адамның эмоциясы әртүрлі"", – деді фотограф.
Жоба авторы заманауи мәселелерді видео арқылы да көрсетуге тырысты. Тизерде заманауи отбасылық құндылықтар көрсетілген. Сандықтан басын шығарған балақай үлкен өмірдің құпиясына үңіліп тұрғандай көрінеді.
""Балалар әрдайым әке-шешесінің әрекетін бақылайды және соны қайталайды. Ал тизер отбасы институтындағы кемшін тұстарды меңзеп тұр. Біз мұны қалай өзгерте аламыз? Мысалы, сол entertainment арқылы"", – деді Оспан Әли.
Жоба авторы достарының қолдауын жоғары бағалады. Гозин деген атпен танымал Жанғазы Сейдахмет осы күзде Оспан Әли қаражат жинау туралы жариялаған кезде жобаға қолдау көрсеткен адамдарға арналған арнайы сандықты жасап шықты.
Оқи отырыңыз: Шыңғыс Мұқан: Мені қызметтен кетірген ""Қазақстанды дамыту үшін не істеу керек?"" деген сұрақтың жауабы
""Біз адамдар қетерлі дертке шалдыққанда және қиын өмірлік жағдайға тап болғанда қаражат жинауға дағдыланып қалдық. Ал QyrSpace үшін ақша жинау адамдардың жаңа бастамаға да қолдау көрсетуге, бір нәрсенің дамуына үлес қосуға әзір екенін көрсетті. Менің байлығым – менің адамдарым. Сол себепті QyrSpace-ті ортақ жобамыз деп айтуға болады"", – деді Оспан Әли.
Публикация от Креативное пространство и фотостудия (@qyr.space)
Сондай-ақ, QyrSpace аясында воркшоптар мен шығармашылық кештер өткізу жоспарланып отыр, олар туралы жоба авторлары әлеуметтік желіде жариялайтын болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Оспан Әли жуырда таныстырылымы өткен QyrSpace жобасы туралы әңгімеледі.,,2023-12-27T16:30:00+05:00
70-myn-studentke-zataqxanada-oryn-zoq-basqa-elder-bul-maseleni-qalai-sesip-otyr,informburo.kz,70 мың студентке жатақханада орын жоқ. Басқа елдер бұл мәселені қалай шешіп отыр?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/70-myn-studentke-zataqxanada-oryn-zoq-basqa-elder-bul-maseleni-qalai-sesip-otyr,"Биыл республика бойынша жалпы 23 686 студентке жатақханада орын жетпеді. ҚР ҒЖБМ жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім комитеті төрағасының орынбасары Ақерке Абылайханның мәліметінше , былтыр 69 мың төсек-орын жетпеген. Осы орайда жатақхана жеткіліксіздігі мәселесінің шетелдерде қалай шешіліп жатқанын қарастырып көрдік.
Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім комитетінің 2023 жылғы қыркүйекте берген мәліметіне сәйкес, елде 380 бірлік жатақхана, 106 203 төсек-орын бар. Сондай-ақ, 182 объектіде 24 560 төсек-орын жалға алынды.
Батыс Қазақстан, Павлодар, Шығыс Қазақстан, Ақтөбе, Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстау, Алматы, Абай, Ұлытау, Жетісу облыстарында және Шымкент қаласында бұл мәселе жатақханалар мен хостелдерді жалға алу арқылы шешіліп отыр. Ақмола, Түркістан, Қостанай, Қарағанды және Атырау облыстарында 60-тан 695-ке дейін орын жетпейді.
Ал ең үлкен тапшылық келесі қалаларда:
Ал басқа мемлекеттерде қалай?
Daryn Dreams компаниясының Малайзияда оқу бойынша сарапшысы Доктор Али Шер аталған елде жатақхана проблемасы нақты жағдайлар мен талаптарға байланысты туындайтынын айтады. Дегенмен жатақханалар барынша жабдықталған, студенттер ешнәрседен қысылмайды.
Бүгінгі таңда Малайзияда 80 университет пен 590 колледж бар. Жатақханадағы бөлмелер бір, екі және төрт адамға арналған. Ішінде ортақ ас үй мен кір жуатын бөлме болады. Ал бағасы сыйымдылығымен байланысты: бір орындық бөлме құны бір айға 250-300 доллар. Көршілері бар бөлме құны айына – 100-250 доллар.
Жатақханалар халықаралық стандарттарға сәйкес басқарылады, тұрақты түрде тазаланады және техникалық қызмет көрсетіледі. Сондай-ақ жатақхана ғимараттары әйелдерге, ерлерге арналған деп бөлінеді.
Университеттен пәтер жалдау: Кейде университеттер кампусқа жақын жерде орналасқан пәтерлерді жалға алудың баламасын ұсынады. Бұл студенттерге тәуелсіз әрі университет өміріне жақын ортада өмір сүруге мүмкіндік береді. Мұндай пәтерлерде тұру құны орналасқан жері мен жағдайына байланысты айына 200 доллардан 400 долларға дейін барады.
Оқи отырыңыз: ТЖД дерегінше, Алматыда 202 жатақхана бар. Ал 2Gis арқылы 253-ін табуға болады
Тәуелсіз пәтерлерді жалға алу: Студенттер өз бетінше тәуелсіз пәтерлерді жалдап тұра алады. Олар таңдайтын пәтерлердің бағасы 600-800 доллар көлемінде болады.
Аустралияда 43 университет бар: оның 37-сі мемлекеттік, 4-еуі жекеменшік және 2-еуі халықаралық жекеменшік университет.
COVID пандемиясы аяқталған соң елге қайтып оралған және жаңадан келген шетелдік студенттер саны артқан. Осының себебінен студенттерге жатақханада орын жетпей жатыр. Ал қала орталығынан бос пәтер табу қиын.
CBRE Australia жуырда жария еткен есепке сәйкес, студенттік жатақханаларға жер бөлу мәселесі және құрылыс бағасының өсуімен байланысты ұсыныс сұранысқа сай келмей отыр. Вuildaustralia.com мәліметінше, студенттерді жайғастыру бойынша кеңес ұсыныстың 7% өскеніне қарамастан, студенттердің әлі де жатақханамен толық қамтылмағанына алаңдаушылық білдіріп отыр.
Оқи отырыңыз: Бір оқушы үшін – 920 мың теңге. Мектеп не жатақхана салған кәсіпкер мемлекеттен қанша қаржы алады?
CBRE Pacific зерттеу бөлімінің жетекшісі Самир Чопраның айтуынша, COVID пандемиясынан кейін шетелдік студенттер Аустралияға қайта оралып, қала ортасында тұрғын үйге деген сұраныс пен ұсыныс арасында теңсіздік орнаған. Сондай-ақ студенттерге арналған жатақхана ақысы бір жылда орташа есеппен 5,5% өскен. Брисбен, Мельбурн және Сиднейде жатақханаға бір апта үшін төлейтін ақы 405 доллардан 530 долларға дейін өскен.
""Біздің зерттеуімізше, Аустралияда 76 500-ден астам студент 200 арнайы жатақханада тұрып жатыр. Бұл жатақханалардың басым бөлігінде бос орын жоқ. (...). Жергілікті және шетелдік студенттерге арналған жатақхана санын көбейтпесек, жағдайы ушығып барады"", – деді Студенттерді жайғастыру бойынша кеңестің директоры Адина Сирсон.
Сондай-ақ Сирсон Аустралияда білім алған студенттердің 16 пайызының сол жерде жұмыс істеуге қалатынын атап өтті. Осылайша ел жұмыс күші жетіспеушілігі мәселесін шешіп отыр.
Мұнымен қатар, ол 2019 жылы 300 мың шетелдік туристің Аустралияда оқып жатқан студенттің жағдайын білу үшін келгенін атап өтті. Сол жылы туристер Аутралия экономикасына 1 миллиард доллар әкелген.
Венгрияда барлығы 38 университет және 29 колледж бар. Daryn Dreams компаниясының жетекшісі Алуа Болатқызы Еуропаның ірі қалалары сияқты Будапешт те жатақхана жетіспеушілігі мәселесімен бетпе-бет келіп отырғанын айтады. Басты екі себеп – жалға берілетін пәтерлердің жылдам өтіп кетуі және қала орталығындағы үйлердің бос болмауы. Ал студенттер мүмкіндігінше қала ортасында тұрғысы келеді.
""BBU қосылған студенттердің көпшілігі өз өмірін Будапештегі жатақханалардың бірінде бастайды. Оны әдетте ""3S"" арқылы сипаттауға болады: қарапайым, шағын және ортақ. Бұл виза рәсіміне қажет құжаттарды алудың ең оңай жолы. Кейінірек студенттер дос тауып, жалдамалы пәтерге көшеді"", – деді Алуа Болатқызы.
Сондай-ақ ол кей жатақханалардың студенттерден алдын ала депозит сұрайтынын атап өтті. Студенттерге болашақ кампустардың мекенжайын екі рет тексеріп барып таңдау жасау ұсынылады. Мысалы, Будапешт іскерлік университетінде 3 басты кампус бар. Кез келген келісімге қол қоймас бұрын кампусқа баратын және қайтып келетін тура қоғамдық көлік бар ма, жоқ па тексеріп аласыз.
Оқи отырыңыз: БҚО-да Республика күніне орай 500 орындық жатақхана қолданысқа берілді
Budapest Business University Stipendium Hungaricum студенттеріне тегін жатақхана немесе 120 еуро көлемінде жатақхана жарнасын ұсынады. Орналасқан жеріне, көлеміне және сапасына байланысты Будапеште пәтер жалдау ақысы шамамен 250-350 еуро болады.
Шетелде білім алуға көмектесетін Bilim world компаниясының негізін қалаушы Балзада Ақылсерік салыстырмалы түрде Түркияда студенттердің жатақханамен жақсы қамтылғанын айтады.
Anadolu Ajansı сайтының мәліметіне сәйкес, Түркияда барлығы 208 жоғары оқу орны бар. 2002 жылы жатақхана сыйымдылығы 182 мың төсек-орын болған. 2022 жылға қарай бұл көрсеткіш 850 мыңға жетіп, 4,6 есе артқан. Жаңадан салынған жатақханалар спорт алаңдары, кітапхана және тегін интернетпен жабдықталған. Алдыңғы жылы студенттерді жатақханамен қамту көрсеткіші 90 пайыздан асқан. Ал былтыр жатақханаға сұраныс артып, бұл көрсеткіш 80 пайызды құрады.
2002 жылы 451 мың студент мемлекеттен шәкіртақы мен несиеге мүмкіндік алды. Бұл көрсеткіш 2022 жылы 1 миллион 383 мыңға жетті, оның ішінде – 503 мың шәкіртақы және 880 мың несие.
Оқи отырыңыз: Саясат Нұрбек Алматыдағы жатақхана тапшылығы туралы: Биыл қолымыздан келгеннің барлығын жасадық
Мұнымен қатар, былтыр жаңа оқу жылының қарсаңында ел президенті Режеп Тайып Ердоған жатақхана ақысының көтерілмейтінін мәлімдеді. Тиісінше, айына 250 мен 450 лира аралығында өзгеретін жатақхана ақысында ешқандай өзгеріс болмады.
""Түркия студенттерді жатақханамен жақсы қамтыған деп айтатын себебім мемлекеттік жатақханалар жеткілікті. Жекеменшік университетте білім алып жатқан студенттер де осы жатақханаларда тұра алады. Түркия мемлекетінің азаматы жатақханаға айына 700 лира төлейді, бұған үш мезгіл тамақ кіреді. Ал шетел азаматтарына кішкене қымбаттау. Екіншіден, арнайы студенттерге арналған ""қонақ үйлер"" салынған. Мұнда кітапхана, бассейн, компьютер класы, спорт алаңы және т.б. бар. Бір айға шамамен 80 мың теңгедей болады"", – деді Балзада Ақылсерік.
Мonitor.icef.com мәліметінше, 2022 жылы Нидерландыда студенттерге жатақханада 27 мың төсек-орын жетпеген болатын. Болжам бойынша, 2029-30 жылдары бұл көрсеткіш 45 мың төсек-орынға дейін жетеді. Бұл сандар жария болғанға дейін ұлттық жоспарға сәйкес, 2025 жылға қарай Амстердам, Лейден, Неймеген, Роттердам, Ден Бош және Утрехті қоса алғанда 16 500 жаңа төсек-орын салынады деп жоспарланған-ды. Енді елде 2030 жылға қарай 60 мың студент үйі салынады.
Жақында ұлттық тұрғын үй жоспары жобасының директоры Ардин Моурик 2030 жылға дейін қажет студенттер үйінің үштен бірінен астамы үшін жоспарлар бар екенін, олардың көпшілігінде құрылыс алаңдары бекітілгенін хабарлады.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 24 мың студент жатақханаға мұқтаж
Студенттерді баспанамен қамтамасыз ету жөніндегі ұлттық іс-қимыл жоспары осы онжылдықтың қалған бөлігінде тұрғын үймен қамтамасыз ету жөніндегі іс-шаралар жоспары туралы үкімет, тұрғын үй провайдерлері, университеттер және студенттік кәсіподақтар арасындағы келісімдерді қамтиды. Қол қойғандар арасында Нидерланды университеттері, Голландиялық білім қала желісі, ""Кенцс"", ""Вастгоед Беланг"", The Class Foundation, Голландиялық студенттер одағы, Landelijk Overleg Studentenhuurders, Ішкі істер және Корольдік қатынастар министрлігі, Білім, мәдениет және ғылым министрлігі бар.
"" Азия-Плюс "" басылымының жуырда жариялаған мәліметіне сәйкес, Тәжікстанда 50 университет, институт және 70 колледж бар. Жыл сайын 50 мың студент жоғары оқу орнына түседі.
Барлық жоғары мектептің жанында жатақхана салынған. Жатақханада бір жыл тұру ақысы әртүрлі. Мысалы, Тәжікстан ұлттық университетінің студенттері 700 сомони (29 610 теңге), Тәжікстан мемлекеттік мәдениет және өнер университетінің студенттері 720 сомони (30 456 теңге) төлейді. Ал Тәжікстан мемлекеттік педагогикалық университетінің шәкірттері 850 сомони (35 955 теңге) төлеуге мәжбүр. Егер 700 сомониді (29 610 теңге) 10 айға бөлетін болсақ, әр студент айына 70 сомони (2961 теңге) төлейді. Алайда жатақханалар дұрыс жабдықталмаған, студенттер су, жеделсаты және жылудың жоқтығына шағымданады.
Дәл қазір Душанбе қаласында студенттер пәтерді кемінде 300-400 сомониге жалдап тұрады. Ал Худжанд, Бохтар және Хорогта – 200-250 сомони.
Оқи отырыңыз: Алматыда жатақхана салған кәсіпкерлер әр орын үшін мемлекеттен 144 АЕК алады
Студенттердің тамаққа жұмсайтын ақшасы отбасының экономикалық жағдайымен тікелей байланысты. Мысалы, студент өңірден келген болса, оған ең қажет азық-түлікті үйінен жіберіп тұрады. Жалпы студенттер көбіне үйінде тамақтанады, азық-түлік сатып алуға айына 200 сомони төлейді. Бұдан өзге студент сыртта орташа есеппен айына 15 рет тамақтанады, бұл 300 сомони жұмсайды деген сөз. Сонда айына тамаққа жалпы 500 сомони (21 150 теңге) жұмсайды.
Ал түгелдей сыртта тамақтанатын студенттер күнделікті 60-70 сомони, айына 2 мың сомони (84 600 теңге) жұмсайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Былтыр Қазақстан бойынша 69 мың студентке жатақханадан орын табылмады.,,2023-12-05T11:30:00+05:00
almatynyn-buryngy-tabaksovxozy-panfilov-auyly-zarty-gasyrda-qalai-ozgerdi,informburo.kz,Алматының бұрынғы Табаксовхозы – Панфилов ауылы жарты ғасырда қалай өзгерді?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatynyn-buryngy-tabaksovxozy-panfilov-auyly-zarty-gasyrda-qalai-ozgerdi,"Бұл жерге одақтың түкпір-түкпірінен адамдар жиналатын, мұнда тұратындар беделді саналып, ал темекі өнеркәсібінің жұмысшылары алған сыйақыларына автокөлік сатып алуға шамалары келетін еді. Қазір бұл Панфилов ауылы. Бүгінде бұрынғы атақты ауылдан тек ғимараттардың қасбеттері мен байырғы тұрғындардың естеліктері ғана қалған.
Лилия Штепа Панфиловта 56 жыл бойы тұрады. Табаксовхозда музыкалық мектептің ашылуына септігін тигізген, жүздеген адам оның қолынан білім алған. Кезінде күйеуі джаз кларнетшісімен бірге Алматының жанындағы бай совхозға баспана іздеп көшіп келген.
Жергілікті тұрғындар арасында ауылға нағыз музыканттардың келгені туралы әңгіме тез тарады. Олармен кездесуге ауылдың жартысы келді – адамдар музыканы үйренгісі келетін.
""Біз келгенде мұнда тек әуесқой музыкалық үйірмелер ғана болды. Олардың қолдарынан не келетінін көріп: ""егер ойнағыларың келсе, үйренгендеріңді ұмытыңдар, бәрін басынан бастаймыз"" дедім. Осылайша, бүгінгі күнге дейін қызмет етіп келе жатқан музыкалық мектептің негізі қаланды. Балалардың дарынды болғаны соншалық, ең үздіктерін таңдауға тура келді. Бірінші іріктеуге 100 адам – барлығы Табаксовхоздың балалары түсті"", – деп еске алады Лилия Штепа.
Совхоз алғашқы директор Петр Томаровскийдің тұсында гүлденді. 1930 жылдардың соңында темекі және махорка ғылыми-зерттеу институты Алматы филиалының ғылыми қызметкері болған ол бұл жерге алдымен бас агроном, содан кейін директор болып тағайындалды.
Томаровский бұл аудандағы жерлердің темекі өсіруге қаншалықты бейім екенін бірден түсінді. Өлке соғыс жылдарында темекі өнеркәсібімен Қазақстаннан тыс жерлергеде де танымал болды. Ол кезде Одақтың көптеген зауыттары оккупация аймағында қалып, жаңа плантацияларға деген қажеттілік күрт өсті. Соғыс қимылдарының басталуымен темекі Қызыл Армияның азық-түлік нормаларына кірді: бір адамға тәулігіне 20 грамм махорка, айына 3 қорап сіріңке және 7 темекі шегетін қағаз кітапша белгіленді.
Тіпті, фашисттер ірі темекі фабрикалары шоғырланған Қырымды басып алғаннан кейін, Сталиннің өзі қазақстандық темекі өндірушілерге мемлекетке махорка жеткізуді міндеттегені туралы әңгіме болды.
""Күйеуім екеуміз 60-жылдардың аяғында осында келгенде, совхоздың кең аумағында темекі қоралары көп болды. Бұл – үсті шатырмен жабылған тіректер. Ал ішінде темекі жапырақтары жіпке ілініп, кептірілді. Бірнеше бригада жұмыс істеді. Таңғы сағат 4-тен бастап темекіні суару, тізу, кептіру және басқа да жұмыстар жүргізілді. Бұл ауыр жұмыс еді, бірақ жақсы ақша төленді. Мелиоратор совхоз директорынан көп алды. Ал жылдың соңында сыйақы беретін. Оған бірден көлік сатып алуға болатын еді. Бұл өте үлкен ақша болды. 90-шы жылдары барлығы қиратылып, жер учаскелерге бөлініп, адамдарға үй салу үшін берілді. Кезінде темекі кептірілген жерде қазір ""Рублевка"" орналасқан"", – дейді Лилия Григорьевна.
1942 жылы бұл аймақтарда темекі өсіру мен өңдеуді қолға алған кезде адами ресурстар мәселесі өткір тұрды, себебі өндіріс технологиясымен таныс адамдар аз еді. Көбіне бұл іспен сол кезде Қырым мен Кубанды мекендеген гректер айналысатын. Осылайша, грек халқын эвакуация түрінде Краснодар өлкесінен Сібір мен Қазақстанға жаппай көшіру басталды.
Панфиловтың гректері армияны қамтамасыз ететін және экспортқа шығарылатын темекіні өсірді. Кейін көптеген диқаншы гректер өздері өсірген соя мен жүзім сорттарына патенттер алды. Жалпы, диаспора совхоздың дамуына үлкен үлес қосты.
Константин Муратиди Табаксовхозда қарапайым дене шынықтыру пәнінің мұғалімі болып бастаған, кейіннен мәскеулік ""Динамо"" мен алматылық ""Қайрат"" сапында ойнаған талантты футболшыларды тәрбиелеп, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушысы болды, ауылда қазір оның есімі берілген бассейн мен стадионның ашылуына қол жеткізді.
Ал София Калдурмиди және оның отбасы 90-шы жылдары тарихи маңызды ғимаратты қиратудан құтқарды: 1952 жылы салынған Стахановшылар үйі. Мұнда КСРО-ның түкпір-түкпірінен өндірістің озаттары үшін демалыс орны, совхоздық шипажайдың бір түрі болды. Төменгі қабатта асхана, ал екінші қабатта қонақ үй болған.
""1990 жылдары біздің отбасымыз ғимаратты аукционда сатып алып, оны мейрамханаға айналдырды. Мұнда адамдар үйлену тойларын, мерейтойларды өткізеді және грек нанынан дәм татып, нағыз грек кофесін ішуге барады"", – дейді үй иесі және аспаз София Калдурмиди.
30 жылдан бері Калдурмиди отбасы ауылды Грециядан келген өнімдермен және өздері пісіретін нан өнімдерімен қамтамасыз етіп келеді, сондай-ақ қайырымдылықпен айналысады.
Стахановшылар үйіне қарама-қарсы қарсы Мәдениет үйі орналасқан еді.
Соғыстан кейін Петр Томаровский жұмысшылардың бос уақытын көбейтуге тырысты. Ол ""жақсы жұмыс істеген адам жақсы демалуы керек"" деген идеяны белсенді түрде қолдады. Азық-түлік алу үшін қалаға барудың қажеті жоқ еді. Совхозда дүкендер, наубайхана, ет комбинаты, жүзім алқаптары, тіпті, балық өсірілетін тоғандар ұйымдастырылды.
Ал 1952 жылы Томаровский Мәдениет үйін немесе клуб салу туралы шешім қабылдады. Құрылысқа ақша берілмеді, бірақ ауыр жұмыстан кейін адамдарға демалу қажет еді. Сөйтіп, Томаровский темекіні вакуумды кептіруге арналған қаражатты осы құрылысқа бөлу туралы ерікті шешім қабылдады.
Одақ бойынша мұндай алып ғимараттар екеу болған деседі: Шелек және Алматы Табаксовхоздарында. Мәдениет үйінің ғимараты кең танымалдыққа ие болды, оның бейнесі ашық хаттарға, пошта маркаларына және темекі қораптарына басылды.
Бүгінде қаңырап бос тұрған бұл ғимарат күрделі жөндеуді қажет етеді.
Сондай-ақ, ауылда жергілікті тұрғындардың күшімен салынған мешіт бар.
""Үш жыл бойы жер учаскесін алуға тырыстық. Мұнда үйінділер, кептірілген ағаштар жататын. 90-шы жылдардан кейін бәрі қараусыз қалды. Біз ислам дінін ұстанатын әртүрлі ұлттардың 9 адамынан құралған топ құрдық. Сөйтіп, 2017 жылы Меккедегі қасиетті бұлақтың құрметіне ""Зәмзәм"" деп аталатын мешіт салдық"", – дейді отставкадағы подполковник Байрам Магоевич.
Жұма күндері мешітте 500-ге жуық адам жиналады. Айта кетейік, мұнда қазіргі уақытта көпшілікке танымал Нұрлан Байжігітұлы 5 жыл бойы бас имам қызметін атқарған.
Сонымен қатар, 1994 жылы мұнда алғаш рет православие ғибадатханасы пайда болды. Егер әдетте шіркеулер крест түрінде салынса, онда Панфилов шіркеуі часовняға ұқсайтын ерекше архитектуралық пішінге ие. Ғибадатхана аумағында қуғын-сүргін жылдарында қаза тапқандарды еске алуға арналған ғибадат кресті, купель, сондай-ақ жертөлелер орналасқан.
Алматы маңында темекі өсіретін алғашқы шаруашылық – Табаксовхоз 1930 жылы құрылды. Содан бері 100 жылға жуық уақыт өтті, көп нәрсе өзгерді. Бір кездері миллион адамды сыйдырған совхоз қазір миллиондаған шешілмеген проблемасы бар ауылға айналды.
Фотолар: С. Томаровский, Л. Степа, К. Муратиди, А. Меляковтың жеке мұрағаттары және КЖА
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Кеңес заманында ол &quot;мемлекет ішіндегі мемлекет&quot; деп аталды.,,2023-11-30T16:09:58+05:00
arkhandalghan-aejelder-turmystykh-zorlykh-zombylykhty-arkhau-etken-koerme,informburo.kz,"""Арқандалған әйелдер"". Тұрмыстық зорлық-зомбылықты арқау еткен көрме",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/arkhandalghan-aejelder-turmystykh-zorlykh-zombylykhty-arkhau-etken-koerme,"Алматыдағы Artmeken Gallery заманауи өнер галереясында Әсел Кенжетаева мен мүсінші Санжар Досмағамбетовтың ""Қауіпті байланыстар"" атты көрмесі өтіп жатыр.
Көрмеде тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселелері мен қазіргі қазақ қоғамындағы әйелдің бейнесі көтерілген.
Әсел мен Санжар – ерлі-зайыпты, Алматыда тұрады. Бірлескен экспозицияларының өзегі – әйелдер тақырыбы.
""Көрме атышулы кісі өлімімен байланысты деп ойламаңыздар, қазан айында бәрін ойластырып қойғанбыз. Алайда көрменің теңсіздікпен, қазақстандықтар бастан кешетін зорлық-зомбылықпен байланысты екені рас. Үкіметтік емес ұйымдардың бағалауынша, елімізде жыл сайын 400 әйел жұбайының зорлық-зомбылығынан көз жұмады"", – дейді көрменің кураторы, өнертанушы Валерия Ибраева.
Әселдің The burning kelin. Zhasau сериясында жеті жұмыс бар. Бұл картиналар 2020 жылы ""Көк түстің 50 реңкі"" атты адам құқығына арналған көрмеге қойылған еді.
""Әселдің жұмыстарын сіздер көргенсіздер, алайда қазіргі күні өзекті болып отырған соң қайталауды жөн көрдік. Бұл – дәстүр мен қазіргі заман арасында әжелері мен аталары сияқты өмір сүре алмайтын әйелдер туралы"", – дейді Валерия.
Жарқын әрі детальдары көп Әсел жасап шыққан образдар бір қарағанда көңілді көрінеді. Алайда мән беріп қараған адам картинаның терең мағынасы бар екенін түсінеді.
Өнертанушы суреттегі әйелдердің таққан әшекейлері қаншалықты әдемі болса да, әйелдің үнін шығармай, тұншықтыратынын айтты. Арқалаған жасаулары қаншалықты қымбат болса да, әйелді кісендеп, оның иығына артылған ауыр жүкті бейнелейді.
""7УЯТOFF"" деп аталатын Санжар Досмағамбетовтың жұмыстарында зорлық-зомбылық тақырыбы анық көрінеді. Мүсіндердің денесі арқанға байланып тұр. Түрлі-түсті пішіндер 3D-принтерде басылғанына қарамастан, басында жасап шығу үшін үлгілер құрастырылған.
""Алғашқы мүсін Құдай болды. Ол адамды топырақтан жаратты. Сондықтан мен жұмыс істеп жатқанда оның бар екенін сезінемін. Жасап жатқанда анатомия мен пластика туралы ойламайсың, алайда жұмыс біткен соң сен үшін біреу осындай тамаша туынды жасап шыққанын түсінесің"", – дейді Санжар.
Шебердің сөзінше, мүсіндер жобасы үш жыл бойы жалғасып келеді. Алдымен пішіндер құрастырылған, кейін сканерден өткізіліп, компьютер арқылы өңделіп, кейін барып басуға жіберілген. Ең қиыны – соңғы кезең, өйткені Қазақстанда 3D-принтерде мүсін жасап көрген адам жоқ, Санжардың тобы бұл тұрғыда бірінші болып көш бастады.
""Махаббат деген не? Махаббат деген – Құдайдың өзі! Пішіндер махаббатпен жасалған, сондықтан да әйел мен жаһанның сұлулығы әлемді құтқаратынына сенемін"", – дейді сәулетші.
Өнертанушы Валерияның айтуынша, мүсіндер арқаннан босап, еркіндікке шыққысы келіп бұлқынып тұрған тәрізді.
""Көрме шешім бермейді, алайда ол еліміздегі әйелдің орнына назар аудартады. Зорлық-зомбылық, қысым, теңсіздік – БАҚ пен әлеуметтік желі беттерінде көп көтерілетін тақырыптар. Әсіресе, Қазақстанда болған соңғы жайттардан кейін"", – дейді көрме кураторы Валерия Ибраева.
Ал Санжардың сөзінше, әйелге деген қарым-қатынас – қоғамның деңгейін көрсетеді.
Көрме 1 желтоқсанға дейін созылады. Telli галереясының жұмыс уақыты – демалыссыз 10:00-ден 21:00-ге дейін. Кіру тегін.
Наталья Овчинникова
Аударған: Мейіргүл Оңғарова
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматыдағы Artmeken Gallery заманауи өнер галереясында Әсел Кенжетаева мен мүсінші Санжар Досмағамбетовтың &quot;Қауіпті байланыстар&quot; атты көрмесі өтіп жатыр.,,2023-11-29T12:00:00+05:00
magan-eliktegender-zyndyxanada-zur-oralxan-bokei-sygarmalarynyn-erekseligi-ne,informburo.kz,"""Маған еліктегендер жындыханада жүр"". Оралхан Бөкей шығармаларының ерекшелігі не?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/magan-eliktegender-zyndyxanada-zur-oralxan-bokei-sygarmalarynyn-erekseligi-ne,"Оралхан Бөкейдің шығармашылығындағы туындылардың өзгешелегі, табиғаттың тылсым сырларына тұнған әсемдігін қазақ тіліндегі жақұт жылтырақтармен кітап парақтарына жапсырып шыққандай әсері оқыған оқырмандарға бейнелі естеліктерін бір шолытып, әрбір оқырманға әр түрлі ой мен көзқарас қалыптастырады. Бейнелі сөздер ғана емес, жәй ғана суреттелген бос сөздер емес, сол заманның сәттерінен болашаққа да ескілікті сезіндірмейтін, ұзаққа ой жүгіртіп, електен өткізіп, асылдарын тізбектеп, тек қадірлеп, аялауды әспеттейтін, оқымаған адамдарға жеке қасиеттерін жақсартуға, білгендердің білімдерін жаңғыртуға ықпал етеді.
Жазушы Оралхан Бөкей өз қатарластарының ішінде, әдебиетке өткен ғасырдың алпысыншы жылдары келген буын саналғандықтан драматургия жанрына алғашқылардың бірі болып ден қойды. Алғаш рет ""Құлыным менің"" драмасын жазып, 1978 жылы театрда сахналанды. Кейіннен ""Қар қызы"", ""Қайдасың қасқа құлыным"" сияқты драмаларымен әдебиетте тыңнан түрен салды.
Жазушы ""Құлыным менің"" пьесасы үшін көп еңбектенген. Осы шығарманы сахналау үшін күнде талқылауға қатысыпты деседі. Дулат Исабеков естелігінде ""драматургияның исі мұрнына бармай жүргенде"" Оралхан пьесасының премьерасына барғаны туралы әңгімелейді. Замандасын драматургия әлеміне сүйреп, ""сен де жаз, қолыңнан келеді"" деп үгіттеген де осы Оралхан Бөкей екен.
Оқи отырыңыз: Тоқаев: Оралхан Бөкей – ұлт руханиятының көкжиегін кеңейтуге зор үлес қосқан тұлға
Оралханның шығармасында ұлттың санасын сілкіп, аштыққа толған рухани азыққа  тоқтық сыйлайтын мәселелердің көп көтерілуі байқалады. Қазақ драматургиясында Оралхан Бөкейдің сөз мәйегін майыстырып, мәнін астармен ұғындырып, мағынасын кейіпкерлердің әрекеттеріне өрнектейтін ерекше өзіндік орны бар. Сөз арқылы оқиғалардың суретін салып, қоғамдағы орын алған жағдайлар мен мәселелерді өз шығармашылығында түйістіріп,драмтургияның жаңа қырын болашақ жазушыларға да іргетасын берік қалап берді. ""Құлыным менің"", ""Қар қызы"", ""Текетірес"", ""Зымырайды пойыздар"",""Атау кере"" сынды сахналық туындылары – Оралхан Бөкейдің драматург ретіндегі, аспанды жарқыратқан ұсақ жұлдыздардан ерекшеленген ірі жұлдыздар секілді өзге де ғалымдардың шығармаларынан айшықтап тұрады.
Оралхан пьесасының премьерасына барғаны туралы әңгімелейді. Замандасын драматургия әлеміне сүйреп, ""сен де жаз, қолыңнан келеді"" деп үгіттеген де осы Оралхан екен. Осылайша, Дулат Исабеков ""Ректордың қабылдау күндерін"", іле-шала ""Әпкені"" жазуға бас қойған.
1974 жылы Қадыр Жетпісбаевтың режиссерлігімен қойылған ""Құлыным менің"" көрерменін ерекше әсерге бөлеген қойылымның бірі. Бірнеше жыл Мұхтар Әуезов атындағы театр сахнасынан түспеген туынды өміршеңдігімен құнды. Осы пьесаны жарыққа шығарарда автор мен режиссер біте қайнасып, әр детальді ақылдасып құрған деседі. Содан ба, қойылым жылдар бойы көрерменін жоғалтқан жоқ. Психологиялық драма ауыл мен қала жасының өресін, сана биігін көрсетті. Ардакүреңін жақсы көрген жылқымінез жігіттің болмысын ашты. Ашты да, тегінен қашып, ұлттық болмысты жоғалтуға болмасын еске салды.
Одан кейін ""Текетірес"" пьесасы қоғамда сең қозғағандай әсер қалдырады. Әубәкір Рахимовтың режиссерлігімен сахналанған қойылым ғұмыры бір маусымға ұласады. Режиссер БАҚ-қа берген сұхбатында бұған декорация мәселесі мен саясат салқыны тигенін жасырмаған. Ал 1982 жылы қойылған ""Қар қызы"" философияға толы шығарма. Мұнда ақ пен қараның, өң мен түстің текетіресі суреттелгендей. Сіз бен біз мәніне терең бойлай алмайтын сиқыр әлемі де сырт қалмаған.
Жазушының драматург ретіндегі бағын биіктеткен әуелгі факторды Оралхан Бөкейдің драма әлеміне сахна сырын жетік біліп келуімен байланыстырғанымыз жөн. Қазақ мемлекеттік университеті журналистика факультетінің сырттай бөліміне оқуға түспестен бұрын актерлік мамандықта оқуы өнердің қыр-сырын жете түсінуіне зор септігін тигізді.
Оқи отырыңыз: Оралхан Бөкейге – 80 жыл. Қаламгер өмірі мен шығармашылығына арналған тест
Ақындарға бергісіз шалқар шабытпен жырлап, айтар ойы бірнеше бет көлемінде ұзақ-ұзақ сөйлемдерге құрылып, тоқтаусыз, ешбір үтір-нүктесіз ақ өлең болып құйылып кете беретін Оралхан Бөкей стилі, жазу шеберлігі, ойды берудегі форма тапқырлығы – тек өзіне ғана жарасар, өзіне ғана тән дара құбылыс. Бұл жөнінде суреткердің өзі:
""Маған сөйлемдерің ұзақ деп сын айтады. Мен оны ешқашан да қысқартпаймын. Сол ұзақтық – менің артықшылығым болар, сол ұзақтық шығар мені Оралхан Бөкеев етіп тұрған. Егер оны қысқартсам, мен де көптің бірі болып қала берер едім. Сондықтан да мен ел шығып жатқан есіктен емес, терезеден түскім келеді. Маған еліктеп жылап жазған, жырлап жазған біреулер қазір редакцияда емес, жындыханада жүр. Мықты болсаң қайталама менің өмірімді, бөрінің артынан бөлтірік ақылдылығынан еріп жүрген жоқ"", – деп өктем үн қатады.
Шерхан Мұртазаның ұстаздық талғамын тәнті еткен үлгілі шәкірттік атауына лайық, үкілеген үмітін ақтай білген туындылары бүгінгі таңда Оралхан ағаның туындыларынан Шығыстың шынарына шырай төккен, көзбен көрмеген қазағыма, көргендей сезім сепкен туындылары драматургияның қарқынды дамуына жасырын жарығы мен жылуымен баурады. Оралхан Бөкейдің тамшыдай ғана көрінген таңдаулы шығармаларына тек мақтау ғана емес, алғашында сын-пікірлерде сипап өтсе, уақыт өте келе сол сындардан сапалы үзік жалғасып, көпшілікті бірден жаулаған туындылары тармақталып, әлемнің өзге халықтарына да аударылып, елеулі көзге үлкен жарық болды.
""Бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел өзінің тарихын жоғалтса, оның артынша өзі де жоғалуға ыңғайлы болып тұрады"" деген Міржақып Дулатұлының ұлы сөзін бойына сіңіргендей, өз ұлтына қастерлі тілінің қасиетін қалдырып, киесін қондырып, өз шығармаларын қазақ қоғамына баяндай келе, өзге елдердің үлгі алып қызығуына жол сілтеп тұрғандай.
Әлфараби Масалим, Назерке Тілеубаева
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Биыл жазушы Оралхан Бөкейдің туғанына – 80 жыл.,,2023-11-28T14:00:23+05:00
nazarbaev-obama-bus-zane-mandela-memuar-zazgan-eks-prezidentter-kimder,informburo.kz,"Назарбаев, Обама, Буш және Мандела. Мемуар жазған экс-президенттер кімдер?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/nazarbaev-obama-bus-zane-mandela-memuar-zazgan-eks-prezidentter-kimder,"Таяуда Қазақстанның экс-президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың ""Менің өмірім. Бодандықтан – бостандыққа"" деп аталатын мемуары жарыққа шықты. 700 беттен тұратын кітапта экс-президент өзінің өмір жолы, саяси қызметі, туыстары, Қаңтар қырғыны туралы баяндайды. Сондай-ақ, осы кітапта ол өзінің Тауман, Байкен атты екі ұлы бар екен алғаш рет ресми мойындаған. Назарбаевтың кітабы қазір желіде қызу талқыланып жатыр.
Осы орайда әлемдегі мемуар жазған белгілі президенттер тізімін назарларыңызға ұсынамыз.
2020 жылы АҚШ-тың 44-президенті Барак Обаманың ""Жерұйық"" (түпнұсқасы ""A promised land"" деп аталады) деген мемуары жарық көрді. Бұл кітап оқырманның ыстық ықыласына бөленіп, The New York Times, The Washington Post, The Guardian басылымдарының пікірінше ең үздік кітаптар қатарына кірді. Мұнда Обама өзінің жас кезін, әлемдік саяси көшбасшылармен кездесуін, америкалық саясат және отбасылық өміріндегі қиындықтарын баяндайды. Кітап әлемнің 24 тіліне аударылған.
Ал Египеттің экс-президенті Хосни Мубарак өз мемуарында бала күнінде кедейшіліктен құтылуды қалай армандағаны туралы айтады. Сондай-ақ, ол кітабында өзі президент болғанға дейін әйелі талай рет ажырасуға арыз бергенін де жайып салады. Хоснидің жары Сюзан Сабит ""президенттің жұбайы"" деген статусқа ие болған соң, ажырасу туралы әңгімені күрт доғарған екен. Бұл кітапта Хосни Мубарактің жеке өмірінен бөлек, Египеттің және көрші елдердің саяси өмірі баяндалады. Әсіресе, мұнда Ливияның бұрынғы президенті Муамар Каддафиге ерекше көңіл бөлінген. Мубарактің мемуарын елдегі танымал журналистердің бірі 250 мың доллар қаламақыға жазып шыққаны белгілі болды. Ал, кітапты жариялау құқығын Эдинбургтағы баспалардың бірі 10 миллион фунт-стерлингке сатып алыпты.
Оңтүстік Кореяның бұрынғы президенттерінің бірі Ли Мен Бактың жазған мемуары ""Президент уақыты, 2008-2013"" деп аталады. Елді 5 жыл көлемінде басқарған экс-президенттің кітабы жарыққа шыға сала ел арасында резонанс, дау тудырған. Оған кітапта Сеул мен Пхеньян арасындағы қарым-қатынас құпияларының көпшілікке жария етілгені себеп болған еді.
Мемуарында Ли Мен Бак басқа мемлекеттерге сапары жайлы егжей-тегжейлі баяндайды. Ол Қазақстанға барған сапарында елдің экс-президенті Нұрсұлтан Назарбаев өзінің жеке саяжайына шақырып, екеуі бірге саунаға барғанын айтады. Назарбаев жылы қарсы алған кездесуден соң, Қазақстан ТМД елдері ішінде Оңтүстік Корея ең көп инвестиция құйған ел болғаны да баяндалады. Әрі қарай Ли Мен Бак Назарбаевты ""Ата Заңды өзгертіп, өз елінде диктатура құрса да"" мемлекетті дағдарыс жылдарынан аман алып шықты"" деп мақтайды.
Оңтүстік Африка республикасының бұрынғы президенті Нельсон Манделаның ""Еркіндікке апарар ұзақ жол"" деген мемуары 1995 жылы жарыққа шыққан. Кітабында Мандела өзінің жас кезі, білім алған шағы мен түрмеде өткізген 27 жылы туралы айтады. Соңғы бөлімдерде автордың саяси белесі мен апартеидке қарсы күрестің жалғасып жатқаны туралы ойлары баяндалады. Мемуар 1995 жылы Алан Патон атындағы әдеби сыйлықты (Оңтүстік Африка республикасы) жеңіп алды, кейінірек әлемнің біраз тіліне аударылды. 2013 жылы режиссер Джастин Чадвик кітап желісімен фильм түсірді. Сол жылы Торонтода өткен халықаралық кинофестивальде фильмнің тұсауы кесілді.
Биліктен кеткен соң, мемуар жазған АҚШ президенттерінің бірі – Джордж Буш. Мемуар 477 беттен, 14 бөлімнен тұрады. Ол өз кітабында ішімдікке тәуелділігі, елдегі экономикалық дағдарыс, Ирак пен Ауғанстанға қарсы әскери операцияның басталуы туралы баяндап, өзінің қателіктерін де мойындайды. Сонымен қатар, кітапта ""Катрина"" дауылынан кейінгі құтқару операциясы да сипатталады. Одан бөлек, Буш өзінің Барак Обама, Джон Маккейн сияқты саясаткерлермен қарым-қатынасын баяндайды.
Буштың мемуары шыға салысымен сынның астында қалған екен. Кітапты оқып шыққан қарсыластары кітап дүкендеріне Буштың мемуарын ""Қылмыс"" деген бөлімге қоюға кеңес берген. Сондай-ақ, кітаптың Далласта өткен тұсаукесерінің шырқын бұзуға ниеттенгендер де көп болыпты.
Президенттіктен кеткеннен кейін емес, оған дейін мемуар жазған адам – АҚШ-тың қазіргі президенті Джо Байден. Оның 2017 жылы жарық көрген мемуары ""Маған уәде бер, әке"" деп аталады. Кітап жазылған уақытта Байден елдің вице-президенті болып қызмет атқаратын еді. Бұл мемуардың мазмұны ерекше. Оны Байден 2015 жылы ауыр сырқаттан көз жұмған ұлы Боға арнап жазған. Өзінің ауруы асқынып бара жатқанын сезген Бо әкесі Джо Байденді қандай жағдай болмасын, түбі арты жақсы болатынына сендіріп, оның уәдесін алған екен. Кітаптың атауы әкелі-балалы екеудің әңгімесінен туған. 2020 жылы Джо Байден баласына берген уәдесін орындап, АҚШ президенті атанады. Айтпақшы, президент болу туралы идеяны Байден өмір бойы санасында пісіріп жүргенге ұқсайды. Себебі, мемуарда алғаш танысқан сәтінде енесінің ""қалай күн көрмексің?"" деген сұрағына Байденнің ""АҚШ президенті боламын"" деп жауап бергені де баяндалады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Тізімге президент болмай тұрып мемуар жазған АҚШ президенті Джо Байденді де қостық.,,2023-12-04T16:00:00+05:00
nesiege-iphone-ne-qymbat-kolik-aluga-adamdy-ne-itermeleidi-psixoanalitikter-tusindirdi,informburo.kz,Несиеге iPhone не қымбат көлік алуға адамды не итермелейді? Психоаналитиктер түсіндірді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/nesiege-iphone-ne-qymbat-kolik-aluga-adamdy-ne-itermeleidi-psixoanalitikter-tusindirdi,"2023 жылы несиесін уақытылы төлемегендердің қарызы 390 млрд теңгеден асты. Ұлттық банктің хабарлауынша, қарызды кешіктіретіндер саны биыл 11% өскен. Оның ішінде 327 млрд теңге тұтынушылық несие болса, 46 млрд теңге микроқаржы ұйымдарынан алынған. Ал ипотекалық қарыз сомасы 26 млрд 700 млн теңгеден асады.
Несиені уақытылы төлемегендердің көбі – Алматы тұрғындары – олардың қарызы 164 млрд теңге. Шымкент, Астана қаласында да берешегін өтемей жүргендер көп.
Психоаналитик Константин Колобов адамның несиеқұмар болуы ішкі жай-күйі, жан-жарасымен тікелей байланысты болатынын айтады. Сондай-ақ ол несие алудың оң тұстары да болатынын атап өтті.
""Адамның бойында қандай да бір тәуелділік барын анықтау үшін психоаналитикалық диагностикадан бастаймыз. Соңғы уақытта мамандар несиені жиі алуды ""тәуелділік"" деп қарастырып жүр. Несие алудың астарында ""сау тәуелділік те"" болуы мүмкін. Мысалы, өз қалауымен сүйіп қосылған ерлі-зайыпты қай жағынан алсақ та бір-біріне қамқор болады. Әйелі күйеуінің жұмыстан қарны ашып келе жатқанын ойлап шай қойып, тамақты жылыта бастайды. Күйеуі үйінде өзін күтетін адам барын біліп жоғары жалақы алып, үйге уақытында келуге тырысады. Бөгеліп жатса, әйеліне ескертеді. Сол секілді кей бизнесмен, инвестор несиені табысын еселеу үшін алады. Сондай-ақ несиені соңғы шыққан iPhone ұстап, бренд киім кигісі келгендіктен алатындар да бар. Тіпті жалдамалы пәтерде тұрып жатса да, сыныптастар кездесуінде жақсы көріну үшін Land Cruiser көлігін несиеге алған адамды көрдім. Мұндай әрекетке адамды не итермелейді? Себеп біреу – адам іштей өзін өзгелерден кем сезінеді. Ал адам қай кезде өзін кем сезінеді? Ата-анасының немесе өзге жақындарының өзін жақсы көретінін сезінбей өскенде. Психоанализ ілімінде мұны ""нарцистік құрылымдағы адам"" деп айтады. Мұндай адамдар өміріндегі ащы шындықпен бетпе-бет кездесуден қорқып, жан-жарасын сырт көзге бүтін етіп көрсетуге тырысады. ""Сыныптастар кездесуіне қалай барамын? Олар мен туралы не ойлайды?"" деп уайымдаған клиенттерім болды. Оларға өзі туралы шындықты мойындау ауыр тиді. Осы ұят сезімі әсерінен әлгі кездесуге жалдап болсын қымбат көлік мініп, біреудің Rolex сағатын сұрап тағып баруға тырысқандар болды. Ал несие қуыс кеудені толтыруға көмектеседі. Бірақ адам қанша жерден несие алып, iPhone сияқты қымбат телефонды қос-қостап ұстаса да, бәрібір іштегі жағымсыз сезімнен арыла алмайды. Басқа біреуде жақсырақ дүниенің болуы олардың жанын жегідей жейді"", – деді группаналитик Константин Колобов.
Орталық Азиядағы психоанализ институтының директоры Анна Құдиярова тек несие құмарлық емес, клептомания астарында да махаббат пен эмоциялық байланыстың жетіспеушілігі жатқанын айтады. Осы орайда ол әкесі алдына алып келген 8 жасар қыздың оқиғасына тоқталды. 2-сыныптағы қыз бала мектепте де, үйінде де ұрлық жасайтындықтан, отбасы психоаналитиктен көмек сұрауға мәжбүр болған.
""Мектеп директоры ""Не кетесіңдер, не психологқа барып емделесіңдер"" деп талап қойған екен. Консультацияға келген ер адамның денесі ірі, ал қызы титімдей ғана. Кейін қыз бала екеуіміз оңашада қалдық. Айтуынша, сабақтан ""4"" деген баға алып келсе, әкесі ұрады. Қандай да бір себеппен әке-шеше махаббатын сезінбеген балалар, оларды клептомания арқылы жазалауы мүмкін. Бұл жағдайда әке-шешесін ұялтып, олар мектепке басын салбыратып келетіндей жағдай жасап тұр. Мұның барлығы бейсаналы жүзеге асады. Сонда 2-сынып оқушысы өзін еңгезердей әкесінен қалай қорғай алады? ""2"" немесе ""3"" деген баға алып келсе, жанашырлық танытуға болады. Бірақ ""4"" деген баға үшін қыз балаға қол көтеру – ақылға сыймайтын дүние. Анасына келер болсақ, ол қыз баланың өмірінде айтарлықтай рөл атқарып отырған жоқ. Әйел осы қызынан кейін ұл бала босанып, бар назары кенжесіне ауып кеткен. Консультация кезінде әкесінен үйіне барған соң қызымен ашылып сөйлесуді өтіндім. Келесі келгенде екеуінің ашылып сөйлесіп, бір жылап алғанын айтты. Бұл жерде әкенің көзіне жас алғаны – оның өзінің қандай қате жасағанын түсінді деген сөз"", – деді психоаналитик.
Анна Құдиярова терапия барысында қыз баланың неге басқалардың заты мен ақшасын ұрлайтынын зерттеген. Сонда әкесінің оған тиісті деңгейде ақша бермейтіні анықталған. Әрі-бері жолына 25 теңге мен бәліш сатып алуға 10 теңге береді екен. Кейде бәліш жемей, оның орнына басқа керегін сатып алады. Ақырында әкесі қызына 200 теңгеден беріп отыруға келіседі. Оқиға мұнымен бітпейді. Қыз бала 14 жасқа толған кезде әлгі отбасы тағы да психоаналитик көмегіне жүгінеді. Бұл жолы ол анасының сөмкесінен ескертпей 2 мың теңге алған.
""Жасөспірім қыз анасына әтір сатып алғысы келген. 8 наурызға дейін тек 3 мың теңге жинап үлгергендіктен, қосымша ақшаны анасының сөмкесінен алады. Мұндай сыйлықтың болғанын әкесі де растады. ""Қызымды тәрбиелеу керек. Мен оған әлі күнге дейін 200 теңге беріп келемін ғой. Ол неге ұрлайды?"" деп шағым айтты. Ал арада 6 жыл өтті. Қыз балаға қазір бәліш қана емес, тырнақ бояйтын лак пен ерінге жағатын далап керек. Қысқасы, 2 мың теңге беріп отырады деп келістік. Ата-ана баласына осылай ақша берген кезде өзінің тар адам еместігін көрсетсе игі. Тым көп те берудің қажеті жоқ, жеткілікті мөлшерде болуы керек. Бұл балада өзіне берер бағасының жақсы болуы үшін жасалады. Сондай-ақ ақша адамға тәуелсіздік сезімін сыйлайды. Бірақ ақшадан бұрын эмоциялық байланыстың болуы маңызды. Жалпы бала жақын адамымен тіршілік қамы үшін күніне екі рет, белсенді қозғалуы үшін төрт рет құшақтасуы қажет. Ал балаңызда бақытты балалық шақ болсын десеңіз, күніне 8 рет құшақтаңыз. Алдыма келген клиенттің көбі әлі күнге дейін ""Әкем-шешем маңдайымнан бір құшырлана сүйіп, құшағына басса"" деп аңсайды. Балаларыңыз қартайған шақта сізге қол ұшын созғанын қаласаңыз, сіз оларға бүгін көмектесіңіз"", – деп кеңес берді Анна Құдиярова.
Психоаналитиктің айтуынша, 1,5-3 жас аралығында әр балада ақшамен қарым-қатынас құрылады. Баланың осы жаста қандай тәрбие көргеніне қарап, ертең бай немесе кедей болатынын болжауға болады. Тіпті депозит салатынын немесе қарызға белшесінен батып жүретінін де. Дәлірек айтсақ, адамның дәулетті болуы ата-анасының оның нәжісіне деген көзқарасымен байланысты. Бала үлкен дәретке отырған кезде қол соғып қошеметтесе, үлкендер ""Әй, жарайсың!"" деп қуанса, ол баланың ересек өмірде қолы ашық болады. Өзін де, өзгелерді де түрлі сыйлықпен қуантады. Ал осы жас аралығында ""Үлкен дәретке отырғың келсе де, келмесе де отырасың"" деп қорқытып алсақ, кейін сараң адам болып өседі. Ішінде барды бергісі келмейді.
Дегенмен Анна Құдиярова арада эмоциялық байланыс орнатудың, яғни бала ""5"" алып келсе де, ""2"" алып келсе де, бірдей жақсы көретінімізді сездіру маңызды екенін алға тартты. Әке-шешесінің риясыз махаббатын сезініп өскен баланың өзіне берер бағасы тұрақты болады. Сондай-ақ маман несие алудың астарында әке мен ана алдында өзін қарыз сезінумен немесе керісінше ""мені жақсы көрмеді"" деген ой жататынын айтады.
Группаналитик Константин Колобов та әріптесімен келіседі. Ата-ана мен бала арасындағы эмоциялық қарым-қатынас әрдайым алға шығады.
""Несиені тәжірибесі мол, ірі корпарация басқаратын адам алатын болса, ол міндетті түрде қаражатын еселейді. Әу бастан оны несие алуға қажеттілік емес, қаражатты еселеу деген ой итермелеп отыр. Кейбір жас отбасының дүкенге баласымен бірге кіргісі келмейтінін, оны кімге ұстата тұрсақ деп жүгіріп кететінін байқаған шығарсыз. Мұндай ата-аналар ""Балам дүкенге кіргенде анаған да, мынаған да жармасып алады"" деп қорқады. Үлкендер тарапынан махаббатты сезінбеген бала әлбетте оның орнын ойыншықпен не қымбат затпен толтыруға ұмтылады. ""Аузыңды жап"" деп баласының қалауын мүлдем ескермейтін ата-аналар да бар. Ал шынайы махаббат бар отбасында барлығы ретімен жүзеге асады. Теория жүзінде мұның барлығы емделеді деп айтамыз. Осыған қарап емделу оңай деп ойлауы мүмкін. Алайда бұл шыдамды талап ететін ұзақ жол"", – деді Константин Колобов.
Осы орайда психоаналитик несие алмас бұрын жан жарасына үңіліп, өмірдің ащы шындығымен бетпе-бет кездесуден қорықпауға шақырды. Қаржыгер маман Жалғасбек Ақболат та осындай пікірде. Оның айтуынша, несие берген кезде тек банк тарапы ұтады. Сондай-ақ оларға мемлекет тарапынан барлық жағдай жасалған.
""Жоғарыда айтып өткенімдей, банктерге несие беру мөлшерлемесін 56%-ке дейін көтеруге рұқсат беріліп келді. Осының арқасында олар күреп табыс тауып жатыр. Мысалы, тұтынушы бір жыл мерзімге бір миллион теңге алса, оны келесі жылы 1 миллион 560 мың теңге етіп қайтарады. Ал егер мерзім 2 жыл болса, онда үстіне тағы 56% қосылады. Негізінде бұл – халықты қинау. Оған қоса, азаматтар несиені қайтара алмай қалған кезде үстіне тағы ""%"" қосады. Осы тұста ""Банктер несиеге беретін ақшаны қайдан алады?"" деген орынды сұрақ туындайтын шығар. Біріншіден, банктерден, екіншіден, депозиттерде тұрған ақшалардан алады. Азаматтар депозитке ақша салса, сол қаржыны айналымға енгізеді. Меніңше, 56% орнына 30% да жеткілікті. Тіпті, осы 30 пайыздың өзін көп деп айтар едім. Өйткені тұтынушылық несиені халық өзіне жаратып жібереді, одан ешқандай ақша жасамайды. Ақыры бұл ақшаны қайтаруға қабілетсіз болып, тұрмыс деңгейінде түрлі кикілжің болады"", – дейді Жалғасбек Ақболат.
Осы орайда маман несие алған кезде шартты толық оқып шығуға кеңес берді. Әсіресе, мына пункттерге аса мұқият болуды ескертеді:
""Бұл төлем түрінде үстіне қосылатын ""%"" аз болса да, адам кестеге қарап отыруға міндетті болады. Сол кестеде көрсетілген сомадан аз төлеген жағдайда үстіне тағы ""%"" қосылады. Несие рәсімдегені, қарыз ұйымдастырғаны, микронесие бергені, қызмет ұсынғаны, банк шотын ашқаны, қарыз алуға өтініш бергені және басқа да құжаттарды қарағаны үшін деген комиссия түрлері бар. Мұндай пункттер кездесіп жатқан жағдайда оларды төлеуге тиісті емес екеніңізді мәлімдеу қажет"", – дейді қаржыгер.
Сондай-ақ Жалғасбек Ақболат бюджет хатқалталарын ұйымдастырған артық болмайтынын айтады: азық-түлікке, коммуналдық төлемдерге, ""қалауларға"", көңіл-көтеруге, қосымша қор деген сияқты. Ақшаны жұмсаған кезде осы хатқалталардағы сомалардан асып кетпеуі керек. Қаржыгер несиені төлеген кезде проценті ең жоғарысынан бастауға кеңес берді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Биыл банкке берешегін кешіктіргендер саны 11% өсті.,,2023-11-21T15:30:00+05:00
piramida-qurylysynyn-sureti-zasandy-intellekt-qalai-zalgan-aqparattyn-kobeyuine-zol-asty,informburo.kz,Пирамида құрылысының суреті: Жасанды интеллект қалай жалған ақпараттың көбеюіне жол ашты?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/piramida-qurylysynyn-sureti-zasandy-intellekt-qalai-zalgan-aqparattyn-kobeyuine-zol-asty,"Соңғы кезде жасанды интеллектің төңірегінде дау мен дақпырт көбейді. ""Жасанды интеллект фейкті көбейтеді"" деген болжам расталып келе жатқандай. Дәл қазір белгілі Sports illustrated журналы жасанды интеллектің көмегіне сүйеніп жалған авторлар ойлап тапқан деп айыпталып жатыр.
Әңгіме қалай басталды? Апта басында америкалық Futurism журналы Sports illustrated спорт журналы туралы көлемді мақала жариялады. Онда Sports illustrated журналының:
Оқи отырыңыз: ChatGPT: Жасанды интеллект адам еңбегін алмастыра ала ма?
Оқырмандар мен журналистер аяқ астынан пайда болған авторлардың материалына күмәнмен қарай бастаған кезде редакция фейк авторлардың парақшасын дереу өшіріп, сол авторларға телінген мақалалардың көзін жойған.
Sports illustrated – апта сайын жарық көретін спорт журналы. Басылым Time Warner медиахолдингінің құрамына кіреді.
Futurism журналы Sports illustrated журналындағы жалған авторлардың жазбалары құдды бір бөгде планеталықтар жазғандай жасанды көрінетінін байқапты. Мәселен, журналдағы Дрю Ортис есімді автордың парақшасында оның өзіне қатысты ешқандай нақты мәліметтер берілмеген. Тек оның орман-сулы аймақта табиғатқа жақын болып өскені туралы жалпылама айтылған екен. Кейінірек Дрюдің суреті адам суреттерін сататын веб-cайттан (жасанды интеллект жасаған) алынғаны белгілі болды.
Futurism журналының мәліметінше, осы жылдың жазында Дрю Ортистің парақшасы сайттан жоғалып, оның орнына ""Сора Танака"" деген жаңа автор пайда болған. Кейінірек интернетте Сора Танака деген автор ешқашан болмағаны, оның да ""суреті"" жасанды интеллект жасаған суреттер базасынан алынғаны анықталды.
""Сора Танаканың"" сайттағы тағдыры ұзаққа созылмапты. Қазір оның парақшасы да өшірілген. Sports illustrated журналы авторлардың парақшасын ғана емес, оларға телінген жазбаларды да өшіріп, өңдеп, авторларын жаңалап отырған. Неше күннен бері шуға айналған бұл мәселеде Sports Illustrated журналының ұжымы ""контентті біз емес, үшінші тарап жасады"" деп, жауапкершіліктен басын ала қашып отыр. Десе де, бұл дау соңғы онжылдықта спорт журналистикасына қосқан үлесі үшін талай рет жүлделі болған журналдың беделіне айтарлықтай нұқсан келтіргенін Батыс басылымдары жарыса жазып жатыр.
The Guardian газетінің жазуынша, Sports Illustrated жасанды интеллектің көмегіне сүйенген жалғыз басылым емес. 2023 жылдың қаңтарында BuzzFeed бас директоры Джона Перетти сайттағы контентті жасауға жасанды интеллект қызметін қосып, оны негізгі бизнесінің бөлігіне айналдыратынын хабарлаған болатын. BuzzFeed содан бері жасанды интеллект көмегімен жасалған викторина, нұсқаулықтарды жариялап келеді.
The Guardian газеті Sports Illustrated пен BuzzFeed басылымдарының мұндай қадамы антиутопиялық контентті көбейіп, БАҚ саласындағы қиындықтарды көбейтеді деп болжап отыр.
Сондай-ақ, The Guardian мақаласында Sports Illustrated, Buzz feed басылымдары штаттағы адам санын қысқартып, жасанды интеллект көмегіне жүгінуіне олардың қаржылық қиындықтары себеп болғаны айтылады. Жыл басында Sports Illustrated ұжымында біраз адам қысқарып, содан кейін Arena Group директоры Росс Левинсон компанияға жасанды интеллект қызметі қосылғанын мәлімдеген екен.
Ал, New York Times, NBC сияқты өзге басылымдар керісінше, адам емес, жасанды интеллект қолымен жасалған материалдардан соң туындайтын жалған ақпаратқа тосқауыл қоятын жоспар құратынын хабарлады. The Guardian газетінің бас редакторы Кэт Винер мен бас атқарушы директоры Анна Бейтсон ""біздің журналистикада сенімсіздікке жол берілмейді"" деп мәлімдеме жасаған. Сондай-ақ, бұл газет тек «шынайы журналистиканы құруға және таратуға» қызмет ететін жасанды интеллектің генеративті құралдарын пайдаланатынын жариялады.
Futurism сайты жариялаған мәліметке сүйенсек, жасанды интеллектке сүйеніп, контент жасап отырғандар қатарында CNET, Bankrate сайттары да бар. ""Мәтіні қатеге, плагиатқа толы"" деп айыпталған соң,  CNET нейрожелі арқылы жазылған мақалаларының жартысынан астамын қайта өңдеуге мәжбүр болыпты. Ал USA Today және Gannett медиахолдингіне қарасты басқа да газеттер нейрожелі арқылы жасалған әжуалы спорт шолуын жариялағаны үшін айыпталды.
Бұл – соңғы кезде әлеуметтік желіде кең тарап жатқан суреттердің бірі. Осы суретке Египеттегі әйгілі пирамидалардың салынып жатқан кезі деп сеніп жатқан қолданушылар да бар. Алайда, бұл –  жасанды интеллектке сүйене отырып жасалған жалған сурет. Гизадағы пирамидалар біздің заманымызға дейінгі 2500 жылдары салынған. Ал фотография өнері бертінде, 19 ғасырда пайда болды. Яғни, пирамидалар фотоөнер пайда болғанға дейін, 4 мың жыл бұрын салынған.
Интернетте тарайтын мұндай суреттер оқырмандарды медиасауатын арттырып, әрдайым фактчекинг жасап отыруға үндейді. Мұндай суреттердің жалған екенін білу үшін оқырман қауым алдымен суретті интернетке салып, дереккөзін табуы тиіс. Одан әрі оның жасанды интеллект арқылы жасалған/жасалмағанын анықтауы керек. Яғни, соңғы кезде тарап жатқан сан түрлі жалған ақпарат интернет бетінде көзге ұшырап, күдікті көрінген кез келген контентті саралап, тексеріп барып, тұтынуға итермелеп отыр.
Оқи отырыңыз: 2024 жылы Қазақстанда Ұлттық жасанды интеллект платформасы іске қосылады
Sports illustrated журналының төңірегіндегі дау жаңа бір проблеманың шетін шығарды. Бұл жағдай журналистика мен технология арасындағы қарама-қайшылықты алға шығарып отыр. Яғни, осы мысал арқылы жасанды интеллекті қолдану процесі этикалық, кәсіби терең мәселелерді де көтере бастағаны көрінді. Жасанды интеллект технологиясы қарқынды дами түскен сайын, журналистиканың этикалық принциптері де сыналып жатыр. Бүгінгі Sports illustrated мысалы журналистика саласына жасанды интеллекті енгізу процесінде нақты этика принциптеріне сүйену қажеттілігін айқын көрсетіп отыр.
Бұл бір ғана басылымның басындағы әңгіме емес, цифрлық технология заманындағы журналистиканың болашағына қатысты жағдай деуге болады. Бара-бара жасанды интеллект адам еңбегімен бәсекелесе алатын барынша сапалы контент жасай алатын күн туады деп болжанып жүр. Сол кезде бұл өзгеріс журналистика саласының негізгі құндылықтарын жоққа шығармай, керісінше журналистік материалдардың сапасының жақсаруына ықпал ететіндей тетіктер қарастырылуы қажет. Ал, ұжымдағы адам санын қысқартып, оның орнына нейрожелі көмегіне тегін жүгіну идеясы бірталай басылымға оңтайлы шешім боп көрінгенімен, уақыт өте келе бұл өтіріктің бағасы тым қымбатқа түсуі мүмкін. Оған бүгінгі Sports illustrated мысалы айқын дәлел болып отыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Америкалық Sports illustrated журналы жасанды интеллектің көмегіне сүйеніп жалған авторлар ойлап тапқан деп айыпталып жатыр.,,2023-12-01T12:00:00+05:00
qazaqstan-beibit-atomdy-qalai-paidalanyp-otyr-yadrolyq-fizika-institutynan-fotoreportaz,informburo.kz,Қазақстан бейбіт атомды қалай пайдаланып отыр? Ядролық физика институтынан фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstan-beibit-atomdy-qalai-paidalanyp-otyr-yadrolyq-fizika-institutynan-fotoreportaz,"Алматыдан 20 шақырым жерде Алатау ауылында Ядролық физика институты орналасқан. 1957 жылы Қаныш Сәтбаев, Игорь Курчатов және Жабағы Тәкібаевтің сынды академиктердің бастамасымен құрылған институт бүгінде ғылыми зерттеулер жүргізіп қана қоймай, өндіріспен де айналысады. Информбюро журналисі Энергетика министрлігіне қарасты ""Ядролық физика институты"" РМК жұмысымен танысып, 55 жыл бойы қызмет етіп келе жатқан зерттеу реакторын өз көзімен көрді.
Институт іргелі және қолданбалы зерттеулермен, радиоизотоптар өндірумен, сондай-ақ атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану саласында қызметтер көрсетумен айналысатын атом саласындағы Қазақстандағы жалғыз ғылыми ұйым. Мұнда жалпы 700 астам қызметкер жұмыс істейді. Кәсіпорын мемлекетке тиесілі стратегиялық объектілерді пайдалану және күтіп ұстау қызметін көрсетіп, атом энергиясын пайдалану саласында ғылыми зерттеулер жүргізіп әрі технологияларды дамытып, оларды іс жүзінде қолданады.
Институттың негізгі орталығы Алматыда шоғырланған. Астанадағы филиалда ауыр иондарды үдеткіш орналасқан. Ал Ақсай қаласында радиоэкологиялық зерттеулер жүргізіледі. Сондай-ақ, Азғыр экспедициясы жұмыс істейді.
Институтта 8 базалық эксперименттік қондырғы бар: ССР-Қ зерттеу реакторы, сындық стенд және 6 зарядталған бөлшектер үдеткіштер кешені. Институттың негізін заманауи аналитикалық және сынақ жабдықтары бар 23 ғылыми-зерттеу зертханасы мен 3 ғылыми-техникалық орталық құрайды.
Ядролық физика бөлімінде негізінен теориялық, іргелі зерттеулер жүргізіледі. Қатты заттардың радиациялық физика бөлімі қолданбалы зерттеулермен шұғылданады. Үдеткіш технологиялар ғылыми-техникалық бөлімінде қолданбалы зерттеулер жасалып, өнімдер шығарылады.
Қызметінің негізгі бағыттары:
Қазақстан атом энергиясын АЭС-те электр энергиясын өндіру, су тұщыландыру, сутегі өндіру және тиімді аккумуляторлар шығару саласында ғана қолданбайды. Институт радиоэкология, радиохимия, радиациялық өңдеуде де атом энергиясын қолданады.
Атом реакторы 1968 жылы іске қосылды. Реактор 21 күн үздіксіз жұмыс істейді, жеті күн қайта қалпына келеді. Ғылыми зерттеу реакторы болғандықтан электр энергиясын өндірмейді. Б ас инженердің орынбасары Дәурен Нұғымановтың айтуынша, бұл жерде жетпістен жүз адамға дейін жұмыс істейді.
Өнімдер ыстық камера арқылы аппарат түсіріліп, сәулелендіріледі. Жұмыстың бәрі манипулятормен жасалады. Әр камераның өз қызметі бар: бірі реакторға жеткізсе, енді бірі кесуге, бірі дәнекерлеуге арналған. Ыстық камералар инженері Нұрлан Сүгіржанов 2005 жылдан бері осында қызмет етіп келеді. Инженер болғаннан кейін өзіне тапсырмаларды орындау ұнайтынын айтты.
Изотоптар өнеркәсіптік және медициналық мақсатта өндіріледі. Өнеркәсіп үшін дайындалған изотоптар Ресейге, Германияға жеткізіледі. Ал медицина мақсатында өндірілетін үш изотоптың бірі фармациялық өнімдерді зарарсыздандыру үшін, ал екеуі қатерлі ісікті ерте анықтау және емдеу мақсатында қолданылады. Олар республикадағы барлық ядролық орталыққа жеткізіледі. Осылайша институт елдегі ядролық медицинаның 75 пайызын өз күшімен жауып отыр.
Онкологиялық ауруларды диагностикалау және емдеу үшін ССР-Қ зерттеу реакторында және Cyclone-30 циклотронында өнеркәсіптік (кобальт-57, иридий-192, сурьма-124) және де медициналық мақсаттағы (Йод-131, Молибден-99, Фтор-18) (радиофармпрепараттар) радиоактивті изотоптарды өндірудің толық циклі жолға қойылған.
Институт зертханаларында материал үлгілері зерттеліп, өңдеудің бірнеше сатысынан өтеді.
Институт ядролық өңдеумен айналысады. Үдеткіштер арқылы Қазақстанда жасалған медицина бұйымдары зарарсыздандырылып, гидрогель таңғыштары, косметикалық маскалар шығарылады.
Үдеткіш технологиялар бөлімінің басшысы Игорь Даньконың айтуынша, гидрогель таңғыштар адам денесі күйгенде қолданылады. Қарапайым таңғыштан айырмасы – түсі мөлдір, ауа өткізеді және тоқсан пайыздан астамы судан тұрады.
Гидрогель таңғыштар және маскалар жара тез жазылуы үшін қолайлы орта жасайды. Күйген теріні жууға болмайды, сондықтан мұндай таңғыштар жараның тез жазылуына әсер етеді. 48 сағатқа дейін таңып жүруге болады. Институт базасында косметикалық мақсатта да маскалар шығарылады. Барлық бұйым халықаралық стандарттарға сай жасалады. Қоймада сақталып, д әріханалар мен емханаларға жіберіледі.
Одан бөлек атом энергиясы бағалы тастарды бояу кезінде қолданылады. Түссіз топаз атом реакторына түскеннен кейін нейтронды сәулелендіру арқылы көк түске боялады. Зергерлік дүкендердегі асыл тастардың 90 пайызы атом энергиясы көмегімен түрлі түске боялады.
Әр АЭС-тің өз отыны бар. Көлікке құятын жанар-жағармай секілді бірінің отыны екіншісіне қолдануға болмайды. Ядролық физика институтының бас директоры Саябек Сахиевтің сөзінше, төртінші буындағы АЭС салып жатқан жапондар өздері қолданғалы отырған отынды Қазақстандағы ядролық институт базасында сынап көрген. Институт қызметкерлері қандай қате-кемшілік барын айтқан.
Институт АЭС қалдықтарын өңдеу технологиясын игеруді көздер отыр. Әзірге бұл технологияны Франция мен Ресей мамандары ғана меңгерген. Ал бұл технологияны қазақстандық мамандар кәдеге жарата алса ел экономикасына миллиардтаған қаржы әкеледі. Сондықтан институт қызметкерлері АЭС отынын өңдеп, қайта пайдалану технологиясын шығаруды көздейді.
""АЭС отынының 20 пайызы жанып кетеді де, ал уранның қалған 80 пайызын қайтадан отын ретінде пайдалануға болады. Уранды қайта пайдалануды үйреніп, Франция мен Ресейден кейінгі үшінші ел болғымыз келеді"", – деді Саябек Сахиев.
Зерттеу реакторы базасында ел экономикасына орасан зор пайда әкелетін жобаларды жүзеге асыру көзделген. Соның бірі – жартылай өткізгіштер өндіру. Институт қызметкерлері кремнийді нейтронды қоспалау технологиясын меңгерген. Әрі қарай өндірісті ұйымдастырып, осы кремнийден жоғары технологиялық өнім жасауға, яғни микрочип алуға болады. Бүгінде Қазақстан кварц құмының бір келісін бір АҚШ долларына сатады. Шикізат өзімізде шыққанымен Қзақстанда оны тазарту технологиясы болмаған соң дайын өнімді өзге мемлекеттерден бірнеше есе қымбатқа сатып алып отыр. Ал институттың жоғары технологиялық өнім өндіре алатын қауқары бар.
Институт соңғы бес жыл ішінде жарияланған жұмыстар саны бойынша елдегі ғылыми-зерттеу институттары арасында бірінші орынды иеленді. 2000-жылдан бері институттың оқу орталығында бес мыңнан астам маман даярланды. Саябек Сахиев Қазақстанда атом саласында жұмыс істейтін мамандар жоқ деген пікірмен келіспейді. Институттың кадр даярлау базасы бар. Алайда зерттеу институты болғандықтан кадр даярлау құзыреті жоғары оқу орындарына берілген. Теорияны оқыған студенттер иинститутқа келіп практикадан өте алады.
Институт 30-дан астам жетекші ғылыми ұйымдарымен және университеттерімен жұмыс істейді. 2023 жылғы тамызда институт онкологиялық ауруларды емдеу және диагностикалау генераторын Бішкекке жеткізу бойынша халықаралық МАГАТЭ агенттігінің тендерін жеңіп алды. Келер жылдан бастап Францияға радиоизотоптар жеткізеді. Қазақстан нарығын г идрогель таңғыштарымен толық қамтып қана қоймай, шетелге импорттау да жоспарда бар.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Бұл елдегі ғылыми зерттеулер жүргізіп, радиациялық технологиялар әзірлейтін және дайын өнімдер шығаратын атом саласындағы жалғыз ұйым.",,2023-11-20T15:45:00+05:00
qazaqstanda-balalarga-qol-protezin-kimder-qoyady,informburo.kz,Қазақстанда балаларға қол протезін кімдер қояды?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-balalarga-qol-protezin-kimder-qoyady,"""Артель"" қоры қолсыз қалған балаларға заманауи протез табуға көмектеседі. ""Киби-қаһармандар"" деген ерекше атау алған протез баланың өмірін толыққанды сүруіне мүмкіндік береді. Протездер Ресейдегі Сколковский атындағы ғылым және технология институтындағы ""Моторика"" компаниясында дайындалады.
""Киби-қаһармандар"" атауын өндіруші компания ойлап тапқан. ""Киби"" – ""киборг"" сөзінің қысқартылған нұсқасы, ал қаһармандар деп осындай қиын жолдан өткен әр бала қаһарман болғандықтан атадық"", - дейді ""Артель"" қорының негізін салушы Алена Данилова.
Заманауи протездер 3D-принтерде басылады. Ал балалар пішінін, түсін таңдай алады, өзінің сүйікті мультфильмі мен үй жануарының да суретін салғыза алады. Алғашқы протез 2020 жылдың 20 қарашасында Аймира есімді қызға салынған. Алена Данилованың сөзінше, бұл – қордың 5-18 жас аралығындағы балаларға протез қоятын жұмысы басталған уақыт.
""Бес жастан әрі қарай бала мектепке дайындалып, жаңа өмірге аяқ басады. Сондықтан осы кезеңде бала өзін толыққанды адам ретінде сезінуі үшін, қолын жасырмай, керісінше, сыныбында жұлдыз болуы үшін оған ыңғайлылық сезімін сыйлау аса маңызды"", – дейді Алена Данилова.
Қордың құрылғанына аз уақыт болса да, демеушілердің назарына ілігіп үлгерген.
""Қаражат жинау барысы қордың банк реквизиттеріне түседі, бізде бәрі ашық әрі ресми. Алаяқтық туралы айтар болсақ, біздің өз аудиториямыз бар, олар бізге сенеді, бізбен бірнеше жылдан бері жұмыс істеп келеді"", – дейді Алена Данилова.
Көмек сұрап келген жандар баланың суретін жібереді. Суретке қарап отырып балаға протез керек пе, жоқ па, сол нәрсе анықталады. Сондай-ақ стандартты құжаттар: ата-анасының жеке куәлігі, туу туралы куәлік, мүгедектік туралы анықтама (егер бар болса) талап етіледі. Қор жұмысы басталғанда ақша жинау процесі бірнеше айға созылатын еді, ал қазір жағдай басқаша.
""Қаражат көлемі – 1,5 миллион теңге. Қазіргі таңда қор танымал, сондықтан протездеуге қаржыны бір күннің, тіпті, бір сағаттың ішінде жинап тастаймыз. Өз кезегін күтіп отырған демеушілер де бар, олар балаларға көмектескісі келеді"", – дейді Алена Данилова.
Қазіргі таңдағы өзекті мәселе – қорға жүгінетін балалардың болмауы. Оның себебі әртүрлі. Алена Данилованың айтуынша, кейбір ата-аналар баласының қолына протез керек екенін ел-жұрт білгенін қаламайды екен. Ал өздігінен алып беретін мүмкіндіктері жоқ.
Біз Виолетта есімді қызға протез кигізу жұмысын көзбен көрдік. Қыздың анасы Валентина Шевлекова болған жайтты баяндаудан тартынбады.
""Жүкті кезімде, үшінші триместрде тұмаумен қатты ауырдым, қызуым көтерілді. Жоспарлы УДЗ-да дәрігер ештеңе демеді. Тек босанған кезімде ғана дәрігерлер қатты шошыды, бала патологиямен туылған екен. УДЗ дәрігері жүктілігімнің бесінші айында баланың жағдайы қалыпты болған деп жауап берді"", – дейді Валентина Шевлекова.
Қазір Виолеттаның жасы – 14-те. Ол волейболмен айналысады, қор туралы туысқандарынан естіген. Анасы қордың негізін қалаған қызға хабарласқан, содан кейін олар болашақ протездеу жұмысы туралы сөйлесе бастаған. Анасы Валентина протезге қаржы тез жиналатынына күмәнмен қарағанын да жасырмады. Суреттен протез қойылған балаларды көрсе де, дәрігерлерге сенбеген.
""Өлшемге келген бірінші күні қуанышымызда шек болған жоқ. Қызымның жасы 14-те болса да, бәрін өзі істеп үйренсе де, қазір біз үшін жаңа өмір басталды. Қызым өмірге екінші мәрте келгендей. Процесс оңай өте қоймас, алайда, бәрі жақсы боларына сенімдімін"", – дейді Валентина Шевлекова.
Протездеу бағдарламасына Қазақстанның барлық өңірінен балалар қатыса алады, басты шарт  - процедура Алматы қаласында өтеді. Қордың негізін қалаған Алена Данилова балаларға қуаныш сыйлағысы келетін демеушілер көп екенін айтады. Оның сөзінше, протездеу медициналық стильде емес, кәдімгідей қарапайым жағдайда өтеді. Протез жеңіл, тез, ауырсынусыз киіледі. Көмекке келетіндердің көбі – ақаумен туылғандар, дегенмен, арасында жүре келе қолын зақымдап алған балалар да бар.
""Сау қолмен туған бала қолын электр ет турағышқа тығып алған. Саусақтарын сақтап қала алмаған, бірақ сүйегі сау қалған. Кей балаларға ауырғанда катетер дұрыс қойылмағанынан жұмсақ тіндердің зақымдалуынан қолының жартысын кесіп тастаған жағдайлар да кездесті"", –  дейді Алена Данилова.
Протез екі қолдың қатар жұмыс істеуі үшін керек. Қос қолдың бірдей жұмыс істеуі омыртқаның түзу болуына, бұлшық еттердің дамуына, басқа да аспектілерге әсер етеді. Алена Данилованың айтуынша, қол зақымдалған болса да, протездің бүгілу орнында болуы ағзаның дұрыс дамуына әсер етеді. Протез қоюдың артықшылығы – бала сыныптастарының арасында ерекше назарға ие болады, бәрі протезді ұстағысы келіп, қызықтайды. Алайда, протез қоюдың кемшілігі де бар.
""Протез бөтен зат болғандықтан, оған үйрену керек. Алғашқы уақытта тері тітіркеніп, қол терлеп немесе тоңуы мүмкін. Алайда мұның барлығы бір ай ішінде жоғалады, бала әрі қарай өзінің кибер қолына үйреніп кетеді"", – дейді Алена Данилова.
Ол баласына протез керек ата-аналарға жалған намысты жиып қоюға кеңес берді.
""Өзіңізді емес, балаңызды ойлаңыз. Егер өздігіңізден протез ала алмайтын болсаңыз, қорға көмекке жүгіну ұят емес. Қорқыныш, ұят сезімін шетке ысырыңыз, адамдар не ойлайды деп бас қатырмаңыз, ақша сұраудан қысылмаңыз"", – дейді қор басшысы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Үш жыл ішінде 30-дан астам бала процедурадан өткен.,,2023-11-21T13:30:00+05:00
qazaqstanda-turli-dindi-ustanatyndar-sany-30-zylda-qalai-ozgerdi,informburo.kz,Қазақстанда түрлі дінді ұстанатындар саны 30 жылда қалай өзгерді?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-turli-dindi-ustanatyndar-sany-30-zylda-qalai-ozgerdi,"Жақында Алматыда БАҚ нарығын дамыту мәселелері бойынша жыл сайынғы 15-ші салалық Media Құрылтай конференциясы өткен болатын. Іс-шараға медиа саласындағы жетекші журналистер мен сарапшылар қатысты.
Конференция БАҚ саласына қатысты заңнамалық мәселелерді талқылаудан басталды. Депутат Айдос Сарым БАҚ туралы заңды болашақ сұраныстарға – жаңа технологиялар мен жасанды интеллектке сәйкес жетілдіру қажет деп есептейді. Бұл бастаманы Мәдениет және ақпарат вице-министрі Қанат Ысқақов қолдап, 1999 жылы қолданысқа енген заңның кейбір нормалары моральдық тұрғыдан ескіргенін атап өтті.
Media Qoldau құқықтық қызметінің басшысы Гүлмира Біржанова заңда журналист мамандығының құқықтық кепілдігі жоқтығына байланысты журналистердің барлық жерде шектеулерге тап болатынын айтып, депутаттарға жүгінді. Олар, өз кезегінде, қазір қаралып жатқан жаңа заң жобасы мемлекеттік органдарға БАҚ сұрауларын қарау мерзімін жеті күннен бес күнге дейін қысқартуды көздейтінін, сөз бостандығын қамтамасыз етіп, журналистердің мәртебесін арттыратынын, талап қою мерзімі сияқты ұғымды енгізетінін мәлімдеді.
Сондай-ақ, панельдік сессиялардың бірі дін мен медианың өзара әрекеттесуі тақырыбына арналды. Журналистер мен сарапшылар діни негіздегі стигматизация тақырыбын және бұқаралық ақпарат құралдарының этикасын талқылады.
Оқи отырыңыз: Тоқаев: Қазақстан – барлық әлемдік діндердің киелі орындары көрініс тапқан карта іспетті
Қазақстанның діни бірлестіктері қауымдастығының басшысы Александр Клюшев өз сөзінде мемлекеттік-конфессиялық қатынастардың БАҚ-қа тигізген әсері туралы әңгімеледі.
""1992 жылы ""Діни сенім бостандығы туралы заң"" қабылданды, сарапшылар оны адам құқықтары мен оның діни сеніміне байланысты ең үздік әрі прогрессивті заңдардың бірі ретінде мойындады"", – деп атап өтті Александр Клюшев.
Сондай-ақ, ол 1997 жылға дейін қауымдастықтар республикалық телеарналарда бейнероликтерге тапсырыс бере алатын елдегі діни бірлестіктердің трансляциялау еркіндігі туралы еске салды.
""Бейнероликтер олардың қызметі туралы баяндады және эфир уақыты жарнамалық уақыт үшін төлем ретінде жалпы негізде қолжетімді болды. Бұл діни бірлестіктердің іс-әрекетінде және олардың медиа кеңістікке қатысуында біз қазір көре алатын кемсітушілік болмағанын көрсетеді"", – деді сарапшы.
Ал 1997 жылдан кейін жағдай керісінше өзгере бастады, діни бірлестіктердің қызметін баяндау үгіт-насихат болып есептелді. Клюшевтің пікірінше, түсініспеушіліктің жағымсыз тәжірибесінен бүгінгі таңда бұқаралық ақпарат құралдары мен конфессиялар арасы алшақтап кеткен.
Заңнаманы жақсарту, діни бірлестіктермен қарым-қатынас дағдыларын арттыру және діни мазмұндағы материалдарды сараптау арқылы мәселенің шешімін табуға болатындай. Конференцияға қатысқан сарапшылар арасында Діни сенім бостандығы және діндердің алуан түрлілігі тақырыптарында медиа контент дайындау бойынша нұсқаулықтың тең авторы Марал Айтмағамбетова да болды. Айта кетейік, Қазақстанда діни тақырыппен жұмыс істейтін сарапшы-журналистер аталған нұсқаулықтың негізінде дайындалады.
Оқи отырыңыз: Елімізде қанша дін бар? Діни араздыққа жол бермеу үшін не істеу керек?
Сонымен  қатар, Александр Клюшев тәуелсіздік жылдарында елдегі діни қауымның саны қалай өзгергені туралы қызықты статистикамен бөлісті.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Media Құрылтайда БАҚ пен діннің өзара әрекеттестігі талқыланды.,,2023-11-28T17:17:44+05:00
qazaqstandagy-xostel-biznesi-sany-aqysy-zane-olarga-qoiylatyn-talaptar-qandai,informburo.kz,"Қазақстандағы хостел бизнесі: Саны, ақысы және оларға қойылатын талаптар қандай?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstandagy-xostel-biznesi-sany-aqysy-zane-olarga-qoiylatyn-talaptar-qandai,"Алматыда бүгін хостел өртеніп, 13 адам қаза тапты. Үш қабатты тұрғын үйдің бірінші қабаты мен жертөлесінде орналасқан хостел бір жарым ай бұрын ашылған. Ғимарат Халық банкке тиесілі, банк оны кепілмүлік ретінде жалға берген. Өртке қатысты қылмыстық іс қозғалып, үкіметтік комиссия құрылды. Хостелде 72 адам болған. Алматы қалалық полиция департаменті қаза тапқандардың кім екенін анықтады. Қайтыс болған 13 адамның төртеуі – шетелдік (екеуі – Ресей азаматы, екеуі – Өзбекстан азаматы), тағы тоғызы – Қазақстан азаматтары.
Информбюро порталы елде қанша хостел бар екенін, оларға қандай талаптар қойылатынын, тұру ақысы қанша екенін анықтады.
Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2023 жылғы 1 сәуірде елдегі орналастыру орындарының саны 3848-ге жеткен. Оның ішінде хостелдер 111-ді құраған. Бір жылда олардың саны 35-ке артқан.
Алайда 2gis.kz картасына ""хостел"" деп жазып іздегенде Алматы қаласының өзінде 253 хостел бар екенін көруге болады. Ал Астанада мұндай 82 орын бар. Карта Шымкентте 33 хостел бар деп көрсетті.
Ғылым және жоғары білім министрлігінің мәліметінше , Қазақстанда студенттерге арналған 380 жатақхана бар. Ондағы төсек-орын саны – 106 203. Оның ішінде 182 нысаннан 24 560 төсек-орын жалға алынған. Қыркүйектің басында елде жатақхана орындарына тапшылық 23 686 орынды құраған. Алматы қаласында орын тапшылығы 14 мыңға жеткен. Ал Астана қаласында – 5300 орын. Солтүстік Қазақстан облысында 2300 орын тапшы.
Осы мәселені шешу үшін жоғары білім беретін 58 оқу орын 182 объекті немесе 24 560 төсек-орындық жатақхана, жекеменшік хостелдермен келісімшартқа отырды. Бұл жерде қойылатын ең басты талап – хостелдерде студент жастар тұруы керек, сонымен қатар жастардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Санитарлық нормалардың, өрт қауіпсіздігінің сақталуы – осының барлығы университеттердің жекеменшік бизнес өкілдерімен келісімшарт жасағанда қоятын ең басты талаптары.
Хостелді студенттер ғана емес, Қазақстанға жұмыс істеуге келген шетелдіктер де паналайды. Биыл қазан айында Алматының Алмалы ауданында орналасқан хостелдердің бірінде 14 Нигерия азаматы анықталды. Шетелдіктердің Қазақстан аумағында болу мерзімдері өтіп кеткен. Бұл туралы қалалық полиция департаментінің баспасөз қызметі хабарлады .
Өрт болған хостелмен студенттердің тұруы үшін ынтымақтастық туралы меморандумға қол қоймылмаған. Студенттер осы хостелде тұруға өтініш бермеген.
Денсаулық сақтау министрінің бұйрығында хостелдерге қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар көрсетілген. Онда хостел деп жеке тұлғалардың уақытша тұруына арналған және пайдаланылатын, белгіленген құрылыс, санитариялық, экологиялық, өртке қарсы және басқа да міндетті нормалар мен қағидаларға сай келетін, көппәтерлі тұрғын үйдегі жеке кіру есігі бар тұрғын емес үй-жай не жеке тұрған ғимарат (ғимараттың бір бөлігі) деп белгіленген.
Хостел көппәтерлі тұрғын үйде орналасса кіретін жеке есігі болуы керек. Тұру бөлмелері ретінде цоколь мен жертөлені пайдалануға рұқсат жоқ. Объектілер сумен жабдықтау, суды бұру, жылумен жабдықтау жүйелерімен қамтамасыз етіледі. Күн сайын ылғалды жинау жүргізілуі керек. Ауа баптау жүйесі не желдеткіштің болуы талап етіледі.
Хостелде тұратын әр адамға төсек-орын жиыны, сүлгі берілуі керек. Хостелде 15 адамға кемінде бірд:
Жуынатын бөлмелер, дәретхана орындықтары мен қақпақтары, биде, суды ағызатын тұтқалар мен дәретхана есіктері күн сайын дезинфекциялық ерітіндімен өңделуі керек.
Сондай-ақ, асхана, асүй, өз-өзіне қызмет көрсету әдісімен тамақ ішуге және дайындауға арналған бөлмелер жабдықпен, құрал-саймандармен, асүй және асхана ыдыстарымен, азық-түлік сақтауға арналған ыдыстармен және жуғыш заттармен ыдыстармен жабдықталады.
Хостелде бірнеше бөлме болады. Әр бөлмеде төсек орын саны да әртүрлі. Барынша көп адам қабылдау үшін қос қабатты төсектер қояды. Мұндайда бөлмедегі орын саны 12-ге жетуі мүмкін.
Алматыда хостелде тәулігіне тұру бағасы 2 мың теңгеден басталады. Айына кем дегенде 30 мың теңге төлеп тұруға болады. Жақсы жағдай жасалған хостелдердің бағасы қымбат.
2gis картасында өрт болған Almaty hostel-де 100 орынға дейін бар екені және тәулігіне тұру ақысы 2000 теңгеден басталатыны жазылған.
Төтенше жағдайлар министрлігінің мәліметінше, жыл басынан бері 15 жатақханада өрт болған. Осыған орай 13-17 қараша аралығында Ішкі істер министрлігімен бірлесіп жатақханалар мен хостелдерде өрттің алдын алу жөнінде ""Жатақхана"" іс-шарасын өткізген.
ТЖМ мәліметінше, кейінгі жылдары жеке тұрғын үйлер мен коттедждер қайта жабдықталып, жатақханаға айналған. Әсіресе, бұл тенденция Астана, Алматы және Шымкент қалаларына тән. Соның салдарынан өрт қаупі бірнеше есе артқан. Себебі мұндай жатақханалар орналасқан ғимараттар қауіпсіздік нормаларына сай бейімделмеген.
Бес күнде ел аумағында барлығы мыңнан астам рейд жүргізіліп, 734 адам әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Тұрғындарды көптеп орналастыру үшін ұзартқыштар мен жылытқыштарды қолдан жасаған, ақауы бар электр құрылғыларын және зақымдалған оқшаулауы бар электр сымдарын пайдаланған. Жатақханалар мен хостелдердегі өрт қауіпсіздігінің жай-күйі туралы мүдделі мемлекеттік органдар хабардар етілген .
Жатақханалар мен хостелдерде өрт қауіпсіздігі саласындағы бұзушылықтардың барлық фактілері туралы ""101"" және ""112"" диспетчерлік қызметінің пультіне хабарлау қажет.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Хостел көппәтерлі тұрғын үйде орналасса кіретін жеке есігі болуы керек.,,2023-11-30T14:10:09+05:00
qazaqstandyq-nepo-baby-kimder-zane-zuldyzdyn-balasy-boludyn-zauapkersiligi-qandai,informburo.kz,Қазақстандық nepo baby кімдер және жұлдыздың баласы болудың жауапкершілігі қандай?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstandyq-nepo-baby-kimder-zane-zuldyzdyn-balasy-boludyn-zauapkersiligi-qandai,"Таяуда әлеуметтік желіде әнші, музыкант Әли Оқаповтың төңірегіндегі дау қызу талқыланды. Бәрі Оқаповқа ""Құрмет"" ордені берілгенінен басталды. Әнші өзінің ""Инстаграмдағы"" парақшасына орден таққан суретін салғанда, оған жапатармағай ""сен бұл марапатқа лайық емессің"" деп жаза жөнелгендердің қарасы көп болды. Көпшілігінің алға тартқан аргументі біреу, ""сен бұл марапатты сіңірген еңбегің үшін емес, Роза Рымбаеваның баласы болғаның үшін алдың"" дейді. Осы тұста былтыр ғаламторды шулатқан бір тренд еске түсті. Ол Nepo baby деп аталады.
Nepo baby (nepotism baby сөзінен қысқартылып алынған) – бұл атақты ата-анасының мансабы арқылы жетістікке жеткен балаларға қатысты айтылатын термин. Яғни, ата-анасының белгілі бір салада тамыр-таныстығы болса, бала сол салада оңай танылады дейді. Халық арасында бұл термин атақ-даңққа лайықсыз, жетістікке оңай жолмен жетті делінген адамдарды төмендету мақсатында айтылады.
Nepo baby термині туралы алғаш 2022 жылдың ақпан айында айтыла бастады. Twitter желісінің (қазір X) бір қолданушысы режиссер Джад Апатоу мен актриса Лесли Манның қызы Мод Апатоудың ""Эйфория"" деген телешоуға түсіп жатқаны туралы твит жариялады. Ол өз твитінде ""Мод Апатоу nepotism baby екен ғой"" деп таңғалысын жасырмады. Яғни, осы твитімен ол Мод Апатоудың шоу-бизнес әлеміне тамыр-таныстықпен келгеніне назар аударды. ""Непотизм бэйби"" тіркесі кейін бара-бара қысқарып, ""непо бэйбиге"" айналды.
Осы твиттің тез таралғаны соншалық, TikTok желісінің қолданушылары ата-анасының арқасында танымал болған балаларды жаппай белгілей бастады. Бұл терминнің жыры мұнымен біткен жоқ. Жыл соңында New York Magazine журналы жұлдыздардың балаларының тізімін жариялап, 2022 жылды nepo baby жылы деп атады. New York Magazine қандай танымал адамдардың туыстарының арқасында танылғанын, олардың қандай мектепке барғанын зерттеп жазды. Журналда продюсерлер мен студияларға да nepo baby-лермен жұмыс істеу қолайлы екені де айтылды. Себебі, атақты адамдардың балаларын сахнаға шығарып не фильмге түсіргенде, премьераға олардың ата-анасы міндетті түрде келеді. Ал бұл ақпарат БАҚ бетіне шығады, осылайша аудиторияны қызықтыру да оңай деп түсіндіріледі.
Бұл басылымнан бөлек, The New York Times, Vox, Forbes, CNN сияқты ақпарат құралдары осы тақырыпта материалдар берді. Бұл тақырып Голливудта кәдімгідей шу көтерді. Зои Кравиц, Лили-Роуз Депп, Гвинет Пэлтроу сияқты актрисалар өздерінің осы тақырыпқа қатысы туралы пікір білдірді. 16 жасында Chanel сән үйінің жарнамасында жарқ еткен Лили-Роуз Депп (актер Джонни Депп пен Ванесса Парадидің қызы) жұрттың айтқанына қарсы пікір айтам деп хейттің астында қалды. ""Дәрігерлер отбасында дүниеге келген бала дәрігер болуды таңдаса, оны ешкім сөкпейді ғой?"" деген Лили-Роузға көпшілік ""олар сен сияқты аспаннан салбырап түскен жоқ, дәрігер болу үшін жылдар бойы оқиды"" деп бас салды.
Осы терминді қолданушылар бұқаралық ақпарат құралдарында жұмысшы тап өкілдерінің балаларына қарағанда ""nepo балалар"" көбірек көлбеңдейтініне назар аударды. Ал, бұл құбылыс меритократияның жоқ екенін, жетістікке жету үшін тек қана еңбек етудің жеткіліксіз екенін анық көрсетеді дейді. Мәселен, Vox журналында берілген мақалада Колумбия университетінің професссоры Шай Давидай непотизм (тамыр-таныстық) дискурсы ""Америкада, оның ішінде Голливудта теңдік бар"" деген сенімді жоққа шығаратынын айтады. Оның сөзінше, отбасы байлығы мен байланысын жетістікке жету үшін қолданатын nepo baby концепциясы ""америкалық арман"" туралы әдемі хикаяның быт-шытын шығарады екен.
Әлеуметтік желіде nepo baby тақырыбын көтерген қолданушылар тек Голливуд жұлдыздарымен шектелмей, саясатта жүрген кісілердің де тамыр-таныстықпен көтерілген балаларын сөз қылды. Олардың қатарында АҚШ-тың 43-президенті Джордж Буш, Дональд Трамптың қызы Иванка Трамп және басқалар бар.
Ал, енді Қазақстанға келейік. Қазақстандық желі қолданушылары nepo baby деп атамаса да, желіде жұлдыздардың балаларын бөліп-жарып жататыны байқалады. Сондай балалардың қатарында күйші Нұрғиса Тілендиевтің қызы Дінзухра Тілендиева, әнші Нағима Есқалиеваның ұлы Диас Аблаев, әнші Роза Рымбаеваның ұлдары Әли Оқапов пен Мәди Рымбаев, актриса Лидия Кәденованың ұлы Дидар Кәден, композитор Марат Омаровтың қызы Зарина Омарова, әнші Жанар Айжанованың қызы Айжұлдыз Адайбекова, опера әншісі Нұржамал Үсенбаеваның қызы Қарлығаш Мұхамеджанова, продюсер Баян Алагөзованың қызы Айсәуле Бақытбек-Қайдарова бар.
ҚР Халық әртістері Есқалиева мен Рымбаевалар өз сұхбаттарында балаларының әртіс болғанын қаламағанын жиі айтады. Мысалы, бір сұхбатында Нағима Есқалиева ұлы туралы мынадай пікір айтады:
""Басында мен баламның өнер жолына келуіне қарсы болдым. Бірақ, ол мені әйтіп-бүйтіп көндірді. Мен оның тіпті ән айтатынын білмейтінмін. Алғаш ән шырқап шыққанда, шок болдым. Әуелгі екі әні ағылшын тілінде болды. Ал қазақша ән салғанда, мен көзіме жас алдым. Қазір Диас жақсы вокалист, оның ән айту стилі маған ұнайды. Бәлкім, оның әндері елдің бәріне бірдей ұнай бермейтін шығар. Сондықтан, Диас маған әлеуметтік желіде өзіне жазылып жатқан негатив пікірлерді оқытпауға тырысады. Сонысына рахмет"".
Айтпақшы, заманында актер Асанәлі Әшімовті де ""өзінің ұлы Сағи Әшімовті Шоқанның рөліне бекітті"" деп сөккендер көп болған. Асанәлі Әшімовтің өзі бір сұхбатында бұл кезеңді былайша еске алады:
""Сағидың киноға келуі де тосын құбылыс болды. ""Шоқанды"" түсірмек болып, кастинг жариялағанбыз. Үміткерлердің бірде-бірі ойдан шықпай, біраз уақыт жүріп алдық. Өзім сыйлайтын Сәбира Майқанованың «Алыстан іздеме. Сағи тұр ғой. Түрі келіп тұр Шоқанға» деген сөзіне мән берген жоқпын. Сөзден қорықтым. Бірде операторлар менің жоқтығымды пайдаланып, Сағиды дайындапты. Аңдап қарасам, мұрты қиылып, Шоқанның өзінен аумай қалыпты. Орталық Комитет те Сағиға тоқтады"".
Кейінірек «Шоқан Уәлиханов» фильмі мемлекеттік сыйлыққа ұсынылған тұста ел арасында «әкелі-балалы Әшімовтер өздерін сыйлыққа ұсынып жатыр» деген әңгіме шыққан. Комитеттегілер «екі Әшімовті қатар ұсына алмаймыз» деп талап қойғанда, Асанәлі Әшімов ""Сағиға сөз келмесін"" деп тізімнен өзін сыздыртып тастағанын айтады. Ал, Асанәлінің ұлы, актер Сағи Әшімов өзінің 1999 жылы берген соңғы сұхбатында аяқтан тұруына әкесінің көмектескенін былай баяндайды:
""Әрине, отбасыма, тұрмыс жағдайыма, өз аяғымнан тұруыма әкемнің көмегі болды. Әрі-беріден соң ол әкелік парызы ғой. Институтқа түсуге де көмектескенін жасыра алмаймын. Оқуға түскеннен кейін өзімнің кездейсоқ адам емес екенімді дәлелдеуге тырыстым. Институтты қызыл дипломға бітіріп, дипломдық спектакльдің бәрінде басты рөлде ойнауым өзімнің табандылығымның арқасында болған еді. Актердің айлығымен күн көру де қиын. Кафе ашуға тура келді. Бұл іске әкем араласқан жоқ. Әкімшілік пен СЭС-ке барған бетімде-ақ өнер адамдарын қадірлейтін азаматтардың өзі қолтаңба беруімді өтініп, есесіне қызметін көрсетті. Әрине, кімнің баласы екенімнің де пайдасы болған шығар. 1989 жылдан бері МАИ-ға айыппұл төлеп көрген жоқпын. Бұл да бәлкім әке даңқының жемісі болар"".
Енді қазіргі кезеңге қайта оралайық. Осыдан бірнеше ай бұрын продюсер Баян Алагөзованың қызы Айсәуле Бақытбек-Қайдарова The chai show бағдарламасына қазақстандық nepo baby ретінде қонаққа шақырылды. Сол жерде Айсәуле былай дейді:
""Мен өзімнің өзіндік артықшылықтары бар отбасында дүниеге келгенімді бала күнімнен біліп өстім. Алайда, непотизм деген түсінікке біртүрлі қараймын. Батыста адамдар жұлдыздардың балаларына аяқ астынан жабыла кеткендей әсер қалдырды. Негізі, одан басқа салаларда да тамыр-таныстықпен көтерілген қаншама адам бар ғой. Әсіресе, қазір Қазақстанда таныс арқылы шаруа шешу деген өте өзекті мәселе болып отыр. Менің нағашы атам өз заманында өте танымал композитор болған. Анам одан басқа университетке ауыстырып беруін өтінген кезде атам ""сен талантты болсаң, бір жерді жарып шығасың. Болмаса, менің атыма кір келтірме"" деп айтқан екен. Сол сияқты, мен де анама ""мені әнші қылшы, ""Кешью"" тобына алшы"" деп ешқашан айтып көрмегенмін. Актриса болуға да талпынбағанмын. Менің ойымша, жұрт танымал адамдардың баласына қатысты пікірін оларды танымай тұрып қалыптастырып қояды. ""Таяқтың екі ұшы бар"" дегендей, мен мұның теріс жағын да байқадым. Мемлекеттік мектепте оқыған кезде буллингке ұшырадым"".
Айсәуле кішкентай күнінде анасы Баян Алагөзованың бағдарламасының бір айдарын жүргізген. Ал, оқушы кезінде анасы түсірген ""Тракторшының махаббаты"" телехикаясында ойнады. Айсәуленің сөзінше, танымал адамның баласы болудың жауапкершілігі ауыр.
""Біреулер анам туралы жаман сөз айтып жатқан кезде оларға қарсы шығып, төбелесе кеткім келетін кездер болады. Алайда, мен өз жауапкершілігімді түсінемін. Танымал отбасының баласы болу оңай емес. Себебі, жұрттың маған деген көзқарасы басқаша екенін білемін. Сондықтан, көп жерде артық сөйлемеуге, пікір білдірмеуге тырысамын. Мені жүрген жерімде ""мынау Баянның қызы ғой"" деп айтатындар көп. Оған ренжімеймін. Күндердің күнінде мені де ""мынау Айсәуле ғой"" деп шақыратын күнге жетермін. Әзірше ондай деңгейге жетпеген шығармын"" дейді Айсәуле Бақытбек-Қайдарова.
Анасы туралы жаман сөз айтылса, қарап тұра алмайтындардың бірі – Әли Оқапов. Ол 2014 жылы ""Сырласу"" бағдарламасына берген сұхбатында анасы туралы негатив пікір жазған адамдарды ""мәдениетсіз, топас адамдар"" дегені үшін сынға қалған еді. Халық ""бізді топас дейтіндей сен кімсің?"" деп өре түрегелгенде, Әли ""қатты кетіп қалыппын"" деп көпшіліктен кешірім сұрады. Одан кейін ""Димаш Құдайбергеннің репертуарында хит әні жоқ"" деген пікірі үшін тағы да сынға ұшырады. Ал, бірер жыл бұрын Роза Рымбаева ""Грэмми"" сыйлығын жеңіп алған диджей Иманбек Зейкенов туралы ""ему просто повезло"" деп пікір білдіргенде, таяқтың бір ұшы оның екі ұлына тиді.
Таяуда ""Құрмет"" ордені берілген кезде Әли Оқапов тағы да хейттің астында қалды. Желіде Әлиді құттықтап жатқандармен қатар, ""ол ""Құрмет"" орденін алатындай қандай еңбек сіңірді?"", ""қазір тәрбиелі, мәдениетті жігіт болғаны үшін ғана марапат беретін болған ба?"" деп сұрақ қойғандар көп болды. Олардың арасында блогшылар да, қарапайым тыңдармандар да бар. Осы тақырып бірнеше күн қатарынан талқыланған соң, Әли Оқапов өзінің осы күнге дейін алған барлық марапатынан бас тартатынын мәлімдеді. Сол сәтте оған өнердегі әріптестері қолдау білдіріп, халықтың сынын орынсыз деп санап, буллингке теңеп жатты. Сол аралықта журналистер Ақпарат және мәдениет министрі Аида Балаеваның осы дауға қатысты пікірін сұрап білді. Министр мұндай мемлекеттік марапаттар кері қайтарылмайтынын айтты.
""Соңғы кезде әлеуметтік желі қолданушыларының көрінген нәрсенің бәрін жоққа шығарғысы келетіні алаңдатады (cancel culture терминін айтып отыр – ред ). Мұның соңы жақсылыққа апармайды. Елдің бәрі бір сәтте барлық саланы білетін сарапшыға айналып шыға келді. Негізі, белгілі бір салаға қатысты пікірді сол саланың білікті, кәсіби маманы білдіргені маңызды. ""Оқаповқа бұл орден не үшін берілді?"" деген сұрақтың қойылуын орынсыз деп санаймын"" деді министр.
Ал, көпшілік арасында ""мұндай резонанс Роза Рымбаева баласын әр жерге тықпалап, басқа әншілер туралы өткір пікір білдіргені үшін болып жатыр"" деп топшылағандар да болды. ""Баласын әр жерге тықпалады"" демекші, мына бір оқиға еске оралып отыр. 2012 жылы ресейлік ""Пусть говорят"" бағдарламасының бір саны ""А-студио"" тобының мерейтойына арналды. Бағдарламаға ""А-студио"" тобы туралы пікір білдіру үшін Қазақстаннан Роза Рымбаева арнайы шақырылды. Сол жерде Роза Қуанышқызы студияға кіре сала ""мен бүгін Мәскеуге жалғыз келген жоқпын. Өзімнің үлкен ұлым Әлиді ерте келдім. Ол – ""Арай"" мен ""А-студионың"" әндерін тыңдап өскен бала. Әли менің балам ғана емес, ол ең алдымен пианист, музыкант, өзінің шығармашылық жолын енді бастап жатқан әнші. Өзі ән жазады, өзі биін дайындайды, өзі бейнебаянын түсіреді. Бәрін өзі нөлден бастап жатыр"" деп, үлкен ұлын халыққа таныстырды. Сол кезде көрермен қауым арасында Рымбаеваның бұл әрекетін ""баласын өнер әлеміне орынсыз тықпалау"" деп жақтырмай, пікір жазғандар көп болды.
Сондай-ақ, 2014 жылы ""Сырласу"" бағдарламасына берген сұхбатында Әли Оқапов анасының ауырып жүрген кезінде ""сендерге болашақта көмектеседі"" деп, екі ұлын өзінің тегіне ауыстырғанын айтады:
""Анамның денсаулығы нашарлаған кезде ол біздің тегімізді Рымбаев деп ауыстырды. ""Мен келешекте қастарыңда бола алмай қалсам, сендерге осы фамилия көмектеседі"" деді. Сол кезеңнің бәрінен аман өткен соң, 16 жасымда жеке куәлік алған кезде Оқапов деген тегіме қайта оралдым"".
Әлеуметтік желідегі ""Құрмет"" дауы енді басыла берген кезде Әли Оқаповтың журналист Динара Сәтжанға берген сұхбаты жарыққа шықты. Онда ол ""Құрмет"" орденінің дауына қатысты ойын былай жеткізеді:
""Маған ""Роза Рымбаеваның ұлы болу қиын ба?"" деген сұрақ жиі қойылады. Мен қиын деп жауап беремін. Себебі, Тасқын Оқапов пен Роза Рымбаева – олар жеңімпаздар. Сондай тұлғалардың баласы бола тұрып, сенің жеңілуге құқығың жоқ. Сенің жеңілуге де, жеңуге де, қателесуге де хақың жоқ. Себебі, халық ""сен Розаның баласысың"" дейді. Оның үстіне, мен белгілі бір салада керемет жетістікке жеткен адам емеспін ғой. Ондай болсам, жұрт мен туралы ""ол шынымен лайықты"" деп айтар еді. Мен қатардағы көп поп-орындаушының бірімін. Өзім ән жазып, соны орындаймын. Ешқашан үлкен байқауларға қатыспағанмын. Себебі, мен байқаудың әншісі емеспін. Әрине, шақыратындар көп, бірақ, мен келіскен емеспін. ""Біріншіден, мен жеңіліп қаламын, екіншіден, мұндай байқаулар басқа талантты жастарға трамплин болсын деймін"".
Қазақстандық психолог Константин Колобов өнер адамдарының халықтың сынын буллингке балап жатқанына келіспейтінін айтады.
""Халықтың ""әнші сондай марапат алу үшін қандай еңбек сіңірді?"" деп сұрағанында тұрған ештеңе жоқ. Мен мұны буллинг деп емес, сын деп айтар едім. Халықты емтихан алатын адамға теңеуге болады. Қазақстанда ғана емес, бүкіл әлемде бай, танымал адамдардың балалары қарапайым жұмысшының баласына қарағанда жетістікке оңай жетеді. Халықты ашындыратыны осы нәрсе, олар осындай теңсіздікке төзе алмайды. Мұндай сынға қалмау үшін жұлдыздардың баласына өзін дәлелдеуден басқа жол жоқ.
Психологтың сөзінше, ел алдында жүрген адам бәріне дайын болуы қажет.
""Қошемет көрсеткен кезде халық жақсы да, сын айтқанда бірден жаман бола қала ма? Керісінше, айтылған сын орынды болса, содан қорытынды шығарған дұрыс"", – дейді психолог.
Сондай-ақ, психолог Константин Колобов шығармашылық адамдарының жаны нәзік, жараланғыш келетініне тоқталып, реті келсе, мұндай салада жүрген адамдарға тұрақты түрде психотерапияға барып тұру артық болмайтынын айтты.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Nepo baby термині халық арасында жетістікке тамыр-таныстық арқылы, оңай жолмен жетті делінген адамдарды төмендету мақсатында айтылады",,2023-11-20T10:15:45+05:00
qyzylordanyn-tarixy-qasietti-syr-tarixynyn-altyn-qazygy,informburo.kz,Қызылорданың тарихы – қасиетті Сыр тарихының алтын қазығы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qyzylordanyn-tarixy-qasietti-syr-tarixynyn-altyn-qazygy,"Қызылорда облысының, әсіресе оның саяси-экономикалық және рухани ордасы – Қызылорда қаласының тарихы тереңде жатыр. Облыстың әкімшілік аумағы Тұран ойпатының ауқымды құмды-саздақ жазығында орналасқан. Облыс жерінің оңтүстігінде Қызылқұм шөлінің солтүстік бөлігі, солтүстігінде орталық Қазақстанның оңтүстік шетіндегі үштік-бор қыраты мен Қарақұм құмдары. Аймақтың ауқымды бөлігі – Сырдария өзенінің ескі атырауы.
Қызылорда қаласы – 1938 жылы құрылған облыстың әкімшілік, әлеуметтік-экономикалық, білім, ғылым және мәдени орталығы. Шаһар өзінің оңтайлы экономикалық географиялық орналасуымен ерекшеленеді. Жер аумағы 3683 гектарды құрайтын мұнда 2019 жылғы халық санағы бойынша 241416 адам тұрады. Қызылорда қаласы, Тасбөгет, Белкөл кенттері, Қосшыңырау, Қызылжарма, Талсуат, Қызылөзек, Ақсуат, Ақжарма, Қарауылтөбе ауылдық округтері болып,1 қала, 2 кент, 7 ауылдық округ әкімшілік-аумақтық бірліктен тұрады.
Қызылорда қаласының тәуелсіздік жылдарындағы даму тарихы қазақ қоғамындағы үдерістерден бастау алды. 1993 жылғы басты оқиғалардың бірі мүліктерді мемлекет иелігінен алу мен жаппай жекешелендірудің басталуы болды. Еліміз бойынша 6 мыңнан астам нысан жекеге өтті.
Қиыншылықтарға қарамастан, дағдарысқа қарсы шұғыл шаралар мен әлеуметтік-экономикалық реформаны тереңдетудің бағдарламасын орындаудың жаңа жолдары қарастырылды. Нарықтық экономикаға өту негізінде жәрмеңкелер өткізу кең етек алды. Меншіктің көптүрлілігі, сауда-саттық, коммерцияның кең ашылуына қолайлы жағдай туғызды.
Өтпелі кезеңде де қала өмірінде көптеген оң өзгерістер орын алды. Алдымен 9 жыл бойы салынып жатқан ""Оңтүстік жылу орталығы"" бір жылдың ішінде іске қосылды. Қаланың шағын аудандарында көпқабатты үйлер салу жұмыстары қарқынды жүрді. Экологиялық апат аймағындағы халықтың денсаулығын жақсарту мақсатында облыстың өз күшімен күніне 1200 адам қабылдайтын ірі медициналық диагностикалық кеңес беру орталығы салынып, пайдалануға берілді. ТМД елдерінде теңдесі жоқ 660 орынға арналған кешенді аурухана құрылысының негізін қалауға қаржы көзі табылды.
Арнайы экономикалық аймақ кезеңі Сыр бойына жаңа серпіліс әкелді. Ал 1999-2000 жылдар ел өмірінде саяси, әлеуметтік-экономикалық және мәдени оқиғаларға толы жыл болды. Қалада жылу орталықтары, су және канализация басқармасы қаланың коммуналдық меншігіне өтті. ""Жылу электр орталығы"" АҚ банкроттыққа жіберіліп, орнына ""Қызылордақуаторталығы"" мемлекеттік кәсіпорны құрылды.
Қала бойынша негізгі сала – өнеркәсіп өнімінің көлемі жылдан-жылға өсуі байқалды. Өнеркәсіп өнімдерінің көлемі 2001 жылы 44,4 пайызға артты. Бұл жылдары қаладағы 30 өнеркәсіп кәсіпорындарының 25-і жұмыс жасаған. Қаланың ауыл шаруашылығы саласында ірілендіру, пайдаланылмай бос жатқан жерлерді тиімді игерудің нәтижесінде 6080 гектар жерге дақылдар егілді.
Экономикадағы тағы бір жетістік – ""қара алтынды"" қызылордалықтардың игере бастауы еді. 2000-2001 жылдары ""Ай-дан"" және ""ҚуатАмлонМұнай"" терминалдарының іске қосылуы облыс экономикасының дамуына, әлеуметтік саланың гүлденуіне зор үлес қосты.
2004-2007 жылдары Қызылорда қаласын сәулеттендіру бағытында айтарлықтай жұмыстар жүргізілді. Облыс орталығында халыққа қызмет ету орталығы, қаланың оңтүстік аймағында ""Сәулет"" шағын ауданында 50 пәтерлік 2 тұрғын үй салынды.
Қала мен кенттердің инфрақұрылымын түбегейлі жаңартуға бірінші болып бетбұрыс жасалды. Жер асты суларын ел игілігіне пайдалануға және аймақты газдандыруды одан әрі жалғастыруға күш салынды.
2009 жылы қалада индустриялық-инновациялық даму стратегиясы шеңберінде жалпы құны 1207 млн теңге болатын 5 жоба іске қосылды. Республикалық және аймақтық индустрияландыру картасына енгізу үшін 25 жоба ұсынылды. Бағдарлама аясында осы уақытта 8 инвестициялық жоба жүзеге асты. Облыс халқы үшін маңызды жаңалық – ""Батыс Еуропа – Батыс Қытай"" халықаралық автокөлік дәлізінің құрылысының жүргізілуі еді. Бұл жолдың 814 шақырымының Қызылорда облысының аумағынан өтуі аймақтың өсіп-өркендеуіне серпін берді.
Әлеуметтік салада да жақсы жаңалықтар болды. Облыс орталығында ""Мұз айдыны"" іске қосылып, Бейбарыс  сұлтан  көшесінің бойынан әсем де сәулетті облыстық мекемелер үйі, Темірбек Жүргенов атындағы шығармашылық үйі, дарынды балалар мектебі пайдалануға берілді.
Бүгінде аймақ басшысының қолдауымен облыс орталығында бірқатар жобалар жүзеге асуда. Кейінгі кезеңдегі шаһар шырайының артуы мен көркеюі расында адам айтарлықтай өзгерді. Жасарып, жасанған өлкенің ажары күн сайын еселеніп келеді.
Жаңа көпірден өткен бойда ""Болашақ"" университетінің зәулім ғимараты қаланың шырайын одан әрі арттырып тұр. Оған қарсы бетте орналасқан ""Жастар"" орталығының мұнтаздай әсем бейнесіне көзіңіз тояды.  Сонымен бірге, жаңа көпқабатты үйлер мен әлеуметтік нысандардың құрылысы қарқынды жүруде. Сол жағалауда құны 36,4 млрд теңгені құрайтын бір ауысымда 100 келушіге арналған емханасы мен онкологиялық бөлімшесі бар 300 орындық көпбейінді аурухананың құрылысы басталды. Құны 2,9 млрд теңгені құрайтын ""Қан орталығының"" құрылысы қарқынды жүргізілуде.
Қала сәулетінің артуында көптеген азаматтардың дара қолтаңбасы жатыр. 1980 жылдан бері осы салада жұмыс істеп келе жатқан ""Интегрострой"" ЖШС директоры Бақдәулет Ысқақов шаһардың сол жағалауын өркендетуге үлес қосты.
""Біздің мекеме 1998 жылы бұрынғы облыстық ""Агропромстрой"" тресіне қарасты №1 ЖМК базасында құрылды. 1998-2012 жылдар аралығында облыс және аудандарда, Қызылорда қаласында көптеген құрылыс нысандарын салып, күрделі жөндеуден өткізіп, халық игілігіне пайдалануға беріп келеміз. Қала орталығындағы әсем ғимараттың бірі – Әбділдә Тәжібаев атындағы облыстық әмбебап ғылыми кітапхананы, Бесарық ауылдық округіндегі әкімшілік ғимаратты, Айдарлы ауылындағы 150 орындық ауылдық клубты, Тасбөгет кентіндегі 140 орындық балабақшаны салдық. Сырдария өзенінің сол жағалауында бой көтеріп жатқан көрікті тұрғын үйлер де ""Интегрострой"" жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің құрылыстары екенін мақтанышпен айтуға болады. Сол жағалаудағы және СПМК-70/4 тұрғын кварталындағы 40,50,60,70 пәтерлі тұрғын үйлер халық игілігіне берілді. Кез келген өсіп-өніп, кемеліне келген адамның кіндік қаны тамған туған жеріне тағзым жасап, оның көркейіп, өркендеуіне өз үлесін қосуы перзенттік парызы деп білемін. Өңірдің құрылыс саласын дамытып, қаланы сәулеттендіруге үлес қосқаным үшін бақыттымын"", – дейді ол.
Шаһардың дамуына жергілікті кәсіпкерлер, облыстан шыққан меценаттар белсенді араласып, қайырымдылық шараларына, Сыр елінің көркеюіне сүбелі үлес қосып отыр. Бүгінде аймағымызда демеушілікпен барлығы 31 млрд 700 млн теңгенің жобалары жүзеге асуда. Атап айтқанда, Болат Өтемұратовтың демеушілігімен 15 млрд теңгеге ""Қорқыт ата"" әуежайының жаңа терминалы салынуда. Терминал 2024 жылдың мамыр айында ел игілігіне табысталады. Қызылорда қаласында белгілі кәсіпкер, меценат Марат Дүйсенбаевтың демеушілігімен 1,7 млрд теңгеге ""Анаға тағзым"" орталығы салынып, пайдалануға берілді. ""ҚазГермұнай"" ұлттық компаниясымен келісім нәтижесінде 2,3 млрд теңгеге заманауи үлгідегі ""Оқушылар сарайының"" құрылысы басталды.
Сондай-ақ, демеушілердің қолдауымен 1 млрд 100 млн теңгеге қала орталығындағы 50 үйдің қасбеттері заманауи панельдермен қапталып, шаһар шырайы артты. Дәл осы секілді демеушілер 1 млрд теңгеге 20 көпқабатты тұрғын үйдің аулаларын абаттандырды. Биыл қалада құны 1,6 млрд теңгені құрайтын ""Отбасы орталығы"" бой көтерді. Сонымен бірге 3,7 млрд теңге болатын мың орындық ""Өнер орталығы"" ел игілігіне берілмек. Оған қоса құны 975 млн теңгені құрайтын заманауи үлгідегі жаңа автовокзал құрылысы да салынуда. Бұл нысан жыл соңында пайдалануға беріледі.
Қаланың өнеркәсіп кәсіпорындары биыл қаңтар-қазан айларында 533 034,4 млн теңгенің өнеркәсіп тауарларын өндірді. Өнім көлемі өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 91,3 пайыз. Кен өндіру өнеркәсібінде 417 203,6 млн теңгенің өнімі өндіріліп, 89,5 пайызды көрсетті. Бұл – жалпы өнеркәсіп өнімінің 78,3 пайызы. Есепті мерзімде 2793,4 мың тонна мұнай өндіріліп, өткен жылмен салыстырғанда 90,1 пайыз болды. Табиғи газ өндіру 359,8 млн текше метр, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 101,8 пайызға жетті.
Биыл қалада 28 көпқабатты тұрғын үйдің құрылысы жүргізілуде. Облыстық бюджеттен 18 көпқабатты тұрғын үйдің құрылысына 11139 млн теңге бөлінді. Жеке инвесторлар қаражаты есебінен 35 мың шаршы метрлік 450 пәтерлік 10 көпқабатты тұрғын үй құрылысы салынуда. Сырдария өзенінің сол жағалауынан халықтың әлеуметтік осал топтарын тұрғын үймен қамтамасыз ету мақсатында 634 пәтер сатып алуға 6322,5 млн теңге бөлінді. Қазіргі таңда 34 пәтер сатып алынды.
Пайдалануға берілген тұрғын үйлердің жалпы ауданы 392 529 шаршы метр, өткен жылмен салыстырғанда 123,1 пайызды құрады.
""Ауыл – ел бесігі"" жобасы шеңберінде Ұлттық қордан және облыстық бюджеттен барлығы 3283,6 млн теңге бөлінді. Қызылжарма, Ақсуат, Қарауылтөбе, Қосшыңырау, Талсуат, Қызылөзек ауылдық округтерінің 36,4 шақырым болатын 46 көшесін орташа жөндеуге облыстық бюджеттен 992,8 млн теңге қаралды.
Сонымен қатар, Ұлттық қордан Қызылжарма, Қарауылтөбе, Қосшыңырау, Қызылөзек, Ақсуат, Ақжарма, Талсуат ауылдық округтерінің көшелерін жарықтандыруға 639,1 млн, жаяу жүргінші жолдарын салуға 531,7 млн, жол салуға 1 061,3 млн теңге бөлінген.
Қала бойынша шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің саны – 36 871, оның ішінде жұмыс істеп тұрғандары – 34 018, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 14,3% артты. ""Өнеркәсіптік-инновациялық жобалардың бірыңғай индустрияландыру"" картасы аясында  жалпы құны 68,4 млрд теңгені құрайтын 13 жоба жүзеге асырылуда, оның бүгінгі күнге 4-уі іске қосылып, жұмыс жасауда.
Жыл басынан бері жалпы сомасы 15 362,5 млн теңгені құрайтын 853 жоба қаржылай қолдау тауып, 1253 жаңа жұмыс орны құрылды. Оның ішінде ""Кәсіпкерлікті дамытудың 2021-2025 жылдарға арналған ұлттық жобасы"" аясында субсидиялау бағыты бойынша 8222,5 млн теңгенің 275 жобасына қаражат берілді.
""Қызылорда"" өңірлік инвестициялық орталығы микроқаржы ұйымы ЖШС арқылы өз қаражаты есебінен 621,5 млн теңгенің 71 жобасы қаржыландырылды. ""Аграрлық несие корпорациясы"" АҚ арқылы ""Жастарға арналған несие"" (2,5%) бойынша 128,8 млн теңгенің 29 жобасы, ""Аграрлық несие корпорациясы"" АҚ микрокредиттері бойынша 790,5 млн теңгенің 45 жоба қолдау алды. ""Шағын және орта бизнес кредиттері бойынша ішінара кепілдендіру"" арқылы 5 337,4 млн теңгені құрайтын 243 жоба қаржыландырылды.
Қызылорда – киелі топырағынан талай тұлғаны түлеткен Тұран өлкесінің тағылымды тарихында көптеген игі істердің қазығы қағылып, бүгінде қанатын кең жайған әсем қалаға айналды. Жерінің асты да, үсті де байлыққа толы.
Айсәуле Қарапаева, ""Сыр бойы"" басылымы (материал ықшамдалып алынды)
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қамысқала – көненің көзі, өлмес мұралардың көмбесі. Арғы Ақмешіт – ғасырлар тоғысының өткелі.",,2023-11-23T19:12:31+05:00
turmystyq-zorlyq-zombylyq-turaly-zan-durys-zumys-isteui-usin-ne-qazet-zangermen-suxbat,informburo.kz,Тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы заң дұрыс жұмыс істеуі үшін не қажет? Заңгермен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/turmystyq-zorlyq-zombylyq-turaly-zan-durys-zumys-isteui-usin-ne-qazet-zangermen-suxbat,"Бишімбаевтың ісінен кейін Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты заңнаманы күшейту мәселесі күн тәртібінен түспеді. Отбасындағы және тұрмыстық зорлық-зомбылықтан қорғау туралы 2021 жылы басталған петицияға 150 мыңға жуық қазақстандық қол қойды. Қоғам белсенділері, құқық қорғаушылар құқықтық мемлекетте жәбірленушілердің қорғалуын, кінәлілердің жазалануын талап етті.
Осы орайда Информбюро порталы заңгер, Maqsut Narikbayev University оқытушысы Аида Өтесінмен зорлық-зомбылыққа қатысты заң, адамдардың құқықтық санасы мен мәдениетін арттыру жөнінде сұхбаттасты. Аида Өтесін қайғылы оқиғалар азаматтардың құқықтық мәдениетінің төмен екенін көрсететінін, ал мәселені шешу үшін тек заң нормаларын өзгерте бергеннен пайда аз екенін айтып отыр.
– Қазақстанда зорлық көрген әйелге өзінің жәбірленуші екенін дәлелдеу неге қиын?
– Біріншіден, бізде зорлық-зомбылыққа әйелдер ғана емес, балалар да, кейде ер адамдар да тап болады. Жалпы Қазақстанда өз құқығыңды қорғау, дәлелдеу қиын. Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты айтар болсақ, қазір ғалымдар мен құқықтанушылар арасында түрлі идеялар жүріп жатыр.
Біздің ойымызша, заңнамада тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты санкцияны күшейткен кезде оған қоса жүйелі түрде осындай істердің тіркелуі, олардың тезірек қаралып шығуы секілді мәселелерді де қарастыру керек. Себебі, Қылмыстық кодексті өзгерте бергеннен нәтиже шамалы екенін көріп отырмыз. Әйел адамдар көп жағдайда зорлық-зомбылық көрсе бірден полицияға арыз беріп, өздерін қорғауға әрекет жасамайды. Бізде ол қиын процес. Қылмыс іс үшін адамды жазаға тарту керек болса, онда ол іс ұзақ тергеледі. Кемінде екі ай десек, сол уақытта әйелдің агрессормен бір үйде тұратынын, ортақ туыстары, балалары бар екенін ескеруіміз керек. Сол себепті іс әдеттегідей жылы жабылады, не бір-бірімен татуласа салады. Материалдық құқық тұрғыдан ғана емес, процесс жағынан да жеңілдіктер, өзгерістер жасауымыз керек.
– Қазақстан заңнамасында әйел адам қалай қорғалған?
– Конституциядан бастап басқа кодекстерді алып қарасақ, бізде бәрі әдемі жазылған. Ешкімді кемсітуге болмайды, адам өлтіруді қылмыс дейді. Әкімшілік және қылмыстық жауапкершілікке тартатын жағдайдың барлығы тізіп жазылған. Адамның жеке шекарасы қорғалған дейді. Бірақ мұның біреуі де іс жүзінде жұмыс істемейді. Оны адамдар түсінбейді, санасы, мәдениеті жетпейді. Меніңше, мәселе осында. Қазақстан заңнамасында әйел ғана емес, ер адам да, бала да, бәрі қорғалған. Бірақ тиісті дәрежеде емес екенін көріп отырмыз.
Оқи отырыңыз: ""Ажырасу – ұят, ал таяқ жеу – тағдырдың жазғаны ма?"" Тұрмыстық зорлық жөніндегі халықаралық сарапшымен сұхбат
– Тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы заң не үшін қажет? Бұл мәселені шешудің жалғыз жолы ма?
– Арнайы бөлек заң қажет. Әлеуметтік және психологиялық ерекшеліктерді түсінуіміз керек. Отбасының ішінде болатын жағдайларды қарастыру жүйелі шешімдерді талап етеді. Ол жерде балалардың психологиясы, психикасы, адамдардың моральдық жағдайы, бір-біріне махаббаты, сезімдері, дәстүріміз, менталитетіміз, қоғамда қалыптасқан, жазылмаған қоғамның заңдары талқылануы керек. Отбасы – кез келген мемлекет үшін қашан да алда тұрған институттардың бірі. Бұл институтты біз заманауи талаптарға сай бағалап, бірінші орында қалдыруымыз үшін бөлек заң болуы керек.
Заң мәселені түбегейлі шеше қоймайды. Жылдар бойы заң шығарып, оны ары да, бері де тартып жүрміз. Бірақ заңдарды ешкім оқымайды, шынын айту керек.
– Адамдардың құқықтық мәдениетін қалай көтеру керек деп есептейсіз?
– Бұл бір күнде шешілетін нәрсе емес. Тіпті бір жылда жетістікке жетудің өзі қиын. Бұл да жүйелі шараларды талап етеді. Адамның құқықтық мәдениетін 18-ге толғанда немесе жұмысқа тұрған кезде қалыптастыру да қиын нәрсе. Сондықтан мектепте қабырғасында балаларға құқық ұғымын дұрыс түсіндіре білуіміз керек. Құқықтың объективті мағынасы – жазылған заң нормасы. Бірақ қарапайым адамдар заңдарды арнайы топ өкілдеріне арналған кітап сияқты көреді де, оны ашып оқымайды. Сол үшін де құқықтың субъективті мағынасын талқылауымыз керек.
Құқық – адам бостандығының шеңбері. Сенің құқығың аяқталған жерде басқа адамның құқығы басталады. Қалағанымды істеймін деп жүргенде басқа адамның құқығын бұзбау керек. Қазақта хақ деген сөз бар. Екі адам ұрысып жатса ""хақың бар ма?"" дейді. Хақ – субъективті мағынадағы құқық. Заңнамаға хақ деген терминді қайта енгізуіміз керек.
Оқи отырыңыз: Абьюзер деген кім және одан қалай қорғанамыз? Психологпен әңгіме
Құқықтық мәдениет жоғарғы сыныптарда оқытылатын ""Құқық негіздері"" деген жалғыз пәннің арқасында ғана қалыптасатын нәрсе емес. Мәдениет және сана қалыптастыру тікелей білім берумен байланысты. Ал балаға туғаннан өнеге-білім бересің. Ол кейін балабақшаға барады, мектепте білім алады, университетке оқуға түседі. Сондықтан әртүрлі сала мамандарын, соның ішінде заңгерлерді қоса отырып арнайы оқу бағдарламасын әзірлеу қажет. Әр балаға балабақшадан бастап өз құқықтарын үйрету керек. Себебі, біреудің өміріне килігетін ересек адамға құқықты түсіндіру қиын. Ал балабақшада жүрген кезінен балаға құқық шеңберін сызып көрсетсек, адам құқығын сақтау тұлға болудың ең жоғарғы деңгейі екенін түсіндірсек онда қоғамды өзгерте аламыз.
– Заңды ешкім оқымайды дедіңіз ғой. Қазақстан заңдары қарапайым адамдарға түсінікті емес пе? Сонда заң тілі қандай болуы керек?
– Біздің заңдар тіпті заңгерлердің өзіне түсініксіз. Орысша мәтіндерді филологтар жазғандай, оқу қиын. Сөйлем құрылымы күрделі, бір сөйлемде 25 сөз бар. Заңгерлер жазбаған соң солай. Тікелей қазақшаға аударған адамдардың өздері түсінбейтін шығар. Заңдарды орысша жазып, қазақшаға тікелей аудару және аударманы құқықпен айналыспайтын адамдарға беріп қою – ең үлкен қателігіміз. Заңның тілі қалай болуы керек деген кезде заңгерлердің пікірі екіге қақ жарылады. Жасы үлкен заңгерлер заң әрдайым түсініксіз болғанын, заңгерлер түсінсе жеткілікті екенін алға тартады. Жаңа заманның заңгері ретінде ойым, заң мәтінінің 60 пайызы халыққа түсінікті болуы керек. Бір сөйлемде бір-екі термин болсын делік. Бірақ, алты-жеті сөздің бәрі қатарынан термин болмауы керек. Адамдар ең болмағанда Конституцияны, негізгі заңдарды түсіне алуы қажет.
Қазақстанда жазу қабілеті дамымаған. Мемлекеттік органдардың арыз-шағымдарға, өтініштерге берген жауаптарын оқыған кезде де ештеңе түсініксіз. Жазу – коммуникацияның бір түрі. 2010 жылы АҚШ-тың бұрынғы президенті Барак Обама қарапайым жазу туралы заңға қол қойған. Бұл заңға сәйкес атқарушы орган өкілдері халыққа арнаған үкім, қандайда бір қаулы, түсініктемелерді қарапайым тілде жазуы керек. Сондықтан адамдарды түсінікті әрі қысқа-нұсқа жазуға, өз ұстанымын дәлелдермен негіздеп жазуға үйрету керек.
Көшпенді халықтар дау-жанжалды ауызша шешкен, сөзге тоқтаған. Жазып, сызып отырмаған. Жазу арқылы коммуникация жасау гендік тұрғыда қалыптаспаған шығар. Бірақ біз жаңа заманда өмір сүріп жатырмыз. Ақпарат ағыны тым көп. Сол себепті маңызды ақпаратты, заң нормаларын, мемлекеттік органдардың түсініктемелерін адам оқығанда түсіне алатындай қарапайым тілде жеткізе білуіміз керек. Жасап жатқан дүниелер басқаларға түсінікті болмаса оның пайдасын білмейді, қолданбайды да. Заң да дәл солай. Көп заң қабылдаймыз, көп нәрсе жасаймыз. Заңгерлердің өзі түсінбейді. Мемлекеттік орган қызметкерлерінің өзі ""қанша оқысам да, түсінбеймін"" дейді.
Оқи отырыңыз: Тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандары заңгерлер мен психологтардан тегін көмек ала алады
Нәрікбаев университетінде қазір бір топ адам осы бағытта жұмыс істеп жатырмыз. Қазақша оқулықтар санын көбейту, заңдардағы құқықтық қазақша терминологиялық қателерді тауып, оларды түзету секілді жұмыстар. Бір-екі жылда біте қоятын жұмыс емес. Түптің-түбінде құқықтық қазақ тіліне келеміз. Ол үшін бәріміз бірлесе жұмыс істеп, жалпы қоғам болып бет бұруымыз керек.
Заң, адамдардың құқықтық санасы мен мәдениеті, заңгерлердің жұмысы және қоғамдағы тыныш әрі бақытты өмір мұның барлығы бір-бірімен тығыз байланысты. Жүйелі шешімдер табу арқылы біз оған жетеміз. Біз, әртүрлі сала мамандары, біріге отырып, қоғамның құқықтық мәдениетін қалыптастыру стратегиясын жасауымыз керек деп ойлаймын. Себебі бұл тек құқықтанушылар айналысатын іс емес. Біз педагог, психолог, әлеуметтанушы, теолог, мәдениеттанушы сияқты әртүрлі мамандарды осы мәселені шешуге тартуымыз керек. Бір адамның мойнына іліп қойып, солар жасайды деп бүкіл халық болып күтіп отырудың қажеті жоқ. Бәріміз осы бағытта жұмыла жұмыс істеуіміз керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Заңгер Аида Өтесін &quot;құқық&quot; ұғымын балаға балабақшадан бастап түсіндіру қажет дейді.,,2023-11-27T15:09:37+05:00
undistan-g20-ga-qalai-toragalyq-etti-premer-ministr-narendra-modidin-maqalasy,informburo.kz,Үндістан G20-ға қалай төрағалық етті? Премьер-министр Нарендра Модидің мақаласы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/undistan-g20-ga-qalai-toragalyq-etti-premer-ministr-narendra-modidin-maqalasy,"Бүгін – Үндістанның G20-ға төрағалық еткеніне 365 күн. Бұл – ""Васудхайва Кутумбакам"" (Бір жер, бір отбасы, бір болашақ) рухын ой елегінен өткізу, қайталау және жаңару сәті.
Біз былтыр осы жауапкершілікті мойнымызға алған кезде жаһанда сан түрлі қиындықтармен күрес жүріп жатты: Covid-19 пандемиясынан кейін қалпына келу, жақындап келе жатқан климаттық қауіптер, қаржылық тұрақсыздық және дамушы елдердегі қарыз дағдарысы. Осының барлығы көп тараптылықтың төмендеуі жағдайында болып отыр. Қақтығыстар мен бәсекелестік жағдайда даму ынтымақтастығы ілгерілеуге кедергі келтірді.
G20 төрағалығын қабылдай отырып, Үндістан әлемге статус-квоға балама, ЖІӨ-ге бағдарланған прогрестен адамдық прогреске ауысуды ұсынуға тырысты. Үндістан әлемге бізді бөлетін нәрсені емес, не біріктіретінін еске салуды мақсат етті. Ақырында, жаһандық пікір – аздың мүддесі көптің ұмтылысына жол беруі керек болды. Бұл біз білетін көпжақтылықтың түбегейлі реформасын талап етті.
Инклюзивті, амбициялы, әрекетке бағытталған және шешуші – бұл төрт сөз G20 президенті ретінде біздің көзқарасымызды айқындады және G20-ның барлық мүшелері бірауыздан қабылдаған Жаңа Дели Көшбасшыларының Декларациясы (НДКД) біздің осы принциптерді жүзеге асыруға деген адалдығымыздың куәсі.
Инклюзивтілік біздің президенттік қызметіміздің негізі болды. Африка одағының G20 тұрақты мүшесі ретінде қосылуы форумға 55 африкалық мемлекетті біріктіріп, оны әлем халқының 80%-ын қамту үшін кеңейтті. Бұл белсенді ұстаным жаһандық сын-қатерлер мен мүмкіндіктер бойынша жан-жақты диалогты дамытуға ықпал етті.
Үндістан екі басылымда шақырған ""Жаһандық Оңтүстік саммитінің дауысы"" тұңғыш рет көпжақтылықтың жаңғыруын жариялады. Үндістан Жаһандық Оңтүстіктің алаңдаушылығын халықаралық дискурста басты назарға алып, дамушы елдер жаһандық әңгімені қалыптастыруда лайықты орын алатын дәуірді бастады.
Инклюзивтілік сонымен қатар Үндістанның G20-ға ішкі көзқарасын енгізді, бұл оны әлемдегі ең үлкен демократияға сәйкес келетін халықтық президенттікке айналдырды. ""Джан Бхагидари"" (халықтың қатысуы) іс-шаралары арқылы G20 оған серіктес ретінде барлық мемлекеттер мен Одақ Аумақтарында тұратын 1,4 миллиард азаматқа танымал болды. Ал мазмұнды элементтер бойынша Үндістан G20 мандатына сәйкес келетін кеңірек даму мақсаттарына халықаралық назар аударуды қамтамасыз етті.
2030 жылға дейінгі күн тәртібінің маңызды мәселесі ретінде, бір-бірімен байланысты мәселелерге, яғни денсаулық сақтау, білім беру, гендерлік теңдік және экологиялық тұрақтылық, іс-әрекетке бағытталған көзқарасты ала отырып, Үндістан Тұрақты даму мақсаттары бойынша ілгерілеуді жеделдету үшін G20 2023 іс-қимыл жоспарын ұсынды.
Бұл прогреске түрткі болатын негізгі сала – сенімді цифрлық қоғамдық инфрақұрылым. Мұнда Үндістан Aadhaar, UPI және Digilocker сияқты цифрлық инновациялардың революциялық әсерін өз көзімен көріп, өз ұсыныстарында шешуші рөл атқарды. G20 арқылы біз цифрлық қоғамдық инфрақұрылым репозиторийін сәтті аяқтадық. Бұл жаһандық технологиялық ынтымақтастықтағы маңызды қадам. 16 елден 50-ден астам осындай инфрақұрылымы бар бұл репозиторий Жаһандық Оңтүстікке инклюзивті өсудің күшін ашу үшін оны құруға, қабылдауға және таратуға көмектеседі.
Бір Жеріміз үшін біз шұғыл, тұрақты және әділ өзгерістер жасау үшін өршіл және инклюзивті мақсаттарды енгіздік. Декларацияның ""Жасыл даму пактісі"" аштықпен күресу мен ғаламшарды қорғау арасындағы таңдау мәселелерін қарастырады. Мұнда жұмыспен қамту және экожүйелер тегін, климатты саналы тұтыну және өндіріс планетаға қолайлы болатын кешенді жол картасы көрсетіледі. Сонымен қатар, G20 декларациясы 2030 жылға қарай жаһандық жаңартылатын энергия қуатын үш есеге ұлғайтуға шақырады. Жаһандық биоотын альянсын құру және жасыл сутегі үшін келісілген ынтамен қатар, G20-ның таза, жасыл әлем құру амбициялары даусыз. Бұл әрқашан Үндістанның ұстанымы болды және Тұрақты даму үшін өмір салты (LiFE) арқылы әлем біздің ежелгі тұрақты дәстүрлерімізден пайда көре алады.
Әрі қарай, декларация біздің климаттық әділеттілік пен теңдікке адалдығымызды атап көрсетеді, бұл Жаһандық солтүстіктен елеулі қаржылық және технологиялық қолдау көрсетуге шақырады. Алғаш рет миллиардтаған доллардан триллион долларға көшкен дамуды қаржыландыру көлеміне қажетті кванттық секіріс мойындалды. G20 дамушы елдердің 2030 жылға қарай ұлттық белгіленген жарналарын (NDC) орындау үшін 5,9 триллион доллар қажет екенін мойындады.
Қажетті ресурстарды ескере отырып, G20 жақсырақ, үлкенірек және тиімдірек көпжақты даму банктерінің маңыздылығын атап өтті. Сонымен қатар, Үндістан БҰҰ реформаларында, әсіресе әділетті жаһандық тәртіпті қамтамасыз ету үшін БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі сияқты негізгі органдарды қайта құрылымдауда жетекші рөл атқарады.
Гендерлік теңдік Декларацияда басты орын алды, оның қорытындысы келесі жылы әйелдердің құқықтарын кеңейту бойынша арнайы жұмыс тобын құрумен аяқталды. Үндістанның 2023 жылғы әйелдерді тізімге қосу туралы заң жобасы, Үндістан парламентінің үштен бірін және штаттың заң шығарушы жиналысындағы әйелдерге арналған орындарды сақтай отырып, біздің әйелдер басшылығымен дамуға деген адалдығымызды көрсетеді.
Нью-Дели декларациясы саясаттың үйлесімділігіне, сенімді саудаға және амбициялық климаттық әрекетке баса назар аудара отырып, осы негізгі басымдықтар бойынша ынтымақтастықтың жаңартылған рухын бейнелейді. Біздің төрағалық еткен уақытта G20 87 нәтижеге қол жеткізіп, 118 құжат қабылдағаны мақтанарлық жайт.
Біздің G20-ға төрағалығымыз кезінде Үндістан геосаяси мәселелер және олардың экономикалық өсу мен дамуға әсері туралы пікірталастар жүргізді. Терроризм мен бейбіт тұрғындардың жөн-жосықсыз өлтірілуіне жол берілмейді және біз оны нөлдік төзімділік саясатымен шешуіміз керек. Біз дұшпандыққа қарсы адамгершілікті сіңіріп, бұл соғыс дәуірі емес екенін қайталап айтуымыз керек.
Үндістанның біздің төрағалығымыз кезінде ерекше жетістіктерге жеткеніне қуаныштымын. Үндістан көпжақтылықты жандандырды, жаһандық оңтүстіктің дауысын күшейтті, дамуды қолдады және барлық жерде әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейту үшін күресті.
Біз G20 төрағалығын Бразилияға тапсыра отырып, бұл адамдарға, планетаға, бейбітшілік пен өркендеуге бағытталған ұжымдық қадамдарымыз алдағы жылдар бойы резонанс тудыратынына сенімдіміз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Информбюро порталы Үндістан премьер-министрі Нарендра Модидің Hindustan Times газетінде басылған мақаласын ұсынады.,,2023-12-01T16:35:07+05:00
zaponiyanyn-qazaqstandagy-elsisi-dzun-yamada-qazaqtar-men-zapondar-qatty-uqsaidy,informburo.kz,"Жапонияның Қазақстандағы елшісі Джун Ямада: ""Қазақтар мен жапондар қатты ұқсайды""",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zaponiyanyn-qazaqstandagy-elsisi-dzun-yamada-qazaqtar-men-zapondar-qatty-uqsaidy,"""Жапония мәдениетінің күні"" барлық жастағы адамдарға ортақ мереке екені бірден сезіледі. Фестивальға кіру тегін, бұл жақта еңбектеген сәбиден еңкейген кәріге дейін жүр. Жапонияның Қазақстандағы төтенше және өкілетті елшісі Джун Ямада жапон ұлттық аспабында Қазақстанның әнұранын орындап берді.
""Ұзақ уақыт бойы бұл күнді ерекше күттім. Қазақстанға көшіп келгеніме екі жылдан астам уақыт өтті, осы уақыт аралығында қазақтар мен жапондықтардың туыстық қарым-қатынасы бар екенін байқадым. Біздің сыртқы түріміз ғана емес, мәдениетіміз де бір-бірімізге ұқсайды. Былтыр Жапония мен Қазақстан дипломатиялық қарым-қатынастарының 30 жылдығын атап өтті. Біз осы уақыт аралығында Жапониядағы қазақстандық жастардың саны жыл сайын артып жатқанына өте қуаныштымыз"", – деді Джун Ямада.
Джун Ямада елшілік атынан Жапонияда білім алуға арналған стендті тамашалауға шақырды. Басшылыққа, Орталық мемлекеттік музейінің қызметкерлеріне, қазақстандық-жапондық мәдениет орталығының қызметкерлеріне, Нархоз университетіне, еріктілерге, фестиваль ұйымдастыруға көмектескен компанияларға және шараға келген адамдардың бәріне алғыс айтты.
Мерекеде аспаздық шеберлік сыныбы да болды, такояки, онигири, мочицуки деп аталатын жапон тағамдары ұсынылып, жапон шайы да берілді.
Концерттік бағдарлама ұйымдастырылып, кино, музыка, көрме көрсетілді, Сямисен ұлттық аспабы ойналып, ""кендо"" мен айкидо жекпе-жек өнері паш етілді.
Жапон ұлттық аспабы сямисэн – үш ішекті, дыбысы домбыраға ұқсайтын аспап. Орта ғасырда аталған аспаппен көше музыканттары ойнаған.
Келген адамның бәрі жапон ұлттық киімін киіп, арнайы стендте суретке түсу мүмкіндігіне ие болды. Кендама жапон ұлттық ойыны да келушілердің қызығушылығын тудырды.
Жапон техникасы мен каллиграфия бойынша бақыт, байлық, сәттілікке жетелейтін сиқырлы иероглиф салу да бәріне ұнады.
Біз Джун Ямада мен Жапония елшілігінің мәдениет, білім мен ақпарат бойынша екінші хатшысы Секигучи Ёкомен сөйлестік.
Әңгіме барысында еліміздің көпұлтты мемлекет екені, әртүрлі діни конфессия тату-тәтті өмір сүріп жатқаны айтылды. Жапон елшілігінің өкілдері өз елдерінде де діни еркіндік бар екенін жеткізді.
Джун Ямада Жапонияның негізгі діні – буддизм болса да, елде басқа да дін өкілдері тұратынын айтты. Соның ішінде синтоизм мен буддизм бірлікте ғұмыр кешіп жатыр, христиандар да бар. Мұсылман дінін ұстанатындар арасында этникалық мұсылман жапондар жоқтың қасы, көбіне ислам дінін елде өмір сүріп жатқан шетелдіктер ұстанады.
""Өткен ғасырда Жапонияда болған қайғылы оқиға заманауи жапондықтардың дүниетанымына әсер етті. Қазір біз бәріне дерлік діни еркіндік береміз"", – деді елші.
Джун Ямада жақсы жаңалықты да қоса кетті. Жақын арада Алматы-Токио бағытына қатынайтын тікелей әуе рейсі ашылады. Ол қазақстандықтарды Күншығыс еліне қонаққа келуге шақырды.
Наталья Бойко
Аударған: Мейіргүл Оңғарова
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматыдағы Орталық мемлекеттік музейде &quot;Жапония мәдениетінің күні&quot; өтті. Дәстүрлі фестиваль биыл 16-рет ұйымдастырылды.,,2023-11-27T12:00:00+05:00
abyuzer-degen-kim-zane-odan-qalai-qorganamyz-psixologpen-angime,informburo.kz,Абьюзер деген кім және одан қалай қорғанамыз? Психологпен әңгіме,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/abyuzer-degen-kim-zane-odan-qalai-qorganamyz-psixologpen-angime,"Статистика бойынша әлемде әрбір үшінші әйел физикалық немесе жыныстық зорлық-зомбылықты бастан кешіреді. Қазақстанда 2022 жылдың алғашқы 9 айында тұрмыстық зорлық-зомбылық себебінен 93 әйел, ал 2023 жылдың басынан бері кемінде 18 әйел көз жұмды.
Сондай-ақ, құқық қорғау органдары академиясының мәліметіне сәйкес, құрбандардың 70-90 пайызы полиция көмегіне жүгінбейді. Осы орайда педагогика және психология ғылымдарының магистрі, практик психолог Жайнагүл Маденова зорлық-зомбылықтың отбасылық жанжалдан айырмашылығы, қоғамда қалыптасқан стереотиптер, виктимблейминг және жақындарымызға қол ұшын созу туралы сөз қозғады.
– Психология тұрғысынан зорлық-зомбылық қалай сипатталады?
– Бұл – бір адамның екінші адамды үнемі басып тастауға тырысуы. Құрбанға өзінің қалағанын жасатып, оның өзіне берер бағасын төмендетуі. Отбасылық жанжалда белгілі бір себеп болады, ал зорлық-зомбылықтың неден басталатынын түсіну қиын. Құрбан өзінің не үшін таяқ жейтінін білмейді, бірақ өзін кінәлі сезінеді.
– Неге Қазақстанда әйелдердің басым бөлігі отбасындағы зорлық-зомбылыққа көніп жүре береді?
– Біріншіден, жақындары мен қоғамның абьюзерден өзін толық қорғайтынына сенбейді. Екіншіден, сын мен виктимблеймингтен қорқады. Расымен де, тұрмыстық зорлық-зомбылыққа келгенде заң әлсіз. Енді-енді ғана реттеліп келеді. Ал қоғамға келетін болсақ, ""түймедейді түйедей еттің"", ""ішсе де, шексе де, бір ер адамның етегінен ұста"", ""қандай болса да, ол балаңның әкесі, бәріне көнуің керек"" деген стереотиптер бар. Бұдан өзге ""Тұрмысқа шығарда қатыгез екенін білмедің бе?"", ""Барлығына өзің кінәлісің, ашуландыратын бірнәрсе жасағансың ғой"" деген виктимблейминг бар – яғни кінәнің барлығын зиян шеккен адамға аудару.
Абьюзердің қолында билік пен ақша болса, әйел адам жақындарының әлсіз екенін жақсы түсінеді. Туыстарына зиян тигізіп алмау үшін үндемей жүре беруі мүмкін.
– Ер адамның қатыгездігін қыз-жігіт болып жүргенде байқау мүмкін бе?
– Зорлық-зомбылықтың төрт түрі болады: физикалық, психологиялық, экономикалық және жыныстық . Біз қазір физикалық зорлық-зомбылық туралы сөз қозғап отырмыз. Ал зорлықтың бұл түрі бір күнде басталмайды. Бастапқыда керемет романтикалық әрекеттер жасайды, сыйлықтар береді, жылы сөздер айтады. Уақыт өте келе ""Біздің бір-бірімізді сүйетініміз соншалық, бізге ешкімнің де қажеті жоқ"" деген сөздер айтылады. Осылайша әйел адам психологиялық қақпанға түседі.
– Ал бұл қақпанға түспеу үшін не істеу керек?
– Құлаққа жауыр болса да, барлығы өзіңді сүюден басталады. Өзін сүйетін адам құрметсіздік көрсетілген жерде қалмайды. Сондай-ақ ерлі-зайыпты шаңырақ көтерген соң әрқайсысының жеке өмірінің болуы маңызды. Ол араласатын достар, хоббиден басталып, қаржылық тәуелсіздікке дейін ұласады. Мысалы, Англияда әрбір әйелдің міндетті түрде банкте жеке шоты болады . Егер шоты жоқ болса, әлеуметтанушы мамандар дабыл қаға бастайды. Бұл отбасындағы теңсіздіктің көрінісі іспеттес. Үшіншіден, қорғаныш механизмінен арылуға тырысу. Ми үнемі қорқып немесе мазасызданып тұра алмайды. Өмірдегі ауыр травмаларды бір түкпіріне жасырып, жалған позитивпен өмір сүруге мәжбүрлейді.
Ел алдында жарқырап, әзілдесіп немесе өзін мықты қорғай алатындай көрінген әйелдердің зорлық-зомбылық құрбаны болғанын естігенде таңғалып жатамыз. Шын мәнінде бұл ұят, қорқыныш секілді сезімдермен бүркемеленген қорғаныш механизмі. Маман болсам да, міндетті түрде психологқа жүгіну қажет деп айтпаймын. Емі әртүрлі.
Оқи отырыңыз: Әйелін соққыға жыққан адамға қылмыстық іс қозғала ма?
– Абьюзерлердің өзі психологиялық көмек сұрап келетін кездер бола ма?
– Осы тұста ер адамдардың да көбінесе психологиялық зорлық-зомбылық құрбаны болатынын айта кеткеніміз жөн. Олар да зиян шегіп, артық кетіп қалмайын деп ажырасып жатады. Ал абьюзерлерге келетін болсақ, сирек болса да, келетіндер бар. Екі себеппен келеді – психологқа бару міндеттелгендіктен және өзін өзгерткісі келгендіктен. Адам өз еркімен келмесе, біз ешқашан көмектесе алмаймыз. Сол себепті біріншілерімен жұмыс істемеймін.
Ал егер шынайы өзгерісті қалап келсе, қуана көмектесемін. Бір рет қол көтерген ер адам екінші рет қол көтермеуі мүмкін. Бірақ әйел адамның көнетінін көргенде үшінші рет міндетті түрде қайталайды.
– Қазір әлеуметтік желіде абьюзерлерге қатаң жаза қолдану, яғни соттау, әрекетін қылмыс ретінде қарастыру туралы пікірталас болып жатыр. Сіз бұған не дейсіз?
– Абьюзерлер – шын мәнінде психологиялық тұрғыдан өте әлсіз адамдар . Дәлірек айтсақ әке-шешенің қатыгез тәрбиесінің, көрсеткен отбасы моделінің құрбаны . Адам қаншалықты қатыгез болса, соншалықты қорқақ деген сөз. Заңды қатаңдату сөзсіз зорлық-зомбылықты азайтуға көмектеседі. Абьюзер де адамның санасына кіріп-шықпайтын әрекеттердің құрбаны деп қорғауға болады. Бірақ ішкі жарамыз бөлек дүние, бала күнінде травмасы бар екен деп адам өлтіргізіп қарап отыра алмаймыз. Яғни бағдаршам секілді реттеп отыратын заң керек, онсыз болмайды.
Екінші жағынан мақсатымыз түрмені толтыру емес, осы үздіксіз циклды бұзу болуы қажет. Бала отбасында қатыгездік көреді, оны өзі құрған отбасына алып келеді, кейін бұл түрмеде ұласады емес, жанын емдейтін шараларды көбейту. Отбасыны сақтау мүмкін емес шығар, дегенмен қоғамға саналы азаматты қосамыз.
Оқи отырыңыз: ""Ұсақ бұзақылық"". Тойда қалыңдығын ұрған өзбекстандық күйеу жігіт 15 тәулікке қамалады
– Зорлық-зомбылыққа ұшырап жүрген жақындарымызға қалай көмектесеміз?
– Қатыгездіктің емі – оған төзбейтін қоғам қалыптастыру. Біздің қоғамда табу болған бірнеше тақырып бар. Соның бірі – осы физикалық және жыныстық зорлық-зомбылық. Иә, айту өте ұят, тіпті, өзіңнен жасырған дүниелерді сыртқа шығаруыңа тура келеді. Мұнсыз болмайды, ""Ауруын жасырған адам өледі"" деп бекер айтылмаған. Мысалы, Оңтүстік Кореяны алайық. Жуырда бір танымал актер шылымды жерге тастағаны үшін айыппұл арқалады, әлеуметтік желіде миллиондаған жағымсыз пікір жазылды. Журналистер телехикаяның тұсаукесерінде үш рет бетіне басып, кешірім сұратты. Ақырында өте мықты тақырыпты қозғаған телехикаяның рейтингі төмендеді. Осыдан кейін актерді түсірілімге шақыратындар да азаятыны сөзсіз. Яғни, қоғам әп-сәтте барлығын орнына келтірді.
Бұдан бөлек, Оңтүстік Кореяның әр көшесіне камера орнатылған, қылмыс жасаған адам туралы жаңалықтарда бірнеше апта бойы айтылады, түрін де көрсетеді. Біз де ""Ең бастысы маған тиісіп жатқан жоқ"" деп теріс айналмауымыз керек. Тікелей бір оқиғаны бөліспесек те, барлығымыз жанама түрде атсалыса аламыз. Әлеуметтік желідегі флешмобқа қосылыңыз, заңгер ретінде көмек беріңіз, мақала жазыңыз және т.б. Қол ұшын созамын деген адамға жол көп. Ал егер жақыныңыз зорлық-зомбылық құрбаны болса, жеке алып шығып жағдайы туралы сұраңыз. Көмектесуге әзір екеніңізді жеткізіңіз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жыл сайын құрбандардың 70-90 пайызы полиция көмегіне жүгінбейді.,,2023-11-15T14:20:34+05:00
auezov-teatrynda-oiynnan-ot-sygar-tragikomediyasy-saxnalandy,informburo.kz,"Әуезов театрында ""Ойыннан от шығар"" трагикомедиясы сахналанды",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/auezov-teatrynda-oiynnan-ot-sygar-tragikomediyasy-saxnalandy,"Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театрында белгілі драматург Дональд Ли Кобурнның ""Ойыннан от шығар"" трагикомедиясының премьерасы өтті.
Американың белгілі драматургы Дональд Кобурнның актерлік ойындарға ерекше мүмкіндік ашатын бұл драмасы әлем театрларында көп сахналанған. Драма оқиғасы қарттар үйінде өтеді. Тағдыр айдауымен осында тұрып жатқан Веллер Мартин мен Фонсия Дорсидің әрқайсының өткен жеке өмірі, өз бастарына жетерлік драмасы бар. Ал олардың қазіргі ортақ ермегі – карта ойнау. Джин ойынынан алдына жан салмаған Веллер Фонсиядан бір емес бірнеше рет оңбай ұтылады. Тұла бойын қызғаныш оты кернейді. Қызғаныш-әзәзіл оған тіпті билігін жүргізе бастайды, тыныштығынан айырады. Драма шиыршық атқан сайын кейіпкерлердің жан қасіреті, жан жегісі тереңдей түседі...
Оқи отырыңыз: Әуезов театрында – жаңа премьера. ""Құйын"" драмасының айтар ойы қандай?
Қоюшы режиссері және аударған – Ермек Аманшаев. Режиссері – Алма Кәкішева. Веллердің рөлін Асылбек Боранбай, ал Фонсияны Жанаргүл Жаныаманова сомдайды.
Қойылымды тамашалаған жазушы, драматург Дулат Исабеков бұл пьесаны камералық театрлар үшін құнды материал екенін айтты.
""Екі адам да жақсы сияқты, бірақ арғы жағында Американың үлкен трагедиясы, адам баласына тән ортақ қайғы, ортақ мұң жатыр. Жолы болатын адам, жолы болмайтын адам. Танымайтын адамдар неге ұрысады, қандай моральдық хақысы бар деп ойлайсың. Екеуінің карта ойнауы ""өмір ол – карта"" дегенді айтып тұрған сияқты. Ойыннан от шықты. Бірде әйелді еркелетеді, бірде ұрысады. Бәрі жақсы деп айтқанмен бәрі өтірік, жалған. Екеуінің де трагедиясы бір басынан жетіп артылады. Соны көрсеткен"", – деді жазушы.
Дулат Исабеков кемпірдің рөлін жас актриса Жанаргүл Жаныаманованың ойнап шығуы өзін сүйсіндіргенін айтты.
""Жігіт те сондай. Екеуі де жас актерлер. Алма Кәкішева барын салып қойған екен. Осы сияқты менің де пьесамды қойған болатын. Екі адам ғой ол да. Соған үйреніп алған болуы керек. Адамның мінезін, ішкі жан дүниесін ашып берген. Идеяны жақсы шығарған сияқты. Көңілімнен шықты. Спектакльдің көрермені болады деп ойлаймын. Кіші залға таптырмайтын ұтымды спектакль"", – деді Дулат Исабеков.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Спектакльдің қоюшы режиссері және пьесаны аударған – Ермек Аманшаев.,,2023-11-03T12:06:24+05:00
barlyq-zuike-auruynyn-basty-emi-tungi-tynys-uiqy-nevrologpen-suxbat,informburo.kz,"""Барлық жүйке ауруының басты емі – түнгі тыныш ұйқы"". Неврологпен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/barlyq-zuike-auruynyn-basty-emi-tungi-tynys-uiqy-nevrologpen-suxbat,"№2 Алматы қалалық емхананың невролог дәрігері Тілеужан Нүсіпов Қазақстан халқы арасында жиі кездесетін жүйке ауруларының түрлері және оларды емдеп жазу жолы туралы әңгімеледі. Дәрігер жүйкемен байланысты кез келген аурудың басты емі – түнгі ұйқының тыныш болуы екенін айтады.
– Қандай белгілер болған кезде невропатологпен кеңесу керек?
– Ересек немесе балаларда келесі белгілер байқалса: бас ауруы, бастың айналуы, ұстама, қимыл-қозғалыс үйлесімділігінің жоғалуы, көру немесе есту қабілетімен байланысты кінәраттар, есте сақтау қабілетінің бұзылуы, мінез-құлық пен көңіл-күйдің әп-сәтте өзгеруі және ұзаққа созылған жүйке аурулары кезінде.
– Жүйке жүйесімен байланысты ауруларды анықтауға диагностиканың қай түрі көмектеседі?
– Бұл үшін әртүрлі диагностикалық әдістер қолданылады. Соның ішінде нейровизуалды тексеру (мысалы, МРТ және КТ), электроэнцефалография (ЭЭГ), электромиография (ЭМГ), электрофизиологиялық зерттеулер, биохимиялық қан анализі және басқа зертханалық әдістер.
– Қазір Қазақстанда жүйке жүйесінің қандай аурулары жиі кездеседі?
– Елімізде ең көп таралған түрлері – бастың сынып ауруы, эпилепсия, Паркинсон ауруы, инсульт, деменция, дисциркуляторлық энцефалопатия және нейропатия. Дегенмен, бұл толық тізім емес және басқа аурулар да жиі кездеседі.
Оқи отырыңыз: Қызылша қалай жұғады және оған қарсы екпе алу міндетті ме? Маңызды 8 сұраққа жауап
– Жүйке аурулары жасқа қарай бөліне ме? Яғни белгілі бір жастағыларда мына түрі көбірек кездеседі дегендей.
– Иә, жүйке жүйесінің кейбір ауруларының әртүрлі жас топтарында даму қаупі жоғары. Мысалы, эпилепсия көбінесе балалық шақта басталады, ал Паркинсон ауруы егде жастағы адамдарда жиі кездеседі. Дегенмен бұл басқа жас топтарында мүлдем кездеспейді деген сөз емес.
– Ауруханада ""нейрогендік тортиколлис"" диагнозы жиі қойылады. Ол қауіпті ме? Емдеу дұрыс жүргізілсе, толық жазыла ма?
– Нейрогендік тортиколлис – бұл мойын бұлшықеттерінің жиырылуына байланысты бала басының қисаюы немесе бүйірге қарай бұрылуы. Туа біткен немесе ерте балалық шақта пайда болса да, оны қауіпсіз әрі консервативті әдістермен емдеуге болады. Дәлірек айтсам, диагноз ерте қойылса, оны толығымен емдеп жазуға болады.
– Энурездің себебі не? Оны да емдеуге бола ма?
– Энурез қуықты бақылау механизмінің бұзылуы, түнде зәр шығарудың жоғарылауы және психологиялық факторлар әсерінен болады. Ол себебін дәл анықтаған жағдайда емделеді. Мысалы, дәрі-дәрмек терапиясы, мінез-құлықты өзгерту әдістері немесе психотерапия көмегімен.
Оқи отырыңыз: Дененің ісінуі, шаштың түсуі және ұйқысыздықтың себебі не? Фармацевт-нутрициолог түсіндірді
– Ұстамалар балаларда да жиі кездеседі. Оның себебі мен қалпына келу жолы қандай?
– Құрысудың да себебі әртүрлі, негізінен эпилепсия, фебрильді құрысулар немесе басқа факторлар. Оны да антиконвульсанттарды немесе басқа дәрі-дәрмектерді қолдану арқылы емдеп жазуға болады.
– Зейін тапшылығының гиперактивтілігінің бұзылуы қаншалықты жиі кездеседі? Оны емдеу үшін ата-анаға қандай кеңес бересіз?
– Назар тапшылығының гиперактивтілігінің бұзылуы – балалық шақтың ең көп таралған неврологиялық бұзылыстарының бірі. Ол назардың жетіспеушілігімен, гиперактивтілікпен және импульсивтілікпен сипатталады. НТГБ емдеу үшін дәрі-дәрмекпен қатар психотерапия тағайындалады. Әр балада әртүрлі дамитындықтан, невропатолог маманмен жеке кеңескен абзал. Ал ата-аналарға баласына осы диагноз қойылса, барынша сабырлы болуға кеңес беремін. Өйткені мұндайда балаға ұрыспаудың маңызы зор.
– Жүйке аурулары тұқым қуалай ма?
– Кейбір жүйке аурулары генетикалық бейімділігіне байланысты тұқым қуалайды. Мысалы, генетикалық мутацияға ұшырайтын аурулар – Альцгеймер, Паркинсон және эпилепсия.
– Психолог, психоаналитиктер балада пайда болатын ауруларды ата-аналардың ішкі жағдайымен байланыстырады. Сіз қаншалықты келісесіз? Науқастарды психосоматик мамандарға жіберетін кездеріңіз бола ма?
– Бұл мәселеде ғылым әлдеқайда дамып кеткен. Мысалы, психоаналитик мамандар ""ата-ана бойдақ күнінде баласы туралы ойлағанда-ақ ол дүниеге келеді"" деп есептейді. Яғни бәрі санада туады. Баланың жылап-күлуіне ата-анасының күнделікті психо-эмоциялық жағдайы тікелей әсер етеді. Әдетте психосоматик мамандарға жасөспірімдерді бағыттаймыз. Кейін бұл процеске ата-аналары да қосылып жатады.
Оқи отырыңыз: ""Науқастардың 6 пайызына ғана І кезеңде диагноз қойылады"". Қазақстандық дәрігерлер өкпе обырын алдын алудың жолын айтты
– Бала үшін ұйқыны қандырудың маңыздылығы туралы жиі айтылады. Тәулігіне қанша сағат және қай уақытта ұйықтағаны жақсы?
– Тұрақты және ұзақ ұйқы – жүйке жүйесінің қалыпты дамуы мен баланың жалпы денсаулығы үшін маңызды фактор. Балалар жасына қарай келесілер ұсынылады:
– Қазір балаларға тілдерді ерте жастан үйретеді. Сөйлеудің дамуы мен баланың жүйке жүйесінің дамуы арасында қандай байланыс бар?
– Сөйлеу дағдылары – мидың әртүрлі аймақтарының қалыпты жұмысы мен үйлестіруін қажет ететін күрделі процесс. Сөйлеудің дамуының кешігуі немесе бұзылуы жүйке жүйесіндегі бұзылулардың белгісі болуы мүмкін. Сөйлеуді ерте ынталандыру және дамыту жүйке жүйесінің оңтайлы дамуына ықпал етеді. Яғни балаға тіл үйретудің кемшін тұстарын көріп тұрған жоқпын. Кез келген жүйке ауруының басты емі – түнгі ұйқының дұрыс болуы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Елімізде ең көп таралған түрлері – бастың сынып ауруы, эпилепсия, Паркинсон ауруы, инсульт, деменция, дисциркуляторлық энцефалопатия және нейропатия.",,2023-11-13T14:00:00+05:00
bir-kitap-sygaru-usin-birnese-baspaxanaga-baruga-mazburmiz-qazaqstandyq-baspagerlerdin-muny,informburo.kz,"""Бір кітап шығару үшін бірнеше баспаханаға баруға мәжбүрміз"". Қазақстандық баспагерлердің мұңы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bir-kitap-sygaru-usin-birnese-baspaxanaga-baruga-mazburmiz-qazaqstandyq-baspagerlerdin-muny,"Қазақстанның кітап нарығы халық санымен қатар өсіп жатқан жоқ: 2022 жылдың қорытындысы бойынша жалпы таралымы 10 миллион кітап жарыққа шыққан. Бұл 10 жыл бұрынғы көрсеткішке қарағанда аз. Қазақстандық баспаханалар жаңа заманға қалай бейімделіп жатыр?
Қазақстандық баспагер Серік Есентаев кітабын жарыққа шығару үшін кейде 3-4 баспаханаға бас сұғады. Өйткені, бір баспаханадан макеттен бастап дайын басылымға дейінгі кезеңді өтіп шығу мүмкін емес.
Жұмыс барысы мынадай: бір баспа тереді, бүктейді, тігеді және желімдейді. Кейін бетті басқа жерге кесу үшін апарады. Содан кейін дайын күйінде алғашқы баспаханаға мұқаба жасау үшін қайта әкеледі. Үшінші баспахана дайын кітаптарды қолдан жасалған қораптарға салады.
""Шынымды айтсам, мұның бәрі оңай емес. Кітап санын артығымен басуға тура келеді, өйткені басқа жерге апара жатқанда бүлінуі мүмкін. Кейде кір болып қалады дегендей. Сондықтан баспаханадан тиражды пленкаға орап, аса мұқият түрде жеткізуді сұраймыз. Мұның бәрі – қосымша шығын"", – дейді Серік Есентаев.
Серік бес-алты жобамен қатар жұмыс істейді, соның бірі – Алматыдағы Казан соборы туралы жоба. Көрнекі суреттері өте көп, сондықтан материалды таңдаудың өзі аса маңызды. Серік кітапты басып жатқан баспаханада жобаға жауапты Айгүл Шоқаевамен бірге не үшін арзанға емес, сапаға жүгіну керектігін талқыға салды.
""Көптеген баспахана бояу мен қағазды үнемдейді, – дейді Серік. – Мысалы, қытайлық қағаз басып шыққан соң өте әдемі көрінеді. Алайда бояу кепкендегі нәтиже сенімді ақтамайды"".
""Өйткені қытай қағазының сапасы түсті нашар ұстайды, – дейді Айгүл. – Оның үстіне, жасанды қоспалардың салдарынан тез сынғыш болып келеді, сондықтан да тез жыртылады"".
""Марканы ұстап тұратын баспаханалар корейлік, неміс, голландтық, финдік қағаздарды сатып алады. Бояуды да голландтардан, неміс, корейлерден алады. ""Казан соборы"" корейлік қағазда корейлік бояумен басылып жатыр. Менің ойымша, өте әдемі, бояулары да өңіп кетпейді. Суреттің өз түсін сақтай алдық"", – дейді Серік.
""Кітап басудың шығыны шаш етектен, – дейді Айгүл. – 50-60 пайыз құны – тек материалдар. Оның үстіне жұмысы бар. Мысалы, Қазанмен бір ай бойы жұмыс істедік. Қаражатқа техникалық қауіптерді де қосу керек: қағаз дұрыс емес, партия онша емес, бояу дұрыс жағылмады, теруші кетіп, орнына басқа адам келді дегендей қауіптер бар"".
""Кейде макетті басуға бермей тұрып, қағаздың әр түріне ондаған тәжірибе жасауға тура келеді: бояу қалай жағылады, қалай көрінеді соның бәрін көресің"", – дейді Айгүл.
""Осындай кітаптың бір макеті 80-100 мың теңге тұрады. Осындай экземпляр шығару үшін машинаны бір блоктан басқасына ауыстырып, басқа кітаптардың басылуын тоқтату керек болады. Бұл тұрғыда баға дегеннің өзі екінші орынға ысырылып қалады"".
""Сезімді жеткізе білу үшін арзан материалды алуға болмайды, – дейді Серік. – тапсырыс берушілерге үнемі айтатыным мынау: көздер алдамайды, біздің жанарымыз саусағымыздың ұшында. Кітапты қолға алған кезде оны саусақпен сезінесің"".
Қымбат мерекелік кітаптарға көптеген қосымша материал кетеді. Мұқабаны дайындау үшін мамандар қағазды жиһаз қаптайтын материалмен үйлестіріп жатады. Бұл жерде қол жұмысы керек болады.
""Стандартты нұсқа: картон басылған қағазбен немесе байланыстырғыш материалмен жабылады, – дейді Айгүл. – Стандартты емес жағдайда қарапайым емес қағаз мұқабаға айналады. Болмаса, екі материал бір мұқабаға біріктіріледі. Біз материалдың жаңа түрімен көбірек жұмыс істейміз. Мысалы, қазір басшымыздың назары теріге ұқсайтын материалға көбірек ауып жүр. Ол мыжылмайды, майыспайды әрі жұмсақ. Оны жуса, қайтадан табиғи қалпына түседі. Қазір көбіне эко ұнайды. Синтетикадан шаршадық"".
Кітапты теріп, жинақтау үшін жақсы мамандар керек, алайда қазір ондай мамандар тапшы, дейді Серік. Айлық аз, құрал-жабдық ескі, ешкім ештеңені жаңартып жатқан жоқ. Бұрын кітаптар көне технология бойынша желімделетін еді, олар қазіргі таңда ұмыт болды. Қарапайым ғана мысал айтайын: қазір көбі параққа скотч жабыстырып жүр. Бір жыл өткен соң скотч ажырап, блок шашылып қалуы мүмкін.
""Тәжірибесі аз қызметкерлер дайындық барысында емес, тиражды басып шығару кезінде тәжірибе жасап жатады. Бұның қажеті шамалы. Тиражда алғашқы да, жүзінші де кітап бірдей. Мен ескі технологиялар сақталған баспахананы іздеп жүрмін. Егер теру шеберлері қалған болса, сол жаққа жүгінесің. Кейін оны жинайтын шебері бар баспаханаға апарасың. Кейбірі жақсы тереді, алайда түптеуге келгенде әлсіз, кейбірі керісінше түптеу маманы, кейбірі қаптау маманы. Коллаборация осылай басталады"", – дейді ол.
""Казан соборы"" басылып жатқан баспахананың басшысы – Вахид Зиганшин. Серіктің сөзінше, ол – қазақстандық баспахана саласының хас шебері. Вахид шеберханасында жүздеген құрал бар, түс пен фактураның түр-түрін де осы жақтан табуға болады. Ол шеберханасында күн-түн демей жұмыс істейді, тапсырыс беруші ""жаңа нәрсе керек"" дегенде қаптың жаңа нұсқасын тестілейді.
""Мен қап әлеміне терең сүңгіп кеттім, – дейді ол. – Ол жақта кітап өндірісінен басқа қызықты өнім шығаратындай сала көп. Дәл қазір осындай түсінікке келдім. Библияны мүлдем басқаша түптеп жатыр. Басты талап – басылым оқуға ыңғайлы болу үшін, арнайы қарындашпен қол қою үшін ол жұмсақ болу керек. Қазір біз дәл Библия сияқты түптелетін күнделіктер сериясын шығарғымыз келеді"".
Серіктің сөзінше, қазақстандық кітап басу саласының болашағы – бірыңғай кітапта емес, күрделі, өзгеше жобаларда. Біраз дәстүр жойылып кетті, оны қайта тірілту – маңызды шаруа. Баспаханалар бірге жұмыс істеп, бір-біріне көмектесуінің де маңызы зор. Тамаша басылымдар көп нарықта ешкім ұтылмайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Электронды басылымдармен бәсекелестікке төтеп беру үшін made in Kazakhstan қағаз кітаптар барынша сапалы болуы қажет.,,2023-11-08T17:15:00+05:00
dari-qauipsizdigin-qamtamasyz-etu-usin-arbir-taraptyn-belsendiligi-manyzdy,informburo.kz,Дәрі қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін әрбір тараптың белсенділігі маңызды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dari-qauipsizdigin-qamtamasyz-etu-usin-arbir-taraptyn-belsendiligi-manyzdy,"Ұлттық орталық 6-12 қараша аралығында #medsafetyweek фармакотерапия қауіпсіздігі апталығына қатысып жатыр. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ұйымдастырған биылғы науқанның ұраны ""Кім хабарлай алады?"" деп аталады. Бұл бастама дәрі-дәрмектің жағымсыз әсері туралы хабарлайтын, оны қауіпсіз қолдануға ықпал ететін әрбір емделуші, дәрігер, медбике, фармацевтің рөліне назар аудартып отыр. Апталық аясында ұйымдастырылған дөңгелек үстелге астаналық және аймақтардағы медицина саласының мамандары қатысты.
Ұлттық орталықтың фармакологиялық қадағалау және медициналық бұйымдардың қауіпсіздігін, тиімділігі мен сапасын бақылау департаментінің басшысы Мәлік Әбдірахманов дәрілік затты қолдану мен жағымсыз әсердің дамуы арасындағы себеп-салдар байланысын бағалау үшін қажетті негізгі мәліметті атады.
""Бұл – емделушінің жасы мен жынысы, жағымсыз әсер және препарат туралы ақпарат, сондай-ақ хабарлама жолдаушының байланыс деректері. Жағдайды толыққанды бағалап, шара қабылдау үшін дәрі-дәрмектің жағымсыз әсері туралы толық ақпарат беру өте маңызды"", – деді Мәлік Әбдірахманов.
Сондай-ақ, ол дәрігерлер кейде фармакологиялық қадағалау органдарына дәрінің жағымсыз әсері туралы хабарлаудан қорқатынын да сөз етті:
""Біздің еліміздегі көп дәрігерлер жауапкершіліктен қорқады. Қазақстанда дәрі-дәрмектің жағымсыз әсері туралы хабарлаған адамға заңнама шеңберінде ешқандай жаза қарастырылмаған. Биомедициналық этика мәселелері бойынша негізгі құжат боп саналатын Дүниежүзілік медицина қауымдастығының Хельсинки декларациясында айтылғандай, ""жеке тұлға мүддесінің маңызы әрқашан ғылым мен қоғамның мүдделерінен басым болуы керек"". Бұл әр адамның қажетті, бірақ қауіпсіз дәрілік терапияны алуға құқығы бар дегенді білдіреді"".
Мәлік Жаңалықұлының айтуынша, Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығына карта-хабарламаларды негізінен медицина қызметкерлері жібереді. Науқастарға дәрі тағайындап, олардың денсаулығы жөнінде біраз нәрсе білетіндіктен, дәрігерлер ақпараттың негізгі көзі болып отыр.
""Дегенмен, дәрі-дәрмектің жағымсыз әсері туралы тек дәрігерлер хабарласын деген ереже жоқ. Бізге емделушілер мен олардың туыстары, қамқоршылары, сондай-ақ, дәрі-дәрмек шығаратын компания өкілдері де хабарласа алады. Сондай-ақ, жағымсыз әсерді хабарлау процесінде дәрігер мен емделуші арасындағы байланыс та аса маңызды. Емделуші дәрігерге бойында бұрын болған жағымсыз әсер, аллергия және өзінің аурулары туралы хабарлауы тиіс. Бұл препараттарды таңдауға және оның қауіпсіздігіне ықпал етеді. Дәрі-дәрмек қауіпсіздігін жақсарту үшін дәрігер мен емделуші арасындағы байланыс әріптестікке ұласқаны маңызды"",– дейді Мәлік Әбдірахманов.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Қазақстандағы кеңсесінің иммундау бағдарламаларының ұлттық үйлестірушісі Қанат Суханбердиев халық дәрілердің жағымсыз әсеріне салғырт қараған кезде ел арасында дәрі-дәрмекке қатысты түрлі аңыз тарайтынын айтады:
""Қазақстанда дәрілік заттардың жағымсыз әсерін хабарлау мәдениеті әзірге қалыптаспаған деп айтуға болады. Осы мәселені қадағалайтын органдардың жыл соңында беретін есебі толыққанды әрі ашық болғанын қалаймыз. Үкімет дәрілердің жағымсыз әсерін хабарлайтын қаншама жолын ұсынды. Алайда, тұрғындар дәрі ішкеннен кейінгі оның жағымсыз әсері туралы ақпаратты көбіне хабарлай бермейді. Бұл халық арасында түсіндіру жұмыстары жүргізілмегендігінен болып отыр. Қазір ел арасында әсіресе, екпеге қатысты қауесет көп. ""Инфодемия"" деген сөз бар, адамдар естіген нәрсесін тексермей, соған сене беретінін білдіреді. Осының нәтижесін дәл қазір көріп отырмыз, Қазақстанда 12 мыңнан астам бала қызылшамен ауырып жатыр. Оның бір себебі – адамдардың түрлі аңызға сеніп, екпеден бас тартуы болып отыр"".
Қанат Суханбердиев ел арасында дәрі-дәрмектің жағымсыз әсерін хабарлау мәдениетін қалыптастыруға септігін тигізетін бір идея ұсынды:
""Денсаулық сақтау саласы мен халық арасындағы әріптестікті нығайту үшін дәріханаларға арналған оқыту тренингтерін ұйымдастыруға болады. Мысалы, дәріханаларда ""дәрі ішкеннен кейін жағымсыз әсер байқалса, сигнал беріңіз"" деген мазмұндағы QR коды бар ескертулер ілуге болады. Мұндай тәжірибе әлемнің біраз елінде бар. Біздің елде әзірше кең қолданысқа енбей отыр"".
Ал, № 5 қалалық емхананың клиникалық фармакологы, доцент, медицина ғылымдарының кандидаты Сәуле Бүркітбаева кейде дәрі-дәрмектің жағымсыз әсеріне науқас түгілі, дәрігерлердің өзі мұқият назар аудармайтынына тоқталды.
""Дәрілік заттар дәрігерлердің екінші құралы болып саналады. Біз дәрілердің көмегімен науқастың жағдайын жеңілдете аламыз. Бірақ, дәрі химиялық зат болғандықтан, оның әрқашан негізгі әсері (фармакологиялық, ауруды емдеуге бағытталған) және жағымсыз әсері болады. Біз дәріні тағайындаған кезде оның ағзаға тиетін кері әсері де болатынын ұмытпауымыз қажет. Дәрінің жағымсыз әсері туралы оның сипаттамасында берілгенімен, дәрігерлер кейде емделушіге ол туралы ескертуді ұмытып кетіп жатады. Олар көбіне оның қолдану көрсеткіші мен кері көрсеткішін қарайды. Емделушілерге дәрі тағайындаған кезде оның жағымсыз әсері туралы міндетті түрде ескертуі керек.  Дәрілердің жағымсыз әсері туралы ақпаратты тіркегендегі мақсатымыз – Қазақстанда тіркелген дәрілердің қауіпсіздігін, тиімділігін арттыру, сонымен қатар көрсетілетін медициналық қызметтің сапасын жақсарту екенін екенін есте сақтауымыз керек"", – деді фармаколог.
Айта кетейік, дәрі-дәрмекті қолданған соң пайда болатын жағымсыз әсер туралы мәліметтерді жинау үшін Қазақстанда халықаралық стандарттарға сәйкес фармакологиялық қадағалау жүйесі жолға қойылған. Қазақстан – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дәрі-дәрмектің жағымсыз әсерін бақылау бағдарламасының қатысушысы. Сондай-ақ, елде анықталған жағымсыз әсерлер туралы жедел деректер Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мониторинг орталығына жіберіледі.
Дәрі-дәрмекті (оның ішіне екпе де кіреді) қолданғаннан кейін пайда болған жағымсыз әсер туралы хабарлаудың бірнеше әдісі бар.
Қазір ДЗСҰО сайтында 4 мыңнан астам қолданушы тіркелген. Жыл басынан бері мобильді қосымша арқылы дәрілердің жағымсыз әсері туралы 30 карта қабылданған. Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы цифрландыру департаментінің басшысы Тимур Жұмақаевтың айтуынша, бұл көрсеткіш әзірге аздық етіп отыр.
""Мобильді қосымшамыз тегін. Қазақстандықтар дәрілердің жағымсыз әсерін белсенді түрде хабарлап отырса дейміз. Медициналық ұйымдардың қызметінде қиындық тумас үшін біз сайтқа автоматты түрде тіркелуді іске қостық. Әр дәрігер сайтқа тіркеліп, ақпаратты автоматты түрде беру мүмкіндігі бар. Ал мобильді қосымшада ең қажетті, маңызды ақпаратты жинау үшін арнайы блогтар жасадық. Олар ақпарат беруші жөнінде, қандай дәрілік затқа шағымы бар, қандай жағымсыз әсері байқалып тұр, соның бәрін қысқа-нұсқа жаза алатындай етіп жасалған. Бұл құрал онлайн болғандықтан, ақпаратты бірден базаға қосып, қолданысқа енгізе аламыз"", – деді Тимур Жұмақаев.
Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығына жыл сайын 3 мыңнан астам карта-хабарламалар келіп түседі. Олардың көбісі медициналық ұйымдардан келеді. Жыл басынан бері карта-хабарламаларды жіберу жөнінен Қарағанды, Астана, Алматы, Шымкент қалалары белсенді болып отыр. Алдағы уақытта басқа да аймақтар белсенділігін арттырғаны маңызды. Жыл басынан бері орталыққа келіп түскен карта-хабарламаларды талдау нәтижесінде 20-ға жуық дәрі-дәрмектің тіркеу куәлігі кері қайтарылды. Сондай-ақ, 800-ден астам дәрілік препараттың медициналық қолдану бойынша нұсқаулығына өзгеріс енгізілді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы тұрғындарды дәрілік заттардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге үлес қосуға шақырады.,,2023-11-10T14:30:36+05:00
dramaturg-zanibek-aliken-telefonnan-bas-almaityndardy-tubinde-kitap-oqygandar-basqarady,informburo.kz,Драматург Жәнібек Әлікен: Телефоннан бас алмайтындарды түбінде кітап оқығандар басқарады,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dramaturg-zanibek-aliken-telefonnan-bas-almaityndardy-tubinde-kitap-oqygandar-basqarady,"Драматург, актер Жәнібек Әлікен Қаныш Сәтбаев атындағы орта мектепте оқушылармен кездесуі кезінде пьеса жазып бастаудың алғышарттары мен қыр-сыры туралы әңгімелеп, балаларды кітап оқуға шақырды. Осы орайда ол әлеуметтік желінің кемшін тұстарына да тоқталды.
""Жауыз адам ешуақытта өнерге құштар болмайды. Өнердің қызметі көкейге ой салу болғандықтан, адамзатты жақсылыққа бір табан жақындатуға тырысады. Youtube, Tik-tok, Instagram білім болмайды, барлығы кітап оқумен келеді. Адамның миынан артық режиссер жоқ, бір адам ұсынған нәрсені әлемде ешкім ұсына алмайды. Айналып келгенде осы ұсынысты жасауға, адамзатқа ойыңды жеткізуге кітап қана көмектеседі. Бүгін телефон мен теледидар қарап жүргендерді түбінде кітап оқығандар басқарады. Қанша заман өтсе де, кітап оқу сәннен қалмайды. Күндердің күнінде телефонның дәуірі өтеді, бірақ кітап қала береді"", – деді Жәнібек Әлікен.
Мұнымен қатар ол көпке дейін теріс құндылықтардың насихатталып, бұзақылық әрекеттердің романтизацияланып келгеніне тоқталды. Абайды үлгі етіп, керек білімді еш қаражат жұмсамай, кітаптан да алуға болатынын айтты.
Оқи отырыңыз: Баланы кітап оқуға қалай қызықтырамыз? Психолог кеңестері
""Өкінішке орай, біздің бала күнімізде кітаптың қаншалықты құнды екенін айтқан адам болмады. Ағаларымыз армияда кіммен төбелескенін, кімді ұрғанын айтатын. Бұзақылықты романтизациялау жоғары деңгейде болды, өйткені ол кісілерге де дұрыс бағыт сілтеген адам болмады. Америка секілді дамыған елдерде баланы өз ойын жеткізуге бала күнінен үйретеді, кітаппен дос болады. Біз де сапалы ұлт боламыз десек, осыны қолға алуымыз керек. Әлем қазақ десе, бірден Абайды еске алады. Бүкіл қазаққа ақыл айтатын білім қайдан келді? Осы кітаптан. Семейдің бір ауылында отырып ешбір орыспен сөйлеспей-ақ тіл үйреніп, бізді жаңа әдебиет әлемімен таныстырды. Лермонтов пен Пушкинді аударды. Мейлі өнер адамы, мейлі ұстаз, мейлі математик болыңыз, бастысы арманыңызға адал болыңыз"", – деп қосты драматург.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мектеп оқушылары кездесу кезінде Жүсіпбек Аймауытовтың шығармаларын сахналады.,,2023-11-17T14:00:00+05:00
otbasy-bank-pen-ninety-one-qarzy-kurstaryn-usyndy,informburo.kz,Otbasy bank пен Ninety one қаржы курстарын ұсынды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/otbasy-bank-pen-ninety-one-qarzy-kurstaryn-usyndy,"""Отбасы банк"" пен танымал Ninety one тобы қазақстандықтарға бес бөлімнен тұратын ""Қаржылық сауаттылық"" курсын ұсынады. Youtube желісінде жарияланған бейне сабақтарда топ мүшелері қаржыны басқарудың маңыздылығы мен жолдары туралы өз тәжірибесіне сүйене отырып айтып береді. Ал ең бастысы – қазақстандықтар челленджге қатысып, өздерін мазалаған қаржы мәдениетіне қатысты сұрақтарды қою арқылы сүйікті тобымен жүздесіп, мерч пен қолтаңба ала алады. Ол үшін не істеу керегін білу үшін материалды соңына дейін оқыңыз.
ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің статистикалық мәліметтеріне сүйенсек, соңғы үш жылда елде қаржылық сауаттылық деңгейі 39%-дан 40,2%-ға дейін өсті.
Еліміз бойынша жүргізілген сауалнама нәтижесінде 30 жастан асқан, еңбекке қабілетті респонденттердің қаржылық менеджмент дағдыларын жақсы білетіні белгілі болды. Дәлірек:
Дегенмен , сұрау салуға қатысқан жас және аға буын респонденттер шығындары табыстарынан үнемі асып кететінін айтқан. Сонымен қатар жастардың 12,6%-ы, аға буынның 12,2%-ы қаражаттарын үнемдемей, ""бір күнмен"" өмір сүретінін де жеткізген. Оның себептері ретінде дені жұмыссыздық, жалақының аздығы, жұмыс тәжірибесінің жоқтығы мен қаржылық білімсіздікті тілге тиек еткен.
Публикация от ""Отбасы Банк"" АҚ ресми парақшасы (@otbasy_bank_kz)
Оқи отырыңыз: Тоқаев Отбасы банкі туралы: Басты назарды аудан мен ауылдарға аударған жөн
Қаржы тақырыбындағы біліміңізді арттырғыңыз келе ме? ""Отбасы банк"" пен Ninety one ұсынған жобадан қапы қалмаңыз.
""Отбасы банк"" мамандары қаржылық сауаттылықты арттыру курстарының маңыздылығына тоқталады. Сондай-ақ бұл курстар желіде ашық орналастырылады, яғни барша қазақстандыққа қолжетімді болады.
""Халықтың қаржылық сауатының артуы әр отбасының өмір сүру деңгейін жақсартуға тікелей әсер етеді. Осы орайда ""Отбасы банк"" елдегі ең танымал Ninety one тобымен бірлесіп ""Қаржылық сауаттылық"" курстарын жүргізуді қолға алды. Оның екеуін youtube арнамызда жарияладық. Онда топ мүшелері ақшаны үнемдеу, жинау және көбейту жолдары туралы өз тәжірибесіне сүйене отырып баяндайды. Көрермендерімізді ынталандыру үшін арнайы сыйлықтар да дайындадық. Қаржы тақырыбына қатысты өздерін мазалаған сұрақтарды Ninety one тобына жолдап, комментарий қалдырған адамдардың ішінен ең үздік сауалдарды таңдап алып, келесі роликтің түсіріліміне шақырамыз. Сонда көрермендер бұл сауалдарын әншілермен кездесіп, тікелей қоя алатын болады, ал басқа қалаларда тұратын азаматтарға бейне байланыс арқылы мэмберлермен жүздесу мүмкіндігін сыйлаймыз"", – деді ""Отбасы банк"" АҚ Маркетинг департаменті директорының орынбасары Эльдана Райымжан.
Оқи отырыңыз: ""Күніне 200 теңгеден жинап, үйлі болғандар бар"". Отбасы банкінің қызметкерлері өз жұмысы туралы айтып берді
Бас-аяғы youtube арнасына бес ролик шығады. Әзірге желіде екі шығарылым жарияланды. Ninety one тобымен бірге түсірілген жобаны өткізіп алмау үшін ""Отбасы банкінің"" youtube арнасына жазылыңыз.
Бірінші сабақта Ninety Оne және ""Отбасы банк"" сіздерге:
Ролик барысында Ninety one тобының солисі ACE (Азамат Ашмақын) ""Отбасы банкімен"" бірлесіп аумағы 150 шаршы метрден асатын, өзі талай жыл армандаған үйді алуға қандай қадамдар жасап жүргенімен бөлісті.
""Қаржы қоры акция, облигация, жылжымайтын мүлік, зейнетақы шоттары және депозит секілді әртүрлі инвестицияға ақша салуға мүмкіндік береді. Бұл қор қолда бар ақшаны көбейтіп, болашақта уайымсыз өмір сүруге көмектеседі. Өз басым ай сайын қаражатымды осы кестенің көмегімен басқарамын. Ал арманымдағы үйді алу үшін ""Отбасы банкінде"" депозит аштым. Әр жылдың соңында жиырма пайыз көлемінде мемлекеттік сыйақысы бар. Бұған дейін үйім болса да, мен секілді кең далада өскен баланың шаңырағының аумағы кемінде 150 шаршы метр болуы керек екенін түсіндім"", – деді Азамат Ашмақын.
Топтың тағы бір мүшесі Bala (Данияр Құлымша) қаржылай қор мен тәуелсіздіктің егіз ұғым екенін айтады.
""Қаражат жинау барлық жағынан тәуелсіз болуға көмектеседі. Бұл толыққанды тұлға болып қалыптасу үшін маңызды. Табысыңыз шығындарыңыздан көп болғанда ғана алаңсыз өмір сүресіз"", – деді ол.
Екінші сабақта Ninety Оne және ""Отбасы банк"" сіздерге:
Осы күнге дейін шыққан және алда шығатын бөлімдердің барлығын қарап, youtube арнасында өзіңізді мазалаған қаржы тақырыбындағы сұрақты жолдау арқылы үміткерлер қатарына қосыласыз . Ішінде ең үздік сұрақ иесі жеңімпаз атанады. Ал жеңімпаздың кім екенін ""Отбасы банк"" 22 желтоқсан күні сағат 17.00-де өзінің Instagram парақшасының тікелей эфирінде жариялайды. Жеңімпаз Ninety one тобымен №5 бөлімге түсіп, жеке қолтаңба мен мерч алады.
Оқи отырыңыз: ""7-20-25"", ""Бақытты отбасы"" және өңірлік ипотекалар. 2023 жылы қалай баспана алуға болады?
Сыйлықтар мұнымен бітпейді! #NinetyOneOtbasy челленджіне қатысып, жұлдыздардан кітап пен мерч жеңіп алуға болады. Ол үшін алдыңызға ақша жинауды қажет ететін мақсат қойып, TikTok желісінде процестің қалай жүзеге асқанын бөлісіңіз.
""Отбасы банкінің"" TikTok арнасына жазылуды және өзіңіз түсірген видео астына #NinetyOneOtbasy хэштегін қоюды ұмытпаңыз. Бұл байқаудың да нәтижесі 2023 жылдың 22 желтоқсанында сағат 17:00-де тікелей эфирде көрсетіледі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Көрермендерді үнемдеу мәдениеті мен қаржылық сауаттылыққа үйрететін курстарды &quot;Отбасы банктің&quot; youtube арнасынан кез келген уақытта тегін тамашалауға болады.,,2023-11-06T15:29:01+05:00
qazaqsa-minimalizm-degen-ne-aqs-tagy-zazusy-lira-qonyspen-suxbat,informburo.kz,Қазақша минимализм деген не? АҚШ-тағы жазушы Лира Қоныспен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqsa-minimalizm-degen-ne-aqs-tagy-zazusy-lira-qonyspen-suxbat,"Лира Қоныс – жазушы, журналист.
""Сізге ғашық қыз"", ""Мәңгілік сағыныш"", ""Құлпынай қосылған балмұздақ"", ""Шахарбанудың сыңсуы"" жинақтарының авторы.
Қазір АҚШ-та тұрады, лингвистикалық жобалармен айналысады.
– Лира , ""Қазақша минимализм немесе үйде бәрі бар"" деген кітап жазып жатқаныңызды білеміз. ""Инстаграм"" парақшаңызда өзіңізді минималист адаммын деп таныстырып жүрсіз. Осы минимализм әлеміне келуіңізге не себеп болды?
– Мен қалай минималист болмайын?! Көптеген қазақ ауылдарындағыдай тышқаншылап ескі-құсқыны жинай беретін отбасында өстім емес пе? Біздің үйде кіріс бар еді де, шығыс жоқ еді ғой. Сарайымыздың ішінде ескі есіктер, бұзылған теледидар мен тоңазытқыштар, тұтқасы сынған еттартқыштар, көне тігін машиналары, шүмегі жоғалған самаурындар, маған сыймай қалған резеңке етіктер… Атам мен әжем оны тастамайтын. ""Керек боп қалады"", ""жас отбасын құрған біреулерге береміз"", ""майлап жіберсе, жұмыс істеп тұрған нәрсе"" деп шаң жуытпайтын. Атам – ашаршылық көрген, Қырғызстанға ауып тірі қалған отбасының ұлы. Әжемнің шешесі сол ашаршылықта қайтқан. Одан кейін соғыс жылдарында да жарымаған. Сөйтіп, ""қорек жинау керек"" деген түсінік миларына әбден сіңген.
Біз үйдің бір бөлмесін тамақ жинауға бөлгенбіз. Оның ішінде бірнеше үлкен қорапта макарон өнімдері, үлкен ағаш жәшікте шай, сабындар, тай-тай маталар, қап-қап ұн, қант, күріш, қырық литрлік бөшкелерде сұйық май мен бал тұратын. Тіпті сол бөлменің ішінен азық-түлік дүкенінің иісі шығатын. Мен он беске келгенше атам, әжем үшеуміз ғана күнелттік қой, сол тамақтың бәрін кім жей бергенін де білмеймін.
Одан бөлек үйдің ішінде ескі жиһаз көп еді. Ескі болғанда да, әжемнің болыс атасынан қалған алашалар, Ақ патшаның мөрі басылған ауыр кереуеттер сияқты музейлік заттар болатын. Мектеп бітіргенше солардың ішінде өстім. Он төрт, он беске толғанда шын мәнінде ""қоқыстың"" арасында өмір сүріп жатқанымызды ұқтым. Оған қоса сол жасымда ""атам мен әжемнің айтқанының бәрі дұрыс"" деген балалық ойымнан айнып, өзімше шешім қабылдай бастағанмын. Төлеқыз деген кіші шешеміз болды, сенбі күні сол апамыздың үйіне барып монша жағатынбыз. Үйде қызыл ағаштан шапқан өліктей ауыр алты адамдық дөңгелек үстел бар еді, соны ешкім жоқта балталап, бұтап, жаңқалап моншаның пешіне өртеп жібердім. Сол күнгі сезген еркіндіктің рахатын айтып жеткізе алмаймын, ап-анық есімде. Мен сол күні әлі өзім не екенін түсінбейтін минимализм деген өмір сүру бағытына қарай қадам басқанымды білмедім.
– ""Қазақша минимализм немесе үйде бәрі бар"" деген кітабыңызда не туралы жазасыз? Неліктен дәл осы тақырыпқа тұтас кітап арнауға бел будыңыз?
– Студенттік жылдарда, өзім отбасын құрғанда киім, дүние жинамадым. Ең қажетті заттармен ғана күнелттім. Кітап та жинаған емеспін. Есесіне, минимализм мені өзіне тарта берді. Минималистік көзқарас әлемді артық қоқыстан құтқару үшін 1970 жылдары Еуропада пайда болып, одан кейін Жапония арқылы Азияға жетті. Сол екі мыңыншы жылдардың ортасында минимализм пәлсапасы әлемге таралды, мен де бұл жайлы шыққан жаңалықтарды іліп алып оқи бердім. Одан соң бұл пәлсапа рухани байып, сыртқы қоқыспен бірге адамның ішкі қоқысынан арылу деген функциясы қалыптасты.
2012 жылы АҚШ-қа оқуға кеттім. Ағылшынымды дамыту үшін, америкалықтармен араласу үшін Манхэттендегі минималистер клубына жазылдым. Сол кезден бері минимализм тақырыбымен тыныстап келемін. Он жылдай уақыт осы стильде өмір сүрдім. Арагідік минимализмге қатысты мақала, пост түрінде бір нәрсе түртсем, оқырман керемет оқиды. Одан соң қазақ қоғамында дәл осы пәлсапаға деген сұраныс артқанын ұқтым. Себебі, бәріміз – ашаршылық пен соғыс көрген аталар мен әжелердің ұрпағымыз. Сол себепті ұлттық жадымызда ""қорек жинау"" деген түсінік терең жазылған. Минимализм соны өзгертуге көмектеседі. Ізденісімді, талай жылғы тәжірибемді оқырманыма ұсынайын деп қолымдағы ақпаратты ұлттық танымға негіздеп кітап бастадым.
Оқи отырыңыз: Баланы кітап оқуға қалай қызықтырамыз? Психолог кеңестері
– Осы тақырыпқа қатысты а ғылшын тіліндегі біршама ғылыми зерттеу ді шолып шыққан едім. О нда ""адамның өміріне минимализм келген кезде оның күйзелісі азайып, ақшасы көбейеді"" дегендей тұжырымдар айтады. Сіз осы сөзбен келісесіз бе, алып-қосарыңыз бар ма?
– Әлемде минимализм туралы түсінік әлі орныққан жоқ. Көпшілік мұны жалаңаяқ, жалаңбас, сары түсті шыттан киім киіп, еденге төселген сабаннан тоқылған кілемшеде ұйықтайтын будда тақуасынша жұпыны өмір сүру деп қана түсінеді. Ол дұрыс емес.
Минимализм дегеніміз – нәпсіні, ашкөздікті, дүниемен жарысуды шектеу, ішкі өкпе мен реніштен тазару. Минимализмнің басты ұраны – қажетті алу, артығын сатып алмау. Үйіңді артық дүниемен толтырмау, одан кейін оны қоқысқа лақтырып, ""әлемді ластамау"".
Үйімізді, өзіміз өмір сүретін әлемді таза ұстайық деген жанашыр ұстаным жаман ба? Қоғам бізді сатып алуға үндейді. Бір көшенің бойында жалғыз кітапхана, жалғыз мектеп болуы мүмкін. Ал, одан өзгесінің барлығы – дүкендер. ""Жаңа жылдық жеңілдіктер"", ""жаздық жеңілдіктер"", ""жабылу алдындағы жеңілдіктер"" деп, бір нәрсе алмасымызға қоймайды. Дүкенге кірсеңіз, тұтынушыға зат сатпай шығармау деген маркетинг жұмыс істейді. Олар дүкенге сатып алуға еліктіретін иісті шашады, сатып алуға ынталандыратын музыканы қояды, декорациялармен көзді алдайды. Өйткені, қоғамға ақша айналымы, экономикалық қарқын керек. Сол үшін қымбат брендтер шығарып, халықты астыртын ғана дүниеауи жарыстырып қойды.
1960 жылы АҚШ үкіметі сатып алушылар санын арттыру үшін психологтарды, коучтарды тарту науқанын бастады. Қазіргі қазақ психологтарының ""қымбат зат сатып алсаң, бай өмір сүруге ынтаң ашылады"", ""қымбат зат көңіліңді көтеріп, одан да көп ақша келуіне мүмкіндік береді"" дейтін күлкілі кеңестері содан шыққан. Гауһармен көмкерілсе де заттың аты зат, оның ""ақша шақыратын, мистикалық"" күші жоқ. Біз көп затымызды көрсеқызарлықпен зат сатып аламыз. Жаңа зат сатып алғанда адамның бойында жағымды адреналин гормоны бөлінеді. Бұл гормон арқылы тұлға аз уақытқа күйбең тіршіліктегі мәселесін ұмыта тұрады. Байқадыңыз ба, әлгі мыстан коучсымақ соны біледі. Сондықтан да, ""өзіңнен аямай, қалаған затыңды ал"" дейді.
Ал, тұтынушы байғұс сол бір сәттік сезім үшін керексіз затты сатып алғанын білмейді. Көп адам сүйкімсіз басшы, сүреңсіз жұмыс, үйдегі ұрыс, шулаған бала, бітпейтін несиеден бір сәтке аулақ болу үшін де сауда жасайды. Бұл – өмірді реттеу үшін күресу механизмі емес, бітпейтін проблемалардан қашу ғана. Ұнап қалған затты сатып алу – өз проблемаларымызды өзімізден жасырудың бір көрінісі. Көптеген жылдар бойы өзін зат сатып алу арқылы ""емдеген"" адамдар да бар. Ішінде проблемасы бар адам дүкен аралағанда шын мәнінде зат сатып алмайды. Ол ішіндегі олқылықты уақытша басатын эмоция сатып алады.
Зат сатып алуды ауыр эмоциялардан құтылудың жолы ретінде қарастырмайық. Ауыр жағдайлармен күресудің басқа жолын табайық. Минималист болайық. Дүкенге баруды доғару қажет. Біз тіс дәрігеріне тек тісіміз ауырғанда кіреміз, досымыз қонаққа шақырса үйіне барамыз, баламыздың ұстазы шақырса мектепке барамыз. Сол сияқты азық-түліктен басқа дүкендерге нақты бір зат керек болғанда ғана кіру шарт. Жай аралап көре салайын деп кіріп, екі сөмке затпен шықпау керек. Зәрулік болмаса, уақыт пен ақшаны шығындамайық. Эмоцияны қозғайтын, шабыт беретін сөздерге ұрынып қалмайық. ""Өмір қысқа, бәрін көру керек"" дегендей сөзді ""бір басыңда он сөмке, жиырма аяқ киімің болсын, киіп қал, көріп қал"" деп түсінбейік. Тәмсіл ""оқы, білім ал, спортпен айналыс"" дегенді меңзесе керек. Шопинг жасау өмір сүру мәдениетіміздің бір бөлшегіне айналмауы керек. ""Өткен сенбіде тойға киген көйлекті келесі тойға кию ыңғайсыз"", ""Бүгін киген киімді ертең жұмысқа киіп бару ұят"" деген ұғымда логика бар ма? Осы түсінікке байланысты қандай да бір ауыз толтырып айтатын себеп бар ма?
Әнші, актрисалар қызыл кілеммен бір жүріп өткенде киген көйлегін қайта кимейді. Онысы түсінікті. Ал, қызыл кілемді өмірінде көрмегендерге көйлек үшін сонша шығындалу не керек? Сонда біз кімнің стандарты бойынша өмір сүріп жүрміз? Біздің әрекетіміз, киіміміз өзгенің емес, өз пікіріміздің аясында іске аспай ма? ""Негізі тәуір жалақы аламын, бірақ, айдың аяғында ақшамнан түк қалмағанын көремін"" деп шағынатындар көп. Сонда ақша қайда кетеді? Ақша әлгі ішкі эмоцияны толтыру үшін сатып алған затқа кетеді.
– Сіздің отбасыңыз қоқысты қалай сұрыптайды ?
– Біз қоқысты штаттың заңы бойынша жөнелтеміз. Қағаз салатын жәшікке қағазды, шыны салатын жәшікке шыныны саламыз дегендей. Минимализм қағидаларымен өмір сүргендіктен дүниеміз де аз. Жолдасым екеуміз балалардың барлық қалауын орындап өсірдік. Олар ""жоқ"" дегенді естімеді. Байқауымша, қалауы орындалып, кеңшілікте тойып өскен бала есейгенде көп нәрсеге қызықпайды екен. Оның үстіне қазіргі балалар киімге, заттарға құмар емес. Дүкен аралауды қаламайтын жастар өсіп келеді.
Қазіргі кезде дамыған елдерде халық дүкен аралауды сиретті. Олар қолындағы барды тұтынады. ""Артық зат алып, табиғатты ластамайық"" дейді. Енді жапон билігі экономикалық қарқынды арттыру үшін халқын шопинг жасауға қалай шығарсақ деп бас қатырып жатыр. Соңғы жылдары Жапонияда ""жұма күнін де демалыс қылсақ, халық іші пысып дүкен аралап, сауда жасар ма еді"" деген ұсыныстар айтылып жүр.
Оқи отырыңыз: ""Оқуға тұрарлық ешкім жоқ емес, оқитын адам жоқ"". Жазушы Бақытгүл Сәрмековамен сұхбат
– Минимализмнің адамның ментал денсаулығына әсері туралы не айтасыз?
– Әлбетте, минимализм дегеніміз тән мен жанның салауаттылығы ғой. Материалдық құндылықтарға деген құмары басылғанда адамның өмір сүруі жеңілдейді. Үш бөлмелі үйі барға төрт бөлмелі пәтерге тырмыспай, биыл шыққан көлікті салоннан аламын деп мақсат қоймай, айфонның он бесінші нұсқасын несиеге алмай, тыныштықта өмір сүруі – ағзаға үлкен психологиялық қолдау. Ең арғысы, үйіңде дүние аз болса, оны тазалау оңай. Одан бөлек, ми кеңістігіндегі сатып алуға қатысты тынымсыз әрекеттерді тоқтатқанда ақша қалтада қалып, жағымды қаржылық қауіпсіздік сезімін береді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Жақында жазушы Лира Қоныстың &quot;Қазақша минимализм немесе үйде бәрі бар&quot; деген кітабы жарыққа шығады. Соған орай, жазушымен аз-кем әңгімелескен едік.",,2023-11-13T16:10:10+05:00
qazaqstan-baq-bostandygy-reitinginde-180-eldin-arasynda-134-orynda-tur,informburo.kz,Қазақстан БАҚ бостандығы рейтингінде 180 елдің арасында 134-орында тұр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstan-baq-bostandygy-reitinginde-180-eldin-arasynda-134-orynda-tur,"БАҚ бостандығы рейтингінде Қазақстан 180 елдің арасында 134-орында тұр. Республика Уганда мен Шри-Ланка арасында. Соңғы жылдың ішінде еліміз рейтингте 12 пунктіге дейін төмендеген. ""Шекарасыз репортерлар"" халықаралық ұйымы қазақстандық БАҚ-тың жұмыс істеу шарттарын ауыр деп бағалайды.
Қазақстандық журналистер тұрақты түрде проблемаға тап болады. Ресми деректер бойынша, 2023 жылдың алғашқы жартыжылдығында Қазақстанда журналистер құқығын бұзған 91 оқиға, ақпарат алу мен таратудағы құқық бұзушылық бойынша 166  факт, журналистер мен блогерлерге қатысты сот және сотқа дейінгі 45 оқиға тіркелген.
Соның бірі 2023 жылдың 18 тамызында ҚазТАГ журналисі Диана Сапарқызының басынан өтті. ""Казахстанская"" шахтасында болған өртке қатысты ақпарат жинау барысында журналист алпауыт ""АрселорМиттал Теміртау"" компаниясының күзетшісімен сөзге келіп қалған. БАҚ өкілінен телефонды тартып алып, түсірген видеосын өшірген, денсаулығына жеңіл дәрежеде жарақат келтірген. Екі айдан кейін, 27 қазанда Шахтинск соты журналиске шабуыл жасау дерегімен қаралған әкімшілік істі тоқтатты.
Келесі күні, 28 қазанда ""АрселорМитал Теміртауға"" тиесілі шахтада қайғылы жағдай болып, 46 кенші қаза тапты.
БАҚ – салмақты сала. Басылған немесе айтылған мәтін халық арасына тарап, заңға дейін жүгінуге алып барады. Журналист жазған мақала немесе блог ұлтаралық араздықты, дін аралық түсінспеушілікті тудыруы мүмкін.
""Әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік, діни араздықты қоздырғаны"" үшін жауап алынатын 174-бап бар.
174-бап бойынша ұлттық және діни араздықты тудырғаны үшін іс қозғалады. Бұл бапқа ілінетіндер тек журналистер ғана емес.
2018 жылы VK желісіне 5 діни материал жариялаған Петропавл тұрғыны Тимур Давлетов сот орындығынан бір-ақ шықты. Сот бес айға созылып, ер адам 4 жылға бас бостандығынан айырылудың алдында тұрды. ""Әділ сөз"" қорының мамандары мен сот сарапшылары жарияланған мәтіндердің жастар мен білімсіз адамдардың қауіпті террористік топтарға қосылудан сақтандыру мақсатында жазылғанын анықтап, Тимур ақталды.
2019 жылы қазақстандық сарапшылар сарапшы зерттеу әдістемесін құрастырып, соның себебінен 2020 жылы 57 іс қана қозғалды. 2017 жылы қозғалған іс саны 219-ға жеткен еді.
2023 жылы журналистерге қарсы 174-бап бойынша қозғалған бірде-бір іс тіркелген жоқ.
ЮНЕСКО мәліметінше, жер жүзінің 85% тұрғыны соңғы бес жыл аясында сөз бостандығы мәселесімен бетпе-бет келген. Әлем бойынша қоғамдық ұйымдар журналистер құқығын қорғау заңнамасын күшейтуді сұрап, дабыл қағуда.
Өткен жылы Брюссель ""БАҚ бостандығы туралы акт"" құрастырды. Оның мақсаты – бұқаралық ақпарат құралдарын қаржыландырудың анық көрсетілуін қамтамасыз ету, редакцияны саяси қысымнан құтқару, Pegasus сияқты бағдарламалар арқылы репортерларды аңдуды доғару.
Қазақстанда ""Масс-медиа туралы"" заң жобасы талқыланып жатыр. Әу бастан заң жобасы халықаралық стандарттарға сай болуы тиіс еді. Алайда заңнаманың алғашқы нұсқасы қызу талқыға түсті.
Сонымен, бастапқы нұсқада журналистердің ерекше жағдайдағы жұмысы туралы тармақ болды. Шын мәнінде, бұл цензураны енгізуді және кәсіптің негіздерін бұзуды білдіреді. Талқылаулардан кейін медиа қауымдастық жобадан Конституцияға қарсы норманы алып тастай алды.
Журналистер үшін баспасөз карталарын енгізудің орындылығы туралы әлі де келіссөздер жүргізілуде. Карталар олардың иелеріне аккредитациялауды жеңілдетуге арналған. Алайда, құрамы күмән тудыратын арнайы комиссия журналистерді қысым құралы ретінде қарастыруға болатын бұл рұқсаттардан айыруға құқылы. Баспасөз карталары туралы норма Әзірбайжан мен Түркия заңнамасынан алынды, онда картаның болуы журналистерге кем дегенде мемлекеттен қандай да бір жеңілдік алуына кепілдік береді. Қазақстанда мұндай ештеңе жоқ.
Жақсы тұстары да жоқ емес. Сұрақтарға жауап берілу уақыты заңнамада 7-ден 5 жұмыс күніне дейін қысқартылды. Талап ету мерзімі де еуропалық елдердегідей 3, тіпті бір жылға дейін қысқаруы мүмкін.
Бұл дегеніміз – журналистер жарияланған ақпараттың шын екенін дәлелдейдін мұрағатты тек 1-3 жыл аралығында сақтауға болады деген сөз. Бүгінгі таңда журналистің үстінен 30 жыл өтсе де арыз түсіре алады, сондықтан редакция том-том құжатты өзінде сақтауға мәжбүр.
“Әділ сөз” сөз бостандығын қорғау қорының президенті Қарлығаш Жаманқұлова журналист статусын қоғамдық маңызы бар кәсіп ретінде тіркеуді сұрайды.
""Біз Қылмыстық Кодекстің жұмыс істемей тұрған 158-бабына қайта ораламыз. 15 жылдың ішінде сотқа дейін тек екі іс жеткен. Шабуыл жасау, қоқан-лоққы көрсету секілді істер негізінен БАҚ-та жариялануы тиіс. ІІМ жәбірленуші тараптың ресми өтінішін күтпеуі керек"", - дейді ол.
Заңнама парламент қарауына 2023 жылдың қарашасында жіберіледі. Алайда Қазақстан журналистерінің жұмысында өзгеріс бола ма, жоқ па – ол мәселе әлі шешімін тапқан жоқ.
Полиниа Чичихина
Қазақшаға аударған Мейіргүл Оңғарова
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Соңғы жылдың ішінде еліміз рейтингте 12 пунктіге дейін төмендеген.,,2023-11-06T10:46:30+05:00
qazaqstandyq-reperler-barin-batystan-kosiredi-degen-soz-zalgan-amerikalyq-zertteusimen-suxbat,informburo.kz,"""Қазақстандық рэперлер бәрін Батыстан көшіреді"" деген сөз жалған"". Америкалық зерттеушімен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstandyq-reperler-barin-batystan-kosiredi-degen-soz-zalgan-amerikalyq-zertteusimen-suxbat,"Ол – Энн-Арбор қаласындағы Мичиган университеті славян тілдері мен әдебиеті кафедрасының докторанты.
– А'яна, сіздің қазақстандық рэп орындаушы Айдын Нұрәлиннің шығармашылығына арналған (""Масло черного тмина"" атты сахналық есіммен танымал) баяндамаңызбен кездейсоқ таныстым. Орта Азия, оның ішінде Қазақстан музыкасына ден қоюыңызға не себеп болды?
– Мен мектепте оқып жүрген кезде хобби ретінде орыс тілін үйрене бастадым. 2018 жылы колледжге түсіп, ""орыс және испан тілдері"" мамандығы бойынша білім алдым. Орта Азия мәдениетімен музыка арқылы таныстым. Екінші курста оқып жүргенде бізге ""талдау жасау үшін бір ән таңдаңдар"" деген тапсырма берілді. Сонда мен ресейлік рэп орындаушы ""Хаскидің"" ""Панелька"" деген әнін талдадым.
Сол кездерде бірге оқитын досым мені қазақстандық әнші Данеля Садықованың (Dequine лақап атымен танылды) шығармашылығымен таныстырды. Оның мағаны ұнағаны соншалық, дереу өзім тыңдайтын орыс тіліндегі музыка тізімін құрастыра бастадым. Бір күні менің тізімімде ""Масло черного тмина"" деген орындаушының әндері пайда болды. Соларды тыңдаған соң, мен орындаушы туралы ақпарат іздеп, оның ресейлік емес, Қазақстаннан екенін білдім. Ол кезде мен Қазақстан деген елмен аса таныс емес едім.
Оқи отырыңыз: Карина Абдуллина: Басыма түскен қайғы менің балет жазуыма түрткі болды
– Ал, хип-хоп cаласына деген қызығушылығыңыз қашан басталды?
– Иә, менің туған қалам Балтиморда жергілікті рэп пен поп-рэп кең таралған. Менің анам дәстүрлі госпел музыкасы, христиан рок және христиан хип-хобын жиі тыңдайтын. Ал, әкем үйде, көлікте, отбасылық отырыстарда хип-хоп музыкасын ойнайтын. Мен соның бәрін көріп, тыңдап жүріп, өз талғамымды қалыптастырған сияқтымын. Мектепте оқып жүргенде сабаққа ертерек келіп алып, достарымызбен музыка тыңдап не ойнап уақыт өткізетінбіз. Мектептің асханасында отырып ән салу, рэп оқу біздің үйреншікті әдетіміз болатын.
– Сіздің жалпы осы тақырыпты зерттеп жүргеніңізге көп болды ма?
– Мен ешқашан хип-хоп саласының зерттеушісі болуға ұмтылған жоқпын. Ол осы уақытқа дейін мен үшін соншалықты жақын әрі үйреншікті дүние болып келді. Ал, тілге деген қызығушылығым мені аудармашы не мәдениетаралық кеңесші болам деген арманға жетеледі. Дегенмен, бакалавр оқу кезінде көзқарасым өзгерді. Орыс тіліндегі музыканы қанша тыңдасам да, қазақ орындаушылары бәрінен ерекшеленіп тұратын. Маған әлемде Қазақстан музыкасы туралы ешкім айтпай жүргендей көрінді. Осылайша, бакалаврдың соңғы жылында осы зерттеу жұмысын бастадым.
– Бір ғылыми конференция кезінде сіздің ""Масло черного тмина"" атты атпен танымал рэп орындаушының әнінің мазмұнын талдап жатқаныңызды байқадым. Жалпы, осы баяндамаңыз туралы айтып беріңізші, онда не айтылды?
– Әңгімені әріден бастайын. Мен колледжді бітірген соң, Балтимордан Энн-Арбор қаласына көшіп, докторантураға түстім. Бірінші семестр кезінде ""отаршыл және кеңес шығармаларындағы Орта Азия бейнесіне"" байланысты пәнге қатыстым. Бұл осы тақырыпта мен оқыған алғашқы сабақ болғанымен, онда ""орыстар не ойлайды?"" деген дүниеге көбірек көңіл бөлді.
Ал, маған Орта Азия тұрғындарының өз қоғамы, мәдениеті, тілі мен тарихы туралы не ойлайтыны қызық болды. Осылайша, мен курстың қорытынды жұмысын жазу үшін Қазақстандағы хип-хоп тақырыбына келдім. Мақаламды ""Масло черного тмина"" деген орындаушының шығармашылығына арнадым. Себебі, оның ""Аяз"" деген әні – менің сүйікті әнім. Сондай-ақ, әннің бейнебаяны (режиссері – Айсұлтан Сейітов) өте шебер түсірілген деп санаймын. Осы бейнебаянды көргенде қатты әсерлендім.
Менің ойымша, қазақстандық суретшілер өз тәжірибесін тәуелсіз (ресейлік не кеңестік нарративтен тыс), еркін түрде баяндай алады, олардың айтары көп.
Осыны тек мен ғана емес, менің құрдастарым, әріптестерім де білгенін қаладым.
Осы жылдың наурыз айында Гарвард университетінде өткен ""Славян тілдерін әртараптандыру"" конференциясында өз баяндамамды көрсеттім. Сондағы мақсатым, көпшілікке Айдын Нұрәлиннің шығармашылығы Қазақстандағы хип-хоп мәдениетінің бір ғана мысалы екенін жеткізу болды. Оған қоса, мен үшін Айдынның музыкасы америкалық хип-хоптың арзан көшірмесі емес, керісінше қазір өнердің осы түрі Қазақстанның әлеуметтік-мәдени және көркемдік қажеттіліктерін қанағаттандырып отырғанын айту маңызды болды. Алайда, осы баяндамамнан кейін де өз жұмысыма көңілім толды деп айта алмаймын. Қазақстанды көріп, қазақтармен бетпе-бет сөйлеспей, зерттеу жұмысымды әрі қарай жалғастырғым келмеді.
– Қазақстанда хип-хоп орындаушылар жетерлік. Неліктен таңдауыңыз дәл осы Айдын Нұрәлинге түсті?
– Мен зерттеуші ретінде бір нәрсені ұзақ уақыт бақылауға міндеттімін. Өзіме Айдынның шығармашылығын зерттеу, зерделеу оңай болды. Сондай-ақ, жұмыс барысында мен оның ағылшын, қазақ және орыс тілдерін шебер үйлестіре алатынына тәнті болдым.
– Cіз өз баяндамаңызда қазақтың айтыс өнеріне де тоқталып өткен екенсіз. Айтыс туралы пікіріңіз қандай?
– Айтыс АҚШ-тағы рэп баттлға қатты ұқсайды. Қазақтың дәстүрлі перформанс өнеріне, яғни, айтысқа көңіл бөлгенім қазақстандық хип-хоптың шығу тегін тереңірек түсінуге септігін тигізді. Сонымен қатар, айтыс өнерін зерттеу менің ""қазақстандық рэп орындаушылар бәрін Батыстан көшіріп жатыр"" деген пікірді жоққа шығаруыма көмектесті. Қазір біреу келіп қазақ рэп орындаушылары туралы ""бұлардың өзіндік стилі жоқ, бұлар тек көшіруді біледі"" десе, мен оған ""бұл пікіріңіз шындыққа жанаспайды"" деп сенімді түрде айта аламын.
Оқи отырыңыз: Әнші Әсем Көпбаева: Рок бағытына қайта ораламын
– Өз жұмысыңызда сіз хип-хопты ""жарақат және құрылымдық зорлық-зомбылық туралы ақпаратты жеткізу тәсіліне"" теңеген Лиза Скитольски деген ғалымға сілтеме жасайсыз. Осы автордың еңбегіне сүйене отырып, біз хип-хоп саласы әлі де лайықты бағасын алмаған деп айта аламыз ба? Бұлай деп отырған себебім, кей адамдардың санасында ол әлі де жеңіл-желпі жанр ретінде қарастырылатындай.
– Хип-хоп әрдайым ""травмаларды"" жырлай беруге міндетті емес. Меніңше, онда әртістер өзінің сезімін, өмірде бастан кешкен тәжірибесін жеткізеді. Мен хип-хоп өнерін ешқашан төмен бағаламаймын және оған басқалардың да солай қарағанын қаламас едім. Бұл – өз оқиғаңды баяндаудың бір жолы.
Кейбір адамдар неге хип-хопты жеңіл жанр деп санайды? Себебі, олар оны түсініп, мән беріп тыңдамайды. Хип-хопты мағынасыз деп санайтындар оны ешқашан тыңдап көрмегендер деп ойлаймын. Мен хип-хоптың маңызын жақсы түсінемін, өйткені, жастайымнан осы өнердің маңайында өскен адаммын.
– Алға қойған жоспарларыңыз қандай?
– Осы жылдың жазында орыс тілінен 8 апталық интенсивке қатысу үшін Қазақстанға бардым. Алматы мен Шымкент қалаларында қонақта болдым. Сол сапар маған ұнағаны соншалық, тіпті елге қайтқым келмеді. Қазақстанға барып келгеннен кейін мен тек қазақстандық хип-хоп емес, жалпы қазақ музыкасы, қазақ қоғамына деген қызығушылығым артқанын түсіндім. Өзім тек хип-хоп емес, рок, поп музыканы да көп тыңдаймын.
Алматыда болған кезімде маған біраз адам қырғыздың рэп орындаушысы ""Ulukmanapo""-ны тыңдауға кеңес берген еді. Қазір енді зерттеуші ретінде осы орындаушының жұмыстарына ден қойдым. Алдағы уақытта Бішкекке барғым келеді. Өзіңіз де түсінесіз, мен зерттеуші ретінде тек Қазақстан музыкасын зерттеумен шектеле алмаймын. Маған жалпы Орта Азия елдерінің хип-хоп мәдениетін түрлі ракурстан қарастырған ұнайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Америкалық жас зерттеуші А&#039;яна Соломон Орта Азия елдерінің хип-хоп мәдениетін зерттейді.,,2023-11-07T13:00:00+05:00
qyzym-omir-suretin-qogam-usin-ozimdi-ainalamdy-ozgertuim-kerek-suretsi-moldir-qarubaiqyzymen-suxbat,informburo.kz,"""Қызым өмір сүретін қоғам үшін өзімді, айналамды өзгертуім керек"". Суретші Мөлдір Қарубайқызымен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qyzym-omir-suretin-qogam-usin-ozimdi-ainalamdy-ozgertuim-kerek-suretsi-moldir-qarubaiqyzymen-suxbat,"Суретші Мөлдір Қарубайқызы Қазақ Ұлттық өнер академиясының кескіндеме бөлімін бітірген. Қазір ҚазҰӨА мектеп-интернат, колледжінде сабақ береді. Жиырма жылдан бері қолына қылқалам алып, сан түрлі бояумен әртүрлі жанрда және формада сурет салып келеді. Мөлдірдің картиналарынан ашық-жарқын түстерді, қанық бояуды, еркін кеңістікті, жинақы ойды аңғаруға болады. Суретші әйел, ана болу тақырыбын көп көтереді. Әсіресе ""Тамыр"" атты жеке көрмесіндегі ""Жеті апа"" жұмысы терең ойға батырады. Мөлдір шығармашылығында тамырын тануға талпынып, болашақ қоғамды жақсартуға ұмтылады. Информбюро тілшісі ""Тамыр"" көрмесі болған кезде суретшімен тілдескен еді.
– Мөлдір, сурет өнерінде өз жолыңызды қалай таптыңыз?
– Өнер академиясында бізге тек академиялық жобаларды үйретті. Айналадағы дүниені салдық. Адамдардың сұлбасын сыздық. Қатып қалған шеңберден шығуға, оны бұзуға біраз уақыт кетті. Академияны бітірген соң ""енді не істеймін?"" деп ойладым. Форма, түр-түс, қағазда қалай жұмыс істеуді, композицияны іздедім. 2012 жылы оқу бітіргеннен кейін он жыл бойы ізденісте жүрдім. Тұрмысқа шыққаннан кейін өзімді бейнеледім. Үйде қамалып қалған сияқты айнадан өзімді, өз тұрмысымды көретінмін. Суреттерді салып, түс бердім. Бүкіл түстер маған сұр секілді боп көрінетін. 2016 жылы Матисс деген суретшіден түстер алып, жарық түстер жасап алғаш рет ""Шағылыс"" деген жеке көрмемді өткіздім. Сосын бөпем өмірге келді. Тағы да суретші ретінде өзімді жоғалтып, қоғамға керек еместей сезіндім.
Кипрдегі симпозиумға қатысып, екі айдай түрлі тақырыпта сурет салдым. Қайтадан академияда оқығандай әсерде болдым. Елге келген соң тағы да өзімді іздедім. Суретші екенімді түйсініп, бойыма күш-қуат бітіп, шеберхана жалдап, материалдар алдым. Бірақ не салатынымды білмедім. Кішкентай балалармен жұмыс істеп жүрген кезім. Олардың жұмысында тәтті тазалық көрінді: құмырадағы гүлді ерекше қылып сала салады. Балалардың жұмысын біраз көшіріп жүрдім.
Мұным дұрыс болмас деп фотосуреттерді қарағанда жануарлардың суреттері ұнап кетті. Олар табиғи еді. Фотоға шынайы түседі. Адамдар түскенде қылмыңдап, денемізді түрлі қалыпта ұстаймыз. Ал жануарлар шынайы. Қолыма ерік беріп, бала секілді жануарлардың сұлбасын сыздым. Үлкен кенептер алып, жануарларды үлкейттім. Бірақ мұны адамдарға көрсетуге қорықтым. Мұғалімдер не дейді, орта не дейді деген ой көп болды. Қорықпай суреттерімді көрмеге қойдым. Күлгін ат пен кішкентай құлынды аудитория жылы қабылдады. Қорқынышымды жеңдім. Не болса да салуға болады екен. Ол кезде сурет ешқандай ой айтпауы керек, әдемі, қағаз бетінде орындалуы жақсы болса болды деп ойлап жүргенмін.
Шымбұлақта өткен симпозиумда суретші Сырлыбек Бекботаевты кездестірдім. Ол ""контемпорари арт"" бағытында жұмыс істейді. Пленар кезінде бізге ""Неге әлі тау тасты, табиғатты салып жүрсіңдер? Тақырыпты түрлендіріп, экология не Қаңтарды алуға болады ғой"" – деді. Шынында, керек емес тақырыпты салып жүрген сияқтымын деп ойым өзгере бастады. Суретшілер өз арамызда форма, түс, техникалар туралы әңгімелесетін едік. Философия, қоғамдағы мәселелер қозғалмайтын.
– Ал ""Тамыр"" көрмесінде қойылған жұмыстарыңыз қалай дүниеге келді?
– Екінші көрмемді ""Ағару"" деп жасағым келді. Өзімді бетон ішінде жүргендей, өмірден қалып қойғандай сезіндім. Бетонды басыма құйып бір дүние жасағым келген. Кураторға айтқанымда заманауи өнермен айналыспағандықтан тағы ізденіп, ойымдағының бәрін жүйелеу керек деді. Теорияшылардың кітабын оқыдым. Жылқылар жайлы ""Іздер"" көрмесіне дайындалғанда шеберхана алып, өз көрмеме де дайындалдым. Қазақша подкастар тыңдадым. ""Сана"" бағдарламасының барлық санын көріп шықтым. ""Еркін адамдардың"" жиынынан қалмадым. Ойларымды жинап, ""кіммін, не істеп жүрмін"" деп көп іздендім.
Өткенімізге, тарихымызға үңілгім келді. Отар болдық. Жан жарасы, комплекстің бәрі сол жақтан келгенін білмеппін. Ашылып, өзімді тани бастадым. Әлеуметтанушы Ғалым Жүсіпбектің сөзі есіме түсті. Постколониал кезеңде дәстүрімізді жаңғырттық та, ою салып кеттік. Ал деколонизация, яғни отарсыздану кезінде не істеуге болады? Осы сұрақты ою бейнесіндегі тамыр арқылы көрсеткім келді. ""Бір қыз жетпейді, ер бала тууың керек"" дейді. Неге мен ұрпақ жалғастыруым керек? Бәріміз бір атаның баласымыз. Тамырымыз бір. Басқа балалар да туысқан ғой. Неге бөлінеміз? Осыны әртүрлі тамыр арқылы көрсеткім келді. Өзіме ұнады. Куратор да жақсы идея екенін айтты.
Сурет салғанда бір жұмыстан бірнеше серия жасай алсаң жақсы. Тамырдан бірнеше серия жасай алатынымды түсіндім. Әртүрлі, бір-біріне ұқсамайды. Тамырды салғанда қолым өзінен-өзі жүретін. Ең бірінші сурет адамға ұнауы керек. Тамырдың бірнеше нұсқасын жасап, үлкейте бердім. Апалар текеметті тамақ-шайын ішіп, көңіл-күйін көтеріп барып қана басады екен. Сонда текеметте жақсы энергия қалады деседі. Адамдар қарағанда ауырлық көрмесін деп мен де жұмыстарымды көтеріңкі көңіл-күйде жүріп салдым. Жұқа киідзен ою қиып, тамырларға пішін бергім келді. Қайшымен қиған ұнады. Оларды жапсырып, энергетика болсын деп саусақпен текстуралық паста жақтым. Пір деген жұмысымда біреуді пір тұтып, табынып, жақсы деп артынан еріп кетуге болмайтынын меңзедім. Молданың айтқанын істеме, жасағанын істе дейді. Екі жағы ақ-қара, ал ортасы алтын үш картина шықты. Бұл ""алтын ортасын білу керек"" дегенге саяды.
– ""Жеті апа"" атты туындыңыз ерекше екен...
– Концептуалды ой-идеясы бар алғашқы көрмем болған соң қиындау болды. Көрмеге келген адамдардың жанында жұмыстарымды түсіндіріп жүрдім. Зерттеуші Молдияр Ергебеков ""тамырларыңа қыздардың бейнесін салшы"" деп еді. Шынында, тамырымызда әйел адамдардың есімі жоқ. Жеті атамызды білеміз де, апаларымызды білмейміз. Әжемнен басқа ешкімді танымаймын. Апаларыма арнау ретінде әйелдің жыныс мүшесі бейнесінде тамырдан таралған ""Жеті апа"" деген картина жасадым.
– Сіз көрмеге эскиздеріңізді де қойдыңыз. Бұл кімнің идеясы?
– Шеберханамдағы эскиздерді ашық көрсету ойымда болмады. Жинақтап жүрген күнделігім секілді еді. Куратор арт-кеңістікте орын бар екенін айтып, шеберханаңды көрсетейікші деді. Өзі шеберханама келгенде үлкен жұмыстарымнан емес, эскиздерімнен әсер алған екен. Бәрін өзі жыртып алып, қойып шықты. Кейбір сөздерді шимайлап қойдым.
Бұрын эскиздерімді біреу көріп қояды, көшіріп алады деп қызғанатынмын. Қазір ашық бола бастадым. Керісінше, менен көрсін, үйренсін. Ешқашан қызғанбауымыз керек. Ізденіс кезінде түрлі ой келді. Суретшілер шеберханамыздан шықпай, жұмыстарымызды тек көрмеде көрсетеміз. Бәрі көре берсін дедім. Арасында болашақта сызатын эскиздерім де кетіп қалды.
– Өзіңізді феминист суретшімін деп есептейсіз бе?
– Феминизмге табиғи түрде келдім. Анам әкемнің жұмысын істеп жүретін. Тұрмысқа шыққан соң күйеуіммен үй шаруаларын бірге істейміз деп келісіп алдық. Жарыма көп рахмет, түсінді. Феминизм сөзін түсіне бермейтінмін. Әйелдер арасында өзекті тақырып екен. 2019 жылы шеберханама бір қыз келіп, жұмыстарымды көрген соң маған феминист екенсің деді. Биыл тереңірек үңіліп, әйел мен ер адамның теңдігі, әйелдің ғана емес, бүкіл адамның, тіпті баланың құқығы қорғалуы керек екенін түсіндім.
Отбасылық зорлық-зомбылықпен күресуге арналған ""Есік артында"" әлеуметтік өнер жобасына қатысып, Венера деген әйелдің бастан кешкенін бейнеледім. Өте ауыр оқиға. Кенепке түсіргенде қиналдым. Еш кінәсі жоқ екіқабат әйелді күйеуі аяусыз тепкілеген. Аяғы ауыр, үш баласын құшақтап, бүгіліп отырған әйелді салдым. Қай жақтан көмек келеді деген қорқыныш. Ұрып тепкілесе де, шыдап жүре беретін әйелдер көп. Қып-қызыл қылып салып шықтым. Сыртын қарамен боядым. Айтпау керек, ұят болады деп қорлық көріп жүрген әйелдер көп. Анасына барса қайтарып жібереді. Ең алдымен ер адам кінәсін сезінуі керек. Бұл тақырыпты көтерем және өзімді феминист санаймын. Адам құқығын балаға кішкентайынан үйрету керек.
– Көрмедегі жұмыстарыңыздан, эксиздерден әйелдердің жыныс мүшесін көруге болады. Сіздің ойыңызша, мұны бейнелеу ұят па, ұят емес пе?
– Еш ұят емес. Табиғи нәрсе. Қайта айтып, көрсетуіміз қажет. Қазір студенттер еркін сөйлеседі, барлық тақырыпты талқылай береді. Керісінше, балалар білсін. Түсіндірейік. Ұят деп білмегендіктен кейін таяқ жеуі мүмкін.
– ""Тамырда"" неліктен күлгін түс басым?
– Интуитивті түрде солай болды. Күлгін түсті жақсы көремін. Сөйтсем феминизм түсі екен. Өзім өзгеріп, ""Құлынды"" салғанда күлгін түске боядым. Содан кейін ол түсті көп салдым. Бірақ феминизм түсі екенін білген жоқпын. Жарық қылып, жанып тұрсын дедім.
Тамырды салғанда тез салынды. Ал ағашты салу қиынырақ. Өйткені болашақты салу қиын, не болатынын білмейсің. Десе де болашақты жақсы көремін. Алда істейтінім көп сияқты. Экология тақырыбына ауысып жатырмын. Суды қатты үнемдеймін. Қоқыс тақырыбы қызықтырып жүр. ""Жеті апа"" идеясын жалғастырып, жеті қыздың басын қосып олардың ойлары, үрейлері туралы көрме жасағым келеді.
– Көрмеге келетін адамдар қатары көбейді ме?
– Көрмені тек суретшілер, оған жақын адамдар тамашалайды. Қарапайым адамдар келмейді. Көбінесе әлеуметтік желілерден қарайды. Суретшілердің жұмысын медиа арқылы таратқан дұрыс.
Көрме болып жатқанын білмей, кездейсоқ кіріп тамашалағандар көп. Өйткені адамдардың қолы тимейді. Көрмеге баруға уақыты жоқ. Суретшілер көбірек көрме өткізуіміз керек. Өзекті тақырыптарды қозғап, бұрынғыны сала бермей, ащы мәселелерді көрсете алсақ. Бұрын бәсекелестерді өсірмеңдер дейтін. Қазір, керісінше, бәсеке бар жерде дамиды. Бұрын атақты болуым керек деп ойлайтынмын. Кейін ақшаның да,атақтың да маңызды емес екенін ұқтым. Қызым өмір сүретін қоғам күшті болсын десем қазір өзімді, айналамды өзгертуім керек. Жастарға білгенімді айтып, білмегенімді үйретіп жүргенде қызғаныштан айықтым. Бәрінің ақысы бар. Ақшасыз қалмайсың.
– Туындыңызда сіз салған ойды адамдар басқаша түсінуі мүмкін ғой?
– Ойсыз көп картина салдым. Өнертанушылар өз ойын айтқанда таң қалатынмын. Картинаны көрермен өзі жасап алады. Суретші сөйлемейді. Мысалы, бір туындымнан біреу ашаршылықты, біреу ислам дінін көріп жатады. Ал мен ол картинаны салғанда ешқандай ой болмады.
Интуитивті түрде салып кетеміз. Композиция құрастырған кезде арнайы салмай, аяқ асты шыққан сурет әсерлі болады деп үйреткен. Ойға кетіп қалғанда сурет ерекше шығады. Суретті қиналмай, жеңіл салу керек.
Маған еркек сияқты жазасың деп көп айтады. Мақтап жатыр деп ойлайтынмын. Көп жерде ер суретшілер жүреді. Әйел суретшілер аз. Айналамда тұрмысқа шыққан суретші әйелдер басылып қалды. Қыз балаға сурет өнерін таңдау оңай емес. Десе де қатарластарым көбейіп келе жатыр. Оқуға түсетін қыздар көп екені қуантады. Ақша табу үшін кейбіреулер талантын құрбан етеді. Еркіндігімді шектемеген күйеуіме алғыс айтамын. Бойымда талантым бар. Кішкентайымнан оқыдым. Әйел болдым, бала тудым деп қалай тастап кетемін. Обал ғой. Әйел адам карьера жасауы қажет. Баланы күйеуі екеуі бірге қарауы керек. ""Үйде отыр"", ""тамақ жаса"" деген қазір болмайды.
– Цензура бар ма?
Болады. Заманауи өнердің бөлініп жүргені сол. Қастеев музейіне мұндай жұмыстарды қоя алмайсың. Феминистік көзқарасты қолдамайды деп ойлаймын. Ол жақта көп іріктейді, ұнағанын ғана алады.
Публикация от MÖLDIR QARUBAIQYZY (@smoldir_artist)
Идеяны суретші өзінің тілімен жеткізуі керек. Осы уақытқа дейін идеясыз жүрдім. Айтқан ойды електен өткізіп, образ жасайды. Күшті тілде берсек мықты боламыз. Академияда үйренгенімді қосып, әлі көп жұмыс істеуім керек. Жатырды салған себебім енді ғана оянып, бәйшешек секілді бүр жарып шықтым деп ойлаймын. Қазақ қоғамының ғана емес, жаһандық проблемаларды қозғағым келеді. Әлі де оқуым керек.
Қабырғаға скочтпен жапсырған ""банан"" көп талқыланды ғой. Оны барлығы уақытша деген мағынада қойды. Ол жерде қазір банан да, скотч та жоқ. Идея қалады. Адам бананды емес, автордың идеясын сатып алды. Идеяны бағалап тұр. Біз көштен қалып қойғандаймыз, десе де көш жүре түзеледі.
Суреттер Мөлдір Қарубайқызының жеке архивінен. Бірнеше фотоны жылжытып көруге болады. Мөлдірдің академияда оқып жүргенде салғаны, оқу бітіргеннен кейінгі ізденістері, тұрмыстағы шығармалары, Кипрдағы симпозиумда салған туындылары, жануарлар бейнесі, ""Тамыр"" көрмесіне қойылған картиналары топтастырылған.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Суретші сұхбатында ізденістері мен ойлары, жақында өткен &quot;Тамыр&quot; атты жеке көрмесі туралы әңгімеледі.",,2023-10-31T16:23:00+05:00
rezisser-nurzan-erkinuly-bolek-sygaiyq-filminin-ideyasy-oz-omirimnen-alyngan,informburo.kz,"Режиссер Нұржан Еркінұлы: ""Бөлек шығайық"" фильмінің идеясы өз өмірімнен алынған",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/rezisser-nurzan-erkinuly-bolek-sygaiyq-filminin-ideyasy-oz-omirimnen-alyngan,"Бұл – режиссер, сценарист Нұржан Еркінұлының екінші  толықметражды фильмі. ""Бөлек шығайық"" комедиясы көрерменге жол тартар алдында режиссермен аз-кем әңгімелескен едік.
– Нұржан, фильмді түсіру идеясы қалай келді? Неліктен осындай тақырыпқа тоқталдыңыздар?
–  ""Бөлек шығайық"" фильмінің қозғап отырған тақырыбы қазіргі қазақ қоғамында өте өзекті әрі маңызды мәселе деп ойлаймын. Өзіңіз де хабардар шығарсыз, қазір Қазақстан ажырасу бойынша әлемде алдыңғы орындардың қатарында тұр. Жұптардың жиі ажырасуының басты себептерінің бірі – ене мен келіннің сыйыспауы. Бұл бәлкім көп адам байқай бермейтін, тіпті байқаса да, фильм түсіруге батпай жүрген тақырып шығар. Біз осы туындымызды әркім мінді өзгеден емес, өз бойынан іздесе, бір-біріне түсіністікпен қараса, біраз отбасыны сақтап қалуға болар ма еді деген оймен түсірдік.
– Сценарийді жазған жандардың қатарында сіздің жұбайыңыз Ғазиза Мұратова да бар екен. Бұл фильмде отбасылық өміріңізден алынған сәттер бар ма?
– Иә, мұнда ойдан шығарылған ештеңе жоқ. Барлығы әйелім екеуміздің өмірімізден алынған. Жалпы, фильмнің идеясы менің жұбайыма тиесілі. Ол да бір кездері енесімен бірге тұрған келіншек, сол уақытта өзінің басынан өткен оқиғасы. Ғазиза идеясын ұсынды, мен оны қолдадым. ""Әйелдің жанын әйел түсінеді"" деп, авторлар тобында міндетті түрде әйел адамның болғанын қаладық.
– Бұл сіздің режиссерлік дебютіңіз бе?
– Жоқ, былтыр менің режиссер Медет Қалибековпен бірлесіп түсірген ""Бойдақ күйеу"" атты романтикалық комедиям жарыққа шықты. ""Бойдақ күйеу"" 600 миллион теңгедей касса жинап, хитке айналды.
– Фильмде кәсіби актерлермен қатар әуесқой әртістер де бар екен. Құрамды неліктен осылай таңдадыңыз?
– Басты рөлдегі екі абысынды блогшы Сәбира Ақатай мен оның абысыны Мәдина Ақатай ойнайды. Абысындардың арасындағы химия сезілуі үшін екеуін басты рөлге бекіттік. Ал, олардың енесінің рөлін ойнаған актриса Қарагөз Тілеубекова апайымыз халыққа ""Бауыржан шоу"" театрынан жақсы таныс. Фильм әзіл жағынан ұтымды шығуы үшін актер Рамазан Амантайды арнайы шақырдық. Сценарийіміз басты рөлге таңдалған жандарға арнап жазылды.
Оқи отырыңыз : Балалар жылы балалар фильмі түсірілмеді. Қазақта неге ""Қожаның"" орнын басатын кино жоқ?
– Соңғы кезде ене мен келін тақырыбы тым көп қозғалып жүр деп ойламайсыз ба?
– Жоқ, олай ойламаймын. Ене мен келін тақырыбында түсірілген тек ""Келінжан"" сериалын атап көрсете аламын. Ал, ""Келинка по назначению"", ""Келинка Сабина"" сияқты фильмдер – қазақтың салт-дәстүрін, мәдениет, менталитетін жетік білмейтін адамдардың жұмысы. Оларды қазақылықтан мүлде алыс картиналар деп санаймын. Сондықтан, оларды бұл қатарға қоспаған дұрыс шығар.
– Фильмнің аудиториясы кім? Негізгі месседжді кімдерге арнадыңыздар?
– Киноға ата-енесінен бөлек шыққысы кеп жүрген жандар, отбасын құруға дайындалып жүрген қыз-жігіттер келсе екен дейміз. Жігіттердің де көріп, ой түйгені өте маңызды. Себебі, біз осы дүниеміз арқылы ер адамдарға әйелдердің ішкі қалауын, күйзелісін жеткізгіміз келді.
– Бұрын өзіңіз ""Гәкку"" арнасында ""Ұят парад"" бағдарламасын жүргіздіңіз, талай сапасыз өнімдерді шырайын шығарып тұрып сынадыңыз. Енді өз туындыңызды халыққа ұсынып жатырсыз. Алдағы уақытта айтылатын сынға, мақтау-мадаққа дайынсыз ба?
– Кез келген сынға дайынмын. Өзім YouTube арнасына контент дайындайтын адам ретінде талай орынды-орынсыз сынды естіп, етім үйренген. ""Қазіргі кезде неге комедия көп?"" деп қайта-қайта қойылатын сұраққа ерінбей жауап беріп жүрген адаммын.
Оқи отырыңыз: Продюсер: Отандық кино дегенде жұрт есінде тоқал, той туралы ғана фильмдер болса, бұл – өте ұят
– Фильмнің өз ойыңыздағы мінсіз нұсқасы осындай ма еді? Әлде, қаражат жетіспей не үлгермей, ""әттеген-ай"" деп қалған тұстарыңыз бар ма?
– Өзімді перфекционист санамаймын. Десе де, ""мына жерін былай істегенде дұрыс болар еді"" дейтін сәттерім көп. Қандай фильм түсірсек те өзімізге көңіліміз толмай жатады. Бұл фильм де сондай болды, шикі тұстарын байқап отырмын. Жалпы, өзім қатысқан кез келген жобаға сын көзбен қараймын.
– ""Бөлек шығайық"" коммерциялық жоба ма?
– Әрине, бұл – коммерциялық фильм. Егер біз фильмді халықтың ақшасына не ұлттық киноны қолдау ұйымдарының қаржысына түсірсек, әңгіме басқаша өрбитін еді. Біздің фильміміз прокатқа бюджеті өзінікінен әлдеқайда жоғары фильмдермен қатар шығып жатыр. Дегенмен, мәселе бюджетте емес, біз үшін басты нәрсе – идея. Халыққа керек тақырыпты қаузадық деп ойлаймын. Таза коммерциялық жоба ретінде барлығын дұрыс істеп жатырмыз.
– Алдағы жоспарыңыз қандай? Сізді енді кино саласына толықтай ден қойды деп айта аламыз ба?
– Кино саласында жүргеніме үш жылдан асты. Қазірге дейін 15 шақты толықметражды фильмнің сценарийін жаздым. Бұл – менің екінші режиссерлік жұмысым. Кино саласына толықтай кірістім деп айта аламын. Ал, жоспарға келсек, келесі жылы 2 көркем фильм түсіруді жоспарлап отырмыз. Жалпы алғанда, алдағы жылы менің режиссерлік 3 жобам жарыққа шығады. Оның екеуі – продюсерлік фильм.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бүгіннен бастап отандық кинотеатрларда  &quot;Бөлек шығайық&quot; комедиясы көрсетіле бастайды.,,2023-11-02T17:02:00+05:00
temeki-tutininsiz-bolasaq-ogan-2030-zylga-qarai-qol-zetkizu-qansalyqty-mumkin,informburo.kz,Темекі түтінінсіз болашақ: Оған 2030 жылға қарай қол жеткізу қаншалықты мүмкін?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/temeki-tutininsiz-bolasaq-ogan-2030-zylga-qarai-qol-zetkizu-qansalyqty-mumkin,"""Темекі тартпасаң – бастама. Тартатын болсаң – таста. Ал тастай алмасаң – оның балама түріне көш"". Швейцарияның Нёвшатель қаласында өткен халықаралық Technovation медиа шарасы осы үндеу аясында өтті. Әлемнің ондаған елінің журналистерінің басын қосқан шарада сарапшылар зиянды шылымқорлық әдетпен күресте соңғы жылдары қолға алынған инновациялық жаңа технологияларды талқылады. Philip Morris International компаниясының ғылыми зерттеулерінің нәтижелері мен зияны азырақ балама темекі өнімдеріне көшудегі трансформациясының жетістіктері таныстырылды.
Шара барысында PMI компаниясының бас атқарушы директоры Яцек Ольчак қазақстандық журналистерге жеке сұхбат беріп, сұрақтарына жауап берді.
– Philip Morris International 2014 жылы зияны азырақ темекі өнімдеріне көшу бойынша ауқымды трансформацияны бастағалы бері қандай нәтижелерге қол жеткізді? Негізгі көрсеткіштер мен жетістіктер туралы айтып берсеңіз.
– 2014 жылы бұл бағыттағы жұмысты бастаған кезде түтінсіз темекі өнімдерін біз алғашқы екі нарыққа – Жапония мен Италияға шығардық. Ол уақытта біздің табысымыз 100 пайыз кәдімгі темекі өнімдерінен құралатын. Ал биылғы жылдың үшінші кварталында табысымыздың 36 пайыздан астамын түтінсіз өнімдер берді. Рас, біздің табысымыздың 64 пайызын әлі де бұрынғыша жанатын темекі өнімдері құрайтынын сынап айтатындар табылады. Дегенмен, мен стақанға жартылай бос емес, жартылай толы деп қарау керек деп есептеймін. Он жыл бұрын түтінсіз темекі өнімдерінен түсетін табысымыз ноль болатын. Ал қазір біз өнімдерімізді әлем бойынша 80-нен астам нарыққа шығарамыз.
Біздің стратегиямызға сәйкес, қай елде тұрмасын, табысының мөлшері қанша болмасын, біз шылымқұмар адамдардың бәріне бірдей қолжетімді өнімдер шығарамыз. Бұл – өте маңызды мәселе. Біз өнімдерімізді шығарған нарықтардың жартысынан астамы – әлі даму кезеңіндегі нарықтар. Сондықтан, біз оларда темекімен күресу бойынша шешімдер ұсынуға айрықша мән береміз және оған күш саламыз.
2014 жылы түтінсіз темекі өнімдерінің нарығына шыққанымызда бізде бұл өнімдердің кәдімгі темекіден айырмашылығын дәлелдейтін ғылыми база болғанын айту керек. Ал қазір біздің тәжірибеміз артып, қыздырылатын темекі өнімдеріне көшкен шылымқорлардың өміріндегі оң өзгерістердің арқасында біліміміз де молая түсті.
20 миллионға жуық адам шылым шегуді тастап, жаңа түтінсіз өнімдерді пайдалануға көшті. Олардың бәрі де бұл өнімнің өз өмірін жақсы жаққа өзгерткенін айтады.
Өйткені, бұл арқылы олар шылым шегу мәселесінде өзіне тиімдірек шешімді тапты. Көптеген адамдар жыл сайын темекіні тастайды. Бірақ, біз одан да көп адамдардың темекіні қою керектігін түсінсе де, оны тастағысы келмейтінін білеміз. Дәл осы адамдар үшін, оның ішінде темекі шегуін жалғастырып келе жатқан қазақстандықтар үшін де біз бұл жаңа өнімдерді шығарамыз.
Бұл жерде ""бізге не істеу керек?"" деген сұрақ туындайды. Меніңше, қазір көптеген елде әңгіме темекімен күресте қол жеткізген жетістігімізге қуанып, шаттану қажет дегеннен басталуы тиіс.
Бірақ, бұл жерде тағы бір сұрақ туындайды: Ал біз бұл істі жеделдете аламыз ба? Қазақстанда тағы 500 мың адамның кәдімгі темекіден бас тартып, зияны азырақ түріне өтуі үшін тағы он жыл күту қажет пе? Неге көрсеткіш бірден миллионға не одан да көпке артпайды? Біздің бұл басқосуымыздың себебі де – осы идеяны әлемге жеткізу. Егер біз шешім қабылдауда батыл болып, бұл өнімді қолдамасақ, темекіқұмарлық әдеттің ғұмырын тек ұзарта түсеміз. Ал бұл ешкімге де пайдалы емес.
– Қай елдер түтінсіз болашаққа көшуде белсенділік танытып отыр? Олардың артықшылығы қандай және мемлекет бұған қандай қолдау көрсетеді?
– Мысалға шайнайтын темекі және никотин жастықшаларын қолданысқа енгізген Швеция сынды елдерді алайық. Олар темекі тарту деңгейін 6%-дан төмен көрсеткішке түсірді. Нақты Швецияны сөз етсек, бұл ел бірнеше жыл бұрын ғана темекі тартушылардың үлесі бойынша ЕуроОдақ елдері арасында орта деңгейлі елдер қатарына жататын. Шамамен ел халқының 20-30 пайызы – шылымқұмарлар болды. Швеция жылдам және өте қысқа уақыт ішінде темекімен күресте толықтай болмағанымен, соған жақын дерлік жеңіске жетуге болатынын көрсетіп берді.
Соңғы онжылдықта темекі шегетіндер санын 35 пайызға қысқартқан Жапония сияқты елдер бар. Токионы қарайтын болса, қазір темекі нарығының үштен бірін қыздырылатын темекі құрайды.
Қоғамдық денсаулық сақтау саласының темекімен күресте қолданған ешбір шарасы – маркетингтік шектеулер, темекіге тыйым салу, салықты көбейту, бағаны өсіру, темекінің денсаулыққа зияны туралы ескертулер, қандай да бір көмек желілері – ешбірі және ешқашан дәл мұндай ауқымда адамдардың сана-сезімін өзгертетіндей әсер берген емес.
Әдетте бұл елдерде жаңа өнім туралы ақпараттандыруға рұқсат етіледі. Өйткені, адамдар мұндай өнімнің бары, оның артықшылығы туралы білмесе, оны кәдімгі темекіге балама ретінде қарастыра алмас еді.
Одан бөлек, бұл өнімдердің құны зерттеу, әзірлеу жұмыстары шығындарының есебінен темекіден қымбатқа түседі. Сондықтан, бұл саланы немесе осы салада қызмет ететін компанияларды әрі қарай жұмыс істеуге ынталандырудың маңызы зор. Мысалы, кей жағдайларда классикалық темекі өнімдерімен салыстырғанда салықты азырақ төлер ме еді?
Алайда, бұған мүлде кереғар ұстанымдағы Франция, Түркия немесе тіпті Сингапур сынды елдер бар. Бұларда темекіге балама өнімдердің ешбірі рұқсат етілмеген. Ал темекі өнімдерінің ішінде ең зиянды түрі – кәдімгі темекі екені белгілі екеніне қарамастан, оған рұқсат бар. Егер темекі сатылымының статистикасына зер салатын болсаңыз, бұл елдерде оның жылдан-жылға өсіп келе жатқанын көруге болады. Бұлайша біз темекімен күресте мүлде керісінше мақсатқа қол жеткіземіз. Ал бұл қоғамдық денсаулық тұрғысынан қарағанда, тіптен де жақсы емес.
Оқи отырыңыз: Олжас Бибанов, ""Филип Моррис Казахстан"": Сигареты – это самая вредная форма табачных изделий
– Жаңа өнімдердің зиянының аздығы жөнінде нақты да ғылыми зерттеулеріңіздің бар екеніне конференция барысында көз жеткіздік. Адамдарды түтінсіз темекі өнімдерін қолдануға ынталандыруда да жетістіктеріңіз аз емес. Алайда дәстүрлі темекі өнімдерін тұтынушылар саны азайып жатқан жоқ. Оған не кедергі және түтінсіз болашақ бастамасын жүзеге асыруды қалай жеделдетуге болады?
– Бізде нарықтың түрлі топтары бар. Бұған дейін атап өткенімдей, Түркия, Үндістан сынды шылым шегетін азаматтар саны басым елдер бар. Сингапурда сәл ғана азырақ. Бұл қатарға Латын Америкасының көптеген елдерін де жатқызуға болады. Егер мемлекет билігі заңды түрде балама өнімдерге рұқсат бермесе, біздің бұл елдерде қолымыздан келері шамалы. Ол жақта классикалық темекінің сатылымы әлі жалғасып жатыр.
Екінші жағынан, жаңа өнімнің саудасына рұқсат беріп отырған елдер бар. Бірақ, рұқсат берумен қатар, мемлекеттік реттеудің де болуы маңызды. Реттеу темекінің зиянын азайту қағидасына негізделіп, тұтынушылардың өнім туралы ақпаратқа қолжетімділігіне жол ашуы керек. Яғни, егер сіз түтінсіз темекінің дәстүрлі темекіге қарағанда ең тиімді балама өнім екенін айта алмасаңыз, онда ешкім де темекі шегуді тастамайды. Біз мұны қаласақ та, қаламасақ та, осылай болады.
Сондықтан, қандай да бір коммуникация алаңының болуы маңызды. Мен бұл жерде маркетинг емес, жаңа өнімді нақты фактілер негізінде қолдап дамыту жөнінде айтып отырмын. Тұтынушыларға бұл өнімнің темекі секілді тұтандырылмайтыны, оның темекі түтінінде болатын көптеген зиянды заттарды бөлмейтіні туралы ашық айтылуы тиіс.
Ең абзалы, әрине, темекіні мүлде тастау. Бірақ, егер одан бас тарта алмайтын болсаңыз, онда жаңа, зияны аз өнімге көшу жайында ойлану қажет. Сондықтан, егер осындай жағдай жасалатын болса, онда темекіге әуес адамдар дұрыс шешемі қабылдап бастар еді. Бірақ, өнімге қолжетімділік беріп қана қоймай, адамдардың жаңа өнімге көшуін жеңілдетіп, қолайлы жағдайлар жасау қажет. Айталық, бұл процесс тұтынушылар үшін экономикалық тұрғыда да тиімді болуы тиіс. Оның бағасы кәдімгі темекіден арзан болса, тұтынушы қалтасынан салмақ салмаудан бөлек, оны темекіден бас тартуға да ынталандырар еді.
Тағы бір маңызды мәселе – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ), дәлірек айтқанда осы ұйымға бағынатын Темекіге қарсы күрес жөніндегі негіздемелік конвенция (ТКНК) темекіге қарсы күресте нарықта жаңа өнімдердің пайда болғанын назарға алмай отыр. Рас, конвенцияның бұл бағыттағы стратегиясы жақсы, алайда онда соңғы 10-15 жылдағы жаңалықтар ескерілмеген.
Қазіргі ДДСҰ ұстанымына сәйкес, олар біз секілді компанияларға немесе жалпы индустрияға жаңа түтінсіз өнімдерді нарыққа шығаруға және дамытуға мүмкіндік бермеуі қажет. Ал бұл де-факто өнімге тыйым салу дегенді білдіреді.
Бұл жерде менің тарапымнан қарсы сұрақ бар: Онда неге біз темекі саудасына рұқсат береміз? ДДСҰ дәстүрлі темекінің темекі өнімдерін тұтынудың ең зиянды тәсілі екенінен хабардар. Ендеше, кәдімгі темекіге рұқсат беріп, ал оған балама өнімдерге тыйым салу арқылы сіздер (ред. – ДДСҰ) денсаулық тұрғысынан қарағанда ең тиімсіз шешімдер қабылдап отырсыздар.
Жақын уақытта Панамада COP10 басқосуы болады. Бұл тақырыптың осы басқосуда қалай өрбитіні аса маңызды. Өкінішке қарай, ТКНК темекіге балама өнімдер туралы ашық пікірталас құрғысы келмейді. Сондықтан, кездесулердің бәрі шектеулі форматта өтеді, тіпті оларға БАҚ өкілдерін қатыстыруда да шектеулер бар. Алайда, менің көзқарасым (оны біз биыл барынша айтып, көтеріп жүрміз) бойынша, конвенцияның бұл бағыттағы саясаты, жаңа өнімді реттеудегі әрекеті шән мәнінде оған тыйым салуға әкеле жатыр. Өйткені, егер өнім туралы ашық айта алмайтын болсақ, онда ол туралы ешкім хабардар болмайды. Сәйкесінше, шылымқорлар бұрынғысынша темекісін тартып жүре береді. Ал бұл біздің де, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының да (деп сенемін) негізгі мақсатымызға мүлде кереғар.
Меніңше, олардың қолданып отырған шаралары өте қатал. Оларды темекі шегетіндердің мәселелерінен гөрі темекі индустриясы көбірек алаңдататын секілді. Оның ішінде, әсіресе, ""Филип Моррис"" өндірісі. Ал анығында негізгі мәселе – шылымқорлар санының азаймай отырғаны ғой. Біз бұл мәселеде не істей аламыз? Иә, біз оларды темекіні тастауға немесе темекінің үздік баламасына көшуге ынталандырамыз. Мұны жасап отырған ""Филип Моррис"" пе, әлде кез келген басқа компания ма – ол жағы маңызды емес. Бірақ, егер ТКНК құжаттарына үңілсеңіз, онда тек темекі өнеркәсібі туралы жазбалардан көш ала алмайсыз. Ал шылым шегетін адамдардың мәселелері жайлы бір ауыз сөз жоқ. Сондықтан, мен конвенцияға қол қойған елдер мұның дұрыс емес екендігі жөнінде мәселе көтеруі керек деп ойлаймын.
Орайы келгенде айта кетейін, ТКНК құрылған кезде темекіден келетін зиянды азайту қағидаларын ұйымның басқарушы қағидалары етуі тиіс болатын. Алайда, оның орнына біз қазір электронды темекіні жойып, өзге де түтінсіз өнімдерді темекімен теңестіруге тырысып жатқанын байқаймыз. Ал бұл, тағы да қайталаймын, темекі тартатындардың зиянды әдеттен бас тартуына әкелмейді.
– Бұрынырақ сіз PMI Ұлыбритания мен Жапонияда кәдімгі темекі өндірісін тоқтататын жыл ретінде 2030 жылды атаған едіңіз. Өзге елдерге қатысты мұндай болжам айта аласыз ба?
– Шынына келгенде, кез-келген нарықта шешім қабылдайтын негізгі тұлғалармен әріптестік дұрыс жолға қойылса, ары кеткенде он жыл ішінде шылым шегушілікті тамырымен қоса жоюға болады. Бұл қолдан келетін нәрсе және оны біз бірқатар нарықтарда көрсетіп бердік. Мысалы, Жапонияда 35% темекі тартатындарды түтінсіз өнімге көшіру үшін бізге 9 жыл уақыт қажет болды. Бұл процесті біз жанатын емес, қыздырылатын темекі өнімінің алғашқы технологиясымен бастағанымызды ерекше атап өту қажет. Ал қазір біз Iluma индукциясына көшіп жатырмыз және одан әрі де технологияларды дамыта бермекпіз. Жаңа технологиялар темекі шегетіндерге жақсы баламаларға тез және тиімді өтуге мүмкіндік береді. Меніңше, алдағы екінші онжылдық әлдеқайда жедел және үздік нәтижелер беретін болады.
Бірақ, мынаны ойланыңыз: мүдделі тараптардың бәрі бірдей темекі тарту мәселесін шешуді қалай ма? Өйткені, көп жағдайда ерік-жігер жетіспейді. Сондықтан мен өз сөзімде Ұлыбританияның, Жапонияның тәжірибелерін мысалға алдым.
Шынын айтқанда, мұндай жақсы нәтижеге Қазақстанда да, басқа кез-келген елде де қол жеткізуге болады. Өйткені, біздің басты көзіміздің жеткені: темекі тартатын адамдар оны балама өніммен алмастыруды қарастыруға дайын.
Егер біреу темекіні тастау жолында болса, бұл керемет. Бұл өз денсаулығына алаңдайтын кез келген адам үшін ең жақсы таңдау. Бірақ, темекіні тастай алмайтындардың бәріне біз жақсырақ баламаға ауысу керек екенін айтамыз. Мұндай балама өнімдер туралы адамдарды қаншалықты жақсы ақпараттандырсақ, біз бұдан он жыл бұрын тіпті армандамаған да нәтижеге соншалықты тез қол жеткіземіз. Мен егер сізде ғылым мен технологиялар болса, оларды тығып ұстамай, қайта өз халқыңа барынша пайдасын тигізетіндей ашып ұстау қажет деп ойлаймын. Ол қазақстанның шылымқорлары болсын, өзге елдің адамдары болсын – еш айырмасы жоқ.
Оқи отырыңыз: Трансформация продолжается: PMI расширяет и углубляет сотрудничество с KT&G
– Трансформация процесінде мақсаттарды 2030 жылға дейінгі кезеңде жаңалаудың қандай қажеттілігі болды және қазір компания қандай нақты мақсаттарды алға қойып отыр?
– Біз 2030 жылға қарай компания табысының үштен екісін түтінсіз өнімдер түсіруі тиіс деп есептейміз. Бірақ, бұл бүкіл ""Филип Моррис"" үшін орташа көрсеткіш.
Оған қоса, бізде темекі түтінінен таза қанша нарығымыздың болатыны да маңызды. Біз көптеген елдерде табысымыздың жартысынан көбін қыздырылатын жаңа өнімдер беретін деңгейге қол жеткіздік.
Егер дәстүрлі темекі өнімдері ғана рұқсат етілетін Түркия, Үндістан сияқты нарықтар туралы айтатын болсақ, мұнда қандай да бір прогреске қол жеткізу қиын. Өйткені, балама өнімдер бұл нарықтарда заңсыз саналады. Сондықтан, біздің негізгі міндетіміз – инновациялық өнімдерді инвестициялауды жалғастыру болып қала бермек. Он жыл – бұл өте үлкен мерзім. Сондықтан, біз бұл міндет үдесінен шығамыз деп ойлаймын.
– 2023 жылдың үшінші кварталында бизнестің негізгі көрсеткіштерінің өсімі мен рекордтық табыс көрсеткішіне не себеп болды?
– Үшінші кварталда компания табысының драйвері – түтінсіз өнімдер болды. Ал АҚШ-та табыстың өсіміне ZYN брендіне ие никотин жастықшаларының үздік сатылымы ықпал етті.
– Трансформация инвесторлардың мүддесіне қалай ықпал етеді?
– 10 жыл бұрын компаниядағы қайта құрулардың компания үшін де, инвесторлар үшін пайдалы болатынына бәрі сенімсіздікпен қарайтын. Алайда, қазір темекіден бас тарту саласындағы көшбасшы компания – ""Филип Морристің"" бағалау құнын өзге кел-келген темекі өндіретін компаниямен салыстырып көріңіз. Үлкен айырмашылыққа куә боласыз. Нарықтық инвесторлар біздің жаңа өнімдердің тек темекіге әуес адамдар үшін ғана емес, сонымен қатар инвесторлар үшін де құнды екенін айқын түсініп отыр. Баға/табыс коэффициенті бізде өзге кез-келген темекі өндіруші компаниямен салыстырғанда әлдеқайда жоғары.
Өйткені, тұрақтылық және бизнес тұрғысынан қарағанда, егер сіз ең нашар өнім болып саналатын кәдімгі темекіні ең үздік өніммен алмастыруға ден қойсаңыз – бұл үлкен мәнге ие. Мұны инвесторлар да бағалап, біздің трансформациямызды қолдайды.
Біз бұған 10 млрд доллардан астам қаражат жұмсадық, біздің жүздеген ғалым, техник, инженерлердің басын қосқан тамаша ғылыми-зерттеу орталығымыз бар. Қазірдің өзінде біз қыздырылатын темекі өнімдерінен 10 млрд доллар көлемінде табыс тауып отырмыз, ол бүкіл компания табысының үштен біріне тең. Түйіндеп айтқанда, мұның бәрі – бос сөз емес. Бұл – шын мәніндегі трансформация. Сондықтан, мен акционерлер мен инвесторлар біздің жетістіктеріміз бен алға қойып отырған бағытымызға оң көзбен қарайды деп ойлаймын.
– Панамада өткізу жоспарланған COP10 конференциясында ""Филип Моррис"" қатысушы елдерге қандай үндеу жасағалы отыр?
– ""Әр іске ақылмен қараңыздар!""
Оқи отырыңыз: Вице-президент PMI: Сигареты уйдут в прошлое, если правильно регулировать табачные продукты
– Биыл ""Филип Морристің"" Қазақстандағы инвестициялық келісіміне 30 жыл толды. Мұның Компания үшін маңызы қандай?
– Біз биыл көптеген өңірде 30 жылдығымызды атап өтіп жатырмыз.
Қазақстанға келсек, біз бұл елдегі ең ертеден келе жатқан шетелдік инвестор болып табыламыз. Біз Қазақстанда жекешелендіруді бастан кешірдік, темекі компаниясын сатып алдық. Ол компанияны дамытып, қазір түтінсіз өнімдер өндірісіне көшіп жатырмыз. Ел бюджетіне қомақты көлемде салық төлейміз. Біз Қазақстанды ешқашан назардан тыс қалдырған емеспіз.
Оған қоса, бізде қазақстандық кадрлық резерв үшін көптеген мүмкіндіктер бар. Қазақстан ғана емес, Philip Morris International тобында жұмыс істейтін қазақтар, Қазақстаннан келген азаматтар айтарлықтай көп.
Сондықтан, мен 30 жылда бірге қол жеткізген жетістіктеріміз өте көп деп ойлаймын. Біз Қазақстан экономикасында үлкен де маңызды роль ойнаймыз. Жаңа инновацияларды ендіріп, өнімдердің мәселесін шешіп келеміз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","PMI бас атқарушы директоры Яцек Ольчак темекіге балама өнімдер, әлемдегі және Қазақстандағы темекімен күрес және ДДСҰ ұстанымы туралы",,2023-11-13T08:45:00+05:00
viena-kamarota-ortalyq-aziya-elderine-sayaxat-qauipsiz-ekenin-alem-bilgenin-qalaimyn,informburo.kz,Виена Камарота: Орталық Азия елдеріне саяхат қауіпсіз екенін әлем білгенін қалаймын,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/viena-kamarota-ortalyq-aziya-elderine-sayaxat-qauipsiz-ekenin-alem-bilgenin-qalaimyn,"Әйгілі Марко Полоның ізімен Венециядан Бейжіңге дейін саяхаттауды мақсат тұтқан Виена Камаротаның сапары аяқталуға жақын қалды. 74 жастағы әйелдің 15 мемлекетке саяхаты 22 мың шақырымға созылады. Үш қыздың анасы, үш немеренің әжесі бір ай Қазақстанда тұрақтап, Түркістан, Алматы қалалары мен Алматы облысының тыныс-тіршілігімен жіті танысқанын айтады.
""Барған мемлекеттерімде Еуропа мен Азияны қосқан Марко Поло еңбегінің маңыздылығы туралы айтып жүремін. Сондай-ақ керісінше Батыста Орталық Азия елдерінің саяхат үшін, ел болып араласу үшін қауіпсіз екенін жеткізуге тырысамын. Өйткені негізсіз алалаушылық бар. Мен үшін мемлекеттердің мәдениеті, салт-дәстүрі мен асханасы өте қызық. Қазақстан мен келіп отырған он бесінші мемлекет"", – деді Виена Камарота.
Саяхатшы егде жастағы әйелдердің де өзі секілді әлемді аралағанын, өзі қалаған істермен айналысқанын қалайтынын айтады.
Оқи отырыңыз: Сеулге саяхат: 2023 жылғы күз бен қыста қонақтарды не күтеді?
""Өкінішке орай, қазір әлемде адамдар бір-бірінен қорқады, жау санайды. Алайда менің жолымда қаншама мейірімді, ашық-жарқын адамдардың кездескенін білсеңіздер ғой. Менің бұл саяхаттым баратын елдер саны мен жаяу жүріп өтетін жол туралы емес, адамдар, ұлттар арасындағы достық, жанашырлық қарым-қатынас туралы. Қазақстанда алдыңнан күлімсіреп шыға келетін, керек кезде қол ұшын созатын адамдар өте көп. Мұнымен қатар мен секілді 74 жасқа келсе де, әйелдердің жалғыз саяхаттауына, бала күнінен ойға алған армандарына ұмтылуына әлі де кеш емес екенін жеткізгім келеді"", – деді саяхатшы.
Публикация от Vienna Cammarota Guida Gae (@viennacammarota)
Сондай-ақ Виена Марко Полоның маршрутын дәл қайталамауына не себеп болғанын түсіндірді.
""Марко Поло Жібек жолы бойымен жүріп өтті, мен де сол бағытта жылжып келемін. Самарқанд, Бұқара, Түркістан және Қазақстанның оңтүстік бөлігі аса маңызды. Екі ел арасындағы визалық келісімдерге байланысты бір мемлекетте бір айдан астам уақыт тұрақтай аламын. Кейбір мемлекеттерге визаға байланысты бара алмағаным рас. Қазақстан туралы барша әлемге айтатын боламын"", – деді Виена Камарото.
Оқи отырыңыз: Қазақстанға Амур жолбарыстарын әкелуге дайындық қалай жүріп жатыр? Фоторепортаж
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Саяхатшы әйел қауымын арманына адал болуға шақырды.,,2023-11-16T17:00:00+05:00
xalyqaralyq-festivalderde-top-zargan-musirepov-teatrynyn-bugingi-tynysy-qandai,informburo.kz,Халықаралық фестивальдерде топ жарған Мүсірепов театрының бүгінгі тынысы қандай?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/xalyqaralyq-festivalderde-top-zargan-musirepov-teatrynyn-bugingi-tynysy-qandai,"Жасөспірімдер мен балалардың дүниетанымдық көзқарасын қалыптастырып, көркемдік талғамын дамытуда өнердің көптеген түрі ықпал етеді. Соның ішінде театр өнерінің орны ерекше. Алматы қаласындағы Ғ.Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры балалардың рухани дамуы мен театр өнеріне деген түсінігін қалыптастыруда өнімді еңбек етіп келеді.
Ұлттық мәдениетіміз бен өнерімізді дамытуға үлес қосып, бағыт-бағдарын айқындаған өнер ордасының қазіргі таңда репертуары қойылымдарға, залы көрерменге толы. Өзге өнер ошақтарымен салыстырмалы түрде қарағанда, аталған театрдың шығармашылық құрамында алдына қойған жоспарында ілгері жылжу мен жаңа заман талабына сай даму жолы байқалады. Бәсекеге қабілетті, қарыштап дамуға мақсатты театрдың қанжығасы әр маусымда халықаралық және республикалық деңгейде өткен театр фестивальдерінің жүлдегері. Қыркүйек айының 7-ші жұлдызында 78-маусымның шымылдығын ашқан театр ұжымы жаңа маусымның екінші күні Беларусь мемлекетінің Брест қаласына халықаралық фестивальге жол жүрді. Шығармашылық ұжым испан халқының қызуқандылығы мен ерекше бітім-болмысын махаббат үштігі оқиғасы арқылы арқау етіп, қайғылы да қуанышты сәттермен жеткізетін ""Оян, қалыңдық"" (режиссері – Д. Жұмабаева) қойылымын Брест академиялық драма театрында сахналады.
""Белая Вежа"" XXVII халықаралық театр фестивалінде театрдың ғана емес, қазақ елінің абыройын асқақтатып, мерейін тасытқан ұжымның өнерін сарапшылар жоғары деңгейде бағалап, еуропалық көрермен ыстық ықыласын танытты. Әлемнің ең үздік сахна саңлақтары өнер көрсеткен додада Ажал рөлін бейнелеп, ерекше өнерімен көзге түскені үшін театрмыздың талантты актрисасы Динара Нұрболат ""Үздік әлем адам бейнесі"" жүлдесін жеңіп алды.
Театр үшін жемісті де жеңісті болып саналған 77-маусымның 11-ші маусым күні премьерасы өткен, әлемнің көптеген елінде түрлі режиссерлік шешімдермен сахналанып жүрген ""Бернарда Альбаның үйі"" (режиссері – Д. Жұмабаева) атты қойылым ең алғаш рет театр фестиваліне шақырту алды. Басты кейіпкер Бернарданың бес қызына қарсы бағытталған озбырлығы, бір-бірінен ерекшеленетін қыздардың өмірге деген құштарлығы мен бостандықты аңсауы көрініс табатын қойылым ерекше музыкалық әрлеуімен, тың режиссерлік шешімдерімен өзгеше.
Оқи отырыңыз: ""Театр актерлері сериалға амалсыз түседі"". Қаллеки театрының көркемдік жетекшісі Қуандық Қыстықбаевпен сұхбат
Қарағанды қаласында өткен Қ. Қуанышбаевтың 130 жылдығына арналған ІІ Республикалық ""Сын – шын болсын"" фестивалі биыл екінші рет ұйымдастырылып отыр. Фестивальдің алғашқы жылы театрымыз ""Құлагер"" қойылымымен қатысып, бас жүлдені жеңіп алса, бұл жолы ""Бернарда Альбаның үйі"" бақ сынап, отандық үздік театрлар арасынан гран-при жүлдесіне лайық деп танылды. Алғаш рет қатысып, биік тұғырынан көрінген театр ұжымы көпшілік қауымның көңілінен шығып, шексіз қошеметіне бөленді. Сонымен қатар, Понсия рөлі үшін ҚР еңбек сіңірген қайраткері Тынышкүл Сұлтанбердиева ""Екінші пландағы үздік актриса"" жүлдесін иеленді.
Дүбірлі додаларда қатарластарынан оқ бойы озық болып, шабысына көз ілестірмеген ""Құлагер"" (режиссері – Ф.Молдағали) қойылымы Қырғыз республикасының Бішкек қаласында өтетін ""ART-ORDO – 2023"" ІХ халықаралық театр фестиваліне шақырту алды. Орта Азия елдерінің театрлары өзара бақ сынайтын фестиваль халық артисі, қырғыз халқының театр және кино актрисасы Бакен Кыдыкееваның 100 жылдығына арналды. Түркия, Беларусь, Ресей, Әзербайжан, Қырғызстан елдері қатысқан өнер додасында театрлардың ең үздік қойылымдары өзара сынға түсті. Аты әлемге әйгілі А.Чехов атындағы Халықаралық театр фестивалінде қазақ театры атынан тұңғыш рет қатысып, еліміздің мерейін тасытқан ""Құлагер"" қойылымы қырғыз елінің сахнасында қазақ елінің абыройын асқақтатып, көршілес қырғыз елінен үш бірдей жүлдені жеңіп алды. Атап айтсақ, ҚР еңбек сіңірген артисі Сағызбай Қарабалин Күреңбай рөлі үшін ""Екінші пландағы үздік ер адам бейнесі"" жүлдесіне лайық деп танылды. Спектакльді аспаптармен көркемдеген SteppeSons тобы ""Ең үздік музыкалық көркемдеу"" марапатын иеленді. Фестивальде ең биік тұғырдан көрініп, әлемнің жүйріктерімен бірге жарысқан ""Құлагер"" қойылымы ""Сахналық жаңашылдығы үшін"" арнайы сыйлығын жеңіп алды.
Шығармашылық ұжым Қазақстанның Халық артисі, КСРО және Қазақстанның мемлекеттік сыйлығының иегері Бикен Римованың 100 жылдық мерейтойына арналған BIKEN халықаралық театр фестивалінде ""Бернарда Альбаның үйі"" қойылымын асқан шеберлікпен сахналап, екінші рет гран-при жүлдесін жеңіп алды. Ақбота Рахат қойылымдағы Ангустиас атты кейіпкерді бейнелеп, ""Ең үздік шеберлігі үшін"" марапатталып, ""Бикеннің ізбасары"" жүлдесіне лайық деп танылды.
""Бернарда Альбаның үйі"" қойылымы Т.Жүргеновтің 125 жылдығына арналған Қазақстан драма театрларының XXIX республикалық фестивалінде  гран-при жүлдесін қанжығасына байлады.
Оқи отырыңыз: Мүсірепов театрының сахнасында – Әзілхан Нұршайықовтың ""Махаббат, қызық мол жылдар"" романы
Ғ.Мүсірепов театры Албанияның Эльбасан қаласында өткен XXV Халықаралық SKAMPA театр фестивалінде Испания, Италия, Франция, Болгария және басқа да Еуропа елдерінен келген ұжымдармен бақ сынап, Г.Лорканың ""Оян, қалыңдық"" қойылымын сахналады.
Театр ұжымы шетелдік және отандық фестивальдерге қатысудан бөлек, ""Махаббат, қызық мол жылдар"" қойылымымен Орал, Ақтөбе, Қызылорда қалаларында спектакль-тур ұйымдастырды. Өңірлердегі көрермендердің сұранысын ескерген ұжым қойылым сахналап ғана қоймай, кездесулер ұйымдастырды.
Ғ.Мүсірепов театры 1-6 қараша күндері аралығында І Республикалық жастар театрлары фестивалін өткізеді. Еліміздің әр аумағынан жиналған отандық театрлар ең үздік режиссерлердің туындысын көпшілік көрермен қауымға ұсынбақ. Фестиваль – жастар қаласында жас режиссерлердің жаңа жұмыстарымен танысу, еліміздің әр аймағынан келетін театрлардың өнерін тамашалауға таптырмас мүмкіндік. Театр фестивальдерін өткізудің ең ұтымды тұсының бірі – театр өнерінің бүгінгі даму бағыты мен көркемдік ерекшелігін зерделеп, әріптестер арасындағы шығармашылық қарым-қатынасты нығайтып, театр өнеріндегі сабақтастықты сақтау. Фестивальге қатысушылар және көрермен сұранысымен SHOWCASE үздік қойылымдар көрсетілімі, яғни, Алматы қаласындағы театрлардың қойылымдары сахналанады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қыркүйекте Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрының 78-маусымы ашылды.,,2023-11-01T11:24:54+05:00
zalaqyga-deiingi-nesie-mikroqarzy-uiymdarynyn-bedeli-nege-tusip-ketti,informburo.kz,"""Жалақыға дейінгі несие"": Микроқаржы ұйымдарының беделі неге түсіп кетті?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zalaqyga-deiingi-nesie-mikroqarzy-uiymdarynyn-bedeli-nege-tusip-ketti,"Он жылдан бері үкімет экономиканы технологиялық тұрғыда жаңғыртуды жеделдетуге және цифрлық экономика мен инновацияны дамытуға бағытталған бірнеше мемлекеттік бағдарлама қабылдады. Ал 2020 жылдан бастап микроқаржылық ұйымдар нарығын реттеуге шындап кірісті.
Бұл тұрғыда банктердің ықпалы жоғары болғанына қарамастан, халықтың қарызға батуынан микроқаржы ұйымдарының беделі айтарлықтай төмендеді. Оған көбінесе жеке тұлғаларға шағын несиелер беретін ұйымдар кінәлі дейді сарапшы Асхат Бейсенбаев. Микроқаржы ұйымдары несиелердің 80 пайызға жуығын кәсіпкерлік мақсатта береді. Олардың екінші деңгейлі банктерден айырмашылығы – комиссияны, несиені мерзімінен бұрын өтегенде, қандай да бір сыйақы, қарыз шарты бойынша міндеттемелерді уақтылы орындамаған жағдайда сыйақы мен өсімпұлды қоспағанда, қарыз беруге және алушыға көрсеткен қызметіне байланысты басқа да төлемдерді өндіріп ала алмайды. Оған қоса, өсімпұлдың жалпы сомасы бір жыл ішінде берілген несие сомасының 10%-ынан аспайды. Бұл да қарыз алушыға тиімді.
Бүгінде финтех құралдарының арқасында микроқаржы ұйымдары несие тарихын автоматты түрде тексере алады. Оған қоса тұтынушыларды қорғау құралдары да қарастырылған.
""Бизнестің көптеген саласы цифрлық жүйеге көшіп алды. Скорингті талдау әдісі алғашқы мәліметтер негізінде-ақ қысқа уақытта шешім қабылдап, белгілі бір шекті көлемдегі қаражатты мақұлдап, оны қарыз ретінде беруге мүмкіндік тудырып отыр. Осылайша, адамдар қаржы құралдарын кедергісіз әрі жедел пайдалана алады. Бізден бұған дейін де адал жолмен пайда тауып жүрген азаматтар табысын арттыру үшін қарыз алады"", – деді FinTechLab бас директоры Асхат Бейсенбаев.
Қазақстанда Бірінші несие бюросының деректері бойынша несиелік портфельдің 89,1%-ы немесе шамамен 16,2 трлн теңге екінші деңгейлі банктерге тиесілі. Ал микроқаржы ұйымдары жалпы портфельдің 6,3%-ын ғана (1,1 трлн теңге) құрайды. Басқа банктік емес несие ұйымдарының үлесі – 4,6% немесе 830 млрд теңге.
Оқи отырыңыз: Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы: Ипотека алғандардың жартысынан көбі кейінгі үш айда тағы да несие алады
Заңнамаға енгізуге ұсынылған өзгерістер микроқаржы ұйымдарының нарығын реттеуге бағытталған. Ол Ұлттық қауіпсіздік комитетінің мемлекеттік техникалық қызмет қауіпсіздік талаптарына сай келеді. Асхат Бейсенбаев нарықтың барлық субъектілерінде қолданыстағы заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету қажет екенін атап өтті. Мысалы, компаниялар арасында әлі де болса ""жалақыға дейінгі несие"" деген заңсыздық бар. Негізінде оның жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі болуы керек. Басқа микроқаржы ұйымдарында, соның ішінде автокөлікті несиеге берушілерде де тұтынушылардың өмірі мен мүлкін сақтандыруды жүзеге асыратын бұзушылықтар бар.
""Жеке тұлғалардың жартысынан астамы кепілдендірілген тұтынушылық несиелер қаржысын өз бизнесіне жұмсайды, өйткені олардың белгілі бір мерзімге ақша алатын басқа мүмкіндігі жоқ. Ал мұны ешкім ескермейді. Микроқаржы ұйымдары болмаса олар арам ниетті несие берушілердің қолына түсіп, қаржылық жағдайын одан әрі нашарлатуы мүмкін"", – деді Асхат Бейсенбаев.
Оның сөзінше, микроқаржы ұйымы секілді жұмыс істейтін кейбір несие берушілер базарларда жылына 700-1000 пайызбен қарыз беріп, күн сайын оның өтемін алып отырады. Осылайша миркоқаржы ұйымдары нарығын реттеуді күшейту талабы адал ұйымдарға соққы болып тиюі мүмкін, ал заң бұзушылар жағдайды одан әрі ушықтыра береді дейді ол.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда микроқаржылық ұйымдар арқылы алаяқтар рәсімдеген несиелер жойылады
FinTechLab мәліметінше, көбінесе Алматы облысы, Алматы, Шымкент және Астана қалаларының тұрғындары шағын несие алады. Несиелеу көлемі жөнінен мейрамхана бизнесі, шаруа қожалығы және әртүрлі тауарлардың көтерме саудасы көш бастайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қазақстанда несиелік портфельдің 89,1%-ы екінші деңгейлі банктерге, ал 6,3%-ы микроқаржы ұйымдарына тиесілі.",,2023-11-15T11:40:18+05:00
4-kun-mugalim-basqa-uaqytta-akim-orynbasary-franciyalyq-qazaq-qyzy-esim-savaspen-suxbat,informburo.kz,"4 күн мұғалім, басқа уақытта – әкім орынбасары. Франциялық қазақ қызы Ешим Савашпен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/4-kun-mugalim-basqa-uaqytta-akim-orynbasary-franciyalyq-qazaq-qyzy-esim-savaspen-suxbat,"Олардың арасында шетелдегі қазақ ұйымдарының басшылары, шетелдегі ғылым, мәдениет, бизнес, медиа, саясат салаларының көрнекті өкілдері бар. Шара аясында ""Ел дамуындағы қандастардың рөлі"", ""Отандастардың интеллектуалдық әлеуеті – ұлттық құндылықтарды ілгерілету драйвері"", ""XXI ғасырдағы қазақ тілі және бүгінгі мүмкіндіктері"", ""Медиа және заманауи трендтер"" тақырыптары бойынша сессиялар өтті.
Осы форумға Франция жерінен ат терлетіп арнайы келген ару Ешим Савашпен тілдесудің сәті түсті. Ешим Саваш – Франциядағы Крей қаласы әкімінің орынбасары әрі бастауыш мектепте мұғалім болып қызмет атқарады. Бұл осыдан бірер жыл бұрын отандық баспасөз бетінде есімі жарқ ете қалған Ешимнің – атажұртқа алғаш табан тіреуі.
""Мен Қазақстанға алғаш рет келіп отырмын. Осы форумда көптеген қандастарымның менімен танысып, құшақ жая қарсы алып жатқанда кеудемді мақтаныш сезімі кернеді. Францияда да менің жұмысымды мақтап, әрдайым қолпаштап жүретін қазақтар бар. Дегенмен, оны мұнда алған әсеріммен салыстыруға келмейді. Астанада түрі өзіме ұқсайтын жандарды көріп сондай бақытты болып тұрмын. Францияға қапшық-қапшық позитив эмоция арқалап қайтамын"", – дейді Ешим.
Өзінің айтуынша, Ешим 17 жасынан бастап саясатқа жақын болыпты. Жергілікті тұрғындардың өмір сапасын жақсартсам деген мақсатпен ""Жергілікті басқару"" саласында білім алған. Ол қазір Крей қаласы әкімдігінің мәдени салалар бөліміне жауапты. Қаладағы түрлі ұлт өкілдерінің басын қосатын мәдени шаралар, фестивальдер ұйымдастыруға атсалысады.
Оқи отырыңыз: Шетелдегі қазақ ғалымдар грант аясында Қазақстанға көшіп келе алады
""Жұмысқа орналасқан кезде этникалық шығу тегіңіз, жасыңыз, жынысыңызға байланысты дискриминация болған жоқ па?"" деген сұрағымызға Ешим былай жауап берді:
""Францияда біздің шыққан тегімізді басқаларға түсіндіру қиындау. Десе де, олар кімсің деп сұрағанда, мен ең бірінші қазақпын деп айтамын. Менің қазақ болғанымның қазіргі статусыма еш әсері болмады. Осы қызметке келгенде әжептәуір жас болдым. Менің ойымша, жастарға жол ашу – дұрыс тенденция. Олардың жұмыс істеп, потенциалын көрсетуге мүмкіндік беру өте маңызды"".
Ешим әкімдіктегі жұмысымен қоса, мектепте мұғалімдік қызметті қоса атқарады.
""Францияда саяси тұлға болу тұрақты жұмыс не мемлекеттік қызмет емес, ол сенің негізгі ресми жұмысыңмен қатар жүреді. Мен қазір мұғалім және әкім орынбасары боп жұмыс істеймін. Мектепте 5 -11 жас аралығындағы балаларға сабақ беремін. Екі жұмысты қатар алып жүрмін. Аптаның төрт күнін мектепте, ал қалған күндерін қала әкімдігінде өткіземін. Екі жерден де жалақы аламын. Алайда, әкімдіктен алатын жалақым аз"", – дейді Ешим.
Оқи отырыңыз: Қандастарды қолдауға арналған ""Ерулік"" порталының мазмұны жаңарды
Кейіпкеріміздің айтуынша, Францияда өзі сияқты қызметте отырған әйелдер саны айтарлықтай көп емес. Себебі, жергілікті әйелдердің көпшілігі бос уақыт отбасына көбірек арнайды екен.
""Менің жасымда мұндай қызметте отыру оңай емес. Бүгінде көп уақытымды жұмысқа арнап жүрмін. Кейде ұлым Әли маған еріп жұмысыма келеді. Себебі, үнемі жанына қалдыратын адам табыла бермейді. Кей күндері әке-шешеме апарып тастаймын. Қазір біздің елімізде әйел теңдігі үшін күрес өте қарқынды жүріп жатыр. Балаларға кішкентай жасынан бастап әйел мен ердің теңдігі идеясын сіңіріп өсіріп жатырмыз. Сондай-ақ, заң тұрғысынан да ""әрбір салада гендерлік теңдік сақталуы қажет"" деген мәселе қатты қаралып жатыр"", – дейді Ешим.
Ешим Саваштың ата-анасы – Алтай қазақтары. Ал арғы атасы – Қытайдағы ұлт-азаттық көтерілістің басшысы болған әйгілі Зуқа батыр. Ешимнің 6 жасар ұлы Әли француз және түрік тілдерінде сөйлейді екен.
""Менің балам Әли – таза қазақ. Болашақта ұлымның қазақша сөйлегенін қалаймын. Кейде мен оған қазақша сөздерді айтсам, ол ""немене бұл?"" деп жауап береді"", – деп жымиды Ешим.
Кейіпкеріміздің алға қойған мақсаттарының бірі – Франциядағы қазақ жастарының басын біріктіретін фестиваль ұйымдастыру. Себебі, ондағы қазақ жастары бір-бірімен етене араласпайды дейді. Сондай-ақ, қандасымыз келесі жылы атажұртына арнайы келіп, еліміздің көрікті жерлерін аралап шығуды мақсат етіп отыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Астанада өткен &quot;Туған жерге туың тік&quot; форумынан әлемнің түкпір-түкпірінен 200-ден астам қандас келді.,,2023-10-13T13:30:00+05:00
almaty-altyn-tuske-boyaldy-kuzgi-fotoreportaz,informburo.kz,Алматы алтын түске боялды. Күзгі фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almaty-altyn-tuske-boyaldy-kuzgi-fotoreportaz,"Қазан айы – ақындарша айтсақ, жапырақтардың күрең күз құдіретіне тағзым етіп, құба талдан құлайтын уақыты. Бұл мезгілде адам баласы алдағы қысқа қамдануға, ал аң атаулысы Жер анадан нәр алуға асығады.
Қаланың әр жерінде үйіліп тұрған жапырақтарды көргенде жаздың өтіп кеткеніне көз жеткізгендей боламыз. Жазға деген сағыныштың бары сөзсіз...
Күздің ең кереметі – қаланың алтын түске боялуы. Біреу үшін айнала жанға жылулық сыйлаған түрлі-түсті мамық көрпе болып көрінуі мүмкін. Енді екіншілері үшін күз бен мұң егіз ұғым. Бұл бәлкім сол сәттегі ішкі күйімізбен байланысты болар.
Қазан айында Алматы халқының әртүрлі киінетінін байқауға болады. Алдағы қыстың хабаршысы болып салқын самал ессе, енді бірде жаздың жайма шуақ күніндей күн шақшиып шыға келеді. Өзімізбен қалың жемпір алып жүрмеске амал жоқ.
Қанаттан ұшып түскен мамықтай жауған жапырақтардың қалай сарғайып бастайтынын білесіз бе? Жоғарыдағы суретте жапырақ сан алуан түске боялғандай.
Күз – білімге құштар жандар үшін жылдың басы, мереке. Жаз бойы асыр салған ойын баласы әп-сәтте есейіп шыға келгендей болады.
Алматының әсем бақтарында демалып отырған адамдарды жиі кездестіруге болады.
Табиғаттың алтын кілемімен тамаша үйлескен Абай атындағы қазақ ұлттық опера және балет театры. Күз театр маусымының ашылатынымен де қуантады.
Қыркүйектің өзінде құстар жылы мекеніне асығатындықтан, оларды жаздағыдан сирек көреміз.
Осы сияқты жолдар алыстан таудан аққан бұлақтай болып көрінеді.
Ал көп қабатты үйлер астындағы өтпелі жолдар кинолардағы ұзын-сонар туннельдерге ұқсайды. Ішінен өтіп бара жатып ""жергілікті суретшілердің"" шығармашылығымен танысасыз.
Жазда бұл субұрқақтар жанға жайлылық сыйлағандай болса, күзде бойыңды тоңдыра түседі. Десе де сылдырлаған дыбысы мен ирелеңдеген өрнегі әдемі-ақ.
Бос әткеншектер балалық пен даналықтың арасындағы өтпелі көпір секілді. Себебі бүлдіршіндердің білім ордасына саяхаты басталғанын еске түсіреміз.
Ал Сіз, Құрметті оқырман, күз мезгілін не үшін жақсы көресіз?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Күз – білімге құштар және театр сүйер қауымның ең сүйікті мезгілі.,,2023-10-04T16:02:31+05:00
altyn-adam-tabylgan-esik-qalasy-turister-ne-tamasalai-alady,informburo.kz,"""Алтын адам"" табылған Есік қаласы: Туристер не тамашалай алады?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/altyn-adam-tabylgan-esik-qalasy-turister-ne-tamasalai-alady,"Есік – Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы қала, Еңбекшіқазақ ауданының орталығы. 1854 жылы негізі қаланған, басында Надеждинская станицасы, кейін Иссык ауылы деп аталған. 1968 жылы қала мәртебесіне ие болып, 1993 жылы қазіргі атауын алды. Тұрғындарының саны 40 мыңнан асады.
Бұған дейін Талғар қаласы туралы жазғанбыз: Мың жылдық тарихы бар қала: Талғарда нені тамашалауға болады?
Мешіт Есік өзенінің жағасында орналасқан. Өзенге Іле Алатауының мұздықтары құяды, жоғарғы жағында төрт шағын ГЭС бар. Ұзындығы – 96 км.
Орталық мешіт тек құлшылық жасайтын орын ғана емес, білім алатын да мекен. Мешіттің жанында медресе бар.
Қала орталығына кіре берістегі үлкен базар – жергілікті тұрғындар мен табиғатты тамашалауға баратын туристердің сүйікті сауда орны. Есік көліне барар жолда осы жерден қажеттінің бәрін сатып алуға болады.
Қазақ хандығының негізін қалаушы хандарға қойылған ескерткіш Алматы көшесінде орналасқан.
Шіркеу 1867 жылы православиелік нанымдағы тұрғындардың қаржылай қолдауымен ашылған. Қазіргі келбетіне 1896 жылы ие болды. Ғимарат ағаштан тұрғызылған. 2008 жылы жаңа 8 қоңырау әкелініп, жастар клубы құрылды және аналарға арналған топ пайда болды.
90-жылдардың ортасынан бастап шіркеу жанында Жексенбілік мектеп жұмыс істейді.
Есіктен шыға берісте өзен тұсына қарай дәмі тіл үйірер кәуап жасалатын орын бар. Осы жердегі кәуаптың ерекше дәмділігін Алматы аспаздары да мойындайды. Түскі асқа тоқтап тамақтануға таптырмас орын.
Көл Іле Алатауы ұлттық паркінде орналасқан. Кіре берісте экотөлем жасау керек, оның бағасы әр турист үшін – 565 теңге.
Есік көлі 10 мың жыл бұрын пайда болған. Теңіз деңгейінен 1760 метр биіктікте орналасқан.
Есік шатқалынан нағыз күздің бояуын көресіз. Алтын түстес ағаштардың сұлулығына көз тоймайды.
Көлік бұрынғы автобус аялдамасына дейін келеді. Темір мұнарадан ары қарай көлік жүре алмайды. Ескі мұнара қауіпті болса да, қызық іздеген туристер тоқтамай алға жүре береді.
Көлік тұрағынан көлге дейін 15 минуттық жол жатыр.
Көл тек туристерге ғана қызық емес, бұл жаққа контент жасау үшін келетін адамның қарасы көп. Олардың ішінде жас жұбайлар да жетерлік.
Кіршіксіз таза, мөлдір су өзінің түсін күннің түсуіне байланысты өзгертіп отырады. Ағаштың өзі судың бетінде мөлдіреп, ерекше сұлу көрінеді.
Туристер осы жерге жиі келеді. Олар ағаштың көлеңкесінде демалып отырғанды ұнатады.
Кәсіпке бейім жергілікті тұрғындар көл жағасына жылжымалы фотостудия құрып, 500 теңгеге Қазақстан туын уақытша қолдануға береді.
КСРО кезінде Есіктің жағасына демалуға елдің ең маңызды тұлғалары келетін болған. Соның ішінде Дінмұхаммед Қонаев та бар. Табиғат ғажайыбы келген адамның жанына да, тәніне де жайлылық сыйлайды.
1963 жылдың 7 маусымында көлде қайғылы жағдай болды. Сел ағыны Есік қаласына шабуыл жасады. Салдарынан ресми дерек бойынша 100 адам, бейресми дерек бойынша 2000-ға жуық адам қаза тапқан.
Есік қорғаны – сақ дәуірінен сақталған археологиялық ескерткіш. XX ғасырдағы ең ірі археологиялық қазба болды. Қорған б.з.д. IV ғасырға жатады.
1969 жылы Кемел Ақышев жетекшілік еткен қазақстандық археологтар Есік қорымының қазба жұмысына кірісті. Қазба жұмыстары барысында алтынмен апталған, қылышы бар ер адамның сүйегі табылған. Кемел Ақышев Қазақстанның символына айналған Алтын адамды осылай тапты, бұл – Қазақстан тарихындағы ең танымал археологиялық қазба.
Археологиялық ескерткіш аумағында осы бір атақты қазбаның құрметіне қойылған археологиялық кешен орналасқан. Жол бойынша ""Алтын адамды"" еске салатын ескерткіш тұр.
Материалды орыс тілінде жазған Александра Гузева, қазақшаға аударған Мейіргүл Оңғарова
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматы облысының маңызды мекендері туралы материалдар желісін жалғастырамыз. Бүгінгі репортаж Есік қаласы туралы.,,2023-10-19T12:40:00+05:00
bosangannan-keiingi-depressiya-kuizelispen-kuresken-analardyn-oqigasy,informburo.kz,Босанғаннан кейінгі депрессия. Күйзеліспен күрескен аналардың оқиғасы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bosangannan-keiingi-depressiya-kuizelispen-kuresken-analardyn-oqigasy,"Дамушы елдерде бұл көрсеткіш тіпті жоғары: мұнда жаc босанған әйелдердің 19,8 пайызы күйзеліске түседі.
Босанғаннан кейінгі депрессия әйел адамның ағзасындағы гормоналдық өзгерістерден туындайды. Жас ананың жаңа жағдайға және сәбиіне бейімделу процесі, өзіне уақыт арнай алмауы, жақындарынан қолғабыс болмауы, ұйқысыздық секілді факторлар күйзелісті одан әрі тереңдете түседі. Жағдай қатты асқынған кезде оның соңы тіпті ана мен бала өліміне апарып соғуы мүмкін.
Сол себепті, жас босанған әйелдер күйзелістің алғашқы белгілері байқалғаннан-ақ арнайы мамандардың көмегіне жүгінгені жөн.
Босанғаннан кейінгі депрессия шартты түрде үшке бөлінеді:
Baby blues жас босанған әйелдердің бәрінде дерлік кездеседі. Baby blues кезінде жас ана босанғаннан кейінгі 3-10 күн аралығында мазасызданып, мұңайып, себепсіз жылай беруі мүмкін. Егер, әйел осы жағдайдан 2-3 апта ішінде шыға алмаса, бұл босанғаннан кейінгі депрессияның алғашқы белгісі деуге болады. Бұл кезеңде әйелдің көңілі нілдей бұзылып, ашушаң келеді, шаршау, ұялу, өзін кінәлау сезімі басым болады. Айналасындағылармен сөйлесуден бас тартып, тіпті өзіне, баласына қастандық жасау туралы ойлана бастауы мүмкін. Мұндай сәтте оған жақындарының көңіл бөліп, көмектескені маңызды. Сондай-ақ, арнайы мамандарға қаралу да артық болмайды.
Өзінің ментал денсаулығына дер кезінде көңіл бөлмеген әйелдің депрессиясы ұзаққа созылып, тіпті соңы психозға ұласып кетуі ықтимал. Ал, босанғаннан кейінгі психоз – аса қауіпті психикалық құбылыс. Оның белгілері әдетте бала бір айға толғанша байқалады. Психоз кезінде әйел есінен адасып, көз алдына түрлі нәрселер елестеуі мүмкін.
Дәрігер, акушер-гинеколог Сержан Әбдешовтің айтуынша, босанғаннан кейінгі депрессия қазіргі уақытта Қазақстанда жиі кездесетін ауру түрі болып отыр.
""Әйелдің босанғаннан кейінгі депрессиясына оның жүктілікке дейінгі күйзелісі, отбасындағы кикілжіңдер, материалдық қиыншылықтар, асқынған акушерлік анамнезінің болуы (аборт, оның ішінде медициналық көрсеткіштерге байланысты жүктілікті үзу, ерте босану, балаларының сал немесе ДЦП ауруына шалдығуы) да әсер етеді. Сондай-ақ, бұл күйзеліс кәмелет жасқа толмай балалы болған аналарда да жиі кездеседі"" – дейді дәрігер.
Қазіргі уақытта еліміздегі емханалардың көпшілігінде ""Аналар мектебі"" жұмыс істейді. Акушер-гинеколог Сержан Әбдешов емханадағы психологтардың көмегіне жүгінетін әйелдер саны көп емес екенін айтады:
""Аналар мектебінде"" акушер-гинеколог, акушер, неонатолог, психолог мамандар жұмыс істейді. Олар жүкті әйелдерді босануға дайындайды, жаңа туған нәрестелерге қалай күтім жасау және емізу керектігін түсіндіреді. Сонымен қатар, бұл жерде аяғы ауыр келіншектерге психо-эмоционалдық қолдау көрсетіледі. Алайда, босанғалы жүрген және босанатын әйелдер арасында ""Аналар мектебінің"" көмегіне жүгінетіндер саны айтарлықтай көп деп айта алмаймыз. ""Аналар мектебінен"" бөлек, жылына бірнеше рет әр перзентхана қызметкерлерінің ""Ашық есік"" күндері өтіп тұрады. Перзентханаларда психолог мамандар жұмыс істейді. Олар аналардың психологиялық жай-күйін арнайы ""Бек шкаласын"" толтыру арқылы анықтайды. Қажет болған жағдайда, босанған әйелдің жанына жолдасын не туыстарын жатқызу жағы да қарастырылған"".
Босанғаннан кейінгі депрессия – қазақ қоғамында ұзақ уақыт бойы айтылмай келген тақырып. Тек кейінгі жылдарда отандық медиа кеңістікте бұл тақырып кеңінен талқылана бастады.  Сондай-ақ, қазір әлеуметтік желілерде жаңа босанған келіншектер өздерінің психологиялық жай-күйін сипаттап посттар жазып, бір-біріне моральдық қолдау көрсете бастағаны байқалады. Осы орайда назарларыңызға босанғаннан кейінгі депрессияны басынан кешірген бірнеше әйелдің оқиғасын ұсынамыз.
Оқи отырыңыз: ""Ана сүтін ештеңе алмастыра алмайды"". Бала емізудің пайдасы жөнінде маман кеңестері
Индира Байболова, 1 баланың анасы:
– Мен сәбиімді біраз жасқа келіп босанған анамын. Қазақтардың өлшемімен алғанда күйеуге де кеш шықтым. Бір жылдан кейін баламды дүниеге әкелдім. Босана сала, түрлі проблемалар пайда болды. Сүтім бірден келмеді, баланың денесі сарғыш болып туылды. Оған қоса балам мазасыз болды, перзентханадағы 3 түн ұйқысыз өтті. Үйге келген соң, өзімнің қатты бір күйзеліске түсе бастағаным сезілді. Үйде енем бар еді. ""Бала тоймай жатыр, сенде сүт жоқ"" дейді. Тағы бірде ""сенің сүтің – құнарсыз, көк сүт"" дейді. Оған мен ызаланамын, енеме қарсы ештеңе айта алмадым. Алғашқы балам болған соң, оны дұрыс емізудің жолдарын да білмедім. Осының бәрі қосылып мені терең депрессияға батырды.
Ең қорқыныштысы сол, бір күні маған баламды терезеден лақтырып жіберу туралы ой келді... Өз ойымнан өзім шошып кеттім. Біз ол кезде жоғары қабатта тұратын едік. Жолдасыма үнемі ""терезені жапшы, мені терезеге жақындатпа!"" деумен болдым.
Ағзамдағы гормондар жоғары-төмен секіріп, соның әсерінен менің көңіл-күйім де мың құбылды. Әйтеуір, сол кезде интернетке кіріп, босанған әйелдердің тарихын оқып, кішкене болса да, өз-өзіме келдім. Онда келіншектер ""босанған соң, балаңа үйренісуге шамамен 3 ай уақыт кетеді"" деген екен. ""Үш айға дейін шыдасам болды, ары қарай бәрі жақсы болады"" деп өзімді іштей дайындадым. Бірақ, соның өзінде болмашы нәрсеге жылап қалып жүрдім.
Көп әйел ""ең қиын процесс – босану"" деп ойлайды. ""Осыдан аман-есен туып алайын, арғы жағын бірдеңе қылармыз"" дейді. Олай емес. Өзіме босанғаннан гөрі осы депрессия, сәбиге үйренісу процесі, ағзамның қайта қалпына келуі қиындау соқты. Әрине, басқа келіншектер ол проблемалармен бетпе-бет келмесе, тек қуанамын. Не болса да, олар перзентханаға осының бәрін теория жүзінде біліп барса екен деймін. Сонда мен сияқты аспаннан түскендей боп отырмайды.
Әлия Мырзағұл, 1 баланың анасы:
– Босанған соң көп әйелде кездесетін күйзеліс мені де айналып өткен жоқ. Мен жалғызбын, мені ешкім түсінбейді дейтінмін. Бұрынғы өмірімді аңсадым, далаға шыға алмасам да, ыдыс жуып үлгермесем де жылайтын едім. Тек негатив ойлар келетін басыма. Позитив бірдеңе ойлайын десем, көзімнен жас шыға келеді.
Негізі, мамандар босанғаннан кейінгі депрессия әйелдің медициналық көрсеткіштеріне байланысты екенін айтады. Яғни, ағзадағы дәрумендердің жетіспеушілігі, әсіресе магний тапшылығы әйелді жылауық, ашушаң етеді. Себебі, ана өз ағзасындағы барлық дәрумендерді балаға беріп, өзі әлсірейді. Соның әсерінен ағзада күйзеліс пайда болады.
Ал, маған ең ауыр тиген нәрсе – босану процесінің өте қиын өткені еді. Өлім аузынан қалдым десем де болады. Бірнеше күн бойы толғаттым. Бірақ, өзім босана алмадым. Әне-міне бөпеммен қауышам деп отырғанда, дәрігерлер аяқ астынан кесір тілігін жасады. Сол кезде алған травмамды ұзақ уақыт ұмыта алмай жүрдім. Есіме түссе бітті, жылай беретінмін. Сол ""босану травмасынан"" арылу үшін балам бір жасқа толған жылы психотерапевке бардым.
Көзімді жұмдым. ""Сол күнді есіңе түсір, не болды, қалай болды, бәрін рет-ретімен баянда"" дейді. Сол күні ауа райы қандай еді, дәрігерлердің киімі, кабинеттегі заттар, қабырғадағы сағат, бәрін еске түсіресің. Босану процесі қалай басталды, неден қиналдым, неліктен ота жасалды, соның бәрін көзімді жұмып отырып баяндадым. Бірінші рет еске түсіргенде, оқиғаны жылап отырып айтып бердім. Себебі, босанған кездегі негатив эмоциялар ешқайда кетпеген, іште тығылып қалған екен, соны шығардым.
""Сосын басынан бастап қайтадан айт"" деді психотерапевт. Бұл жолы ол детальдарға мән береді екен. Ота жасайтын кабинеттің қараңғы әрі суық болғанын баяндап отырған сәтте өзімнің тоңа бастағанымды сездім. Сол кезде психотерапевке ""үстіме бірдеңе жабыңызшы, тоңып отырмын"" дедім көзімді ашпастан. Ол айтқанымды орындады. Бір кезде толғағым басталып кеткендей болды. Денемнің тура өзім баяндап отырған уақытқа ауысып кеткенін сездім. Психотерапевтің кабинетінде отырып ""толғаттым"". Кәдімгідей терең демалып,  2-3 минуттай қиналдым. Психотерапевке ""мен босанғалы жатырмын, толғатып жатырмын"" дей бердім сасқанымнан. Ол кісі болса, ""ештеңе етпейді, бұл – психосоматика"" деді.
Бір уақытта әйтеуір бітті-ау әлгі толғақ. Өз-өзіме келген соң, ана кісі маған су берді, сосын оқиғаны тағы бір рет қайталап айтқызды. Босану тарихымды соңғы рет баяндағанда бағанағыдай жылаған жоқпын, тұла бойым жеңілдеп, сабырлы күйде болдым. Бір жыл бойы денемді зіл батпандай басып тұрған ауырлықтан құтылдым. Үйге кеп, жаңа босанған әйелдей шаршап ұйықтағаным есімде. Одан кейін өзімнің босану тарихымды басқаларға оп-оңай айтатын болдым. Психотерапевтке бармас бұрын мен теледидардан босанып жатқандарды көрсем, өзімнің оқиғам еске түссе, жылай жөнелетінмін. Енді оның бәрі артта қалды.
Оқи отырыңыз: Баламен қарым-қатынас құру құпиясы. Қайтсек жақсы ата-ана атанамыз?
Гүлдана Ғазизова, 2 баланың анасы:
– Алғашқы сәбиімді көтерген шағымда жүктілік кезінде әйел ағзасы қалай өзгереді, бала қалай дамиды, бала туғасын оған қалай қарау керек деген сияқты мағлұматтар іздеп дайындалдым. Бірақ бәрібір де бала табуға дайын болмай шықтым. Тұңғышымды 24 жасымда босансам да, психологиялық тұрғыда әлі қалыптасып үлгермеген ана болғанымды ұқтым.
Босанған соң өзімнің жаңа өмір салтымды, дене бітімімді қабылдай алмай, қатты қиналдым. Балам жылауық, мазасыз болды, күнімен-түнімен көтеріп жүретінмін. Ұйқы дегенді ұмыттым. Қысқасы, депрессия дегеннің не екенін сол кезде түсінгендей болдым. Бұрын еркін жүріп-тұратын адамға бала қарап, 24 сағат төрт қабырғаға қамалып отыру да оңай емес. Өмірден, тіршіліктен алыстап кеткендей боласың. Мен киноға, театрға қатты барғым келетін. Бірақ бізде көп мәдени орындар балалы адамды кіргізбейді. ""Театрда дыбыс шығармайтын бөлменің терезесінен сығалап отырсам ғой"" деп қиялдайтынмын.
Менің пікірімше жаңа босанған әр әйелге психологтың көмегі керек. Сонда әйел өзінің жаңа өміріне тезірек бейімделеді. Жалпы, бала әйел адамның жалғыз хоббиі болмауы қажет. Әрбір әйел үшін өзінің рухани бостандығы, күйбең тіршілікке жұтылып кетпеуі, қаржылай тәуелсіздігі өте маңызды. Жақсылап демалып, өз-өзіне келуі үшін жас аналар үйдің тірлігін басқаларға тапсыруы керек. Кірді кір жуатын машина, ыдысты ыдыс жуатын машина жусын, одан қала берді үйдің басқа тірлігіне көмектесетін адам болса, ол да бір ғанибет.
Менің босанғаннан кейінгі депрессиям 3 жылға созылды. Депрессиядан шығып, тағы да сәби сүйгім келген уақыт 5 жылға созылды. 5 жылдан кейін толық дайындықпен екінші баламды дүниеге әкелдім. Бұл жолы босану процесі жеңіл өтті. Бөпем тыныш болды, қалаған нәрсемді жедім. Күн жылы кезде босанғаным да маған қуаныш сыйлады. Екінші балам 8 айға толғанда үйдің жанынан өзіме ыңғайлы жұмыс тауып алдым. Қаржылай қиындық болған жоқ. Босана салысымен шаштаразға барып шашымды әдемілеп қиғызып, көңіл-күйімді көтердім. Сол кезде депрессияны жеңудің жалғыз жолы ұсақ қуаныштар екенін түсінген едім.
Ескерту: Материалда кейіпкерлердің аты-жөні өзгертіліп алынды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, әлемде босанған әйелдердің 13 пайызы депрессияға ұшырайды.",,2023-10-05T14:00:00+05:00
bul-zer-mambetterge-arnalmagan-bla-bla-bar-astana-klubyn-sotta-zenip-syqqan-zangermen-suxbat,informburo.kz,"""Бұл жер мәмбеттерге арналмаған"". Bla Bla Bar Astana клубын сотта жеңіп шыққан заңгермен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bul-zer-mambetterge-arnalmagan-bla-bla-bar-astana-klubyn-sotta-zenip-syqqan-zangermen-suxbat,"Астана қаласының азаматтық істер жөніндегі ауданаралық соты заңгер Аржан Сәдуақастың талабын қанағаттандырды. Мән-жайды толығырақ білу үшін заңгердің өзіне хабарластық.
– Аржан, сіздің Bla Bla Bar Astana клубын сотқа бер геніңіз туралы жазбаңыз әлеуметтік желіні шулатып жатыр. Оқиға қалай басталды, қалай өрбіді, баяндап берсеңіз.
–  Өзіңіз де білетін шығарсыз, Астанада кей кафе, мейрамханаларға кіру үшін ақы сұрайды. Мәселен, әйел адамдар тегін кіреді, ер адамдардан 10 мың теңге алады. Сосын ""депозит"" деген дүние бар. Ресторанға келетін адамдарды алдын-ала ақы төлеп қоюға, келген соң белгілі бір сома көлемінде тамақ, сусын сатып алуға міндеттейді. Мұның бәрі заңсыз. Мысалы, клуб, кафе, ресторанға не үшін ақы төлеп кіруіміз қажет? Ол жерде концерт қойылып жатқан жоқ қой. Концерт қойылып жатса, ол басқа мәселе.  Алдын ала ""депозит"" төлеу және кіргені үшін ақша төлету кезінде тұтынушылардың құқығы бұзылады. Өзім заңгер болғандықтан осы мәселені Bla Bla Bar Astana клубына келіп жүргенде бірнеше рет ескерттім. Бірақ, олар құлақ асқан жоқ.
Тағы бір келгенімде менің намысыма тиген жағдай болды. Мен клуб әкімшілігіне ""неге сіздерде қазақ тілінде мәзір жоқ? Неге қабырғадағы ақпараттың барлығы тек орыс тілінде жазылған? Мына жерге орысша түсінбейтін қазақтар келсе, сіздердің ережелеріңізді түсінбейді ғой"" дедім. Сонда әкімші ""наше заведение не для ""мамбетов"" деп жауап қайтарды. ""Сіздің ойыңызша, орысша білмейтін адамдардың бәрі ""мәмбет"" пе?"" дегенімде, ол ""барыңыз, барыңыз"" деп ары қарай сөйлеспей қойды. Сол кезде қатты ашуландым. Заңды қайта бір қарап шықтым. Олардың әрекетінің заңсыз екендігіне толық көз жеткізген соң, Тіл туралы Заңға, тұтынушылар құқығын қорғау туралы Заңға арқа сүйей отырып, сотқа жүгіндім.
– Cотқа жүгінгенде, жауапкер тарабына қандай талаптар қойдыңыз?
– Клубтың барлық ақпаратты мемлекеттік тілде жазуға міндеттелуін, клубқа ақы төлеп кіру мен алдын-ала ""депозит"" алу заңсыз деп танылуын және мен төлеген соманың қайтарылып, моральдық шығын өндіруді талап еттім.
– Талабыңыз қанағаттандырылды ма?
– Иә, сот арқылы оларды клуб ережесін, ас мәзірін және басқа да ақпараттарды қазақ тілінде жазуға міндеттедім. Сондай-ақ, ""депозит"" төлеу заңсыз деп танылды. Клуб менің кіру құны ретінде төлеген 10 мың теңгемді қайтаруға және моральдық шығын ретінде 50 мың теңге төлеуге міндеттелді.
– Әдетте олар клубқа кіргенің үшін төленетін соманы қайтармаушы ма еді?
– Иә, қайтармайтын. Ер адамдардан 10 мың теңге алатын. Осы жерде бір қызық нәрсені айтайын, олар төлемді көбіне қолма-қол не ""Каспиге"" аударым жасау арқылы алатын. Тек кей кезде ғана кассадан төлететін. Бірақ кассадан төлеткен кезде сізге берген чекте ""кіргеніңіз үшін төленді"" деген ақпарат болмайды. Оның орнына сізге сусын не тамақ сатқандай болып, чекте соны көрсетеді. Себебі, адамнан клубқа, кафе, ресторанға кіргені үшін ақы алу заңсыз.
– Осы сот процесіне сіздің қанша уақытыңыз, қаражатыңыз кетті? Оны сұрап отырған себебім, көп жағдайда осындай жерлерде құқығы бұзылған тұтынушылар ""әуресі көп"" деп сотқа жүгінуден бас тартып жатады.
– Өзім заңгер болғандықтан, көп ақшам кеткен жоқ. Себебі бізде қазір бәрін онлайн жасауға болады. Сотқа дейінгі талапты ұсынған кезде қағазға 5 теңге ғана жұмсадым, болды.
– Осындай жағдайға тап болған адамдар қандай қадамдар жасауы тиіс? Рет-ретімен айтып беріңізші.
– Сотқа жүгінгісі келген тұтынушы алдымен сол кафе, ресторан не клубтың жеке поштасы, сайты не әлеуметтік желідегі парақшасына сотқа дейінгі талапты жіберіп, жауабын күтуі тиіс. Заңда нақты бір белгіленген уақыт жоқ, мен жауапты 5 жұмыс күні ішінде күттім. Сол аралықта әлгі кафе, ресторан не клуб өкілдері жауап беруі де, бермеуі мүмкін. Егер жауап берсе, сол жауапқа өзіңіздің шағым, талабыңызды қосып, eOtinish арқылы ҚР сауда және интеграция министрлігінің Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетіне жолдайсыз. Мұның бәрін үйден шықпай-ақ, компьютермен жасауға болады.
Әкімшілік процестік кодекске сәйкес, Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитеті сізге 15 жұмыс күні ішінде жауап беруге міндетті. EOtinish cайтында хат жолдаған кезде сізге орындаушылардың аты-жөні, телефон нөмірі көрініп тұрады. Сол кісілерге хабарласып, жауап қашан шығатынын сұрауға болады. Егер оларға хабарласа алмасаңыз, басқармаға телефон соғып, процесті тездетуге болады. Қолыңызда осы екі құжат болмаса, сіз сотқа жүгіне алмайсыз. Себебі, сотқа дейінгі іс-әрекетті жасаған жоқсыз.
Арада 15 жұмыс күні өтті делік. Заңгер ретінде айтайын, Тұтынушылар құқығын қорғау комитеті көбіне ""ары қарай сотқа жүгініңіз"" деп жауап береді. Содан соң, құқығы бұзылған тұтынушы ҚР Жоғарғы сотының сот кабинетіне жүгінеді. Интернетке тура осылай жазса, алдынан шығады. Сол сот кабинетіне алдымен электронды қолтаңбасын қойып тіркеледі, сосын тұрғылықты жеріндегі сотты таңдайды. Мысалы, Қорғалжын ауданының тұрғыны өзінің тіркелген мекенжайы бойынша азаматтық істер жөніндегі сотқа жүгінеді. Егер ол жерде сот болмаса, онда облыстық сотқа жүгінеді. Мұндай істерді тек азаматтық істер бойынша сот қарайды. Сот процесі шамамен 2 айдай жүргізіледі. Бірақ, бір айдың ішінде шешім шығарылады.
Мен сотқа жүгінген кезде талабымды оңайтылған іс жүргізу тарапынан бердім. Оңайтылған іс жүргізу кезінде тараптар шақырылмайды, сот құжат негізінде шешім шығарады.
– Түсінікті. Бұл осы тақырыпта сотқа дейін жетіп, жеңіп шыққан алғашқы кейс дегенді оқып қалдым. Рас па?
– Иә, солай. Қазақстанда бұған дейін ешкім көңіл көтеру орындарындағы ""депозитті"" не ақылы түрде кіру мәселесін заңсыз деп танымаған. Сондай-ақ, ресторан, клуб, кафелердегі ақпаратты мемлекеттік тілде жазуға міндеттеу бойынша да кейс болмаған. Мен осы іспен басқармаға жүгінгенде ондағылар ""біздің тәжірибемізде бұрын-соңды мұндай іс болмаған"" деді. Көп адамдар теория жүзінде мұндай әрекеттердің заңсыз екенін біледі, бірақ, сотқа беріп, істі соңына дейін апармайды.
– Әлеуметтік желіде сізге пікір жазып жатқан кәсіпкерлердің сөзіне құлақ түрсек, олар ""Қазақстанда бизнес жасау оңай емес. Сондықтан, біз сондай қадамға барамыз"" дейді. Осы ретте біз ""әрқашан тұтынушының айтқаны дұрыс"" деп, шағын және орта бизнес саласында кәсіпкерлердің құқығының бұзылуына жол беріп отырмыз деп айта аламыз ба?
– Айта алмайсыз. Себебі, қазіргі таңда біздегі кәсіпкерлердің құқығы жақсы қорғалған. Президенттің өзі шағын және орта бизнес өкілдерін қолдау туралы жиі айтады. Кәсіпкерлер өз құқығы бұзылған жағдайда ""міне, менің құқығым аяққа тапталып жатыр, маған бизнес жасауға мүмкіндік бермей жатыр"" деп шағымданатынын жиі көреміз. Ендеше, қарапайым тұтынушы көңіл көтеру орындарында құқығы бұзылған кезде неге үнсіз қалуы керек?
– Кәсіпкерлер бір орынға алдын-ала төлем алып, тұтынушылардың белгілі бір сома көлемінде тамақ, сусын ішуге келісімін алмаса, онда ""депозит"" жасамаған басқа біреулер кеш бойы бір ғана шырын ішіп отырып алуы мүмкін дейді. Яғни, ""тұтынушыдан алдын-ала ""депозит"" алуға, клубқа кіруі үшін ақы алуға мәжбүрміз, олай болмаса, шығындарды жаба алмаймыз"" дегенді алға тартады.
– Әрбір бизнестің өз шығыны, артықшылық, кемшіліктері болады. Бір кәсіпті бастаған адам тәуекелге дайын болуы қажет. Келген кісілер кеш бойы бір шыны шырын ішіп отырып алмасын десеңіз, тағамдарды дәмді етіп жасаңыз, ғимараттың ішін жөндеңіз. Тұтынушыларды алдын-ала төлемге мәжбүрлеп емес, ол сізге келгенде қалайда тамақ, сусын ішіп кететіндей жақсы жағдай жасауыңыз керек.
Қалай дегенде де, заңның аты – заң. Шетелдің тәжірибесіне көз жүгіртсеңіз, ол жақта бұлай ""депозит"" алу деген жоқ. Келген адамдар кеш бойы бір саптыаяқ сыраны сораптап отырса да, ешкім ештеңе демейді. Бұл бүкіл әлемде қалыпты практика болып саналады.
– Сіздің осы оқиғаңызды оқыған адамдардың көңіл көтеру орындарында құқығы бұзылса, қандай қадамдар жасауға кеңес бересіз?
– Олар да тура мен секілді сотқа жүгінуі қажет. Егерде, ол кісілер мен барған Bla Bla Bar Astana клубына баратын болса және ол жерде жоғарыда айтылған талаптар орындалмағанын көрсе, онда клуб Қылмыстық Кодекстің ""сот шешімін орындамау"" бабы бойынша жауапқа тартылуы мүмкін. Мен қазір Тұтынушылар құқығын қорғау комитетінің өңірдегі басқармаларына жолдайтын арнайы хат дайындап жатырмын. Ол жерде кәсіпкерлерге тұтынушыдан алдын-ала төлем алу заңсыз екенін түсіндіру жұмыстарын жүргізуді сұрамақпын.
Ескерту: Bla Bla Bar Astana клубының өкілі болған заңгер сотта және Информбюро порталының тілшісіне бұл мәселеге қатысты пікір беруден бас тартты.
Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің хабарлауынша, депозиттік төлем әдісі заңсыз.
""Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы"" заңның 28-бабына сәйкес, сатушы мекеменің жұмыс режимін ескере отырып, тұтынушыға қолайлы уақытта тауарды еркін таңдауын қамтамасыз етуге міндетті. Тұтынушыны өзіне қажетсіз тауарды сатып алуға мәжбүрлеуге тыйым салынады. Егер тұтынушы депозитті төлеуден бас тартқан кезде, қызмет көрсетуден бас тарту заңсыз"".
Егер келуші депозит төлеуден бас тартқандықтан, мекеме әкімшілігі оған қызмет көрсетпесе, бұл да заңсыз іс-әрекет болып саналады. ҚР Азаматтық кодексінің 387-бабында сатушы мен сатып алушы шартты жария жасайтыны, сатушы өз кезегінде оған жүгінгендердің барлығына қатысты қызметтерді жүзеге асыруға міндетті екендігі айтылған. Яғни, сатушы тауарды әрбір сатып алушыға сатуға міндетті, мекеме әкімшілігі әрбір келушіге қызмет көрсетуге міндетті.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Bla Bla Bar Astana клубы барлық ақпаратты мемлекеттік тілде жазуға, тұтынушылардан алдын ала &quot;депозит&quot; және клубқа кіру үшін ақы алмауға міндеттелді.",,2023-10-17T16:10:00+05:00
kasibi-otbasylardy-qoldau-kerek-balalar-uiinen-12-bala-asyrap-algan-aulettin-syry,informburo.kz,"""Кәсіби отбасыларды қолдау керек"". Балалар үйінен 12 бала асырап алған әулеттің сыры",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/kasibi-otbasylardy-qoldau-kerek-balalar-uiinen-12-bala-asyrap-algan-aulettin-syry,"Ақмола облысы, Бурабай ауданы, Кенесары ауылында ерекше отбасы тұрады. Мұрат пен Орынбасар Қабылбаевтар он үш баланың ата-анасы, оның біреуі – туған баласы болса, қалғандарын балалар үйінен асырап алған. Мұраттың сөзінше, асыранды 12 баласы бар әулеттің қарапайым отбасылардың ешқандай ерекшелігі жоқ.
Мұрат Қабылбаевтың өзі асырап алынған балаларға және бала асырап алған отбасыларға көмек беретін ұйымда жұмыс істейді. Қор қызметкерлері ата-анасыз қалған балалардың қиындықтарын шешу жолында белсенді түрде еңбек етеді.
Көп балалы әкенің сөзінше, үкіметтік емес ұйым он жылдан астам уақыт бойы әртүрлі кездесулерде Қазақстанда кәсіби патронаттық отбасын құру идеясын көтеріп келеді.
""Он жыл уақыт өтті, әйтеуір біздің сөзімізге құлақ асатын адамдар табылды, әрекеттер жасалып жатыр, осы бағытта жұмыс жүруде, көптен күткен Кәсіби отбасы туралы заң қабылданудың алдында тұр"", – дейді ол.
Ал Оқу-ағарту министрлігі ""Білім туралы заңға"" өзгеріс енгізіп, кәсіби отбасының құрылуы туралы жазды. Оқу-ағарту министрі Ғани Бейсембаевтың сөзінше, кәсіби отбасылардың қамқоршы отбасыдан айырмашылығы бар. Бұндай отбасығы кез келген бала кез келген уақытта қабылдануы мүмкін.
""Бұрын бала балалар үйіне түсіп барып отбасыларға берілетін еді. Ал енді заң қабылданған бойда бала бірден отбасыға берілетін болады"", – дейді ол.
Министрдің сөзінше, бұл шара бейімделу барысында болатын күйзелісті мейлінше азайтады. Аталған заңның мағынасы қандай және ол алдыңғы бағдарламалардан несімен ерекше? Мұрат Қабылбаевтың бұған да жауабы бар:
""Балалар үйінде қаншалықты керемет жағдай жасалса да, ол балаға отбасы беретін жылулықты бере алмайды. Тіпті интернаттың өзінде аз уақыт болған баланың жүйке жүйесі жарақат алып шығады. Практик маман ретінде осыны нық сеніммен айта аламын. Өйткені, отбасымызға әр баланы әр жылы қабылдадық. Бала балалар үйінде қаншалықты көп уақыт болған сайын оны қарапайым өмірге бейімдеу соншалықты қиынға соғады"".
Балалар үйінде бір жыл болған баланы өз қалпына түсіру үшін Қабылбаевтар 3-6 жылдан аса уақыт жұмсаған.
Қазіргі таңда Қазақстанда қамқоршы, қорғаншы, бала асырап алған отбасы деген ұғымдар бар. Алайда кәсіби бала асырап алушы отбасы – бөлек әңгіме. Бала қиын жағдайға түсіп қалғанда оны сол жерден алып кәмелетке толмаған балаларды бейімдеу орталығына жатқызады, кейін балалар үйіне ауыстырып, содан соң асырап алушы отбасыға береді. Егер кәсіби отбасы енгізілсе, процесс басқаша жүрер еді.
""Әзірге заңда қалай жазылатыны белгісіз. Өз отбасына немесе туыстарына қайтарылмаған жағдайда ғана бала асырап алушыға, қорғаншы немесе қамқоршы адамға беріледі"", – дейді кейіпкеріміз.
Асырап алушы отбасының өзі қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді болып бөлінеді.
""Денсаулығында кінәраты бар, мүмкіндігі шектеулі балаларды да асырап алатын отбасылар керек деп ойлаймын. Асырап алушы отбасының құрылымы мен дамуы туралы айтқанда, біз мүмкіндігі шектеулі балалардың бар екенін ұмытып кетеміз. Оларға да қамқорлық керек. Көбіне мұндай балалар қоғам назарынан тыс қалып жатады"", – дейді Мұрат Қабылбаев.
Ол тағы бір өткір мәселенің бар екенін жасырмады. Қазақстанда соңғы жылдардағы статистика бойынша асырап алынған баланы қайта тапсыру бірнеше пайызға өскен.
""Мұндай балаларды өз отбасыларына қайта береді. Ол отбасыларды қадағалауда ұстау керек. Егер отбасы қиын жағдайды бастан кешіп жатса, басқа да қордаланған мәселелері болса, міндетті түрде бақылау қажет"", – дейді ол.
Қабылбаевтың пікірінше, егер ата-ана әкелік немесе аналық құқығынан айырылған болса, бірақ оларға балаларын қайта берсе, оның соңы жақсылыққа апармауы әбден мүмкін.
""Тұрмыстары төмен отбасыларда кәмелеттік жасқа толмаған балалар жиі зорлық-зомбылыққа ұшырап жатады. Физикалық немесе сексуалдық зорлықты жиі көреді. Бұның бәрі не үшін болып жатыр? Өйткені дағдарыс жағдайындағы отбасылар қараусыз қалады. Егер біз бүгін балаларды құқығынан айырылған немесе құқығы шектелген биологиялық отбасына қайта берсек және оларды қараусыз қалдырсақ, балаға қатысты зорлық, зұлымдық тек өсе беретін болады"", – дейді Мұрат Қабылбаев.
Алматы қаласы Вознесендік соборының психологы Виктория Левина Қабылбаевтың пікірін қостады.
""Кәсіби отбасылар туралы мәселені дұрыс көтерген. Өйткені ол балалардың жас ерекшеліктері мен денсаулық ерекшеліктерін жақсы түсініп отыр. Бала асырап алушылардың кәсібилігі өте маңызды, ондай отбасылар жоғары білімді болуы керек, баланың өсуі мен дамуындағы ерекшеліктеріне дайын болуы тиіс. Әртүрлі себептермен баласыз жүрген отбасылар балалар үйінен бала асырап алуға қорқады. Бұл генетика мен тәрбиені түсінбеуден туады. Гүл өз-өзінен өспейді. Оған су құйып, күтіп-баптау керек. Сол сияқты балаға да бағбан керек. Көп ата-ана бала алқаш, есірткіге құмар, ашушаң болып кетеді деп қорқады. Егер тіпті бала генетикалық тұрғыдан әлдебір ауруға бейім болса, өмірге құштар, сау қарым-қатынастағы отбасының ортасына түскенде тәрбиенің әсерінен қалыпты адамға айналып шыға келер еді. Егер ата-ана баланың жас ерекшеліктері туралы білмейтін болса, оның бүкіл теріс қылығын генетикаға жауып отырса, бұл білімсіздік деген сөз. Сондықтан бала асырап алушы отбасының кәсібилігі өте маңызды"", – деді психолог.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","&quot;Балалар үйінде қаншалықты ұзақ болса, баланы қайта тәрбиелеу соншалықты қиынға соғады&quot; дейді әулет иесі.",,2023-09-28T17:01:13+05:00
myn-zyldyq-tarixy-bar-qala-talgarda-neni-tamasalauga-bolady,informburo.kz,Мың жылдық тарихы бар қала: Талғарда нені тамашалауға болады?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/myn-zyldyq-tarixy-bar-qala-talgarda-neni-tamasalauga-bolady,"Талғар – Алматы облысы, Талғар қаласының әкімшілік орталығы. Алматы қаласынан жарты сағаттық жерде Іле алқабындағы Іле Алатауының әсем беткейінде теңіз деңгейінен мың метр биіктікте орналасқан. 1959 жылдан бастап қала мәртебесіне ие, 2023 жылы Талғардағы халық саны 65 мың адамға жеткен.
Қаланың негізі VIII ғасырда қаланды, жазба деректерде алғаш рет 982 жылы Талхиз атымен жазылған. ЮНЕСКО әлемдік мұра нысандарының тізіміне республикалық маңызы бар мәдени мекен ретінде кіреді.
Қалашық екі бөліктен тұрады: бекіністі орталық және рабад – қала қабырғасынан тыс қала маңы.
Жалпы аумағы – шамамен 30 гектар, қалдықтары бүгінге дейін сақталған орталық бөлік қорғанмен қоршалған.
Талғар өзені Талғар мұздығынан басталып, Қапшағай су қоймасына құяды, өзеннің жалпы ұзындығы – 117 км. Өзен суы суару және сумен жабдықтау үшін пайдаланылады, сондай-ақ энергетикалық кәсіпорындар да қажетіне жаратады. Өзен арқылы бірнеше ірі магистраль, соның ішінде жоғарғы Талғар тас жолы өтеді.
Жол жиегінде күзде жасыл, сары, қызыл түстерге боялатын әдемі алма бағы бар. Бұл жердегі алманың дәмі өзгеше. Экологиялық тұрғыда таза, дәмі тіл үйіретін алманы осы жерден табуға болады.
Алма бағы – Талғар қаласының мақтанышы. Сәуірден қазан айына дейін бұл жерге туристер ағылады. Оның екі себебі бар, бірі – бақта серуендеу үшін болса, екіншісі – ағаштардан түсіп жатқан алманы жинап алу. Сондай-ақ жоғарғы Талғар тас жолында орналасқан бақшадан алма сатып ала аласыз.
Жылжымалы немесе тасымалданатын омарта – ара өсірушілерге табиғи бал мен бал өнімдерін алу үшін ең жақсы гүлдену орындарын таңдау арқылы орнын өзгертуге мүмкіндік беретін құрылым.
Іле Алатауының етегінде белсенді маусым мамырдың ортасынан қыркүйектің ортасына дейін өтеді. Бір нүктеде омарташылар 2-3 апта болады.
Евгения Буравченко жұбайымен бірге жылжымалы омартаны қолдан жасаған. Омарташылар Талғарда тұрады, көлік сатып алып, араның ұясын салып, ара асыраған.
Бұндай омартаның негізгі артықшылығы – нектардың көзін үнемі ауыстырып отырғандықтан алынған бал әртүрлі болып шығады.
Талғардағы жаңа мешіттің пайда болғанына көп болған жоқ. Құлшылық жасайтын мекен дәстүрлі түрде күмбезбен жабдықталған. Алланың үйінен намаз уақытында азанның үні естіліп тұрады.
Мешітке қарама-қарсы жерде балалар мен жасөспірімдерге арналған спорт мектебі орналасқан.
Талғар алақандағыдай көрінетін мына төбенің өзі ерекше. Ірі әріптермен жазылған сөздер, қаланың толық көрінісі осынау қалашықтың өз тыныс-тіршілігі, өзіне тән өмір сүру салты бар екенін айқындайды.
Талғардың әртүрлі атауы болған. Талхиз, София станицасы, Муравьёво ауылы деген атауларды иеленген қалашық қазіргі атауын 1919 жылы алған.
1908 жылы сәулетші Сергей Тропаревскийдің жобасы бойынша Верныйдан шыққан әскери инженер Яков Порошиннің қатысуымен салынған, сыртқы түрі Алматының Никольский ғибадатханасына ұқсас.
Қазіргі таңда шіркеу жанында Жексенбілік мектеп жұмыс істейді, онда әннен сабақ өткізіледі, сондай-ақ ""Милосердие"" еріктілер қозғалысы бар.
Соғысқа қатысқан отандастарымыздың құрметіне салынған парк – Талғар жастарының сүйікті мекені.
Скверден ""Желтоқсан – 1986"" қаһармандарына, Ұлы Отан соғысының жауынгерлеріне, Ауғанстандағы соғысқа қатысқан батырларға, Чернобыль апатын жоюға қатысушыларға, Семей полигонындағы ядролық сынақтардан зардап шеккендерге және Таулы Қарабахтағы қақтығысқа қатысқан жандарға арналған ескерткіштерді көруге болады.
Скверге жақын жерден өткен ғасырдың басында салынған құрылысты байқадық.
100 жыл бұрын Талғарға жойқын сел келген. Табиғат апаты туралы осынау алып тастар еске салып тұрады.
Талғардың көне зиратында орналасқан мына бір крест төңкерістен кейін тұтқындалып, атылған жүздеген адамның құрметіне қойылған. Қайғылы жағдайда қайтыс болған Талғар тұрғындарының арасында мұсылман, христиан діндерінің өкілдері болды. Христиандарға арналып осындай крест қойылған.
11 қыркүйек еске алу күнінде бұл жерге қайтыс болған жандарды еске алу үшін халық жиналады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Еліміздегі көрнекі орындар мен тарихи мекендер туралы әңгімелейміз. Бүгінгі әңгімеміз Талғар қаласы туралы.,,2023-10-17T13:30:00+05:00
nege-oqusylar-5-synyptan-son-matematikadan-nasarlap-ketedi-esep-trenazerinin-avtorymen-suxbat,informburo.kz,Неге оқушылар 5-сыныптан соң математикадан нашарлап кетеді? Есеп тренажерінің авторымен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/nege-oqusylar-5-synyptan-son-matematikadan-nasarlap-ketedi-esep-trenazerinin-avtorymen-suxbat,"Математиканы оқытатын Qalan.kz  платформасының негізін қалаушы, математика пәнінің мұғалімі Асқар Болат осы пәнді қалай жетік меңгеруге болатынын әңгімеледі.
– Асқар, сізді математика пәнінің мұғалімі, математиканы тереңдетіп оқытатын Qalan.kz  платформасының авторы ретінде білеміз. Осы пәнді жаңа технологиямен оқыту әдістемесін бірнеше жылдан бері зерттеп келе жатыр екенсіз. Бұл пәнге құштарлық қай кезден басталды?
– Менің Болат атам математик болған. Ол кісі бірінші сыныпқа барған кезімнен бастап көбейту кестесін үйретіп, есеп шығаруға деген қызығушылығымды оятты. Содан іліп алып кеттім. Оған қоса бастауыш сыныптағы мұғалімім Әлима Аманшаева апайымның арқасында математика пәнінің мықты іргетасы қаланды. Мектептегі білікті ұстаздар қабілетімді жетілдіріп, математикаға деген сүйіспеншілігімді күшейтті. Осылай математикаға түбегейлі келдім.
– Есеп шығару туабітті қасиет пе әлде жүре келе дамытуға болатын қабілет пе?
– Кез келген баладан математиканы орта деңгейде, стандартты түрде білетін оқушы дайындап шығаруға болады. Бұл жүре келе қалыптасады. Ал Асқар Жұмаділдаев секілді талантты математик болу үшін бойыңызда туа біткен қасиет болуы керек. Бірақ тек қабілетті болу жеткіліксіз, табанды еңбек керек. Біз Qalan.kz платформасын ашқанда кез келген баладан математик дайындап шығару деген мақсатымыз болған. Кейін тәжірибе жинақтай келе түсінгенім – бойында қабілеті мен пәнге сүйіспеншілігі бар баланы ғана талантты математик етіп шығаруға болады. Кез келген ақыл есі сау бала стандарт математиканы меңгере алады.
– Математиканы тез меңгеріп алуға бола ма? Оны жетік білу қазіргі заманғы адамның өміріне қалай әсер етеді? Жалпы бұл пәннің пайдасы неде?
– Ең алдымен, математика сізге не үшін керек деген сұраққа жауап беріп көріңіз. Осы сұрақты мен оқушыларға да қойып көрдім. Ең қызығы, біздің қоғамда ақша санай алсаң болды, есептің не керегі бар деген көзқарас бар екен. Болмаса ""Мен болашақта журналист боламын, маған синус-косинус керек емес"" дегендер де болды. Бірақ, қоғам бір нәрсені түсінуі керек. ""Математика – ғылымдар атасы"" деп бекер айтылмаған. Барлық білім-ғылымның негізі, іргетасы математика арқылы қалыптасады. Математика арқылы ми шынығады. Мысалы, денені шынықтыру үшін гір тасын көтереміз, математика дәл сол сияқты миды жаттықтырады. Миы жақсы жұмыс істейтін адам қай салаға барса да, ең мықты маман болады. Тіпті журналист болса да, ең мықты журналист болып шығады.
Математикамен бастауыш сыныптан бастап дос болған баланың есте сақтау қабілеті жақсарады, жаңа нәрсені тез үйрену, талдау қабілеті, логикасы, сыни ойлауы, ақпаратты тез қабылдауы жақсы дамиды. Қаржылық және цифрлы тұрғыдан сауатты  болады. Мектеп бітірген соң жаңа технологиялар (ІТ) секілді заманауи,  жалақысы жоғары мамандықтарға оқуға түсе алады. Тіпті қазір маркетинг, дизайн, журналистиканың өзі цифрлы форматқа өтіп жатыр. Яғни математика еңбек нарығында сұранысқа ие және жоғары еңбекақы алатын маман болуға мол мүмкіндік береді. Цифрлы әлемде өзін суда жүзген балықтай сезінеді.
Оқи отырыңыз: Бала үшін жеке мектеп дұрыс па, мемлекеттік мектеп дұрыс па?
– Математикалық қабілет бизнесте қалай көмектеседі?
– Менің математикалық қабілетім бизнес жүргізуге тікелей көмектесетінін айтқым келеді. Мәселен бизнесте әртүрлі қиындықтар кездеседі. Мен кез келген проблемаға есеп сияқты қарап, оның шешу жолдарын іздеймін. Әртүрлі формуламен, неше түрлі амалын ойластырамын. Сөйтіп соңында ең тура шешімін табамын.
– Сіз негізін қалаған онлайн платформа математиканы қалай үйретеді? Басқа платформалардан айырмашылығы неде?
– Бала тақырыпты жақсы түсінгенмен, тәжірибе болмаса, жақсы математик бола алмайды. Ең негізгі әдісіміз диагностика жүргізу. Баланың қай тақырыпта қалып қойғанын анықтау. Сол арқылы бағыттамалы тапсырмалар беріледі. Екінші әдісіміз – персоналды оқыту – ұмытып қалған тақырыптары бойынша қосымша есептер беріп отырамыз.  Қазіргі сынып бағдарламасымен қатар алып жүру мүмкіндігі беріледі. Яғни біз іс жүзінде көбірек есеп шығартуға көңіл бөлеміз. Егер есепті шығара алмаса, шешуін көре алады. Егер одан да түсінбесе, видео түсіндірмені қарай алады. Осылар көмектесе алмаса, мұғалімге хабарласып, онлайн көмек сұрай алады. Айып есебін алған жағдайда, платформа сол тақырыпты есте сақтап, кейін қайталап беріп отырады. Әйтпесе бала ұмытып қалуы мүмкін.
""Қайталау – білім анасы"" деген сөз болушы еді ғой. Біз дәл сол қағиданы басшылыққа аламыз. Бұл тек математикаға қатысты емес, кез келген білімді, басқа тілді дұрыс меңгеріп, кейін қайталау арқылы тез меңгеруге болады. Бұл біріншіден, жеңіл, екіншіден, әдет қалыптасады. Біздің платформада есепті үйретудің алгоритмі қайталауға негізделген. Яғни, біз күніне 20 есеп береміз, соңына дейін шығарса жеткілікті. Осыны әдетке айналдырып алған біздің балалар оны басқа пәндерде де қолданады.
Есеп шығаруды үйренудің тағы бір жолы – білмейтін тақырыпқа қайта оралу. Өкінішке қарай, біздің мектептер баланың меңгермей қалған тақырыбын түсіндіруге көңіл бөлмейді. Мұғалім қаншалықты білікті болғанымен, сыныптағы бүкіл баланың кенжелеп қалған тақырыбын түсіндіруге 40 минут жетпейді. Сондықтан жаңа технологиялар, гибридті оқыту жүйесі осы мәселені шешуге көмектесе алады.
– Математиканы портал арқылы қанша уақытта меңгеріп шығуға болады? Мерзімін белгілеу мүмкін бе?
– Негізі кез келген білімді тез үйрену, 30 күнде ағылшынша сөйлеп кету немесе 20 күнде математиканы жаңғақша шағу деген бос әңгіме. Себебі еш  нәрсе тез бола қалмайды. Өзімнің де математик болуыма 11 жылдық мектеп білімі, жүйелі жұмыс істеуім, қабілетімді үздіксіз жетілдіру себеп болды.  Бізге ата-аналар келіп, аз уақытта балаға есеп шығаруды үйрет дейді. Алайда 8 сыныпта оқитын бала 5-сыныптың бағдарламасынан қалып қойған болса, біз оны қалайша қысқа мерзімде миына құйып жібереміз? Өкінішке қарай, қазір маркетинг деп көбі осындай жалаң уәде беруге құмар. Мен өз ісімде оған жол бермеймін. Өйткені, бұған жылдам қол жеткізу мүмкін емес. ""Білім – инемен құдық қазғандай"" деп бекер айтылмаған.
– Қазір баланың назарын ұстап тұру қиын. Гаджеттер, интернет, әлеуметтік желі – барлығы баланың көңілін басқа жаққа аударып жатыр. Ал математика – тыңғылықты жұмыс істеуді талап ететін пән. Осы мәселені қалай шештіңіздер?
– Біздің өз әдіс-тәсіліміз бар. Жүйеде 30 күнге есеп беріледі. Оны орындамай қоюға болмайды, қателессе де, қосымша есеп берілсе де, соңына дейін жеткізу керек. Соңына дейін жеткізген балаға 100 теңге тағайындадық . Күнделікті тапсырманы соңына дейін жеткізген балаға ақшалай сыйлық беріледі. Мұндай кішігірім ақшалай сыйлық баланы есепті жылдам әрі дұрыс шығаруға ынталандырады. Жүйе әділетті болуы үшін сыйлық қорын құрдық. Мысалы, 100 баланың елуі есепті соңына дейін шығарса, өзіне де, орындамағандарға да тағайындалған ақша үздіктерге үлестіріледі. Бұл балаға екі жақты мотивация беріп, күнделікті есебін шығаруға әрі ақша табуға ынталандырды. Бұл жүйе балаларға қатты ұнайды. Осы күнге дейін 110 миллион теңге кэшбек бердік.
– Балам есепке жүйрік болса деген ата-аналарға қандай кеңес берер едіңіз?
– Мектепте мұғалім боп жүргенде байқағаным, бізде баланың 5 сыныпқа дейін математикасы жақсы болады да, 5 сыныптан кейін құлдырай бастайды. Бастауышта бір мұғалімге үйренген көптеген бала назары шашырай бастайды, ал кейбір ата-ана баласы өскен сайын қадағалауды азайтады. Жасөспірім баланың физиологиялық ерекшеліктері байқалатын кез болғандықтан, ата-ана да, мұғалім де оқушыға көбірек көңіл бөліп, бірлесіп жұмыс істеуге ұмтылуы керек.
Жауапкершілікті мұғалімге артып қояды. Оның үстіне жасөспірімдік кезеңде балалардың бойында өзгерістер басталады. Бұл жаста ата-ана да, мұғалім де көбірек көңіл бөліп, бірлесіп жұмыс істеуге тиіс. Қадағалау дегеніміз үш жақты жұмыс: мұғалім, яғни ментор, ата-ана және оқушы. Біз осы үш жақты жұмыстың арқасында оқушының күнделікті үй жұмысын орындау көрсеткішін 85 пайызға дейін жеткіздік. Бастапқыда 80 пайыз болатын. Біздің ендігі мақсатымыз – 100 пайызға мейлінше жақындату. Бұл балалардың болашағы үшін, қабілетін шыңдау үшін қажет. Математиканы оқыту – баланың болашағына салынған тиімді инвестиция екенін әр ата-ана түсінсе дейміз.
Оқи отырыңыз: Мектеп кітапханалары ертегі, аңыз, батырлар жыры кітаптарымен толығады
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Математик Асқар Болат оқушыларды ақшалай сыйақы беру арқылы ынталандыруды ұсынады.,,2023-10-11T16:30:07+05:00
ortten-zardap-sekken-ile-atyrauynda-zide-men-torangy-otyrgyzyldy,informburo.kz,Өрттен зардап шеккен Іле атырауында жиде мен тораңғы отырғызылды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ortten-zardap-sekken-ile-atyrauynda-zide-men-torangy-otyrgyzyldy,"Өрттен зардап шеккен Іле Атырауы қорықшасының 4 гектар аумағын қайта қалпына келтіру мақсатында сенбі күні Қазақстандағы Дүниежүзілік табиғат қоры Procter & Gamble компаниясының Naturella брендімен бірлесіп экологиялық акция өткізді. Шараның мақсаты – тоғайлы ормандарды қалпына келтіру ісіне үлес қосу. Аталған ұйымдардың ерікті қызметкерлерімен қатар, ""Тұран"" университетінің студенттері мен БАҚ өкілдері – жалпы саны 60-тан астам адам Алматыдан арнайы барып, жиде мен тораңғы көшеттерін отырғызды.
Қазақстандағы Дүниежүзілік табиғат қорының ормандарды қалпына келтіру жобаларының жетекшісі Айбек Байбұловтың айтуынша, Іле атырауы Орта Азиядағы табиғаты жақсы сақталған ірі өзен атырауларының бірі. Алайда, өрт алқаптағы жасыл желекті жайпап кеткен. Бұл өңірде шөлге, желге, суыққа да төзімді бұталы өсімдіктер жақсы өседі. Соған орай, Іле атырауына негізінен жиде мен тораңғы өсімдіктерін отырғызу туралы шешім қабылданған.
""Бұл ағаштар Іле атырауының экожүйесін қалпына келтіріп қоймайды, осы өңірді мекен ететін түрлі жануарларға азық, үй, қорғаныш болады. Бұл аумаққа киіктер, қарақұйрықтар, еліктер, жабайы шошқалар және басқа да жануарлар жиі келеді. Көбі Қазақстанның қызыл кітабына енген жануарлар"", – деп атап өтті Айбек Байбұлов.
Экологиялық шараға әрі ұйытқы болып, әрі қаржылай қолдау көрсеткен P&G компаниясы өкілдері де экоакцияның алдында ұзақ та терең зерттеу мен талдау жасалғанын растады. Іле атырауын қайта көгалдандыру үшін жиде мен тораңғы кездейсоқ таңдап алынбаған. Олар жаңбыр кезінде тамырына ылғалды мол жинап, оны ыстық кезеңде қайта шығарады. Бұл арқылы жерді кеуіп кетуден қорғап, өзге өсімдіктердің өсуіне көмегін береді.
Оқи отырыңыз: Видеограф Әділет Рахметолла: ""Қазақстан табиғатының жарнамасы аз""
Орталық Азиядағы Procter & Gamble басшысы Руслан Гамзаевтың айтуынша, күзгі ағаш отырғызу шарасы – экологиялық акцияның бастамасы ғана. Дәл осындай тағы бір экологиялық шара көктемге жоспарланған. Одан бөлек, отырғызылған жасыл желектің күтімі тағы бар. Жиде мен тораңғы аса күтімді қажет етпегенімен, аймақ шөлейтті болғандықтан жазғы ыстық кезеңде қосымша суғару олардың тамырын ерте жайып, бойын тіктеуіне мүмкіндік береді.
Бұл орайда компания Қазақстандағы Дүниежүзілік табиғат қорымен бірлесіп, құзырлы мемлекеттік органдарға экоакцияның қорытындысы туралы ақпарат береді. Бұл жақсы бастаманың жалғасын тауып, ал ағаштардың күтімсіз қалмауы үшін маңызды. Айбек Байбұлов дұрыс күтім жасалса, осы тоғайлы ормандарға отырғызылатын бұталы ағаштардың тоқсан пайызына дейін тамырын жайып кететінін айтады. Бұл – жақсы көрсеткіш.
Ал күтімге мемлекеттік органдардан бөлек қарапайым тұтынушылар да өз үлесін қоса алады.
""Біз еріктілермен бірге өрттен зардап шеккен тоғайлы орманның бір бөлігін қалпына келтіріп жатырмыз. Енді бұл ағаштарға күтім қажет. Осы орайда, Naturella брендінің тауарларын сатудан түскен қаражаттың бір бөлігін осы мақсатқа жұмсауды көздеп отырмыз"", – деп атап өтті Руслан Гамзаев.
Ауқымды экологиялық акция аясында жалпы көгалдандырылатын аумақ 4 гектарға тең. Көктемде болатын екінші акцияны қоса алғанда Іле атырауына жалпы саны 3,5 мың көшет отырғызылады. Түрлі жануарлардың табиғи мекені болып саналатын Іле атырауының табиғатын сақтау аса маңызды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Келер көктемде бұл аймаққа тағы да ағаш отырғызу жоспарланып отыр.,,2023-10-16T14:00:00+05:00
pariz-torindegi-qazaq-oneri-otandyq-dizainer-franciyada-san-korsetilimin-otkizdi,informburo.kz,Париж төріндегі қазақ өнері. Отандық дизайнер Францияда сән көрсетілімін өткізді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/pariz-torindegi-qazaq-oneri-otandyq-dizainer-franciyada-san-korsetilimin-otkizdi,"Қазақстандық танымал дизайнер Назым Қарпықова Францияның астанасы Париж қаласында Paris Fashion Air 2024 шарасы аясында сән көрсетілімін өткізді.
""Атақты француз дизайнері Пако Рабанның қызы Вероника Жанви Шанель, Диор сияқты беделді брендтердің сән көрсетілімдері өтетін сарайға мені де шақырды. Негізінен жаз бойы шақырып жүрген. Бұл жерге әлемдік атақты адамдармен бірге жұмыс істейтін дизайнер, стилистер келеді. Қыркүйектің басында ұсынысқа келістім"", – дейді дизайнер.
Назым – отандық ""Аруназ"" брендінің негізін салушы. Оның сөзінше, көрсетілім жоғары деңгейде өткен.
Назым Қарпықова Парижде таныстырған сән үлгілерін осы жерден көруге болады.
""Сән көрсетіліміндегі топтаманы 2 аптаның ішінде тігіп шықтық. 30-дай көйлек апардым. Парижде тұратын қазақтарды қонақ етіп шақырдым. 80-дей адам мені қолдап келді. Негізінен залда 300 адам болды. Менің көрсетілімімді беделді модельдер ашты. Египеттің атақты актрисасы да қатысты. Париждегі Қазақстан елшілігінен де адамдар келіп, мені қолдады. Сән көрсетілімінен соң өте көп ұсыныс алдым. Болашақта ""Аруназ"" сән үйі Парижде ашылады деген ойдамын"", – дейді дизайнер.
Оқи отырыңыз: Былғары костюм, кең шалбар: 2023 жылы қандай түсті киімдер сәнді болады?
Ал көрсетілімді көзбен көрген Құралай Ошақбаева Назым қазақтың туымен шыққанда үлкен әсерге бөленгенін жасырмады.
""Сән көрсетілімі өте керемет өтті. Негізінен бұл – бүкіл дизайнер бір апта бойы өздерінің киімдерін көрсететін шара. Атақты Шанель сияқты брендтердің қатарында отандық Аруназ сән үйінің негізін қалаушы Назым өзінің киімдерін апарып, сән көрсетілімде ойып тұрып орын алды. Қазақтың туымен шыққан кезде үлкен әсерде болдым. Құрбылары қазақтың құртын, ақ дәмін әкеліп, Париждің төрінде шетелдіктерге дәм татқызды. Назым бабалардың аманатын заманауи стильде күнделікті киіп жүруге ыңғайлап тіккен. Топтамасынан қазақылықтың иісі аңқып тұрды. Өзім қазақтың дәстүрімен шашу шаштым. Сол жердегі жиналған шетелдіктер біздің топтаманы жоғары бағалады"", – дейді Құралай Ошақбаева.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Шара аясында қатысушыларға қазақ дәстүрлері таныстырылды.,,2023-10-05T11:21:27+05:00
qandas-orkun-cetinkoz-ozimnin-qazaq-ekenimdi-sezinu-usin-atazurtqa-oraldym,informburo.kz,"Қандас Оркун Четинкөз: ""Өзімнің қазақ екенімді сезіну үшін атажұртқа оралдым""",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qandas-orkun-cetinkoz-ozimnin-qazaq-ekenimdi-sezinu-usin-atazurtqa-oraldym,"""Отандастар"" қоры ұйымдастырған форумда жолықтырған тағы бір қандасымыз Исмаил Оркун Четинкөз болды. IT саласында қызмет ететін Исмаил Оркун Астанаға осыдан бір ай бұрын қоныс аударыпты.
""Менің Қазақстанға біржолата қоныс аударып, осында тұрақтағаныма аз ғана уақыт болды. Бұрын мұнда арасында келіп-кетіп жүретінмін. Еуропаның түрлі қалаларында IT logistics operation саласында ұзақ жыл жұмыс істегенмін. Енді міне, атажұртқа оралып, жеке компаниямды ашып жатқан жайым бар"", – дейді қандасымыз.
Исмаил Оркунның ата-бабасы – өткен ғасырдың ортасында Түркияға қоныс аударған Алтай қазақтары. Бала күнінде ата-анасы Германияның Мюнхен қаласына көшкен. Исмаил Оркунның айтуынша, оның ата-анасы қазақша сөйлейді, қазақтың салт-дәстүрін ұстанады.
– Исмаил Оркун, сіздің Қазақстанға қоныс аударыңызға кім себепші болды?
– Мені мұнда ешкім шақырған жоқ, бұл – өз шешімім. Түркияда да, Германияда да өзімнің сол елдің тілін жеткілікті деңгейде білетінімді әрдайым дәлелдеуім керек болатын. Яғни, оларға сенің жеткілікті дәрежеде ""түрік"" не ""неміс"" екеніңді дәлелдегенің маңызды. Сондай сәттерде ""шын мәнінде мен кіммін?"" деп еріксіз ойланатынмын. Себебі, қанша жерден сол елдің тілінде сөйлеп, сол елдің дәстүрін білсем де, мен түріктер үшін әрқашан ""орта Азияның адамы"", ал немістер үшін жай ғана Asian guy болдым. Сондықтан, өзімнің шыққан тегімді, түп-тамырымды білгім келді. Өзімді қазақ ретінде сезінгім келгендіктен, атажұртқа оралдым. Осында қалып, болашақта дүниеге келетін балаларымның қазақы ортада қазақша сөйлеп өскенін қалаймын.
Оралуымның екінші себебі жұмысыма байланысты болып отыр. Байқауымша, қазір Қазақстанда білімді жастардың жұмыс істеуіне жақсы жағдай жасалып жатыр. Осы мүмкіндікті пайдаланып, мен де өз компаниямды аштым. Менің жобама ""Astana Hub"" халықаралық технопаркі қолдау көрсетеді.
– Қазір жергілікті қазақ жастарының біразы Еуропаға барсам деп ұмтылып жатқан шақта сіздің керісінше Еуропадан Қазақстанға оралуыңыз қызық жағдай екен.
– Иә, түсінемін. Әр адам өзіне керегін іздейді ғой. Дәл қазір мен үшін өзімнің ұлттық түпнегізімді тану маңызды болып отыр. Сол үшін келдім. Сонымен қатар, осы жасыма дейін жинаған тәжірибемді қазақ жастарына көрсетсем, үйретсем деймін. Атажұртқа адал қызмет еткім келеді.
Оқи отырыңыз: 4 күн мұғалім, басқа уақытта – әкім орынбасары. Франциялық қазақ қызы Ешим Савашпен сұхбат
– Атажұртыңызға әзірше жалғыз өзіңіз оралыпсыз. Қиын тиіп жатқан жоқ па?
– Қазір қатты қиналып жүрмін деп айта алмаймын. Шынымды айтсам, дәл қазір мен осы ортада жүргеніме қуанып жүрмін. Қазақстанға алғаш рет осыдан 11 жыл бұрын көкемнің шақыртуымен келгенмін. Қыс кезі болатын, Астананың сықырлаған аязын сонда көрдім. Сосын Алматыда тұратын досыма бардым. Қиналғанның көкесін сонда көрдім, банк, дүкендерге барғанда қазақша не орысша сөйлей алмадым. Ең қарапайым сөздердің өзін түсінбедім. Қазір барған жердің бәрінде шамам жеткенінше қазақша сөйлеуге тырысамын.
– Сіздің осында көшуіңіз біраз туыстарыңызға ой салған болар? Олардың арасында Қазақстанға келем деп отырғандар бар ма?
– Ол рас. Мен атажұртқа оралған соң, біраз туысымның Қазақстанға деген қызығушылығы күрт артты десем болады. Біразы жақын уақытта маған қыдырып келгісі кеп отыр. Ал, ата-анам былтыр кеп, Талдықорған, Алматы, Түркістан, Шымкент қалаларын аралап кетті.
Осы ретте сізге есімде қалған бір оқиғаны баяндап берейін.
2017 жылы Алматыда болған кезімде немере інілерімнің бірі маған келіп кеткен еді. Сонда оның Қазақстан туралы пікірінің қалай өзгергенінің куәсі болдым. Бұрын ол Қазақстанда өмірге ызалы, депрессияға бейім адамдар көп деп ойлап келген екен. Алматы сапары оған майдай жақты. Жергілікті тұрғындар да, қала да көңілінен шықты. Қайтар кезде мен оны әуежайға апаратын таксиге отырғызып жібердім. Такси жүргізушісі оған көрген бетте бірден қазақша сөйлей жөнелген ғой. Сонда ол қатты әсерленді. ""Жүргізуші мені қазақ деп ойлап, қазақша сөйледі. Ол мені қазақ деп қабылдады"" деп қоймастан айтып жүрді. Ол бауырым қазір Мюнхенде тұрады, жақында маған тағы келемін деп отыр.
Бәлкім, бұл Қазақстанда туып-өскен сіз секілді қазақтарға түсініксіз сезім шығар. Ал, біз секілді қазақтар үшін осындай сәттің бәрі аяулы. Айтып отырмын ғой, мені осы жаққа жетелеп әкелген нәрсе де осы. Қазір осында жүргеніме бақыттымын, ата-анам да мені қолдап отыр.
Оқи отырыңыз: Шетелдегі қазақ ғалымдар грант аясында Қазақстанға көшіп келе алады
– Жергілікті менталитетке оңай бейімделіп жатырсыз ба?
– Үйренісу оңай боп жатқан жоқ. Себебі, мен өскен ортадағы менталитет еуропалық және түрік мәдениетімен аралас. Ал, мына жақтағы өмір салты мүлде басқа. Жергілікті дәстүр, мәдениет пен асхана мен үшін жаңа қырынан ашылып жатыр. Өзім бала күнімнен тойға барып, қазақтың салт-дәстүрлерімен таныс боп өскен соң, тез үйреніп кетем деп ойлаймын.
Қазіргі сәтте мен үшін ең қиын мәселе тіл болып отыр. Мен қазақ болғаныммен, қазақша сөйлемегенімнің кесірінен басқа адамдарда бар мүмкіндіктің 50 пайызынан қағылып жатырмын. Болашақта бұл олқылықты жөндеймін деп үміттенемін. Отбасыммен түрікше, жұмыста ағылшынша, достарыммен немісше сөйлесемін. Қазір қазақ тілі курсына қатысып жүрмін. Қазақша 60-70 пайыздай түсінемін. Алдағы уақытта жетік сөйлегім келеді.
– Германиядан келдіңіз ғой, уақытқа ұқыпты шығарсыз?
– Иә, оныңыз рас. Германияда бір жерге сағат алтыда шақырса, адамдар сағат бес жарымда сол жерде отырады. Ал мұнда жеке адамдармен кездессем де, бизнес кездесулерге барсам да, адамдар асықпайтынын байқаймын.
Оқи отырыңыз: Қандастарды қолдауға арналған ""Ерулік"" порталының мазмұны жаңарды
– Елге оралған қандас ретінде мемлекет тарапынан қандайда бір көмек алдыңыз ба?
– Қандас ретінде үкімет тарабынан ешқандай көмек сұраған жоқпын. Астанаға келген алғашқы аптада ""Отандастар"" қоры мені шақырып, біраз нәрсені түсіндіріп, қолдау көрсетті. Жалпы, Қазақстанға алғаш келген кезде маған жетіспеген жалғыз нәрсе –  ол ақпарат еді. Ол кезде жергілікті органдар туралы ақпаратым аз болды. Виза мәселесімен жүгірген кезде халыққа қызмет көрсету орталығына, түрлі ресми органдарға, банкке барғанда қиналдым. Миграция қызметінің өзінде ағылшынша сөйлейтін мамандар тапшы екені мені таңғалдырды.
Осы тұста өзім байқаған тағы бір нәрсені айтқым келеді. Бәлкім мен қателесетін шығармын, бірақ кейбір жерлерде ""оралман"" деген сөз негатив реңкке ие сияқты. Халық арасында ""оралмандардың бәрі елге оралғанда үкіметтен пәтер, жер, ақша сұрайды"" деген стереотип бар секілді. Қазіргі қандас деген атау маған көбірек ұнайды.
– Қазақ тілін үйрену үшін қандай қадамдар жасап жүрсіз?
– ""Гәкку"" телеарнасын қараймын, ""Қазақ радиосын"" тыңдаймын. Жақында кинотеатрдан ""Міржақып. Оян қазақ!"" фильмін көрдім, қатты ұнады. Бұл – менің Алашорда туралы көрген алғашқы фильмім. Астанадағы өмірімді барынша қызық етуге тырысып жүрмін. Аз уақыт ішінде жергілікті театрға, балет пен операға, футбол ойындарына барып үлгердім.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Исмаил Оркун – Түркияның тумасы. Ұзақ жылдар Германияда тұрған.,,2023-10-16T12:30:00+05:00
qostanai-turisterdi-nemen-qyzyqtyrady-qyzyl-kirpister-qalasynan-fotoreportaz,informburo.kz,Қостанай туристерді немен қызықтырады? Қызыл кірпіштер қаласынан фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qostanai-turisterdi-nemen-qyzyqtyrady-qyzyl-kirpister-qalasynan-fotoreportaz,"Қостанайдың негізі 1879 жылы Тобыл бойында сауда орталығы ретінде құрылды. Ол кезде өзенде кеме жүзетін, ал қаланың өзінде шаруалар мен көшпенділер жәрмеңкелер ұйымдастырды. Қазіргі таңда бұл Қазақстанның солтүстігіндегі ең ірі қалалардың бірі, тұрғын саны – 264 мың адамнан асады.
Қалада қоғамдық көлік көп, қозғалыстың орташа интервалы – 10-12 минут арасы. Алматылықтың көзіне бірден түсетін ерекшелік – кептелістің аздығы. Автобустар ескі болса да, ыңғайлы.
Маңызды деталь –  алматылықтар үйренген ""Оңай"" жүйесі. Жол ақысын жергілікті жолақы картасымен қолма-қол немесе QR-код арқылы төлеуге болады. Жол ақысы – қолма-қол 170 теңге, электронды түрде – 100 теңге.
Жолаушылардың кіріп-шығуы да таңғалдырды. Барлығы орталық есік арқылы кіріп, алдыңғы есіктен шығады. Жол ақысы шығар есікте төленеді, адамдар кезек-кезегімен карточкаларын басады. Автобус аялдамаларда бірнеше минуттап тұрады, алайда бұл жолаушылардың наразылығын тудырмайды.
Қалада тарихи-мәдени ескерткіштің көптігі таңғалдырмай қоймайды. Әсіресе ""Ату қабырғасы"" 1918-1919 жылғы көтеріліске шығып, атылып кеткен шаруалардың құрметіне қойылған. Қабырғадан әлі күнге дейін оқ іздері көрінеді, бұл көріністен дене түршігіп кетеді.
Қызыл әскерлерді, партиялықтар мен кеңес жұмысшыларын атқан орын Қостанай қаласының ең көне аумақтарының бірі, 1915 жылы құрылған облыстық тарихи-өлкетану музейінде орналасқан. Музейде 10 зал бар, оның ішінде 131 мың экспонат құрылған, бұл жақтан ұлттық мәдениетке жататын кескіндеме, киім және зергерлік бұйымдар, мүсіндер және т.б. көруге болады.
Баймағамбетов көшесінде тұрғызылғанына 100 жылдан асып кеткен театр ғимараты бар. Ол төңкеріске, соғысқа, КСРО тарауына куә, осы жылдар ішінде көрермендерге қойылым ұсынуын тоқтатпаған.
Көшеден алматылықтар үшін үйреншікті электросамокаттарды көруге болады. Алайда бұл жақта осынау құрылғыны қолданатындар аз.
Күмбезі бар қоңырау мұнарасының биіктігі – 25 метр. Мұнда қызметтер күн сайын жасалады, ғибадатханада шіркеу кітапханасы мен жексенбілік мектеп жұмыс істейді.
Собор алаңында тағы бір тарихи белгі бар, ол –1900 жылы салынған ағаш шіркеу. Соғыс кезінде госпиталь осында орналасқан. Ғимаратта 1925 жылдан 1930 жылға дейін Константин-Еленин шіркеуінде қызмет еткен алғашқы қостанайлық Епископ Тимонды (Русанов) еске алуға арналған тақта орнатылған.
Соборға кірген кезде Ұлы Отан соғысы кезінде Отан үшін өз өмірін қиған жауынгерлерді еске алуға арналған Тағзым кресті көрінеді.
Қазақтың ұлы ағартушысы және ұстазы осында өмір сүрді, осында жұмыс істеді. Мұражайдағы әсерлі экспозициялардың бірі – Ыбырай Алтынсарин мен оның шәкірттерін бейнелейтін пішіндер.
Қостанайлықтардың қоғам қайраткерлері мен ғалымдарға деген құрметі анық байқалады, көшелердің аттары, монументтер мен ескерткіштер, тұрғын үй сыртындағы суреттер осыған дәлел.
Мешіт 1893 жылы тұрғызылған. Алматылықтың көзіне ілінетін бірінші зат – негізгі ғимараттарда терезелердің көп болуы.
Нысанның тарихи атауы Ақ-Мешіт әртүрлі жылдары кинотеатр, клуб, концерттік зал болды. Соғыс жылдары бұл жаққа ленинградтықтар эвакуиацияланған. Мұсылмандарға 1991 жылы қайтарылды.
Қостанай скверлер мен ескерткіштердің көптігі жағынан Алматыға ұқсайды.
Қалалық әкімдіктің жанында Кеңес үкіметінің батырлары Леонид Беда мен Иван Павловқа ескерткіш орнатылған.
Жергілікті"" Арбатта "" қайыңның көлеңкесінде Қостанайдың Құрметті азаматы және көрнекті шахмат теоретигі Анатолий Уфимцевке ескерткіш орнатылған.
Орталық мәдениет және демалыс паркінде алтын күздің лебі сезіледі.
Азаматтар жылы күзден рахат алып, фотосессиялар ұйымдастырып жүр.
Көптеген көне ғимараттардың ішінен Қостанай облыстық мәслихатының ғимараты анық байқалады.
Қостанай Тобыл өзенінің жағасында орналасқан, ұзындығы – 1,5 мың шақырым.
Жағалауда тың жерлерді игеруге арналған ескерткіш орнатылған. Қостанай – ұн мен макарон өндіру орталығы, мұнда ірі зауыттардың бірі – ""Корона""орналасқан.
Жергілікті тұрғындардың сүйікті ісі – балық аулау. Өзенде алабұға, шортан, қарақұйрық, тұқы, көксерке бар.
Тұрғындар күн сәулесіне шомылып, жағалауда жүргенді ұнатады.
Тобылдың оң жағалауы мен сол жағалауы қосылған тұста ""Жылқы"" мүсіні қойылған.
Жергілікті тарихи ғимараттарға қызыл кірпіш тән. Тұрғындардың сөзінше, қызыл кірпіш қатты аязға төтеп береді.
Төңкеріске дейінгі уақытта кірпіш шығаратын зауыттар қалада орналасқан еді. Қазіргі таңда Қостанайда жаңа тұрғын үй кешендерін ақ, жасыл, қызыл, сары кірпіштерден тұрғызады.
Қалада өсіп тұрған ағаштардың ішінен қарағай ерекше көзге түседі.
Саудагер Антон Лоренц сыра қайнату зауыты 1893 жылы ашылған, сәулет ескерткіштеріне жатады. Ғимарат бүгінгі күнге дейін мақсатына сай қолданылады. Ол да қызыл кірпіштен салынған.
Біздің күнге дейін сақталған алғашқы төрт сыныптық ерлер училищесі 1907 жылы құрылған. Оқу орны ашылған соң әйелдер гимназиясы болып өзгерді, кейін ғылыми институт, медучилище, сурет мектебі болды.
Қостанайдың бірінші оқу орнына қарама-қарсы Сағат мұнарасы орналасқан. Ол 1980 жылдары салынған. Ғимарат сәулет ескерткіші болмаса да, ол қаланың басты ғимараттарының бірі болып саналады.
Көшеден музыканттарды да көрдік.
Көліктерін жуып жүрген жандарды да көзіміз шалды. Бұндай құдық Алматыда 90-жылдардың соңында танымал болған. Құдықтан су ішкен адам ыстық күнде шөлін басатын. Оңтүстік астанада бұл көрініс қазіргі таңда кездеспейді.
Алматы тұрғыны үшін Қостанайда өзен жағасында демалу өзінше бір ерекшелік болары сөзсіз. Өйткені бұл жақтың өз атмосферасы бар.
Александра Гузева
Қазақшаға аударған: Мейіргүл Оңғарова
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Жергілікті тарихи ғимараттарға қызыл кірпіш тән. Тұрғындардың сөзінше, қызыл кірпіш қатты аязға төтеп береді.",,2023-10-24T15:00:00+05:00
tastagy-suret-ustine-oz-esimin-qasaidy-aqqainardagy-tanbaly-tastarga-zoiylu-qaupi-tonip-tur,informburo.kz,"""Тастағы сурет үстіне өз есімін қашайды"". Аққайнардағы таңбалы тастарға жойылу қаупі төніп тұр",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/tastagy-suret-ustine-oz-esimin-qasaidy-aqqainardagy-tanbaly-tastarga-zoiylu-qaupi-tonip-tur,"Ғалымдар Аққайнардағы 5 мыңға жуық ежелгі суреті бар тарихи ескерткішке жойылу қаупі төніп тұрғанын мәлімдеді. Айтуынша, қазақстандықтар таңбалы тастардың үстіне өз есімін жазатын болған.
Аққайнар таңбалы тас кешені Жамбыл және Алматы облыстарының шекарасында орналасқан. Кешен Қазақстанның республикалық маңызы бар киелі ескерткіштерінің тізіміне енгізілген.
Ғалымдардың зерттеуінше, бұл суреттер б.з.д. XVIII-XII ғғ. аралығында салынған. Мұнымен қатар ғалымдар Аққайнарда тастарға таңбаланған бұқалардың суреті әлемдік маңызға ие екенін айтты. Олардың ұзындығы 4 метрге дейін жетеді.
""Аққайнар кешені Қазақстан тарихы мен мәдениеті үшін баға жетпес мұра. Оның әлем үшін ерекше орны бар екенін де атап өтпеске болмайды. Ежелгі суреттерді зерттеу барысында қола дәуірінен бастап осы аймақты мекендеген тайпалардың дәстүрі мен мәдениетінің қалай өзгергеніне көз жеткіздік. Дәл қазір осы кешенге қауіп төніп тұр"", – деді Әлкей Марғұлан атындағы археология институтының жетекші ғылыми қызметкері Александр Горячев.
Ғалымның айтуынша, ескерткіштің жойылуына негізінен вандализм себеп болып отыр. Осы орайда олар мемлекет тарапынан қорғау шаралары қажет екенін атап өтті.
Сондай-ақ, ол Аққайнар кешенінің қасиетті мұрасы кеңес кезеңінен жойыла бастағанын, бүгінде ескерткіш әскери полигонмен іргелес орналасқандықтан, әскери қызметшілердің ежелгі бейнелердің жанына, кейде үстіне өз есімін жазуды әдетке айналдырғанын айтты.
Жуырда ғана еріктілер Арқарлы кешенін вандализмнен сақтап қалған болатын. Арқарлыда қиыршық тас пен плиталар өндіретіндіктен, ежелгі петроглифтерге қауіп төнген еді.
Оқи отырыңыз: ""Жыл сайын 60 млрд теңгені жерге көмеміз"". Экологпен сұхбат
""Қазір біз осы мәселеге парламент мәжілісі депутаттарының назарын аударуға және олармен бірге қорғаныс министрлігімен байланыс орнатуға тырысамыз. Әскери қызметшілеріміз ел қауіпсіздігін сақтап қана қоймай, болашақ ұрпаққа тарихи жәдігерлерді мұра етіп қалдыруға үлес қосады деген үміттеміз"", – деді ""Петроглиф аңшылары"" ҚБ атқарушы директоры және үйлестірушісі Ольга Гумирова.
Аққайнар петроглифтік кешенін 2008 жылы Алексей Марьяшевтің басшылығымен Әлкей Марғұлан атындағы Археология институтының экспедициясы ашты. Кешенді зерттеу толығымен аяқталған жоқ, Археология институтының мамандары ғылыми жұмыстарын жалғастырып жатыр.
Алдын ала мәлімет бойынша, кешенде қола дәуіріне, ерте темір дәуіріне және түркі кезеңіне жататын 4-тен 5 мыңға дейінгі суреттер бар. Жалпы алғанда, олар б.з.д. XVIII ғасырдан бастап б.з. XIX ғасырға дейінгі 4 мың жылдық кезеңді қамтиды.
Оқи отырыңыз: Қазақстанға Амур жолбарыстарын әкелуге дайындық қалай жүріп жатыр? Фоторепортаж
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Тастағы суреттер біздің заманымызға дейінгі XVIII-XII ғасырлар арасында салынған.,,2023-10-09T12:30:00+05:00
zamby-atu-ulttyq-oiyny-qalai-zangyrdy-mergender-dodasynan-fotoreportaz,informburo.kz,Жамбы ату ұлттық ойыны қалай жаңғырды? Мергендер додасынан фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zamby-atu-ulttyq-oiyny-qalai-zangyrdy-mergender-dodasynan-fotoreportaz,"Жамбы ату – қазақтың көнеден жеткен ұлттық ойындарының бірі. Жамбы ату үшін мергенге жүйрік ат пен садақ керек. Жамбы алтыннан немесе күмістен құйылады. Ойыншы атпен шауып келе жатып, баған басына жіппен байланып, салбырап тұрған жамбыны садақпен атып түсіреді.
Бүгінде қазақтың ұлттық ойыны жаңғыра түсті. Жамбы атудың бірнеше стилі қабылданып, ережелері нақтыланды. 2014 жылдан бастап елімізде ат үстінде садақ ату спортын дамыту қолға алынып, Жамбы ату федерациясы құрылды. Содан бері жамбы атудан халықаралық және республикалық жарыстар, ел чемпионаттары өткізіліп келеді. Атқа қонған сұрмергендер шетелдік додаларда сынға түсіп, көк байрақты желбіретіп жүр.
Жас жеткіншектер арасында қазақтың төл спортын дәріптеу мақсатында Алматы облысы Талғар ауданында жамбы атудан жасөспірімдер мен жастар арасында республикалық турнир өтіп жатыр. Жарысқа 43 спортшы қатысты. Оның 11-і – атқа мінген мерген қыздар.
Дүбірлі дода Алматы облысында тұратын Жамбы апаның құрметіне өткізілді. Қазақстанда Жамбы аттас санаулы адам бар. Жамбы сөзі көне түрік тілінде құйма­лы алтын немесе күміс деген мағынаға ие. Бағалы бұйымдарды жамбы деп те атайды.
""Бизнесмендер ұлттық спорт түрлерін дамытуға қаржы салып жатыр. Жамбы атуды жастар арасында насихаттап, оларды қызықтырып, Олимпиада деңгейіне жеткізгіміз келеді. Барлығы бір дегеннен бола қоймайды. Садақ ату, атқа міну әр қазақтың бойында бар. Ат үстінде садақ атып жүрген спортшыларымызды киноға түсіру, жамбы атудан компьютер және смартфон ойындарын шығарсақ дейміз. Ұлттық құрама спортшыларын әлемге танытқымыз келеді"", – деді Жамбы ату федерациясының президенті Еркебұлан Ильясов.
ҚР ұлттық ат спорты түрлерінен мемлекеттік жаттықтырушы Нұркен Байбөреев мұндай жарыстар келер жылы Астанада өтетін Дүниежүзілік көшпенділер ойынына үздік спортшыларды іріктеу мақсатында да өткізілетінін атап өтті. Осыған дейінгі додаларда ұл-қыз деп бөлмей қатар сынға түссе, осы турнирде ерлер бөлек, қыздар бөлек сынға түсіп жатыр. Сондай-ақ, жарыс әділ болу үшін төрешілерден бөлек арнайы камералар нысаналарды бақылап, нақты ұпайды көрсетеді. Спортшыларға берілетін уақытты бұрынғыдай қолмен есептемей, арнайы құрылғы автоматты түрде бірден есептейді.
""Бұл турнирге әр облыстың құрама командалары емес, ат үстінде садақ ата алатын спортшылар келді. Олардың арасында жаңадан келгендер де, жамбы атумен бұрыннан айналысатындар да, ұлттық құрама мүшелері де, халықаралық жарыстарға қатысқан спортшылар да бар. Бәрі бірдей деңгейде өнер көрсетеді. Алты облыс пен Алматы және Астанадан он шақты қызымыз келді. Дәстүрлі садақ жарысына кеткен Қарағанды облысының қыздары бұл турнирге келе алмады. Қыздарымыз кейінгі екі жылда атқа қонып жатыр. Енді ел чемпионаттарын да қыздар арасында бөлек өткізсек деген жоспарымыз бар"", – деді Нұркен Байбөреев.
Бас жаттықтырушының сөзінше, бүгінде республика көлемінде екі мыңнан астам спортшы жамбы ату спортымен айналысады. Қызылорда, Түркістан, Жамбыл және Алматы облыстарының спортшылары жамбы ату спортынан алда келеді. Қостанай, Атырау, Ақтөбе, Солтүстік және Шығыс Қазақстан облыстары секілді кей өңірлерде ұлттық спорт дәріптелмей жатыр. Оның себебі жоқ емес.
""Өңірлерді өзім аралап шықтым. Жаттықтырушылар тапшы екенін көрдім. Спортшыларды дайындайтын спорт мамандары санаулы. Жамбы ату федерациясы былтырдан бері жақсы жұмысқа кірісті. Республика көлемінде спорт клубтары мен мектептерінде жамбы ату бойынша штаттар ашылды. Енді семинарлар өткізіп, жаттықтырушылар көптеп даярлаймыз. Қанымызда бар спорт болғаннан кейін спортшылар шығады. Әлемдік додаларда топ жарып жүрген чемпиондарымыз бар"", – деді ҚР ұлттық ат спорты түрлерінен мемлекеттік жаттықтырушы.
Жамбы ату федерациясының президенті Еркебұлан Ильясов та түйткілді мәселелер бар екенін жасырмады. Ол ұлттық спортты дамыту мақсатында Венгрияда өткен Әлем кубогінде халықаралық деңгейдегі келісімдер жасады. Соның нәтижесінде Қазақстанда ат үстінде садақ ату академиясы ашылып, садақ, жебе жасау өндірісі іске қосылмақ.
""Ұлттық спортта шешілмеген мәселе көп. Оның бірі – облыстарда инфрақұрылым жоқ. Спортшы жамбы атумен стандарт спорт залда жаттыға алмайды. Міндетті түрде ат ұстайтын, ат жүретін 150 метрлік орын керек. Екіншіден, бапкерлер тапшы. Биылдан бастап бапкерлерді оқытып, жамбы атудың қыр-сырын үйретеміз. Шетелге, мысалы Венгрияға жіберсек деп отырмыз"", – деді ол.
Турнир корей, түрік және қазақ стильдері бойынша өтті. Спортшылар жамбы атудан алғаш рет ""аңшылық тректі"" байқап көрді.
Корей стилі халықаралық жарыстар ережесіне сай жасалған. Жол бойына үш нысана қойылған. Төртбұрышты нысанада бес шаршы бар. Қақ ортасына тисе –  5 ұпай, одан кейінгі шаршыларға – 4, 3, 2 ұпай, ең шеткі шаршыға 1 ұпай беріледі. Ал түрік стилінде нысаның диаметрі корей стиліне қарағанда кішірек болады. Жебе нысана ортасындағы кіші шеңберге тисе – 6 ұпай, екінші шеңберге тисе – 4 ұпай, сыртқы үлкен шеңберге тисе 2 ұпай беріледі.
Қазақ стилі – жамбы атудың нақ өзі. Бағанға жамбы ілінеді. Әрқайсының қашықтығы әртүрлі. Бірінші тұрған қола жамбы 6 метр қашықтықта, күміс жамбы 8 метр қашықтықта, алтын жамбы 10 метр қашықтықта орналасады. Жіпті атып түсірсе де, дөңгелек нысанаға тигізсе де болады. Жебе қола жамбыға қадалса – 5 ұпай, күміс жамбыға – 10 ұпай, ал алтын жамбыға тисе 15 ұпай беріледі.
Спортшыларға 16 секунд уақыт беріледі. Осы уақыт ішінде мәреден мәреге дейін шауып өту керек, әрі нысаналарды көздеуі керек. Спортшылардың бірі уақыт ұтамын деп тез шапқанымен, нысананы көздей алмай, ұпайсыз қалады. Енді бірі асықпай көздеймін деп уақыттан ұтылып жатады. 16 секундқа жеткізбей аяқтаса спортшыға тиген жебесінен бөлек, үнемделген әр секунд үшін 1 ұпай жазылады. 16 секундтан асып кетсе әр секунд үшін 1 ұпайдан кемітіледі.
Ал аңшылық тректе спортшылар алаңдағы жансыз аю, түлкі, қоян секілді жануарларды атып түсіруі керек. Жануарлардың денесіне қарай ұпай жазылады, яғни ірі аңға аз ұпай берілсе, шағын денелі жануарларға берілетін ұпай саны жоғары болады.
Түркістан облысынан келген Зарина Зарилханқызы 16 жасынан бастап жамбы атумен айналысады. Алғашында дәстүрлі садақ атуға қатысқан. Бұл – оның жамбы атудан екінші жарысы. Мерген қыздың жебесі қазақ стилінен үш нысанаға да дөп тиіп, бірінші орын алды. Ал корей стилінен екінші орынға ие болды.
""Кішкентайымнан атқа қызығамын. Әкеме еріп бәйгеге баратынмын. Ата-анам қолдайды. Көкшетауда өткен Қазақстан чемпионатында ұлдармен шығып, орын ала алмадым. Үш жамбыны да атқаныма қуанып тұрмын"", – деді Зарина.
Сандуғаш Тастемір де Түркістан облысынан келген. Ол алғашында дәстүрлі садақ ату спортымен айналысқанымен, жылдамдықты талап ететін жамбы ату көбірек ұнайды дейді ол. Ұлттық спортқа ден қойған Сандуғашты отбасы әрдайым қолдайды. Алайда қыздадың атқа қонғанына оң қабақ танытпайдындар да бар.
""Садақ атып жүргеніме бір жылдай болды. Атқа қызыққан соң жамбы атуға келдім. Бұл – бірінші жарысым. Дәстүрлі садақ атудан екі жарысқа қатысып, жүлделі орындар алдым. Отбасым аздап қарсы. Қыз баласына спорт зиян дейді. Ал өзіме жамбы ату ұнайды. Әркім өзіне ұнаған іспен айналысқан дұрыс. Бұл менің болашағым деп айтамын"", – деді Алматы облысынан келген, түркі стилінде жүлделі орыннан көрінген Аружан Жанболат.
Маңғыстау облысынан келген Нұрлан Жолдасбаев үш жылдан бері жамбы атумен айналысады. Дәстүрлі садақ атудан спорт шебері атанған ол жамбы атудан да жеңіске жетуді мақсат етеді.
""Жамбы атуға келіп, ұлттық кодым жаңғырып, қызығушылығым оянды. Астанада оқығандықтан сол жақтың спортшыларымен дайындаламын. Бұл жарыста аңшылық трек қосылды. Төрт стиль бойынша жүлделі орын алғандар тайтұяқты атып түсіруге қатысады. Университетте ағылшын және неміс тілдерін оқып жатырмын. Жамбы атумен уақыт тауып, хобби ретінде айналысқым келеді. Тастау қиын, жүректе тұрады. Жамбы атудан да спорт шебері атансам деймін. Ұлттық құрама сапында Дүниежүзілік көшпенділер ойынына дайындалып жатырмыз"", – деді Нұрлан Жолдасбаев.
Үш күнге созылған турнирде корей, түрік, қазақ стильдері және аңшылық трек бойынша жеңімпаздар мен жүлдегерлерге медальдар табыс етілді. Қыздар арасында тігілген арнайы ""Томирис"" жүлдесіне Зарина Зарилханқызы ие болды. Сондай-ақ, жүлдегерлер арасында ат қылына байланған тайтұяқты атып түсіргендерге ақшалай сыйлық тігілді. Биыл Көкшетау қаласында жамбы атудан Қазақстан чемпионатында ересектер мен жастар арасында ешкім тайтұяқты атып түсіре алмады. Жасөспірімдер арасында сынға түскен қарағандылық Нұрасыл Оралхан ат қылына байланған тайтұяққа жебесін дәл тигізіп, тұңғыш тайтұяқтың иесі атанды. Бұл жолы тайтұяқты жасөспірімдер арасында сынға түскен Түркістан облысының спортшысы Ғұмыр Лесбек атып түсіріп, 500 мың теңгеге ие болды.
Жамбы атушылар келер жылы Астанада өтетін Дүниежүзілік көшпенділер ойынына дайындалып жатыр. Федерация жүлделі орындардан көрінуді мақсат етеді. Федерация атынан жеңіс түғырынан көрінгендерге сыйлықтар табыс етіледі: бірінші орынға – пәтер, екінші орынға – көлік, ал үшінші орынға ақшалай сыйлық тігіледі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматы маңында жамбы атудан жасөспірімдер мен жастар арасында республикалық турнир өтті.,,2023-10-10T16:30:00+05:00
zamby-atu-usin-ata-anamnan-alysqa-kettim-mulan-mergen-zarina-zarilxanqyzymen-suxbat,informburo.kz,"""Жамбы ату үшін ата-анамнан алысқа кеттім"". Мулан-мерген Зарина Зарилханқызымен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zamby-atu-usin-ata-anamnan-alysqa-kettim-mulan-mergen-zarina-zarilxanqyzymen-suxbat,"4-6 қазанда Алматы маңында жамбы атудан жасөспірімдер мен жастар арасында республикалық турнир өтті. Атпен шауып келе жатып нысана көздеген қыздардың ішінде қызыл бешпет киген ару ерекше көзге түсті. Көпшілік Түркістан облысынан келген 17 жастағы Зарина Зарилханқызын Disney студиясы ойдан шығарған кейіпкер – батыр қыз Муланға ұқсатты. Зарина сырт келбетімен ғана емес, мергендігімен де жұртты аузына қаратты. Мерген қыздың жебесі үш жамбыға дөп тиіп, қазақ стилінен бірінші орын алды. Ал корей стилінен екінші орынға ие болды. Қыздар арасында тігілген арнайы ""Томирис"" жүлдесі Заринаға бұйырды.
Информбюро тілшісі жарыс мәресіне жеткен соң ""Мулан"" атанған жас садақшы Заринамен аз-кем сұхбаттасты.
– Қайда дүниеге келдің? Қазір қайда оқисың?
– Түлкібаста туып, Алматыда өстім. Қазір отбасым Алматыда тұрады. Шымкентке оқуға түсіп, жатақханада жатып оқып жүрмін. Құқықтану мамандығының 1-курс студентімін.
– Жамбы атумен қашаннан бері айналысасың? Оған дейін басқа спорт түрлерімен айналысып көрдің бе?
– Кішкентайымнан спортқа жақын болып өстім. Бесінші сынып оқып жүргенде еркін күреске қатыстым. Әкем үйде тағы бөлек жаттықтыратын. Бала кезімде шахмат ойнап үйретті. Бәйгеге әкеме еріп баратынмын.
Біраз жыл бұрын теледидардан жамбы атудан жарысты көріп қызықтым. Сол жарыста жалғыз қыз жүр екен. Ол – Әлия Бекен дейтін әпкеміз. Кейін әр жерден іздестіріп осы спорт жайлы білгенім бар.
Жамбы атумен айналысып жүргеніме биыл бір жыл болды. Бір жыл бойы тыңғылықты дайындалып жүрдім дей алмаймын. Алматыда Сәрсенбай ағайым дайындады. Ол кісі мені өз қызындай көрді. Әр жаттығуға асығатынмын.
Ауылыма жақын жерде Сәрсенбай ағайдың дайындайтынын біліп, жаттығуға жазылдым. Кейін уақыт өте келе ағайдың қолы босамай кетті. Бірақ менің қызығушылығым арнасынан асып, төгілейін деп тұр еді. Ата-анаммен ақылдасып Түркістан облысынан шығатынымды айттым. Ол жақтың жамбы ату мектебі мықты. Басында қарсы болды. Жаз бойы жалынып жүріп көндірдім. Спортты алып жүремін деп ата-анамнан алысқа кеттім.
– Атқа мініп садақ ату болмысыңа, мінезіңе қалай әсер етеді?
– Жамбы ату негізінен қырағылықты үйретеді. Жылқыға деген махаббатты ашады. Есте сақтау қабілетін де жақсартады. Жамбы атып жүріп менің қолымнан барлығы келетініне көзім жетті.
– Жамбы атумен айналысатын спортышының бойында қандай қасиет болуы керек?
– Жамбы ату әр адамның қолынан келе бермейді. Бойында қандай да бір қабілеті болуы керек. Қайтпас қайсар мінез, сабырлылық сияқты қасиеттерді қажет ететін спорт.
Оқи отырыңыз: Жамбы ату ұлттық ойыны қалай жаңғырды? Мергендер додасынан фоторепортаж
– Қазір қайда жаттығасың?
– Жаттықтырушым – Сарыбай Айтбек. Мен қазір Қазақстандағы жамбы атудың үздіктерімен дайындалып жүрмін деп айта аламын. Алматыда өткен турнир алдында бір аптаның ішінде маған көп нәрсені үйретті. Мықтылармен дайындалып қана мықты болатынымды түсіндім.
– Бос уақытыңда немен шұғылданасың?
– Бос уақытымда сабақ оқимын. Ауылға барып атқа мінемін. Кішкентайымнан сурет жақсы саламын, бірақ қазір ол істі қойып кеттім.
– Жамбы атудан қандай жүлделерге ие болдың? Үш жамбыға да тигізгеніңді көрдік. Жаттығу кезінде де осылай оңай көздейсің бе?
– Жамбы атудан екі жарысқа ғана қатыстым. Осы жолы жүлдеге іліктім. Қазақ стилінен бірден үш жамбыға тигізіп 1-орын, корей стилінен 2-орын алдым. Барлық стильдің ұпайын қосқанда алға шығып, ""Томирис"" номинациясын иелендім. Өзім негізінен қазақ стилін қатты көздеймін. Басқаларға ең қиыны осы болса, мен үшін ең оңайы – қазақ стилі. Жаттығу кезіндеде жамбыға көп тигізетінмін.
– Отбасың атқа мініп, садақ атып жүргеніңе қалай қарайды?
– Отбасым мақтанышпен туған-туысқа айтады. Анам да, әкем де қолдайды. Басқалар менің атпен шауып садақ ататынымды білгенде қызығып таңырқап сұрайды. Осы күнге дейін жаман пікір естімедім.
– Жақында жамбы атудан өткен турнир қыздар мен ұлдар бөлек сынға түскен алғашқы жарыс болды. Оған дейін ерлер мен әйелдер деп бөлмей, бәрін қосып жіберетін еді. Ерлермен сынға түскенде психологиялық тұрғыдан қиын болмады ма?
– Иә, қыздар мен ұлдарды қосып жарыстыру дұрыс емес деп ойлаймын. Бірақ қыздар аз болғандықтан амалсыздан бірге сынға түсіп келді. Биыл жамбы ататын қыздар көбейген соң бөліп жіберді. Өте дұрыс шешім болды. Бәрібір қанша жерден дайындалсақ та, ұлдарды жеңе алмайтын едік.
– Болашақта кім болғың келеді? Қандай арманың бар?
– Жамбы атудан бапкер болып, ауылдағы қыздарды, балаларды дайындап, олардан мықты спортшы шығарғым келеді. Кейін балаларымды өзім дайындаймын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Зарина жамбы атудан республикалық турнирде &quot;Томирис&quot; жүлдесіне ие болды.,,2023-10-18T15:30:00+05:00
500-turli-zattygu-zasaityn-oqusy-ali-dosman-qalai-110-myn-zankuierdin-kumirine-ainaldy,informburo.kz,500 түрлі жаттығу жасайтын оқушы Әли Досман қалай 110 мың жанкүйердің кумиріне айналды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/500-turli-zattygu-zasaityn-oqusy-ali-dosman-qalai-110-myn-zankuierdin-kumirine-ainaldy,"Алматы қаласының тумасы Әли Досман бүгінде 500 түрлі жаттығу жасай алады. Ол бұған дейін Шамалғандағы көпірге екі қолымен көтеріліп, әлеуметтік желіде асқан танымалдылыққа ие болды. Бүгінде небәрі 12 жастағы оқушының жаңа трюктерін желіде асыға күтетін жанкүйерлерінің саны 110 мыңнан асады. Әли Досман өз кезегінде жаңа жаттығу түрлерін үйреніп, бокс пен дзюдомен кәсіби түрде айналысқысы келетінін айтады. Сондай-ақ ол сұхбатта спортты қалай ұнатып бастағаны, ең қиын ""трюктер"" және сүйіп оқитын ақын-жазушылары туралы әңгімеледі.
– Спортқа деген ерекше қызығушылықтың пайда болуына кім әсер етті? Жаттығуларды неден бастадыңыз?
– Бойымда спортқа деген махаббаттың пайда болуына анам әсер етті. Бес жасымнан бастап екеуіміздің әртүрлі жаттығу жасап үйренгеніміз есімде. Бастапқы кезде денсаулығым жақсы болсын деген ниетпен бастап, өсе келе өзімнің де спортқа әуестене бастағанымды байқадым. Сондай-ақ жаттығулар жасауға 2007 жылы дүниеге келген ағам көмектеседі. Қазір екеуіміз бірге жаттығып жүрміз.
– Қазір қанша түрлі трюк жасай аласыз және ішінде ең қиыны қайсы? Бір трюкті үйренуге қанша уақыт кетеді?
– Бүгінгі күнге дейін 500-ге жуық жаттығу жасадым. Бәрі бірдей оңай деп айта алмаймын, арасында көп жаттығып барып үйренгендерім жетерлік. Мысалы, аяғымды көтеріп қолмен жүріп келіп 6 кірпішке секіру және дәл осылай 70 баспалдаққа көтерілу қиын болды. Бұдан өзге роликтің көмегімен ""отжимание"" жасау, шеге үстінде жаттығу да оңай болмады. Негізінен аяқты жоғары көтере отырып жасайтын және қолға көп салмақ түсіретін жаттығулар қиын. Бір трюкті үйренуіме әдетте 3-15 күн қажет. Уақыт трюктің күрделілігімен тікелей байланысты.
Оқи отырыңыз: ""Головкиннің ізбасарлары"". Қазақстанды әлемге танытып жүрген спортшылар кімдер?
– Әйгілі спорт шеберлерінің трюктерін қайталаған кезіңіз болды ма?
– Бекзат Саттарханов, Қажымұқан Мұңайтпасов, Балуан Шолақ, Жақсылық Үшкемпіров, Мұстафа Өзтүрік секілді тарихтан ойып тұрып өз орнын алған тұлғалардың шабыт сыйлайтыны сөзсіз. Өйткені спорт табандылықты қажет етеді. Ал жоғары нәтижеге қол жеткізу үшін табандылық таныта отырып жаттығып, трюк жасауды қарапайым әдетке айналдыру керек. Сонда ғана адам үлкен белестерді бағындырады. Оның үстіне спорт дегеніміз – тәнді ғана емес, ой, сана, жанды, жүректі қатар шынықтыру. Интернеттен танымал тұлғалардың трюктерін қайталап жасап көремін және өзім ойлап тауып жасайтындар да бар.
Публикация от 🇰🇿 Али Досман (@ali.dosman)
– ""Спорт тәнмен қатар сананы да шынықтыру"" дедіңіз. Күнделікті жаттығу көлемі сабағыңызға кедергі келтірмей ме?
– Спортты бар жаныммен жақсы көретіндіктен және алдыма қойған мақсатым да айқын болғандықтан, күнделікті жаттығуларға көп көңіл бөлетінім рас. Дегенмен жақсы тәрбие мен сапалы білімнің болашақтың кепілі екені де рас. Дәл қазір спорттық жаттығуларым сабағыма еш кедергі келтірмейді. Әдебиет, Қазақстан тарихы, алгебра және дене шынықтыру пәндерін сүйіп оқимын. Бос уақытым бола қалса әдеби шығармаларға да көңіл бөлуге тырысамын.
– Сүйіп оқитын ақын-жазушыларыңыз кім?
– Мұқағали Мақатаев, Абай Құнанбаев, Ахмет Байтұрсынұлы, Ыбырай Алтынсарин, Міржақып Дулатұлы, Шәкәрім Құдайбердіұлының шығармаларын жақсы көремін. Қазақ қоғамы үшін адал қызмет еткен әрбір азаматты құрметтеймін және бізге қалдырған мұрасын бағалаймын. Алдағы уақытта шетел әдебиетіне де көңіл бөлетін боламын.
– Бірде UFC балуандарына қызығатыныңыз туралы айттыңыз. Сол жаққа қарай қадам басу ойыңызда бар ма?
– Иә, қызығатыным рас. Жеке жаттықтырушыларым болмаса да, қазір бокс және дзюдомен айналысып келемін. Болашақты болжау қиын болса да, кез келген спорт түрінен топты жарып шығып, халықаралық ареналарда қазақ елінің көк туын асқақтатқым келеді. Қазақ еліне адал қызмет еткім келеді. Бар арманым осы. Мұнымен қатар еркін күреспен айналысатын ойым бар.
– Бұған дейін 20 секундта 30 рет серпіліс жасаған едіңіз. Қазір бұл рекордыңыз жаңарды ма?
– Иә, қазір осы уақыт аралығында 35 рет ""отжимание"" жасай аламын.
Публикация от 🇰🇿 Али Досман (@ali.dosman)
– Қандай да бір трюкпен Гиннесс рекордтар кітабына кіру ойыңызда бар ма?
– Өзіме жасап жүрген жаттығуларымның біраз түрімен рекордтар кітабына кіруіме болатын сияқты. Ол рекорд бұрын қайталанған-қайталанбағанын зерттеп қарау қажет. Сондай-ақ, рекордтар кітабына кіру тәртібін де түсіну қажет. Бұл уақытты талап етеді деп ойлаймын. Мұндай кішігірім жетістіктер де еліміздің әлем алдында беделін көтеруге себеп болатыны сөзсіз.
Оқи отырыңыз: Қазақстандық спортшылар Азия ойындарының алтын медалін қай спорт түрлерінен жиі жеңіп алады?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әли Досман қазір бар болғаны 12 жаста.,,2023-09-18T11:30:22+05:00
allergiya-saqyrmaidy-zuike-aurularyn-emdeidi-galymdar-tuie-sutinin-paidasy-turaly-angimeledi,informburo.kz,"""Аллергия шақырмайды, жүйке ауруларын емдейді"". Ғалымдар түйе сүтінің пайдасы туралы әңгімеледі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/allergiya-saqyrmaidy-zuike-aurularyn-emdeidi-galymdar-tuie-sutinin-paidasy-turaly-angimeledi,"Франция халықаралық даму ауыл шаруашылық зерттеу орталығының профессоры, ғалым Бернард Файе әлем бойынша түйе сүтін өндіретін фермалардың көбейіп келе жатқанын айтады. Ғалымның зерттеуінше, бұл оның жүйке жүйесі ауруларын емдеп-жазатынымен тікелей байланысты.
Бернард Файе қымыз бен шұбатты алғаш рет осыдан 23 жыл бұрын Алматы қаласына келгенде ішіп көрген. Бастапқыда ұлттық сусындардың дәмін француз виносына ұқсатқанын жасырмайды.
""Түйе шөппен қоректенетін жануарлар ішінде екінші болып саны жылдам өсіп келеді. Нақты санын ешкім айта алмаса да, бір есептерде әлем бойынша 45 млн екені туралы айтылған. Олардың дүние жүзіне таралуына соғыс, екіншіден – Жібек жолы әсер етті. Қазір Таяу Шығыс пен Африкада түйе өсіретін фермалар көп. Дубай мен Алматыда екі үлкен ферма бар екенін білемін. Қазақстандық ғалымдар қымыз бен шұбатты ары қарай зерттеп, танымал ете түссе, бұл бір экожүйеге ұқсас челленджге айналатыны сөзсіз"", – деді Бернард Файе.
Біріккен ұлттар ұйымының азық-түлік және ауыл шаруашылық ұйымы үшін түйе сүтін зерттейтін профессор Гаухар Қонысбаева шұбатты адамдардың неолит дәуірінен бері тұтынып келе жатқанын айтады. Ғалым түйе сүті ақуызының бірнеше ерекшелігін атады:
Оқи отырыңыз: Обыр, аллергия, цирроз. Қымыз қандай ауруларға ем?
""Түйе сүтінің құрамында С және D дәрумендері көп. В3 мөлшері – орташа, ал А және В2 концентрациясы айтарлықтай төмен. Ал қалған дәрумендер көлемі басқа сүттердікімен бірдей. Құрамында в-лактоглобулині болмағандықтан, гиппоаллергенді қасиеттерге ие. Мұнымен қатар гликемияны реттейтін инсулин тәрізді ақуызы бар"", – деді Гаухар Қонысбаева.
Бүгінде Қазақстанда жасалатын шұбат ұнтақтары мен ірімшік Қытай нарығында кеңінен танымал.
Иммунитетті нығайтатын шетелдік сүт өндірушісі Максим Миргаязов шұбаттың аутистік ауруларға ем екенін айтады.
""Жүкті және 6 айдан асқан емшектегі баласы бар әйелдер мен сәбилердің түйе сүтін тұтынғаннан кейінгі жай-күйін бақыладық. Себебі олар түйе сүтін тұтынудың әсерін басқаларға қарағанда тез сезінеді. Нәтижесінде олардан көптеген жақсы пікір алдық. Арасында аутизмге шалдыққан балалардың емделгенін естігенде қатты таңғалып, осы бағыттағы зерттеулерді қолға алдық"", – деді Максим Миргаязов.
Оқи отырыңыз: № 9 диета деген не және қант диабетінен қалай сақтанған дұрыс? Эндокринолог кеңестері
Компания иесі университет базасында үш топқа бөлінген кішкене балалардың қатысуымен зерттеу жүргізгенін айтады. Олар жаңа сауып алынған түйе сүті, пісірілген түйе сүті және пісірілген сиыр сүтін ішкен. Нәтижесінде шұбаттың аутист балаларды емдеуге көмектесетіні анықталған. Ол күйзеліс деңгейін азайтады, антиоксиданттар көп болғандықтан, қимыл-қозғалыс еркін болады. Ішек жұмысын реттеп, гипербелсенділікті төмендетеді.
""Түйе сүтінің басты қасиеттерінің бірі – аллергия шақырмайтыны. Бұл құрамында казеиннің ең қауіпсіз түрі – А2 бета-казеиннің болумен байланысты. Сондай-ақ құрамында аллергия шақыратын сарыуыз ақуызы β-лактоглобулин жоқ. Осы ерекшеліктерінің арқасында ол ана сүтіне жақын болып келеді. Клиникалық зерттеулер кезінде сиыр сүтіндегі ақуызға аллергиясы бар адамдардың 80 пайызының шұбатты еркін тұтынатыны анықталды. Осы қасиетінің арқасында біз оны аутизммен ауыратын адамдарға қорықпай бере аламыз"", – деді сүт өндіруші.
Түйе сүтінің тағы гипоаллергенді қасиеті бар – құрамында сиыр мен лақ сүтіне қарағанда лактозаның аз болуы. Сондай-ақ түйе сүтінің сарысу ақуызы Е дәрумені және магниймен бірге GSH – глутатион антиоксидантын өндіреді. Ағзада бұл антиоксиданттар жетіспеген кезде адам аутизм секілді жүйке ауруына ұшырайды. Бұдан өзге түйе сүтінің бұл қасиеттері нейро қабынуды болдырмайды.
""Шұбат аутизм спектрінің бұзылуымен байланысты вирус және бактерияларға қарсы тұра алады. Оны ішу арқылы ішек микробиотасын қалпына келтіреміз. Түйе сүтінің E. coli, H. pylori, MAP және Clostridium spp. C tetani секілді ішек бактерияларын да жоятыны дәлелденген. Соңғы зерттеулерге сәйкес, Clostridium spp. C tetani-дің аутизмнің пайда болуына себепші екені анықталды. Ата-аналар шұбатты бір апта ішкен соң асқазан-ішек жолдарының қалыпқа келетінін айтады"", – деді Максим Миргаязов.
Оқи отырыңыз: Маусымдық аллергия мен астмадан қалай арылуға болады? Аллергологпен сұхбат
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бүгінде жер бетіндегі түйе саны 45 миллионнан асады.,,2023-09-28T13:00:00+05:00
almatyda-quny-360-mln-tenge-bolatyn-bagaly-buiymdar-kormesi-otip-zatyr,informburo.kz,Алматыда құны 360 млн теңге болатын бағалы бұйымдар көрмесі өтіп жатыр,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatyda-quny-360-mln-tenge-bolatyn-bagaly-buiymdar-kormesi-otip-zatyr,"Қазақстан Республикасы Мемлекеттік орталық музейінде ""Ұлт мұрасы – руханият өзегі"" атты көрме өтіп жатыр. Көрменің мақсаты – мәдени құндылықтарды халық игілігіне қайтару бойынша құқық қорғау органдары мен музей тарапы атқарған жұмыс нәтижелерімен қала тұрғындары мен қонақтарын таныстыру.
Қазақстандық Александр Роговик бастаған қылмыстық топ 2012-2017 жылдар аралығында Қазақстанға жалған құжатпен тарихи-мәдени, көркемдік маңызы бар заттар, бейнелеу өнері туындылары мен антикварлық бұйымдарды кіргізген. Контрабаншылар зергерлік бұйымдар мен антикварлық заттарды әлемдік бәссаудалардан сатып алып, Алматыға әкеліп сатқан.
Тергеу барысында қылмыстық топтан құны 1,6 млн доллар болатын 42 кг зергерлік бұйым мен бағасы 106,7 млн теңгелік 43 антиквариат пен картиналар тәркіленді. Кедендік төлем мен салық төлемегені үшін келген шығын мөлшері 60 млн теңгені құрайды. Қылмыстық топ мүшелері экономикалық контрабанда үшін сотталды. Қылмыстық топ ұйымдастырушылары 7 жылға сотталса, тағы үш адам темір тордың ар жағына тоғытылды.
5 жылдан кейін тәркіленген осы заттар қазақстандықтардың назарына ұсынылды.
Сондай-ақ, көрмеде тәркіленген тарихи-мәдени, көркемдік маңызы бар заттар, бейнелеу өнері туындылары мен антикварлық бұйымдар, діни мазмұндағы кітаптар мен сәндік-қолданбалы өнер туындылары алғаш рет ел назарына ұсынылды.
Музей қорына 360 зат өтті, оның ішінде 100-і – картиналар. Солардың бірі – XVII ғасырда жазылған картина – атақты голланд суретшісі Герард Даудың ""Скрипкашы"" атты картинасы.
Сурет өнеріне Дау бала кезінен қызыққан, оның алғашқы ұстазы өз әкесі болған. Кейін ол бірнеше шебердің алдынан тәлім алып, 1628 жылы атақты Рембрандт ван Рейннің сурет мектебіне оқуға түскен.
""Үш жылдың ішінде Дау өз ұстазынан көп білім алып, кейін оның ең дарынды шәкірті ретінде танылды. Суретшінің картинасында кездесетін детализацияға таңғалмау мүмкін емес. Көп затты лупамен салған деседі"", – дейді музей қорларын сақтау бөлімінің басшысы Маржан Жүнісова.
Музей мұрағатына өткен тағы бір туында – бағалы тастар алмаз бен рубиннен жасалған мына бір зергерлік туынды.
""Пасха жұмыртқаларының ішінде тосын сый бар. Үлкенінде малахиттен жасалған құты бар, ол жаққа хош иісті майлар сақтаған сияқты. Кішкентай жұмыртқасының іші барқыттан жасалған, ішінде бриллиант, маржан мен рубиннен жасалған бума бар"", - деді Маржан Жүнісова.
Сондай-ақ Құран Кәрім, XIX ғасырдың соңында жазылған Библия, Евангелия, 1857 жылы шыққан иврит және ағылшын тілдеріндегі дұғалар жинағы, православиелік иконалар бар.
""Құдай ананың тихвиндік иконасы» мен Әулие Николай Ғажайып жасаушының образы бар. Екі икона да XVIII ғасырға жатады"", – деді деректану және қолжазба бөлімінің меңгерушісі Жасұлан Белтенов.
Құранның араб тіліндегі нұсқасы рулонға оралған. Оның ішінде 114 сүре бар, атаулары қызыл сиямен жазылған. Қасиетті кітап XVII-XVIII ғасырларға жатады.
""Қолжазба жинақ таңғалдырмай қоймайды. Оның көлемі 4,2-де 2,5 см. Кітап 247 беттен тұрады. Мәтін Кәлимадан басталып, Қасиетті Құран Кәрімнің сүрелерімен аяқталады. Қолжазба ағаштан жасалған қорапта тұр. Бірегей жазба XIX ғасырға жатады"", – деді Жасұлан Белтенов.
Washington and Lee деп аталатын қос пистолет те көптің көңілін жаулады. Олар Англияда шамамен 1774-1776 жылдары жасалған. Авторы – шебер Мэттью Баркер.
""Пистолеттер АҚШ-тың көне қарулар комитетінің қатаң бақылауымен дайындалды. Түпнұсқасын Американың экс-президенті Джордж Вашингтон ұстаған. Осынау пистолеттің әлем бойынша тек үш көшірмесі бар делінеді, солардың бірі мына біздің музейде"", – деді Маржан Жүнісова.
Сондай-ақ француздық тас сағаттар, нэцкэ статуэткасы, фарфор вазалар, шахмат және тағы басқа артефактілер бар.
Экспонаттардың жалпы құны – 360 млн теңге. Әлемдік өркениеттің асыл жауһарлары қойылған көрме 14 қыркүйекке дейін жалғасын табады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл жәдігерлерді Қазақстанға 2012-2017 жылдары болған ұйымдасқан қылмыстық топ әкелген.,,2023-09-13T17:00:00+05:00
aty-zondi-ozgertu-ne-balany-atasynyn-atyna-zazdyru-usin-ne-isteu-kerek-zanger-tusindirdi,informburo.kz,Аты-жөнді өзгерту не баланы атасының атына жаздыру үшін не істеу керек? Заңгер түсіндірді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aty-zondi-ozgertu-ne-balany-atasynyn-atyna-zazdyru-usin-ne-isteu-kerek-zanger-tusindirdi,"Алматы қалалық адвокаттар алқасының заңгері Эльнура Кишкенебаева аты-жөнді өзгерту және жаңа тек пен есім алғанда нені ескеру қажет екенін түсіндірді.
– Адам тегі немесе атын өзгертуі үшін қайда жүгінуі қажет? Бұл процесс қалай жүреді? Ақша төлеу керек пе?
– Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 15-бабының 4-тармағына сәйкес 16 жасқа толған Қазақстан Республикасының әрбір азаматы аты-жөнін өзгерте алады. 16 жасқа дейінгі балалардың аты-жөнін өзгерту үшін өтінішпен заңды өкілдері, яғни баланың ата-аналары жүгінеді. Ал 10 жастан бастап баланың жеке деректерін өзгерту үшін оның келісімі талап етіледі. Аталған баптың 3-тармағында азаматтың Т.А.Ә. ауыстыру, өзгерту, түзету азаматтық хал актілерін тіркеу туралы заңнамада белгіленген тәртіппен тіркелуге жатады деп көзделген. Азаматтық хал актілерін мемлекеттік тіркеуді, азаматтық хал актілері жазбаларына өзгерістер енгізуді, қалпына келтіруді, жоюды ұйымдастыру қағидалардың 144-тармағына сәйкес азаматтық хал актілері жазбаларына өзгерістер, толықтырулар мен түзетулер енгізу үшін көрсетілетін қызметті алушы кез келген тіркеуші органға, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың ЖАО, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдеріне не мемлекеттік корпорацияға (ХҚО) қалауы бойынша жазбаша түрде немесе портал арқылы электрондық түрде жүгінеді. Мемлекеттік қызмет алу барысында стандартта көрсетілген мемлекеттік бажды төлеу қажет.
– Аты немесе тегі өзгерген кезде міндетті түрде барлық құжатта ауыстырып шығу қажет пе? Мысалы, диплом. Бұған қанша уақыт беріледі?
– Т.А.Ә. өзгерген жағдайда, бірінші жеке куәлік және төлқұжат ауыстырылу қажет, әрі қарай жүргізуші куәлігі және банк құжаттары, атыңызға тіркелінген жылжитын және жылжымайтын мүліктердің құқық иесі болғаныңыз үшін құжаттарын ауыстыру қажет. Бұл тарапта дипломды өзгертуге міндеттелмейсіз. ""Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы"" Қазақстан Республикасы кодексінің 243-бабында Неке қию немесе бұзу кезінде жеке куәлік сәйкесінше куәлікті алған сәттен бастап 30 күн ішінде ауыстырылуы қажет.
– Ерлі-зайыпты ажырасып, әйел адам өз тегін қайтарған кезде барлық құжатта өз тегін қайтара ма? Сондай-ақ күйеуінің тегін алғанда барлық құжатта өзгертуге міндетті ме?
– Азаматша заңды некеге тұрған уақыттан бастап жұбайының тегіне өзінің тегін өзгерткен болса, онда жеке басын куәландыратын құжаттарын жарамсыздығына байланысты отыз күн ішінде ауыстыруы қажет. Мұнымен қатар керісініше өз тегін қайтарған жағдайда жарамсыздығына байланысты ауысуы қажет.
– Заңды некелескен соң әйел немесе ер адам бір-бірінің фамилиясын қосарлап ала ала ма? Мысалы, ""Сабырова-Абаева Айжан Димашқызы"" деген сияқты.
– ""Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы"" ҚР кодексінің 31-бабының 1-бөлігіне сәйкес неке қию (ерлі-зайыпты болу) кезiнде ерлi-зайыптылар өз тiлектерi бойынша ортақ тегі ретiнде өздерiнiң бiреуiнiң тегiн таңдайды не ерлi-зайыптылардың әрқайсысы өзiнiң некеге дейiнгi тегiн сақтап қалады, не біреуі (екеуі де) өз тегiне екiншi жұбайдың тегiн қосып алады. Егер ерлi-зайыптылардың бiреуiнiң болса да некеге тұрғанға дейiнгi тегi қосарлас болса, олардың тектерін қосуға жол берiлмейдi.
Оқи отырыңыз: Туысыңызға несие әперіп, ол төлемей қойса, не істеуге болады? Заңгер қарызды өндіру жолын түсіндірді
– Егер адамның тегі немесе аты туғанда ""орысша"" жазылса, қазақшаға ауыстыруға бола ма? Мысалы ""Актемирова – Ақтемірова"". Бұл үшін не істеу қажет? Қандай құжаттар керек болады?
– Азаматтық хал актілерін мемлекеттік тіркеуді, азаматтық хал актілері жазбаларына өзгерістер енгізуді, қалпына келтіруді, жоюды ұйымдастыру қағидалардың 144-тармағына сәйкес азаматтық хал актілері жазбаларына өзгерістер, толықтырулар мен түзетулер енгізу үшін көрсетілетін қызметті алушы кез келген тіркеуші органға, қаладағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың ЖАО, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдеріне не мемлекеттік корпорацияға (ХҚО) қалауы бойынша жазбаша түрде немесе портал арқылы электрондық түрде жүгінеді. Мәліметтерді өзектендіру үшін қажетті құжаттардың тізбесі:
Порталға жүгінген кезде:
Көрсетілетін қызметті берушілер цифрлық құжаттарды ""электрондық үкімет"" веб-порталында тіркелген пайдаланушының ұялы байланысының абоненттік нөмірі арқылы ұсынылған құжат иесінің келісімі болған жағдайда, іске асырылған интеграция арқылы цифрлық құжаттар сервисінен бір реттік паролді беру арқылы немесе ""электрондық үкімет"" веб-порталының хабарламасына жауап ретінде қысқа мәтіндік хабарлама жіберу арқылы алады.
Оқи отырыңыз: Өсиет қалдырмаған адамның мұрасы кімге қалады? Заңгер түсіндірді
– Кейінгі кезде ""-ов"" және ""-ованы"" алып тастау сәнге айналды. Ол қалай жүзеге асады?
– ""Ұлты қазақ адамдардың тегі мен әкесінің атын жазуға байланысты мәселелерді шешу тәртібі туралы"" Қазақстан Республикасы президентінің 02.04.1996 жылғы №2923 Жарлығына сәйкес ұлты қазақ азаматтар өздерiнiң тегi мен әкесiнiң атының жазылуын қазақ тiлiне тән емес аффикстi алып тастай отырып өзгертуге хақылы, алайда тегi мен әкесiнiң атының түбiрлiк негiзi сақталуға тиiс.
– Жаңа есім таңдағанда ескеру керек қандай ережелер бар? Мысалы, дефис, әріп саны деген секілді.
– ""Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы"" Қазақстан Республикасы Кодексінің 63-бабының  2-бөлігіне сәйкес, бөлек не дефис арқылы жазылған жағдайда қосарланған атқа өзгертуге рұқсат етіледі, бірақ ол екі аттан аспауға тиіс.
– Фамилияны ойдан құрастыруға бола ма? Әлде міндетті түрде қандық туыстығы бар аталардың есімі болуы керек пе?
– Тегін, атын, әкесінің атын өзгерту үшін олардың иесінің бір тілегі жеткіліксіз. ""Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы"" Қазақстан Республикасы Кодексінің 257-бабында атын, әкесінің атын, тегін ауыстыруға мынадай дәлелді себептер келтірілген:
Оқи отырыңыз: Мерзімі өткен несиенің төлемін қалай азайтуға болады?
– Жалғызбасты аналар заң жүзінде өзінің әкесін баласының әкесі деп көрсете ала ма?
– ""Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы"" Қазақстан Республикасы Кодексінің 63-бабының 5-бөлігіне сәйкес егер әкесі анықталмаса, баланың аты анасының көрсетуі бойынша беріледі, әкесінің аты баланың әкесі ретінде жазылған адамның аты бойынша, тегі – анасының тегі бойынша немесе ұлттық дәстүрлер ескеріліп, баланың атасының аты бойынша беріледі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ұлты қазақ азаматтар өзінің тегi мен әкесiнiң атының жазылуын қазақ тiлiне тән емес аффикстi алып тастай отырып өзгертуге хақылы.,,2023-09-22T16:16:16+05:00
auezov-teatrynda-zana-premera-quiyn-dramasynyn-aitar-oiy-qandai,informburo.kz,"Әуезов театрында – жаңа премьера. ""Құйын"" драмасының айтар ойы қандай?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/auezov-teatrynda-zana-premera-quiyn-dramasynyn-aitar-oiy-qandai,"Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театрында режиссер Әлібек Өмірбекұлы ""Құйын"" драмасын сахналады.
Биыл көктемде Әуезов театрына Әлібек Өмірбекұлы келіп, актерлермен кездесіп, жаңа режиссура, актерлік өнер туралы бірнеше күндік семинар өткізген. Содан кейін бірлесе тың спектакль қою туралы ойға келген.
""Идея ""Құйын"" пьесасынан алынды. Жігіт ауылын сатып кетеді. Бәрін алдап, кетіп қалады. Спектакльде осы ауыр сәтті көрсеткім келді. Бұл – қазақты сатқан қазақ туралы. Әрдайым солай болған. Қазақты қазақ сатқан. Біз ең алдымен ""кішкентай адам"" комплексінен арылуымыз керек. Өзімізді ""ұлы халықпыз"" дейміз. Ұлы халық өзі туралы ""ұлымын"" деп айта ма? Мен үшін бұл шығармадағы маңызды дүние – қазақтың қылмыс жасағаны. Театр артистерімен бірге сол жағдайды ұлттық деңгейге үлкейттік"", – деді ""Құйын"" драмасының қоюшы-режиссері Әлібек Өмірбекұлы.
Тарих диірмені үңгісінде сұраусыз кетпес үшін әрекеттенген ел. Ел қамын жеп еңіреген ерлер. Жау жағадан алғанда бөрі етектен тартып жатыр. Ғасырлар бойы өктемдік көрген ұлттың ұсақтану процесі. Кенет ескен еркіндік желі. Замана илеуінде шаң-тозаңға айналып, құйын болып ұшып кетпеу керек. Сол үшін жасалған қарекеттер ""Құйын"" спектаклінде көрініс табады.
""Құйын"" пьесасының авторы – Мұхтар Әуезов атындағы Ұлттық драма театрының директоры Еркін Жуасбек. Пьеса шығармаға арқау болғанымен, театр директоры өзін автор ретінде көрсетпей, ұжымдық жұмыс деп тануды дұрыс көрген. Оған себеп жоқ емес.
""Қанша жерден директор болсам да, шығармашыл адаммын. Өз шындығым болса деймін. Әлібек пьеса идеясын алып, жұмыс істеймін дегенде оған кедергі жасамаймын деп уәде бердім. Спектакль дайын болғанда қарасам, мен ойлап тапқан сюжет пен оқиға, мен ойлап тапқан мәтін жоқ десе де болады. Көргенім керемет дүние болуы мүмкін, бірақ өз шындығым бар ғой. Мен істемеген болсам, неге мен олардың табысына жармасуым керек? Түн ұйқымды төрт бөліп жазғаным, ойлап тапқаным ол жерде жоқ болса, мен неге автор болуым керек? Оны жасаған режиссер мен актерлер, яғни ұжым ғой. Ұжымның ішінде мен де бармын. Жеке өзім директор екенмін деп олардың еңбегін иелене салу менің шындығым емес. Шын ниетіммен барымды салып көмектестім. Жақсы дүние жасауға не керек деп сұрап отырдым. Сұрағанын түгел беруге тырыстым. Спектакль табысты болмаса, оған да мен жауап беремін. Сондықтан ұжымдық жұмыс деп жаздым"", – деді Еркін Жуасбек.
Әлібек Өмірбекұлының айтуынша, бұл саяси спектакль емес. Дегенмен көрермен қойылымнан Кіші жүздің Ресей империясына қосылуын, отарлық езгіні, тілдік дискриминацияны аңғара алады.
""Саясатқа еш қатысым жоқ, ол туралы хабарым да жоқ. Мен өз халқымды, тарихымды білемін. Актерлермен Алматыдағы барлық базарды араладық. Қарапайым адамдардың қалай өмір сүретінін көрдік. Театр әрдайым адамдар туралы болған"", – деді сектакльдің қоюшы-режиссері.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қойылым премьерасы Әуезов театрының 98-маусымы қарсаңында болды.,,2023-09-12T15:30:00+05:00
bala-usin-zeke-mektep-durys-pa-memlekettik-mektep-durys-pa,informburo.kz,"Бала үшін жеке мектеп дұрыс па, мемлекеттік мектеп дұрыс па?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bala-usin-zeke-mektep-durys-pa-memlekettik-mektep-durys-pa,"Жаңа оқу жылы басталды. Әр оқу жылының басында ата-аналар баласын қай мектепке берерін білмей дал болады. Өйткені, елімізде екі түрлі мектеп бар: бірі – мемлекеттік, екіншісі – жекеменшік. Қалтасы қалыңдардың бәрі бірдей жеке мектепке жүгіре бермейді. Мемлекеттік мектеп бітіріп те шетел асып жатқандар жетерлік. Ендеше қайсы мектеп дұрыс? Жеке ме, мемлекеттік пе? Саралап көрдік.
Оқу-ағарту министрлігі Орта білім беру комитетінің мәліметінше, елімізде 7724 мектеп бар. Ауылдық жерлерде – 5279 мектеп, қалалық жерлерде – 2445 мектеп жұмыс істеп тұр. Ал жекеменшік мектеп саны 400-ден асады.
Мемлекеттік мектепте оқу бағдарламасы тегін болғанымен, бүгінгі таңда баланы өз қабілетіне сай дамыту үшін ата-аналар қосымша ақы төлеуге мәжбүр. Елімізде Артспорт сияқты тегін бағдарламалар болса да, орын саны толып қалған жағдайда бала өзі қалаған үйірмеге бара алмайды. Оның үстіне барлық мектепте бірдей баланы үйден алып кетіп, қайта әкелу қызметі жоқ. Әсіресе, үлкен қалада тұратындарға баланы мектепке тасу оңай емес.
Әсел Өтегенқызы, ""Ақтөбе қаласының білім бөлімі"" ММ ""Благодар орта мектебі"" КММ директоры:
""Мемлекеттік мектептер – әлемнің барлық еліндегі балалар үшін білім беретін, бюджет арқылы қаржыландырылатын білім ордасы. Мемлекеттік мектеп әлеуметтік, экономикалық жағдайына қарап бөліп-жармай барлық балаға бірдей базалық орта білім береді.
Мемлекеттік мектептің негізгі ұстанымдары мыналар: тегін оқу, білім берудің әртүрлілігі, инклюзивті оқыту, мемлекеттік стандарттардың сақталуы. Мұнда еңбек ететін ұстаздардың білім деңгейі тест арқылы тексеріліп отырады. Ұзақ жыл бойы мектеп қабырғасында қызмет жасап, мыңдаған шәкірт тәрбиелеген ұстаздар көп. Мемлекеттік мектепте әртүрлі бағдарламалар арқылы бала түрлі сайыстарға тегін қатысып, талантын шыңдауға мүмкіндік алады. Мектеп қабырғасында әртүрлі үйірме жұмыс істейді. Биылдан бастап мемлекет басшысының тапсырмасымен 1-4 сынып оқушылары 100 пайыз мектеп тамағымен қамтылды"".
Қарлығаш Мешітбай, оқушы анасы:
""Мен 2-сынып оқушысы Нұрлыжан Мараттың анасымын. Жеке мектеп пен мемлекеттік мектептің айырмашылығы – уақыттың тиімділігі. Қазіргі заманда бала жан-жақты даму керек деп ойлаймын.
Ата-аналарға жеке мектептер өте тиімді. Бала 08:00-ден кешкі 17:00-ге дейін мектепте гаджетсіз тек сабақ оқиды. Жеке мектептердегі методика бәсекелестікке жақын, аптаның соңында балаларды мұғалімдері кішігірім сыйлықпен қуантады.
Ағылшын тілін америкалық мұғалімнен үйренеді, баланың жеке формасы болады, әр сыныпта 18-20 бала оқиды. Шетелдік мұғалімдерді алып келіп жатыр. Бұндай мұғалімдердің алдынан өткен оқушы жаман болмайды деп ойлаймын. Жеке мектептің өз психологы бар, әр баламен жеке жұмыс істейді"".
Құралай Ошақбаева, психолог, көп балалы ана:
""Бұл сұраққа психолог ретінде емес, көп балалы ана ретінде жауап бергім келеді. ""Күміс алқа"" иесі, 6 баланың анасымын.Үлкен қызым 25-те, кішкентай ұлым 10-да. Үлкен қызым Венгрияда бакалавр, Парижде магистратураны тегін грантта бітірді. Екінші қызым Америкада грантта оқып жатыр. Үшінші қызым биыл Кореяның Сеул қаласына грантқа түсті.
Ақылы мектепте де, тегін мектепте де оқыдық, ана ретінде тәжірибем мол. Айтарым – ана өзінің баласын қалай көрсе, оған тура сондай ұстаз тап болады. Мен соны байқадым. Қай кезде қандай ана болып қалыптастым, ішкі ойым қандай болды, аналық мейірімім қандай болды, қандай жасымда қандай ана болдым, балаларымның алдарынан тура сондай ұстаздар шықты. Үлкен қызымда қатал болдым, сол кезде қыздарыма қатал ана кезікті. Егер балаңызға шын ықыласпен білім берем деп қаласаңыз, шынымен білімді ұстаздар тап болады екен.
Балаға ортасы және ұстазы қатты әсер етеді. Көбінесе балалар бастауыш мектепте қандай ұстаз сабақ берді, білім жағынан, қабылдау жағынан сол кісіге көп ұқсап кетеді. Соны байқадым. Әр бала әртүрлі. Алты баланың өзі алты түрлі болып жатады. Ең басты дүние – ана мен бала арасындағы қарым-қатынас.
Қазіргі таңда баланы телефоннан шығару үшін баламен ата-анасы көп сөйлесу керек. Көп ата-ана ""жеке мектепке баламды берсем, мәселе шешіледі"" деп ойлайды. Жоқ, олай емес. Мектепті емес, мұғалімді таңдау керек. Ұстаз бен оқушы арасында байланыс жақсы болса, бала білімді болып өседі"".
Мемлекеттік мектеппен қатар, жеке мектептің де балаға беретін мүмкіндігі мол екені жасырын емес. Еліміздегі жекеменшік мектептердің бағасы әртүрлі. Ең азы 50 мың теңгеден басталып, айына 1 миллион теңгеге дейін жететіні жасырын емес. Оқу ақысы бойынша жеке мектептердің көшін Астана қаласындағы QSI халықаралық мектебі иеленіп отыр. Бұнда оқу бағасы айына миллион теңгеден асып жығылады.
Жеке мектептің артықшылығы – бала саны әдеттегі мектептен аз болады, сәйкесінше балаға көңіл бөлу мүмкіндігі жоғары, 3 мезгіл тамақ, түрлі үйірмелер айлық оқу ақысының құрамына енеді. Бала таңертеңнен кешке дейін мектепте жүреді. Осының арқасында бала жан-жақты өнерлі, бірнеше тілге жүйрік болып шығады.
Алайда бес саусақ бірдей емес, жеке мектеп бітірген баланың бәрі бірдей озат деген сөз емес. Ата-аналардың сөзінше, кей жеке мектептерде баланың сабағын мұғалімдері қадағалай бермейді, ай сайын ақшасы төленіп отырған соң оларға талап қоймайды. Бәріне бірдей баға қойып, уақыт өткізетіндері де бар.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Мектеп басшысы, ата-ана және психолог пікірін ұсынамыз.",,2023-09-07T13:00:00+05:00
fiba-okili-aleks-sancez-qazaqstannyn-quest-dengeiinen-de-zogary-zarystardy-otkizuge-mumkindigi-zetedi,informburo.kz,FIBA өкілі Алекс Санчез: Қазақстанның Quest деңгейінен де жоғары жарыстарды өткізуге мүмкіндігі жетеді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/fiba-okili-aleks-sancez-qazaqstannyn-quest-dengeiinen-de-zogary-zarystardy-otkizuge-mumkindigi-zetedi,"Турнирге 6 қазақстандық және 10 шетелдік команда қатысуда. Маңызы жоғары осынау турнирге FIBA 3Х3 басқарушы директоры Алекс Санчез келді. Осы сәтті пайдаланып, FIBA 3Х3 басқарушы директорымен сұхбаттасудың сәті түсті.
– Алекс Санчез мырза, ең алдымен 3х3 баскетбол спортының ерекшелігіне тоқталып өтейікші...
– 3х3 баскетбол әлемдік аренада жаңадан бедел жинап келе жатқан спорт түрі. Баскетболдың бұл түрі кортта жылдам шешім қабылдауды қажет етеді. Халықаралық Олимпиада комитетінің  шешімімен 3х3 баскетбол - Олимпиада бағдарламасына енгеннен кейін осы спорт түрінің екінші тынысы ашылды десе де болады. 2020 жылғы Токио ойындарында алғаш рет 3х3 баскетболдан жеңімпаз бен жүлдегерлер анықталған еді. Жастар ерекше қызығатын, кезінде көше ойыны саналған бұл спорт түрі  бүгінде әлемдік деңгейге көтерілген.
– Жалпы бұл турнирдің қандай ерекшелігі бар? Маңызы неде?
– Халықаралық деңгейдегі турнир қазақ жерінде, Қазақстанның оңтүстіктегі астанасы Алматы қаласында алғаш рет өтіп жатыр. Осыған дейін мұндай жарыс елордада өткен болатын. Almaty Quest – FIBA 3x3 World Tour бағдарламасына кіретін 3х3 баскетболдан халықаралық турнир. Бұл FIBA 3x3 Masters әлем чемпионатынына мүмкіндік сыйлайтын Орталық Азиядағы ең маңызды жарыс десе де болады. Азияның бірқатар елінен келген командалар FIBA 3x3 әлем турындағы жолдамаға таласып жатыр.
Турнир жеңімпазы қазан айында Чэнду қаласында өтетін World Tour кезеңіне қатысу құқығына ие болады. Тартысқа толы бәсеке көпшіліктің көңілінен шығып жатқанына куә болудамыз. Бұл жарыс Алматыда баскетбол жұлдыздарының басын қосқан турнир болды.
– Турнирге қатысып жатқан баскетболшылардың мүмкіндігіне қандай баға бересіз?
– Командалар тактикалық нұсқаулықты дұрыс орындап, турнирді қыздыра түсті. Спортшылардың ешқайсысын бөліп жармаймын. Барлығы белсенділік танытып, жоғары деңгейдегі ойын үлгісін көрсетті. Жанкүйерлер мен қонақтардың қолдауы да оларға ерекше күш берді деген ойдамын. Азияның түрлі елінен келген командалар бір-біріне лайықты бәсекелес болды. Бәсеке бар жерде өсу бар екені айтпаса да белгілі.
– Халықаралық турнирді ұйымдастырушыларға қандай баға бересіз? Бүгінгі жарыс көңіліңізден шығып жатыр ма?
– Турнирді ұйымдастырушыларға өте жоғары баға беремін. Оларға деген алғысым шексіз. Шараны ұйымдастыру жағында еш мін жоқ. Бірқатар халықаралық турнирге барып көрдік. Салыстырмалы түрде алып қарасақ, Алматыдағы турнирдің ұйымдастырылу деңгейі ең ерекшесі деп айтар едім. Өйткені әр деталь ескерілген, қатысушыларға барлық жағдай жасалған.
– Қазақстанның Quest деңгейінен де жоғары (World Tour) турнир өткізу әлеуетін қалай бағалайсыз?
– Қазақстанның Almaty Quest сынды халықаралық турнирлерді өткізу құқығына ие болуы қазақ елі үшін зор мәртебе деп білемін. Маңызы жоғары жарыстың қазақ жерінде өтуі Қазақстандағы баскетболды жаңа бір деңгейге көтерді. Бұл спорт түрін насихаттап, оны дамыту Қазақстан үшін маңызды. Мұнымен тоқтап қалуға болмайды. Қазақстанның Quest деңгейінен де жоғары турнирлерді өткізуге мүмкіндігі де, әлеуеті де жетеді. Өйткені, Қазақстанда спортқа баса мән берілген.
Түрлі спорт кешендері мен заманауи спорт залдар салынып, азаматтарға барлық мүмкіндіктер қарастырылған. Қонақжай қазақ халқы шетелдік қонақтарды да құшағын жайып, ерекше қарсы алатынын ерекше атап өткен жөн. Қазақстан өз мүмкіндіктерін ескеріп, жоғары деңгейдегі турнирлерді өткізуге қызығушылық танытып отыр. Турнирді ұйымдастыруға ықылас таныту үлкен жауапкершілік жүктейтінін айта кетейін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматыда 3х3 баскетболынан Almaty Quest халықаралық турнирі өтіп жатыр.,,2023-09-24T15:10:53+05:00
kez-kelgen-auru-zan-qaigysynyn-otemi-adamdy-psixologiyalyq-zolmen-emdeuge-bola-ma,informburo.kz,"""Кез келген ауру – жан қайғысының өтемі"". Адамды психологиялық жолмен емдеуге бола ма?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/kez-kelgen-auru-zan-qaigysynyn-otemi-adamdy-psixologiyalyq-zolmen-emdeuge-bola-ma,"Қазақстанда аутоиммунды ауруға және қатерлі ісікке шалдыққан науқастарды интегративті медицина көмегімен, яғни адамның иммунитеті мен жан саулығын көтеру арқылы  емдеу әдісі қолданыла бастады. Осы орайда ""Интегративті медицина халық денсаулығы үшін қызмет етеді"" тақырыбында өткен баспасөз мәжілісінде интегративті медицина клиникалары желісінің негізін қалаған дәрігер Дмитрий Раевский ауруды психологиялық жолмен емдеу әдістері туралы айтты.
""Қазір әртүрлі ауруларды гипнозбен емдеу, түпсанамен жұмыс істеу арқылы емдеп жазуға болатыны туралы диссертациялар жазылды. Адамның иммунитетін көтеру арқылы ауруды жеңуге күш-қуат беруге болады. Дәрі-дәрмек керісінше иммунитетті әлсіретуі мүмкін. Антибиотиктер, препараттар уақытша көмектеседі. Адам аурумен өзі күресе алуы үшін иммун жүйесі мықты болуы керек. Иммунитетте бір ақау болса ол аутоиммунды ауруға, онкологияға әкеледі. Сондықтан адамға ең алдымен ауру себебін түсінуге көмектесу керек. Адам ауру себебін түсінсе, сауыға бастайды"", – деді ол.
Оның сөзінше, ауруды алдымен адамның түпсанасында, ақыл-ойында жою керек. Содан кейін ғана ағзасына қолдау көрсеткен жөн. Ал адам санасында өзін аурумын деп санаса, ауруды жеңуге ешқандай дәрі-дәрмек көмектеспейді.
""Бізде емделген адамдар сауығып кетеді. Онкология ғана емес, қызыл жегі, бауыр циррозы секілді аутоиммунды әртүрлі аурудар, тіпті ВИЧ секілді вирусты аурулардан оңалғандар бар. Адам бойында ауырса жазылып шығатын күш бар. Адамдар мұны ұмытып кетеді де, жауапкершілікті үкіметке, дәрігерлерге, дәрі-дәрмекке артып қояды. Басқалар біздің денсаулығымызға қарау керек керек сияқты. Дәрігер дәрі-дәрмек беріп қана қоймай, салауатты өмір салтын ұстау, иммунитетті көтеру туралы айтып, адамға барынша қолдау көрсетуі қажет"", – деді дәрігер.
Раевский эпилепсиясы бар 36 балада дәрі-дәрмексіз тек анасымен жұмыс істеу арқылы аурудың беті қайтқанын атап өтті. Ал 2 мың баладан дамудың тежелуі, аутизм диагноздары алынған. Церебралды сал ауруына шалдыққан 50 бала жүре бастаған.
""Мұның бәрі анасымен жұмыс істегеннен кейін болды. Анасының түпсанасымен жұмыс істесе, бала да жазылып шығады. Ана мен бала 15 жасқа дейін олар біртұтас организм секілді. Жыныстық жетілу кезінде бала анадан ажырай бастайды. Балада болып жатқанның бәрі анасында болып жатқан нәрселер"", – деді дәрігер.
Ол медицина философиясы өзгерсе екен дейді. Адамдар антибиотик, химиоерапия, стимуляторларға тәуелді болмай, өз-өзін емдей алатындай сау болғанын қалайды.
""Ежелгі Қытайда дәрігерлерге адамдар ауырмағаны үшін, яғни сау болғаны үшін ақы төлеген. Ал адам ауырып қалса дәрігерге ақша бермей қойған. Дәрігер ауру адамды тегін жазып шығуға тиіс еді. Медицина академиясында оқыған кезде де аурудың алдын алу арзанға түседі деп оқытты. Адамдарға мектептен психология негіздерін үйретсе, онкология белгілері болуы мүмкін адамдарға бірден химиотерапия жасамай, онкопсихология негіздерін оқытса, онда науқастар саны азаяр еді. Қазір халықтың иммун жүйесі күрт нашарлап кетті. Сау адам жоқ, бәрінде диагноз. Бұрындары дәрігерлер адамның иммунитетін күшейтуді көздейтін. Антибиотиктер, стимуляторлар, химиялық препараттар болмады. Бала дүниеге келгенде иммунитетті ана сүтінен алады. Бірақ бірден сүт қоспасын беріп қояды. Ондай балалар өмір бойы қорғау іздеп, ауырады"", – деді дәрігер.
Оқи отырыңыз: Қатерлі ісікті емдеу қиын, алдын алу оңай. Скринингтен кімдер және қандай жиілікпен өтуі тиіс?
Оның сөзінше, интегративті медицина қызметкерлері пациенттердің қамын ойлап, күн сайын хал-жағдайларын сұрап, арман-мақсаттары жайлы әңгімелесіп, өмір сүруге күш-қуат беріп, қолдау көрсетеді. Ем алуға көбінесе қатерлі ісіктің төртінші сатысында келеді. Дегенмен химия алуға болмайтын адамдардың өзі сауыға бастайды.
""Адам аурудан қорықса, ауру оны жалмайды. Адамды үрей өлтіреді. Кез келген ауру – жан қайғысының өтемі, сыртқы көрінісі. Оны адаммен сөйлесу арқылы, уайым-қайғысын бөлісу арқылы алып тастау керек. Жалпы айтқанда адамды аурумен өзі күресе алатын жағдайға жеткіземіз. Адамдарға бір күні өлетінін, өлім қорқынышты емес екенін, қорықса ажал жақындайытынын, ал қуанса адамнан қашатынын түсіндіреміз. Медитация жасаса, тынышталса, өлімнен қорықпайтын болса сауыға бастайды. Бірнеше әдісті аралстырғаннан кейін жақсы нәтижеге жетеміз. Адамның миын ""қатерлі ісік жасушылары керек емес"" деп қайта бағдарламалаймыз. Ми қатерлі іск жасушасы керек болмаған соң оны организмнен алып тастау керек екенін түсінеді. Ауруға әкелген стрестті тауып, оны алып тастағаннан кейін аурудан айығады"", – деді дәрігер.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Дәрігер ауруды алдымен адамның түпсанасында, ақыл-ойында жою керек екенін айтады",,2023-09-12T09:31:39+05:00
obyr-allergiya-cirroz-qymyz-qandai-aurularga-em,informburo.kz,"Обыр, аллергия, цирроз. Қымыз қандай ауруларға ем?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/obyr-allergiya-cirroz-qymyz-qandai-aurularga-em,"Профессор Жанғабылов Абай Кенжебайұлын еске алуға арналған ""Бие сүті, қымыз, шұбат – олардың емдік-сауықтыру қасиеттері"" халықаралық гастроэнтерология конференциясында ғалымдар соңғы ғылыми зерттеулердің нәтижесін жариялады.
Әлем бойынша Қазақстан, Моңғолия, Қырғызстан, Ресей, Тәжікстан, Өзбекстан және Шығыс пен Орталық Еуропада бие сүтін өндіру кеңінен дамыған. Бүгінде дүние жүзінде 30 млн адам бие сүтін қымыз түрінде тұтынады. Соңғы уақытта Еуропа, Италия, Венгрия, Нидерланды және Германияда бие сүтін өндіру қолға алынып келеді. Аталған елдер жылына шамамен мың тонна бие сүтін өндіреді. ҚР ПІБ МО бас гастроэнтерологы, медицина ғылымдарының докторы, профессор Бақытжан Биімбетовтің айтуынша, бұл қызығушылық саумалдың денсаулыққа оң әсерімен тікелей байланысты. Сондай-ақ аллергиясы бар балалар сиыр сүтіне қарағанда, бие мен есек сүтін қорықпай тұтына алады.
Шетелде бие сүті көбінесе кептірілген ұнтақ түрінде сатылады. Париждегі Le bon marche әмбебап дүкені Бургундия фермасының асыл тұқымды биелерінің сүтін сатады. Литрі біздің ақшамен 24 мың теңге тұрады. Кей сарапшылар мұның әбден лайық баға екенін айтады.
""Бие сүті ересектер мен сәбилердің денсаулығына оң әсер ететін қоректік және емдік заттарға толы. Иммунитет, энергия және төзімділікті арттырады. Ең бастысы – өмір сапасын жақсартады. Құрамында май аз, ал омега-6 , омега-3 және ағза үшін аса маңызды NNFA (28%) үлесі жоғары. Мұнымен қатар бие сүтінде ақуыздар мен А, В және С дәрумені көп. Керісінше альбуминдер мен глобулиндер айтарлықтай аз болғандықтан, ағзаға тез сіңеді. Химиялық құрамы ана сүтінікіне ұқсас, емшек сүті болмағанда балаға беруге болады. Май қышқылдарының құрамы ерекше болғандықтан, егде жастағы адамдарға да пайдалы"", – деді Бақытжан Биімбетов.
Сондай-ақ профессор қазір бие сүтінің косметика мен дәрі-дәрмек өндірісінде кеңінен қолданылатынын айтады.
Оқи отырыңыз: Дененің ісінуі, шаштың түсуі және ұйқысыздықтың себебі не? Фармацевт-нутрициолог түсіндірді
Бақытжан Биімбетовтің зерттеуінше, бие сүтін қолданудың қосымша клиникалық әсері келесідегідей:
""Десе де іш өткізу, іштің кеуіп, құрылдауы секілді теріс белгілері де бар. Саумал ішімдік ішуден пайда болған стетоз , гепатит , цирроз , өт қабығының дисфункциясы , А, В және С типті созылмалы гастрит, эрозиялық гастродуоденит кезінде пайдалы"", – деп қосты профессор.
""Көпсалалы медициналық орталықтың"" онколог дәрігері Раушан Күмісбекова ерлерге қарағанда Қазақстанда әйел адамдардың қатерлі ісікке жиі шалдығатынын айтады. Дәрігер статистикалық мәліметтерден бөлек бие сүтінің химиотерапия кезіндегі пайдасына тоқталды.
2020 жылы әлем бойынша сүт безі рагына 2,2 млн адам шалдықты. Сол жылы шамамен 685 мың әйел көз жұмды.
Ал Қазақстанда бұл көрсеткіш 35 366 науқасқа жетіп отыр. Ішінде:
Оқи отырыңыз: 30 жылда ерлердің ұрығы 3 есе әлсіреген. Бедеуліктің емі бар ма?
2020 жылы Қазақстанда ісікке шалдыққан әйелдер саны – 18 676. Ішінде:
""Химиотерапия курсынан кейін науқаста жүрек айну, құсу, мукозит, анорексия, диарея және лейкопения секілді белгілер байқалады. Мұнымен қатар гастро-интенстинальды аурулар – 90%, гемотологиялық аурулар  – 85-90%, гепато-нефротроптық аурулар 40-50 пайызға дейін асқынады. Мұнымен қатар қатерлік ісіктің асқынуы, ісікке қарсы дәрілік терапия, хирургиялық ота, сәулелендіру ағзадағы қоректік заттар мөлшерін азайтады"", – деді Раушан Күмісбекова.
Қай ісік түрі қоректік заттарды көбірек азайтады:
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар МӘМС арқылы 30 жастан бастап қатерлі ісік скринингін тегін өте алады
""Бие сүтінің химиялық құрамы ана сүтінікімен ұқсас. Иммунитетті нығайтады, қабынуға қарсы, пробиотикалық, әртүрлі вирус пен ісікке қарсы әсері бар. Асқазан-ішек жолдары, тері, созылмалы гепатит, бауыр циррозы, онкологиялық патологиялық аурулар кезінде қолдануға ұсынылады. Құрамында иммуноглобулин, полиқанықпаған май қышқылдары, А, С, Е, В, D дәрумендері, кобальт, мыс, кремний, алюминий, титан, күміс, мырыш, қалайы, йод, темір, никель сынды микроэлементтер, лактоферрин, лизоцим, аминқышқылдары, лактоза бар. Бие сүті басқа сүт түрлеріне қарағанда күшті, бактерицидтік қасиеттерге ие, микрофлораны қалпына келтіреді. Иммуномодуляторлы қабыну мен ісікке қарсы лактоферрин бар"", – деді Раушан Күмісбекова.
Маманның айтуынша, химиотерапия кезінде бие сүті серотонинді синтездейді. Осылайша, науқастың тәбеті қалпына келіп, көңіл-күйі жақсарады . Лакто- және бифидобактерияларға қатысты пребиотикалық қасиеті бар. Сондай-ақ ішек микробиотасын қалыпқа келтіріп, иммунитетті жақсартады және жүрек айнуды басады.
""Бие сүтінде лизоцим, лактоферрин, IgA және биоактивті пептидтердің көп болуы дене қорғанысын күшейтеді"", – деп қосты маман.
Гастроэнтеролог Бақытжан Биімбетов саумалдың ішек дисбиозы кезінде де аса пайдалы екенін айтады.
Ішек дисбиозы дегеніміз – ішек микрофлорасының сапалық және сандық құрамы өзгерген соң асқазан-ішек жұмысы бұзылып, метаболикалық және иммунологиялық бұзылулардың дамуымен сипатталатын клиникалық-зертханалық синдром.
Дизбиоздың этиологиямен байланысты жіктелуі:
Оқи отырыңыз: ""Науқастардың 6 пайызына ғана І кезеңде диагноз қойылады"". Қазақстандық дәрігерлер өкпе обырын алдын алудың жолын айтты
Дисбиоздың клиникалық белгілері:
""Емді ішек дисбиозы синдромымен бірге жүретін негізгі ауруды анықтаудан бастаймыз. Кейін бактерияға қарсы препарат, пробиотик және т.б. көмегімен патогендік микрофлораға әсер етеміз. Осылайша ас қорыту жүйесін, ішектегі химиялық процестердің өзгеруін, қабыну , ішектің улы өнімдерді сіңіруін , метаболизмнің бұзылуын тоқтатамыз . Мұнымен қатар дисбиоз кезінде тез қорытылатын көмірсу, ішектің шырышты қабатын тітіркендіретін ащы, қышқыл және эфир майларына бай көкөністерден бас тартқан пайдалы"", – деді Бақытжан Биімбетов.
Биология ғылымдарының кандидаты, әл-Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті КЕАҚ кафедрасының профессоры Мейрамгүл Нармұратова бие сүтінің 50 пайызын құрайтын сарысу ақуыздарының бактерия, вирус және қатерлі ісік жасушаларына қарсы емдік қасиеті жоғары екенін мәлім етті.
""Саумалдың әртүрлі аурудың алдын алу және емдеу үшін қаншалықты тиімді екенін зерттеу үшін құрамындағы лактоферрин ақуызын бөліп алдық. Оның биологиялық қасиетін анықтау үшін антиоксидант, хилоктаушы белсенділік және антимикроптық белсенділін қарастырдық. Мұнымен қатар масс-спектометрия әдісімен пептидтік, аминқышқылдық құрамын анықтадық. Нәтижесінде бие сүті лактоферринының темір йонын байланыстыратын және ағзада түзілген бос радикалдарды бейтараптандыратын қасиетінің бар екені анықталды"", – деді Мейрамгүл Нармұратова.
Оқи отырыңыз: Қатерлі ісікті емдеу қиын, алдын алу оңай. Скринингтен кімдер және қандай жиілікпен өтуі тиіс?
Зерттеу барысында бие сүтінің темір мен мыс йондарын байланыстыру қабілеті қарастырылып, темір болмаған жағдайда валенттілігі ұқсас мыс йондарын да тасымалдайтыны белгілі болды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","2020 жылғы мәліметтерге сүйенсек, Қазақстанда 35 мыңнан астам адам қатерлі ісікке шалдыққан.",,2023-09-26T14:30:00+05:00
onir-zastary-qalai-tomen-paiyzben-ipoteka-ala-alady,informburo.kz,Өңір жастары қалай төмен пайызбен ипотека ала алады?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/onir-zastary-qalai-tomen-paiyzben-ipoteka-ala-alady,"Отбасы банкі жастарды баспанамен қамтамасыз ету бағдарламасына қатысушылардың портретін құрастырды. Бұл – жасы отыздағы, 260 мың теңгеге жуық жалақы алатын қазақстандық. Әдетте ол мемлекеттік коммуналдық кәсіпорынның – мектеп, емхана немесе мәдениет саласының қызметкері. Баспана мәселесін шешу үшін Отбасы банкінен 15 млн теңге көлемінде несие алған.
Бүгінде Астана мен Алматы жастары жиі қоныс той жасайды. Екі қаланың әкімдігі жастардың баспаналы болуы үшін тұрғын үй бағдарламаларына қаржы бөледі. Өзге аймақтар да жастарды белсенді қолдап жатыр. Екі жылдан бері жастарға арналған бағдарламалар еліміздің барлық дерлік аймағын қамтыды.
Жуырда ғана Отбасы банкі екі облыс пен бір моноқала әкімдіктерімен жастарды баспанамен қамтамасыз ету бағдарламасын бастау жөнінде келісімге келді. Енді Қостанай және Павлодар облыстарының жастары қолжетімді шарттармен баспана сатып ала алады. Бұл өңірлерде бағдарламаға 2,9 млрд теңге бөлініп отыр. ""Қостанай жастары"" бағдарламасы бойынша облыстың жас тұрғындары 2,1 млрд теңге көлемінде қолжетімді заем ала алады. Әкімдік пен Отбасы банкі қаржыны тең бөліп отыр. ""Ертіс жастары"" бағдарламасын жүзеге асыруға Павлодар қаласының әкімдігі мен Отбасы банкі 345,5 млн теңгеден бөлді. Бағдарлама Ақсу қаласында да іске қосылады, бюджеті – 109 млн теңге. Осылайша, бұл өңірлерде 160-180 жас баспаналы болмақ.
""Қазір Отбасы банкінде 2,6 млн салымшы болашақ баспаналарына ақша жинап жатыр. Орташа жасы – 35. Жастардың сеніміне қол жеткізе алдық деген сөз. Біз өз өнімдеріміз бен бағдарламаларымыз арқылы баспаналы болсам деген армандарына жетуге көмектесеміз. Оған қоса мұндай бағдарламалар өңірлерде қажет мамандарды: дәрігерлерді, мұғалімдерді, журналистерді, спортшыларды, мәдениет қызметкерлерін, құтқарушыларды, өрт сөндірушілерді ұстап тұруға, оларға қолдау көрсетуге көмектеседі. Қазір жастарға арналған бағдарламалар барлық аймақта бар. Жалпы сомасы 98 млрд теңгеден асады"", – деді ""Отбасы банк"" АҚ басқарма төрайымы Ләззат Ибрагимова.
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар үшін тегін баспана алудың жолдары қандай?
Қазір жастар бағдарламалары Астана, Алматы, Шымкент, Жетісу, Ақтөбе, Алматы, Қарағанды, Қостанай, Жамбыл, Абай, Ұлытау облыстарын қамтиды. Бағдарламаға жұбайлардың біреуі ғана қатыса алады. Банк сатып алынатын баспананың құнын шектемейді, тек берілетін қарыз сомасы аймаққа қарай 20 млн теңгеге дейін шектеледі. Пәтердің құны қымбат болса, қарыздың үстіндегі соманы бағдарламаға қатысушы өзі төлейді.
Кейбір аймақтарда жастардың жұмыс орындарына қатысты шектеулер бар. Жалпы, жастарды тұрғын үймен қамтамасыз ету бағдарламасының шарттары мынадай:
Статистикаға сәйкес, Қазақстанда әрбір үшінші тұрғын жастар санатына жатады. Отбасы банк облыс әкімдіктерімен бірлесіп осы санаттағы азаматтардың баспаналы болуына қолдау көрсете береді. Жастарға арналған тұрғын үй бағдарламалары олардың өзге өңірлерге көшпей, туған жерінде жұмыс істеуіне мүмкіндік береді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда 35 жасқа дейінгі жастар өңірлік жеңілдетілген ипотека бағдарламаларына қатыса алады.,,2023-09-21T13:30:18+05:00
oteiboidaqtyn-osieti-xalyqtyq-medicinaga-xalyq-sene-me,informburo.kz,"""Өтейбойдақтың өсиеті"": Халықтық медицинаға халық сене ме?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/oteiboidaqtyn-osieti-xalyqtyq-medicinaga-xalyq-sene-me,"Халықтық (дәстүрлі) медицина – бұл халық арасында ұрпақтан-ұрпаққа берілетін аурулар, оларды емдеу әдістері мен құралдары туралы білімді қамтитын балама медицинаның түрі.
Жалпы, XVIII ғасырдың соңына дейін халықтық медицина жалпы медицинадан бөлінбеді. Оны швейцариялық дәрігер Теодор Цвингердің 1684 жылы шыққан кітабы анық көрсетеді. Оның еңбегі Гиппократ пен басқа да ежелгі дәрігерлердің ""ағза сөлдерінің қатынасы"" туралы постулаттарына негізделген еді.
""Халықтық медицина"" термині XIX ғасырдың бірінші жартысында неміс ғалымдарының медициналық еңбектерінде пайда болды. Онда халықтардың денсаулыққа қатысты барлық іс-әрекеттері сипатталды, тек сиқыр мен натуропатияға негізделген балгерлік қана емес, сонымен қатар, халықтың гигиена мен дәстүрлі медицинаны қолдануы баяндалды. Осылайша, бұл термин халық арасында аурулар мен оларды қалай емдеу керектігі туралы кең тараған түрлі түсініктерді қамтыды.
Жалпы, қазақ халқының дәстүрлі медицинасының шоқтығы биік екенін атап өткен жөн. Мәселен, қазақ шипа­герлерінің атасы – Өтейбойдақ Ті­леуқабылұлының осыдан 5 ғасырдан бұрын жазған медициналық үлкен ғылыми еңбегі – ""Шипагерлік баян"" күні бүгінге дейін құндылығын жоғалтқан жоқ. Бұл еңбекте – жүрек, ми, сөл (адам ағзасынан бөлінетін), тағы басқа мүшелердің адам организмінде алатын рөлі, күйік, үсікті емдеу, тамыр ұстау сияқты өзекті мәселелер айтылған.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда қандай емдік шөптер өседі. Оларды ажырата аласыз ба?
Сондай-ақ, Өтейбойдақ Ті­леуқабылұлы аталған кітабында шешек ауруына қарсы вакцина егуді ағылшын ғалымы Э. Женнерден (1796) 320 жыл бұрын жазғандығын атап айту қажет. ""Шипагерлік баянда"" өсімдіктерден алынған 854 түрлі, жануарлардан алынған 455 түрлі шипалық қасиеті бар емдік дәрілердің тізімі, адам мүшелерінің 430-ға тарта атаулары, мыңнан аса дәрі және 4577 рецепт берілген.
Бүгінгі таңда Қазақстанда дәстүрлі емдеу қызметтерін ұсынатын шипажайлар мен медицина орталықтары көп. Көбінде укол, система, ота деген ұғымдар атымен жоқ. Науқасқа дәрі-дәрмектер де берілмейді. Негізгі қолданатын емдердің бірі – бұлау. Қазының майына денені орап тастап, осы арқылы нау­қастың денесіндегі суықты шығаратындары бар. Уқалау (массаж) арқылы да түрлі ауру­ларды емдейді. Демікпе, асқазан аурулары, жартылай салдану, жүйке жү­йесіне қатысты сыр­қаттар, жұлын қысылуы сияқты ауру­ларды инемен емдейді. Сондай-ақ қара­пайым шаммен жылу өткізу ар­қылы емдеу шаралары бар.
Бұдан бөлек, елімізде дәстүрлі медицинаның кең тараған түрлерінің бірі – хиджама. Хиджама – емделудің исламдық әдісі. Араб тілінен аударғанда – ""сору"" дегенді білдіреді.
Уақытылы қан алдырып отыру ағза жұмысын жақсартып, денені сергітеді. Оның адамның тері ауруларына, қатерлі ісікке, асқазанға, бүйрекке, көз көруінің нашарлауына, бастың сақинасына, тілдің күрмелуіне, теміреткіге, іштің кебуіне, аяқ-қолдың қан айналымы және басқа да көптеген ауруларды емдеуге шипалық қасиеті бар.
Жалпы, көптеген ғасырлар бойы медицина мен дін өзара тығыз қарым-қатынаста болды. Алғашқы ауруханалардың ғибадатханалар жанында қызмет еткені белгілі. Археологтар бұл деректі сазды тақтайшалардағы жазбалардан анықтаған. Мұнда тек ақсүйектер мен діни қызметшілерді ғана емес, сонымен қатар құлдарды да емдеген. Ғалымдар осыған сүйене отырып, сол уақытта адам емдеу жеке кәсіп болып, діннің қамқорлығында қызмет етті деген қорытындыға келді.
Оқи отырыңыз: Маралдың мүйізі мен қаны қандай дертке ем? Бурабайдағы бұғы шаруашылығынан фоторепортаж
Биылғы 17–18 тамызда Үндістанның Гандинагар қаласында Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының халықтық медицина бойынша бірінші жаһандық саммиті өткен болатын. Осылайша, Халықаралық ұйым тарихта алғаш рет жеке саммитте халықтық медицинаны талқылады.
Саммиттің ашылуында сөз сөйлеген ДДСҰ бас директоры доктор Тедрос Гебрейесус дәстүрлі медицинаның денсаулық сақтауға қосқан орасан зор үлесін атап өтті. Ол кездесудің ""адамдар мен планетаның денсаулығы мен әл-ауқаты үшін ежелгі даналық пен заманауи ғылымды біріктіру"" маңызды екенін жеткізді.
Саммиттің басты тақырыбы денсаулық сақтау саласындағы мәселелерді шешуде дәстүрлі, комплементарлы және интеграциялық (әртүрлі тәсілдерді біріктіретін) медицинаның рөлін зерттеу болды. Саммитте дәстүрлі медицинаның жүйелі шолуларының нәтижелері және оның денсаулыққа әсері, әртүрлі құралдардың клиникалық тиімділігінің деректері, сондай-ақ осы саладағы жасанды интеллектінің әсерін зерттеу нәтижелері ұсынылды.
Көптеген ғасырлар бойы адамдар балама медицинаға жүгініп келді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, бүкіл әлемде шөптермен емдеу, гомеопатия, дәстүрлі қытай медицинасы, инемен емдеу сияқты әртүрлі халықтық медицина әдістері қолданылады.
ДДСҰ-ға мүше 170-тен астам мемлекет олардың халқы балама медицинаға жүгінетінін атап өтті. Бүгінгі таңда фармацевтикалық өнімдердің шамамен 40 пайызы, соның ішінде, аспирин, артемизинин және балалардың онкологиялық ауруларын емдеуге арналған препараттар дәстүрлі білімге негізделген.
Дүниежүзілік ұйымның бас директоры дәстүрлі медицинаның дәуірі артта қалмағанын, ол бүкіл әлемде үлкен сұранысқа ие екенін атап өтті. Ол оның психикалық денсаулық, саулықта қартаю, жұқпалы емес аурулардың алдын алу және емдеу үшін маңызы жоғары екенін алға тартты.
""Бұл ДДСҰ үшін жаңа сала емес"", – деген Тедрос Гебрейесус 2014 жылы ұйымға мүше мемлекеттер дәстүрлі медицина саласындағы алғашқы жаһандық онжылдық стратегияны мақұлдағанын еске салды, сондай-ақ жаңа стратегия 2025 жылға қарай әзірленетінін айтты.
2022 жылғы наурызда ДДСҰ халықтық медицинаның өзектілігі мен сұранысының артуына жауап ретінде Үндістан үкіметінің қолдауымен ежелгі дәстүрлер мен заманауи ғылымды адам денсаулығы мен әл-ауқатына қызмет етуге бағыттайтын халықтық медицинаның жаһандық орталығын – білім орталығын құрды.
Бұл салада жаңа бағыттар, соның ішінде, геномика мен жасанды интеллектке байланысты зерттеулер белсенді дамып келеді. Бүгінде өсімдік шикізаты, табиғи өнімдер, сауықтыру қызметтері, психофизикалық жетілдіру және сауықтыру туризмі негізінде емдеу құралдарының нарығы өсіп келеді.
Осы орайда, дәстүрлі медицинаның денсаулық сақтау саласына қосатын үлесі әлі де ұшан-теңіз екеніне көз жеткізу қиын емес.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Халықтық медицина XVIII ғасырдың соңында ғана жалпы медицинадан бөлініп шыққан.,,2023-09-26T12:00:00+05:00
qazaqstanda-qansa-qasym-zomart-bar-infografika,informburo.kz,Қазақстанда қанша Қасым-Жомарт бар? Инфографика,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-qansa-qasym-zomart-bar-infografika,"Информбюро порталы Ұлттық статистика бюросының мәліметтеріне сүйене отырып, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевпен аттас қанша азамат тұратынын анықтады. Инфографиканы жасаған кезде 1 мен 33 жас аралығындағы, яғни 1990 жылдан бері дүниеге келген ұлты қазақ ер азаматтардың статистикасы есепке алынды.
Қазақстанда қазіргі ел президенті Қасым-Жомарт Тоқаевпен аттас 818 адам бар. Екі ат болғаннан кейін бірнеше нұсқаны алдық:
Диаграммадағы бағандардың үстіне тінтуірді апарып, әр жастағы адам санын көре аласыз.
1990-1994 жылдары туған азаматтар арасында Қасым-Жомарт есімі мүлдем ұшыраспайды. 28 жастағы үш Қасым-Жомарт бар. Қазір үш жастағы балалар Қасым-Жомарт есімін иемденгендердің көшін бастап тұр. Олардың саны – 63. Шамамен 2020-2021 жылдары дүниеге келген.
Оқи отырыңыз: 2 жасқа дейінгі қазақ балалардың 15 пайызының ғана тегіне ""ов"" пен ""ев"" жалғанған. Инфографика
Еске сала кетсек, Ұлттық статистика бюросының сайтында ""Мен сияқты неше адам бар?"" деген құрал бар. Есімін, жасын, жынысын және ұлтын таңдап, аттас қанша адам бар екенін анықтауға болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Елімізде президентпен аттас мыңға жуық адам тұрады.,,2023-09-27T14:32:13+05:00
qubyzyqqa-qumar-balalar-oiynsyq-tandauda-nege-man-beru-kerek,informburo.kz,Құбыжыққа құмар балалар: Ойыншық таңдауда неге мән беру керек?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qubyzyqqa-qumar-balalar-oiynsyq-tandauda-nege-man-beru-kerek,"Отандық дүкендердің сөрелерінде қорқынышты ойыншықтар толып тұр. Хаги Ваги, түрлі құбыжық, ""зомби"" бейнесіндегі басқа да ұсқынсыз ойыншықтардан аяқ алып жүру мүмкін емес. Дегенмен, балаларға осы ойыншықтардың пайдасынан гөрі зияны басым. Осы орайда Алматы қалалық перинаталды орталығының психологы Гүлнар Дощановаға сауал қойдық:
– Қазақстанда ""Балаларды денсаулығы мен дамуына зардабын тигізетін ақпараттан қорғау туралы"" заң жұмыс істейді. Мұндай ойыншықтар заңға сай ма?
""Әр ұрпақтың ""қорқынышты"" ойыншығы болған, бола береді де. Бұрынғы ойыншықтарды құбыжық, вампир, көтеріліске шыққан өлі адамдар туралы мультфильмдер алмастырды. Кейін мультфильм кейіпкерлері ойыншық болып дүкен сөрелеріне түсті"", – дейді Гүлнар Дощанова.
Шын мәнінде ""Кисси Миссилер"" алдымен теледидар арқылы кең таралған. Кәдімгі қуыршақтар мен құлтемірлер қазіргі балаларды қызықтырмайды. Кез келген ойыншықтың өзіндік мән-мағынасы болуы тиіс. Мейірім жеңіп, жауыздық жеңілетін мағына беруі керек болатын.
""Нарықты зұлымдық белгісі бар ойыншықтар жаулап алды. Қатыгездік пен ашушаңдықты қажет ететін сюжеті бар ойындарға итермелейді. Олардың қатарына құбыжықтарды, құлтемір-трансформерлерді, жан-жануарлардың қорқынышты түрлерін, сондай-ақ ""exspression dolIs"", яғни келбеті үрей туғызатын қуыршақтарды жатқызуға болады"", – дейді психолог.
Оқи отырыңыз: Қазақстан ""Хаги Ваги"", ""Киси Миси"" ойыншықтарының импортына тыйым сала ма?
Басында бұндай ойыншықтар баланың қорқынышын жеңу тәсілі ретінде бағалануы мүмкін. Алайда түн болғанда баланың ойында әлгі ойыншықтар тіріледі. Осылайша бала өз-өзінен шошынып, әрең ұйықтап, нашар түс көретін болады.
""Қолдан жасалған қорқыныш баланың дамуына кері әсер етеді. Көңіл-күйі, ой-зияты зардап шегеді. Бала тұйықталып немесе керісінше, ашушаң болып кетуі мүмкін. Зейіні нашарлайды. Бала есейгенде бұл қорқынышы сейілгенімен, бейсанасында қалып, үлкен комплекстерге әкеледі"", – дейді Гүлнар Дощанова.
Бала дәл қазір ойнап отырған ойыншығымен тығыз байланыста болады. Ол ойыншығы үшін шешім қабылдайды, сол ойыншық болып әлемді таниды, кейін соның қабілеттері мен мінезін өз бойына көшіреді.
Қазіргі құбыжықтардың түрі қорқынышты болғанымен, жүрегі мейірімді. Бұл баланың жақсы мен жаманды ажыратуына кері әсер етуі мүмкін. Осы орайда ойыншық тарихына зер салсақ, археологтардың сөзінше, ол алғашқы адамдарда да болған. Басында пішіні өзгеше тастар, ерекше бұтақтар ойыншық рөлін атқарды. Кейін сылдырмақ және ағаштан жасалған қуыршақтар пайда болды.
Қазақ ұлтында да ойыншық баяғыдан бар. Ең көнесі Отырар қаласының орнын қазып жатқанда табылған. Бұл қойлар мен жылқылардың, иттердің саздан жасалған бейнесі еді. Ұлттық киім киген ер мен әйелдің бейнесіндегі қуыршақтар да табылған. Қыз қуыршақтың бұрымы жылқының жалынан жасалған.
Оқи отырыңыз: Анардың ойыншықтарына Үндістан, Африка, Түркия, Ресей елінен тапсырыс түскен
Ойыншық – бала өмірге келгеннен бастап оның дүниетанымына әсер ететін бірден-бір зат. Тек ермек құралы емес, тәрбиеге де әсері ұшан-теңіз. Ойыншықтың арқасында бала әлеуметтік тәртіпке үйреніп, өзін жеке тұлға ретінде дамытады, табиғат заңдарын таниды. Ойыншық көмегімен бала ересек өмірінде қажет болатын қабілеттерді меңгереді.
""Қорқынышты ойыншықтардан қорқатын дәнеңе жоқ. Өйткені, ол балаға керек. Бала әлемді ойын арқылы таниды. Егер қорқынышты ойыншық болмаса, бала мейірім мен жауыздықты қалай ажыратады? Сондықтан бала жеңуі тиіс теріс кейіпкерлер де болуы тиіс. Үш жастағы балаға мұндай ойыншықты бер демеймін, бірақ ересектеріне беруге болады"", – дейді екі баланың анасы Салтанат.
Салтанаттың сөзін психолог Гүлнар қоштады. Оның сөзінше, ойыншық өздігінен балаға жамандық тигізбейді. Бала ойыншықпен қалай ойнайды – сол маңызды. Бұл – ата-ананың жұмысы. Ата-ана дұрыс түсіндірген жағдайда ойыншық балаға зиян емес.
""Үш жастан асқан баланың ой-өрісі кеңейе бастайды. Олар қоршаған әлемді түсініп, негативтен қорғануды үйренеді. Сондықтан осындай қорқынышты ойыншықтар үрейді жеңуге көмектеседі. Балаларымыз қорқатын нәрседен қорқа білуі керек"", – деді психолог.
Алайда бұл пікірге қарсы ата-аналар бар. Олардың сөзінше, бұндай ойыншықтар мәдени және ұлттық құндылықтарды жоққа шығарып, өскелең ұрпақты зомбиге айналдырады.
""Кішкентай адамның басты міндеті – өзін қоршаған ортаны зерттеп, соған бейімделу. Осынау қорқынышты қуыршақтар да өміріміздің бір бөлігі. Сондықтан оған тыйым салудың қажеті жоқ. Оны толық тану керек. Шын мәнінде бала не нәрсе қорқынышты, не нәрсе қорқынышты емес – соны ажырата білгені жөн. Осындай ойыншықтармен ойнаған бала өзінің бойындағы үрейді жеңеді. Тек үш жасқа дейінгі балаларға ойнауға болмайды"", – деді Гүлнар Дощанова.
Егер ата-ана бұл ойыншық балаға кері әсер етеді деген пікірді ұстанса, онда баламен сөйлесуі керек. ""Алмайсың"" деп түбегейлі тыйым салу баланы ата-анасынан алыстатып, осындай ойыншығы бар қатарластарына деген қызғанышын тудыруы мүмкін. Мұндай жағдайда оған басқа, сыртқы түрі үрей тудырмайтын ойыншықты алып беруге болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Құбыжық ойыншықтар баланы үрейлендіре ме, әлде үрейін жеңуге көмектесе ме?",,2023-09-25T11:30:00+05:00
tauelsiz-qazaqstan-tarixyndagy-tungys-altyn-rizabek-aitmuqannyn-zenisi-nesimen-manyzdy,informburo.kz,Тәуелсіз Қазақстан тарихындағы тұңғыш алтын. Ризабек Айтмұқанның жеңісі несімен маңызды?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/tauelsiz-qazaqstan-tarixyndagy-tungys-altyn-rizabek-aitmuqannyn-zenisi-nesimen-manyzdy,"Қазақ балуаны Ризабек Айтмұқан Белград қаласында өтіп жатқан әлем чемпионатында еркін күрестен жеңімпаз атанды. Ол ақтық сында Әзербайжан балуаны Осман Нурмагомедовтен басым түсті.
Осылайша, Ризабек Айтмұқан Еркін күрестен қазақстандық тұңғыш әлем чемпионы атанса, жалпы күрес түрлерінен 24 жылға үзілген жеңіс жолын жалғады.
Бұған дейін Қазақстан балуандары әлем чемпионатында бес мәрте жеңімпаз атанған болатын:
2000 жылдан бері қазақстандық спортшылар 14 мәрте финалға шыққанымен, бәріне де алтын бұйырмай, күмісті еншілеп келген еді.
Нақты еркін күреске келсек, тәуелсіздік жылдары қазақстандық бес спортшы күміс жүлдеге ие болды. Олар:
Мәліметтер Қанат Байұзақовтың Facebook парақшасынан алынды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұған дейін Қазақстан балуандары тек грек-рим күресінен бес рет әлем чемпионы атанған. Соңғысы 1999 жылы болды.,,2023-09-19T09:59:48+05:00
zas-galym-dinmuxamed-saxman-gylymdy-kitaptan-oqyp-qana-mengeru-durys-emes,informburo.kz,Жас ғалым Дінмұхамед Шахман: Ғылымды кітаптан оқып қана меңгеру – дұрыс емес,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zas-galym-dinmuxamed-saxman-gylymdy-kitaptan-oqyp-qana-mengeru-durys-emes,"Дінмұхамед Шахман – жас ғалым, химик. Қазір Канаданың Торонто қаласындағы химия компаниясында жұмыс істейді. Ол Қазақстанда Назарбаев университетінде оқып жүргенде Оңтүстік Корея мен Францияда біліктілігін арттырған. Кейінірек Канаданың Брок университетінде магистратурада оқуын жалғастырып, химия саласында жұмыс істей бастаған.
Дінмұхамед әлеуметтік желідегі парақшасында Қазақстандағы ғылым саласына қатысты өз ойларын жазып отырады. Informburo.kz осы орайда жас ғалымға сауалдар жолдап, қазақ ғылымы жайында шағын сұхбат жасады.
– Қазір қайда және қай салада жұмыс істеп жатырсыз?
– Мен Канадада халықаралық Entegris компаниясында жұмыс істеймін. Бұл компания электроникаға арналған жартылай өткізгіштерді жабуға арналған заттарды синтездеумен айналысады. Мұндағы стандартты жұмыс кестесі аптасына 40 сағатты құрайды. Канадада еңбек нарығының ерекшелігі сол, стандартты жалақы бар және ол қызметкердің лауазымына байланысты өзгереді.
– Сіз Кореяда, Францияда, Канадада ғылыми тәжірибеден өттіңіз. Бұл елдерде жастардың ғылыммен айналысуына қандай мүмкіндіктер жасалған?
– Мен бұл елдердің қандай айырмашылықтары бар екенін нақты білмеймін. Бірақ, оларға ортақ нәрсе: мемлекет ғылыми қызметті қолдау үшін жеткілікті қаржы бөледі және жергілікті ғана емес, шетелдік кадрларды тартуға жағдай жасалған.
Олардың мектептегі білімі мықты деп айта алмаймын, бірақ университеттерінің көпшілігі сапалы, заманауи құралдармен жабдықталған. Еңбек нарығында әлеуетті одан әрі дамытуға мүмкіндіктер бар.
A post shared by Dimashka| Химик в 🇨🇦 (@alachemist)
– Cіздің ""Қазақстанда ғылым саласы танымал емес"" деген видео жазбаңыз кеңінен талқыланды. Сіздің ойыңызша, елімізде жастардың ғылымға қызығушылығының төмен болуының себебі не?
– Біріншіден, мектептерді зертханалық жұмыстарға қажетті құрал-жабдықтармен жабдықтауға жеткілікті қаржының жоқтығы. Білім тек теориямен шектелмей, практикалық мәселелерге көбірек көңіл бөлуі керек. Кез келген ғылыми саланы тек кітаптан оқып үйрену жеткіліксіз.
Екінші себебі, менің ойымша, ақпараттық кеңістікте ғылым саласы насихатталмайды, үлгі-өнеге жоқ. Дәл осы мақсатта менің Alachemist академиялық блогым құрылды. Онда мен аудиторияны Қазақстанда және одан тыс жерлерде өз бағытын ұстанып жүрген ғылымдағы жастарымызбен таныстырамын.
– Ғылым саласында табысты болудың құпиясы қандай?
– Менің ойымша, жоғары табыстың құпия жолы жоқ. Өйткені, сіз өз ісіңіздің ізденетін маманы болсаңыз, сіз ешқашан ақшадан құр қалмайсыз. Сонымен қатар, тек жалақының өзі жеткіліксіз болып жатқан уақытта – мен бірнеше табыс көзін табуға және әркімге өзінің жеке брендін дамытуға кеңес берер едім.
– Болашақта Қазақстанға келіп жұмыс істейсіз бе?
– Қажетті тәжірибе жинақтаған кезде және нарықта қызықты ұсыныстар немесе мен пайдалы бола алатын перспективалы қазақстандық стартап болса, мен Қазақстанға қуана барар едім....
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дінмұхамед Қазақстандағы ғылым саласына қатысты өз ойларымен бөлісіп отырады.,,2023-09-12T12:00:00+05:00
2023-zyly-qazaqstan-universitetterinde-bilim-alu-aqysy-qansa,informburo.kz,2023 жылы Қазақстан университеттерінде білім алу ақысы қанша?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2023-zyly-qazaqstan-universitetterinde-bilim-alu-aqysy-qansa,"Қазақстанда жоғары оқу орындарына түсу үшін 25 тамызға дейін құжат тапсыру қажет. Биыл гранттарды тағайындау конкурсына 94 мың адам құжат тапсырды. Мемлекеттік білім беру гранты иегерлерінің тізімінен табылмағандарға ақылы оқуға түсуге тура келеді. Осы орайда Информбюро порталы Қазақстанда бірқатар университеттерде жылдық оқу ақысы қанша теңге екенін анықтап, шолу жасады.
ҚазҰУ-да оқу ақысы ең қымбат мамандықтар (1 млн 600 мың теңге): Кеден ісі, Құқықтану, Мемлекеттік қызмет, Қаржы құқығы, Коропоративтік құқық, Құқық қорғау қызметі.
""Алтын белгі"" иегерлеріне – 25%, олимпиадалар мен ғылыми жарыстар, жобалар жеңімпаздарына, үздік диплом алған ҚазҰУ колледжінің түлектеріне, барлық оқу жылының ақысын бірден төлегендерге, жетімдерге, ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға, толық емес отбасыдан шыққандарға, көпбалалы отбасыдан шыққан балаларға 10% жеңілдік беріледі.
Оқи отырыңыз: Грантқа түсу, ақылыдан тегін оқуға ауысу және жатақхана туралы маңызды 8 сұраққа жауап
ЕҰУ-де оқу ақысы ҚазҰУ секілді 1 млн теңгеден жоғары:
""Алтын белгі"" иегерлеріне – 10%, оқу ақысының барлық мерзімін төлегендерге 15% жеңілдік бар.
Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті – Қазақстандағы ең ірі техникалық ЖОО. Оқу ақысы 800 мың теңгеден басталып, 1 млн теңгеге жетеді.
Қазақ ұлттық педагогикалық университеті мұғалімдерді даярлайтын ірі оқу орны. Оқу ақысы 1 млн теңгеге жетпейді.
Оқи отырыңыз: Биыл ең көп білім грантын бөлген әкімдіктер қайсы
Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінде медицина мамандықтарының оқу ақысы 1 млн теңгеден жоғары.
Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті мұғалімдерді даярлайтын еліміздегі жетекші оқу орны. Басқа педагогикалық университеттерге қарағанда оқу ақысы қымбат.
Жеңілдіктер:
Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті шет тілі мамандарын даярлайтын ірі оқу орны. Мұнда оқу ақысы 800 мың теңгеден басталады.
Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – еліміздегі ең алғашқы халықаралық оқу орны. Университет екі баға ғана қойған:
Оқи отырыңыз: ""Қазақстан халқына"" қоры 850 білім беру грантын бөлді. Оны кімдер ала алады?
Оңтүстік Қазақстан медицина академиясында медицина мамандықтары оқытылады. Оқу ақысы Алматыдағы Асфендияров атындағы ҚазҰМУ-мен шамалас:
Бөкетов атындағы Қарағанды университетінде оқу ақысы 600 мың теңгенің айналасында:
Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінде
Жеңілдіктер:
Оқи отырыңыз: Асхат Аймағамбетов мемлекеттік білім грантына ілікпегендерге тегін білім алудың 7 жолын айтты
Дулати атындағы Тараз өңірлік университетінде де екі баға ғана бар:
Жеңілдіктер:
Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университетінде оқу ақысы 505 мың теңгеден басталады. Ең қымбат мамандық – ""Жалпы медицина"".
Жоғары оқу орындарына түсу үшін қажет құжаттар:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",ЖОО комиссиялары құжаттарды 25 тамызға дейін қабылдайды.,,2023-08-16T17:43:08+05:00
5-myn-kasipker-5-myn-auyldy-kotereiik-zaqsylyq-uskempirovtin-bastamasy-zalgasyn-tapty,informburo.kz,"""5 мың кәсіпкер 5 мың ауылды көтерейік"". Жақсылық Үшкемпіровтің бастамасы жалғасын тапты",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/5-myn-kasipker-5-myn-auyldy-kotereiik-zaqsylyq-uskempirovtin-bastamasy-zalgasyn-tapty,"Грек-рим күресiнен тұңғыш Олимпиада чемпионы, Әлем чемпионы, марқұм Жақсылық Үшкемпіровтің ""5 мың кәсіпкер 5 мың ауылды көтерейік"" деген ұранына үн қосқан кәсіпкер Талғат Сақан өзі туып-өскен Абай облысы Үржар ауданының Таскескен ауылын көркейтуге кіріскен. Ол ""Жақсылықтың аманатын"" арқалап, Таскескенде ауыл қақпасы мен бәйге алаңын ашып, оған қоса ат шаптырып, той берді. Тек Таскескен емес, көрші Шолпан, Қарақол ауылдары үшін де өзекті су мәселесін шешу үшін аталған үш елді мекенді ауызсумен қамтамасыз етіп отырған су қоймасын жөндеу жұмыстары да қолға алынды.
Бірден айтайық, бұл тойдың бұрынғы тойлардан мәні де, маңызы да ерекше. 10 мың адамның басын қосқан тойдың мақсаты – елдің еңсесін көтеру, бірлігін арттыру және өзге де кәсіпкерлердің назарын ауыл-аймақтардың қордаланып қалған мәселелерін шешуге бұру болатын.
Ниеттің ақтығының белгісі болса керек, кей мәселелер той басталмастан бұрын-ақ оңынан шешіле бастаған. Тойдың дүбірі таралысымен, жергілікті билік өкілдері ауыл ішіндегі бес көшенің жөндеу жұмыстарын күрт қолға алып, республикалық маңыздағы Үшарал тас жолы, Семей жақтан келетін тағы бірқатар жолды мерзімінен бұрын ашып қуантқан.
""Ел біздікі, бәрін биліктен күтіп, иек артып отыра бермей, мен-мен деген кәсіпкерлер жұмыла кірісіп, әрқайсымыз өз ауылымыздың кем дегенде бір мәселесін шешуге атсалыссақ деймін"", – деген меценат кәсіпкер, меценат, Q4 Tulpar Auto халықаралық автокөлік сауда үйінің басшысы Талғат Сақан алдағы уақытта үлкен форум өткізуді жоспарлап отыр.
Форум ""Бес мың ауыл – бес мың кәсіпкер: Жақсылықтың аманаты"" аталып, елге жанашыр кәсіпкерлердің басын қоспақ. Талғат Сақан бұл форумға мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың да қатысқанын қалайды.
""Жоба аясында кәсіпкерлерді барынша өз ауылдарын көтеруге ат салысуға шақыру мақсатымен Президентімізге шақырту жіберіп, ол кісінің қатысуымен дің қатысуымен бизнес форум жасау ниетіміз бар. Оған Айдын Рахымбаев, Бауыржан Оспанов, Иван Сауэр және тағы басқа еліміздің белді де беделді бизнесмендерін, кәсіпкерлерді шақырмақшымыз. Қазақтың 5 мың жігіті болып 5 мың ауылды көтерейік деген бастаманы Парламент депутаттары Нұртай Сабильянов, Дәулет Тұрлыханов ағаларымыз қолдап жатыр. Оған Серікзат Дүйсенғазин, Балғынбек Имашев ағаларымыз да, командам да барынша ат салысамыз деп отыр. Жақсылық ағамыздың кезінде айтқан бұл жүрекжарды арман-тілегі мемлекет тарапынан қолдау тауып, Ұлттық идея деңгейіне көтерілуге лайықты бастама деп білеміз. Оның үстіне қазіргі таңда президентіміздің бастамасымен ""Ауыл – Ел бесігі"" деген бағдарлама жүзеге асырылып жатыр. Бұл идея жүзеге асырылса, ауылдарымыз гүлденіп, еліміз өркендейді. Бір ауылды бір кәсіпкер көтере алатындығын мысалдар көп. Басқа елдердің тарихынан да ондай дәлелдер жеткілікті. Солардың тәжірибесін пайдаланып, барлық ауылды көтерейік"", – дейді ол.
Осылайша, Талғат Сақан Олимпиада чемпионы Жақсылық Үшкемпіровтің аманатын ұлттық идея деңгейіне көтеруді көздейді.
Осы ауқымды жоспардың бастамасы ғана болған тойға тек өңір емес, бүкіл республиканың түкпір-түкпірінен қонақтар жиналды. ""Ауыл – Ел бесігі"" республикалық аламан ақындар айтысы ұйымдастырылып, ат бәйгесі мен балуандар бәсекесі өткізілді.
Айтыста белгілі ақындар Бекарыс Шойбеков, Балғынбек Имашев, Аманжол Әлтаев, Айнұр Тұрсынбаева, Серікзат Дүйсенғазин, Айбек Қалиев, Жандарбек Бұлғақов, Мұқтар Ниязов өнерін көрсетті. Айтыс ақындары ел бірлігі, елдік пен ерлік, бірлік пен ынтымақ тақырыптарынан өзге айтулы шараға мұрындық болған ауылдардың мәселесін көтерді. Нәтижесінде ақын Сара Тоқтамысова бас жүлдеге ие болып Q4 Tulpar Auto компаниясының атынан темір ақбозатты тізгіндеп қайтты. Мұндай көлік тағы бір айтыскер ақын Балғынбек Имашевқа да бұйырды. Өзге жүлде иелері де құр қайтқан жоқ, жылқы мініп, сый-сыяпатын арқалап қайтты.
Боз кілемде білекті жігіттер түйе және өгіз балуандарды анықтады. Түйе балуан сыйға көлік мініп, өзге жеңімпаз бен жүлдегерлер ақшалай сыйлыққа ие болды. Аламан, Тай қолтума және Таскескен жүйрігі аталған ат бәйгелерінде де жүйріктердің бәрі автокөлік және ақшалай сыйлықтармен марапатталды.
Тұрғындар үшін арнайы ұйымдастырылған концертте Мақпал Жүнісова бастаған әншілер тобы, ""Музарт"", ұлттық рухты шыңдайтын әндерімен танымал ""Алатау серілері"" тобы, Қайрат Нұртас сынды эстрада әншілері ауыл тұрғындарынан жиналған 10 мыңға жуық халықтың алдында өнер көрсетті.
""Ақсақалдардың батасын алып, жаңа іске құлшына кіріскелі отырмыз. Біз үшін бастысы – елдің бірлігі. Халық пен билік бір болуы керек. Мәселелерді де бірлесіп шешуі керек"", – деді Талғат Сақан.
Кәсіпкердің Q4 Tulpar Auto компаниясы бүгінде республика бойынша 16 филиалын іске қосып, 350-ден астам адамды жұмыспен қамтып отыр. 4 жылда саладағы ірі компаниялардың біріне айналды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Кәсіпкер Талғат Сақан Абай облысындағы Таскескен ауылын дамытуды қолға алды.,,2023-08-31T12:40:35+05:00
almaty-quest-erezelerdin-qazaqsalanuy-zane-sportsylardy-qoldau-basketbol-federaciyasy-prezidentimen-suxbat,informburo.kz,"Almaty Quest, ережелердің қазақшалануы және спортшыларды қолдау. Баскетбол федерациясы президентімен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almaty-quest-erezelerdin-qazaqsalanuy-zane-sportsylardy-qoldau-basketbol-federaciyasy-prezidentimen-suxbat,"Соңғы жылдары Қазақстанда қарқынды дамып келе жатқан командалық спорттың бірі – баскетбол. ҚР Ұлттық баскетбол федерациясы президенті Алпамысов Абай Әбдісаметұлымен сұхбаттастық. Федерация басшысы 3х3 баскетболын дамыту, 22-24 қыркүйекте өтетін Almaty Quest турнирі және ел құрамасы қатысатын халықаралық жарыстар туралы әңгімеледі.
– Абай Әбдісәметұлы, әуелі Қазақстан баскетболындағы соңғы жаңалықтардан бастасаңыз.
– Бүгінгі таңда ҰБФ (Ұлттық баскетбол федерациясы) тарапынан Қазақстанда баскетбол спортын дамыту бойынша өте ауқымды жұмыстар жасалып жатыр. Атап айтқанда елімізде баскетбол Чемпионаттары санын арттырып, қатысушы санын ұлғайту. Негізгі құрамға кірмейтін ойыншылар да өзін шыңдауы үшін фарм клубтар арасындағы чемпионатқа да көңіл бөліп келеміз. Бұның барлығы федерация тарапынан баскетболдың дамуы үшін жасалған алғышарт деп білемін.
– Баскетболдың, жалпы кез келген спорттың дамуы – оның  балалар спорты бойынша атқарылған жұмыстарына қарап бағаланады. Балалар мен жасөспірімдер баскетболын дамыту үшін не жасау керек және жасалуы тиіс?
– Соңғы жылдары Қазақстанда баскетболдың географиясы кеңейді. Еліміздің бас қаласынан бастап, шалғайдағы ауыл-аймақтың балаларына дейін 5х5 баскетболымен қатар 3х3 баскетболына қызығушылықтары артқанын байқаймыз. Қазір әр аулада баскетбол алаңқайлары бар. Федерация тарапынан БЖБЛ (Балалар мен жасөспірімдер баскетбол лигасы) қатысушылары санын арттыру мақсатында ауқымды жұмыстар атқардық. Сондай-ақ балалар мен жасөспірімдер жарыстарына төрелік ететін төрешілердің біліктілігін арттыру үшін семиналар өткізуді қолға алдық.
Жақында FIBA-ның шақыруымен Манилада (Филиппин) өткен Конгреске қатысып, FIBA ​​басшылығымен кездестік. ФИБА Қазақстан басткебол федерациясының соңғы жылдағы жұмысын өте жоғары бағалады. Атап айтқанда, жұмыс процестерін одан әрі дамытудың негізгі мәселелері ретінде құжаттарды стандарттау бойынша жұмысымызға оң баға берді. FIBA басшылығы қазақстандық баскетболдың даму векторын нақты анықтап, отандық баскетболды жаңа деңгейге шығаратын бірқатар нақты ұсыныстар берді. Өз тарапынан әлеуеті жоғары федерациялар үшін арнайы әзірленген мамандандырылған бағдарламалармен FIBA ​​бізге жан-жақты қолдау көрсетеді.
– Шалғай ауылдардағы баскетболдың дамуы үшін жұмыстар атқарылып жатқанын айттыңыз. Баскетбол баршаға қолжетімді болу үшін бұл жұмыстар жеткілікті ме?
– Спорттың негізі – ереже. Жақын күндері баскетбол жанкүйерлері мен мамандарының сұранысы бойынша 2022-2023 жылдарға арналған  баскетбол ережелері қазақ тіліне аударылды. ФИБА (Халықаралық баскетбол федерациясы) бекіткен ережені Қазақстанның әр аймағындағы жанкүйерлер мен спорт мамандарына түсінікті болуы үшін қазақ тіліндегі нұсқасы болуы дұрыс әрі заңдылық. ҰБФ ресми сайтынан жүктеп алып, қолдануға болады. Сондықтан біз қазақ баскетболы үшін жұмыс атқаруды арттырмасақ, азайтпаймыз.
Федерация тұрақты түрде 8 жас категориясы бойынша чемпионаттар өткізеді, оған тек биылғы жылдың өзінде 11 мен 17 жас аралығындағы ұлдардан 75 команда және қыздардан 54 команда қатысты, бұл 1500-ден астам бала. Еліміздің барлық аймағында баскетбол бөлімдері жұмыс істейді, жаңа бағыттар бойынша бөлім жұмысының сапасын арттыру жұмыстары жүргізіліп жатыр. Баскетбол федерациясы биыл алғаш рет жаттықтырушыларды аттестациядан өткізуде, бүгінгі таңда 490 жаттықтырушы аттестациядан өтті. Бұл жұмыс жалғасын табады және жыл соңына дейін аяқтауды жоспарлап отырмыз. Сондай-ақ 2023 жылы Төрешілер кеңесі балалар жаттықтырушылары мен дене шынықтыру мұғалімдеріне арналған аймақтық семинарларды бастады, бұл да баскетболды дамытуға және ойын мәдениетін арттыруға ықпал етеді.
– Баскетбол 5х5 және 3х3 деп екіге бөлінеді. Жанкүйерлер 5х5 баскетболы туралы білгенімен, 3х3 баскетболы туралы ақпарат аз. Осы бағытта федерация тарапынан жасалып жатқан жұмыстарды айтсаңыз.
– Бұған дейін 3х3 баскетбол – ұлттық құраманың Азия кубогіне және басқа да халықаралық жарыстарға қатысуымен ғана жүзеге асырылатын. Алайда соңғы жылдары 3х3 баскетболын нақты қолға алып жұмыстар жасалып жатыр.
Оқи отырыңыз: Қазақстандық кәсіби спортшылар енді арнайы медициналық орталықта тегін емделеді
3х3 чемпионаттары 12 мен 18 жас аралығындағы 4 жас санатында өткізіледі және қазірдің өзінде оларға 100-ге жуық команда және 400-ден астам бала тұрақты түрде қатысуда. Жыл сайын әр облыста жасөспірімдер спорт мектебінде баскетбол бөлімін ашып, командалар санын көбейтуді жоспарлап отырмыз. Баскетболдың бұл түріне жанкүйерлер арасында үлкен қызығушылық бар және федерация осы бағытта дамытуды нақты қолға алды деп айта аламын. Almaty Quest халықаралық турнирінің өткізілуі осының айғағы деп білемін.
– Almaty Quest қандай турнир? Толығырақ айтып өтсеңіз.
– 2023 жылдың 22-24 қыркүйегінде Алматыда 3х3 баскетболдан Almaty Quest халықаралық турнирі өтеді. Бұл турнир Алматы қаласы әкімдігінің қолдауымен ұйымдастырылып отыр. Біз Жапония мен Таиланд үлгісі бойынша 3х3 баскетболының аймақтық хабтың бірлескен тұжырымдамасын әзірлеуде спорт басқармасымен және қала басшылығымен одан әрі нәтижелі ынтымақтастықты жалғастырамыз деген ойдамыз.
Турнирге Қазақстан Республикасы чемпионатының және елімізде өткен басқа да рейтингтік турнирлердің нәтижесіне қарай 6 қазақстандық клуб пен алыс-жақын елдерден (Малайзия, Түркия, Түрікменстан, Қырғызстан, Өзбекстан және т.б.) 10 команда қатысады. Турнирде Қытайда өтетін World Tour-ға жолдама беріледі. Бұл Алматы қаласы ғана емес жалпы Қазақстан баскетболындағы өте ауқымды шара. Барша жанкүйерлер мен спортсүйер қауымды осы іс-шараға шақырамын.
Оқи отырыңыз: ""Головкиннің ізбасарлары"". Қазақстанды әлемге танытып жүрген спортшылар кімдер?
– Бұл турнирлердің барлығы қазақ баскетболының дамуына жаңа серпін береді деп ойлаймыз...
– Федерацияның негізгі мақсаты да осы. Кәсіпқой баскетболмен қатар аула клубтары арасындағы баскетбол, мектеп лигасы, Халық лигасы сынды баскетболдың әр тараптан дамуы үшін күш салып жатырмыз. Қазақстан Республикасының Ұлттық Баскетбол Федерациясы Халық Банкімен бірлесіп, жастарды салауатты өмір салтына тарту, баскетболды кеңінен насихаттау және спорттық іс-шараларға тұлға ретінде дамыту мақсатында Қазақстан Республикасындағы балалар үйі тәрбиленушілері арасында ""Халық лигасы"" жобасын өткізіп жатыр. Бүгінгі таңда финалдық кезеңге 16 команда қатысады деп жоспарланып отыр. Бұл да жастарға стимул береді деп ойлаймын.
– Алда Қазақстан қандай халықаралық жарыстарға қатысады?
– Қыркүйек айы баскетбол жарыстарына толы ай. Азия ойындарына ерлер мен әйелдер құрамасы, сондай-ақ 3х3 баскетболдан құрамаларымыз қатысады. Оқу-жаттығу жиындары басталып, командаларымыз тыңғылықты дайындықтарына кіріседі. Сондай-ақ Доха (Катар) қаласында 16 жасқа дейінгі жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионатына CABA (Орталық Азия баскетбол федерациясы) аймағына берілетін жалғыз жолдаманы Самарқанда (Өзбекстан) өткен іріктеу турнирінде біздің жігіттер жеңіп алды. Бұл да болса үлкен жетістік. Біз өз командаларымызға сенеміз және сәттілік тілейміз.
– Біз де Қазақстан құрамаларына сәттілік пен жеңіс тілейміз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2023 жылдың 22-24 қыркүйегінде Алматыда 3х3 баскетболдан Almaty Quest халықаралық турнирі өтеді.,,2023-08-31T13:01:00+05:00
almaty-taularyndagy-aqsai-skitinde-soqpaq-zol-asyldy,informburo.kz,Алматы тауларындағы Ақсай скитінде соқпақ жол ашылды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almaty-taularyndagy-aqsai-skitinde-soqpaq-zol-asyldy,"Серафимо-Феогност шөлінде Қазақстандағы жалғыз таудағы монастырь және Орта Азиядағы Құдай Ана келген жалғыз орын Ақсай скитінде соқпақ жол ашылды.
Ақсай скиті Іле-Алатау ұлттық табиғи паркіндегі Ақсай шатқалында орналасқан ерекше тарихи, керемет таулы пейзажы мен қызықты соқпақ жолдың арқасында тартымды туристік нысанға айналды.
Қызылжар тауында Құдай Ана келуінің 110 жылдығы және иеромонахтар Серафим мен Феогносттың канонизациясының, яғни әулиелер қатарына енгізілуінің 30 жылдығына орайластырылып толығымен қайта салынған Скитке апаратын соқпақ жол ашылды.
Толықтай жаңартылған соқпақ қажыларға ғана емес, туристерге де маңызды. Өйткені бұл жер Іле-Алатау тауларындағы қазақстандықтарға ғана емес, шетелдіктерге танымал туристік бағыт. Жаяу жол қайта жаңартылғаннан кейін Қызылжар тауы шығуға және түсуге оңай, ыңғайлы және қауіпсіз болмақ.
Қазақстан Правславие шіркеуінің басшысы, Астана және Қазақстан митрополиті Александрдың батасымен ашылды.
""Бұл Қазақстан Правславие шіркеуі үшін тамаша күн. Отыз жыл бұрын осы шатқалға қасиетті діндарлар тыныштық іздеп келген еді. Олар Құдай Ананың батасын алып, қасиетті ерлеріміз осы жерге тоқтады, монастырь салды. Бүгін біз олардың ерлігі мен сенімін, Құдайға деген махаббатын еске алып жатырмыз. Қажылық жасаушылардың жолын жеңілдететін монастырьға апаратын соқпақты аштық"", – деді Қазақстан Правславие шіркеуінің басшысы.
Бұрын соқпақтың бойында отыратын орындар ғана болған. Жолды реконструкциялау жұмыстары 4 ай бойы жүргізілген және 40 адам жұмылдырылған. 1500-ден астам ағаш баспалдақ қойылған және демалатын орындар салынған.
""Осы жолды салу үшін демеушілермен бірге төрт ай бойы өте қажырлы жұмыс атқардық. 1650 метрге созылатын соқпақтың ұлттық паркте тіркелгені жөнінде төлқұжаты бар. Скитке жыл сайын туристер де, қажылар да көптеп келеді. Бір жарым шақырым жоғары көтерілу қиын. Көпір, демалатын орындар салдық. Соқпақтың бұрынғы жағдайы мен қазіргі жағдайы жер мен көктей. Осы соқпақтың арқасында Ақжар шатқалы адамдарға қолжетімді әрі ыңғайлы, көтерілу оңай бола түседі деп ойлаймыз"", – деді Іле-Алатау ұлттық паркінің Ақсай филиалының директоры Бақтияр Нұрлан.
""Олар ""жалғыздың үні шықпас"" дегенді айтады. Мәселе шешілуі үшін саяжай тұрғындары ұжымдық өтініш жазуы керек. Қазір саяжайларда адам көп. Бұрын тек жазда келіп тұрса, қазір қаладан қашып уақытқа қарамай тұра береді. Байланыс мәселесін бәрі көтерсе тезірек шешілер еді"", – деді Бақтияр Нұрлан.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ақсай скиті Іле-Алатау ұлттық табиғи паркіндегі Ақсай шатқалында орналасқан.,,2023-08-15T16:56:19+05:00
biz-semirtip-kobeitetin-ferma-emespiz-zanuarlardyn-omir-sapasy-birinsi-orynda-almaty-zoobagynan-fotoreportaz,informburo.kz,"""Біз семіртіп көбейтетін ферма емеспіз, жануарлардың өмір сапасы бірінші орында"". Алматы зообағынан фоторепортаж",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/biz-semirtip-kobeitetin-ferma-emespiz-zanuarlardyn-omir-sapasy-birinsi-orynda-almaty-zoobagynan-fotoreportaz,"Қазір хайуанаттар бағында ""Қарбызды жаз"" акциясы болып жатыр. 25 тамыздан 10 қыркүйекке дейін кез келген адам қарбыз әкеліп, сүйікті жануарын өз қолымен тамақтандыра алады.
Хайуанаттар бағының коллекциясы үлкен, жануарлар жеке секцияларға бөлінген. Зообақта жануарлардың 362 түрі бар. Барлығы 3900-ге жуық бас мекендейді. Былтыр зоопарк 21 түрден 71 бас төл алған. Дегенмен хайуанаттар бағының әкімшілігі жануарлардың басын көбейтуді мақсат етпейді.
""Биыл 35 түрден 97 бас алдық. Жыл соңына дейін тағы төрт түрден төл болады. Сонда жалпы саны жүзден асады. Біз семіртіп көбейтетін ферма емесіз. Қаласақ 300 бас алуға болады. Бірақ саннан гөрі сапа маңызды. Қой-ешкіні емес, экзотикалық жануарларды көбейткіміз келеді"", – деді хайуанаттар бағының директоры Сейілхан Ақылбеков.
Биыл зообақта көптен күткен су сиыры төлдеді. Он жылдан бері аталық бегемот Джамбо жалғыз болған. 2018 жылы Франциядан аналық су сиыры Лотти келген. Джамбо мен Лотти достасып, зообақта 18 жылдан кейін бегемот төлдеді. Атын көпшіліктің шешімімен Глория деп қойды.
""Африкада су сиыры ең қауіпті жануар саналады. Қаншама адам зардап шегеді. Сол себепті біз оларға аса жақындамаймыз. 2018 жылы жұп жасадық. Аталық бегемот – Израильден, аналығы Франциядан әкелінді. Бес жылдан кейін, міне, төлін алдық. Зоопаркте соңғы рет 2005 жылы бегемот төлдеген еді. Глория үш айға жақындап қалды. Анасының жанында шапқылап жүр"", – деді тұяқтылар бөлімінің меңгерушісі Балабек Махатов.
Зообақты жирафтардың отбасы мекендейді. Аталық – Хан, аналық – Сұлу, балалары – Ханзада мен Сұлтан. Жирафтар кепкен ағаш пен сәбіз жейді. Зоопарк қонақтары оларды өз қолымен тамақтандыра алады.
""Хан – 23 жаста, салмағы – 1100 келі, бойы – 4,9 метр, Сұлу – 23 жаста, салмағы – 750 келі, бойы – 4,4 метр. Екеуінен тараған Ханзада деген үш жасар қызымыз, Сұлтан деген бір жасар баламыз бар"", – деді 8 жылдан бері зоопаркте жұмыс істейтін Гүлшара Сыдықова.
Хайуанаттар бағы жыл сайын шетелден жануарлар алдыртады. Биыл Мәскеу бағынан ақ аю әкелінген. Жануарларды алу үшін олар мекендейтін қоршаулар халықаралық стандартқа сай болуы керек. Жануарға барлық жағдай жасалмаса оны бермейді. Мысалы, ақ аюды әкелу үшін зообақ үлкен бассейн мен кондиционері бар үй-жай салған.
""Биыл наурызда Мәскеу зообағынан алты жасар ақ аю алдық. Оған арнайы бассейн дайындадық. Кондиционер қойылған бөлме бар. Апта сайын суын ауыстырып отырамыз. Бассейндерді суға толтырып қоямыз. Енді Швеция не Варшавадан оған серік болатын аталық әкелу жоспарланып отыр. Күніне бес келі тамақ жейді. Оның 3,5 келісі – ет, яғни балық. Жыл соңына дейін ақ аю кешенді жобасын әзірлейміз. Ақ аюды қосқанда поляр түлкісі, қасқыры және жапалағы болады"", – деді ветеринар бөлімі жөніндегі директор орынбасары Ағыбай Әжібаев.
Алматы зообағы Қазақстан фаунасын әлемге танытуды мақсат етеді. Шетелде ақбөкен ғана емес, жыртқыш құстары да танымал. Әсіресе, қозықұмайға сұраныс көп. Биыл бір жұптан төрт төл алған.
""2015 жылдан бастап ақбөкендерді қолға үйретіп келеміз. Қазір төлдеп жатыр. Ұлар мен дуадақты да шетелге көрсетпекшіміз. Өз даламызда мекендеген аңдар қолға тез үйренеді. Ақбөкендердің төрт бас аталығы, бес бас аналығы бар. Емін-еркін жүрген жануарлардың қоршауға үйренуі қиын болды. Үйрету үшін қоршауларына қамыс қойдық. Ұрынып-соғылмасын деп қоршауды төрт бұрыш емес, дөңгелек қылдық"", – деді директор орынбасары.
Ағыбай Әжібаев Алматы хайуанаттар бағында 2006 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Ару атты піл секілді сүйікті жануарлары бар.
""Жануралардың барлығы есте сақтайды. Зоопарктің ауасы таза, денсаулыққа жақсы. Әрі жануарлармен сөйлесемін. Төл алу үшін бір ай түнде кезекші болдық. Кезекшілікке үйреніп кеттік. Жұмысқа тұрғанда мерзімінен тыс жұмыс дегенмен келістік, сол себепті демалыста қажет болса қаламыз"", – деді Ағыбай Әжібаев.
Алматы зоопаркі барлық елмен жұмыс істейді. Бірнеше қауымдастықтарға мүше. Хайуанаттар бағының коллекцияы шетелдегі зообақтар берген жануарлармен толығып отырады. Алматы зообағындағы жануарларды алғысы келсе өзара келіссөздер жүргізіп, жануарлар алмасады. Қазіргі таңда шетелдік зоопарктер ақбөкендерді көптеп сұрастырады.
""Даланы мекендейтін ақбөкендерді қолға үйрету қиын. Қоршаудан қашып шығуы мүмкін. Сол үшін ақбөкендер тұратын аумақты дұрыстап жасау керек. Біз әлемде ақбөкенді қолға үйретіп, төл алған алғашқы зообақпыз. Біріккен араб әмірліктері, Еуропа елдері сұрап хабарласады. Франция арнайы бағдарлама жасамақшы. Бізден екі ақбөкен сұрап отыр. Келіссөздер жүргізіп жатырмыз. Келер жылы ақбөкендерді жіберіп, олардан басқа жануар түрін алатын шығармыз. Чехия мен Польшадан репродуктивті жұп маймыл алдық. Жақында ғана Жапония мен Әмірліктерге барып, серіктестік жөнінде шартқа қол қойдық. Оларда жануарлар төлдесе өзімізге алмасамыз. Жапониядан таза қоңыздар алдық. Халықаралық қатынастарсыз зообақ та болмайды"", – деді халықаралық бөлімнің жетекшісі Айман Едгебаева.
Халықаралық бөлімнің негізгі жұмысы – шетелдік зообақтармен байланыс орнату. Зообақ – өзге елдерден әкелінген экзотикалық тірі жануарлардың коллекциясы. Алматы зоопаркі де жыл сайын коллекцияға қандай жануарларды қосатынын анықтап, жоспар жасайды. Жалғыз жануар түрлеріне репродуктивті жұп әкеледі. Олардан төл алған соң шетелдік зообақтарға шығып, жануарларды алмастырады.
""Ақ аюды әкелмес бұрын талаптар қойды. Солардың бәрін жасаған соң ғана бізге ақ аюды берді. Қаншама жылдан бері аталық Амур жолбарысына жұп әкеле алмадық. Биыл қолайлы жағдай жасаған соң ғана үш жастағы ұрғашы жолбарыс берді. Жануарларды тасымалдау өте қиын процесс. Кенгуруді әкелуге бір жарым жыл кетті. Кедендік одақтың ветеринарлық талаптары Еуропа мен Израиль үшін өте қиын. Нидерландыда қолайсыз жағдай болып, мүйізді қарғаны әкеле алмай жатырмыз. Келіссөздерге екі жыл кеткен еді. Өзімізе екі аналығы бар. Маған аталығы қажет. Басқа елден алатын шығармыз"", – деді Айман Едгебаева.
Зообақ Израиль зообағы мен Автралиядағы Кенгуру орталығынан келген 28 кенгуру алған. Бүгінде жұптар пайда болып, бірнешеуін Шымкент зообағына берген. Қарағанды зообағы да алмақшы. Кенгурулер ашулы емес, тып-тыныш, қолға үйренген. Шөп, сәбіз бен картоп жейді. Алматы зоопаркі бұған дейін де кенгурулер алған. Ветеринарлар қанды алмастырып тұру керек екенін, әйтпесе жақын жануарлар қосылса дені сау емес төл дүниеге келетінін айтты.
Хайуанаттар бағының басшылығы келер жылы Қытайдан қызыл панда әкелетінін мәлімдеді. Ал Жапониядан гепард алмақ. 2025 жылы жануарлар түрін 500-ге, ал басын 5 мыңға жеткізуді жоспарланып отыр.
Алматы зообағында былтыр көлшіктердің құрылысы біткен. Бүгінде төрт көлшік бар: біреуі – үлкен, қалғаны – кіші. Көлшіктерде су тазалағыш тоғандары орнатылған. Биыл мамыр басында 3 мың бас майшабақ жіберілген. Олардың қырық пайызы тірі қалып, екі жылда 25-30 сантиметрге дейін өседі. Осылайша зообақ өсірген балықтарды аңдарға береді.
""Биыл 18 миллион теңгеге балық өнімдерін сатып алдық. Аңдарға ас дайындайтын ас бөлімі салынып жатыр. Жеміс-жидек сақтайтын қоймамыз болады. Байсерке ауылында қожалығымыз бар. Биыл 25 миллион теңгеге сәбіз, картоп, қызылша, капуста секілді көкөністер сатып алдық. Күзде баға түскенде жеміс-жидектер сатып аламыз. Ал өзіміз өсірсек ақша үнемдейміз де, артылған ақшаны зообақтың дамуына жұмсаймыз"", – деді Алматы зообағының директоры Сейілхан Ақылбеков.
Зообаққа азық-түлік күн сайын жеткізіледі. 180-ге жуық азық-түлік түрін сатып алады: жылына 60-65 тонна ет, 9 тонна балық, 60-65 тонна сәбіз, 30 тонна картоп, 30 тонна қызылша.
Заң бойынша, қауіпті жыртқыш жануарларды үйде ұстауға тыйым салынады. Алайда Алматы зообағына тұрғындар жылына жүзге жуық жануарларды әкеліп тастайды. Ал парк қызметкерлері оларға барынша көмектеседі.
""Нарынқол ауданының тұрғындары әлсіреген барысты көріп, бізге әкелді. Екі ай бойы оңалтудан өтіп, он келі салмақ жинады. Қазір барыстың дені сау. Зоология институтына хат жаздық. Олар барысты жіберетін жерді анықтады. Адамдардың жыртқыш аңдарды ұстауға болмайтынын біле тұра қолға үйретінін түсінбеймін. Үш-төрт айдан кейін қауіпті бола түседі. Бізге сол кезде әлсіреген күйде әкеледі. Бойы өспей қалған, аяғын дұрыс баса алмайды. Көбінесе қанаттары сынған құстарды әкеледі дейді. Жақында омыртқасы сынған, артқы аяқтары қозғалмайтын түлкіні әкелді. Рентгенге түсірген соң оған көмектесе алмайтынымызды түсіндік. Қиналмасын деп эвтаназия жасайтын шығармыз"", – деді директор орынбасары Ағыбай Әжібаев.
Оның айтуынша, зообақ оңалту орталығы емес. Бұл жерде қымбат жануарларды ұстайды. Сырттан тауып алған жануарда ауру болса, басқаларға жұқтыруы мүмкін.
""Далаға тастамаймыз. Ветеринар бөліміне берген соң жануарлар 21 күн оқшауланады. Сол кезде ауру белгілері анықталмаса, дені сау болса өзімізде алып қала аламыз"", – деді Ағыбай Әжібаев.
Зообақта 290 адам жұмыс істейді. Кейде мамандар жетпей жатады. Зоопарк қызметкерлері біліктілік арттыру үшін шетелдегі зообақтардан тәжірибе алады.
""Көп адам жалақы қанша екенін естіп, жұмыс істегісі келмейді. Ал мұнда жұмыс істеп жүрген адамдар жануарларға көмектескісі келеді. Төлдерді тамақтандырамыз, дәрет алуына көмектесеміз. Лама баласын емізе алмады. Біз оны алып кетіп, қолмен тамақтандырып, бір аптадан кейін анасына апардық. Анасы иді. Төлін алмайтын сондай қырсық жануарлар бар. Оларға өзіміз қарап, кейін анасына қосамыз"", – деді бас ветеринар дәрігердің міндетін атқарушы Виталий Сачков.
Алматы хайуанаттар бағында ""Қарбызды жаз"" акциясы болып жатыр. Қарбыз әкелген адамдар сүйікті жануарын тамақтандырып, фотоға түсе алады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Хайуанаттар бағының басшылығы келер жылы Қытайдан қызыл панда әкелетінін мәлімдеді. Ал Жапониядан гепард алмақ.,,2023-08-28T16:16:36+05:00
ekonomist-maqsat-xalyq-ulttyq-ekonomikalyq-model-quru-turaly-alas-ideyasyna-negizdelgen-bagdarlama-kerek,informburo.kz,Экономист Мақсат Халық Ұлттық экономикалық модель құру туралы: Алаш идеясына негізделген бағдарлама керек,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ekonomist-maqsat-xalyq-ulttyq-ekonomikalyq-model-quru-turaly-alas-ideyasyna-negizdelgen-bagdarlama-kerek,"Қор нарығында доллар қымбаттап, теңге құнсызданды. Бұл ел экономикасына ғана емес, халықтың әл-ауқатына да әсер етері сөзсіз. Экономист Мақсат Халықтың сөзінше, Қазақстанда бес жылда инфляция деңгейі 65%-ды құраған. Өкінішке қарай, халықтың табысы өсе қойған жоқ. Қазақстан экономикасының қазіргі жағдайы қандай? Экономика аяққа тұру үшін не істеу қажет? Осы сұрақтарға алғаш рет тек қазақ тілінде өткен Sana бизнес форумында Мақсат Халық жауап берді.
– Тәуелсіздік алған жылдары қиын болды, бәрі құлдырады. Көптеген ірі компания жабылды. Соның салдарынан ЖІӨ минус дәрежеге түсіп кетті. Кейіннен мұнайдың арқасында 2000 жылдан бастап 2008 жылға дейін экономикамыз өсті. Сол кезде Қазақстан экономикасының жаңа моделін құра бастаған едік. Бірақ та бірнәрсе дұрыс болмағандай. Содан бері экономикамыз құлдырай берді. Демек қордаланған мәселе көп, экономикалық моделіміз жоқ. Жалпы жүйеде көптеген дүние дұрыс емес.
Экономикалық модель. Ал енді осы мәселелерді нақты қалай шешеміз? Бізге жаңа бағдарлама керек. Өткенде ғана президент Қасым-Жомарт Тоқаев экономика блогындағы министрлерді сынға алып, экономикалық модель жоқ екенін және жаңасын құру керек екенін айтты. Бізге жаңа экономикалық модель керек, себебі осыған дейін қабылданған ұлттық жобалардың қазір ешқандай мағынасы жоқ. Ұлттық жобалар Қаңтар оқиғасына дейін қабылданған еді. Сол кездегі шындықпен байланысты. Ал Қаңтар оқиғасы еліміздегі көптеген мәселенің бетін ашты. Осы мәселелерді ескере келе Қазақстан экономикасы енді алдағы 15-20 жылдықта қалай дамиды? Әлемдік қауымдастықта Қазақстан экономикасының үлесі несімен ерекшеленеді? Осы сұрақтардың жауабын қазіргі ұлттық экономика министрлігі беруі керек. Бірақ әлі де кешеуілдетіп жатыр. Ал бізде уақыт жоқ. Уақыт жағынан ұтылып жатырмыз.
Оқи отырыңыз: Қазақстан үшін қандай қарыздар қауіпті? Экономист Мақсат Халық жауап берді
Doing Business. Дүниежүзілік банктің Doing Business рейтингі бар. Қазақстан 25-орында тұр. Жап-жақсы көрсеткіш. Көп адам ""бизнес жақсы дамыған екен ғой"" деп ойлап қалады. Әлемде инвесторларды қорғау бойынша 7-орындамыз. Шарттардың орындалуын қамтамасыз ету бойынша төртінші орындамыз. Осындай жақсы артықшылықтарымыз бар. Көп компанияның төлем қабілеті нашар. Несие пайызы өте жоғары болғандықтан оны алу да, төлеу де қиын.
Қазақстанда бес жылда ашылған шағын бизнестің 18%-ы ғана аман қалады екен. Әлемде компаниялардың 50 пайызы бес жылда өздерін сақтап қалады. Бізде бизнеске әлі де болса дұрыс жағдай жасалмай жатыр. Салық салу бойынша 64-орында тұрмыз. Салық кодексі қабылданып, біраз өзгеріс болып жатыр. Дегенмен әлі де болса түбегейлі өзгеріс керек. Халықаралық сауда бойынша 105-орында тұрмыз. Біздің кәсіпкерлер қандай да бір қызметпен не өндіріспен айналысса, тек қана Қазақстан нарығын ойлайды. Сыртқы нарықты ойлай бермейді. Халықаралық сауда мәселесінде үлкен қиындықтар бар. Қазақстан кәсіпкерлері сыртқа шығып, шетелге тауарларын сатуға ұмтылмай жатыр. Осы мәселелерді шешуге үкімет көмектессе, жаңа мүмкіндіктер ашылары сөзсіз.
Оқи отырыңыз: Экономикасы Қазақстанға ұқсас Чили инфляцияны қалай ауыздықтады?
Инфляция. Соңғы жылдары инфляция күрт өсіп кетті. Ресми статистика бойынша, бес жылда инфляция 65% болды. Ал халықтың табысы бес жылда 65% өсті ме? Жоқ, керісінше. Былтыр инфляция 20%-дан жоғары болғанымен, сарапшылар жоқ дегенде 40% болды дейді. Демек халқымыздың төлем қабілеті барған сайын нашаралап жатыр. ЖІӨ 240 млрд АҚШ долларына жетеді. Жан басына шаққанда 10 мың АҚШ долларынан асады. Табысы орташа елдердің қатарына кіреміз. Ал шынында мұның артында халықтың кедейлігі жасырын тұрғандай. Ауыл-аймаққа барғанда жағдайы өте нашар азаматтарды көп көреміз. Тапқаны күнделікті тамағынан артылмайды. Әдемі сандардың артында халықтың шынайы жағдайы жасырын тұрғандай.
Импорт. Қытай мен Ресейден көп сатып аламыз. Ресейге тауар жағынан тәуелді болғандықтан рубльге тәуелдіміз. Қазір Ресей рублі қатты құнсызданып жатыр, оның бізге әсері бар. Белгілі бір дәрежеде инфляциялық үдерістер төмендеп жатқан сияқты, көптеген тауар бағасы түсіп жатыр. Екінші жағынан рубльдің қатты құнсыздануы отандық өндіріске зақым келтіруі мүмкін, өйткені арзан тауарлар Ресейден келеді. Ал біздің тауарлар бәсекеге қабілетті бола ала ма? Осындай сын қатерлер тұр.
Экспорт. Шетелге мұнай мен металл секілді шикізат сатамыз. Нақты өндіріс азғантай. Қазақстанға өзінің ұлттық экономикалық моделін құрудың уақыты келіп жетті деп ойлаймын.
Үндістанды қарасаңыз барлығы бар: қызмет көрсету де, ауыл шаруашылығы да өте жақсы. Норвегия үлгісі Қазақстанға ұқсайды, бірақ ол өте дамыған ел. Демек Қазақстан да қатты өндіріске ұмтыла бермей, кей уақыттарда мұнайдан келесі кезеңдегі аралық өнімдерге де үлес қосатын болса, онда ел экономикасын жаңа деңгейге шығарамыз деп ойлаймын.
Ұсыныстарым:
Оқи отырыңыз: Қазақстанда кедейлердің саны 1 миллионнан асты
Негізгі ұсынысым – Алаш идеясына бағытталған жаңа бағдарлама керек. Неге әлі күнге дейін Қазақстан экономикасының моделі жоқ? Себебі бағдарламаларды мұрнына қазақы құндылықтардың иісі бармаған азаматтар жасайды. Өтірік статистикаға негізделген бағдарламалардың кесірінен ұлттық экономикамыз дамымай отыр. Олай болса Алаш идеясын көтерген Әлихан Бөкейханның өзі экономист болған және де Мэйдзи деген жапон жобасын алып келген. Алаш қайраткерлерінің 25 жыл ішінде Қазақстанды өнеркәсібі дамыған елдердің қатарына қосамыз деген мақсат-мұраттары болған. Уақыттары болғанда оған жететін еді. Еңбек етуге бес-ақ жылдай уақыты болды. Одан кейін барлығы атылып кетті. Мэйдзи жобасы болмаса да, Алаш идеясына, ұлттық идеологияға негізделген ұлттық экономика моделін жасап шықсақ, онда бүкіл қазақ сол идеяға бірігеді. Бірегей мақсат бүкіл қазақ халқын алға қарай жетелейді. Сол кезде ұлттық экономикамыздың жаңа моделін құра аламыз деп ойлаймын. Қазақстанның қазіргі жаңа бағдарламасында ауыл шаруашылығын, туризм, логистика, жасыл энергетика және IT салалары басым бағыттар болуы керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сарапшы Мақсат Халық ел экономикасын нығайтудың жолдарын айтты.,,2023-08-18T17:52:58+05:00
en-optimist-aimaq-atyrau-oblysy-qazaqstan-xalqynyn-ekonomika-damuyna-kozqarasy-qandai,informburo.kz,Ең оптимист аймақ – Атырау облысы. Қазақстан халқының экономика дамуына көзқарасы қандай?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/en-optimist-aimaq-atyrau-oblysy-qazaqstan-xalqynyn-ekonomika-damuyna-kozqarasy-qandai,"2023 жылдың тамыз айында Орталық Азия елдеріндегі тұтынушылық сенімділік индексіне (CCI) арналған ауқымды ай сайынғы зерттеу басталды. Ол Еуропалық комиссия ұсынған әдістеме бойынша жүргізіледі және инфляциялық және жұмыссыздық деңгейіне қатысты болжам, жинақ пен кредиттерге көзқарас, ірі сатып алуды жоспарлау және ""кредиттік мінез-құлық"" секілді негізгі экономикалық көрсеткіштерді талдауға бағытталған.
Freedom Finance Global ұсынған зерттеуге Орталық Азия өңірінің басқа елдерімен салыстырғанда барынша жабық болуына байланысты Түрікменстан қатыспайды.
Экономикалық жағдай болжамы. Қазақстанда халықтың болжамдары да әлдеқайда оптимистік сарында. Қазақстандықтардың шамамен жартысы (50-55%) экономиканың келешегі мен өзінің материалдық жағдайына оптимистік көзқараспен қарайды. Қалалар мен ауылдар арасында оптимизмдегі айырмашылық аз. Бірақ экономиканың келешегі мәселесінде жас пен аға буын арасындағы айырмашылық күрт төмендеп барады. Ең оптимист аймақ – Атырау облысы, ал ең пессимист өңірлер деп Қарағанды және Шығыс Қазақстан облыстарын атауға болады.
Экономиканың қазіргі жағдайы туралы пікірлер. Ағымдағы материалдық жағдай мен экономикалық ахуалды бағалау айтарлықтай төмен болып шықты, яғни халықтың басым  бөлігі пессимизммен қарайтынын көрсетеді. Қазақстандықтардың 17 пайызы ғана экономиканың жақсарғанын айтса, ал 48 пайызы мұнымен түбегейлі келіспейді. Материалдық жағдайды біршама оң бағалаған: халықтың 35 пайызы соңғы жылы оның жақсарғанын атап өтеді. Бұл мәселеде жастар салауатты оптимизм көрсетті. Орыстілді қазақстандықтар барлық мәселе бойынша қазақтілділерге қарағанда әлдеқайда пессимист. Халықтың 31 пайызы ірі сауда жасау үшін қазір жақсы уақыт деп есептейді. Екінші жағынан, 59 пайызы мұнымен үзілді-кесілді келіспеді.
Оқи отырыңыз: Экономист Мақсат Халық Ұлттық экономикалық модель құру туралы: Алаш идеясына негізделген бағдарлама керек
Инфляция адамдардың көңіл-күйіне әсер етеді. Шілдеде қазақстандықтардың инфляциялық болжамдары айтарлықтай жоғары болды. Тұрғындардың 78,5 пайызы соңғы айда баға өсіп кетті деп есептейді. Ал соңғы жылда мұндай пікір иелерінің үлесі 84 пайызды құрады. Келесі айға да, жылға да инфляциялық болжамдар салыстырмалы түрде жоғары деңгейде. Қазақстандықтарды азық-түлік бағасының өсуі де алаңдатады. Сонымен қатар, 10-орынға бензин мен жанар-жағармай жайғасты, ал 11-орынға тұрмыстық химия мен жуу құралдары орналасты.
Кредиттерге теріс көзқарас. Теңгенің келешегіне келер болсақ, тұрғындардың жартысынан астамы ұлттық валюта бір жыл ішінде, ал 29 пайызы – бір ай ішінде әлсірейді деп күтеді. Сондай-ақ қазақстандықтардың шамамен 41 пайызы жұмыссыздық артуы мүмкін дейді. Тұрғындардың үштен бірі қазір банктерге қаржы салу үшін жақсы уақыт деп есептейді. Бұл ретте қазақстандықтар несиені онша ұнатпайды, тек 16 пайызы ғана қазір несие алатын уақыт деп есептейді.
""Жалпы тұтынушылық сенімділік индексі бойынша Қазақстаннан басқа барлық ел шілде айында жоғары нәтиже көрсетті. Қазақстанда ЖІӨ-нің орташа өсімі соңғы 5 жылда 2,7 пайызды құрады, ал Тәжікстанда – жылына 7,3%, ал Өзбекстанда – 5,3%. Қырғызстанның орташа нәтижесі ұқсас болса да (2,6%), бұл ел 2020 жылғы пандемиядан кейін едәуір тез қалпына келіп, тиісінше 2021 және 2022 жылдары 6,2% және 7% өсім қарқынын көрсетті"", – деп жазылған зерттеуде.
Инфляция 2022 жылы Қазақстанда – 15%, ал Өзбекстанда 11,4% деңгейінде қалыптасты. Қырғызстанда 13,9% құрады, бірақ инфляциялық күтулер Тәжікстан деңгейінде. Онда инфляция 2022 жылы 4,2 пайызға ғана жетті, бірақ 2023 жылы біртіндеп күшейе бастады.
Оқи отырыңыз: Зерттеуші Жәнібек Арынов: Қазақстанның көпвекторлы саясатында Орталық Азия ең маңыздысы болуға тиіс
Барлық төрт елдің халқын азық-түлік бағасының және жұмыссыздықтың өсуі қатты алаңдатады. Адамдар экономиканың өсуін күтеді, бірақ сонымен қатар жұмыссыздық өседі деп есептейді. Экономиканың баяу өсуі адамдардың көңіл-күйіне кері әсерін тигізетін көрінеді.
""Барлық елде банктік депозиттерге деген сенім байқалады. Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұрғындар көптеген банктің жабылуына, қайта капиталдандырылуына, бірігуіне куә болды. Мұның бәрі де көңіл-күйге әсер етуі мүмкін. Кредиттер бойынша сенім индексі депозиттен біршама төмен. Халықаралық валюта қорының деректеріне сәйкес, Қазақстанда жеке сектордың ЖІӨ-ге қатысты қарыздары мен кредиттері 37 пайызды құрайды, ал Қырғызстанда – 26%, Тәжікстанда бар-жоғы – 9,6%"", – деп жазылған зерттеуде.
Сауалнамаға ұлттық тілде жауап берген тұрғындар, жастар мен ауыл тұрғындары көбінесе оптимист болып шықты.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сарапшылар экономиканың баяу өсуі адамдардың көңіл-күйіне кері әсерін тигізетінін айтады.,,2023-08-31T18:22:00+05:00
ertegiden-estelikke-deiin-ministrler-men-deputattar-zazda-qandai-kitap-oqydy,informburo.kz,Ертегіден естелікке дейін: Министрлер мен депутаттар жазда қандай кітап оқыды?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ertegiden-estelikke-deiin-ministrler-men-deputattar-zazda-qandai-kitap-oqydy,"1-қыркүйек – Білім күніне орай, Информбюро тілшісі Үкімет отырысының тасасында билік өкілдерінің қандай әдеби шығармаларды ұнататынын сұрап білді.
Аида Балаева, ҚР Президент Әкімшілігі басшысының бұрынғы бірінші орынбасары:
– Мен қазір басқа елдердің мифологиясын, ертегілерін оқып, зерттеп жүрмін. Соған байланысты бір үлкен жобамен айналысу жоспарда бар.
Ал жалпы, мен өте көп кітап оқимын. Оның бәрін айтып жатудың керегі жоқ шығар. Дегенмен, сала үлкен болғандықтан, осы саладағы жаңа үрдістерді, соны жаңалықтарды біліп отырамын.
Ескерту: Тілші сұхбат алған уақытта Аида Балаева ҚР Президент Әкімшілігі басшысының бұрынғы бірінші орынбасары болатын.
Ғани Бейсембаев, ҚР Оқу-ағарту министрі:
– Соңғы екі айда мектептің дайындығына байланысты, кітап оқуға қол тимей жатыр. Бірақ, міндетті түрде газет-журналдарды қарап отырамын. Онда журналистердің білім саласына қатысты уытты мақалаларын оқып, оған қатысты қызметкерлерге тиісті тапсырма беремін.
Жақында ғана бір тілшінің Қарағанды өңіріндегі керемет бір мұғалім туралы мақаласын оқып, сол ұстазды өзіме шақырып кездестім.
Ал, жалпы, көбіне тарихи шығармалар қызықтырады. Қолыма жаңа тарихи туындылар тисе, міндетті түрде оқып шығамын.
Оқи отырыңыз: Қазақсанда кітап пен кеңсе тауарлары 45% қымбаттады
Нұртай Сабильянов, ҚР Мәжіліс депутаты:
– Соңғы рет Абайдың қара сөздерін қайталап шықтым. Көбіне әдеби кітаптар оқығанды ұнатамын. Ал ақпаратты әлеуметтік желіден аламын. Әлеуметтік желіде де оқуға тиіс кітаптардың қысқаша тізімі беріледі, соны қарауға болады.
Мен Абай облысынан депутат болып сайлағаннан кейін, әлеуметтік желіде осы өңірдегі мәселелерді қалт жібермей оқып, жауап беріп отырамын.
Дархан Қыдырәлі, ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрі:
– Мен қазір Сұлтан Бейбарысқа қатысты бір жинақты қарап жатырмын. Үнемі тарих саласына байланысты кітаптар оқуға тырысамын.
Сондай-ақ, әлеуметтік желілерді қараймын. Жас ақын, жазушыларды, сосын классикалық кітаптарды оқимын.
Ақпарат саласына байланысты жасанды интеллект, әлемде шыққан соңғы трендтерді де назардан тыс қалдырмауға тырысамын.
Максим Рожин , Мәжіліс депутаты :
– Карл Маркстің ""Капитал"" кітабын, Дарон Аджемоглудың ""Узкий коридор"" кітабын оқып жүрмін.
Сосын Амалбек Тшанов ағамыз жаңадан шыққан естелік кітабын сыйлаған, соны да қарап жатырмын.
Жалпы, көбіне естелік, мемуарлар оқимын.
Оқи отырыңыз: Қазақстанға әдеби кітаптардың 90 пайызға жуығы сырттан келеді
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ал оқу министрі балалардың оқу жылына дайындаламын деп кітап оқуға мұршасы келмегенін жасырмады.,,2023-09-01T16:06:22+05:00
fransis-fukuyama-tarixtyn-sony-liberalizmdi-basyp-ozatyn-odan-da-zogary-zuie,informburo.kz,"Франсис Фукуяма: Тарихтың соңы – либерализмді басып озатын, одан да жоғары жүйе",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/fransis-fukuyama-tarixtyn-sony-liberalizmdi-basyp-ozatyn-odan-da-zogary-zuie,"Қазақстанға алғаш рет Стэнфорд университетінің аға ғылыми қызметкері әрі оқытушысы, саясаттану ғылымдарының профессоры, 20-ға жуық тілде жарық көрген ""Тарихтың ақыры және соңғы адам"" кітабының авторы, философ Франсис Фукуяма келді. Ол мемлекеттік құрылым, бизнес пен азаматтық қоғам көшбасшыларын даярлайтын Leadership Academy for Development бағдарламасында сабақ берді. Оған қоса философтың ""Либерализм және оған айтылған сын"" кітабы қазақ және орыс тілдерінде жарық көрді. Алматыда CAPS Unlock ұйымының ұйымдастыруымен өткен кітаптың тұсаукесеріне Франсис Фукуяманың әңгімесін тыңдап, қолтаңбасын алу үшін 300-ге жуық адам жиналды. Олардың бірқатары авторға кітабы және либерализм туралы сұрағын қойды. Информбюро тілшісі Франсис Фукуяма жауап берген маңызды сұрақтарды жазып алды.
– ""Либерализм және оған айтылған сын"" кітабыңызда оқырманға не айтқыңыз келді?
– Либерализм кей елдерде танымал сөз емес. Мысалы, Владимир Путин 2019 жылы Financial Times басылымына берген сұхбатында ""либерализм бізге керек емес, ескірген доктрина"" деп айтты. Енді менің түсінігімдегі либерализм қандай? Либерал көбінесе солшылдарға жатады. Ал Еуропада, керісінше, экономикалық бостандыққа сенетін оңшылдар ұстанатын идея десе де болады. Менің ойымша, олардың ешқайсысы либерализмнің дұрыс ұғымы емес. Сондықтан классикалық либерализм түсінігін қалпына келтіруіміз керек. Классикалық либерализм бойынша әрбір адам баласы терісінің түсіне, қай жерде туғанына қарамай өз намысының құрметтелуіне лайық. Ал мемлекет өз тарапынан әр адамның құқығы мен бостандығын құрметтеп, қорғауы керек. Олай болса адамдар өз ойын еркін айта алады, баспасөз бостандығы болады. Өздеріне қажет дүниелер үшін еркін ұйымдаса алады. Мұның барлығы Конституцияның арқасында іске асады. Адамдар құқық пен заң үстемдігі бола тұра, өзінің бостандығы мен құқығын іске асыратын қоғамды құруы керек. Ол елдің аумағына байланысты емес. АҚШ сияқты, не Швеция, Азиядағы Жапония немесе Корея сияқты елдер де болуы мүмкін. Либерализмнің елдің экономикалық деңгейіне де байланысы жоқ. Ең бастысы – құқық пен заңның үстемдігі, адамның ар-намысын құрметтеу.
Кітабымда либерализмнің неге тиімді әрі дұрыс жүйе екенін дәлелдейтін үш себепті атадым: біріншісі – прагматикалық шешімдер . Либерализм 300 жыл бұрын Еуропада пайда болған. Оның ең негізгі мақсаты – әртүрлілікті, алуантүрлілікті қамту. Еуропа 350 жыл діни қақтығыстардың ортасында тұрған еді. Протестанттар мен католиктер бір-бірімен келісе алмайтын. Орталық Еуропа халқының үштен бірі осы діни қақтығыстарға бола қайтыс болды. Содан олар барлық азаматты адам баласы ретінде құрметтейтін, тату-тәтті өмір сүре алатын, дінге, діни қағидаға сүйеніп қана қоймай, әр адамның еркін шешімі мен таңдауына негізделген жүйе құруымыз керек деп шешті. Мұндай либерал қоғамның ең маңызды құндылығы – төзімділік, толерантты болу. Бұл либерал қоғам үшін де, Қазақстан сияқты әртүрлі ұлт тұратын ел үшін де өте маңызды.
Бір ұлттың ғана мәдениетін дұрыс деп тауып, қалғанын дұрыс емес деу зорлық-зомбылыққа әкеледі. Бұл – прагматикалық себеп. Өкінішке қарай, әртүрлі саяси жүйе, әртүрлі мемлекет бір ұлттың басқа ұлтқа деген үстемдігін қорғайды.
Екінші себеп – адамның ар-намысы құрметтелетіндіктен, либерализм моральдық тұрғыдан дұрыс жүйе . Барлығымыз адам баласы болғандықтан шешім шығарамыз, таңдау жасаймыз. Шешімдеріміз кейде дұрыс, кейде қате болып жатады. Бірақ либералды қоғамда адамдарға іргелі шешімдер қабылдауға мүмкіндік беріледі. Либералды қоғамда тұратын адам қайда тұрамын, қандай тілде сөйлеймін, қандай мектепке барамын, қандай дінді ұстанамын деген шешімдерді өзі тәуелсіз қабылдай алады. Сондықтан адамда осындай таңдау еркіндігі болуы керек. Тұжырымдай келе айтар болсам, қоғамның либералды болуы елдің өніп-өсуі үшін өте маңызды. Нидерланды, Германия, АҚШ секілді дамыған елдер – көбінесе либералды қоғамдар. Олардың арасында Қытай да бар. Қытайды саяси тұрғыдан либералды ел деп айта алмаймыз. Бірақ 1979 жылы Қытайдың экономикасы өзгеріп, азаматтарына жекеменшікті иемденуге, коммерциямен айналысуға, сауда жасауға, жалпы экономикалық тұрғыдан дамуға мүмкіндік берілді. Нәтижесінде Қытайдың экономикалық тұрғыдан дамығанын және ""Қытай ғажабы"" деген феноменді байқап отырмыз. Либералды қоғам – бай қоғам . Осы себептермен либералды қоғам болған дұрыс, бірақ оған айтылатын сын өте көп.
– Қазіргі либерализмнің келбеті қандай?
– Қазір либералды демократия дамып келе жатыр. 2000-жылдарға таман 110-ға жуық ел либерал идеяларын тастап, кері бағытта бара жатыр. Мысалы, Тунис, Мьянма, Сальвадор сияқты елдерде либералды демократия, яғни ашық қоғам орнына жабық қоғамға айналып бара жатыр.
Өкінішке қарай, популистік ұлтшылдықты либерал қоғамдардан да байқап отырмыз. АҚШ-та да ұлтшылдық популизм бас көтерді. 2016 жылы Дональд Трамп президент болып сайланып, бірнеше жылда өзін авторитарлы басшы ретінде көрсетті. Оның басты мақсаты билікке қол жеткізу, билікті ұстап, уысынан шығармау еді. Демократиялы жолмен сайланған жетекшілер бар, бірақ олардың билігі шектеулі. 2016 жылы либералды қоғам ережелерін сақтамайтын Трампты қалай таңдағанымызды түсіне алмаймын.
Үндістан басында либералды республика болып құрылды. Әртүрлі каста, ұлттар бар, тілдері де бөлек. Осындай алуантүрлі ел тек либералды жүйе ішінде ғана өмір сүре алады деп ойлаймын. Қазір премьер-министрлері Нарендра Моди ықпалынан бір ғана дінге – индуизмге бет бұрып жатыр. Сонда 200 миллионға жуық ел тұрғыны Үндістан халқына жатпайтын халық болып шықты. Мұның салдарынан зорлық-зомбылық та артады, келешекте қақтығыстар пайда болады деп ойлаймын. Либералды қоғамда тұратын, либералды құндылықтарды қолдайтын адамдар осындай мәселелерге тап болып жатыр. Сондықтан әртүрлі жетекшілердің билігін заң арқылы шектеуіміз керек. Бір қолға жиналған биліктің бірнеше қатесі бар.
– ""Демократия өз-өзін қорғай алмайды, демократияны қорғай алатындар болуы керек"" дейді. Осымен келісесіз бе? Келіссеңіз, оны қалай қорғауымыз керек?
– Либерал демократияның тарихы соңғы жүз жылда жаман болмады. Отызыншы жылдары қиындықтарға тап болды. 1945 жылдан кейін әлем қатты өзгерді. Кейінгі жылдары Украинаға біраз көңіл бөліп жүрмін. Әріптестерім Украина о бастан либерал қоғам болған деп сенеді. Украина өзгерістерге ұмтылған еді. Оларда да ел басқаруда сыбайлас жемқорлық секілді әртүрлі мәселе болған. Бірақ қоғам ретінде демократияға ұмтылған еді. Демократия үшін күресе алатынын, тәуелсіздігін қорғай алатынын көрсетті. Әлі де дәлелдеп жатыр. Көп ел, көп адам Украинаны қолдайды деп күтпеген едім. Украинаға ақша да, қару-жарақ та жібереді. Қажет көмек береді. Сондықтан демократтар өзін қорғай алады. Адамдар демократия үшін күресе алады.
Сыртынан мықты көрінгенімен іштей әлсіз елдер көп. Ал демократиясы бар елдер расымен мықты.
– Либерализм идеяларын қанша жылдан бері зерттеп келесіз. Бірақ қос стандарттар бар екенін сезіп отырмыз. АҚШ өзін әлемді құтқарушы деп санайды. Бұл туралы не айтасыз?
– Жалпы АҚШ өз мұраттарын кейде іске асырмайды. Оларды алға тартатын, соған тұратын мемлекеттер өте аз. Геосаяси қарама-қайшылықтар, бәсеке де бар. Еуропада НАТО-ны, суық соғыс кезінде АҚШ-тың атқарған рөлін алсақ, либералды жүйені қолдайтын елдерді АҚШ қорғап шықты. Барлығы керемет деп те, нашар деп те айта алмаймын. Шынымен де АҚШ тарихи тұрғыдан өте маңызды рөл атқарып, ашық қоғамдарды қорғап келеді.
– Либерализмді ұстанбай Қытай экономикалық бәсекеде жеңіп шыға ала ма?
– Бір кездері Қытай АҚШ-ты ұтқандай болды, бірақ олар экономикасын кішкене жіберіп алды. Өте көп ақшасын инфрақұрылымға, құрылысқа салды. Сұранысты адамдардың қажетіне қарай игермеді. Салық секторына қысым түсірді. Көп ақша табатын ұйымдарға қысым жасап, салдарынан салық мөлшері азайып, Қытайдың өсу қарқыны АҚШ-қа қарағанда қатты төмендеді. Экономистер келесі он жылда Қытай АҚШ-ты озады деп болжаған еді. Енді қарасақ Қытай ешқашан оза алмайды. АҚШ экономикасы 7-8 пайызбен өссе, Қытайдікі 2-3 пайызбен өсіп келеді. Сондықтан либерализм өте қажет жүйе. Экономика бақыланса, оның дамуы екіталай.
– Ұлттық мемлекеттер либерализмге қалай ұмтылуы керек?
– Кез келген елге ұлттық кімдік керек. Әйтсе де сол қоғамда тұратын адамдар осы ұлтқа жатуы керек, осы ұлтқа ұсынылатын дүниелерге қол жеткізе алуы керек. Қазақстанда адамдар бірнеше тілде сөйлейді. Кітабымның бірден екі тілге аударылуы – соның айқын дәлелі. Елдің кімдігі бір ұлтқа, бір дінге немесе бір халыққа негізделмеуі керек. Бұл күрделі жұмыс. Сол үшін көшбасшылар елді бір мақсатқа біріктіретіндей идея ұсынуы керек. Елді бір ғана топ билемеуі керек.
– 2021 жылы наурызда президент Тоқаевпен онлайн сөйлескенде не айттыңыздар?
– Президент Тоқаевпен әңгімеміз жарасып, жақсы сөйлескен едік. Не айтқанымызды айта алмаймын. Жеке әңгімені құрметтеуім керек. Жалпы Тоқаев геосаясат туралы сұрақтар қойып, тереңірек зерттеймін деп әңгімелескен еді.
– Қазақстанда либерализмге қарсы шыққан адамдар бар. Бірақ оларды солшыл не оңшыл деп айта алмаймыз. Қазақстан – орталықтандырылған авторитарлы мемлекет. Сіздің ойыңызша, либерализмді қолдайтын және авторитарлы мемлекеттерде тұратын адамдар билігі бір жерде шоғырланатын мемлекеттерге байланысты не істей алады?
– Қазақстанда бір өзгерістер болатын болса, шынайы либералды демократиялық өзгерістер болмайды деп ойлаймын. Меніңше, Қазақстанда мүмкін болатын жүйе – орталық билігі бар либералды демократия.
Билігі орталықта шоғырланған жүйелер әртүрлі идеяларға, диалогқа, пікірталастарға ашық болуы мүмкін немесе керісінше жабық болуы мүмкін. Менің ойымша, Қазақстан осындай ашықтыққа ұмтылуы керек. Геосаясат өте маңызды.
– ""Тарихтың ақыры және соңғы адам"" кітабын жаздыңыз. Тарихтың соңы не болмақ?
– Бұл ""Модернизация қайда бара жатыр?"" деген сұрақ қойған кітап еді. Ол тарихтың соңын білдірмейді. Тарихтың соңы коммунизм болмақ дегендер бар. Ал мен 1989 жылы коммунизмге жетпейтінімізді, тарих соңы ол емес екенін айттым. Тарихтың соңы либерализм, ашық нарықтық экономика болмақ. Әлеуметтік ұйымның басқа бір жолы, жүйесі болуы керек деп сенемін. Либерализмді басып озатын, одан да жоғары жүйе болады деп айтқанмын. Осы аргументім әлі орынды деп ойлаймын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Философтың &quot;Либерализм және оған айтылған сын&quot; кітабы қазақ және орыс тілдерінде жарық көрді.,,2023-08-29T17:08:43+05:00
mandai-termen-algan-bal-arzan-turmaidy-otandyq-omartasylar-negizgi-us-maseleni-atady,informburo.kz,"""Маңдай термен алған бал арзан тұрмайды"". Отандық омарташылар негізгі үш мәселені атады",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/mandai-termen-algan-bal-arzan-turmaidy-otandyq-omartasylar-negizgi-us-maseleni-atady,"Алматыдағы бал жәрмеңкесі кезінде омарташылар тозаңдандырудың араларға теріс әсері, ауа райының қолайсыздығы және бәсекелестік туралы айтты.
""Егер омарташы сол мақта аумағының иесімен алдын ала келіспеген болса және оған егістіктің өңделетіні туралы хабарланбаған болса, онда тозаңданғаннан кейін аралар химиялық заттардың салдарынан өледі. Тіпті бірден өлмеген ара да ұяға ұшып келіп, сол жерде өледі"", – деді ""Тянь-Шань"" шаруа қожалығының омарташысы Андрей Пономаренко.
Тыңайтқыштар мен пестицидтерді қолданбай өнімділікті арттыру мүмкін емес, бұл тұрғыда араларды қорғаудың ең сенімді жолы – оларды улы заттардың бүріккіштерінен 7 шақырым қашықтықта тасымалдау және сол аумаққа өңдеуден кейін екі аптадан кейін оралу. Бұл мәселе омарташылардың қалтасына салмақ салады.
Екінші мәселе – ауа райының тұрақсыздығы. Құрғақ жаз бен қаһарлы қыс та омарташылардың мазасын қашырады. ""Пчелка"" шаруа қожалығының өкілі Василий Калининнің сөзінше, ауа райы аса маңызды.
""Алматы облысы құрғақ болғандықтан, ылғалды жерге көшуге мәжбүр болдық. Жазда біз Балқаш өңіріне көшеміз. Сулы жерде өмір бар. Су жоқ жерде өнім жоқ"", – дейді Василий Калинин.
Калинин шаруа қожалығының меншігінде 500 ара отбасы бар, әр маусым сайын әрқайсысы 15-80 килограмм бал алады. Василийдің сөзінше, ең көп өнім берген жыл – 2016 жыл. Сол уақытта ол 120 кг бал алған.
""Омарташының жұмысы ауа райына тікелей байланысты. Осы жылы қыста ауа райы қатты суық болғандықтан, аралар аш қалды. Үш жыл қатарынан құрғақшылық салдарынан бал да аз алынып жатыр. Омартаны алып ШҚО-ға көшуге мәжбүрміз, аралар да жолдан шаршайды. Семейде біз егіннен бал жинаймыз. Жабайы табиғатта кейде ылғал жетіспейді, өсімдіктер нектар бөлмейді"", – дейді омарташы Галина Распопина.
Алайда жабайы табиғаттан эксклюзивті бал алуға болады. Ол үшін ауа райы қолайлы болуы тиіс. Мысалы, түйе тікенегінен бал жинау үшін омарташылар жұмыс істегеннен кейін аралардың шөлдерін басуға өздерімен бірге су әкеледі. Орташа аралар отбасы бір маусымда 30 литр су ішеді. Осы жерде үшінші мәселенің ұшы қылаң береді. Ол – сатушылар арасындағы бәсеке.
Бірдей банкідегі бірнеше балдың әртүрлі бағада екенін көрген адамдар әлбетте арзанын сатып алады. Алайда арзан бал – дұрыс бал дегенді білдірмейді. Маңдай термен алынған табиғи бал арзан тұрмауы тиіс. Ал алып сатушылар көбіне балға басқа бір сұйықтық қосып жіберіп, бағаны қолдан арзандатып тастайды.Тіпті табиғи балдың да бағасы құбылып тұрады. Ол балдың сортына байланысты.
Оқи отырыңыз: Тіршілік шынжырындағы шешуші тетік
""Түркістан облысынан балды шығыс облыстарға қарағанда бірнеше есе аз аламыз. Мысалы, Оңтүстік Қазақстанда күніне 2,5 килограмм бал алсақ, шығыс жақта 15 килограмға дейін бал өндіруге болады. Түйе тікенегі гипоаллергенді өнім болып саналады, ол ас қорыту жүйесіне пайдалы. Шығыс Қазақстаннан алынатын күнбағыс балының пайдасы аса көп емес, ол ең қарапайым сорт болып саналады"", – дейді Андрей.
Никольский собордың протоиерейі адал жолдан тайқыған сатушылар туралы былай дейді:
""Бәсекелестер балға сұйықтық қосып, екі есе аз бағада сатады. Кондитерлік өнімдерге де солай, табиғи балды тиімсіз болғандықтан көп ешкім қолдана бермейді, жасанды бал қосады. Алматыда арнайы зертхана бар, онда балдың сапасы анықталады. Тығыздығы, тәттілігі, созылмалығы сияқты қасиеттері арқылы балға баға беріледі"", – деді Никольский собордың протоиерейі Игорь Светличный.
Алматылық омарташылар жыл сайын өз өнімдерін осы зертханаға жіберіп отырады. Өйткені Қазақстан аумағында әрі-бері көшу үшін де өнімнің сапасын анықтайтын құжат керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жергілікті омарташылар шығаратын табиғи балды қалалық жәрмеңкелерден сатып алуға болады.,,2023-08-17T14:23:02+05:00
sayasi-filosof-fransis-fukuyama-algas-ret-ortalyq-aziyaga-keldi,informburo.kz,Саяси философ Франсис Фукуяма алғаш рет Орталық Азияға келді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/sayasi-filosof-fransis-fukuyama-algas-ret-ortalyq-aziyaga-keldi,"21-25 тамыз аралығында Алматыда алғаш рет инклюзив экономикалық өсім, орынды мемлекеттік саясат пен нарық реформаларына ықпал ететін конструктив күшті қалыптастыру үшін мемлекеттік құрылым, бизнес пен азаматтық қоғам көшбасшыларын дайындауды көздейтін Leadership Academy for Development бағдарламасы өтеді.
LAD мақсаты – нақты аймақ үшін, әсіресе Орталық Азия үшін, реформа көшбасшыларының қиын проблеманы және оның себептерін тану, ұжымдық әрекетке және мемлекеттік сектор мен жеке сектор арасындағы диалогқа сүйеніп іске асырылатын шешімдер қабылдау қабілетін арттыру. LAD бағдарламасы мемлекеттік және жеке секторда сындарлы реформаторлар желісін қалыптастыруға, саясат деген көбіне ең озық іс жүзінде қолдануға болатын реформаларды іздеу екенін түсінуге ықпал етеді.
Курсқа қатысушылар маусым айында таңдалды. Курс менторлары арасында танымал сарапшылар бар:
""LAD тақырыптық зерттеулер мен саяси проблемаларды шешудің дара жүйесін қамти отырып, үкімет пен одан тыс жерлердегі көшбасшыларға ұзақмерзімді саяси реформалар жүргізуге қажет машықтарды үйретеді. Бағдарлама дүние жүзінде шамамен 70 рет ұсынылған, енді оны Орталық Азияға жеткізуге асықпыз"", – деді Франсис Фукуяма.
Қазақстанда Орталық Азиядағы Leadership Academy for Development бағдарламасын Стэнфорд университетінің Демократия, даму және құқық үстемдігі орталығы (CDDRL), Халықаралық жеке кәсіпкерлік орталығы ( CIPE ) CAPS Unlock Орталық Азия саясатын зерттеу қоры (CAPS Unlock) мен Алматы Менеджмент университетімен (AlmaU) әріптестікте ұйымдастырды.
""Бағдарлама Орталық Азия сарапшыларына Стэнфорд университетінің үздік профессорларынан білім алуға ықпал етеді, десе де, ол қолданбалы мағынада ғана маңызды деуге келмейді. Үздік қайраткерлердің Қазақстан мен Орталық Азияға келуінің өзі маңызды. Бұл әлем қауымдастығына аймақ диалогқа, жаңа идея мен ашық қоғам қалыптастыруға ашық екенін көрсетеді. Жаңа жаһандық қатерлерді түсіндіретін ойшылдардың арқасында адамзат күрделі геосаяси процесстерден өтіп, тиімді шешімдер тауып келе жатыр"", – деді CAPS Unlock атқарушы директоры Аида Айдарқұлова.
Бүгінгі таңда CIPE Стэнфорд университетінің Демократия, даму және құқық үстемдігі орталығымен бірлесіп оннан аса бағдарламаны іске асырды. Бағдарламаға Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркіменстан, Өзбекстан үкіметі, жеке секторы, ғылыми және азаматтық қауымдастығынан іріктелген 35 адам қатысады.
"" LAD бағдарламасының Орталық Азияға алғаш келуі және біз әріптестеріміз CAPS Unlock пен AlmaU-ға осы курсты ұйымдастыруда серіктес болып, көмек көрсеткені үшін алғыс білдіреміз. Апта бойы қатысушылар мүдделі тараптарға толық анализ жасауды, нақты тақырыптық зерттеулерге сүйеніп экономикалық саясат проблемаларының шешімін табуды, сектораралық білім алмасу арқылы сенімді нығайтуды, реформаны іске асырушылардың алдынан шығатын проблемалардың шешімін табуды үйренеді"", – деді Халықаралық жеке кәсіпкерлік орталығының (CIPE) бағдарламалар жөніндегі басқарушы директоры Эрик Хонтц.
Бағдарламаға қатысушы, AlmaU саясат және құқық мектебінің саяси зерттеулер орталығының директоры Даниал Саари курстың алғашқы күнінен кейінгі әсерімен бөлісті.
""Фрэнсис Фукуяма мен Мэри Хильдебрандт сияқты танымал және тәжірибелі ғалымдардың саясаттану және даму саласындағы терең білімі мен тәжірибесі адамзат алдында тұрған проблемалар мен мүмкіндіктер туралы құнды ақпарат алуға мүмкіндік береді. Сабақтар нақты құрылымдалған, теориялық тұжырымдамалардың практикалық мысалдармен және интерактивті топтық жаттығулармен үйлесім тапқан. Топтық жұмыстар негізінен нақты деректер негізінде шешім қабылдауға және саясатты негізді әзірлеу үшін деректерді пайдалануға баса назар аударады"", – деді Даниал Саари.
LAD жеке секторға экономикалық өсу мен дамудың сындарлы күшіне айналуға көмектесу үшін дамушы елдердің мемлекеттік қызметкерлері мен бизнес көшбасшыларын даярлайды. Сарапшылар Орталық Азия күрделі реформалар мен даму жолымен келе жатқандықтан, бұл бағдарлама Орталық Азия елдеріндегі талантты лидерлердің нарықтық реформалар саласындағы күрделі бастамаларын іске асыруға көмектеседі деп үміттенеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Франсис Фукуяма мен Стэнфорд университетінің басқа да танымал сарапшылары Алматыда реформа көшбасшыларына арналған ерекше курс аясында дәріс оқиды.,,2023-08-22T14:54:42+05:00
zanargan-ministrler-kabinetinin-ortasa-zasy-qalai-ozgerdi,informburo.kz,Жаңарған министрлер кабинетінің орташа жасы қалай өзгерді?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zanargan-ministrler-kabinetinin-ortasa-zasy-qalai-ozgerdi,"2023 жылдың 1 қыркүйегіне дейін Қазақстан Республикасында 19 министрлік болды. Мемлекет басшысының жарлығымен бес жаңа министрлік құрылды, дәлірек айтқанда үшеуі қайта жасақталды. Осы орайда ауыс-түйістен кейін министрлердің орташа жасы қалай өзгергенін есептеп көрдік.
Оқи отырыңыз: 25-тегі жастан 74-тегі зейнеткерге дейін: Мәжілістің жаңа құрамына шолу
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 2023 жылғы мәжіліс пен мәслихаттар сайлауы қалай өтті? Бір күннің хронологиясы
Министрлердің орташа жасы қанша?
Бұған дейін ең жас министр – 33 жаста (Асхат Оралов), ал егде жастағысы – 58 жаста болды (Марат Ахметжанов). Орташа жас – 45,5 .
Қазір ең жас министр – 36 жаста (Марат Қарабаев), ең үлкені – 62 жаста (Ерлан Нысанбаев). Орташа жас – 49 .
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Бұған дейін министрлердің орташа жасы 45,5 болған еді.",,2023-09-05T11:30:00+05:00
zayau-zuru-arqyly-da-quat-ondiremiz-galym-gulnur-kalimuldina-nanomaterialdardy-qoldanu-turaly-angimeledi,informburo.kz,"""Жаяу жүру арқылы да қуат өндіреміз"". Ғалым Гүлнұр Калимулдина наноматериалдарды қолдану туралы әңгімеледі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zayau-zuru-arqyly-da-quat-ondiremiz-galym-gulnur-kalimuldina-nanomaterialdardy-qoldanu-turaly-angimeledi,"Назарбаев Университетінің профессоры, Advanced Composites лабораториясының директоры Гүлнұр Калимулдина – Жер планетасын ғылыми фантастикаларда сипатталатын апатқа жеткізбеу жолында еңбек етіп жүрген ғалым. Ол TEDxAstana конференциясында осы бағыттағы жобасы – механикалық үйкелістен пайда болатын статикалық электр зарядын энергияға айналдыру жайлы сөз қозғады.
Бірнеше жыл бұрын америкалық ғылыми фантаст Нора Жемисиннің Broken Earth немесе қазақша ""Қираған Жер"" атты трилогиясын оқыдым. Бұл кітап сол кезде маған қатты әсер етті. Ғылыми фантастика арқылы автор жер бетінде, адамдарға жүздеген жылдардан кейін не болатынын анық сипаттаған. Адамзат қазіргідей қоршаған ортаны ластап, экологиялық дағдарысқа мән бермей жүре берсе, келешегі қандай болатынын шынайы баяндаған. Бұл кітапты оқысаңыз балаларымыздың болашағын уайымдай бастайсыз. Мен де ""Жерді осындай хәлге жеткізбеу үшін не істей аламын?"" деп ойландым. Ана болғандықтан, балаларым қандай қоршаған ортада өмір сүрер екен деп алаңдадым.
Күнделікті өмірде экологиялық проблемалар басқа материкте, басқа елдерде болып жатқандай көрінеді. Ал қарап отырсақ, экологиялық дағдарыс бізге де жетті. Тартылып жатқан көлдерді, Қостанай, Семейдегі орман өрттерін айтпағанда, жақында ғана Астананың маңында шөп өртеніп, қаланы қою түтін басып кеткені естеріңізде ме?
Бәріміз дұрыс дем ала алмай қалдық, терезені жапсақ та, үйдің іші түтінге толып кеткен еді. Сол кезде, жолдасым екеуміз кішкене балаларымыз уланып қалмаса екен деп қорықтық. Осындай жағдай келешекте күнде болса, қалай өмір сүре алады екенбіз? Семейдің маңында 60 мың гектар орман өртеніп кетті. Табиғатқа қанша зиян келгенін ойласаң, жаның ашиды.
Мұның бәрі ең алдымен энергия көздері ретінде мұнай, газ және көмірді тоқтаусыз қолданып жатқанның әсері. Бәріміз биыл бірнеше айға созылған ыстық жазға куә болдық. Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық панель есебінше, жер беті температурасының жоғарылауын, әсіресе біздің балаларымыз қатты сезінеді. 2020 жылы туған адамдар 60-70-ке келгенде, жыл сайынғы ең ыстық күн температурасы 1,5-2 есе артады екен. Яғни қазіргі күнгі 30-60 градусқа жетуі мүмкін. Бұл деген ойға сиымсыз болжамдар сияқты.
Энергияның балама түрлерін игеріп жатқанымызбен, қазіргі қарқынымыз кішкентай баланың еңбектегенімен бірдей. Ал энергияны тұтыну қарқынымыз күн өткен сайын артып барады. Қазір әрқайсымыздың қолымызда электр қуатын талап ететін гаджеттер, сымсыз құлаққаптар, қолсағаттар бар. Бір адам қанша затты қуаттауы керек. Мұндай тұтыну қарқынын еліміздегі балама энергия көздері қанағаттандыра алмайды.
Негізі баламалы энергияны күннен, судан, желден алуға болады. Бірақ энергия өндірудің басқа да жаңа технологиялары дамып жатқанынын білесіздер ме? Барлықтарыңыздың басыңызды үйкегенде, не синтетикасы бар баскиімді шешкенде бақбақ гүлі сияқты электрленген және жан-жаққа шашыраған шаштарыңыз естеріңізде шығар. Сол кезде достарымызға ""Шашымның электрленгені сонша, телефон қуаттауға болады"" деп әзілдеуші едік.
Осы механикалық үйкелістен пайда болатын статикалық электр зарядын энергияға айналдыру және ғылыми фантастиканың менің ғылыми жұмыстарыма тигізген жанама әсері жайлы сөз қозғаймын.
Ғ ылыми фантастика жанрындағы кітаптарды сүйіп оқимын. Бұл сүйіспеншілік мен ғылым жолына түспес бұрын басталған еді. Ең сүйікті кітаптарымды атап өтсем, олар Исаак Азимовтың Foundation, ""Негіз"" атты жеті кітаптан тұратын циклі, Франк Герберттің ""Дюн"" кітаптар циклі, Иайн Бэнкстің барлық кітаптары. Кейде мен мұндай қияли кітаптарды түнімен көз ілмей оқып отырғанда әпкем ""Түнімен оқыған соң пайдалы, есі дұрыс кітап оқымайсың ба"" деп сөгуші еді. Шынымен де, қызу емтихандар арасында бұл қызығушылығым орынсыз да мағынасыз болып көрінетін.
Ғылыми фантастикада футуристік технологиялар мен ғылыми жетістіктер туралы көп жазылады. Бұл кітаптар бір қарағанда мүмкін еместей идеяларды қабылдауға итермелеп, ой-өрісіміздің шекарасын кеңейтеді. Автордың қиялында туындаған идеяларды оқығанда біз ""Мұндайды жүзеге асыру мүмкін бе екен?"" деп ойланамыз. Ғылыми фантастика, шын мәнінде, ой-санамыздың тереңіне үңіліп, адамзаттың мүмкіндігі шексіз екенін түсінуге көмектеседі.
Сонымен қатар, ғылыми фантастика көптеген ғылыми жаңалықтардың ашылуына түрткі болған. Мысалы, қазіргі күнде қолданысқа енгізіліп келе жатқан жасанды интеллект (AI), виртуалды шындық (VR) деген заттар 60-жылдардан бері көптеген кітапта сипатталған.
Мысалы, Уилиам Гибсон 1984 жылы ""Нейромансер"" деген керемет кітабында виртуалды шындықты адамдар күнделікті ойындар ойнауға, басқа адамдардың көргені мен сезгенін білу үшін қолданғанын жазған. Ал қазіргі күні Apple, Мета компаниялары сезімтал VR құрылғыларын жасап шығарып отыр. Кеше ғана қиял боп көрінген, ойға сыймайтын технологияларға бүгін әр адамның қолы жетеді. Бұл мысалдар ғылыми-фантастикалық әдебиеттің ғалымдарды жаңа зерттеулер жүргізуге шабыттандырғанын дәлелдейді. Қиял-ғажайып оқиғаларды сипаттай отырып, ғылыми фантастика адамның қызығушылығын оятады, пікірталас тудырады және ғалымдарды жаңалықтарға жетелейді. Қазір ойлап қарасам, ғылымға, жаңа технологияларға деген талпынысымды осындай кітаптар тудырған екен. Сонымен қатар мұндай кітаптар біз өмір сүріп жатқан планетаның тағдыры сіз бен біздің қолымызда екенін көрсететіндей.
Мен Жапонияда доктор (PhD) дәрежесін алып, еліме оралғаннан кейін, төрт жыл бойы өз зерттеу тобыммен бірге жаңа технологияны дамытумен айналасып келемін. Бұл технологияның аты – Наногенератор , механикалық энергияны наноөлшемде электр энергиясына түрлендіру қабілеті бар құрылғылар. Бұл технологияны алғаш рет 2012 жылы профессор Ванг Америкадағы Джорджия технологиялық университетінде ойлап тапқан болатын. Он жылдан бері бұл технология өзінің потенциалды баламалы энергия көзі екенін дәлелдеп келеді. Осы технологияның тезірек коммерциялануына біз де өз үлесімізді қосудамыз. Ол Трибоэлектрлік наногенератор немесе қысқаша ТЭНГ деп аталады.
ТЭНГ – механикалық қозғалыстан электр энергиясын өндіретін құрылғы. Ол үйкеліс күшін пайдалану арқылы жұмыс істейді. Екі түрлі материал бір-біріне тиіп, бір-бірінен бөлінгенде электр зарядын тудырады. Бұл зарядты жинап, әртүрлі құрылғылар мен жүйелерді қуаттандыру үшін пайдалануға болады. Біздің мақсатымыз – өздігінен энергия жасайтын наноматериалдарды синтездеп, қолданысқа енгізу.
Электронды құрылғыларды жай ғана жаяу жүру арқылы, яғни қадамдардың қысымын электр қуатына айналдыру арқылы қуаттандыруға болады. Дене қимылдарынан қуат алатын, технологияны қуаттайтын және дәстүрлі батареяларға тәуелділікті азайтатын ТЭНГ-пен жабдықталған киімді елестетіп көріңіз. Жасап жатқан материалдарымыз қазіргі кезде түрлі тестілеуден өтіп жатыр. Зерттеуімізді халықаралық, жоғары деңгейлі ғылыми журналдарға жариялап жатырмыз.
Зерттеу тобыммен айналысып жүрген жобаларымыз:
Оқи отырыңыз: Қазақ шежіресіне неге әйелдер кірмейді және Исламды жаңа заманға сай жаңғырту мүмкін бе?
Қорытындылай келе, ТЭНГ күнделікті қозғалыстан электр энергиясын өндірудің қарапайым және тиімді әдісін ұсынады. Үйкеліс күшін пайдалану арқылы біз таза және жаңартылатын энергия көзіне қол жеткізе аламыз. Келесі 5-10 жылда мүмкін сіз біздің жасаған наноматериалдарымызды киіп, түрлі құрылғыларыңызға жалғап, токты қажет етпей өмір сүрулеріңіз мүмкін.
Адамның қиялы шексіз, кеше ғана мүмкін емес болып көрінген технологияларды бүгін қолданып жүрміз. Таң қалдыратын технологиялар күн санап арта береді.
Бірақ планетамызды құтқаруды тек ғалымдардың мойнына артып қоюға болмайды. Бұл мақсат бәрімізге ортақ. Сіздің немен айналысатының маңызды емес. Маңыздысы – өз біліміңіз бен бойыңыздағы игі қасиеттерді жетілдіру,  табиғаттың ресурстарын тұтыну әдеттеріңізді өзгерту және сол арқылы планетамызды сақтап қалуға көмектесу. Арманы жоқ адам болмайды. Бәріміз жақсы өмірді, жарқын болашақты армандаймыз. Ендігі қадам – тек армандап қана қоймай, әрекет ету.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ғалым механикалық қозғалыстан электр энергиясын өндіретін ТЭНГ құрылғысын зерттейді.,,2023-08-21T17:21:00+05:00
zertteusi-zanibek-arynov-qazaqstannyn-kopvektorly-sayasatynda-ortalyq-aziya-en-manyzdysy-boluga-tiis,informburo.kz,Зерттеуші Жәнібек Арынов: Қазақстанның көпвекторлы саясатында Орталық Азия ең маңыздысы болуға тиіс,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zertteusi-zanibek-arynov-qazaqstannyn-kopvektorly-sayasatynda-ortalyq-aziya-en-manyzdysy-boluga-tiis,"Халықаралық қатынастар саласында зерттеуші Жәнібек Арынов TEDxAstana конференциясында әлемде қандай геосаяси өзгерістер орын алып жатыр, олардың салдары қандай болмақ және туындап отырған қиындықтарға қалай төтеп беруге болады деген тақырыпта ойын бөлісті.
""Алда баршамызды қиындық пен тосқауылға толы марафон күтіп тұрған секілді. Сол ұзақ мерзімді марафонды жүгіруге дайын болуымыз қажет. Біз үшін сыртқы геосаяси және экономикалық қысымдарға төтеп берудің жалғыз жолы –  Орталық Азия елдері арасындағы әріптестікті нығайтып, бірыңғай Орталық Азиялық иденттілікті қалыптастыру. Тек бірігіп ғана көптеген мәселені шешуге болады. Бұл аймақтық үкіметтерден де, ең бастысы, қоғам мүшесі ретінде бізден де үлкен жұмысты талап етпек"", – деп бастады сөзін ол.
Оның сөзінше, қазір болып жатқан жаһандық геосаяси дағдарыс – негізі екінші дүниежүзілік соғыстың қорытындысы негізінде қалыптасқан жүйенің ескіріп, сыр беріп, бүгінгі талаптарға сай келмеуінің нәтижесі. Осы ретте Жәнібек Арынов кейінгі жылдары ерекше белең алған үш негізгі үдеріске тоқталды.
Жәнібек Арыновтың айтуынша, халықаралық қатынастар жүйесінде мемлекеттер арасындағы күштер балансы түбегейлі өзгеріп келеді. Кіші дүниежүзілік соғыстың қорытындысы бойынша әлемде екі мемлекет үстемдік танытып, халықаралық қатынастардың даму бағытын айқындап отырды. Олар – АҚШ пен Кеңес Одағы .
1991 жылы Кеңес үкіметі ыдырағаннан кейін, әлемде бірполярды жүйе қалыптасып, АҚШ геосаяси, экономикалық, әскери, мәдени, және нормативті тұрғыдан теңдесіз ықпалға ие болып, әлемдегі бірегей шешім қабылдау орталығына айналған болатын. Қазір ол заман артта қалып, ес есіне, осыған дейін екінші шепте болған аймақтық күштердің ықпалы артып келеді. Сол аймақтық күштер халықаралық жүйені өз мүдделеріне сәйкес қайта құруды көздейді. Солардың ең белсендісі – Қытай .
""Қытайдың қарқынды әрі жан-жақты дамуымен қатар жаһандық амбициясы да өсіп келеді. Керісінше, ескі жүйенің негізгі бенефициары болып келген АҚШ Қытай бастаған кез келген өзгерістің алдын алуды көздейді. Нәтижесінде екі елдің арасында фундаменталды келіспеушіліктер саны артып келеді"", – деді зерттеуші.
Оқи отырыңыз: Джо Байден, Си Цзиньпин және ынтымақтастық эволюциясы
Оның айтуынша, АҚШ пен Қытай арасындағы қазіргі текетірес – өте қауіпті құбылыс.
Жәнібек Арынов, әлемде жаппай қарулану үдерісі қайта белең алғанын атап өтті. Мысалы, 2022 жылғы жалпы әлемдік әскери шығын 2,24 триллион АҚШ долларын құраған. Ал әлемде 828 миллион адамды қамтитын аштық мәселесін 2030 жылға дейін түбегейлі шешу үшін жылына бар жоғы 37 миллиард АҚШ доллары қажет дейді ол.
""Қазіргі таңда, бұрындары жасалған ядролық қаруды шектеу туралы келісімдердің бірі қалмады. 2023 жылдың ақпанында Ресей тарапы ең соңғы екіжақты ядролық келісімнің күшін тоқтатты. Халықаралық қауіпсіздік жүйесінің құлдырауы салдарынан, ондаған жылдардан бері бірінші рет бір мемлекет екінші мемлекеттің аумағына өз ядролық қаруын орнату туралы шешім қабылдады. Ресей ядролық қаруы Беларусь аумағына орнатылды. Оған жауап ретінде, Польша өз аумағына америкалық ядролық қаруды орнату туралы ресми ұсыныс жіберді"", – деді зерттеуші TEDxAstana конференциясында.
Салдарынан әлемдегі үздік ядролық ғалымдар тарапынан жасалынатын символикалық ""Ақырзаман сағатының"" тілі 2023 жылы алға жылжытылып, ядролық құрдымға 90 секунд қана қалғанын көрсетіп отыр. Бұл – 1947 жылы сағаттың құрылған кезінен бергі ең қауіпті көрсеткіш.
Оқи отырыңыз: Орталық Азия жаңа білім беру хабына қалай айнала алады? Сарапшылар пікірі
Зерттеушінің сөзінше, әлемдік халықаралық жүйенің негізі саналатын БҰҰ – терең дағдарыста . Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлемдік тұрақтылық пен бейбітшілікті қамтамасыз ету үшін құрылған ұйым, қазіргі таңда қауқарсыздықтан басқа ешнәрсе көрсете алар емес. Нәтижесінде кейбір мемлекеттер орын алып жатқан шиеленістерді БҰҰ алаңында дипломатиялық жолмен емес, күшке салып шешуді жөн көріп отыр.
БҰҰ құлдарауының бірден-бір себебі – оның құрылымының, әсіресе Қауіпсіздік кеңесінің қазіргі заманның шындығына сай болмауы дейді Жәнібек Арынов.
""1945 жылдан бері Қауіпсіздік кеңесінің құрылымы неліктен өзгермеді? Қауіпсіздік кеңесіндегі 5 мемлекет қалған 188 мемлекеттің тағдырын неге айқындауы керек? Қайтсек БҰҰ-ын қайта форматтап, инклюзивті, қазіргі заманның талаптарына сай сарында қайта іске қоса аламыз? Осы сұрақтарға шынайы жауап таппай, БҰҰ-ға деген сенімді қайтарып, жаһандық шиеленістердің шешімін табу мүмкін емес"", – деді ол.
Қазіргі халықаралық қатынастар жүйесінде орын алып отырған алпауыт елдердің арасындағы текетірестер бейтарап қалғысы келетін елдерге де үлкен қысым тудырады. Жәнібек Арынов қ алыптасқан дағдарыс жағдайында Қазақстан не істеуі керек деген сұраққа жауап беруге тырысты.
""Мен үшін сыртқы саясат – анағұрлым күрделі дүние. Бір жақты шешімдер көп жағдайда алысқа апармайды. Ал көпвекторлы саясат – мен үшін жай ғана абстракт концепт емес. Қазақстанның қазіргі жағдайында көпвекторлы саясатты ең тиімді стратегия деп білемін. Алайда осы көптеген вектордың ішінде Орталық Азия –  ең негізгі, ең маңызды вектор болып қалыптасуы қажет"", – деді зерттеуші.
Оқи отырыңыз: ""Жаяу жүру арқылы да қуат өндіреміз"". Ғалым Гүлнұр Калимулдина наноматериалдарды қолдану туралы әңгімеледі
Оның сөзінше, Қазақстанға сыртқы елдердің қысымы әрдайым болған да, бола да бермек. Сол қысымға барынша төтеп беру үшін, халықаралық жүйеде Қазақстан өз орны мен маңызын арттыру үшін – Орталық Азия елдері әріптестікті нығайтып, Орталық Азияда шынайы саяси, экономикалық және мәдени-гуманитарлық кеңістік құрғаны жөн. Тек бірлескен күйде ғана Орталық Азия елдері мен қоғамдары сыртқы қысымға төтеп бере алады.
Жәнібек Арынов бұл сұраққа жауап бере келе Қазақстан Орталық Азия елдерінен бөлектенуді қоюы керек екенін айтты. Мемлекет деңгейінде де, қоғам мүшесі ретінде де. ""Орталық Азия көшбасшысы, лидері"", ""жетекші мемлекет"", ""ең дамыған мемлекет"" деген тіркестерден, қ азақты өзбекке, қырғызды тәжікке қарсы қоятын сөздерден аулақ болған жөн.
2020 жылы зерттеу жүргізгенде Астана және Алматы қаласындағы университет студенттері арасында бірнеше талқылау өткіздім. Талқыланған мәселелердің бірі ""біз кімбіз?"" деген сұрақ аясында өрбіді.
""Қатысушылар арасында ең көп қолдау тапқан тұжырым – ""біз – орталық азиялықпыз"". Яғни, қазіргі жас буын арасында Орталық Азиялық иденттілік қалыптасып келеді. Оған тек қуану керек"", – деді зерттеуші.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жәнібек Арынов Орталық Азия елдері неліктен ынтымақтастықты нығайтуы керектігін айтты.,,2023-08-22T17:15:22+05:00
2-aq-sagat-uaqyt-bar-almatyda-darigerler-tungys-ret-zurek-auystyru-otasyn-zasady,informburo.kz,"""2-ақ сағат уақыт бар"": Алматыда дәрігерлер тұңғыш рет жүрек ауыстыру отасын жасады",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2-aq-sagat-uaqyt-bar-almatyda-darigerler-tungys-ret-zurek-auystyru-otasyn-zasady,"2023 жылы Қазақстанда 4 мыңға жуық адам өзіне ағза донорының табылуын күтіп отыр. Оның ішінде 147 адам жүрек донорын күту тізімінде кезекте тұр. 13 шілде күні Алматы қаласында осы өз кезегін күткен 16 науқастың біріне күрделі ота жасалды. Алты сағатқа созылған күрделі отаны медицина ғылымдарының докторы Юрий Пя мен оның командасы, Кардиология және ішкі аурулар ғылыми зерттеу институтының мамандары бірлесіп жасады. Осы орайда дәрігерлер осыдан 10 жыл бұрын жүрек жеткіліксіздігі ауруына шалдыққан 23 жастағы науқастың трансплантациядан кейінгі жағдайы және елдегі ағза доноры жетіспеушілігі мәселесі туралы айтты.
53 жастағы донор әйел төрт бірдей адамның өмірін құтқарып қалды. Туыстарының келісімімен жүрек, бауыр және екі бүйрегі ағза донорын күтіп отырған азаматтарға берілген.
""Алматының 53 жастағы доноры екінші рет мидың өліміне әкеп соқтырған ишемиялық инсультқа шалдықты. 2023 жылғы 13 шілде күні туыстарының келісімімен 13 жасынан бері жүрек ауруынан (қақпаншалық кардиомиопатия) зардап шегіп жүрген 23 жастағы жас жігіттің өмірін сақтап қалу үшін барымызды салдық. Жүрек ауруының асқынғаны соншалық, басқа ота жасау мүмкін болмады және донор болмаса ары қарай өмір сүре алмайтын еді. Енді осы отадан кейін оның ғұмыры ұзақ болады деп үміттенеміз"", – деді кардиохирургия бөлімшесінің меңгерушісі Рүстем Төлеутаев.
Кардиология және оңалту бөлімшесінің меңгерушісі Амина Ракишева алматылық азаматтың донор барын ести салысымен ауруханаға келгенін айтады. Сондай-ақ ол жүрек аурулары еміне көбірек көңіл бөлу қажеттігін атап өтті.
""Елде онкологиялық ауруды емдеу жолдарын іздеуді бірінші орынға қоямыз, бұл дұрыс. Бұған қоса жүрек ауруларының емі де шетте қалып қоймаса деген ниетіміз бар. Өйткені созылмалы жүрек жеткіліксіздігі ауруына шалдыққан азаматтардың ағза донорын күтуден басқа шарасы жоқ. Әзірге оларға ойлап табылған дәрі-дәрмек немесе емдеу жолы көмектеспейді. Өкінішке орай, 50 пайызы осы диагноз қойылған соң ары кетсе 5 жыл ғана өмір сүреді. Ал бізге бір адамның ғұмырын ұзарту бақыты бұйырды. Ота жасалған азаматтың сол жақ жүрек қалташасының көлемі 1100 мл болды, қалыпты жағдайда ол тек 20 мл болуы керек. Барлық тәуекелді түсіне отыра ота жасауға атсалысқан барша әріптесім мен донор болған әйелдің өзіне, жақындарына алғысым шексіз. Біз донор бар екенін айтып хабарласқанымызда, науқас көлік айдап келе жатыр екен. Бірден ""Менің қанша уақытым бар?"" деп сұрады. ""Екі сағатта келуіңіз керек"" деп едік, көлігін жолға тастай салып келген екен. Кейін дәл сол сәтте өзінің жүрегі туралы ойлап келе жатқанын айтты"", – деді Амина Ракишева.
Оқи отырыңыз: Шымкентте сирек кездесетін дертке шалдыққан науқасқа наркозсыз ота жасалды
Анестезиология, реанимация және қарқынды терапия бөлімшесінің басшысы Михаил Воронцов отаның сәтті өткеніне қарамастан, науқастың әлі де біраз уақыт дәрігерлер бақылауында болатынын айтты. Қосымша дәрі-дәрмек пен ем-дом тағайындалған.
""Бүгін отаны жасап біткенімізге жетінші тәулік болды. Ота барлық жағынан сәтті өтті десек те, науқасты мұқият бақылауымыз қажет болып отыр. Иммуносупрессивті препараттар тағайындадық. Жағдайы орташа ауыр деп бағаланғандықтан, палатасына сырттан ешкімді кіргізбейміз. Ақырындап орнынан тұрып, төсек жағалап жүріп жүр. Астанадағы ұлттық кардиохирургия ғылыми орталығының мамандарымен кеңесе отырып қосымша ем-дом шараларын жасап жатырмыз"", – деді Михаил Воронцов.
Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ басқарма төрағасы Марат Пашимовтың айтуынша, органдардың донорлығы бойынша құқықтық және заңнамалық базаның құрылуы, кадрлық, зияткерлік, ғылыми және ресурстық әлеуеттің болуы, жақсы материалдық-техникалық базаны құру – бүгінде еліміздің медициналық орталықтарында органдарды трансплантациялау бойынша операцияларды жасауға мүмкіндік берді. Алғашқы отаны астаналық әріптестерімен сәтті өткізген институт жетекшісі жүректі Алматы қаласында ауыстырудың да өзіндік маңыздылығы бар екенін атап өтті.
Оқи отырыңыз: Нұрсұлтан Назарбаев жүрегіне ота жасатты
""Алматы қаласында ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығы мамандарының қолдауы мен Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ командасының үйлесімді жұмысының арқасында алғаш рет жүректі бір адамнан екінші адамға ауыстырдық. Бұл біз үшін тарихи жағдай десек те болады. Менің мақсатым – дәл осындай отаны ары қарай да Алматы қаласында жасауды жалғастыру. Бұл адамдарға көбірек көмектесуімізге септігін тигізеді. Қазірдің өзінде Алматы қаласында дәл осындай отаны 15 адам қажет етіп отыр. Донорлар ары қарай да уақытылы табылып, олардың да өмірін сақтап қаламыз деп үміттенемін. Марқұм әйел бір емес, төрт адамның өмірін сақтап қалды. Алматыдағы басқа да ғылыми институттар оның бауыры мен екі бүйрегін алды. Осындай шешім қабылдаған отбасы мүшелеріне де алғысымыз шексіз"", – деді Марат Пашимов.
Мұнымен қатар, ол науқасқа отаның тегін жасалғанын және алдағы уақытта да үкіметтің қолдауымен тегін жасалатынын атап өтті.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ағза доноры болған 53 жастағы алматылық төрт бірдей адамның өмірін сақтап қалды.,,2023-07-19T15:45:00+05:00
7-zylda-qazaqstanda-qai-mamandarga-suranys-artady-kasip-tandauga-qazet-kenester,informburo.kz,7 жылда Қазақстанда қай мамандарға сұраныс артады? Кәсіп таңдауға қажет кеңестер,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/7-zylda-qazaqstanda-qai-mamandarga-suranys-artady-kasip-tandauga-qazet-kenester,"Жаңа технологиялардың дамуы адамдардың өміріне үлкен өзгерістер алып келді. Нәтижесінде, жаңа мамандық пен кәсіп түрлері пайда болып, керісінше кейбір мамандықтар жойылды не жаңаша сипатқа енді. Қазақстандық жастар болашақта әрі табысты, әрі мықты маман болуы үшін қандай еңбек салаларын таңдағаны дұрыс? Оны білу үшін 3 тәжірибелі профориентолог мамандарға келесі 4 сауалды қойдық:
Айдос Жұманазар, педагог, профориентолог:
1. Қазақстанның еңбек нарығында 5-7 жылда сұранысқа ие болатын мамандықтардың көшін – педагогика саласы бастайды. Елімізде қазірдің өзінде бірнеше облыс ""қызыл аймаққа"" енген. Яғни, өңірлерде мұғалім тапшылығы байқалады. Бірақ, мамандық таңдағанда қызығушылық пен қабілет болмаса, ""мәңгілік мамандық"" ретінде мұғалімдікті таңдап, өзіңді қинауға болмайды.
Екінші кезекте Қазақстанда ғана емес, бүкіл әлемде маңызы күшейген – IT (ақпараттық технологиялар) саласының мамандықтары тұр. Ақпараттық технология заманында олардың қажеттілігі артып келеді. Қазақстанда биыл білім гранттарының көбі де осы екі салаға бөлінді.
Үшіншісі – маркетинг пен жарнама саласы. Яғни, әрбір компанияға қажет SMM, таргетолог, аналитик, мобилографтарға сұраныс жоғары. Бұлар университеттегі 4 жылдың академиялық оқуды емес, білімнен гөрі дағдыны көбірек қажет ететін салалар.
2. Табысты екіге бөліп қарастырайық. Біріншісі – тұрақты жалақы, ал екіншісі – еткен еңбекке қарай түсетін табыс. Оның тұрақты бір мөлшері жоқ. Бір саланы табысты сала деп айтуға болмайды. Өйткені, әр салада жоғары жалақы алатын және төмен жалақы алатын адамдар болады. Мысалы, мұнай саласы. Оған адамдар қызыққанымен, мұнай компанияларында да жұмысшылардың бәрінің жалақысы бірдей емес.
Сондай-ақ, соңғы 2-3 жылда мұғалімдердің жалақысы артқанын ескере отырып, педагогиканың табыстылық жөнінен әлеуеті жоғары екенін айта аламын. Оған қоса, сауда-саттық, оның ішінде интернет саудамен айналысатындардың табысы жоғары екенін байқап жүрмін.
3. Көптеген мамандықтар түбегейлі жойылмағанымен, форматы өзгеретіні анық. Мәселен, кейбір қолмен істелетін жұмыстар қазір компьютер, роботтардың көмегімен атқарылады. Тағы бір мысал: бұрын мектепке келіп сабақ берген мұғалімдерде қазір үйінде отырып-ақ онлайн оқыту мүмкіндігі туды.
Туристік агенттіктер жойылуы мүмкін деген болжам бар еді. Бірақ, олар қазір әлеуметтік желілер мен сайттар арқылы өз істерін жүргізіп отыр. Демек, қандай сала өкілі болса да, заман ағымына қарай жылдам бейімделіп үйренуі керек.
4. Мамандық таңдауда 4 нәрсені ескерген дұрыс
Бұл төрт қағиданың ретінің сақталуы маңызды. Мысалы, адамда қызығушылық болса, білім алып, еңбектеніп, қабілетті шыңдауына болады. Егер білікті маман болсаңыз, өз салаңыздың сұранысын арттыру қиын емес.
Дегенмен, ""ең бастысы қызығушылығым бар, қалғаны маңызды емес"" деуге де болмайды. Мысалы, медицинаға қатты қызыққаныңызбен, біліміңіз нашар болса, сұранысқа ие дәрігер бола алмайсыз.
Өкінішке қарай, талапкерлер арасында мамандықты жалақысы мен ата-анасының қалауы бойынша таңдайтындар саны азаймай тұр. Мәселен, ата-анасының қалауымен ғана медицина саласында оқып жатқан студенттер көп. Алайда, бұл – жауапкершілігі жоғары, қиын мамандық екенін ұмытпау керек.
Оқи отырыңыз: 2023-2024 оқу жылына 88 мыңнан астам оқу гранты бөлінді
Жадыра Тойбай, журналист, профориентолог:
1. 2030 жылға қарай сұранысқа ие болатын мамандар: дәрігерлер, педагогтар, инженерлер, техникалық мамандар мен IT саласының мамандары.
Қазір қазақстандық жоғары оқу орындарында 200-ге жуық мамандық оқытылады және олардың көбі автоматтандырылған. Ал оған атсалысатын, әлбетте IT саласының мамандары. Сондықтан, биыл бұл салаға 5 мыңға жуық грант бөлініп отыр.
Бүгінде балаларда сыни ойлау қабілетін дамыту арқылы, болашақ мамандықтарына бейімдеу процестері мектептен бастап қолға алынып жатыр. Яғни, баланың осы қабілетін дамыту арқылы болашақта аналитиктер, сараптама жасайтын мамандар сұраныста болады деп болжауға болады.
Сондай-ақ, сату мамандарына қажеттілік артады деп ойлаймын.
2. Нақты мына сала табысты болады деп айту – қате. Себебі, бұрын бір мамандықпен 15 жыл бойы өзгеріссіз, қосымша дамымай-ақ жұмыс істеуге болатын еді. Ал қазір коронавирус пандемиясынан кейін цифрлық үдеріс күрт дамып, көптеген сала автоматтандырылып жатыр. Сондықтан, бір сала бойынша білім алғаннан кейін, 5 жылдан соң  қайтадан сол сала бойынша біліміңізді жетілдіріп, уақыт ағымына бейімделіп отыру керек.
Қорыта айтқанда, сұраныстағы мамандықтарға жүгірмей, сұраныстағы маман болуға ұмтылыңыз. Өйткені, өз ісін жақсы көретін, тапсырманы жауапкершілікпен тыңғылықты атқаратын кадрға жұмыс беруші де көп ақша төлеуге талпынады.
3. Мамандықтар түбегейлі жойылады деп айта алмаймыз. Бірақ, болашақта аса сұраныс болмайтын салалар бар. Олар:
Сондай-ақ, жасанды интелеллектің дамуы тележүргізушілерді де алмастырып жатқанын көріп отырмыз.
4. Кез-келген адамның мықты қабілеттері бар. Мамандықты сол қабілетке қарай таңдау керек. Өйткені, адам өзінің бейіміне сай мамандығын тапқан кезде, сол сала оған жеңіл боп көрінеді. Мәселен, бір адамдар гуманитарлық салаға, бір адамдар математикаға, бір адамдар жаратылыстану саласына бейім. Демек, біз ең алдымен баланың бейімі мен қабілетін анықтауымыз керек.
Қазір мамандық таңдауда жүрек қалауымен немесе табысына қарап таңдайтындар бар. Бірақ, статистикаға сүйенсек, диплом алған жас мамандардың 70 пайызы өз мамандығы бойынша жұмыс істемейді. Грантпен тегін білім алады, бірақ ары қарай сол салаға ешқандай қызмет етпейді. Бұл білім гранттарына бөлініп отырған миллиардтаған ақшаның ауаға кетіп отырғанын білдіреді.
Сондықтан, адам ең әуелі өзі таңдаған саланы жақсы көруі керек. Сонда ғана жұмысқа жұмыс істеуге емес, көңіл көтеруге баратындай күйде болады. Егер өз саласын ұнатпаса, күнделікті жұмысына барғысы келмесе, адамдар депрессияға ұшырауы мүмкін.
Оқи отырыңыз: 239 жаңа мамандық. Болашақ кәсіпті қалай таңдауға болады?
Гүлзия Байдалы, профориентолог:
1. Еңбек нарығы мен мамандықтар тізімі сұраныстарының статистикасына қарасақ, бізде сантехник, слесарь секілді қызмет көрсету мамандарына қажеттілік жоғары. Педагогтар, IT мамандары, дизайнер, архитектор секілді идея бере алатын шығармашылық адамдар мен биоинженерия, биотехнология мамандары жоғары сұраныста болады.
2. Қай салада болсын табысты болу не болмау әр адамның өзіне байланысты. Себебі, әр маман өз кәсібін, атқаратын қызметін жоғары деңгейде сапалы ете білсе, ол қай салада да табысты болады. Сондай-ақ, табысты болу – жұмысының нәтижесіне үлкен мақсат қойып, анализ жасауға және адамдармен дұрыс коммуникация құра алуына да байланысты. Сондықтан, бұл жерде басымдықты мамандыққа емес, адамның қарым-қабілетіне қою керек.
3. Қазір жасанды интеллектің пайда болуына байланысты, біраз мамандықтар қажетсіз болады деп жоспарланған. Алайда, біздің жағдайымызда, жасанды интеллект барлық салаға еніп үлгергенше, мамандықтар өз маңызын жоймайды. Яғни, қазіргі қолданыстағы мамандықтар жойылмай, нарықтың сұранысына қарай басқаша бейімделуі мүмкін.
4. Мамандық таңдау мен табысты болуда адамның жеке қабілеттері маңызды. Себебі, мамандықты жалақысына қызығып оқығанмен,  болашақта оны әрі қарай алып кету де үлкен жауапкершілік.
Сосын, қазір еңбек нарығы жылдам өзгеріп жатқандықтан, бұрынғыдай бір мамандықпен өмір бойы жүре алмайсыз. Демек, уақытқа сай бейімделуге тура келеді. Қай салада болсын адам өзінің жеке қабілеттерін шыңдап отыруы тиіс.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Болашақта елімізде педагогика, IT және маркетинг-жарнама саласының мамандарына сұраныс жоғары болады.",,2023-08-04T11:34:26+05:00
almaty-oblysynda-policiya-departamentinde-45-mln-tenge-qoldy-boldy,informburo.kz,"Алматы облысында полиция департаментінде 4,5 млн теңге қолды болды",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almaty-oblysynda-policiya-departamentinde-45-mln-tenge-qoldy-boldy,"Алматы облысы Қарасай ауданының полиция басқармасына қарасты аймақта сақтауға қойылған автокөліктен қаражат ұрланғаны белгілі болды. Бұл туралы ""Алтын орда"" сауда-логистикалық орталығының Instagram парақшасында жазылды.
Орталықтың хабарлауынша, бұл көлік таяуда ұсталған ""Алтын орда"" базарының атқарушы директоры Эрмек Марқабаевқа тиесілі болған.
""Автокөлік Қарасай аудандық полиция басқармасының аумағында тұрған. Бұл ақпаратты құқық қорғау органының өзі хабарлады. Кезекші маманның рапортына сәйкес, көліктің терезесін белгісіз біреулер шағып, 4,5 млн теңге қаражатты қолды қылған. Полиция қазір аталған қылмысты кім және қалай жасағанын анықтап жатыр. Осы орайда бірнеше сұрақ туатыны заңды. Мәселен, полиция басқармасының қатаң күзетілетін аумағына кім кіруі мүмкін және қалай? Келтірілген шығынды кім өтейді? Автокөлікті кім орнына келтіреді? Қылмыстық іске еш қатысы жоқ және ішінде 5 млн теңгеге жуық қаржы болған көлікті басқарманың аумағына қою қаншалықты маңызды еді? Ақпарат таратылғаннан кейін полицейлер BMW автокөлігін басқарма аумағынан белгісіз жаққа алып кетті. Ізін жасыру үшін айып тұрағына қоя ма деген күмән бар,"" – деп жазылған ""Алтын орда"" сауда-логистикалық орталығының Instagram парақшасында.
Информбюро порталы аталған бұл ақпаратқа байланысты Алматы облысы Қарасай ауданының полиция басқармасына сауал жолдады.
Оқи отырыңыз: ""Алтын орда"" базары басшысының ұсталуы: Куәгерлер іздестіріліп жатыр
Айта кетейік, 2 маусымда ""Алтын Орда"" базарының басшыларының бірі ұсталғаны туралы хабар тарады. Кейін оның базар директорының орынбасары Эрмек Марқабаев екені белгілі болды. Бұл дерек бойынша ҚР Қылмыстық кодексінің 287 бабы бойынша сотқа дейінгі тергеу жұмыстары жүріп жатыр.
Соған орай, қазіргі таңда оқиға куәгерлері іздестіріліп жатыр.
""2023 жылғы 2 маусымда кешкі уақыт 18:57 мен 19:10 аралығында Алматы – Бішкек тас жолында ""Алтын Орда"" базары директорының орынбасарын тұтқындау оқиғасына куәгер болған көлік жүргізушілеріне іздеу жариялаймыз. Оқиға ""Алтын Орда"" базарынан әрі, Қаскелең бағытында ""Іргелі"" дәмханасына қарсы орналасқан жол көпірі астында болды. Аталған оқиғаны бейнетаспаға түсіргендер болса, 8(701)1228707 нөміріне хабарласуын сұраймыз. Сыйақысы бар"", – делінген хабарламада.
Еске салайық, президент Қасым-Жомарт Тоқаев ""Алтын Орда"" базарында тәртіп орнатуды тапсырған болатын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Белгісіз біреулер ақшаны сақтауда тұрған көлік терезесін сындырып әкеткен.,,2023-07-07T11:49:49+05:00
almatydagy-kardiologiya-gylymi-zertteu-institutyna-triaz-zuiesi-engizildi,informburo.kz,Алматыдағы кардиология ғылыми-зерттеу институтына триаж жүйесі енгізілді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatydagy-kardiologiya-gylymi-zertteu-institutyna-triaz-zuiesi-engizildi,"Бүгін Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ-да клиниканың қабылдау бөлімшесі ашылды.
""Институт кардиология, гастроэнтерология, эндокринология және басқа да ішкі ауруларды емдейді. 2021 жылы клиника сапа кепілдігінің алтын стандарты болып есептелетін халықаралық деңгейде мойындалған JCI аккредитациясынан өтіп, сертификат алды.
Оның айтуынша, қайта жөндеу жұмыстары 1000 шаршы метр аумақта жүргізілді. Соның ішінде пациенттер үшін ыңғайлы күту орны, электронды кезек және триаж сұрыптау принципі бойынша науқастарды бөлу жүйесі іске асырылды.
""Пациенттің сауығуға деген психологиялық көзқарасы қабылдау бөлімшесінде оны қалай қарсы алғандығына, персоналдың іс-әрекетінің үйлесімділігіне, жылдамдығына байланысты болады. Біздің пациенттеріміз – еліміздің өңірлерінен келетін созылмалы аурулары бар көп жылдар бойы ауырып жүрген адамдар, олардың көпшілігі бізде емделгісі келеді. Сондықтан қабылдау бөлімінде кейде кезектер болатыны заңдылық. Әрине, кезекті күту жағымсыз эмоциялар тудырады, тек науқастар үшін емес, тіпті сау адамдар үшін де кезек күту – қолайсыз. Біз жаңа жүйеге – науқастар ағынын тез және дәл таратуға мүмкіндік беретін электрондық кезекке көштік. Электрондық кезек талонын алып, бір мезгілде кезегін таблода көріп, пациент жайлы жағдайда ресімделуін күтеді"", – деп атап өтті Марат Пашимов.
Триаж жүйесі енгізілді. Ол келген науқастарды санаттарға бөлуді қамтиды: жоспарлы, өздігінен келген және т.б. Осыған сәйкес олардың қолдарына адамның жағдайына байланысты қызыл, сары немесе жасыл түсті білезіктер тағылады.
Мүмкіндігі шектеулі жандарға да жағдай жасалған. Ерекше қажеттіліктері бар адамдарға арналған арбамен олар ғимаратқа емін-еркін кіріп, ішінде де емін-еркін жүре алады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Науқастар дәрігерге электронды кезек арқылы кіреді.,,2023-06-13T13:57:23+05:00
amerika-kasipker-aielderderdi-qalai-qoldaidy-aqs-tan-arnaiy-reportaz,informburo.kz,Америка кәсіпкер әйелдердерді қалай қолдайды? АҚШ-тан арнайы репортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/amerika-kasipker-aielderderdi-qalai-qoldaidy-aqs-tan-arnaiy-reportaz,"Гендерлік теңдік мәселесі күн тәртібінен түскен жоқ. Әсіресе, экономикада әйелдердің құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту мәселесі өзекті. Бүгінгі таңда кәсібін дөңгелетіп отырған әйелдерді қолдау бағдарламалары көп. Ер мен әйел арасындағы әлеуметтік және экономикалық алшақтықты жою үшін гранттар мен жеңілдетілген несиелер беріледі.
Информбюро журналисі АҚШ-та өткен ""Әйелдердің экономикадағы құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту"" ( CAMEX) атты пресс-турға қатысты. Бұл пресс-турды Шетелдік журналистерге арналған пресс-орталықтармен серіктесе отырып АҚШ Мемлекеттік Департаменті қаржыландырады. Бағдарламаны Вашингтонда орналасқан Меридиан халықаралық орталығы әзірледі. Орталық Азия ж урналистері 10 күн бойы Вашингтонда, Денвер мен Боулдер қалаларында және Сан-Францискода әйелдер бизнесіне қолдау көрсететін үкімет пен коммерциялық емес ұйымдармен, сондай-ақ кәсібін дөңгелетіп жүрген әйел кәсіпкерлермен кездесті.
Әлемде гендерлік алшақтықты түбегейлі жойған бірде-бір ел жоқ, бірақ АҚШ әйелдердің экономикалық мүмкіндіктерін кеңейту бойынша алдыңғы қатарда тұр. Себебі ел үкіметі әйелдерді экономикалық тұрғыдан нығайту стратегияларын мақсатты түрде жүзеге асырады. Ал коммерциялық ұйымдар гранттар алып, әртүрлі әйелдерді қолдау бағдарламаларын жүргізеді.
АҚШ-та 1,5 миллионнан астам коммерциялық емес ұйым тіркелген және олар 1913 жылы қабылданған Табыс туралы заңға сәйкес салықтан босатылады. Жыл санап олардың саны артып келеді.
Оған қоса, АҚШ-та кез келген кәмелетке толған адам бизнес аша алады. Азаматтыққа қарамайды. Ол үшін онлайн-өтінім жазып, әр штатқа сай салық төлеу қажет. Содан кейін Салық қызметінен нөмір алып, кәсібін бастай берсе болады. Бизнесі бар адамдар үкіметтен грант ала алмайды, дегенмен кәсібін дамытуға қажет дағдылар мен ресурстарды алуға көмектесетін әртүрлі бағдарламаларға қатыса алады.
АҚШ үкіметі, соның ішінде федералды, жергілікті билік органдары әйелдер бизнесіне көмектесуге мүдделі. Әйелдер бизнесіне арналған гранттар, бизнесті жобалау және жүргізу бойынша тегін консультациялар мен құжат жағынан көмектесуден басқа, әртүрлі салық жеңілдіктері бар. Мұндай шаралар кәсіпкер әйелдерді өз бизнесін дамытуға және АҚШ экономикасына үлес қосуға ынталандыру үшін жасалады.
Орталық Азия журналистері ең алдымен ел астанасы Вашингтондағы коммерциялық емес ұйымдардың жұмысымен танысып, әйел кәсіпкерлермен кездесті. Солардың бірі – мультимедиа материалдарын өндірумен айналысатын Evolving Communications компаниясының негізін қалаушы әрі директоры Барбара Валентино. Ол 1996 жылдан бері видео, онлайн медиа және тікелей эфирлер арқылы ғалымдардың, ұйымдардың хикаясын баяндап келеді.
Бірнеше жыл Ұлттық ғылым академиясының телевизия кеңсесінде қызмет еткен Барбара ғалымдармен және инженерлермен таныса келе, олардың өмір жолы шабыттандырған. ""Көрінбейтін қаһармандар"" тасада қалатынын түсініп, олардың таң қаларлық хикаясын көпшілікке айта бастаған. Ол Дүниежүзілік банкпен, Жаһандық қаржыландыру қорымен, Жаһандық білім бастамасымен, Африка даму банкімен және ЖИТС, туберкулез және безгекпен күресу жөніндегі жаһандық қорлар секілді халықаралық ұйымдармен тығыз жұмыс істеген. Африкаға жасаған бірнеше сапарында тұрғылықты халықтың басындағы өзекті мәселелерді таспалаған. Ол Ғылым және технологиялар мен инновациялар ұлттық медалінің 275-тен астам иегерінен сұхбат алып, таспаға жазып алған.
Барбара видео өндіру және журналистикадағы білімі мен тәжірибесін әлі күнге дейін пайдаланып келеді. Кәсібін дамытқысы келетін әйелдерге де қолдау көрсетеді.
""1980 жылы Ұлттық ғылым академиясына жұмысқа орналастым. Онда 12 жыл жұмыс істедім. Ғалымдардың қатысуымен көптеген фильм түсірдік. Соның бірі ""Эмми"" жүлдесін алды. Мәскеуге іссапармен барғанда залдағы жалғыз әйел екенімді көріп таң қалдым. ""Әйел қызметкерлер қаншалықты білімді болса да, еркектерге қызмет ету керек"" дегенді де естідім. Академияда жүргенде көп адаммен таныстығым кейін пайдасын тигізді. Солардың арқасында қорықпай жеке бизнесімді бастап кеттім. Ойымда инвестиция, ақша табу болмады. Жарнамаламадым. Адамдар бір-біріне айтып, клиенттер келе бастады. Фабрика не зауыт ашпадым. Біреудің жұмыс орнын тартып алғым келмеді. Жұмыстан шығарып жіберу деген ой да ұнамайды"", – деді Барбара Валентино.
Ол Ұлттық ғылым академиясында жұмыс істегенде ""ғалым әйелдер жоқ"" деген жалған түсінікпен күресті. Ауқымды іс-шараларға ғалым әйелдер қатысқанымен, олар туралы көпшілік біле бермейтін. Ал Барбараның миссиясы айтары бар адамдарды халыққа таныстыру еді.
""Қаншама ғалым әйелмен таныстым, сұхбаттастым. Әр адамның айтары бар. Қай жерде болмасын өзіңді таныстыру, көрсету, өзің туралы айту өте маңызды. Әйелдер әрдайым бір-бірін қолдап, қамқор болуы керек. Мен еркек болуға тырыспаймын. Өзімді өзгертіп қайтемін. Ешқашан принциптеріме қайшы келмедім. Дегенмен әлі күнге дейін жасқа қатысты дискриминация бар. Жасың үлкен болса ""зейнетке шықпайсың ба?"" дейді, ал жас болсаң қолыңнан ештеңе келмейтіндей көреді. Оған қоса әйелдер балалы болғысы келеді. Бірақ жұмыс не кәсіп пен отбасылық өмірді қатар алып жүру оңай емес. Еңбек демалысының ортақ стандарты болмаған соң баланы жоспарлау қиын. Дегенмен Вашингтонда әйелдердің қолынан көп нәрсе келеді. Басшылық қызмет атқаратындар да көп. Африкаға тоғыз рет бардым. Ол жақта қыздардың білім алуына жақсы жағдай жасалмаған. Қай жерде болмасын әйелдердің білім алуына бар жағдай жасалса болашағы да жақсы болушы еді"", – деді Evolving Communications директоры.
Алекс Фрайоли басқаратын Heurich House коммерциялық емес ұйымы әйелдерді оқыту, тәлімгер болу, жәрмеңкелер мен шеберлік сабақтарын өткізуге алаң ұсыну секілді қолдау көрсетеді.
""Грантпен ғана күн көрмейміз. Мемлекет пен ұйымдардың грантынан бөлек, бизнеспен айналысамыз. Содан түскен табысты бизнесті дамытуға әрі өзгелердің кәсібіне қолдау көрсетуге жұмсаймыз. Шағын бизнесті қолдау бағдарламаларын әзірлейміз. Мигранттар мен эмигранттардың көп мүмкіндігі жоқ. Біздің алаңымыз оларға шағын кәсібін дамытуға көмектеседі. Креатив индустрияда әйелдердің үлкен орны бар. Ал Вашингтон бизнес жүргізуге өте қолайлы жер. Жеке өмірді ойлауға уақыт бола бермесе де, жұмыстан үйге келгенде адамдарға көмектескенімді ойласам өзімді бақытты сезінемін"", – деді Алекс Фрайоли.
Сьюзен Томай қаншама жылдан бері адамдарға көпшілік алдында өзін ұстауды, сөз сөйлеуді үйретіп келеді. Оның БАҚ саласында оқыту және презентация жасау бизнесі келе-келе Oratorio Media компаниясына айналды. Ол – әлі күнге дейін коммуникацияны оқыту бойынша әлемдегі жетекші мамандардың бірі. Тіпті компания басшылары мен қоғам қайраткерлері сұхбаттасу, кризис жағдайларда өзін ұстау, көпшілік алдында сөйлеу және презентация жасау секілді сұрақтар бойынша консультация алады.
""Бір кісі ауқымды шарада сөз сөйлейтінін айтып, көмек сұрады. Өзім қалай дайындалу керек екенін білмесем де, ""жарайды"" дедім. Бәрі өзің туралы айтудан басталады. Адам бастан кешкен оқиғаларын айта бастағанда көпшілік назар аударады. Көбінесе адамдар кітап шығару, журналистердің сұрағына жауап беру, хикаяңды әңгімелеу, презентация жасау, өзіңді таныстыру секілді мәселелер бойынша жүгінеді. Клиенттерім тақырыпты талқылағанда бәрін жазып алып, үзілісте назарымды аударған дүниелерді айттым. Networking, коммуникация өте маңызды"", – деді Сьюзен Томай.
Ол қоғамда еркектер өзін құрбан ету жайлы сөз қозғамайтынын, ал әйелдерге отбасы не мансабы үшін кей дүниелерді құрбан етуге тура келетінін атап өтті.
""Кәсібімді бастағанда ешкімнен ақша сұрамадым. Бәрін өз қалтамнан төледім. Әр тиынды үнемдедім. Бизнес бастағанда балаларым жоқ еді. Олар дүниеге келген соң үш күн жұмыс істеп, төрт күн демалатын ыңғайлы жұмыс кестесін жасап алдым. Солай өмірім бір қалыпқа түсті. Продюсердің жұмысы өте қиын. Кейде бәріне үлгеру үшін таңғы төртте оянып, тапжылмай жұмыс істедім. Өйткені клиенттерімнің өмірі менің уақытыма, жұмысыма тәуелді еді. Балаларым мектепте оқығанда жұмысымның қаншалықты қиын екенін ұға қоймады. Ал мен қанша керек болса, сонша уақыт жұмыс істедім"", – деді ол.
Сьюзен телевизияда жұмыс істеген кезде бірнеше рет ""Эмми"" жүлдесін алды. Оған қоса, қоғаммен байланыс саласында да марапаттарға ие болды.
""Кейде ер адамдар сөзімді бөлетін. Ондай сынақтар артта қалды. Елде ерлер әйелдердің көзіне тіке қарамайды. Ол бір сыпайылықтың, мәдениеттің белгісі емес. Жай ғана әйелді көзге ілмейді. Қаншама рет алдарына барып, ""көзіме қарашы"" деп қана назарын аударуға тура келді. Дегенмен үйде ер балалар болғандықтан олармен жұмыс істеу қиынға соқпады. Өскен қалам Нью-Йорк та мінезімді шыңдады. Әйелдер қатал ортада жұмыс істеуі үшін тыңдап та, тыңдатып та үйренуі керек. Кім сөйлесе де не ойлайтынын білу маңызды. Тағылымдамадан өтіп жүрген маманның өзі жақсы идеялар айтуы мүмкін. Әсіресе, жастарға құлақ асу керек. Өзіңіздің қолыңыздан келмейтін істі сол істің маманына тапсырыңыз"", – деді Oratorio Media компаниясының басшысы.
Коммуникация саласында бірнеше жылдық тәжірибесі бар Сьюзен Томай пресс-тур қатысушыларына да ақыл-кеңесін айтты.
""Өзіңізді көрсетуден ұялмаңыз. Сұрақ қойыңыз, жарқын түсті киімдер киіңіз. Бірінші болып амандасып, өзіңізді таныстырыңыз. Ұяң болмаңыз. Алғаш адамдардың алдына шыққанда кекештеніп сөйлей алмадым. Өзімді қолға алып, талмай жаттықтым. Бір күнде өзіңізге сенімді бола қоймайсыз. Көп жаттығу керек. Тренингіме әйелдер де көптеп қатысады, өйткені оларды карьералық өсу алаңдатады. Біз бір-бірімізді қолдауымыз керек. Кейде әйелдер бір-бірін бәсекелес көреді. Бір әйел басқа әйелді жамандаса, мен оны қолдамаймын"", – деді ол.
АҚШ-та табыс табуды мақсат етпейтін коммерциялық емес ұйымдар қоғамдағы әлеуметтік, денсаулық сақтау, білім беру, жұмыспен қамту секілді маңызды салалардағы мәселелерді шешуде үлкен рөл атқарады. Сол себепті үкімет оларға федералды, штат, аймақ деңгейінде гранттар бөледі.
Елде әйелдерге шағын кәсіп ашуға және оны дамытуға көмектесетін, тегін консультациялар, тренингтер ұсынатын әйелдер бизнес орталықтары (WBC) жұмыс істейді. Солардың бірі 2010 жылы Rockville Economic Development Inc. коммерциялық ұйымының бастамасымен әйелдерге қолдау көрсету үшін ашылған Maryland әйелдер бизнес орталығы. 2013 жылы ұ лттық деңгейде SBA сертификаты бар әйелдер бизнес орталығына (WBC) айналды. MWBC орталығының барлық бизнес консультантында GrowthWheel Framework сертификаты бар. Verizon компаниясымен шағын бизнесті қолдау үшін 10 000 АҚШ доллары көлеміндегі тегін ресурстар мен гранттар беру жөнінде серіктес болды. Мэрилендте орталықтың үш кеңсесі орналасқан.
Орталық жыл сайын 1500 әйелге (ер адамдар да бар) бизнес жүргізуге қажет дағдылар меңгеруге, ұйымдармен байланыс орнатуға, сенімділікке ие болуға көмектеседі.
MWBC басқарушы директоры Данет Нгуен орталықтың ай мақтағы әйелдер бизнесін қолдап, ең болашағы зор жобаларды қаржыландыратынын айтты. MWBC қызмет көрсеткен клиенттердің 90%-ы – әйелдер. Ал 60%-ы аз қамтылған санатқа жатады. Орталық 2020-2023 жылдары 2209 клиентке көмектескен. 4 574 адам тренингке қатысып, 400-дей жұмыс орны ашылған.
""Біз әйелдерге сенімділік пен тең мүмкіндік беруге тырысамыз. Біз әзірлеген модель бизнесті қалай жүргізу керек екенін көрсетеді. Т егін кеңес береміз әрі құпиялық сақталады. Networking, уоркшоптар мен тренингтер өткізу, капитал табу секілді қызмет көрсетеміз. Жаңадан бастаған кәсіпкерлерге бизнес ашу, ресурс табу, сату бойынша курстарымыз бар. Федералды, штат деңгейінде қаржыландыратын ұйымдармен қалай байланысуға болатынын түсіндіреміз"", – деді Данет Нгуен.
Орталық бірнеше бағдарламаны жүзеге асырады: 2019 жылы жергілікті дүкен бағдарламасы басталды. Бөлшек сауда бизнесін іске қосу және дамыту бойынша әйелдерді қолдау, тегін сату алаңы, бизнес тәлімгерлік, бөлшек сауда бизнесін оқыту секілді бағдарламалар бар. Орталықтың 26 қатысушысы сату арқылы 300 мың АҚШ доллар тапқан.
Мэрилендтің 15 округінде балабақшалар бағдарламасы жүзеге асырылды. Бірнеше балабақшамен серіктесе отырып, әйелдерге бала күтімі қызметін жүргізуді, балабақша ашу үшін не істеу керек екенін үйретеді. Құжат рәсімдеу тұрғысынан көмектеседі. Бұл бағдарламаға былтырдан бері 100 адам қатысқан. Жаңа жұмыс орындары ашылған.
""Иммигрант әйелдердің бірі бес жыл инкубаторда болды. Ерекше баласына киімдер тігіп, киім желісін ашты. Инкубатор біткен соң біліктілікті көтеру бағдарламасына қатысып, 8 мың АҚШ долларын жеңіп алды. Бір әйел алты айлық инкубаторда бизнесін дамытты. Оған қоса университет жанындағы алты апталық инкубаторға тапсырып, 10 мың АҚШ долларын жеңіп алды. Мұндай әйелдер өте көп. Бағдарламаны бітіргеннен кейін де оларды қолдай береміз. Банктер де федералды, жергілікті деңгейде бизнесті қолдау бағдарламаларын жүргізеді. Жергілікті үкімет экономикаға пайда тигізетінімізді біледі. Қайырымдылықтан жақсы ақша түседі. Демеушілеріміз бар"", – деді MWBC басқарушы директоры.
Rockville Economic Development бас директоры Синди Стюард Ривард АҚШ-та әйелдер бизнесі болса тендерге артықшылық алуға болатынын айта кетті. Ал бизнес орталықтарын үкімет қаржыландырады.
""Техникалық кеңесте консультация беру бағдарламасы бар. Көпшілік алдында сөйлеуден бастап, маркетинг жасау, капитал табу, заң тұрғысынан компанияларды үкіметте тіркеу, сақтандыру бойынша көмек береміз. Әсіресе иммигранттар АҚШ заңдарынан хабарсыз болғандықтан бизнес жүргізу тәртібін біле бермейді. Қатысушылардың 60%-ы – пайызы азшылық өкілдері"", – деді Синди Стюард.
1976 жылдан бастап Монтгомери округінің өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша кеңесі (AHCMC) округтің уәкілетті жергілікті өнер агенттігі болды. Кеңестің бағдарламалары мен қызметтерін 500-ден астам мәдени ұйым, 2000 суретші мен ғалым кіретін шығармашылық қоғам пайдаланады. Кеңес іс-шаралар ұйымдастырмайды, дегенмен Мэрилендтегі өнер мен гуманитарлық ғылымдар саласындағы мамандарды қолдап, қаржы бөледі.
Кеңестің бас директоры Сьюзан Э. Дженкинс – коммерциялық емес өнер және мәдениет саласындағы көшбасшылардың бірі. R&B Foundation, Smithsonian институты және Американың дыбыс жазу ассоциациясында басшылық қызметтерді атқарған.
""40 жыл әртүрлі ұйымда жұмыс істедім. 15 жыл бойы жергілікті арт агенттік лидері болдым. Университеттердің бірінде атқарушы директор қызметін атқардым. Дыбыс жазу ассоциациясын басқардым. Енді міне саксофон үйреніп жүрмін. Афроамерикалықпын. Бірнеше тіл меңгердім. Алпысыншы жылдары экономикалық дағдарыс кезінде шетелде Ямайкада, Барбадоста тұрдым. Мультимәдени тамырым өнерге деген көзқарасыма әсер етті"", – деп бастады ол сөзін.
Кеңес жыл сайын округтегі мәдени іс-шараларды қаржыландыру үшін ұйымдар мен жеке тұлғаларға 5 миллион АҚШ долларынан астам грант бөледі. Ұйымды Монтгомери округінің үкіметі, Мэриленд өнер кеңесі, корпорациялар, ұйымдар және жеке тұлғалар қаржыландырады.
""Федералды үкімет штаттарға қанша бюджет бөлу жөнінде кеңеседі. Штат жергілікті округтерге бөледі. Жылда ақша бөлінгенімен, оның бәріне жетпейтінін түсіндік. 1,3 млн адам тұратын округте қолдайтын 5 мың ұйым бар. Біз ақшаның дұрыс бөлінгенін, нақты мақсатқа жұмсалғанына мән береміз. Үлкен округ болғандықтан бюджетіміз жаман емес. Былтыр 10 миллион АҚШ долларын құрады. Жоғары білімді, жақсы жалақы алатын бай округ. Сондықтан халықтан салық жақсы жиналады"", – деді Сьюзан Э. Дженкинс.
Кеңес өнер және гуманитарлық ұйымдарға, сондай-ақ жекелеген суретшілер мен ғалымдарға гранттар береді. Өнер және гуманитарлық ғылымдарды насихаттайды. Қоғамдық өнер қоры, нарықтық билік, CultureSpotMC.com деген бағдарламалары да бар.
""Әр адамның тілін табуды меңгердім. Өнерпаздармен, мәдени нысандардың өкілдерімен сөйлескенде өз мақсатым емес, олардың мақсаты туралы сөйлесемін. Қаржы алу үшін билік өкілдерінің тілінде де сөйлеуім керек. Ал жергілікті ұйымдарға не өнерпаздарға ақшаны бөлгенде ""не үшін қажет?"" деп сұраймыз. Қара нәсілді, жергілікті әйелдерді де гранттарға өтініш беруге ынталандырамыз. Әйелдерге көшбасшылықты насихаттаймын. Бизнес тренермін. Әлеуметтік әділдік мәселесін көп көтеруіміз керек. Арт активизмнің рөлі зор. Сайлау кезінде әр адамның дауысы маңызды әрі қоғамды өзгерте алатын күшке ие екенін өнер арқылы жеткіздік"", – деді ол.
CAMEX бағдарламасы әйелдердің экономикадағы, соның ішінде креативті экономикадағы құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған. Орталық Азияда әйелдер өз елдерінде саяси, экономикалық және әлеуметтік салаларда маңызды орынға ие бола бастады. Дегенмен әйелдер бұрынғыдай өз мақсаттарына жету жолында әлеуметтік шеттету (стигматизация), діни сенім және мәдени нормаларға байланысты кедергілерге тап болады. Америка Құрама Штаттарының тәжірибесі Орталық Азиядағы әйелдердің де кедергілерді жеңіп, өз елдерінің экономикасын дамытуға жігерлендіретіні анық.
Турдың мақсаты – Орталық Азия журналистерін АҚШ-тың креативті экономикасындағы әйелдердің рөлімен таныстыру. Тур цифрлық маркетинг, білім беру және әйелдердің экономикадағы құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту стратегиясы секілді тақырыптарды қамтиды.
Халықаралық Меридиан орталығы 2006 жылдан бері журналистерге арналған турларға қолдау көрсетіп келеді.
Мақаланың жалғасы бар. Келесіде Денвер мен Боулдер, Сан-Франциско қалаларындағы коммерциялық емес ұйымдар мен бизнестегі әйелдер туралы жазамыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","АҚШ-та әйелдер басқаратын 12,3 миллион бизнес нысаны бар. Олар жыл сайын  1,8 триллион АҚШ долларын табады.",,2023-07-28T19:05:34+05:00
aqs-ta-kasip-bastau-onai-ma-san-franciskoda-meiramxana-asqan-aielderdin-xikayasy,informburo.kz,АҚШ-та кәсіп бастау оңай ма? Сан-Францискода мейрамхана ашқан әйелдердің хикаясы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aqs-ta-kasip-bastau-onai-ma-san-franciskoda-meiramxana-asqan-aielderdin-xikayasy,"""Америка кәсіпкер әйелдерді қалай қолдайды?"" атты мақаламызда ел астанасы Вашингтондағы коммерциялық емес ұйымдардың жұмысы және бизнестегі әйелдер туралы жазған едік. Бұл жолы біз Сан-Францискодағы ерлермен қатар мейрамхана ісінде көш бастаған әйел кәсіпкерлердің хикаясын баяндаймыз.
АҚШ үкіметі, соның ішінде федералды, жергілікті билік органдары әйелдер бизнесіне көмектесуге мүдделі. Әйелдер бизнесіне арналған гранттар, бизнесті жобалау және жүргізу бойынша тегін консультациялар мен құжат жағынан көмектесуден басқа, әртүрлі салық жеңілдіктері бар. Бұл кәсіпкер әйелдерді өз бизнесін дамытуға және АҚШ экономикасына үлес қосуға ынталандыру үшін жасалады.
Юка Иорой 1998 жылы Жапониядан АҚШ-қа қоныс аударған. 2008 жылы Лос-Анджелестен Сан-Францискоға көшіп келіп, 2012 жылы күйеуі Кристоффер Толиао екеуі Cassava атты мейрамхана ашқан. Олар кәсібін 8 орындық шағын кафеден бастаған. 2022 жылы ауқымын кеңейтіп, қала орталығындағы жаңа ғимаратқа көшкен. 11 жыл бойы мейрамхана дәмді асханасымен ғана емес, ""әділ жұмыс орны"" принципімен де ерекшеленіп келді. 2023 жылы James Beard қоры осы үшін Юка Иорой мен Кристоффер Толиаоны ""Көрнекті ресторатор"" номинациясына қосты. Онымен қоса, отты қолданбайды, тағамдарды электр құрылғыларында әзірлейді.
""Cassava дегеніміз – тәтті картоп. Америкалықтар айта алатындай атау іздедік. Алғашқы кәсібімізге 40 мың АҚШ долларын, жақында осында келіп тағы 100 мың АҚШ долларын инвестицияладық. 2020 жылы James Beard қорының сыншылары мейрамхана ісімен айналысатын азшылықты қатарға қоса бастады. Содан бері аймақта қытайлықтар мен жапондар бағаланады. Бірақ әйелдер аз. Командамызда 20-22 адам бар. Мұнда әртүрлі азшылық өкілі жұмыс істейді. Токсик маскулиндікпен (ерлер туралы стереотиптер) күресеміз. Ер адамдардың өзі одан зардап шегіп жатыр. Жұмысқа аларда алдымен адамның көзқарасын біліп аламыз. Нәсілге, жынысқа, дінге бөліп-жармайтын, кәсібіміздің өркендеуіне зияны тимейтін адамдарды таңдаймыз. Ортақ құндылықтарға қарсы келетін ерлерді бірден байқаймыз"", – деді Юка Иорой.
Юка әлі күнге дейін Жапония азаматы. Елінің болашағын ойлап, дауыс беру үшін азаматтығын өзгертпеген. Әрі жапон үкіметі қос азаматтыққа рұқсат бермейді. Дегенмен ол Жапониядан гөрі АҚШ-та бизнес ашу оңайырақ дейді.
АҚШ-та федералды үкіметтің агенттігі – Шағын бизнесті басқару (SBA) мекемесі елде кәсіп бастауға, оны дамытуға қолдау көрсетеді. SBA кәсіпкерлерге тегін консультация беріп, грант, субсидия, несие ұсынады. Юка да SBA консультациясын алған.
""Бізді қолдаған қорға алғыс айтамын. SBA тегін консультация берді, грант беретін ұйымдармен байланыстырды. Covid-19 пандемиясы кезінде мемлекет шағын грант берді. Бұл бізге жақсы көмектесті. Тіпті ағылшын тілін білмесеңіз де, ірі қалалардағы шағын бизнесті дамыту орталықтары бар көмегін аямайды. SBA үлкен сомада қарыз берді, өйткені біз бизнес екенімізді дәлелдедік"", – деді ол.
Оқи отырыңыз: Америка кәсіпкер әйелдердерді қалай қолдайды? АҚШ-тан арнайы репортаж
Кәсіпкер Юка Иоройдың жетістігі ерлер басым мейрамхана ісімен айналысқысы келетін әйелдерге шабыт береді.
""Өз саясатымыз бар. Салық бәрімен бірдей төлеймін. Шығындарды азайтып жатырмын. Бұл ғимаратты он жылға жалға алдым, себебі қалада экономикалық жағдай құбылмалы. Сан-Францискода мейрамхана бизнесі жақсы дамыған. Басқа жаққа көшу әзірге қымбат әрі қиын. Кәсібім ұнайды. Мейрамхананы басқаруға көп уақыт қажет. Күйеуім екеуміз бизнесті бірге алып жүрміз. Биыл Бальбоа көшесіндегі алғашқы орынды қайта аштық. Мұнымен тоқтап қалмаймыз, дами береміз"", – деді Cassava мейрамханасының иесі.
Сан-Францискода мейрамхана иесі, отбасы мен кәсібін қатар алып жүрген әйел, ана Кэти Фэнгпен әңгімелестік Ол бізді 300 адамдық үлкен мейрамханасында күтіп алды. Кэти 12 жылдан бері әкесі Питер Фэнгпен бірге Fang мейрамханасын басқарады. Екеуі де әрі аспаз, әрі менеджер. Кэтидің бренд және инновациялық аспаздық жобалары секілді жетістіктері ерлер басым мейрамхана бизнесінде әйелдердің де көбеюіне әсер етті. Әкесі екеуі жайлы Food Network арнасындағы алты сериялық Chef Dynasty: House of Fang деректі сериалынан кейін Кэти Фэнг көпшілікке танымал бола түсті.
""Ата-анам 1980 жылы Шанхайдан Сан-Францискоға көшіп келгенде қалталарында бар-жоғы 40 доллар ғана болған. Бірінші барған жері – қытайлар тұратын Чайнатаун ауданы. Ағылшын тілін еркін білмесе де, бірнеше мейрамханада жұмыс істеп, ақша тапты. Бір күні өз кәсібімізді бастайық деп ұйғарып, 1988 жылы House of Nanking мейрамханасын ашты. Үйден гөрі сол жерде көп уақыт өткіздік. Ата-анамның талмай еңбек еткенін көріп өстім. Олар аптасына жеті күн тынбай жұмыс істейтін. Сондай қиындықты көрген соң мейрамхана ісімен айналысқым келмеді. Оған қоса ол кезде шеф, ресторатор болу беделді жұмыс емес еді. Аспаздар қиын жағдайда өмір сүретін. Мәртебелі жұмыс болмады"", – деді Кэти Фэнг.
Десе де Сан-Францискодағы қытай ауданындағы шағын кафенің асүйінде өскен Кэти әкесінің ісін жалғастырып, аспаздық өнерде өз атын қалдырды.
2009 жылы әкесі екеуі Сан-Францисконың қақ ортасынан Fang мейрамханасын ашты. Питер мен Кэти Фэнг – әрі ортақ иелері, әрі шеф-аспаздар. Бүгінде Кэти кәсіпкер ғана емес, өз білгенін басқаларға үйретіп жүр. Ол бірегей ингредиенттер мен дәмдерді пайдаланып, қарапайым әрі пайдалы, дәмді ас жасауды үйретеді. Кэти шеф болуды ғана емес, өзгелерге пайдалы болуды да армандаған.
""Ешқашан мейрамхана ісімен айналысамын деп ойламаған едім. Қаржы мамандығын бітірдім, сол салада жұмыс істедім. Сандардан жалықтым, ішім пысты. Өзім қаламайтын нәрсені істемеймін деп шештім. Қатарластарым, айналам жолы болмаған адам санады. Даяшы болдым. Кондитерлікпен де айналыстым. Содан 27 жасымда әкеме мейрамхана ашайық дедім.12 жыл бұрын атақты шеф, Қытай тағамдары жөнінде сарапшы болғым келді. Ол кезде әйел шефтер жоқтың қасы еді. Өзің жайлы айту үшін кез келген мүмкіндікті пайдалану керек. Өз хикаямды айта бастадым. ""Шефке ұқсамайсыз"" дегендер де болды. Білген-түйгенімді, жүріп өткен жолым туралы бөліскім келді. 2022 жылы арна продюсері келіп сөйлескен соң, отбасылық мейрамхана туралы реалити шоуға қатыстық"", – деді ол.
Оқи отырыңыз: АҚШ-та кәсіп бастау оңай ма? Манхэттенде ұлттық мейрамхана ашқан қазақпен сұхбат
Алты сериялы деректі сериал шеф-аспаз әрі мейрамхана иелері Питер мен Кэтидің, әкесі мен қызының қарым-қатынасын баяндады. Көрермендер Азиядан шыққан иммигрант отбасының еңбек жолын көре алады.
""Chef Dynasty: House of Fang"" Кэти Фэнг түскен алғашқы жоба емес. Ол оған дейін ""Beat Bobby Flay"", ""Cutthroat Kitchen"", ""Guy’s Grocery Games"" шоуларына түсті. ""CHOPPED"" шоуының екі дүркін чемпионы атанды. TASTE AWARD 2023 ""Аспаздық бойынша жыл жаңалығы"" номинациясын жеңіп алды. Ол NBC арнасындағы TODAY шоуында жиі қонақ болады. Сондай-ақ, 2022 жылы ""Alex vs America"" шоуында төрелік етті. ""Жеңіл азиялық асхана"" атты кітаптың авторы ретінде де танымал бола түсті. Коронавирус пандемиясы кезінде тұрғындар үйлерінде азия тағамдарын әзірлей алуы үшін танымал тұздықтарды сата бастады.
Кэти және Питер Фэнгтің қос мейрамханасында танымал тұлғалар жиі қонақ болады. ""Матрица"" фильмдерінен House of Nanking мейрамханасында кеспе жеп отырған Неоны көреуге болады.
""Ата-анамның мейрамханасы 30 орындық еді. Кейіннен 45-ке өсті. ""Матрица"" фильмін түсірген кезде бүкіл түсірілім тобы кеспе ішуге бізге келетін. Соңғы түсірілімде Киан Ривзбен фотоға түсіп, әңгімелестік. Ол кезде аяғым ауыр еді. Баламыздың атын Нео деп қойдық. Әкем Киан Ривзді алғаш көргенде танымай, басқа актермен шатастырған екен. Киан болса қуанып, ол үшін үлкен құрмет екенін айтқан. ""Құмырсқа адам"" фильмінде де біздің тамаққа тапсырыс беріп, оны алып кететін эпизод бар"", – дейді кәсіпкер.
Мейрамхана осы күнге дейін 4,5 миллион адамға қызмет көрсеткен. Бір кеште бұл жерге 70 мың адам келіп-кетуі мүмкін.
""Covid-19 кезінде мейрамхана жабылып, House of Nanking жақта жұмыс істедік. Бес шеф бар, барлығы әйел. Мейрамханадағы әр қызметкер бесаспап, бәрін істей береді. Бәріне үлгереді. Тағамдардың рецептін өзіміз жасаймыз. Даяшы да боламыз, ыдыс та жуамыз. Менеджер ретінде қонақтармен сөйлесіп, есік алдында тұрамыз. Тіпті әкем терезе жуады. Көп мейрамханадан мұндайды көру қиын. Адамдармен сөйлесіп, әр келген қонаққа назар аудару қажет. Тағамдарымыз қымбат емес, әрдайым қолжетімді болғанын қалаймыз. Кәсібімізді ойымызға кіріп-шықпаған жоғары деңгейге көтердік. Мейрамханамыздың танымал болуына қарапайым көрінуі, әрі әкем ашқан кездегі сапаны ұстап тұруымыз себеп деп ойлаймын"", – деді Кэти Фэнг.
Кэти Фэнг кәсібін дамыту үшін үкіметтен ешқандай көмек алмағанын, десе де кез келген мүмкіндікті міндетті түрде қолдану керек екенін атап өтті.
""Америкада дүниеге келген қытайлық қой"" деуі мүмкін. Бірақ дәстүрлі құндылықтарды ұстанамын. Әкеммен қарым-қатынасым да солай. Ата-анамның ісін жалғастырдым. Ал балаларым мейрамхана ісіне қызықса, бар білгенімді үйретемін. Қазірдің өзінде көп нәрсе біледі. Қаламаса, онда басқа амалын табамын. Кәсібімді жүргізу үшін мемлекеттен көмек алмадым. Десе де иммигранттар экономикалық мүмкіндіктерді пайдалануы керек. Олар туралы хабарымыз болмады. Егер білгенде, мүмкіндіктерді ерте пайдаланғанда бизнесіміз тез аяққа тұрып, жылдам дамитын еді"", – деді ол.
Кэти Фэнг тәлімгер ретінде өзгелерге кеңес береді. Мейрамхана бизнесінде жүрген әйелдерге хикаясын айтып, қолдау көрсетеді.
""Қазір кез келген салада тез үйренуге, жетістікке жетуге болады. Бір іске деген құштарлық табу қиынның қиыны. Көпшілік заңгер бол, дәрігер бол деп жатады. Әр мамандық қоғамда маңызды. Өзіңізге ұнайтын іспен айналысыңыз. Сол істің шебері болыңыз. Кез келген бизнес бір орында тұрмайды, дамуы керек. Ендігі мақсат – тағамдарымыз азық-түлік дүкендерінде тұрса деймін"", – деп ол сөзін түйіндеді.
Информбюро журналисі АҚШ-та өткен ""Әйелдердің экономикадағы құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту"" (CAMEX) атты пресс-турға қатысты. Турдың мақсаты – Орталық Азия журналистерін АҚШ-тың креативті экономикасындағы әйелдердің рөлімен таныстыру.  Бұл пресс-турды Шетелдік журналистерге арналған пресс-орталықтармен серіктесе отырып АҚШ Мемлекеттік Департаменті қаржыландырады. Бағдарламаны Вашингтонда орналасқан Меридиан халықаралық орталығы әзірледі. Орталық Азия журналистері 10 күн бойы Вашингтонда, Денвер мен Боулдер қалаларында және Сан-Францискода әйелдер бизнесіне қолдау көрсететін үкімет пен коммерциялық емес ұйымдармен, сондай-ақ кәсібін дөңгелетіп жүрген әйел кәсіпкерлермен кездесті.
АҚШ-та кез келген кәмелетке толған адам бизнес аша алады. Азаматтыққа қарамайды. Ол үшін онлайн-өтінім жазып, әр штатқа сай салық төлеу қажет. Содан кейін Салық қызметінен нөмір алып, кәсібін бастай берсе болады. Бизнесі бар адамдар үкіметтен грант ала алмайды, дегенмен кәсібін дамытуға қажет дағдылар мен ресурстарды алуға көмектесетін әртүрлі бағдарламаларға қатыса алады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Информбюро журналисі АҚШ-та әйелдердің экономикадағы құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту тақырыбында өткен пресс-турға қатысты.,,2023-08-02T16:40:48+05:00
aqs-ta-kommerciyalyq-emes-uiymdar-qalai-zumys-isteidi-arnaiy-reportaz,informburo.kz,АҚШ-та коммерциялық емес ұйымдар қалай жұмыс істейді? Арнайы репортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aqs-ta-kommerciyalyq-emes-uiymdar-qalai-zumys-isteidi-arnaiy-reportaz,"Информбюро журналисі АҚШ-та өткен ""Әйелдердің экономикадағы құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту"" (CAMEX) атты пресс-турға қатысты. Орталық Азия журналистері 10 күн бойы коммерциялық емес ұйымдардың өкілдерімен, сондай-ақ кәсібін дөңгелетіп жүрген әйел кәсіпкерлермен кездесті.
АҚШ-та 1,5 миллионнан астам коммерциялық емес ұйым тіркелген және олар 1913 жылы қабылданған Табыс туралы заңға сәйкес салықтан босатылады. Жыл санап олардың саны артып келеді. Олардың қатарында әйелдерге қолдайтындары да аз емес. Америка сапары туралы соңғы мақаламызда коммерциялық емес ұйымдардың қызметін баяндаймыз.
Орталық Азия журналистері Колорадо штатындағы Боулдер қаласына барғанда Women's Wilderness ұйымының жұмысымен танысты. Ұйым қыздар мен әйелдерге табиғат аясында әр-түрлі шаралараға қатысу арқылы өз қарым-қабілетін ашуға және өзіне деген сенімділікті арттыруға көмектеседі.
Ұйымға биыл 25 жыл толды. Мигранттар, қара нәсілділер, бинарлы емес және ЛГБТ өкілдері, босқындар секілді азшылыққа жататын қыздар мен әйелдердің басын қосып, олардың көшбасшы бола алатынын түсінуге, өз пікірлерін еркін білдіруге, әлеммен диалог құруға және өз ісін дамытуға көмектеседі. Олардың тән және жан саулығының нығайуына ықпал етеді.
Жыл бойы әңгімелесу, жаяу тур, құзға өрмелеу, кемпинг, қайық есу, жорық, экспедиция секілді бағдарламаларға қатысуға болады. Ұйымның қызметіне бар-жоғы 8 адам жауап береді. Олар бағдарламалардың тиімділігін бағалап, бюджетті есептейді. Операциялық мәселелерді шешіп, демеушілерді тартумен айналысады. Ұйым мемлекеттен грант алады, сонымен бірге жергілікті компаниялар да қаржылай қолдау көрсетеді. Кейбірі тауға шығуға, қонуға, құзға өрмелеуге қажет киім-кешек, құрал-жабдықтар алып береді.
""Қыздар мен әйелдер бір-бірімен араласып, жетістікке жеткенін көргенде өзіне сене бастайды. Кейін бизнес не саясатта болсын кез келген салада жетістікке жетіп, биік белестерді бағындырады. Қыздар орманда, тауда түнейді. Табиғат аясында адам өзін еркін сезінеді, жаны тынышталады. Оған қоса басқа қатысушылармен тілдесіп, ойын еркін айтып, көшбасшы болуды үйренеді. Осылайша мүмкіндіктерді көріп, жаңа есіктер ашылады. Жазда көп инструкторлар жалдаймыз. Мектепке барып бағдарламаларымыз туралы айтамыз. Қоғамға не қажет екенін білеміз. Сондықтан аса қажет бағдарламаларды қаржыландыру үшін бюджетті барынша үнемдейміз "", – деді Women's Wilderness атқарушы директоры Криста Пиплс.
Қатысушылардың бағдарламаның тиімділігі туралы пікірі маңызды. Сәтті болса қатысушыларды көбейтеді. Ал нәтижесіз бағдарламалар алынып тасталады. Бағдарламалардың 75 пайызына ақысыз не жеңілдікпен қатысуға болады.
""2022 жылы 429 қызбен жұмыс істедік. Ал жылына 450 әйелге қызмет көрсетеміз. Әр әйел өзін жайсыз сезінбеуі үшін жеке сөйлесіп, тіл табысамыз. Бағдарлама басталмас бұрын қыздардың ата-анасымен кездесіп, талқылағысы келмейтін тақырыптар жайлы асықпай сөйлесеміз. Жас шектеуі жоқ. Оқушы қыздар да, жетпістен асқан әйелдер де қатыса алады. Басқа да өңірлерден келеді. Азшылық өкілдерін тартуға тырысамыз. Эммигранттар мен олардың қыздары, босқындар бар. Тасада қалған әйелдер бізге келіп бір-бірімен сөйлесіп, етене араласа бастайды. Ал табиғат аясында өздерін барынша еркін сезінеді. Әр адамның дауысы маңызды екенін түсініп, қысылмай өз ойын айтуды үйренеді. Бізге келіп жаңа қырларын тани бастайды"", – деді Криста Пиплс.
Оқи отырыңыз: Америка кәсіпкер әйелдердерді қалай қолдайды? АҚШ-тан арнайы репортаж
Денвер қаласында 2008 жылдан бері жаңадан бастаған әрі әлеуметтік тақырыптарды көтеретін суретшілерді қолдайтын RedLine коммерциялық емес ұйымы жұмыс істейді. Заманауи өнер орталығының миссиясы – әлеуметтік өзгерістерді жасау үшін суретшілер мен қауымдастықтар арасындағы білім беру мен өзара әрекеттесуге ықпал ету. Орталық суретшілерге қарым-қабілетін шыңдауға қолдау көрсетіп, өнер мен мәдениет саласында экономикалық өсімге әсер етеді.
Ұйым жүзеге асыратын бағдарламалардың ең негізгісі – заманауи суретшілерге арналған екі жылдық арт-резиденция. Суретшілер тұрмыстық және қаржылық мәселелерге алаңдамай тек шығармашылықпен, зерттеумен айналысуы үшін RedLine оларға екі жылға толық субсидияланған студия ұсынады. Резиденция сонымен қатар суретшілерге әріптестерімен тығыз жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Бағдарламаға әлемнің кез келген азаматы қатыса алады. RedLine жұмыс істейтін студия ұсынатын болғандықтан, қатысушылар бағдарлама басталғанға дейін Денверден тұратын жер табуы керек.
Youth Art Mentoring және EPIC Arts тәлімгерлік бағдарламалары Денвер мектептерінде оқитын жас суретшілерді өнер арқылы мәселелерді қозғауға шақырады. Reach бағдарламасы ашық студиялар ұсынады. 2019 жылы RedLine коммерциялық емес ұйымы Satellite Studio бағдарламасын іске қосып, 20 артистке студиялық кеңістік ұсынды.
""АҚШ-та ғимарат табу қиын. Жас суретшілерді қолдау бағдарламалары өте маңызды. Қоғам игілігі үшін жұмыс істейтін суретшілерді тартамыз. Оларды коллекционерлермен кездестіреміз. Салық төлеу, декларация толтыру секілді құжат рәсімдеуді үйренеді. Студияда жұмыс істейді. Көрме басқа жерлерде өтеді. Туындыларын да басқа алаңдарда сатады"", – деді маркетинг пен коммуникациялар жөніндегі менеджер Партисия Маккристал.
Резиденттердің бірі – Нью-Мексикода туып өскен Джейси Бейале. Ол Американың байырғы тұрғындары мойындалғанын қалайды. Мұны көрмелер ұйымдастырып, өнер арқылы жеткізеді. Өзінің тегін мақтан ететінін жұмыстарынан байқауға болады.
RedLine Колорадодағы суретшілерді, өнер иелеріне арналған гранттық жобаларды қолдау үшін тәуелсіз донорлармен, қайырымдылық ұйымдарымен, жергілікті билікпен және басқа да мүдделі қауымдастықтармен серіктес ретінде жұмыс істейді. Қаржыны үкіметтен және жеке демеушілерден алады.
Оқи отырыңыз: АҚШ-та кәсіп бастау оңай ма? Сан-Францискода мейрамхана ашқан әйелдердің хикаясы
Калифорния штатындағы Сан-Франциско қаласында Орталық Азия журналистері гендерлік және нәсілдік теңдік үшін күресіп жүрген қоғам белсендісі Джули Кастро Абрамспен кездесті. Уақытының тығыздығына қарамастан теңсіздікті жою үшін корпорация басқаратын мыңдаған әйелдің басын қосқан How Women Lead ұйымы туралы айтып берді.
""Жұмыс күшінің 50 пайыздан астамын әйелдер құрайды. Алайда компаниялардағы директорлар кеңестерінде әйелдердің үлесі өте аз. 11 жыл банк басқарып, өз компаниясын ашқысы келетін алты мыңдай әйелге көмектестім. Ерлер сияқты әйелдер де көшбасшы болатын, үлкен компаниялар басқара алатын қоғам құрғым келді. Венчурлық инвестицияның екі пайызы ғана әйелдер басқаратын компанияларға беріледі. Сол себепті тек әйелдерге инвестициялайтын венчур қорын құрдық. Қазір 20 мың әйел бар. Әйел басқаратын компанияларға инвестиция тартамыз. Д иректорлар кеңесіндегі әйелдердің үлесін 33%-ға жеткіздік"", – деді How Women Lead атқарушы бас директоры Джули Кастро Абрамс.
Ол әйелдердің экономикаағы орнын нығайту үшін мансабының көп бөлігін әйелдерге тиесілі ірі компаниялар құруға жұмсады. Бастамалары коропорациялардағы директорлар кеңесіндегі әйелдер туралы заңнаманы өзгертуге ықпал етті.
Оқи отырыңыз: АҚШ-тағы ""Құдайлар бағы"": Тегін қызмет етсе де, мемлекетке пайда түсіріп отырған саябақ
Жақында ғана компания Nasdaq биржасына кірді. Ұйым әйелдерді венчурлық капиталға инвестициялауға шақырады.
""Әйелдер бір-бірімізді қолдауымыз керек. Өзіңізді көрсетіңіз, өзгелерді тыңдата біліңіз. Шынында да, әйелдер идея ұсынғанда көпшілік оған құлақ аспайды. Ал ерлер сөйлесе барлығы қолдай кетеді. Мұны түбімен жоюымыз керек. Бір-бірімізді қолдап, өзімізді көрсету арқылы қоғамдағы әйелдер мен ерлер арасындағы теңдікке жете аламыз"", – деді Джули Кастро.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Елде мұндай ұйымдар табыс салығынан босатылады.,,2023-08-04T18:44:16+05:00
franciyada-filmge-arqau-bolgan-qazaqtar-muzykant-bekovalar-turaly-ne-bilemiz,informburo.kz,Францияда фильмге арқау болған қазақтар: Музыкант Бековалар туралы не білеміз?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/franciyada-filmge-arqau-bolgan-qazaqtar-muzykant-bekovalar-turaly-ne-bilemiz,"Алматы да ""Әпкелі-сіңлілі Бековалар: Еркіндік жолында"" атты фильмнің тұсаукесері өтті. Аты бүкіл әлемге әйгілі қазақстандық трионың өмірі туралы туынды бұған дейін Лондон қаласында қалың көрерменге жол тартқан болатын. Премьерадан кейін фильмнің түсірілуіне мұрындық болған Франциядағы қазақтар қоғамдастығының жетекшісі Берлин Иришев бұл жобаны қолға алуына не түркі болғанын, түсірілім жұмыстарының қалай жүргенін әңгімеледі.
Фильмді қоғамдастықтың тапсырысымен Францияның Parlink компаниясы және отандық режиссер Болатхан Нүсімбеков бірігіп түсірген. Түсірілімдер Франция, Италия, Англия және Біріккен Араб Әмірлігінде өтті. Фильмге әпкелі-сіңлілердің танымалдылыққа жетер жолда бастан кешкен оқиғалары мен бүгінгі өмірі арқау болған.
Үйдің кенжесі Альфия виолончельде, үлкені Эльвира скрипкада, ал Элеонора фортепианода ойнайды. Үшеуі Қарағандыда туып-өсіп, сол жерде музыкалық мектепте білім алған. Кейін Мәскеудегі Чайковский атындағы консерваторияға оқуға түсіп, сол жерде аты әлемге әйгілі музыкашылардан тәлім алады.
Оқи отырыңыз: Кореялық K-pop әртісі Kisu: Алматының ұнағаны соншалық, осында бейнебаян түсіргім келеді
1981 жылдың қазан айында отбасының кенжесі Альфия Нақыпбекова Лондонға туристік-гастрольдік сапармен барады. Әртістерге қарайлаған мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің қызметкерлері ұйықтап жатқанда қонақүйден шығып, сол күйі оралмайды. Ал Қазақстанға Кеңес одағы құлаған соң ғана, араға 14 жыл салып өнер көрсету үшін келеді. Кейін әпкелері Еуропаға қоныс аударған соң бірігіп өнер көрсете бастайды.
Фильмнің бас продюсері Берлин Иришев Қазақстанда есімі көп айтылмаса да, шетелде асқан танымалдылыққа ие талантты тұлғалардың көп екенін айтады. Бұған дейін ол Dior музасы болған қазақ қызы Алла Ильчун туралы фильм түсірген болатын.
""Осы туындыны қолға алуыма 1989 жылы болған оқиғалар себеп. Сол жылы 8 наурызда сән әлемінің үздігі Алла Ильчун жер қойнына тапсырылды. Көпке дейін оған қытайлықтар оны ""біздікі"" деп келді. Міне, оның қазақ екені дәлелденіп, Алла Ильчун туралы кітабымыз Қытай тіліне аударылды. Осыған байланысты бізді Қытайға шақырып, премьерадан кейін бірден ұшып шығайын деп отырмыз. Екінші оқиға – Берлин қабырғасының құлауы, өкінішке орай, Алла Ильчун мұны көре алмады. Сондай-ақ осы жылы Бековалар триосы асқан танымалдылыққа ие болып, Германия елшілігінен концертте өнер көрсетуге шақыру алды. Олар туралы әлемнің ең танымал деген басылымдары жазды. Шыны керек, кеңес одағында өмір сүрмеген адамға бұл фильмнің мән-мағынасына үңілу қиындау болады.  Фильмде әртістеріміз баласының, сіңлісінің кепілде болғаны туралы да айтады. Өнер адамдары бостандықты аңсаған заман болды"", – деді Берлин Иришев.
Мұнымен қатар, ол бүгін де шетелде танылған талантты жастардың көп екенін айтып өтті.
""Күні кеше ғана Әлім Бисембаевты Король академиясын аман-есен бітіруімен құттықтадым. Өйткені, дәл қазір оның дәрежесі өзіне тәлім берген ұстаздардан асып тұр. Мұнымен қатар, Элеонора Нақыпбекованың ұлы Мариус Стравинскийдің есімі бүкіл әлемге әйгілі. Ол АҚШ пен Еуропа елдерінде жоғары сұранысқа ие дирижер. Оның есімін Алматы қаласында Төкен ақсақалдың өзі қойған болатын. Осы секілді өнерімен таңдай қақтырып жүрген таланттарымыз өте көп. Олардың бәрі Қазақстанда да өнер көрсетеді деп үміттенемін"", – деді Берлин Иришев.
Оқи отырыңыз: Режиссер Дархан Төлегенов: Кино – иррационал өнер, екі элементті қосқанда не шығарын білмейсің
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Фильм әпкелі-сіңлілердің танымалдылыққа жетер жолдағы бастан кешкен оқиғаларын баяндайды.,,2023-07-10T17:56:44+05:00
italiya-biotexnology-kosmetika-ondirip-bastauyma-balamnyn-teri-auruy-sebep-boldy,informburo.kz,Италия биотехнологы: Косметика өндіріп бастауыма баламның тері ауруы себеп болды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/italiya-biotexnology-kosmetika-ondirip-bastauyma-balamnyn-teri-auruy-sebep-boldy,"Италияның Милан қаласында тері ауруларынан емделуге көмектесетін табиғи өнімдерді зерттеп, түрлі эко косметика жасап шығарған дәрігер, биотехнолог Ольга Кола бұл салаға қалай келгенін, бетке дұрыс күтім жасау және әжімдерді азайту жолы туралы әңгімеледі.
– Медицина саласынан косметика өндірушісіне ауысуыңызға не әсер етті?
– Осыдан 5 жыл бұрын ұлым дүниеге келген кезде атопиялық дерматитке шалдықты. Мұнымен қатар терім гипер сезімтал болғандықтан, ем мен сәйкес келетін косметика іздеуіме тура келді. Медицина және биотехнология саласындағы білімімді пайдаланып, табиғи өнімдерді зерттей бастадым. Артынша неге ұлым екеуіміз секілді қиындыққа тап болған жандарға көмектеспеске деген ой келді. Ұзақ ізденіс, зерттеудің нәтижесінде бірқатар косметикалық өнім дүниеге келді. Мен жасаған өнімдерді ""тек вегандық, органикалық және жасыл химия"" деп атауға болады.
– Компанияларға жасыл химиядан жасалған бір өнімді шығаруға қанша уақыт қажет?
– Гипер сезімтал және белгілі бір денедегі жараны емдеп жазуға арналған бренд үшін кемінде үш жыл қажет болады. Өйткені бұл процесс кезінде өнімнің формуласын жасап қана қоймай, оны тестілеуден өткізеді. Мұнымен қатар біз табиғатта тез ыдырайтын өнімдерді ғана таңдаймыз. Өйткені қоршаған орта мен адам денсаулығын сақтау бірінші орында тұрады.
– Дегенмен көптеген органикалық өнімнің сырты ғасырлар бойы сақталады ғой...
– Иә, өкінішке орай, экологиялық өнімдерде бұл ескерілмейтін кездер болады. Бірақ біз мұнайдың орнына қант құрағын пайдаланымыз. Ол пластикке қарағанда жылдам ыдырайды.
Оқи отырыңыз: Көктемде бетімізге қалай күтім жасаймыз? Косметолог Алтын Сартаймен сұхбат
– Косметикаңыздың негізгі бағыттарының бірі – беттегі әжімді азайту. Сіздіңше, күнделікті зиянды тағамдар мен денені дұрыс ұстамаудан бөлек қандай себеп бар?
– Әр адамның бойында терінің физиологиялық қартаю процесі жүреді, құдды биологиялық таймер секілді. Одан қашып құтылу мүмкін емес, біз тек осы таймердің баяу жүруіне әсер ете аламыз. Жаңа өнім ойлап тапқан кезде теріге жаңа бір затты қосуға тырыспаймыз, керісінше жетіспейтін заттармен толықтырамыз. Сондай-ақ мына нәрсені айта кету керек – әжімді азайтатын косметикада 25 жасқа дейін, 40 жасқа дейін деген секілді жазулар бар. Косметиканы жасқа сай емес, әжімнің тереңдігіне сай таңдаған абзал. Егер жас тері ерекше күтімді қажет етпесе, оған тиіспеген пайдалырақ.
Мен үшін терінің балғын қалпында болуы дұрыс тазалаумен тікелей байланысты. Бұл процесті дұрыс жүзеге асыратын болсақ, терідегі барлық токсин мен барлық артық затты күн сайын алып отырамыз. Ал егер саңылауларды косметика немесе шаң тозаңмен бітейтін болсақ, бұл әртүрлі жараның пайда болуына әкеледі. Екіншіден, міндетті түрде күннен қорғайтын фильтрлерді қолданғанымыз жақсы. Әсіресе еуропалықтардың терісі күннен үлкен зиян шегеді. Үшінші – таңертең және кешке сарысу мен крем қолдану.
– Дұрыс тазалау процесін ретімен айтып бересіз бе? Оған не кіреді?
– Барлық тері үшін көпіретін заттарды қолдану маңызды. Кейін тоник орнына минералды су пайдалануды ұсынамын. Құрамында спирті мен парфюмерлік қосындылары бар заттардан бас тарту да маңызды. Кейінгісі аз мөлшерде қолданылғанның өзінде тестілеуден өтуі тиіс. Ал жасы үлкен кісілерге бетті тазалау үшін гидрофильді май тұтынуға кеңес беремін. Бұдан өзге аралас типтегі теріге түнде тек сарысу жағуды ұсынамын. Бұл саңылауларды бітемейді әрі қанның дұрыс жүруіне ықпал етеді.
– Ал кішкене балаларға қанша жастан бастап косметика қолдануға болады?
– Туа салысымен микробиоммен жұмыс істейтін және құрамында GSH бустері бар косметиканы қолдануына болады. Кейінгісі дененің қызаруын 20% азайтып, терідегі бактерияларды азайтады.
Оқи отырыңыз: ""Бойыңызды тік ұстауды үйренбесеңіз, беттегі әжімнен арыла алмайсыз"". Face fitness маманмен жасару туралы сұхбат
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Маман әр өнімді толық зерттеп шығаруға үш жыл уақыт кететінін айтады.,,2023-06-22T17:45:50+05:00
kiberalayaqtar-adamdy-qalai-qaqpanga-tusiredi-zane-olardan-qorganu-zoldary,informburo.kz,Кибералаяқтар адамды қалай қақпанға түсіреді және олардан қорғану жолдары,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/kiberalayaqtar-adamdy-qalai-qaqpanga-tusiredi-zane-olardan-qorganu-zoldary,"ҚР ІІМ ресми өкілі Шұғыла Тұрлыбек мәліметінше, 2022 жылдың қаңтар-тамыз айлары аралығында Қазақстанда 11,7 мың интернет-алаяқтық оқиғасы анықталып, 7 млрд теңгеге зиян келген. Бұл ретте құқық қорғау органдары мұндай жағдайлардың ең көп санын Астана, Алматы және Қарағанды облыстарында тіркеді. Киберқылмыс Қазақстанда ғана емес, әлемде үлкен қарқын алып келеді. Осы орайда Positive Technologies желілік қауіпсіздік бағытының басшысы Денис Батранков пен отандық Jusan bank мамандары киберқылмыс түрлері, 2023 жылдың басында болған ірі оқиғалар және алаяқтардан сақтану жолы туралы айтып берді.
Негізгі сандар мен трендтер
2023 жылдың I тоқсанында оның алдындағы тоқсанмен салыстырғанда кибер шабуылдар саны 7%, ал 2022 жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда 10% өсті. 51% жағдайда азаматтардың құпия мәліметі көпшілікке жария болса, 44% жағдайда сайт немесе қосымша істен шыққан.
""Жүктеңіз"" батырмасы арқылы алдау
Бұл әдісті қолданатын шабуылдар саны артып, 21% жағдайда ұйымдарға, 23% жағдайда жеке тұлғаларға қарсы қолданылды. Black Basta, BlackCat, Ragnar Locker секілді фишинг компаниялары шабуылды qbot және Emotet зиянды бағдарламалары арқылы жүзеге асырады. Аталған екі бағдарлама арқылы процесті еш қиындықсыз қашықтан отырып басқаруға болады. Қылмыскерлер антивирусты айналып өту үшін поштаға жіберген зиянды хатқа көлемі 500 МБ болатын құжат немесе архив қосып отырған.
Оқи отырыңыз: Қазнетте арнайы тарификация қолға алынуы мүмкін. Латын қарпіне көшу домен ауыстыруға қалай ықпал етеді?
SEO poisoning
SentinelOne мамандары 2023 жылдың I тоқсанында компьютер немесе телефонға зиян тигізетін жарнамалар саны көбейгенін хабарлады. Қылмыскерлер заңсыз доменді заңды доменнің ""үстінде ұстау"" әдісін пайдаланады. Яғни адам интернеттен өзіне керек мәліметті іздеген кезде оған қылмыскерлер ұсынған ақпарат пен жарнама бірінші болып шығады. Кейін үстіне басқан кезде зиян бағдарлама іске қосылады. Көбінесе бұл әдісті сайтқа кіретін адам санын көбейту үшін жасайды.
QR фишингі: жылдам және ақылды
2023 жылдың басында жұмысқа орналасу, жұмыстан босату, жеңілдіктер мен жәрдемақылар алумен байланысты фишингтік хаттар көбейген. Шабуылдаушылар бұл хатқа деректерді ұрлайтын стилерлер қосып жібереді. Бұл оларға негізінен спамға қарсы сүзгілер мен басқа қорғаныс құралдарын айналып өту үшін қажет.
Криптовалюталық алаяқтықтың жаңа тенденциялары
Хакерлер криптовалюта сайттарын құрып, оны бай инвесторлар арасында жарнамалайды. Кейін бірегей ұсыныстары арқылы төлем алып, жоқ болып кетеді. Яғни тиісті қызметті көрсетпейді. Мұндай алаяқтардың бірқатарын Еуропол қолға түсіріп, сайттарын жапқан болатын. Мұнымен қатар, Sophos зерттеушілері ресми дүкендер арқылы таратылатын жалған қосымшалар туралы хабарлады: яғни крипто-инвесторларды тіркеу үшін ресми дүкенненің деректері ұсынылады, бірақ ақша қылмыскердің шотына аударылады. Барлығы код емес, қашықтықтағы веб-сервер арқылы жүзеге асатындықтан, бұл процесті қадағалау қиын.
Оқи отырыңыз: ""Интим суреттер тауып береді"". Алаяқтар алдаудың жаңа тәсіліне көшті
Киберқылмыскерлерді тұтқындау және зиянды веб-форумдарды жабу
I тоқсанның ерекшелігі – киберқылмыс әлемінің өкілдеріне қатысты құқық қорғау органдары мен арнайы қызметтердің белсенділігінің артуы. Егер бұрын шабуылдаушылардың қызметі негізінен құқықтық салада жолын кесуге немесе қиындатуға тырысса, қазір құқық қорғау органдары белсенді әрекеттерге көшуде:
Мұндай іс-шараларды одан әрі өткізу қылмыскерлердің белсенділігіне әсер етуі мүмкін: ұрланған деректерді, зиянды заттарды және басқа құралдарды сату үшін пайдаланылатын қараңғы веб-форумдардың жабылуына байланысты бұл ақпаратқа қол жеткізу қиынырақ. Бұл кибершабуылдарды қиындатады және олардың санын азайтады. Алайда осыған байланысты хакерлер бір-бірімен хат алмасу тәсілін өзгертуі мүмкін.
Оқи отырыңыз: Павлодар облысының тұрғыны алаяқтарға 4,5 млн теңгесін аударып жіберген
""Шабуылдардан қорғану үшін біз ең алдымен жеке және корпоративтік киберқауіпсіздік бойынша жалпы ережелерді ұстануға кеңес береміз. I тоқсандағы оқиғалардың ерекшелігін ескере отырып электрондық пошта, мессенджер және әлеуметтік желілердегі хабарламаларға сақтықпен қарауға, жіберушіні тексеруге, әлеуметтік инженерияның құрбаны болмау үшін күдікті сілтемелерге өтпеуге шақырамыз. Қолданбаларды тек сенімді дереккөздерден жүктеп, сақтық үшін файлдардың көшірмесін жасап, қауіпсіздік жүйесін уақытылы жаңартып отырыңыз. Бұдан өзге шабуыл жасалған соң мұқият тергеу жүргізу қажет. Біріншіден, осал жеріңізді анықтауға, екіншіден, қылмыскерлердің қосымша зиянды бағдарлама орнатып қалдырмағанына көз жеткізуге көмектеседі"", – Positive Technologies желілік қауіпсіздік бағытының басшысы Денис Батранков.
Биыл жасалған ірі шабуылдардың салдары
Оқи отырыңыз: Телефон алаяқтары көбейді. Оларды қалай анықтауға болады?
I тоқсандағы құпия мәліметтердің таралуына қатысты ірі оқиғалар:
Оқи отырыңыз: ""Пайызсыз несие"": Қаржы агенттігі Telegram алаяқтарынан абай болуға шақырды
Осы орайда Jusan Bank мамандары бар қаражаттан айырылып қалмау үшін банк картасының мәліметтерін қорғау маңызды екенін атап өтті. Осы орайда бірнеше кеңес берді:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2023 жылдың I тоқсанында оның алдындағы тоқсанмен салыстырғанда кибер шабуылдар саны 7% өсті.,,2023-06-29T15:35:09+05:00
koreyalyq-k-pop-artisi-kisu-almatynyn-unagany-sonsalyq-osynda-beinebayan-tusirgim-keledi,informburo.kz,"Кореялық K-pop әртісі Kisu: Алматының ұнағаны соншалық, осында бейнебаян түсіргім келеді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/koreyalyq-k-pop-artisi-kisu-almatynyn-unagany-sonsalyq-osynda-beinebayan-tusirgim-keledi,"Kisu 2012 жылы ""24K"" тобының құрамында дебют жасаған Оңтүстік Корея әншісі. Топ Еуропа мен Оңтүстік Америкадағы 30-дан астам елде өнер көрсетіп асқан танымалдылыққа ие болған. Кейін Kisu топтан шығып Отан алдындағы борышын өтеп келген соң Sweet Lies ep альбомымен жеке шығармашылыққа қадам басады. Содан бері ол ""Бала"", ""Сенің толқының"", ""Чизбургер"", ""Барлығы жақсы болады"" және ""Драйв"" атты бес альбом шығарып үлгерді. Kisu сахнада ән айтып қана қоймай, сөзі мен музыкасын жазады және өзге әріптестеріне бейнебаян түсіреді.
K-pop әншісі Informburo порталына берген сұхбатында Қазақстаннан алған әсері, шығармашылығындағы жаңалықтар мен алдағы жоспарлары туралы әңгімеледі.
– Қазақстанға келгелі қандай әсердесіз?
– Әлемнің қай елі болмасын әрқайсысының көздің жауын алатын жауһары, ешкімге ұқсамайтын тыныс-тіршілігі, салт-дәстүрі, табиғаты болады. Оның үстіне бұл менің Орталық Азияға алғашқы сапарым болғандықтан және бұған дейін қазақ азаматын кездестірмегендіктен, бұл саяхатты асыға күтуіме себеп көп болды. Соңғы үш апта бойы youtube желісінен Алматы туралы түрлі видео қарап шықтым. Табиғатының қаншалықты әсем екенін сөзбен айтып жеткізе алмаймын, мұны тек көру керек, сезіну керек. Жоспардан тыс басқа әріптестеріме қарағанда қалада ұзағырақ қаламын деп шештім. Сол кезде Үлкен Алматы өзені, Көлсай және Шымбұлақты көргім келеді.
Публикация от 기수(KISU) (@1990kisu)
– Шығармашылығыңызда қандай жаңалықтар бар?
– Өзім жеке орындаушы болып шыққалы ""Бала"", ""Сенің толқының"", ""Чизбургер"", ""Барлығы жақсы болады"" және ""Драйв"" атты бес альбом жазып шығардым. Дәл қазір 2024 жылдың басында шығатын альбомымды жазу үстіндемін.
– Ол не туралы болады?
– Бұл жолы әндерімнің уайымсыз-қайғысыз бақытты жастық шақ секілді ерекше күш-қуатқа толы болғанын қалаймын. Яғни әндерімнің барлығы көтеріңкі көңіл-күй сыйлайтын болады.
– Қазір көптеген k-pop жұлдыздар сахнада ән салып қана қоймай, дорамаларға қуана түседі. Мұндай ұсынысқа келісер ме едіңіз?
– Осы уақытқа дейін кино саласында азды-көпті рөл ойнағаным бар. Кейін осы тәжірибемнің арқасында режиссер ретінде бейнебаяндар түсіріп жүрмін. Дегенмен өзімді басқа салада әрі қарай да шыңдап көруге еш қарсы емеспін.
Оқи отырыңыз: Режиссер Дархан Төлегенов: Кино – иррационал өнер, екі элементті қосқанда не шығарын білмейсің
– Оңтүстік Кореяда әскери борышты өтеу мерзімі 2 жылға созылады және жұлдыздардың барлығы міндетті түрде әскерге барады. Бұл k-pop жанкүйерлерінің жүрегін ауыртады, ал әртістерге осы уақыт қалай әсер етеді?
– Тек әскерге бару мағынасында айтсақ, мен Отан алдындағы борышымды өтедім. Иә, көптеген жұлдыздың тыңдарманын, жанкүйерін жоғалтып аламын немесе шығармашылығымнан алыстаймын деп қорқатыны рас. Барлығымыз да қарапайым адам болғандықтан, бұлай қорқуымыз да орынды шығар. Екінші жағынан жанкүйерлер өзі сүйетін әртісті бәрібір де асыға күтеді деп ойлаймын. Яғни шығармашылық әскермен тоқтап қалмайды. Керісінше көптеген әнші, актерлердің әскерден кейін жұлдызы оңынан туып жатады.
– Концерттерден кейін қалай қалпына келесіз?
– Кейде пендешілікке салынып өзімізді кішкене жұлдыз сезінсек те, бізге осы мәртебені беретін тек тыңдармандар. Мейлі қанша жерден талантты болсақ та, жата-жастана еңбектенсек те, тыңдармандарымыздың махаббатынсыз біз ешкім емеспіз. Мұны ұмытпауымыз керек. Мен үшін әнімді сүйіп тыңдайтын жанкүйерлерім бірінші орында тұрады. Әр концертте олардан алатын махаббат сезімі шығармашылықтан алыстамауыма себепші.
– Қазақстаннан кейін Орталық Азияның басқа елдерін аралау жоспарыңызда бар ма?
– Шынымды айтсам, Қазақстанда осыншама көп тыңдарманым бар деп ойлаған емеспін және шексіз қуаныштымын. Жуырда Korea Spotlight фестивалінде тек бірнеше ән сала алдым. Алда жеке ән кешін өткізуге ниет етіп отырмын. Мұнымен қатар Алматы қаласының табиғаты ұнағаны соншалық мұнда бейнебаян түсіргім келеді. Бейнебаян не туралы болатыны белгісіз, бірақ онда әсем қаланың көрікті жерлерін көрсеткім келеді.
Оқи отырыңыз: Димаш Құдайберген: Адамзатты тығырыққа тіреген мәселелердің тоқтауы – бейбітшілікке ұмтылыс
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әнші алтыншы альбомын 2024 жылдың басында шығаруды жоспарлап отыр.,,2023-07-03T16:00:00+05:00
ombudsmender-men-kasipodaq-bassylarynyn-forumy-samuryq-qazynada-enbek-qatynastary-qalai-retteledi,informburo.kz,"Омбудсмендер мен кәсіподақ басшыларының форумы: ""Самұрық-Қазынада"" еңбек қатынастары қалай реттеледі?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ombudsmender-men-kasipodaq-bassylarynyn-forumy-samuryq-qazynada-enbek-qatynastary-qalai-retteledi,"Шараға жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы дау-дамайлардың алдын алу, жұмысшы тараптың құқығын қорғап, тиісті деңгейде еңбек жағдайын қалыптастыру мәселелері талқыланды. Мұнымен қатар, сайланған омбудсмендер және тағайындалған кәсіподақ көшбасшылары арасында берік байланыс орнату, еңбек қарым-қатынасын реттеуде күш біріктіру мәселелері талқыланып, әр тарап өз ұсынысын ортаға салды.
250 мың адам қызмет ететін ""Самұрық-Қазына"" ҰӘҚ"" АҚ компаниясында еңбек қарым-қатынасына қатысты оң шешім қабылдау мақсатында Әлеуметтік өзара ықпалдастық және коммуникация орталығы жұмыс жүргізеді. Аталған орталықтың басшысы Елдос Өмірзақұлы компаниялардың қолайлы орта қалыптастыру үшін тек жасырын сауалнама жүргізумен шектелмейтінін айтады.
""Компаниялардың барлығында бірінші кезекте жұмысшы тараптың құқығы толық қорғалуы үшін омбудсмен, медиатор, IR, HR мамандар бірігіп қызмет етеді. Омбудсмендер тікелей директорлар кеңесіне қарайтындықтан, жағдайды таразылаған соң тәуелсіз шешім шығаруға құқылы. Мысалы, қызметкердің жұмыстан заңсыз шығарылуы немесе оның қандай да бір еңбек құқығы тапталуы мүмкін. Осындайда аталған мамандар жағдайды саралаған соң, міндетті түрде әділ шешім қабылданады. Дәл қазір әр компанияда бір-бір омбудсмен бар. Бірақ, ""ҚазМұнайГаз"", ""Қазақстан Темір жолы"" секілді ірі компаниялар үшін бұл жеткіліксіз. Осы мәселенің шешімін табу үшін бұған дейін медиаторлар мен омбудсмендердің форумын өткіздік. Жобаның тиімді екеніне көз жеткен соң, екінші форумды өткізуді қолға алдық. Алайда, бұл жолы жұмысшылардың басы-қасында жүретін кәсіподақ көшбасшыларымен байланыс орнатуды да жөн көрдік. Осы екінші тарап жұмысшылардың сұранысы мен талабын жеткізіп отырады"", – деді Елдос Өмірзақұлы.
Оқи отырыңыз: Халықтық IPO ел тұрғындарының сұранысын толықтай қанағаттандыра ала ма
Шара спикері Жангелді Әжіғалиев әдеттегі тренингтерге қарағанда компания кейстерін талдау әлдеқайда тиімді екенін айтады. Мұнымен қатар, ол сайланған омбудсмендер және тағайындалған кәсіподақ басшыларының бірігіп жұмыс істеуінің маңыздылығына тоқталды.
""Форумға жиналған азаматтардың барлығы тікелей жұмысшы тараппен жұмыс істейтіндіктен, әрдайым осылай біліктілікті арттырып отыру маңызды. Кездесу барысында барынша іс-тәжірибелік кеңестер айтылып, компанияның нақты кейстері талқыланып жатыр. Осылайша, кәсіподақ басшылары мен омбудсмендер бір жеңген қол шығарғандай жұмысшы тараптың мәселесін туындаған сәтте-ақ шешіп беріп отырады. Омбудсмендер тағайындалады, ал кәсіподақ басшыларын жұмысшылар өз арасынан сайлайды. Екі тараптың қызметке әртүрлі жолмен келгеніне қарамастан, ортақ тіл табуы маңызды, өйткені мақсаттары ортақ"", – деді Жангелді Әжіғалиев.
""Самұрық-Энерго"" АҚ омбудсмені Нариман Ақылов өзіне бір жылда ""Нысана"" жедел желісі, Қаз Құжат жүйесі, электронды пошта және ауызша, жазбаша түрде 70-тен астам өтініш келіп түсетінін айтады. Олар негізінен келесі мәселелер бойынша:
Оқи отырыңыз: Қазақстанда ең төменгі жалақы күнкөріске жете ме? Инфографика
Мұнымен қатар, осындай шағымдардан бөлек, заң қызметі мен омбудсмен қызметіне қатысты консультация сұрайтындар бар.
""Біздің қызметімізге кикілжіңді реттеу, болуы мүмкін дау-дамайдың алдын алу, ұжым ішінде агрессияға жол бермеу, жұмысшылардың мәселесін митинг, пикет, аштық жариялағанға жеткізбей шешу, әртүрлі жағдайға байланысты ақпараттандыру-түсіндіру жұмыстарын жүргізу кіреді. Барлық арыз, өтінішке байланысты түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, консультация беріледі. Мұнымен қатар қызметкердің ұлты, діні және жынысына қарай кемсітуге жол бермейміз. Жұмыс барысында ""Құлақ асатын жетекші"" қағидатын қолданамыз. Біз тек қызметкерлермен жұмыс істеп қана қоймай, басшылыққа да тиісті кеңесімізді береміз"", – деді Нариман Ақылов.
""Ақпараттандыру және байланыс қызметкерлерінің салалық кәсіподағы"" қоғамдық бірлестігінің төрағасы Қажымұрат Темірханов мұндай форумдардың ұсыныстарды жүзеге асыруға мүмкіндік беретінімен құнды екенін айтады. Мұнымен қатар бірлестік төрағасы көп мәселенің орташа жалақының дұрыс есептелмеуімен байланысты екенін алға тартты.
""Форум барлық жағынан өте жоғары деңгейде өтіп жатыр. Ұйымдастырушы тарапқа алғыс айтамыз. Өйткені жұмысшыларымыздың әлеуметтік тұрақтылығын сақтау мақсатында күш біріктіру маңызды. Форум барысында кәсіподақ лидерлері өз ұсынысын ортаға салды. Солардың ішінде ең өзектісі – орташа жалақының әділ есептелуі және еңбек шартын орындауға қажет қаражатты топ-менеджерлер тарапынан шектемеу болды. Қазір орташа жалақыны есептейтін кезде ең төмен және топ-менеджерлер жалақысы есепке алынады. Алайда, кейінгілердікін есепке алмау және нарықтағы еңбекақымен теңестіру аса маңызды. Сондай-ақ, қызметкерлер өндіріс сұранысына сай қажет киім, құрал-жабдықпен қамтамасыз етілуі тиіс. Ұсыныстарымыздан тиісті нәтиже шығара аламыз деген ойдамын"", – деді Қажымұрат Темірханов.
Оқи отырыңыз: Еңбек министрлігі ең төменгі жалақыны айқындау әдістемесін өзгертпек
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматыда &quot;Самұрық-Қазына&quot; АҚ еншілес компанияларының омбудсмендері және кәсіподақ көшбасшыларының форумы өтті.,,2023-07-04T12:17:37+05:00
ozimdi-ozgeden-kem-sezinemin-vitiligoga-saldyqqan-qazaqstandyqtar-qalai-omir-suredi,informburo.kz,"""Өзімді өзгеден кем сезінемін"". Витилигоға шалдыққан қазақстандықтар қалай өмір сүреді?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ozimdi-ozgeden-kem-sezinemin-vitiligoga-saldyqqan-qazaqstandyqtar-qalai-omir-suredi,"Витилиго – ең аз зерттелген аурулардың бірі. Оған шалдыққан адамдардың денесінің әртүрлі бөлігінде дақтар пайда болады. Аурудың физикалық денсаулыққа зияны жоқ болса да, психологиялық жағдайына теріс әсер етіп, фобияға душар етеді. Осы орайда дәрігерлер мен науқастар аурудың қыр-сыры туралы әңгімеледі.
Алматы қаласы алғаш рет 13-ші Дүниежүзілік витилиго күнінің халықаралық штаб-пәтері болып таңдалды. Оны 24 маусымда атап өтеді. Мақсаты – бұл аурумен ауыратын адамдарға заманауи әдістердің қолдана отырып емделуге, қоғамнан алшақтамай өмір сүруге көмектесу.
""Витилиго – созылмалы инфекциялық емес тері ауруы. Ол меланоциттердің бұзылуынан туындаған терінің, кейде шаштың пигменттенуінің бүлінуі арқылы көрініс табады. Меланоцит – теріге түс беретін меланин шығаратын жасушалар. Олар теріні зиянды ультракүлгін сәулелерден қорғайды және ағзаның гомеостазына қатысады"", – деп түсіндірді дерматовенеролог, медицина ғылымдарының кандидаты Сәния Оспанова.
Витилигоны сирек кездесетін ауру түріне жатқызуға болмайды. Себебі әлемде 60 миллионнан астам адам осындай дертке шалдыққан. Соңғы деректер бойынша, Қазақстанда үш жыл ішінде дерматологиялық мекемелерге 15 мыңнан астам адам жүгінген. Көрсеткіш бұдан әлдеқайда жоғары болуы мүмкін, себебі көптеген адам ұялып дәрігерге қаралмайды, өз ауруын қоғамнан жасырғысы келеді.
""Бала кезімде осы үшін көп жыладым, адамдар мазақ етті. Өзімді жек көрдім, ұсқынсыз санадым. Тіпті, өз-өзіме қол салу туралы ойлар да болды. Тұйықталып, тіпті, туыстарымның алдында ашық киім киіп, дақтарымды көрсетуге ұялдым"", – деді модель Меруерт Құрмет.
Ауру кез келген жаста пайда болуы мүмкін, бірақ әдетте бұл жағдай жиырма жасқа дейін дамиды, яғни көптеген бала витилигомен өмір сүреді. Меруерт бұл дертке үш жасында шалдыққан. Алғашқы дақтар қолында пайда болып, екі жыл ішінде бүкіл денесіне тараған.
""Науқастың психосоматикалық жағдайы мен өмір сүру сапасына байланысты патологияның баяу немесе жылдам дамуын анықтауға болады. Терінің дақтану процесінің пішінін, ағымын және таралуын болжау мүмкін емес. Дақтардың таралу процесінің өздігінен тоқтап және терінің қалыпты түске келуінің сирек жағдайлары кездескен. Бірақ көп жағдайда ауру белгілері күшейіп, дақтар көбейеді"", – дейді дәрігер Оспанова.
Оқи отырыңыз: Отандық профессор: Ұйқының тыныш болуы белсенді жаттығу жасаумен тікелей байланысты
Мамандар витилигоның өте ерекше ауру екенін айтады. Негізінен патология тұқым қуалайтын сипатқа ие, бірақ, сонымен бірге, ауру меланоциттердің туа біткен ""ақауларынан"", ағзаның аутоиммунды реакцияларының, күнге күю, нашар экология, химиялық заттар және эмоционалды күйзеліс сияқты факторлардың әсеріне байланысты меланоциттердің жойылуынан да пайда болады.
""Бір дақ байқалса, адамдар тек соған қарап тұратындай көрінетін. Кейбіреулер ""ой, байқұс-ай"", деп мүсіркейді. Сұлулық салонына маникюрге келген кезімде, шебер менің дақтарымды көріп, қолғап кие бастайды. Осының бәрінен өзімді кем сезінемін"", – деді Лилия Мамиева.
Көптеген адам аурудан хабары болғандықтан, оны науқаспен байланысу арқылы таралады деп санайды. Шын мәнінде, мұндай ерекшелігі бар адамдардан оқшауланудың қажеті жоқ, сіздің өміріңізге және денсаулығыңызға ешқандай қауіп төнбейді. Себебі, витилиго жұқпалы ауру емес.
""15 жасымнан бастап витилигоны емдей бастадым. Халық медицинасына жүгіндім. Әжем спирт пен жаңғақтан тұнба жасап беретін, көмектеспеді. Әртүрлі медициналық құралды қолданып көрдік, бірақ ештеңе нәтиже бермеді. Менде аурудың күшейме түрі, қазір терінің зақымдануы 70 пайызды құрайды"", – дейді Мамиева.
Оқи отырыңыз: Маусымдық аллергия мен астмадан қалай арылуға болады? Аллергологпен сұхбат
Аурудың тарихына келетін болсақ , витилиго туралы алғашқы естеліктер біздің дәуірімізге дейінгі 2000 жыл бұрынғы индуизмнің, буддизмнің қасиетті кітаптарында, сондай-ақ ежелгі мысырлықтар мен парсылардың медициналық трактаттарында кездеседі. Ежелгі уақытта ауру көбінесе алапестің макулярлы түрімен шатастырылған және витилиго, алапес, теміреткі және псориаз арасында нақты жіктелу болмаған, сөйтіп олар бір санатқа жатқызылған. Ұзақ уақыт бойы бұл аурумен ауыратын адамдарды стигматизациялауға Библияның еврей тілінен ежелгі грек тіліне дұрыс аударылмауы себеп болды, онда витилиго деген сөз ""алапес"" деп аударылды.
Ауруды мұқият зерттеу XIX ғасырдың ортасында ғана басталды. Сол кезде неміс дерматологы Генрих Кебнердің витилигоны сипаттаған баяндамасы шықты. Кейінірек 1842 жылы норвегиялық дерматологтар Даниэль Даниэлсон мен Карл Боек бұл аурудың алапестен айырмашылығын ғылыми түрде дәлелдеп, оны жеке нозология ретінде анықтады. Ал витилигоның пайда болуы мен дамуы және оның көріністері туралы теориялар тек соңғы онжылдықтарда пайда болды.
""Біздің еліміздің дерматологтары витилигоны емдеудің жоғары тиімді әдістерін енгізу бойынша үлкен жұмыс жүргізді. Егер 2010 жылы Қазақстанда бір ғана фототерапиялық қондырғы болса, 2022 жылы ""ауруды емдеудің алтын стандарты"" 13 орталықта жүргізілді. Фотокабиналар мен жергілікті Kernel аппараттары тіркелген және қолданылады. Бұл витилигоның әртүрлі формасы мен локализациясын емдеуге өте ыңғайлы"", – деп атап өтті дәрігер Сәния Оспанова.
Оқи отырыңыз: Көктемде бетімізге қалай күтім жасаймыз? Косметолог Алтын Сартаймен сұхбат
Бүгінде Қазақстанда фототерапия үш республикалық және 10 облыс орталықтарында қолданылады. Кешенді емдеудің тиімділігі өте жоғары, витилигомен ауыратын науқастардың шамамен 35 пайызы терінің түсін қалпына келтірудің 70 пайызынан астам көрсеткішіне, ал 10 науқас клиникалық сауығуға қол жеткізді.
2015 жылдан бастап Қазақстанда витилигоны хирургиялық жолмен емдеу әдістері енгізілді. Ол жасуша элементтері мен шаш фолликулаларының өспейтін эпидермальды суспензиясын трансплантациялау арқылы жүзеге асырылады. Бүгінде отандық дәрігерлер осындай 133 ота жасады. Серпінді нәтиженің үлгісі ретінде бет терісінің 100 пайызға дейінгі репигментациясын атап өтуге болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қазақстанда 15 мыңнан астам, ал әлем бойынша 60 миллион адам витилиго ауруына шалдыққан.",,2023-06-19T16:42:41+05:00
zeinetaqy-zardemaqy-ata-zoly-aleumettik-salada-1-sildeden-bastap-ne-ozgerdi,informburo.kz,"Зейнетақы, жәрдемақы, ""Ата жолы"": Әлеуметтік салада 1 шілдеден бастап не өзгерді?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zeinetaqy-zardemaqy-ata-zoly-aleumettik-salada-1-sildeden-bastap-ne-ozgerdi,"Информбюро порталы бүгін – 1 шілдеден бастап Қазақстан заңнамасында қандай өзгерістер мен толықтырулар күшіне енді деген сұраққа жауап береді.
Бүгіннен бастап өзге елде тұратын этникалық қазақтар ""Ата жолы"" картасын алып, Қазақстанға оңайлатылған кіру мүмкіндігін пайдалана алады.
""Ата жолы"" картасының иегерлері елге кірген кезде 10 жыл мерзімге тұруға рұқсат алады. Мұндай картасы бар этникалық қазақтың кандастардан айырмашылығы – басқа елдің азаматы бола тұра Қазақстан Республикасының азаматтарымен және қандастарымен тең құқыққа ие болады.
""Ата жолы"" картасы бар адамдар мемлекеттік және жергілікті өзін-өзі басқару органдарына сайлауға және сайлануға, республикалық референдумға қатысуға құқығы жоқ және мемлекеттік қызметке кіре алмайды. Егер ""Ата жолы"" картасының иесі Қазақстан азаматтығын алса, оның картасы жарамсыз деп танылады. Ал еңбек ету немесе бизнес жүргізу үшін қоныстану өңірін өз бетінше таңдайды"", – делінген еңбек министрлігінің хабарламасында.
Оқи отырыңыз: ""Ата жолы"" картасы 10 жыл мерзімге беріледі. Оны алу шарттары белгілі болды
Карта иегерінің тағы қандай құқығы бар?
1 шілдеден бастап зейнеткерлер тұрғын үй сатып алуға немесе емделуге өз жинақтарының толық сомасын пайдалана алады. Әлеуметтік кодекс аясында БЖЗҚ жинақтарының барлық сомасын тұрғын үй жағдайын жақсартуға немесе емделу үшін пайдалануға болады.
""Зейнеткерлер www.enpf-otbasy.kz интернет-платформасы арқылы жинақталған қаражатты екі мақсатта пайдалану үшін ""Отбасы банкі"" тұрғын үй құрылыс жинақ банкі"" АҚ немесе екінші деңгейдегі банктерге жүгіне алады"", – делінген хабарламада.
Оқи отырыңыз: Мәжіліс депутаты зейнет жасы туралы: халықтың қалауы мен елдің мүмкіндігі әртүрлі
Оны кімдер пайдалана алады?
БЖЗҚ-да зейнетақы жинақтары бар жұмыс істейтін азаматтар – ""төменгі жеткіліктілік шегінен"" асатын соманың бір бөлігін; зейнетақысы жоғалған табыс сомасының (бұрын алған жалақысының) кемінде 40 пайызын құрайтын зейнеткерлер – жинақтарының 50 пайызына дейін; өзіне зейнетақы аннуитетін рәсімдеген және жинақтары бар азаматтар – БЖЗҚ-да қалған зейнетақы жинақтарының сомасы шегінде пайдалана алады.
1 шілдеден бастап бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының салымшылары зейнетақы жинақтары сомасының 50 пайызына дейін жеке басқарушы инвестициялық компанияларға бере алады. Бұл азаматтарға зейнетақы активтерін басқаруға қатысуға, өздерінің зейнетақы жоспарын құруға, жинақтарын инвестициялаудың балама саясатын таңдауға мүмкіндік береді.
Оқи отырыңыз: Қай елде зейнетақы мөлшері жоғары?
Жинағын жеке басқарушы компанияға аударған адам оны кейін басқа компанияға не қайтадан зейнетақы қорына аудара алады.
Шілдеден бастап саяси қуғын-сүргін құрбандарына және саяси қуғын-сүргіннен зардап шеккен мүгедектігі бар адамдар және зейнеткерлерге 1,23 АЕК (2023 жылы – 4244 теңге) көлемінде арнаулы мемлекеттік жәрдемақы төленеді. 2023 жылдың 1 мамырдағы жағдай бойынша елімізде 28 316 адам жәрдемақы алады. Жергілікті атқарушы органдар саяси қуғын-сүргінге ұшыраған және заңнамаға сәйкес ақталған адамдарға материалдық және басқа да көмек түрлерін көрсету жөнінде жергілікті бюджеттер есебінен қосымша шаралар белгілеуге құқылы.
""Жыл сайын саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күніне орай жергілікті атқарушы органдар саяси қуғын-сүргін құрбандары мен зардап шеккендерге біржолғы материалдық көмек көрсетеді. Биыл жергілікті бюджет есебінен 3828 азаматқа 3692 теңгеден 30 000 теңгеге дейін біржолғы материалдық көмек көрсетіледі"", – делінген еңбек министрлігінің хабарламасында.
Оқи отырыңыз: Алаш күнін белгілеу мәселесін Саяси қуғын-сүргін жөніндегі мемлекеттік комиссия қарайды
Айта кетейік, 2003 жылдан бері елімізде саяси қуғын-сүргін құрбандарына біржолғы ақшалай өтемақы және арнайы мемлекеттік жәрдемақы ретінде 18,4 миллиард теңге төленді. Биыл бұл мақсаттарға 1,3 миллиард теңгеден астам қаржы қарастырылған.
1 шілдеден бастап мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін еңбек ету қабілетінен және асыраушысынан айырылуына байланысты берілетін әлеуметтік төлемдердің мөлшері 14,5 пайызға ұлғайды.
Еңбек ету қабілетінен айырылуына байланысты берілетін әлеуметтік төлеммен 92 мыңға жуық адам, асыраушысынан айырылуына байланысты берілетін әлеуметтік төлеммен 61 мың отбасы қамтылады.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда Отбасының цифрлық картасы іске қосылды
""Мемлекет азаматтардың табысын арттыру бойынша іс-шараларды тұрақты негізде қабылдап келе жатқанын айта кету керек. Мысалы, биыл 1 қаңтардан бастап республикадағы ең төменгі еңбекақы мөлшері 60 мыңнан 70 мың теңгеге дейін көбейтілді. Бұл экономиканың барлық саласында жұмыс істейтін 1,8 миллионға жуық жалдамалы жұмыскер мен еңбек адамын қамтыды. Ең төменгі айлық көрсеткіші арқылы еңбекақы деңгейін белгілейтін ұйымдар біліктіліктің санат аралық жүйесін ескере отырып, өзге де санаттағы жұмысшылардың еңбекақысын өсіру жағына қарай қайта қарастырады"", – делінген ресми хабарламада.
Бүгіннен бастап АХАТ бөлімдерінің функциялары ""Азаматтарға арналған үкімет"" мемлекеттік корпорациясы"" КЕАҚ-ға берілді. ХҚКО-ларда азаматтық хал актілерін тіркеуге байланысты мемлекеттік қызметтердің барлық түрі көрсетіледі.
""Осылайша, азаматтардың барлық мемлекеттік қызметтерді бір жерден ""бір терезе"" қағидаты бойынша алу мақсатында барлық халыққа қызмет көрсету орталықтары бірыңғай жүйеге біріктірілген"", – деді Алматы қаласы әділет департаментінің тіркеу қызметі саласындағы бақылау бөлімі басшысының м.а. Жанар Бейсенова.
Оқи отырыңыз: ХҚКО мереке күндері қалай жұмыс істейді?
Сондай-ақ неке қию және бұзуды, өлімді мемлекеттік тіркеу, акт жазбаларына өзгерістер, толықтырулар, түзетулер енгізу, оның ішінде атын, әкесінің атын, тегін өзгерту, әкелікті (анасы екенін) анықтау, бала асырап алу секілді мемлекеттік қызметтер көрсетіледі. Сонымен қатар азаматтық хал актілерінің жазбаларын қалпына келтіру және жою, бастапқы және қайталама куәліктерді, анықтамаларды электрондық нұсқада немесе қағаз түрінде беру қызметтері бар.
ХҚКО жұмыс кестесі Қазақстанда халыққа қызмет көрсету орталықтарының жұмыс кестесі 1 шілдеден бастап өзгереді. Енді халыққа қызмет көрсету орталықтары мереке күндерін қоспағанда, сенбі күні сағат 9.00-ден 13.00-ге дейін жұмыс істейді. Ал жұмыс күндері олардың жұмыс кестесі өзгеріссіз қалады: 9.00-ден 20.00-ге дейін.
""ХҚКО-ның қалған бөлімдері дүйсенбі-жұма күндері сағат 9:00-ден 18:00-ге дейін стандартты кесте бойынша жұмысын жалғастырады. Қазақстандықтар сондай-ақ ""ХҚКО"" қосымшасы арқылы, бірыңғай байланыс орталығының 1414 нөмірі бойынша, eGov порталында, EgovKzBot2.0 телеграм-ботында, Egov mobile қосымшасы арқылы ХҚКО-ға кезекті алдын ала брондай алады"", – делінген ""Азаматтарға арналған үкімет"" мемлекеттік корпорациясының баспасөз хабарламасында.
Мемлекеттік кірістер комитеті интернет-платформалармен бірлесіп, такси жүргізушілері мен курьерлерге ыңғайлы функционалды жүзеге асырды. Енді такси немесе курьерлік жеткізу қызметі кезінде жеке кәсіпкер ретінде тіркелу немесе мекемеге (басқа кәсіпкерге) жалдамалы қызметкер ретінде рәсімдеу жолымен салық пен әлеуметтік төлем төлеуге міндетті.
""Бұл талаптар бұрыннан бар, бірақ әртүрлі себепке байланысты көп азамат орындамайды. Біздің ойымызша, себептердің бірі – міндеттемелерді орындауға байланысты әкімшілік рәсімдерді орындауға дайын еместігі"", – делінген мемлекеттік кірістер комитетінің хабарламасында.
Салық төлеуші үшін eSalyq Business арнайы мобильді қосымшасын қолданып, 1 пайыздық бағамен табыс салығын және әлеуметтік төлемдерді (зейнетақы жарналары, әлеуметтік аударымдар және медициналық сақтандыру) төлейді. Осыған байланысты, интернет-платформаларды пайдалана отырып, қызмет көрсететін тұлғаларға салық міндеттемелерін орындауға көмектесу үшін мемлекеттік кірістер комитеті eSalyq Business мобильді қосымшасын пилоттық жоба ретінде іске қосып жатыр. Мұнда жеке кәсіпкер ретінде тіркелу тікелей интернет-платформада өтеді.
Оқи отырыңыз: Қашықтық пен санатына қарай 12 мың теңгеге дейін. Әуежайда шетелдіктерге арнап такси бағасы жазылған тақташалар ілінді
Платформа операторы табысын төлеу кезінде тиесілі салықтар мен әлеуметтік төлемдерді төлейді, содан кейін мәліметтер автоматты түрде мемлекеттік кірістер комитетіне беріледі.
Бүгінгі күні ақпараттық жүйелерді баптау бойынша Яндекс.таксимен жұмыс жүріп жатыр. Жұмыс аяқталғаннан кейін азаматтар ерікті негізде пилоттық жобаға қосыла алады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Шілде айынан бастап зейнеткерлер өз жинағын түгел пайдалана алады.,,2023-07-01T13:30:00+05:00
27-28-mamyr-kunderi-abai-atyndagy-qazuobt-astanada-qai-baletterdi-saxnalaidy,informburo.kz,27-28 мамыр күндері Абай атындағы ҚазҰОБТ Астанада қай балеттерді сахналайды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/27-28-mamyr-kunderi-abai-atyndagy-qazuobt-astanada-qai-baletterdi-saxnalaidy,"27-28 мамырда Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры ""Астана Опера"" театрының сахнасында гастрольдік сапармен өнер көрсетеді.
Гастрольдік сапардың алғашқы күні әйгілі композитор Джузеппе Вердидің ""Травиата"" екі бөлімді операсы сахналанады. 28 мамырда ""Кармен сюита"" және ""Шехерезада"" балеттері қойылады.
""Травиата"" операсының сюжеті (кіші) Александр Дюманың ""Камелия ұстаған ханым"" романының желісінде қойылған. Джузеппе Верди 1848 жылы романның тұсаукесерінде болып, опера жазу туралы шешімге бірден келген. Ол Дюманың әдеби шығармасынан өзіне жақын тақырыпты, яғни буржуазиялық қоғам бұзған әйелдер тағдырының трагедиясын тапты.
Оқи отырыңыз: Зарина Алтынбаева: Қазақ халық музыкасының антологиясын әзірлеп жатырмын
Спектакль алғаш рет 1853 жылы Венецияда ""Ла Фениче"" театрының сахнасында қойылды. ""Травиата"" операсы Абай атындағы ҚазҰОБТ репертуарында театрдың алғаш ашылған күнінен бері бар. Қазіргі таңда 2016 жылы жаңартылған қойылымы көрермен назарына ұсынылып жүр.
Басты партияларды танымал опера солистері, Верди операларының үздік орындаушылары орындайды: Виолетта – Зарина Алтынбаева, Альфред – Нұржан Бажекенов, Флора – Елена Никонова, Жермон – Александр Сметанин. Сонымен қатар, қойылымда Ф. Кубиев, А. Малышов, Толеген Рахымбаев, Анна Садуахасова, И. Артагалиев, И. Хамзаев, Б. Абитов өнер көрсетеді.
""Кармен-сюита"" балетінің әлемдік премьерасы 1967 жылы Үлкен театр сахнасында өтті. Балеттің басты тақырыбы – сыған қызы Кармен және оған ғашық болған сарбаз Хозенің қайғылы тағдыры.
Басты партияларды Абай атындағы ҚазҰОБТ жетекші балет әртістері сомдайды: Кармен – Малика Ельчибаева, Хозе – Азамат Асқаров, Тореро – Нельсон Пенья, Жазмыш – Наргиз Мирсеидова, темекіші – Ақбота Бекболатова, Гүлбаршын Қасаболат, Корехидор – Елдар Әбілов.
Оқи отырыңыз: Театр сыншысы: Ұлттық классика – сахнаға міндетті түрде ұлттық киіммен шығу емес
Балет кешінде Н. Римский-Корсаковтың симфониялық сюитасының балеті көрнекті итальялық биші, балетмейстер әрі Михаил Фокинның шығармашылығын зерттеуші – Тони Канделороның қойылымындағы ""Шехеразада"" балеті көрермен назарына ұсынылады. ""Шехерезада"" балетінде басты партияларды сомдайтындар: Зобейда – Малика Ельчибаева, Алтын құл – Арқат Әшірбек, Шахрияр – Әмір Жексенбек, Земан – Дәурен Жеңіс, Әтек – Дәурен Нұржанов.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Астана Опера сахнасында Зарина Алтынбаева, Нұржан Бажекенов, Малика Ельчибаева, Азамат Асқаров, Арқат Әшірбек сынды артистер өнер көрсетеді.",,2023-05-16T14:22:00+05:00
almatyda-inklyuzivti-teatr-usyngan-masanyn-xattary-kormesinin-tusauy-kesildi,informburo.kz,"Алматыда инклюзивті театр ұсынған ""Машаның хаттары"" көрмесінің тұсауы кесілді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatyda-inklyuzivti-teatr-usyngan-masanyn-xattary-kormesinin-tusauy-kesildi,"Efes Art Space алаңында "" Действие буквально"" инклюзивті театр жобасы ұсынған "" Машаның хаттары"" көрмесінің тұсаукесері өтті.
""Действие буквально"" – 2017 жылы құрылған Орталық Азиядағы алғашқы кәсіби инклюзивті театр. Театрда 20 әртіс қызмет етеді . Арасында аутизм және Даун синдромына шалдыққан жандар да бар. Бұл нейротипті адамдардың ой-мақсаттарын жүзеге асыруға мүмкіндік беретін кәсіби тәуелсіз шығармашылық топ. Ұжым түрлі алаңдарда сәтті өнер көрсетіп, гастроль дік сапарларға шығып, шығармашылық жобаларға қатысып келеді.
""Театр – ұжымдық жұмыс. Кез келген ұжымда өзара с ыйластық, жеке қарым-қатынастың және эмоционалды байланыстардың күрделі жүйесі болады. Зертхана ұжымының тылсым өмірімен біз Машаның әріптестеріне жазған хаттары арқылы танысамыз. А ктрисаның шынайы, сезімтал өмірлік тәжірибесі тек ауызша ғана емес, сонымен қатар көркем артефактілердей көрінеді. Машаның мұндай адамгершілікке толы хаттары көрерменді бей-жай қалдырмай тыны сөзсіз"", – деді Efes Art Space жобасының кураторы Ольга Веселова .
Оқи отырыңыз: Театр, музей, кітапханаға экскурсия. Жазғы демалыста балаларға арналған қандай шаралар өтеді?
"" Действие буквально"" труппасы бірнеше жылда ондаған спектакль мен эскизді жарыққа шығарды. АҚШ, Оңтүстік Корея, Ұлыбритания, Жапония, Германия, Франция, Ресей, Өзбекстан және Қазақстандағы әріптестерімен бірлесіп жұмыс істеді. Сондай-ақ театр репертуарында ""Вавилон мұнарасы"" (режиссері Борис Павлович) және ""Ойыншық"" (режиссері Катя Дзвоник) атты екі спектакль бар. Театр актерлері Қазақстандағы және шетелдегі түрлі шығармашылық ұжымдардың жобаларына тұрақты түрде қатысады.
""К өрмеге "" Действие буквально"" театры ның қатысуы біз үшін үлкен тосын сый болды . Біз "" Машаның хаттары"" жобасын қуана қолдадық . Efes Art Space қонақтары "" Действие буквально"" инклюзивті театрының шығармашылық жолымен одан әрі жақынырақ таныса алатынына сеніміміз мол"", – деді м аркетинг директоры Зейнеп Эркан Альп.
Көрме күнтізбесін Efes Art Space Instagram парақшасынан табуға болады.
Оқи отырыңыз: Асхат Оралов: Мәдениет және өнер қайраткерлеріне жыл сайын Umai ұлттық сыйлығы табысталады
""Машаның хаттары"" концепциясымен ""Действие буквально"" инклюзивті театрының зертханасы көрерменге психикалық ауытқуы бар адамның ішкі әлеміне енуге мүмкіндік беретін мультимедиа жобасын мамырдан маусымға дейін ұсынады.
Жыл соңына дейін келесі көрмелерді тамашалауға болады:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Өнер кеңістігінің мақсаты – идеяларды қолдау, Қазақстанның мәдени мұрасы мен тарихын сақтау қаншалықты маңызды екенін көрсету.",,2023-05-25T15:44:05+05:00
ata-ana-balasymen-soilespeidi-dariger-diagnoz-qoyudyn-nege-qiyn-ekenin-tusindirdi,informburo.kz,"""Ата-ана баласымен сөйлеспейді"". Дәрігер диагноз қоюдың неге қиын екенін түсіндірді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ata-ana-balasymen-soilespeidi-dariger-diagnoz-qoyudyn-nege-qiyn-ekenin-tusindirdi,"Ішектің қабыну аурулары – Крон ауруы мен ойық жаралы колит соңғы жылдары жиі тіркеліп жатыр. Бұл ауруларды анықтау өте қиын. Оған қоса, ауру жасарып кеткен. Ішектің қабыну ауруларына балалар да шалдығады.
Информбюро тілшісі Алматыда өткен ішектің қабыну аурулары VII ұлттық форумында ""UMC КҚ"" Ана мен бала ұлттық ғылыми орталығының гастроэнтерология бөлімінің меңгерушісі, медицина докторы, балалар дәрігері Айгүл Ибраевадан аурудың себептері, белгілері мен ерте анықтау жолдары жайлы сұрады.
– Ішектің қабыну аруларына көбіне қай жастағы адамдар шалдығады?
– Өкінішке қарай, қазіргі кезде ішектің қабыну аурулары көп тіркеліп жатыр. Екі есе өскен. Бұрын тек үлкендер ауырады деп келдік, бірақ ауру жасарып кетті. Ең кішкентай науқас – бір жаста. Жаңа хаттамалар шықты. Халықаралық стандарт бойынша да, инновациялық дәрі-дәрмекпен де емдей аламыз. Балаларға барлығы тегін, бірақ ересектер дәрі-дәрмектің тек үш пайызын ғана тегін алады. Ал қалғанына өз қалтасынан төлейді. Дамыған елдерде он пайыз. Бірақ балаларға нұсқаулықтағы жасына қарай кейбір жаңадан шыққан дәрілер қолжетімді емес. Сол себепті ауру асқынып кетуі мүмкін. Ал негізінде барлық емнің шығынын негізінен мемлекет өтейді. Сондықтан халықаралық стандартқа саймыз деп ойлаймын.
– Статистика бойынша қанша адам ауырады?
– Ішек қабыну арулары деп Крон ауруы мен ойық жаралы колитті айтамыз. Ойық жаралы колит Крон ауруынан көп тіркеледі. 2018 жылы елде Крон ауруы бар 555 адам және ойық жаралы колитпен 2218 адам тіркелсе, бүгінде Крон ауруы бар 1631 және ойық жаралы колитпен 7305 науқас тіркелген. Ішектің созылмалы патологиялары жасарып жатыр – онымен балалар мен жасөспірімдер де жиі ауырады. Бүгінде балалар арасында терапевтік қызмет есебін қоспағанда, біздің анализіміз бойынша 232 бала шалдыққан. Оның ішінде 90 пайызында – ойық жаралы колит.
Оқи отырыңыз: Крон ауруы және ойық жаралы колит секілді ішектің қабыну аурулары жасарып келеді
– Аурудың себебі не болуы мүмкін?
– Аутоиммунды аурулар деп атаймыз. Әлемде бұл аурулардың шығу себебі әлі толық зерттелген жоқ. Тек гипотеза ғана. Генетикалық, инфекциялық, психикалық эмоциялық болжамдары бар. Ал нақты себебі әлі анықталмады.
– Ауру белгілері қандай?
– Ойық жаралы колит кезінде ересек адамның ұзақ уақыт іші өтеді, арықтап кетеді. Ал балаларда ағзаның улануы кезінде қызуы 38-39 градусқа көтеріледі. Кұніне 10-15 реттей қан аралас сұйық нәжіс шығарады. Балаларда да арықтау кездеседі.
Крон ауруын анықтауға, өкінішке қарай, өте ұзақ уақыт керек. Кейде бұл аутоиммунды аурулармен қатар көрінеді. Сол себепті Крон ауруына қарағанда ойық жаралы колитті анықтау оңай. Крон ауруы артрит секілді басқа да аурулардың көлеңкесінде жүреді. Тіс дәрігеріне ұзақ қаралатын науқастар Крон ауруының ерте белгілеріне мән бермейді. Ең алдымен ұзақ афтозды стоматитке, яғни ауыздың уылуына назар аудару керек.  Екіншіден, себебі белгісіз ұзақ анемия да бір белгісі болуы да мүмкін. Үшіншіден, баланың бойы өспей қалуы мүмкін. Әдетте ата-ана баласының салмағын қадағалап, өлшеп тұрады. Өкінішке қарай, осы ауруларды дер кезінде анықтау үшін бойдың өсуін де қадағалау керек екенін біле бермейді. Сондықтан баланың бойы өспей жатса дәрігерге барыңыз.
Оқи отырыңыз: ""Отадан соң мүгедек болып қалады"". Ішектің қабыну аурларын ерте анықтау не үшін маңызды?
Жасөспірімдерді алсақ, өкінішке қарай, әр отбасында жағдай жақсы деп айтуға келмейді. Ата-ана баласымен сөйлеспейді. Сондықтан белгілерін ертерек біле алмайды. Сондықтан ата-аналарға балаларымен сөйлесіп, сырласып, оларды не мазалайтынын сұрап, аурулардың ерте белгілерін анықтауға шақырамын. Баланың ұзақ уақыт іші қатуы мүмкін. Ата-ана баласының сағаттап дәретханада отырғанына мән бермейді. Ұзақ уақыт телефонға қарап, ойын ойнап, әлеуметтік желіде отырады дейміз. Бірақ іш қату мазалауы мүмкін. Осындай кішкентай белгілерге ерте назар аударса, Крон ауру секілді диагноз қою қиын ауруларды ерте анықтауға болады.
– Диагноз қалай қойылады?
– Ата-ана баласын педиатрға апарып тұруы қажет. Клиникалық анализ бен нәжісін зерттеуге тапсырады. Солардың қорытындысына қарай дәрігер ары қарай тексеруге жібереді. Ауру ерте анықталса ремиссия да жақсы өтеді. Диагноз кеш қойылса хирург көмекгіне жүгінуге тура келеді. Қазіргі таңда жаңа технологиялар мен инновациялық препараттардың арқасында хирургтің араласуы азайды.
Өлім-жітім де айтарлықтай төмендеді, 1-2 пайыз ғана. Бұл ауруға қатысы жоқ сепсистік және іріңді ісік пайда болса, онда ауру асқына түседі. Дәрігердің атйқанын орындап, ұзақ ремиссияда болса, бұл аурумен өмірдің соңына дейін қалыпты өмір сүруге болады. Әйел адам бала көтеріп, босана да алады.
Оқи отырыңыз: ""Жасөспірім жалғыз емес екенін сезінуі керек"". Ninety One психикалық денсаулық мәселесіне қоғам назарын қалай аудармақ?
– Ауруды анықтау қиын, әрі басқа аурулардың тасасында қалып қояды дедіңіз. Статистика бұдан да көп деп ойлайсыз ба?
– Мамандар мұқият болса, халық бұл аурулар туралы хабардар болса онда науқастар саны бұдан да көп болуы мүмкін. Сонда басқа аурулардың көлеңкесінде қалып қоймайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда ішектің қабыну ауруларына шалдыққан 232 бала бар. Нақты статистика бұдан да көп болуы мүмкін.,,2023-05-23T14:40:00+05:00
baigali-serkebaev-dzuliya-qoiylymy-tugan-sahar-almatyga-degen-ystyq-yqylasymyz,informburo.kz,"Байғали Серкебаев: ""Джулия"" қойылымы – туған шаһар Алматыға деген ыстық ықыласымыз",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/baigali-serkebaev-dzuliya-qoiylymy-tugan-sahar-almatyga-degen-ystyq-yqylasymyz,"""Джулия"" мюзиклы Қазақстанда жасалған ерекше жаңа жоба, жылдың ең ауқымды музыкалық іс-шарасы – ""Джулия"" мюзиклының билеттері сатыла басталды. Туындының тұсаукесері 2022 жылдың желтоқсан айында ашылды.
Аты аңызға айналған алматылық топ A’Studio-ның ""Джулия"", ""Так же, как все"", ""Сердцем к сердцу"", ""Любовь-река"", ""Тик-так"", ""Еще люблю"", ""Грешная страсть"", ""Улетаю"", ""Папа, мама"" және т.б. көптеген халық сүйіп тыңдайтын ең танымал әндері спектакльге негіз етіп алынған.
""Қойылымның жазғы маусымын, және көрермендерімізбен қауышатын сәтті асыға күтіп жүрміз. Орасан зор жұмыс атқарылды. Музыка мен өнер дегенде ішкен асын жерге қоятын осынша дарынды, талантты жастың басын қоса алғанымыз қандай керемет еді. ""Джулия"" – жай ғана мюзикл емес, қаламызға ұсынған тартуымыз, туған шаһар Алматыға деген ыстық ықыласымыз"", – деді Байғали Серкебаев.
Оқи отырыңыз: Нартай Бекежанов атындағы театрдың Алматыға сапары. Көрермендерді қандай қойылымдармен қуантады?
Қойылымның музыкалық ұжымында 120-дан астам адам жұмыс істейді. Желтоқсан айынан бері 72 рет көрсетіліп, оны 49 мыңнан астам көрермен тамашалаған.
Публикация от Almaty Theatre (@almaty.theatre)
""Джулия"" — уақыт пен қашықтық сынынан өткен махаббат, сондай-ақ музыка туралы романтикалық комедия. Сюжет желісі 90-шы жылдары ел аузында болған музыкалық топ төңірегінде. Туындының негізгі арқауы көрерменді ерекше сезімге, шытырман оқиғаға бөлеп, шынайы сезімге сенуге итермелейді. Қойылым жас аралас күлкі, сағыныш, шабыт пен батылдық секілді жан тебірентер сәттерге толы. Мұның бәрі – махаббат жолында жасалған дүние. Кейіпкермен бірге қуанып, мұңайтатын қойылым көрерменнің көзайымына айналатыны сөзсіз.
""Джулия"" мюзиклы отбасыңызбен бірге есте қаларлықтай кеш өткізудің, сүйіктіңізге ең жақсы сыйлық жасап, кездесуге шақырудың үздік тәсілі. Қазақстан тарихындағы маңызды мәдени оқиғаның бір бөлігі болыңыз, жүрегіңізге жақын музыка тыңдап рахаттаныңыз.
Оқи отырыңыз: ""Театр актерлері сериалға амалсыз түседі"". Қаллеки театрының көркемдік жетекшісі Қуандық Қыстықбаевпен сұхбат
Жазғы маусым 2023 жылы 14 маусымда Almaty Theatre өтеді.
Қойылымды жарыққа шығарушылар:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",14 маусымнан бастап Джулия мюзиклы жалғасын табады.,,2023-06-09T12:05:00+05:00
dari-darmekterdin-zagymsyz-aserlerine-zane-qymbat-qunyna-qalai-sagymdanuga-bolady,informburo.kz,Дәрі-дәрмектердің жағымсыз әсерлеріне және қымбат құнына қалай шағымдануға болады?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/dari-darmekterdin-zagymsyz-aserlerine-zane-qymbat-qunyna-qalai-sagymdanuga-bolady,"Енді пациенттер мен тұтынушылардың өздерінде DariKZ мобильді қосымшасы арқылы дәрілік заттардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және препараттардың бағаларын белгілеу жағдайына ықпал ету мүмкіндіктері бар. Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетінің Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы (ДЗ мен МБ СҰО) қосымшаны жаңартты, оның көмегімен пациенттердің өздері дәріханалардағы бағалардың асыра қойылуы туралы және дәрілік препараттарға қолайсыз реакциялар жағдайлары жөнінде хабарлама жолдай алады.
ДЗ мен МБ СҰО Фармакологиялық қадағалау және медициналық бұйымдар қауіпсіздігі, тиімділігі мен сапасын мониторингтеу департаментінің басшысы, медицина ғылымдарының кандидаты Мәлік Абдрахманов Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) дәрілік заттарға жағымсыз реакцияларды қадағалау бағдарламасының қатысушысы бола отырып, Қазақстанның осындай реакциялар туралы хабарламаларды жинақтаудың халықаралық рәсімін қолданатынын баяндады.
Ағылшын дәстүрі бойынша, осындай хабарламалар, бұрын жағымсыз реакциялар туралы бланкілер сары қағазға толтырылғандықтан, сары карталар деп аталады. Сары картада міндетті түрде төрт ақпарат мазмұндалады: пациент, дәрі, оның жағымсыз әсері туралы және ол жөнінде кім мәлімдегені туралы.
– Мәлік Жаңалықұлы, карта-хабарламалардың фармакологиялық қадағалауға қандай көмек беретінін әңгімелесеңіз...
– Осы ақпарат бойынша қолайсыз көріністің дәріден туындағанын немесе себебінің басқада екенін шамалауға болады. Өйткені, жанама әсер үнемі дәрі-дәрмекпен немесе медициналық препаратпен байланысты бола бермейді – қандай да бір препаратты кінәламас бұрын оны қолдану мен жағымсыз симптомның пайда болуы арасындағы байланыс дәлелдену керек. Ол әрқашан айқын емес, сондықтан осы жағымсыз реакцияның пайда болу тетігін алдымен анықтап алу керек. Бұл ақпаратты жинау елдің және әлемнің денсаулық сақтау саласына осы немесе өзге дәрінің адам ағзасына әсер ету сипатын түсінуге көмектеседі.
Мысалы, аспирин – ежелден белгілі дәрі және біз ол жөнінде бәрін білетін сияқтымыз. Бірақ, сонымен қатар, аспирин жөнінде, оның ішінде әртүрлі себептерге байланысты жанама әсерлері туралы да әр жыл сайын жаңа және одан да жаңа деректер келіп түсуде. Яғни, оның пайдалы қасиеттерінен тыс, залалды қасиеттері де анықталып отыр.
Әлемде жанама әсерлері жоқ бірде-бір дәрілік зат немесе препарат болмас, сондықтан да мобильді қосымшадағы жаңа функция дәрілік препараттардың қауіпсіздігін бақылау жүйесі үшін және фармацевтикалық нарыққа қатысушылар, оның ішінде ақпараттың алғашқы дереккөзі ретіндегі тұрғылықты халық арасындағы өзара байланыс үшін тиімді құрал қызметін атқарады.
– Қосымшадан тыс, карта-хабарламаны басқаша қалай жолдауға болады?
– Оны қалай жасаудың бірнеше жолы бар. Біріншісі, бұл емделушінің өз емдеуші дәрігерінің қабылдауына келуі және туындаған асқынулар туралы мәлімдеуі. Осындай жағдайда сіз дәрігермен бірге ДЗ мен МБ СҰО сайтында жағымсыз реакция жөнінде карта-хабарлама толтырасыз.
Екіншісі, дәрінің өндірушісімен хабарласу – әдетте, нұсқаулықтарда осы өнімге қатысты шағымдар қабылдайтын компанияның немесе заңды тұлғаның байланыс деректері беріледі.
Үшіншісі – NDDA.KZ сайтында нысанды толтыру. Ал ең соңында – енді опцияда мобильді қосымшаның пайда болуына орай, DariKZ арқылы карта-хабарлама жолдау.
– Карта-хабарламаларды қосымша арқылы жолдау, мысалы, ДЗ мен МБ СҰО сайты арқылы жіберуден несімен қағидатты тұрғыда ерекшеленеді?
– Бұрын біздің заңнама бойынша жағымсыз реакциялар туралы мәлімдеуге тек денсаулық сақтау субъектілері (ауруханалар, емханалар, дәріханалар) міндетті болды, ал пациент бұл сызбадан тыс қалатын. Ал, қазір DariKZ қосымшасының арқасында пациенттің өзінде ол жөнінде ыңғайлы үлгіде хабарлау және бірінші кезекте өзіне, ал одан кейін бізге ақпарат жинауға көмектесу мүмкіндігі бар. Бұл орайда қосымшаның интерфейсі өте қарапайым және осындай хабарламаны жіберуге екі-үш минут қана кетеді.
Бұдан бөлек, мобильді қосымшаның жаңа нұсқасында дәріханалардағы дәрілердің шекті рұқсат етілген бағаларынан асыра қойылуына шағым түсіру функциясы жаңартылды.
Оқи отырыңыз: Дәрілік заттар сапасы қалай тексеріледі?
DariKZ қосымшасының жаңа функцияларын нақты қалай пайдалануға болатыны туралы толығырақ ДЗ мен МБ СҰО Цифрландыру департаментінің басшысы Тимур Жұмахаев баяндады.
– DariKZ қосымшасын сіз қашан әзірледіңіз және оның атқаратын қызметі қандай?
– Қосымша сонау 2018 жылы әзірленді, ал біз тұрғылықты халыққа ең үздік пайдалану тәжірибесін ұсыну үшін оны ұзақ уақыт бойы пилоттық режимде сынақтан өткіздік. Бүгінгі таңда қосымша арқылы ел аумағында тіркелген дәрілік заттардың толық тізбесін, медициналық қолдану жөніндегі нұсқаулықтарды, қаптамалар макеттерін, қолдану тәсілдерін, сертификаттарын, дәрілердің толық атауын, өндіруші туралы ақпаратты, тіркеу куәлігінің нөмірін, аналогтар тізбесін және тағы басқа деректерді қарауға болады.
Ал таяу уақыттан бастап біз қосымшаға дәрілік препаратқа жағымсыз реакциялар жөнінде карта-хабарлама жолдауға арналған жаңа қызмет тетігін қостық, сондай-ақ шекті бағалардан асып кету мысалдарына шағымдар түсіру функциясын әзірледік, айта кетейік, олар жылына екі рет жаңартылатын болады.
– Карта-хабарламаны қалай жолдауға болады?
– Хабарламаны бірнеше рет басумен жіберуге болады: ""Сары карталар"" бөлімін ашып, бірнеше жолақты толтырып, кері байланысқа арналған хабарласу деректерін көрсету және хабарламаны жіберу керек. Әріқарай хабарламамен тікелей ДЗ және МБ СҰО мамандары жұмыс істейді. Карта-хабарламаларды жолдау техникасын осылай оңайлату өте маңызды, өйткені пациенттердің әрбіріне дәрігерге жету және осындай деректерді мәлімдеу мүмкін бола бермейді – ал қазір оны өз мобильді құрылғыңыздан өте тез және оңай жібере аласыз.
Біз дәрі-дәрмектердің жанама әсерлері жөніндегі ақпарат бізге тікелей пациенттердің өзінен белсенді түрде түсетін болады деп үміттенеміз. Бұл мамандарға жанама әсер ағымдарын, ауқымдарын нақтырақ түсінуге, ел аумағындағы жалпы объективті көріністі көруге, сондай-ақ халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, деректерді талдауға көмектеседі.
Бұл – біздің ұлт денсаулығының қауіпсіздігі мәселесі.
– Ал мемлекет белгілеген шекті бағалардың асыра қойылуына шағым қалай түсіріледі?
– Егер адам дәріханадан дәрі сатып ала отырып, бағаның Денсаулық сақтау министрлігінің бұйрығында берілген бағадан жоғары екенін көрсе – бұл бағаны да қосымшадан табуға болады – онда DariKZ арқылы бір-екі рет қана басып, дәріханаға шағым түсіруге болады. Ал, атап айтқанда, ""Дәрі-дәрмектер"" бөлімінде пайдаланушы өзіне керек дәріні табады және таңдайды, ал сол жерде ""Бағаға шағым түсіру"" түймесі де бар. Әріқарай тек қана үш-төрт жолақ толтырылады және ""Жіберу"" түймесі басылады. Дәріхананың мекенжайын міндетті түрде көрсету маңызды. Осымен қосымша тарапынан бизнес үдерісі аяқталады.
Одан әрі хабарлама Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетінің тиісті департаментіне жолданады, онда ақпаратпен жұмыс істеу басталады, кері байланыс деректері ұсынылады, қажет болса, қосымша деректер сұралады және тиісті шаралар қабылданады.
– Адам шағымды жасырын түрде түсіре ала ма әлде міндетті түрде дербес деректерін көрсетуі тиіс пе?
– Қосымшада аты-жөнін толтыру жолағы қарастырылған, ал ол пайдаланушыны анықтау үшін керек. Бұл деректер мониторинг жүйесінің әріқарай дұрыс жұмыс істеуі үшін керек және ешқайда таратылмайды. Біз бұл тұрғыда ақпараттық қауіпсіздіктің және дербес деректердің қорғалуын қамтамасыз етеміз. Бұдан бөлек, шағым түсіру алдында пайдаланушы өз жеке деректерін біздің орталыққа өткізуге келісім беретіні туралы хабарландырады.
– Қосымшаның басқа функциялары туралы әңгімелесеңіз...
– Аталған жаңартулардан тыс, қосымша арқылы пайдаланушылар ұқсас препараттардың бағаларын салыстыра алады, оған қоса, дәрінің рецепт арқылы берілу-берілмеуін тексеріп, сәйкестік сертификатын тексеруге болады, сондай-ақ дәрінің өндірушісі, медициналық қолданылуы және сақтау мерзімі туралы деректерді білуге болады. Сонымен қатар, ДЗ мен МБ СҰО ресми сайтынан көшірілетін жаңалықтар бөлімі бар. Қосымша Android немесе iOS екі платфомасында да тегін қолжетімді және орысша, қазақша, ағылшынша – үш тілде  жұмыс істейді.
– Қазақстандықтар DariKZ қосымшасын қаншалықты белсенді пайдаланады?
– Пайдаланушылар тарапынан қызығушылық артып келеді, 20 мамырдағы жағдай бойынша екі платформадан 150 мыңнан астам пайдаланушылар қосымшаны жүктеп үлгерген. Біз ағымдағы жұмыс істеп тұрған функциялармен тоқталмаймыз және DariKZ қосымшасын әріқарай дамытамыз, оны одан әрі ыңғайлы, қауіпсіз және пайдалы ету үшін жетілдіре береміз. Қосымшаның ДЗ мен МБ СҰО IT-мамандарының күшімен әзірленген төл өнім екенін атап өтемін.
Біз қазақстандықтарды өз денсаулықтарына қамқор болып, фармакологиялық қадағалау жүйесін жетілдіруге көмектесу үшін біздің қосымшамызды пәрмендірек пайдалануға шақырамыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","DariKZ мобильді қосымшасы жаңарып, функцияларының саны артты.",,2023-05-30T10:00:53+05:00
kunine-200-tengeden-zinap-uili-bolgandar-bar-otbasy-bankinin-qyzmetkerleri-oz-zumysy-turaly-aityp-berdi,informburo.kz,"""Күніне 200 теңгеден жинап, үйлі болғандар бар"". Отбасы банкінің қызметкерлері өз жұмысы туралы айтып берді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/kunine-200-tengeden-zinap-uili-bolgandar-bar-otbasy-bankinin-qyzmetkerleri-oz-zumysy-turaly-aityp-berdi,"Кейде адамның өміріне, тұлға ретінде қалыптасуына, дос табуына, қоршаған ортаға бейімделуіне жұмыс істейтін ортасы, әріптестері өте үлкен әсер етіп жатады. Жиырма жылдың ішінде Отбасы банк ел азаматтарының баспаналы болуына жәрдемдесіп қана қоймай, қызметкерлерінің үлкен отбасына айналуына септігін тигізген. Мұнда қызмет жолын қарапайым маман болып бастап, жоғары санатты қызметке жеткен адамдар да, бақытын тауып, шаңырақ көтергендер де, клиенттерге жәрдемдесіп, алғыс арқалап жүргендер де бар.
Күміс Жұмабаева – Отбасы банкінің Атырау облыстық филиалының І санатты маманы – әмбебап менеджер. Ол мұнда 2007 жылдан бері жұмыс істеп келеді.
""Жалпы банкте 20 жылдық жұмыс өтілім бар, оның ішінде 16 жыл осы Отбасы банкінде қызмет етіп келемін. Бұл жер менің маман ретінде қалыптасуыма тікелей әсер етті. 2007 жылы аға кассир болып жұмысқа қабылданған едім. 2014 жылдан кейін несие бөліміне ауысып, клиенттерге заем берумен айналыстым. Қазір негізгі қызметім – несиеден кейінгі сүйемелдеу жұмыстары. Мұнда клиенттердің мұрагерлік ісі, кешіктірілген қарыздары бойынша мәселелерін қарап, тиімді жолмен шешілуіне жәрдемдесеміз"", – дейді ол.
Күміс Жұмабаева осы жылдар ішінде қаншама клиентке қызмет көрсетіп, баспаналы болуына, ипотекаға қатысты мәселелерінің шешілуіне көмектескен. Өзінің айтуынша, жұмысының арқасында елдің алғысына бөленіп жүр.
""Біздің жұмысымыз – алғыс арқалайтын жұмыс. Клиенттердің баспаналы болған кездегі алғашқы қуанышын бөлісу бақыты бізге бұйырған. Олардың эмоциясын айтып жеткізу мүмкін емес. Былтыр бір клиент келген. Бүкіл құжаттарын тыңғылықты жинап, бәрін сақадай-сай етіп, дайындап әкеліпті. Мұндай клиенттермен жұмыс істеген де керемет. Біз тек жылы лебізбен қызмет көрсетіп, баспаналы болуына көмектестік. Сол кезде клиентіміздің анасы офисімізге келіп, ризашылығын білдіріп, бата беріп кетті. Қоныс тойға шақырды. Бізде осындай жылы, бақытқа толы сәттер көп болады. ""Көңіл көңілден су ішеді"" дейді ғой. Мұндай кездерде өзіміз баспаналы болып жатқандай қуанып, мәз-мейрам болып қаламыз. Жалпы адамдар біздің банкке қарапайым адамдарға қолжетімді шарттары үшін риза болады"", – дейді ол.
Сонымен қатар, Күміс бір жерде осынша уақыт тапжылмай қызмет етуіне басшылық пен әріптестерінің ауызбіршілігі де себеп болғанын айтады.
""Бұл банкте қызмет етіп жүргеніме биыл 16 жыл болды. Мұнда біздің алаңдамай жұмыс істеуіміз үшін барлық жағдай жасалған. Әріптестерімнің ауызбіршілігі де мықты. Әрқашан бір-бірінің жанынан табылып, қиындықта қолдап, қуанышын бөлісіп жүреді. Осында жүріп өзіме жақын құрбы, жанашыр достар таптым. Сондықтан Отбасы банкін тек жұмысым ғана емес, отбасыма айналған банк деп айта аламын"", – дейді Күміс Жұмабаева.
Отбасы банкінің Батыс Қазақстан облыстық филиалының логисті Нұрбек Гайсин де мұнда өңірдегі алғашқы филиал ашылған кез – 2006 жылдан бері жұмыс істеп келе жатыр. 17 жыл ішінде ол да талай қызық пен қуаныштың, адамгершілік пен жақсылықтың куәсі болған.
""Алғашында сатып алу бойынша жетекші маман болып жұмысқа қабылдансам, кейін аға маман, сосын сатып алу бойынша І санатты маман атандым. Қазір логист болып жұмыс істеймін. Банктің тоқтаусыз жұмыс істеуі үшін керек-жарақпен қамтамасыз етіп отыру – менің міндетім. Оның ішіне қызметкерлерге қажет кеңсе тауарлары, ұйымдастыру техникасы, жиһаз, ғимаратты жалға алу, жарық, су, жылу сынды коммуналды қызметтердің бәрі кіреді. Қазір айтып отырғанда бәрі оңай сияқты естіледі. Бірақ алғаш жұмысқа кірген кезде филиалдың сол кездегі директоры Хамзин Қуанышбек Жүсіпұлының көмегі көп тиді. Ол кезде 26 жаста ғана болсам да, маған сенім артып, алғашқы күннен бастап қолдау білдірді. Жетекшілерім де бар білгенін бөлісіп, білмегенімді үйретті"", – деп ризашылықпен еске алды.
Нұрбек өзі де осы Отбасы банкінде шот ашып, қаражат жинап, үйлі болғанын айтады.
""Біздің банк өзінің алға қойған міндеттерін адал атқарып келеді. Халыққа ақшасын ысырап қылмай, мұқият жинақтап, сол арқылы қолайлы жағдайда, отбасылық бюджетіне салмақ салмай, баспаналы болуды үйретеді. Өзім де осы банктің қызметін пайдаландым. Үш жыл бойы шотыма ақша жинап, 2013 жылы үш бөлмелі пәтер алдым. Сол пәтерде он жылдан бері тұрып келе жатырмын. Себебі, халыққа кеңес бермес бұрын, адам өзі бірінші сол жолды жүріп көруі керек. Сонда халыққа түсіндіргенде де ыңғайлы болады"", – дейді ол.
Нұрбек айналасында жүрген туған-туыстарына, таныстарына банк арқылы баспаналы болудың жолдарын түсіндіре жүреді екен. Себебі білгенін бөліскенді жаны сүйеді.
""Менің жұмысым қызметкерлерді керек-жарақпен қамтамасыз ету ғана болса да, жүрген ортамда банк қызметі туралы айта жүремін. Себебі мұнда қарапайым азаматтарға төмен пайызда несие рәсімдеп, баспаналы болуға барлық жағдай жасалған. Қазір ел арасында да сұраныс жоғары ғой. Қонаққа барған кезде менің қайда жұмыс істейтінімді естіген адамдар міндетті түрде келіп, танысып, кеңес сұрап жатады. Қанша танысым, туысым менің айтқан ақпаратым арқылы баспаналы болды. Бәрінің үйінде қоныс тойда болдым. Қонаққа барған сайын төрге шығарып, алғыс білдіріп жатады. Қанша көпбалалы отбасы, мүгедек бала тәрбиелеп отырған отбасылар, әскери қызметкерлер осылай үйлі болды"", – дейді ол.
Нұрбектің айтуынша, бұл банктегі қызметкерлер үлкен бір отбасының мүшесі іспеттес. Тіпті арасында осы банкте жүріп, бақытын тапқандар да бар.
""Он жеті жыл ішінде жұмысыма бауыр басып кеттім. Небір қимастықпен еске алатын ыстық естеліктер болды. Әріптестеріміздің ішінде осы банк арқылы өмірлік серігін тауып, шаңырақ көтергендер бар. Олардың қуанышында бірге жүрдік. Бұл жерде еңбек бағаланады. Еңбегің еш кетіп жатпағанын түсінесің"", – дейді Нұрбек.
Гүлшат Елубаева да Отбасы банкінде 17 жылдан бері – Маңғыстау облысында банк филиалы ашылған кезден бастап жұмыс істеп келе жатыр. Жалпы банк саласында 37 жылдық еңбек өтілі бар. Қазір сүйемелдеу және кредиттен кейінгі қызмет көрсету бөлімінің бастығы.
""Кредиттен кейінгі қызмет көрсетуден бөлек, жеке тұлғаларға несие беру ісімен де айналыстым. Осынша жылдың ішінде жұмыс орным менің болмысыма өте қатты әсер етті. Мен мұнда кәсіби өсумен қатар, айналама қамқор, адамдарға жанашыр болуды, мейрім танытуды үйрендім. Себебі біздің клиенттеріміздің негізі – орташа жалақымен күн көріп отырған қарапайым адамдар мен әлеуметтік тұрғыда осал азаматтар. Өйткені мемлекеттік бағдарламалар халыққа біздің банк арқылы жеткізіледі. Сол адамдардың әңгімесін тыңдап, өмірбаянын естігеннен кейін, ""тезірек үйлі болса екен"" деп тілекші боласың, көмектесесің. Кейін солар үйлі болған кезде қуаныштан бірге жылайтын кездеріміз көп болады"", – дейді ол.
Гүлшат Отбасы банкін армандар орындалатын жер деп есептейді.
""Негізі Отбасы банк нағыз халықтың банкі. Бұл жер – адамдардың арманы орындалатын жер. Біздің бір клиентіміз болды. Баспана алуды мақсат етіп қойып, шотына күн сайын 200 теңге, 500 теңге болса да, ақша салып тұратын. Сондай тұрақтылығы мен жанкештілігінің, арманына адалдығының арқасында үйлі болды. Сол клиентпен бірге бәріміз қуанып, пәтерлі болғанда қуаныштан бір жылып та алдық! Сол себепті Отбасы банкін баспаналы болғысы келетін адамдардың тағдырына тікелей әсер ететін банк деп айта аламын"", – дейді Гүлшат.
Гүлшат Елубаева банк клиентке қолайлы болу үшін барлық жағдайды жасап жатқанын айтады.
""Бүгінгі таңда қызметтердің басым көпшілігі автоматтандырылған, қашықтықтан қолжетімді. Бәрі клиенттің сұранысын қанағаттандыру, уақытын үнемдеу үшін жасалып жатыр. Қызметкерлердің де кәсіби тұрғыда өсуіне бар жағдайды жасайды. Түрлі тренингтер, семинарлар мен вебинарлар өткізіліп тұрады. Осындай жағдай жасалып жатқанда, алдыңа келген клиентке адал қызмет көрсету – бәріміздің ар алдындағы, адамгершілік алдындағы міндетіміз деп ойлаймын"", – дейді Гүлшат.
Биыл қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесіне өлшеусіз үлесін қосып жүрген Отбасы банкіне 20 жыл толады. Өз кезегінде қаржы институты 10 жылдығын атап өткелі отырған ""Бәйтерек"" ҰБХ-ның еншілес ұйымы. Бүгінде банкте, 1464 адам жұмыс істейді. Олардың басым бөлігі Отбасы банк қаланғалы еңбек жолын бірге атқарып келе жатқан адал қызметкерлер. Бүгін Астанада ""Бәйтерек"" ҰБХ"" АҚ Басқарма төрағасы Шарлапаев Қанат Бисимбайұлы қазақстандықтардың тұрғын үй жағдайының жақсаруына өлшеусіз үлес қосып жүрген үздік қызметкерлерді мерейтойлық медальдармен марапатталды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Жиырма жылдың ішінде Отбасы банк ел азаматтарының баспаналы болуына жәрдемдесіп қана қоймай, қызметкерлерінің үлкен отбасына айналуына септігін тигізген.",,2023-05-29T19:41:31+05:00
mahir-qalyndyqty-saudalau-emes-qudaidyn-bergen-quqygy-imam-mesitte-neke-qidyru-erezelerin-tusindirdi,informburo.kz,"""Мәһір – қалыңдықты саудалау емес, Құдайдың берген құқығы"". Имам мешітте неке қидыру ережелерін түсіндірді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/mahir-qalyndyqty-saudalau-emes-qudaidyn-bergen-quqygy-imam-mesitte-neke-qidyru-erezelerin-tusindirdi,"ҚР Ұлттық статистика комитетінің мәліметінше, 2023 жылдың қаңтар-наурыз айларында 24,5 неке тіркелді. 2022 жылдың 3 айымен салыстырғанда неке саны 10,6% төмендеді. Некелесу коэффициенті 1000 адамға 5 некені құрады. Сондай-ақ, осы кезеңде 3,8 мың ажырасу тіркелді (АХАТ органдарының деректері бойынша соттардың некені бұзу туралы шешімдерін есепке алмағанда), бұл да 2022 жылдың тиісті деңгейінен 5,6% аз. Ажырасу коэффициенті 1000 адамға 0,79 құрады. Осы орайда, Қалқаман мешітінің бас имамы, ""Неке"" кітапшасының авторы Руслан Қамбар шаңырақ берекелі болуы үшін ерлі-зайыптының қатар үлес қосуы маңызды екенін айтады. Мұнымен қатар ""мәһір – қыз баласын сату емес, керісінше ақысы"" деп шариғатта әйел құқығы бірінші орында тұратынына тоқталып, мешітке неке қидыруға келерде ескерген абзал қарапайым ережелерді атады.
– Мешітте неке қидыратын кезде жас жұбайлардан АХАТ құжаты сұрала ма?
– АХАТ құжаты керек. Неге дейсіз ғой? Қазақ салт-дәстүрінде неке қыздың, яғни әкесінің шаңырағында қиылатын. Негізі, шариғатымызда да солай. Ал енді, жастардың дені қалада. Оқу бар, жұмыс бар тағысын тағы. Сондықтан көп жағдайда неке қидыруға жастардың ата-анасы қатыса алмайды. Шариғат тілімен ""уәли"" – қызға жауапты әке-шешесі, аға-бауыры қатыспаған жағдайда АХАТ уәлидің міндетін атқарады.
– Неке қидырған кезде балиғат жасы ескеріле ме? Бұл қанша жас?
– Қазақта ""Он үште отау иесі"" дегендей кешегі ата-әжелеріміз ерте шаңырақ көтерген. Алайда ол заманның жағдайы, тұрмыс-тіршілігі ала-бөтен. Балиғат жасы неке мәселесінде емес, басқа парыздарға басшылыққа алынады. Шариғаттағы балиғат жасы – намаз оқып, ораза тұтуға болатын жас. Шаңырақ көтеру және некелесуде кәмелет жасты ескергеніміз жөн. Бұл заң бойынша некеге тіркеу жасы – 18. Кейбір ауыл-аймақтарда 16-17 жастағылар отбасын құрып жатады. Әдетте мұндай неке екі жақтың келісімімен, құда болып жүзеге асады. Ескере кететін жайт, заң бойынша 18-ге толмаған жастардың некеге тіркелмейді. Жүктілік немесе баланы дүниеге әкелу сияқты жағдайда некеге тіркеу жасы Қазақстанда 16 жасқа дейін төмендетіледі.
– Некелесу рәсіміне келерді киімге қатысты қандай ережелер бар?
– Неке қидыру – адам өміріндегі ең ғажап сәттердің бірі. Күйеу жігіт те, қалыңдық та ерекше киініп келсе еш әбестігі жоқ. Мешіттің де өзіндік дресс коды бар. Қыз баласы етек-жеңі ұзын киім киіп, басына орамал салып келуі керек. Қазақта ""Бірінші байлық – денсаулық, екінші байлық – ақжаулық"" деп бекер айтпайды. Бұл сөзде әйел затының ең маңызды қасиетін айшықтайтын ақжаулық, орамал айтылуда. Мұнымен қатар, театр және кітапхана сияқты қоғамдық жерлерде өзіндік мәдениеті мен ережесі бар. Сол секілді мешітте де тыныштық сақтау, тазалыққа мән беру, кіріп-шыққанда дұға оқу маңызды.
Оқи отырыңыз: Мәһірге машина сұрау дұрыс па? Ақ некенің шарты қандай?
Мешітке кірер кезде оқылатын дұға:
""Әъузу билләһил ъазим, уә биуәжһиһил кәрим, уә султаниһил қадим, минәш шайтанир ражим"" /Бисмилләһ уас-салату уәс-сәләму ъала расулилләһ/ ""Аллаһуммәф-тәхли әбуәбә рахматик"".
Аудармасы:
Ұлы Аллаға, Оның ардақты дидарына және Оның ежелгі билігіне лағнетке ұшыраған шайтанның азғыруынан сыйынамын. (Алланың атымен, Алланың елшісіне Оның тыныштығы мен игілігі болсын!) Я, Алла! Маған мейірім есіктеріңді аша гөр!
Мешіттен шыққанда:
Бисмилләһ уас-салату уәс-сәләму ъала расулилләһ, Аллаһумма инни әсәлукә мин фадлик, Аллаһумма иъсымни минәш шайтанир ражим.
Аудармасы:
Алланың атымен, Алланың елшісіне Оның тыныштығы мен игілігі болсын! Я, Алла! Шынында, мен Сенің кеңшілігіңді сұраймын. Я, Алла! Мені шайтанның азғыруынан сақтай гөр! дұғаларын оқу керек.
– Жас жұбайлармен бірге келген басқа дінді ұстанатын достары мешітке кіре ала ма?
– Иә, рұқсат етіледі. Басқа діндегі достары неке қидыру рәсіміне қатыса алады. Бастысы, ішімдік ішпеген болуы керек, әдептілік сақтаса болғаны.
Оқи отырыңыз: ҚМДБ ғұламалар кеңесі онлайн неке қиюдың пәтуасын шығарды
– Некелесу рәсімі кезінде куәгерлердің рөлі қандай?
– Некенің толық болуы кемінде екі мұсылман куәгердің қатысуымен жүзеге асады. Ол куәгер жора-жолдас, ата-ана, іні-бауыр болуы мүмкін. Әдетте, кәмелетке толған екі мұсылман ер адам немесе бір ер және екі әйел болуы керек.
– Неке суын ішкізудің мән-мағынасы қандай?
– Неке суын ішкізу – шариғаттағы шарт емес, бұл қазақи дәстүр. Рамазанда неке қиюға болмайды деп жатуының себебі де сол. Көпшілік, некеде су ішу шарт деп ойлағандықтан, ораза айында некелесуге болмайды деп қателеседі.
Оқи отырыңыз: Мешіттерде некеге тұратын жастарға жаднама таратылады
– Күйеу жігіттің мәһір сыйлығын беруі міндетті ме? Оның ең төмен және жоғары құны қандай?
– Байқасаңыз, некеде қыздың құқығы бірінші орында тұрады. Жалпы, барлық жағдайда әйелдің құқығы жан-жақты қорғалған. Мәһір соның бірі. Мәһір – қызды саудалау емес, Құдайдың берген құқығы. Ғалымдардың ойлап тапқаны, мүфтияттың бекіткені емес, тікелей Құранда айтылған үкім. Құдайдың берген ақысы. Сондықтан ол міндетті түрде берілуі тиіс. Мәһір екі түрлі мусамма (атап айтылған) және мисл (балама) болады. Атап айтылған мәһірдің ең төмен мөлшері – 10 дирхам. 10 дирхам 1 динарға тең. Ал бір динар 4,25 граммды құрайды. Бұл ең төменгі мөлшері. Екінші – балама, яғни мисл мәһір қыздың шыққан төркініне қарай беріледі. Мұнда қыздың әке жағынан әпке-қарындастарына салт ретінде берілетін мәһір мөлшері ескеріледі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қалыңдық пен күйеу жігіт мешітке неке қидыруға келгенде өзімен бірге міндетті түрде АХАТ құжатын ала келуі тиіс.,,2023-05-16T18:43:18+05:00
mumkindigimizdin-seksiz-ekenin-daleldedik-mugedek-zandar-qalai-qogamdy-ozgertip-zatyr,informburo.kz,"""Мүмкіндігіміздің шексіз екенін дәлелдедік"". Мүгедек жандар қалай қоғамды өзгертіп жатыр?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/mumkindigimizdin-seksiz-ekenin-daleldedik-mugedek-zandar-qalai-qogamdy-ozgertip-zatyr,"Қазақстанда мүгедектігі бар адамдар әлі күнге дейін күйзеліспен, қорқынышпен және бюрократиямен күресуге мәжбүр. Материал кейіпкерлері сол күрес жолындағы қадамдары туралы айтып берді.
Алматылық Мусрят Елибакиев – Қазақстан голбол федерациясының басшысы. Голбол – көру қабілеті нашар және зағип жандар ойнайтын спорт түрі. Ойында дыбыс шығаратын доп қолданылады. Мусрят пен оның жұбайы Назира Құрмашева ""Мейірімді ел"" – ""Мейірімді халық"" қоғамдық бірлестігін құрған. Олар командасымен бірге зағиптарға арналған тактильді шахмат пен дойбы өндірісін бастап, әлеуметтік бизнес саласында қызмет етуде.
""Мейірімді ел"" – қоғамдық бірлестігі Қазақстанда зағип жандардың жұмыс істеуіне мүмкіндік беретін жалғыз өндіріс орны. Сондай-ақ мұнда зағиптарға бейімделген тоғызқұмалақ ұлттық ойыны да жасап шығарылады. Мусряттың өзі – тоғызқұмалақтан спорт шебері, Қазақстанның бірнеше дүркін чемпионы. Ал білімі бойынша заңгер Назира құжаттама, келіссөздер жүргізу міндеттерін өзіне алған. Көру қабілеті бойынша екінші топ мүгедектігі бар ерлі-зайыптылар осылайша әлеуметтік маңызды кәсіптерін дөңгелетіп отыр.
""Тағдырым осылай. Адам бәріне үйренеді екен. Жазатайым оқиғаның салдарынан көру қабілетімді толық дерлік жоғалттым. Шамасы, Жаратқан Ием маған дәл осы өмір жолын бұйырған болар"", – дейді Мусрят.
Бірақ ол маңдайына жазылған ауыр тағдырын бірден қабылдамай алмады, әктастан күйіп, бір көзінің көру қабілетінің тек 7 пайызы ғана қалған жас кезінде қатты күйзеліске ұшырады. Үйде қамалып, адамдармен сөйлесуден бас тартты, өзін кемтар сезініп, қатты уайымдады. Дегенмен, ағасы Мусрятқа қолдау білдіріп, оны Талғар зағиптар қоғамына орналастырды. Сол сәттен бастап Мусрят зағиптарға арналған әр алуан спорт түрлерімен айналыса бастады.
""Менің мақсатым – көру қабілетін жоғалтқан адамдардың үйде отырмауына мүмкіндік жасау"", – дейді ол.
Осылайша, Мусрят Елибакиев өзіне жаңа қызмет тауып, Зағиптар қоғамының жабдықтау бөлімінде жұмыс істеді. Зағип адамдар өндіретін өнімдерді сатумен айналысып, Түркіменстанға, Өзбекстанға іссапарлармен аттанды.
""Күресу керек, тағдырды кінәлап отырмай, Жаратушыға дұға етіп, алға жылжуымыз керек. Бізді мүмкіндігі шектеулі адамдар деп атағанымен, біз өз мүмкіндіктеріміздің шексіз екенін дәлелдедік. Астанадан Парижге дейін велосипедпен жүріп өткен зағип адамдар командасын елестетіп көріңізші. Бұл оқиға 2018 жылы болды. Бақтияр Базарбеков бастаған мен сияқты адамдар тобы төрт ірі веломарафон өткізді: ""Алматы – Астана"", ""Алматы – Ыстықкөл"" және ""Еуропа – Азия"" – ""Астана – Париж"". Тоғызқұмалақ ойынының арқасында Еуропаға үш рет бардым. Біздің өміріміз қарқынды өтіп жатыр"", – дейді ол.
Алматыда тұрғындардың жалпы саны 2 миллионнан асса, бүгінде 55 мыңнан астам мүгедек адам тұрады. Оларды қоғамға тарту үшін қолайлы орта құруды қамтамасыз ету керек.
Қала әкімінің орынбасары Әсем Нүсіпованың айтуынша, қалада мүгедек адамдардың және халықтың әлеуметтік осал топтары санатына жататындардың өмір сүру сапасын жақсартуға ықпал ететін көптеген табысты жобалар іске асырылды.
Мәселен, 2022 жылы Алматының 2025 жылға дейінгі даму және 2030 жылға дейінгі орта мерзімді перспективалар бағдарламасы қабылданды. Бағдарламада қаланың әлеуметтік тұрақтылығын дамытуға жеке тарау бөлінді. Алматы әкімдігінің жоспарында қалада инклюзивті және кедергісіз орта құру жобасы бар. Іске асырылған жобалардың бірі – Әлеуметтік қызметтер үйі.
Пилоттық жоба алматылықтарға ""бір терезе"" қағидасы бойынша мемлекеттік және әлеуметтік сипаттағы қызметтер спектрін ұсынады. Ол жалпы алғанда 750-ден астам позицияны құрайды. Қала тұрғындары сұраныс бойынша психологтың кабинетін пайдалана алады, заңгерлік көмек ала алады. Сондай-ақ 2022 жылы Алматы әкімдігі ""Шапағат"" көпсалалы күндізгі оңалту орталығын ашты, бұл аутизмі бар балаларды тәрбиелеп отырған ата-аналарға, сондай-ақ мүгедек адамдарға үлкен көмек болды. Бұдан бөлек, оңтүстік астанада көптеген басқа да бастамалар жүзеге асырылды.
Алматының тағы бір тұрғыны, мүгедектер арбасына таңылған Татьяна қалада инклюзивті орта құру процесіне қатысты пікірімен бөлісті. Физикалық шектеулеріне қарамастан, ол белсенді өмір сүріп, сүйікті істерімен айналысады – сурет салады, кесте тоқиды.
""Біз бірге жиналған кезде ешқандай кемшілікті сезінбейміз. Қалада біз үшін, қозғалыста белгілі бір проблемалары бар адамдар үшін қолайлы жағдайлар жасалып жатыр. Ұлым айтқандай, біз өзіміз де жаңа жағдайларға бейімделіп келеміз. Мен әлеуметтік желілерде жұмыс істеуге тырысамын, бұл ақша табудан бөлек, пайдалы қарым-қатынас береді. Әрине, қаладағы нысандардың пандустармен көбірек жабдықталғанын қалаймын. Дегенмен, оң өзгерістер болып жатқанын көрудеміз. Қаладағы көптеген қажетті жерлер пандустармен жабдықталған. Вознесенский соборында лифт бар екеніне қуаныштымын. Адамдар да, Құдай да мені тастап кетпегенін сеземін"", – дейді қала тұрғыны.
Алматы әлеуметтік көмек саласындағы көптеген инновациялар енгізіліп жатқан белгілі бір алаңға айналды. Бұл мәселеде елорда оңтүстік астанадан айтарлықтай артта қалып барады.
Астаналық Жасұлан Сүлейменов әлеуметтік желі парақшаларындағы контенттері арқылы қоғам белсенділері мен қала басшылығының назарын мүмкіндігі шектеулі жандардың мәселесіне аударуға тырысуда.
Жасұланның I топтағы мүгедектігі бар. Ол 20 жасында антенна орнатып жатқан кезінде бес қабатты үйдің төбесінен құлап, омыртқасын сындырып алған. Осылайша, жиырма жылдан астам уақыт бойы мүгедектер арбасына таңылған күйде өмір сүріп келеді. Оның пікірінше, Астанада өз санатындағы адамдар үшін өмір сүру қолайсыз.
""Біздің үй 1989 жылы салынған. Пәтер иелерінің кооперативі кіреберісте көтергіш жабдыққа, пандус орнатуға ақша жоқ дейді. Әкімдік те мұндай жабдықтарды орнатуға қаражат жоқтығына сүйенеді – бұл қажеттіліктерге бюджет бөлінбеген. Олар тұрғындардың өзіне мүгедектер арбасына арналған ортаны ұйымдастыру үшін ақша жинауды ұсынды"", – дейді ол.
Жасұлан Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне, тіпті ҚР президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл омбудсменге өтініш жазған. Олар кіреберісті, үйді, жақын маңдағы аулалар мен көшелерді тиісті құралдармен жабдықтауға демеушілер тапса, көмектесетінін айтып жауап қайтарған. Бұл 2018 жылы болыпты.
""Бірақ содан бері демеушілер де, кәсіпкерлер де табылған жоқ. Мен екінші қабатта тұрамын. Далаға шығу үшін тақтайлар төсеп, төмен түсемін. Тақтайлар қозғалып кетіп бірнеше рет құладым, ескі қоқыс құбырына соғылдым. Барлық аулаларда менің және басқа да мүмкіндігі шектеулі адамдардың жаттығуына болатын төмендетілген спорт алаңдары жоқ"", – дейді қала тұрғыны.
Алайда, оның бұл жағдайға төзіп, қол қусырып отыра беруге ниеті жоқ. Ол адвокаттармен бірге автобус парктеріне қарсы бес сотты жеңіп, нәтижесінде қоғамдық көлік жүргізушілері аялдамаларда пандустар шығаратын болды.
""Жүргізушілер пандус шығарғысы келмей, мені аялдамада қалдырып кететін кездер де болды. Бұл мәселенің шешілуіне қол жеткіздік, енді пандустар шығаратын болды. Бірақ, оны да әрең, сұраныс бойынша ғана жасайды"", – деп атап өтті Жасұлан.
Жалпы, Жасұлан – әділетсіздікке бойсұнбайтын, өзі секілді мүмкіндігі шектеулі жандардың құқықтары үшін күресіп жүрген нағыз ер азамат. 2019 жылы ол Еңбек комитетінің департаментіне елорда әкімдігінің үстінен шағым жазды. Әкімдік ғимараты пандуспен жабдықталмаған болатын, ал мүгедектер арбасына таңылғандар онда жиі барады. Нәтижесінде әкімдікке 1 млн теңге айыппұл салынды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл материал Алматы мен Астанада тұратын мүгедектігі бар адамдардың өзіне қолайлы орта жасау жолындағы күресі туралы.,,2023-06-02T12:45:00+05:00
nartai-bekezanov-atyndagy-teatrdyn-almatyga-sapary-korermenderdi-qandai-qoiylymdarmen-quantady,informburo.kz,Нартай Бекежанов атындағы театрдың Алматыға сапары. Көрермендерді қандай қойылымдармен қуантады?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/nartai-bekezanov-atyndagy-teatrdyn-almatyga-sapary-korermenderdi-qandai-qoiylymdarmen-quantady,"Нартай Бекежанов атындағы қазақ академиялық музыкалық драма театры 1955 жылы Талдықорған қаласында Еңбекшіқазақ, Ақсу, Қаратал колхоз-совхоз театрларының негізінде шаңырақ көтерді. 1960 жылы Қазақстан Мәдениет министрлігінің  наурыз айындағы қаулысынан соң театр Сыр өңіріне қоныс аударып шымылдығын Ғабит Мүсіреповтің ""Ақан сері – Ақтоқты"" трагедиясымен ашты.
Театрдың тарихи кезеңінде ең алғаш рет 1967 жылы Алматы қаласына гастрольдік сапарды директор, Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері Сақтаған Тұрлымұратов пен бас режиссер, Қазақстанның халық әртісі Маман Байсеркенов бастап барған болатын. Мұхтар Әуезовтің ""Қаракөз"", К.Гольдонидің ""Қонақ үйдің қожасы"", Шыңғыс Айтматовтың ""Ана  –  Жер ана"", А.Тоқмағанбетов пен О.Бодықовтың ""Арман азабы"", Вс.Вишневскийдің ""Оптимистік трагедиясы"" сол кездегі астаналық  көрермендердің талқысына ұсынылды. Гастроль қорытындысымен Ш.Бәкірова – Қазақстанның халық артисі, Ж.Бағысова, Т.Айнақұлов, О.Әбдімомынов – Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі деген атақтарға ие болды.
Публикация от 🎭НАРТАЙ БЕКЕЖАНОВ🎭 (@kzdramteatr)
1979 жылы 15-25 тамыз аралығында театр директоры, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Шайтұрсын Әбдібаев пен бас режиссер, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Хұсейн Теміров бастап Алматының талғампаз көрермендеріне М.Әуезовтің ""Түнгі сарын"", И.Эркеннің ""Сау басыма сақина"", У.Шекспирдің ""Король Лир"",   Қ. Мұхамеджановтың  ""Өзіме де сол керек"", Ә.Тәжібаевтің ""Майра"", Ш.Құсайыновтың ""Біздің Ғани"", Ғ.Мүсіреповтің ""Ақан сері – Ақтоқты"" секілді күрделі дүниелерін апарды. Осы спектакльдерімен театр ұжымы өздерінің жеткен биігін, шығармашылық мүмкіндіктері мен кәсіби сипаттарын анық таныта алды.
1990 жылы Алматы қаласына гастрольдік сапарды директор Асқар Кіребаев пен бас режиссер, Қазақстанның халық әртісі Ерғали Оразымбетов  бастап Ғ.Мүсіреповтің ""Қозы Көрпеш–Баян сұлу"", Ш.Айтматовтың ""Жанпида"" романы бойынша қойылған ""Ақырзаман"", Иран-Ғайыптың ""Күшігінен таланған"", Қ. Сүйенішовтің ""Сен де жалғыз, мен де жалғыз""  спектакльдерін ұсынды.
Театр тарихындағы үшінші рет Алматыға есеп беру гастролі қорытындысымен Серік Шотықов ""Қазақстанның халық әртісі"", Әлия Арысбаева, Бақытбек  Алпысбаев, Асқарбек Сейілханов ""Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі"" деген құрметті атақтарды иеленді.
Оқи отырыңыз: Театр сыншысы: Ұлттық классика – сахнаға міндетті түрде ұлттық киіммен шығу емес
2006 жылы Алматыға іс-сапарды театр директоры, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Бақытбек Алпысбаев пен көркемдік жетекші, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Хұсейн Әмір-Темір бастап барды. Театр репертуарындағы үздік қойылымдар В.Шекспирдің ""Макбет"" трагедиясы, Т.Әліпбайдың ""Исатайдың барында"", А.Сейдімбеков пен Б.Ұзақовтың ""Қош бол, ардағым"", Р.Отарбаевтың  ""Қандыөзек"", Б.Майлин мен Ж.Аймауытовтың ""Аласапыран"", Иран-Ғайыптың ""Қорқыт"", С.Балғабаевтың ""Ғашықсыз ғасыр"" спектакльдері ұсынылды.
Сонымен қатар, театр ұжымы халықаралық, республикалық театр фестивальдеріне қатысты. Бірнеше мемлекеттерге үлкен гастрольдік сапармен барып, қазақ  өнерінің  мәртебесін  көтеріп,  мерейін асқақтатты. Атап айтқанда  Ресей,  Қарақалпақстан, Татарстан, Түркия, Әзербайжан, Ұлыбритания, Шотландия, Өзбекстан елдерінде өткен өнер додаларына қатысып, үлкен жетістіктермен оралды.
Сыр театрының Алматы қаласына кезекті гастрольдік сапары Қызылорда облысы әкімдігінің қолдауымен, облыстық мәдениет және спорт басқармасының ұйымдастыруымен өтеді. Театр директоры Мұхтар Ниязов пен көркемдік жетекші Ақтөре Оразалы бастаған театр ұжымы Иран-Ғайыптың ""Мәңгілік елдің алтын адамы"", А.Володиннің ""Кездесу мен қоштасу"", Ш.Айтматов повесінің желісімен қойылған ""Жәмилә"", А.Кашьяптың ""Кім?"" спектакльдерін ұсынып отыр.
Мұхтар Әуезов атындағы қазақ ұлттық драма театрында келесі қойылымдар көрсетіліп жатыр:
Оқи отырыңыз: Театртанушы Мәншүк Тәшімова: Балалар әдебиетіне бойлай алатын драматургтер аз
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Театр ұжымы бүгін алматылықтарға Шыңғыс Айтматов повесінің желісі бойынша қойылған &quot;Жәмилә&quot; драмасын ұсынады.,,2023-06-09T11:28:58+05:00
otadan-son-mugedek-bolyp-qalady-isektin-qabynu-aurlaryn-erte-anyqtau-ne-usin-manyzdy,informburo.kz,"""Отадан соң мүгедек болып қалады"". Ішектің қабыну аурларын ерте анықтау не үшін маңызды?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/otadan-son-mugedek-bolyp-qalady-isektin-qabynu-aurlaryn-erte-anyqtau-ne-usin-manyzdy,"Қазақстанда ішектің қабыну арулары жыл өткен сайы жиі тіркеліп жатыр. Крон ауруы мен ойық жаралы колитті анықтау өте қиын. Сондықтан науқастар ауру асқынған кезде ғана дәрігерге жүгініп жатады. Осы орайда Информбюро тілшісі Алматыда өткен ішектің қабыну аурулары VII ұлттық форумында №1 көпсалалы қалалық ауруханасының колопроктология орталығының басшысы Қазыбек Ағыбаевтан аурулар асқынса салдары қандай болатынын сұрап білді.
– Крон ауру мен ойық жаралы колитке көбіне қай жастағы адамдар шалдығады?
– Ішектің қабыну ауруларымен көбінесе орта жастағы науқастар, ересектер шалдығады. Ұзақ уақыт диагноз қойылмаса, емделмесе асқынып кетіп, аадам мүгедек болып қалуы мүмкін. Бұл қоғамымызға зиян. Елдің ең үлкен байлығы – халық. Адам үшін бірінші байлық – денсаулық. Адамның денсаулығы нашарлаған сайын байлығы да кемиді. Сондықтан өз уақытында диагноз қою керек.
– Хирургиялық ем қай уақытта қажет?
– Алдымен консервативті дәрілердің көмегімен емделеді. Дәрілердің әсері болмай ауру асқынып кетсе хирургиялық ем, яғни операция жасаймыз. Содан кейін гастроэнтеролог дәрігерлерге емін жалғастыруға жіберіледі.
Бұл аурулар өте түсініксіз. Толық жазылып кету мүмкін емес. Ем-дом қабынуларды басып, ремиссия жағдайына жеткізу үшін жасалады. Операцияны да қайтадан ремиссияға түсіру, яғни аурудың бетін қатару үшін жасаймыз. Ішектің қабыну ауруларымен адам өмірінің соңына дейін өте ұзақ емделеді. Хирург көмегі асқынған кезде ғана қажет. Адамның өміріне қауіп төнсе, яғни, ойық жаралы колит кезінде тоқтамай қан кетсе, қабынған, қанаған ішектерді алып тастауға тура келеді.
Өкінішке қарай, бұдан адам мүгедек болып қалады, бірақ аман қалады. Крон ауруынан ішек жабысып, тарылып қалса операция арқылы ішекті қалпына келтіріп, бір-біріне жалғаймыз. Операциядан кейін дәрігерлер науқастардың жағдайын жіті қадағалайды.
– Аурудың асқынуына не себеп болуы мүмкін?
– Себебі көп. Біріншіден, диагноздың кеш қойылуы. Мұны тек мамандардың кінәсі деуге болмайды, өйткені науқастар дәрігерге кеш қаралады. Ал ішектің қабыну аурларын анықтау өте қиын болғандықтан,ұзақ тексерілу қажет. Диагноз нақтыланған соң емді үзбей, диета ұстау, дәрілерді уақытында қабылдау секілді дәрігердің тағайындауларын орындау керек.
Аутоиммунды ауруларды қадағалау өте қиын. Адам режим сақтамаса, күйзеліске түссе, дұрыс тамақтанбаса, дәрілерді уақытылы ішпесе бұл да ауруды асқындырады. Содан қан ағу, ішектің бітелуі, тесілуі, өзін-өзі улауы секілді хургиялық белгілері пайда болады. Ішектің қызметі нашарлап, хирургиялық көмекті қажет ететін асқынуларға әкеп соғады.
Оқи отырыңыз: Крон ауруы және ойық жаралы колит секілді ішектің қабыну аурулары жасарып келеді
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда Крон ауруы бар 1631 және ойық жаралы колитпен 7305 науқас тіркелген.,,2023-05-22T17:35:33+05:00
qazaq-xalqy-qonaqzai-eken-amerikalyq-sayaxatsylardy-qazaqstan-nesimen-tan-qaldyrdy,informburo.kz,"""Қазақ халқы қонақжай екен"". Америкалық саяхатшыларды Қазақстан несімен таң қалдырды?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-xalqy-qonaqzai-eken-amerikalyq-sayaxatsylardy-qazaqstan-nesimen-tan-qaldyrdy,"Қазақстандағы туризмді ілгерілету мақсатында АҚШ-тың Халықаралық даму агенттігі (USAID) және ""Kazakh Tourism"" ұлттық компаниясы бірлесе 31 мамыр мен 7 маусым аралығында Society of American Travel Writers (SATW) қоғамының 14 мүшесін қабылдады.
USAID-тің Орталық Азиядағы Сауда жөніндегі бағдарламасының қолдауымен бұл баспасөз туры Солтүстік Америка оқырмандары үшін Қазақстанның туристік және мәдени көрікті жерлері туралы жаңа халықаралық саяхат туралы материалдарды жазуға ынталандырады. SATW мүшелері саяхат барысында жазбаларын дайындап, оны жазушылардың жеке онлайн платформалары, сондай-ақ Facebook, Instagram және Twitter аккаунттары арқылы жұртшылықпен бөлісті. Жазушылар америкалық және канадалық оқырмандарына жаяу серуендеу, экскурсиялық және мәдени туризм, сондай-ақ, Қазақстан туралы алған әсерлерін бөлісуге мүмкіндік берді.
""Туризм – біз үшін жаңа сала. Компаниямыздың құрылғанына да көп болмады. Шетелдік туристер санын миллионға жеткізуді мақсат етеміз. Әсіресе АҚШ-тан, Еуропадан көптеп келсе дейміз. Өзге елдермен визасыз режим туралы келіссөздер жүргізіп жатырмыз. 2025 жылға қарай Қазақстаннан Нью-Йоркке тікелей рейс ашуды көздеп отырмыз. Жолдың ортасында аялдама болады, яғни ұшақ бір рет тоқтайды. Air Astana компаниясы осы бағытта ұшатын лайнерлер сатып алып жатыр. Ол кезге дейін Америкадағы аудиторияға Қазақстанның туризмі туралы айтқымыз келеді, көрсеткіміз келеді"", – деді Kazakh Tourism басқарушы директоры Даниел Сержанұлы.
SATW ұйымы жыл сайын конвенция өткізеді. Конвенция өтетін елде бір уақытта 200-300 адам жиналады. Даниел Сержанұлы ауқымды шара Қазақстанда өтсе екен дейді.
""Келер жылы қыркүйекте ""Көшпенділер ойынын"" өткіземіз. Соған орай қауымдастықтың конвенциясы Астана не Алматыға келсе екен дейміз. Қазақстанда туризм төрт бағытта дамып жатыр: этнотурзм, экотуризм, іс-шаралар және ойын-сауық туризмі. Мәдени мұрамыз Өзбекстаннан, әсем табиғатымыз Қырғызстаннан кем түспейді. Десе де біз Орталық Азия елдерімен бәсекелес емеспіз. Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан, Түрікменстан арасында ""Бес стан"" туристік пакетін жасауға болады. Орталық Азия елдерімен серіктес болуға тырысамыз"", – деді ол.
Оқи отырыңыз: Таңбалы, Үңгіртас, Шарын, Көлсай, Шонжы. Алматы облысындағы бес туризм ошағы
USAID-тің Орталық Азиядағы аймақтық миссиясы директорының орынбасары Луис Ривера Қазақстанның туризмін дамыту үшін әртүрлі қауымдастықтарымен жұмыс істей беретінін атап өтті.
""Туризмнің әлемдік экономикадағы үлесі 5 пайыздан көп. Орталық Азия елдерінің ұсынары аз емес. Қазақстанның табиғаты да, мәдениеті де бай. Туризм тақырыбында жазатын америкалық саяхатшылар әртүрлі туристік орындарды аралады. Туризмді дамыту үшін халықаралық инфлюенсерлермен жұмыс істеу керек. 14 контентмейкер Америка оқырмандарына арнап Қазақстанның туризмі туралы сайттарында, әлеуметтік желілерде жазады. Қазақстанның бірегей мәдениеті, әсем табиғаты адамдарды өзіне баурайды. Соған сай жыл сайын елге келетін туристер саны көбейіп жатыр"", – деді Луис Ривера.
SATW – туристік индустрияның ең тәжірибелі журналистері, фотографтары, редакторлары, хабар тарату/бейне/фильм продюсерлері, блогерлер, веб-сайт иелері, қоғаммен байланыс жөніндегі сарапшылар және АҚШ пен Канададан және одан тыс жерлерден қонақжайлылық индустриясы өкілдерінен тұратын кәсіби ұйым. 1955 жылы негізі қаланған SATW ұйымының 1000-нан астам мүшесі бар.
""Мыңдаған мүшеміз бар. Олардың басым бөлігі Америка мен Канадада тұрады. Мақсатымыз – туризмді ілгерілету. Ұйымда Орталық Азия журналистері жоқ сияқты, десе де олар көп ұзамай қатарымызға қосылады деген ойдамын. Қазақстанға Колумбиядан, Канададан мүшелеріміз келеді. Тамаша ел. Күткенімнен асып түсті. Барлық нәрсе таң қалдырды. Адамдары да, тамағы да керемет. Мүмкіндік болса тағы да келемін. Қазақстан өте қонақжай ел екен. Кеше бізді көлік жүргізушісі үйіне шақырып, дастарханынан дәм татқызды. Саяхат жұмысым ғой, десе де біреу үйіне шақырса қатты қуанамын. Бұл қазақ халқының қаншалықты қонақжай екенінің айқын дәлелі"", – деді Ив Джентил.
""Қазақстан бізді жақсы жағынан таң қалдырды. Бұл елге келер алдында көп ақпарат білмеген едік. Әсем табиғатын көрдік, көлдеріне бардық, жаяу жүрдік. Америкадағы аудитория жақсы қабылдары сөзсіз. Қазақ халқы сондай қонақжай екен. Бізді үйлеріне шақырып, қонақ қылды. Тамағы да өте дәмді, бәрінің дәмін татып көрдік. Нанның бірнеше түрінен ауыз тидік. Жылқы етін жемедім. Басқалар жеп көрді, қымыз да ішті. Оларға ұнады. Екі балама қазақ отбасындағы мәдениет пен салт-дәстүр туралы айтқым келеді. Қазақстан өзің ғана емес, балалармен келетін ел екен"", – деді twisttravelmag.com иесі Керин Минс.
Society of American Travel Writers ұйымына мүше болу үшін сайтта тіркелу керек. Мүше болғысы келетін адамға қойылатын талаптар бар: сайт саяхат туралы болуы керек және құрылғанына үш жылдан кем болмауы керек. Жазған мақалалар мен аудитория статистикасы туралы ақпарат жіберу қажет.
Оқи отырыңыз: Көлсай, Қайыңды, Мұзтау және Хан Тәңірі. Кеген ауданы туризмді қалай дамытып отыр?
Қатысқан саяхатшы жазушылар және олардың веб-сайттары:
● Джеймс Николас Ферри ( neverstoptraveling.com ) ● Ив Луи Пьер Джентил ● Айлин Патрисия Ганн ( familiesgotravel.com ) ● Мэри Джо Манзанарес ( travelingwithmj.com ) ● Керин Элизабет Ингаллс Минс ( twisttravelmag.com ) ● Кристофер Джеймс Дарби Митчелл ( travelingmitch.com ) ● Лиана Карлсон Мур ( insiderfamilies.com ) ● Линсэй Анна Ниемнен ( carpediemourway.com ) ● Марлин Джейме Шотланд ( urbanblisslife.com ) ● Джанис Шредер ( thetravel100.com ) ● Райан Шауэрс ( desktodirtbag.com ) ● Лина Энн Сток ( divergenttravelers.com ) ● Дэвид Роберт Сток Джуниор ( divergenttravelers.com ) ● Кевин Джеффри Вагар ( wanderingwagars.com )
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Саяхат туралы ақпарат тарататын SATW ұйымының әлемде 1000-нан астам мүшесі бар.,,2023-06-06T19:13:59+05:00
zasospirim-zalgyz-emes-ekenin-sezinui-kerek-ninety-one-psixikalyq-densaulyq-maselesine-qogam-nazaryn-qalai-audarmaq,informburo.kz,"""Жасөспірім жалғыз емес екенін сезінуі керек"". Ninety One психикалық денсаулық мәселесіне қоғам назарын қалай аудармақ?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zasospirim-zalgyz-emes-ekenin-sezinui-kerek-ninety-one-psixikalyq-densaulyq-maselesine-qogam-nazaryn-qalai-audarmaq,"Ninety One ЮНИСЕФ-тің Қазақстандағы ізгі ниет елшісі атанды. Олар балалар мен жасөспірімдер арасындағы әлеуметтік проблемаларды көтеріп, оған қоса кибербуллинг пен менталды денсаулыққа назар аудармақ.
Осы орайда Informburo тілшісі Zaq лақап атымен танымал топ мүшесі Дулат Мұхаметқалимен жастардың психикалық денсаулығы жайында әңгімелесті.
"" Бала кезден өнерге қызықтым. Үлгі тұтатын адамдар секілді киінуге тырыстым. Жазған рэпім балалардың біріне ұнап, енді екіншісіне ұнамайтын. Үлкендер де бірі қолдап, бірі ""одан да дені дұрыс нәрсемен айналыс"" дейтін. Тіпті жақындарымнан ""нан болмайды"", ""қазақша рэп ешкімге керек емес"" дегенді көп еститінмін. Бірақ мұндай сөздер мені мықты қыла түсті. Кумирім америкалық рэпер Эминем қиын сәттерді еңсеріп, біраз адамға үлгі бола білді. Бала кезімде оның рэптері маған жігер берді. Әкемнің орына әке болды десем де артық емес. Оның рэптерінен өзіме қажет сөзді естідім, өзіме қажет эмоцияны алдым. Ішкі жан дүниемді сындырмай берік ұстап тұруға күш-қайрат берді"", – деді Дулат Мұхаметқали.
Оқи отырыңыз: Ninety One ЮНИСЕФ-тің Қазақстандағы ізгі ниет елшісі атанды
Оның сөзінше, Ninety One 2015 жылдан бері әндері арқылы жастармен жақынырақ болуға, әлеуметтік мәселелерді қозғауға тырысып жүр.
""Басымыздан қаншама жағдай өтті. Жастардың проблемасын біз жақсы білеміз. Балалар мен жасөспірімдер арасындағы әлеуметтік проблемаларды да міндетті түрде көтеруге тырысамыз. Әсіресе, кибербуллинг пен менталды денсаулыққа назар аударып отырмыз. Біз де оған тап болдық, бірақ дайын болмадық. Басымыздан өткен соң оған қаншалықты көңіл бөлу керек екенін және қалай күресу керек екенін білеміз. Қоғамда көп айтыла бермейтін жабық дүниелерді қозғап, жағдайды жақсы жаққа бұрғымыз келеді. Былтыр ЮНИСЕФ пен TikTok-тың менталды денсаулыққа қатысты ауқымды акциясын қолдап, психологтармен тікелей эфирде осы мәселені талқыладық. Біз барынша еркіндікке ұмтыламыз. Әлі күнге дейін еркіндікті ұстап қалуға тырысып жүрміз. Өзің еркін болмай, психикалық тұрғыда сау болмай бұл мәселелер туралы айту қиын"", – деді Zaq.
Оқи отырыңыз: Балаларды кибербуллинг құрбаны болудан қалай құтқарамыз?
Дулат Мұхаметқали өзін жалғыз сезінетін балалар мен жастарға қалай көмектесуге болатыны айта кетті.
""Жасөспірім ең алдымен жалғыз емес екенін түсінуі керек. Кішкентай кезде өзімізді жалғыз сезіндік. Бізді ешкім түсінбейтін сияқты, ешкім естімейтін сияқты халде жүретінбіз. Жастардың бәрі мұндай ойды миынан шығарып тастауы керек. Әлеуметтік желі пайда болғалы бәріміз бірге сияқтымыз, бірақ жалғыздық ұлғая түсті. Біз бір-бірімізде бар болдық. Біз бір-бірімізге көмектесіп, барынша ішіміздегі дүниені бөлісіп жүрдік. Жас бала өзін жалғыз сезінсе, бірінші кезекте ішкі ойы мен сезімін бөлісіп бастауы керек. Жанында ешкім болмаса да, ең болмағанда әлеуметтік желіде ой бөлісіп, өзін көрсетуден ұялмауы керек. Өзін таппай жүргендерге айтарым, сен өзіңді баяғыда тауып алдың. Сені сырттағы әртүрлі ой адастырады. Сондай ойлар шатастырып бастаса, ішіңе үңіл"", – деді ол.
Оқи отырыңыз: Әрбір үшінші оқушыға әлімжеттік жасалады. Мектеп неге буллинг мекеніне айналды?
Айта кетсек, бүгінде бүкіл әлемде ЮНИСЕФ-тің 200-ге жуық ізгі ниет елшісі бар. Олардың қатарына Ninety One тобының мүшелері – Батырхан Мәлік, Азамат Ашмақын, Дулат Мұхаметқали, Данияр Кұлымша қосылды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Топ мүшелері балалар мен жасөспірімдер арасындағы буллинг мәселесін де көтермек.,,2023-05-17T18:14:00+05:00
zeinetaqy-zinagyn-tugel-paidalanu-zane-xqko-da-neke-qiyu-sildeden-bastap-qazaqstanda-ne-ozgeredi,informburo.kz,Зейнетақы жинағын түгел пайдалану және ХҚКО-да неке қию. Шілдеден бастап Қазақстанда не өзгереді?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zeinetaqy-zinagyn-tugel-paidalanu-zane-xqko-da-neke-qiyu-sildeden-bastap-qazaqstanda-ne-ozgeredi,"2023 жылғы шілдеден бастап Қазақстанда балалы отбасыларға жәрдемақы төлеу ережелері өзгереді. Сондай-ақ, Әлеуметтік Кодекс күшіне енеді. Осы орайда Информбюро порталы 1 шілдеден бастап Қазақстан заңнамасында қандай өзгерістер мен толықтырулар күшіне енеді деген сұраққа жауап береді.
1 шілдеден бастап Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін еңбек ету қабілетінен және асыраушысынан айырылуына байланысты берілетін әлеуметтік төлемдердің мөлшері 14,5 пайызға ұлғаяды.
Еңбек ету қабілетінен айырылуына байланысты әлеуметтік төлемдермен 92 мыңға жуық адам, асыраушысынан айырылуына байланысты берілетін әлеуметтік төлемдермен 61 мың отбасы қамтылады деп жоспарланып отыр.
""Мемлекет азаматтардың табысын арттыру бойынша іс-шараларды тұрақты негізде қабылдап келе жатқанын айта кету керек. Мысалы, биыл 1 қаңтардан бастап республикадағы ең төменгі еңбекақы мөлшері 60 мыңнан 70 мың теңгеге дейін көбейтілді. Бұл экономиканың барлық саласында жұмыс істейтін 1,8 миллионға жуық жалдамалы жұмыскер мен еңбек адамын қамтыды. Ең төменгі айлық көрсеткіші арқылы еңбекақы деңгейін белгілейтін ұйымдар біліктіліктің санат аралық жүйесін ескере отырып, өзге де санаттағы жұмысшылардың еңбекақысын өсіру жағына қарай қайта қарастырады"", – делінген ресми хабарламада.
Оқи отырыңыз: 2023 жылы балаларға арналған жәрдемақы қаншаға өседі?
Шілдеден бастап өзге елде тұратын этникалық қазақтар ""Ата жолы"" картасын алып, Қазақстанға оңайлатылған кіру мүмкіндігін пайдалана алады.
""Ата жолы"" картасының иегерлері елге кірген кезде 10 жыл мерзімге тұруға рұқсат алады. Мұндай картасы бар этникалық қазақтың кандастардан айырмашылығы – басқа елдің азаматы бола тұра Қазақстан Республикасының азаматтарымен және қандастарымен тең құқыққа ие болады.
""Ата жолы"" картасы бар адамдар мемлекеттік және жергілікті өзін-өзі басқару органдарына сайлауға және сайлануға, республикалық референдумға қатысуға құқығы жоқ және мемлекеттік қызметке кіре алмайды. Егер ""Ата жолы"" картасының иесі Қазақстан азаматтығын алса, оның картасы жарамсыз деп танылады. Ал еңбек ету немесе бизнес жүргізу үшін қоныстану өңірін өз бетінше таңдайды"", – делінген еңбек министрлігінің хабарламасында.
Оқи отырыңыз: ""Ата жолы"" картасы 10 жыл мерзімге беріледі. Оны алу шарттары белгілі болды
Карта иегерінің тағы қандай құқықтары бар?
1 шілдеден бастап зейнеткерлер тұрғын үй сатып алуға немесе емделуге өз жинақтарының толық сомасын пайдалана алады. Әлеуметтік кодекс аясында БЖЗҚ жинақтарының барлық сомасын тұрғын үй жағдайын жақсартуға немесе емделу үшін пайдалануға болады.
""Зейнеткерлер www.enpf-otbasy.kz интернет-платформасы арқылы жинақталған қаражатты екі мақсатта пайдалану үшін ""Отбасы банкі"" тұрғын үй құрылыс жинақ банкі"" АҚ немесе екінші деңгейдегі банктерге жүгіне алады"", – делінген хабарламада.
Оқи отырыңыз: Ардагерлер мен зейнеткерлер санаторийге қалай тегін жолдама ала алады? Түсіндірме
1 шілдеден бастап Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының салымшылары зейнетақы жинақтары сомасының 50 пайызына дейін жеке басқарушы инвестициялық компанияларға бере алады. Бұл азаматтарға зейнетақы активтерін басқаруға қатысуға, өздерінің зейнетақы жоспарын құруға, жинақтарын инвестициялаудың балама саясатын таңдауға мүмкіндік береді.
Жинағын жеке басқарушы компанияға аударған адам оны кейін басқа компанияға не қайтадан зейнетақы қорына аудара алады.
Оқи отырыңыз: ""Төрт баласы бар аналарға ерте зейнеткерлікке шығу құқығы берілмейді"". Вице-премьер депутат сауалына жауап берді
Биыл 1 шілдеден бастап саяси қуғын-сүргін құрбандарына және саяси қуғын-сүргіннен зардап шеккен мүгедектігі бар адамдар және зейнеткерлерге 1,23 АЕК (2023 жылы – 4244 теңге) көлемінде арнаулы мемлекеттік жәрдемақы төленеді. 2023 жылдың 1 мамырдағы жағдай бойынша елімізде 28 316 адам жәрдемақы алады. Жергілікті атқарушы органдар саяси қуғын-сүргінге ұшыраған және заңнамаға сәйкес ақталған адамдарға материалдық және басқа да көмек түрлерін көрсету жөнінде жергілікті бюджеттер есебінен қосымша шаралар белгілеуге құқылы.
Оқи отырыңыз: Алаш қайраткерлерін жақсы білесіз бе? Фототест
""Жыл сайын саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күніне орай жергілікті атқарушы органдар саяси қуғын-сүргін құрбандары мен зардап шеккендерге біржолғы материалдық көмек көрсетеді. Биыл жергілікті бюджет есебінен 3828 азаматқа 3692 теңгеден 30 000 теңгеге дейін біржолғы материалдық көмек көрсетіледі"", – делінген Еңбек министрлігінің хабарламасында.
Айта кетейік, 2003 жылдан бері елімізде саяси қуғын-сүргін құрбандарына біржолғы ақшалай өтемақы және арнайы мемлекеттік жәрдемақы ретінде 18,4 миллиард теңге төленді. Биыл бұл мақсаттарға 1,3 миллиард теңгеден астам қаржы қарастырылған.
1 шілдеден бастап АХАТ бөлімдерінің функциялары ""Азаматтарға арналған үкімет"" Мемлекеттік корпорациясы"" КЕАҚ-ға беріледі. ХҚКО-ларда азаматтық хал актілерін тіркеуге байланысты мемлекеттік қызметтердің барлық түрлері көрсетіледі.
""Осылайша, азаматтардың барлық мемлекеттік қызметтерді бір жерден ""бір терезе"" қағидаты бойынша алу мақсатында барлық халыққа қызмет көрсету орталықтары бірыңғай жүйеге біріктірілген"", – деді Алматы қаласы әділет департаментінің тіркеу қызметі саласындағы бақылау бөлімі басшысының м.а. Жанар Бейсенова.
Оқи отырыңыз: ""Мәһір – қалыңдықты саудалау емес, Құдайдың берген құқығы"". Имам мешітте неке қидыру ережелерін түсіндірді
Сондай-ақ неке қию және бұзуды, өлімді мемлекеттік тіркеу, акт жазбаларына өзгерістер, толықтырулар, түзетулер енгізу, оның ішінде атын, әкесінің атын, тегін өзгерту, әкелікті (анасы екенін) анықтау, бала асырап алу секілді мемлекеттік қызметтер көрсетіледі. Сонымен қатар азаматтық хал актілерінің жазбаларын қалпына келтіру және жою, бастапқы және қайталама куәліктерді, анықтамаларды электрондық нұсқада немесе қағаз түрінде беру қызметтері бар.
Қазақстанда халыққа қызмет көрсету орталықтарының жұмыс кестесі 1 шілдеден бастап өзгереді. Енді халыққа қызмет көрсету орталықтары мереке күндерін қоспағанда, сенбі күні сағат 9.00-ден 13.00-ге дейін жұмыс істейді.
Ал жұмыс күндері олардың жұмыс кестесі өзгеріссіз қалады: 9.00-ден 20.00-ге дейін.
""ХҚКО-ның қалған бөлімдері дүйсенбі-жұма күндері сағат 9:00-ден 18:00-ге дейін стандартты кесте бойынша жұмысын жалғастырады. Қазақстандықтар сондай-ақ ""ХҚКО"" қосымшасы арқылы, бірыңғай байланыс орталығының 1414 нөмірі бойынша, eGov порталында, EgovKzBot2.0 телеграм-ботында, Egov mobile қосымшасы арқылы ХҚКО-ға кезекті алдын ала брондай алады"", – делінген ""Азаматтарға арналған үкімет"" мемлекеттік корпорациясының баспасөз хабарламасында.
Оқи отырыңыз: 1 шілдеден бастап сенбі күні кезекші ХҚКО жұмыс істейді
Мемлекеттік кірістер комитеті интернет-платформалармен бірлесіп, такси жүргізушілері мен курьерлерге ыңғайлы функционалды жүзеге асырып жатыр. Енді такси немесе курьерлік жеткізу қызметі кезінде жеке кәсіпкер ретінде тіркелу немесе мекемеге (басқа кәсіпкерге) жалдамалы қызметкер ретінде рәсімдеу жолымен салық пен әлеуметтік төлем төлеуге міндетті.
""Бұл талаптар бұрыннан бар, бірақ әртүрлі себептерге байланысты көп азамат орындамайды. Біздің ойымызша, себептердің бірі – міндеттемелерді орындауға байланысты әкімшілік рәсімдерді орындауға дайын еместігі"", – делінген мемлекеттік кірістер комитетінің хабарламасында.
Салық төлеуші үшін eSalyq Business арнайы мобильді қосымшасын қолданып, 1 пайыздық бағамен табыс салығын және әлеуметтік төлемдерді (зейнетақы жарналары, әлеуметтік аударымдар және медициналық сақтандыру) төлейді. Осыған байланысты, интернет-платформаларды пайдалана отырып, қызмет көрсететін тұлғаларға салық міндеттемелерін орындауға көмектесу үшін мемлекеттік кірістер комитеті eSalyq Business мобильді қосымшасын пилоттық жоба ретінде іске қосып жатыр. Мұнда жеке кәсіпкер ретінде тіркелу тікелей интернет-платформада өтеді.
Оқи отырыңыз: Курьерлер енді салықты ұялы қосымша арқылы төлей алады
Платформа операторы табысын төлеу кезінде тиесілі салықтар мен әлеуметтік төлемдерді төлейді, содан кейін мәліметтер автоматты түрде мемлекеттік кірістер комитетіне беріледі.
Бүгінгі күні ақпараттық жүйелерді баптау бойынша Яндекс.таксимен жұмыс жүріп жатыр. Жұмыс аяқталғаннан кейін азаматтар ерікті негізде пилоттық жобаға қосыла алады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Зейнеткерлер тұрғын үй сатып алуға немесе емделуге өз жинақтарының толық сомасын пайдалана алады.,,2023-06-07T18:07:00+05:00
aielim-bosanganda-zanynda-boldym-perzentxanaga-seriktes-bolyp-kirgen-akelerdin-xikayasy,informburo.kz,"""Әйелім босанғанда жанында болдым"". Перзентханаға серіктес болып кірген әкелердің хикаясы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aielim-bosanganda-zanynda-boldym-perzentxanaga-seriktes-bolyp-kirgen-akelerdin-xikayasy,"Қазақстанда жүкті әйелдерге перзентханаға серіктес алып кіруге рұқсат етілген. Оған 18 жасқа толған отбасы мүшесі немесе жақын адамы кіре алады. Cоңғы жылдары серіктес ретінде күйеуін алып кіретін әйелдердің көбейгенін байқауға болады. Алайда, барлық әке бірдей баласының дүниеге келу сәтінің куәгері болуға құмар емес. Ел арасында әйелінң қалай босанғанын көрген ерлі-зайыптылардың қарым-қатынасы ""бұзылып кететіні"" туралы да аңыз бар. Десе де, бұл стереотипке қарамай, баласын бірінші болып құшағына алған әкелер де аз емес.
Информбюро материалында перзентханға серіктес болып кірген жас әкелердің хикаясын ұсынамыз.
Астана қаласының 26 жастағы тұрғыны Диас – екі баланың әкесі. Ол екі баласының да өмірге келу сәтінің куәгері болған.
""Тұңғышым өмірге келерде перзентханаға серіктес болып кіруге өзім сұрандым. Оған нақты не әсер еткенін білмеймін. Ең бірінші себеп балама және әйеліме деген махаббатым деп ойлаймын. Сонымен қатар өзім ерекше құбылыстарға қатты қызығатын адаммын. Баланың өмірге келу процесі және өмірге келгендегі бірінші әрекеттері, дауысы қатты қызық болды. Әртүрлі мақала оқып, видеолар көріп, алдын ала дайындалдым. Әйелімнің толғағы басталып, перзентханаға кірген бойда дәрігерлермен сөйлесіп, жанында болдым. Себебі, менің ойымша, әйелді ер азаматынан артық ешкім түсіне алмайды. Екінші жағынан, баланың өмірге келу процесі өзім үшін де қызық болды. Барлығын дұрыстап, көз алмай қарап жүрдім. Сол үшін акушер: ""Сіз кәдімгідей зерттеп жүрсіз ғой, шамалы тыныш тұрсаңызшы"" деп ұрысқан еді. Қазір бәрін күліп еске аламын"", – деді Диас.
Диас алғашқы тәжірибеде қызықтармен қатар қиындықтар да болғанын жасырмайды.
""Тұңғышымыз өмірге келерде көп сөйлеп, әйелімнің мазасын алмауға тырыстым. Керісінше, оны тыңдап, қолынан ұстап, қолдау білдіруге барымды салдым. Жаны қиналған кезде қолымды қатты қысып ұстап, кейде тіпті тырнап алған кезі де болды. Өмірге адам әкелу оңай процесс емес екен. Сол сәтте әйеліңе барынша қолдау көрсетіп, жылы-жылы сөйлеп, жігерлендіріп, жанында екеніңді білдіру маңызды"", – деді жас әке.
Осыдан кейін екінші баласы дүниеге келерде әйелі Диастан перзентханаға бірге кіруді өзі өтінген.
""Ал екінші рет кіргенде бәрі жеңілірек өтті. Бұл кезде, керісінше, әйеліммен барынша сөйлесуге, көңілін аулауға, массаж жасап, фитболда жаттығулар істеуге көмектесіп, душта өзін жайлы сезінуі үшін музыка қосып, босану барысында қолынан ұстап, не істеу керек екенін айтып тұрдым. Әсерімді сөзбен айтып жеткізу мүмкін емес. Ол жерде уайым да, қорқыныш та, қуаныш та болады. Бастысы үрейге берілмеу керек"", – деді ол.
Диас барлық жас әкеге әйеліне босануда серіктес болып кіруді ұсынды.
""Ел арасында ""босануға бірге кірсең, әйеліңе суып кетесің"" деген пікір айтылып жатады. Мен онымен келіспеймін. Себебі, осы арқылы әкелік сезімді тереңірек сезінуге болатын сияқты. Қазір кей еркектер ""балам бар екенін әлі сезіне алмай жүрмін"" деп жатады. Сондай жағдай болмас үшін, әкелік сезімнің бірден оянуы үшін еркектерге сүйіктісіне қолдау білдіріп, перзентханаға бірге кіруді ұсынамын"", – деді Диас.
Ал 27 жастағы Аңсар әйелінің серіктес болу туралы өтінішінен басында үзілді-кесілді бас тартқан.
""Әйелім перзентханаға бірге кіру туралы айтқан кезде бірден бас тарттым. Еркектер жүретін жер емес сияқты көрінді. Оның үстіне ""әйеліңнің қалай босанғанын көрген соң, оған суып кетесің"", ""өмірің бұрынғыдай болмайды"" дегендерді жиі еститінмін. Одан да әкелеріміз сияқты әйелімді перзентханаға апарып тастап, кейін терезенің түбіне келіп, ""Кім таптың?"" деп айқайлаған дұрыс сияқты көрінді. Себебі, біздің көріп өскеніміз – сол. Бірақ мен кірмесем, әйелім доула жалдайтынын айтты. Доула – босануға бірге кіретін серіктес. Оған сол үшін ақша төлейсің. Бөтен адам. Сол кезде барып ""қалай баламның өмірге келу сәтін өзім еш танымайтын адамға сеніп тапсырамын"" деген ой келді. Ойлана келе, серіктес болуға келістім"", – деді Аңсар.
Алайда Аңсар әйелімен бірге босану туралы курстарға бармаған, ешқандай әдебиет оқымаған, видео-сабақтар қарамаған.
""Маған бәрі оңай болатын сияқты көрінді. Бәрінің әйелі босанып жатыр ғой деп ойладым. Бірақ әйелімнің толғағы аяқ асты басталған кезде ештеңеге дайын емес екенімді ұқтым. Таңғы сағат 6 шамасында әйелім ""ауырып тұрмын"" деп оятты. Тез-тез заттарымызды алып, перзентханаға бардық. Ол жерде мен қорыққан сайын әйелімнің де қорқынышы үдей бастады. Сол кезде барып есімді жидым. Қолдау көрсетіп, көңілін аулауға тырыстым. Арқасына, беліне білгенімше массаж жасап бердім. ""Бәрі жақсы болады, сен мықтысың"" деп жігерлендірген болдым. Ішімнен неге массажды қалай жасау керек екенін, не істеу керек екенін алдын ала үйреніп алмадым деп ойладым"", – деді жас әке.
Аңсар баласы дүниеге келгенде қуаныштан жылап жібергенін де жасырмады.
""Қызымның ""шыр"" еткен дауысы шыққанда көзімнен ыстық жас парлап кетті. Акушерлер оны бірден әйелімнің кеудесіне жатқызды. Кіп-кішкентай болып, бүрісіп, жылап жатты. Сол кезде кеудеме өзіме бейтаныс бір сезім толып, аяқ-қолымнан әл кетіп қалды. Енді оның қорғаны болуым керек екенін түсіндім. Бірден есейіп кеткендей сезім болды"", – деді Аңсар.
Десе де Аңсар босануға серіктес болып кіргісі келетін ерлерді арнайы дайындықтан өтуге шақырды.
""Бұл – өте күрделі процесс. Қазір айтқан кезде бәрі оңай сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ әйеліңнің қиналғанын көру, баланың өмірге келуін көру оңай емес. Психикаң мықты болуы керек сияқты. Өзі қиналып жатқан әйеліңнің барлық ""еркелігін"" көтере алуың керек. Сондықтан барлық еркек бұл процеске шыдайды деп айта алмас едім. Іштей дайын еркектер ғана кірсін. Оның өзінде алдын ала дайындық курстарына қатысып алу керек шығар. Ал, оларды міндеттеп кіргізу дұрыс емес деп санаймын"", – деді жас әке.
Психолог Ләззат Қыпшақбаева да босануға серіктес болып кіру туралы соңғы шешімді ер адамдардың өзі қабылдауы керек екенін айтты.
""Әр адамның психикасы әртүрлі. Босану процесі де әр әйелде әртүрлі өтеді. Сондықтан ер адам өзі іштей дайын болып, психикасы шыдай алса ғана кіргені жөн. Әйтпесе, қазір күйеуін серіктес қылу сәнге айналып кеткендей. ""Құрбымның күйеуі серіктес болды, сен де боласың"" деу дұрыс емес. Бәлкім, сіздің күйеуіңіздің психикасы ондай жағдайға шыдамауы мүмкін, жүрегі нәзік болуы мүмкін. Күйеуіңіз есінен танып қалса, өзіңіз оған алаңдап, қиналып қалуыңыз мүмкін, дәрігерлердің де назары бөлініп кетеді. Сондықтан күйеуіңіз дайын болса ғана кіргізіңіз. Сонымен қатар қазір серіктеспен босануға дайындық курстары бар. Соларға міндетті түрде қатысқан жөн"", – деді маман.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Психолог босануға серіктес болып кіру туралы соңғы шешімді ер адамның өзі қабылдауы керек екенін айтты.,,2023-05-11T19:01:00+05:00
alkogol-temeki-mai-men-tuz-nege-ziyandy-adetterdi-zanmen-qoidyruga-bolmaidy,informburo.kz,"Алкоголь, темекі, май мен тұз: Неге зиянды әдеттерді заңмен қойдыруға болмайды?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/alkogol-temeki-mai-men-tuz-nege-ziyandy-adetterdi-zanmen-qoidyruga-bolmaidy,"Кеңестік дәуірде маскүнемдікке қарсы антиалкогольдік кампания жүзеге асырылғанын көп адам білсе де, оның бір емес, үш мәрте қолға алынғанын екінің бірі біле бермейді. 1958, 1972 және 1985 жылдары.
Олардың аясында одақ елдерінде алкогольдік сусындар өндірісі күрт төмендеп, адамдардың өмір сүру ұзақтығы артқанымен, бұл кампаниялардың бәрі де ""сәтсіз"" деген бағаға ие болды.
Ең қызығы, мұндай мәжбүрлі реттеу шаралары тек Кеңес одағы ғана, басқа елдерде де тәжірибеде болған. Алайда, түбегейлі тәуір нәтиже бергені жоқтың қасы. Мұның бәрі зиянды әдеттерді заңмен реттеп, мәжбүрлі қойдыру тиімді емес екенін әлдеқашан көрсеткен. Дегенмен, әлемде зиянды әдеттерден арылту мақсатындағы жұмыстар тоқтаған емес. Алайда, олардың бағыты өзгерген.
Оқи отырыңыз: Темекі, ішімдік және есірткіге тәуелділіктен қалай арылуға болады?
Биыл Орта Азияда тұңғыш рет, атап айтқанда Қырғызстан астанасы Бішкек қаласында өткен City Health конференциясында зиянды әдеттермен күрестің жаңаша тәсілдері таныстырылды. Конференцияда 15 елдің сарапшылары әлем халқын темекі, алкогольдік ішімдіктер, пассив өмір салты және майлы және тұзды тағамдар тұтынудан арылту жолдарын ортаға салды.
Есірткі және алкоголь саясаты саласындағы ұлыбританиялық маман Дэвид Макинтоштың айтуынша, тұманды Альбионда 2030 жылға қарай шылымқұмар ағылшындар санын ел халқының 5 пайызынан да азайтуды көздеп отыр. Бірақ, мүлде тыйып тастау жолымен емес. Шылым орнына ел үкіметі ағылшындарға түтінсіз, зияны азырақ электронды темекі ұсынады. Бұл бір бүгін қолға алынған шара емес, бірнеше жылдан бері тәжірибеден өтіп келе жатқан кампания. Дэвид Макинтоштың айтуынша, нәтижесі де жаман емес. Соған орай, енді әрбір бесінші шылымқорға (кемінде миллион адам) мұндай электронды темекіні тегін ұсынбақ.
Дәл осы секілді, есірткіқұмар ағылшындарға зияны азырақ метадон ұсыну арқылы емдеу шарасы да Ұлыбританияда 40 жылдан бері жүзеге асырылып келеді. Тұманды Альбионнан бастау алған терапия бүгінде әлемнің көптеген елінде қолға алынған, олардың қатарында Қазақстан да бар.
""Бұл бағдарлама есірткіге тәуелді адамдардың арасында болатын инфекциялық аурулар санын, олардың қатысуымен жасалатын қылмыстар санын айтарлықтай азайтуға мүмкіндік берді. Олар бұрынғыдай қоғамнан тыс өмір сүрмейді, қалыпты өмір салтын ұстанады. Қажетті емді ауруханадан ала алады. Жалпы, есірткіге тәуелді адамдарды сауықтыруда отбасы мен қоғамның рөлі зор. Сондықтан, оларды сыртқа тебу емес, қайта өзімізге тарту көбірек тиімді нәтиже береді"", – деп атап өтті Дэвид Макинтош.
Оқи отырыңыз: Ішімдік пен темекіден бас тартқан ауылда ұрлық пен ажырасу тыйылған
Зиянды әдеттермен дәл осы секілді күрестің балама бір тәсілін швециялық маман, Линчепинг университетінің ішкі медицина және эндокринология профессоры Фредрик Нистром әңгімелеп берді. Оның айтуынша, Швецияда қазір шылымқұмарлықпен күрес аясында снюс (түтін шығармайтын, зияны азырақ, ерін астына салатын табак түрі) қолданылады. Арнайы тәжірибе де жасалған. Маманның айтуынша, адам денсаулығына темекі құрамындағы никотиннен гөрі, темекіні қыздыру кезінде бөлінетін түтіні көбірек зияны. Сәйкесінше, темекімен күресте шылымның түтінсіз түрлеріне көшу тиімдірек болмақ.
""Снюс Швецияда алғаш XVII ғасырда пайда болғанымен, ұзақ жылдар оған заңмен тыйым салынған болатын. Бірақ, біз тәжірибе жасау арқылы оның адамның жүрек-қан тамыр жүйесіне аса зиян емес екеніне көз жеткіздік. Рас, снюс құрамындағы никотин ағзадағы зат алмасу процесіне аздап әсер етеді, артериялық қысымды көтереді және ағзадағы кортизолдың үлесін аздап көбейтеді. Дегенмен, түтінді темекімен салыстыруға келмейді. Сондай-ақ, кортизолдың көбеюі қан құрамындағы қантты арттырмайтынына көз жеткіздік"", – деді Фредрик Нистром.
Зиянды әдеттерден зияны азырақ әдеттерді ұсыну арқылы емдеу не сауықтыру шарасы кезіндегі Андроповтың ""құрғақ заңының"" (Кеңестік кезеңдегі антиалкогольдік кампания) бүгінгі әлемдегі баламасы. City Health конференциясында бас қосқан мамандар бірауыздан бұл тәсілдің тиімділігіне баса мән берді.
Жалпы, әлемде инфекциялық емес аурулардан болатын өлім-жітім үлесі өте жоғары. Салыстыру үшін: Егер инфекциялық коронавирус әлемді бір дүрліктірсе, анығында инфекциялық емес аурулардан болатын өлім үлесі әлемдегі барлық өлім-жітімнің 70 пайызына ие.
Оқи отырыңыз: ""Арақты қою үшін бармаған жерім жоқ"". Анонимді алкоголиктер тобындағы әйелдің хикаясы
Өкініштісі, Қазақстандағы жағдай да мәз емес. ""Денсаулық"" ұлттық қауымдастығының басшы дәрігері Бақыт Түменованың айтуынша, коронавирус пандемиясы тек инфекциялық аурулар мәселелерін ғана емес, инфекциялық емес аурулардың қаншалықты асқынып тұрғанын айқын көрсетіп берген. Өйткені, пандемия кезінде коронавирустан көз жұмғандардың басым бөлігін жүрек-қан тамыр, өкпе ауруларына шалдыққандар, алкогольді ішімдік, темекі, тым майлы және тұзды тағам сынды зиянды әдеттерге әуестер, сондай-ақ артық салмаққа ие адамдар құраған.
""Негізінен, қант диабеті барлар. Ал мен атаған зиянды әдеттердің бәрі бірінші кезекте қант диабетін тудырады. Ең қиыны, көп адам бойында қант диабеті барын білмейді. Оған қоса, жастар арасында қант диабетіне шалдыққандар көп"", – деп атап өтті Бақыт Түменова.
Аталған қауымдастықтың дерегінше, Қазақстанда инфекциялық емес аурулардан болатын өлім-жітім үлесі барлық өлім-жітімнің 84 пайызын құрайды. Бұл әлемдік орташа көрсеткіштен де жоғары.
Қазақстанда, әсіресе, жүрек-қан тамырлары (36,4%), өкпе (22,9%) және асқорыту (12,8%) органдарының сырқатынан көз жұматындар көп. Салыстыру үшін айта кетейік, олардың үлесі жол-көлік апаттарының құрбандарынан да жоғары.
Екі күнге созылған City Health конференциясында сарапшылар ортақ ұстанымдарды бекітті. Мұндағы маңызды мәселе – әр ел зиянды әдеттермен әне олардың салдарларымен жеке-дара күресе алмайды. Өйткені, Денсаулық"" ұлттық қауымдастығының басшы дәрігері Бақыт Түменова атап өткендей, бүгін Қазақстанда болған инфекциялық ауру ертең-ақ Қырғызстанға жетеді және ір қарай тарала береді. Онда шекара жоқ. Ал инфекциялық ауру инфекциялық емес ауруларды қоздыратынын ескерсек, бір жыртықты жамағанмен, үй ішіндегі жылу тұрақтап қалмайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда инфекциялық емес аурулардан болатын өлім-жітім үлесі – 84 пайыз.,,2023-05-10T09:20:00+05:00
auylda-medicinalyq-zertxana-asuga-3-mln-tenge-grantty-qalai-aluga-bolady,informburo.kz,Ауылда медициналық зертхана ашуға 3 млн теңге грантты қалай алуға болады?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/auylda-medicinalyq-zertxana-asuga-3-mln-tenge-grantty-qalai-aluga-bolady,"Ауылдық аймақтарды тұрақты дамыту қоры биоматериал алу пункттерін ашатын кәсіпкерлерді қолдаудың гранттық бағдарламасын әзірледі. Осы орайда Информбюро Қордың Өңірлік даму бағдарламасы мен денсаулық сақтау бағдарламасының үйлестірушісі Фатима Герфановадан жоба туралы сұрады.
– Жоба туралы толығырақ айтып өтесіз бе?
– Қала және ауыл тұрғындарына жоғары сапалы медициналық диагностикалық қызметтер қолжетімді болуы үшін ""Ауылдық аумақтарды тұрақты дамыту қоры"" 2021 жылдың мамыр айында ""Ауылдағы зертханалар"" жобасын іске асыруға бастама жасады.
Жоба аясында Қазақстанның барлық аудан орталығында зертханалық сынама алу кабинеттерін жабдықтау үшін кәсіпкерлерге жиһаздар мен жабдықтар сатып алуға 3 миллион теңгеге дейін тегін гранттар беріледі.
Бірнеше компания жоба ауқымын одан ары кеңейту үшін серіктес болуға келісті. Жоба аясында компаниялар аудан орталықтарында биоматериалдарды қабылдау пункттерін ашқысы келетін кәсіпкерлер үшін тұтас төлемді алып тастады.
– Ауылдық жерлерге не үшін мұндай зертханалар ашу қажет?
– Дер кезінде әрі сапалы жасалған медициналық диагностика адам денсаулығын жақсартуға деген алғашқы қадам екені белгілі. Жекеменшік медициналық зертхана кабинеттерінде мемлекеттік ауруханаларға қарағанда Қазақстанда ғана емес, шетелде де жасауға болатын 800-ге жуық анализ түрін тапсыруға болады. Алайда осыншама талдау халықтың бәріне бірдей қолжетімді емес. Қазақстандағы ауыл тұрғындарының бестен бірі, шамамен 1,5 миллион адам тұратын жерінде мұндай қызметтерді ала алмайды. Бірқатар ауылдық жерлердің тұрғындарына ондаған, тіпті жүздеген шақырым жердегі облыс орталығына немесе көршілес аудандарға баруға тура келеді. Оған қаншама уақыт пен ақша кететіні айтпаса да түсінікті.
Оқи отырыңыз: Ауыл тұрғындарына 5-7 жылға 2,5 пайыздық шағын несие беріледі
– Жоба қазірдің өзінде қандай ауылдық жерлерде жүзеге асып жатыр?
– Жоба зертхана кабинеттері жоқ Қазақстанның аудан орталықтарында жүзеге асырылады. Қордың кабинет ашуға 15 грант бөлгенін ескерсек, бүгінде 30-дан астам аудан орталығында ашылды. Олардың тізімін lab-grant.kz сайтынан білуге ​​болады. Жеке зертхана кабинеттері жоқ аудан орталықтарының көбі Батыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай, Павлодар облыстарында орналасқан.
– Грантты қалай алуға болады? Кәсіпкерлерге кандай талаптар қойылады?
– Грант алу үшін жоба үйлестірушісіне хабарласып, зертхана кабинетін ашуға мүдделі аудан орталығының әкімшілігімен келісу керек. Қайтарымсыз гранттың негізгі екі шарты бар: біріншіден, грант берілген күннен бастап 30 күн ішінде берілген қаржының мақсатты жұмсалғанын растау және зертхана кабинеті бір жыл жұмыс істеп тұруы керек. Егер тиімділік, қызметкерлер алу мәселелері туындаса және қандай да бір себептермен зертхана бір жыл ішінде жабылса, грант алушы Қорға қаражатты қайтаруға міндетті.
Аудан орталығы әкімшілігімен келіскеннен кейін зертхана кабинетін ашатын орынға қойылатын талаптарды біледі. Зертхана кабинеті ең алдымен санитарлық нормаларға сай келуі керек. Қажет болса кәсіпкер ішін жөндейді. Орын тапқаннан кейін компаниямен шартқа қол қояды. Содан соң Қор шарт негізінде қажет сомаға грант береді. Кәсіпкер грант қаржысына құрал-жабдықтар мен жиһаздар алады. Франчайзер қызметкерлерді іздеп, оларды оқытады.
Оқи отырыңыз: Кәсіп бастауға қалай 1,4 млн теңге қайтарымсыз грант алуға болады? Шағын нұсқаулық
Бұл жоба ауыл тұрғындарының өмір сапасын жақсартуды көздейді. Болашақта барлық ауыл-аймақта осындай зертханалар ашылады деп сенеміз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Грант қаржысына кәсіпкерлер құрал-жабдықтар мен жиһаздар сатып алады.,,2023-04-27T16:43:38+05:00
baiqonyr-berekeli-turmys-sesimderi,informburo.kz,Байқоңыр: берекелі тұрмыс шешімдері,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/baiqonyr-berekeli-turmys-sesimderi,"Осыдан 65 жыл бұрын, 1957 жылы 4 қазанда Байқоңыр ғарыш айлағынан ғарышқа ""ПС-1"" (""Ең қарапайым серік-1"") деп аталатын тұңғыш жасанды жер серігі ұшты. Спутник 1958 жылдың 4 қаңтарына дейін тура төрт айда 60 миллион шақырымға жуық қашықтыққа ұшып, планетаны 1440 рет айналып шықты. Содан кейін атмосфераның жоғарғы қабатына құлап, жанып кетті. Бұл ұшу адамзат тарихындағы ғарыш дәуірінің және ""Байқоңыр"" ғарыш кешенінің жаңа тарихының басталуына себеп болды.
Қазір бұл қала мен ғарышты бір-бірінсіз елестету мүмкін емес. Адам алғаш рет ғарышқа осы Байқоңыр ғарыш айлағынан ұшты. Сондықтан да Сырдарияның оң жағасында, шексіз даланың арасында орналасқан осынау қазақ қалашығына деген қызығушылық зор.
Қызылордадан 240 шақырым жерде шөл далада орналасқан қала ғарыш айлағымен қатар салынған. Алғашында бас жоспарда ""№10 учаске"" деп көрсетілген. Кейін Заря ауылы болды, одан соң атауы Ленинский, біраз уақыт өткенде Ленинск болып өзгерді.
Кеңес дәуірінде бұл жер ғарыш айлағында қызмет ететін мамандар мен олардың отбасылары тұратын жабық әскери қалашық болған. Ол кезде мұнда 150 мыңға жуық адам тұратын.
КСРО ыдырағаннан кейін Байқоңырда тұрмыс күрт төмендеді: ғарышқа ұшырулар саны азайып, әскери және техникалық қызметшілердің бір бөлігі отбасымен туған жеріне кетті. Қаланың қарттары 1993-1994 жылдардағы қысты әлі ұмытпаған. Ол қыста жылу болмай, пәтердегі ауа температурасы нөлден төмен түсіп, тұрғындар тамақты көпқабатты үйлердің ауласында әзірлеген екен.
1994 жылы Ресей мен Қазақстан арасында алғашқы келісімге қол қойылып, Ресей Федерациясы ғарыш айлағын 20 жылға жалға алды. Ғарыш айлағымен бірге қала қайта жандана бастады. 1995 жылы Қазақстан президентінің жарлығымен қала атауы ғарыш айлағының атына сәйкестендіріліп, Байқоңыр болып өзгерді. Ал 2004 жылы қаланы жалға алу мерзімі 2050 жылға дейін ұзартылды. Ол үшін Ресей Федерациясы жыл сайын Қазақстан бюджетіне 115 миллион доллар төлеп отырады.
Қазір Байқоңыр қаласында 76 мың адам тұрады. Олардың бәрі – Қазақстан мен Ресей азаматтары. Екі ел арасындағы үкіметаралық келісім бойынша қаланы қала әкімшілігі басқарады. Оның басшысын екі мемлекеттің президенті тағайындайды. Сондай-ақ, мұнда Қазақстан мүддесін қорғау үшін Қазақстан президентінің арнайы өкілі тұрады.
Қаладағы тәртіпті де екі елдің полициясы қадағалайды. Тұрғындар сауда жасау үшін рубль мен теңгені қатар қолданады. Десе де, сауданың басым бөлігі рубльмен жасалады. Себебі, дүкендер мен базарлардағы айырбастау бағамы республиканың басқа қалаларындағы айырбастау пунктеріне қарағанда тиімсіз. Байқоңырлықтар теңгені көбінесе жақын маңдағы Төретам және Ақай ауылдарынан сауда жасауға жұмсайды.
Қала тұрғындарының көбі ғарыш айлағында жұмыс істейді. Қалғаны қоғамдық тамақтандыру, такси, білім беру, медицина сияқты басқа да әлеуметтік мекемелерде жұмыс істейді.
Қызылорда облысы әкімдігінің мәліметіне сүйенсек, Байқоңыр қаласының және тұтастай кешеннің ұзақ мерзімді дамуын қамтамасыз ету мәселелері бойынша ауқымды жұмыстар жүргізіліп жатыр. ""Байқоңыр"" кешенін газбен қамтамасыз ету бойынша келісім негізінде мұндағы көп қабатты тұрғын үйлер, шағын және орта бизнес нысандары көгілдір отынға қосылған.
Тұрғын үй мәселелерін шешу үшін Қазақстан Республикасының қаражаты есебінен 2019 жылы ""Нұрлы жер"" мемлекеттік бағдарламасымен 50 пәтерлі 5 тұрғын үй пайдалануға беріліп, ""7А"" шағын ауданы құрылды. Сонымен қатар, 2021 жылдан бері осы шағын ауданнан ""Нұрлы жер"" бағдарламасы аясында тағы да 50 пәтерлі 5 тұрғын үйдің құрылысы жүргізіліп жатыр.
Қалада 13 мектеп, 13 балабақша, спорт және өнер мектептері, Мәскеу авиация институтының филиалы бар. Байқоңырдағы ең танымал орта оқу орны ретінде Челомей халықаралық ғарыш мектеп-лицейін атауға болады. Онда конструктор болуды армандайтын 500-600 қазақ, орыс баласы оқиды. 1993 жылы лицейде Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясы Кіші ғылым академиясының ""Космонавтика"" ғылыми бөлімі ашылды. Сондай-ақ, оның өзінің Космонавтика музейі бар.
Байқоңырда астронавтарға, конструкторларға, инженерлерге арналған ондаған (кейбір деректер бойынша олардың жүзден астамы бар) ескерткіштер бар, соның арқасында өнеркәсіп дамыды. Әрине, мұнда қаланы тұрғызған, ғылым мен ғарыш саласын дамытқандардың естелігі мұқият сақталған. Көшелер, даңғылдар мен алаңдарға ғарыш қайраткерлерінің есімі берілген.
Тұңғыш ғарышкерге арналған ескерткіш 1984 жылы 12 сәуірде ашылды. Ол қалалық әкімшілік ғимаратының жанындағы саябақта орналасқан. Мүсін эскизінің авторы – Новосибирск педагогикалық институтының көркемсурет-графика факультетінің түлегі, сол кезде полигонда қызмет еткен кіші сержант Олег Песоцкий. Ескерткіш ашылғаннан бері барлық ғарышкерлер ұшу алдында тұңғыш ғарышкерге құрмет көрсетіп, осы алаңға келеді.
Сонымен қатар, Байқоңыр ғарыш айлағын ұйымдастырушылардың бірі, аты аңызға айналған конструктор Сергей Королевке арналған экспозицияны, ғарыш айлағы тарихы музейін айтпай кету мүмкін емес. Бұл мұражай Юрий Гагарин ғарышқа ұшқаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, 1967 жылы құрылған.
Бүгінгі күні мұражай қорында 15 мыңнан астам экспонат бар. Мұнда космонавтиканың тарихы және осы саланы құрған, Байқоңырды және ғарыштық бағдарламаларды әзірлеуге қатысқан адамдар туралы көп мәлімет білуге ​​болады.
Сонымен қатар, реактивті қозғалтқыштардың үлгілері, скафандрлар, түтіктердегі және вакуумдық пакеттердегі ғарышқа арналған азық-түліктер, ғарышқа аттанған жануарларға арналған капсулалар және ғарыш айлағының тарихынан сыр шертетін басқа да көрнекті заттарды көруге болады.
Музейдің жанында ашық аспан астындағы экспозиция орналасқан. Оның ортасында ""Боран"" ғарыш кемесі, зымыран қозғалтқышының макеттері, ұшыру алаңы, радиолокациялық антенналар, сондай-ақ мамандандырылған автокөлік құралдары орналасқан. Еске салайық, ""Боран"" ғарыш кемесі  ғарышқа 1988 жылы қарашада экипажсыз, автоматты режимде ұшырылған еді. Қазір музей қонақтары ""Боранның"" ішіне кіріп, ғарыш кемесінің штурвалына отыра алады.
Қала қонақтарының назарын аударатын тағы бір ескерткіш – ""Салмақсыздық"" стелласы. Оның сюжеті 1965 жылы әлемде алғаш рет ашық ғарышқа саяхат жасаған ғарышкер Алексей Леоновтың есімімен байланысты.
Алғашқы ғарыш айлағы, Жердің тұңғыш жасанды серігі, тұңғыш ғарышкер... Адамзаттың жұлдыздарға барар жолы Байқоңырдан басталады. Сондықтан, қаланың жабық болуына қарамастан, мұнда әлемнің түкпір-түкпірінен келетін туристер көп. Ол үшін жағдай жасалған: Қазақстанда Байқоңырда тіркелген төрт компания осындай туризммен айналысады, тағы бірнеше ресейлік компания Роскосмоспен келісім бойынша туристерді осында әкеледі.
Рас, мұндай турлардың бағасы кейде тым қымбат сияқты көрінсе де, жыл сайын келетін туристер саны ғарыш айлағына деген қызығушылықтың жоғары екенін көрсетеді. Әсіресе, Халықаралық ғарыш айлағына экспедициялар жөнелтілетін күндері қалада қонақ саны артады. Кафелер мен мейрамханалар, қонақ үйлер лық толы болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл – нысандарының бәрі ғарышқа арналған қала.,,2023-04-21T12:15:00+05:00
boiynyzdy-tik-ustaudy-uirenbeseniz-bettegi-azimnen-aryla-almaisyz-face-fitness-mamanmen-zasaru-turaly-suxbat,informburo.kz,"""Бойыңызды тік ұстауды үйренбесеңіз, беттегі әжімнен арыла алмайсыз"". Face fitness маманмен жасару туралы сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/boiynyzdy-tik-ustaudy-uirenbeseniz-bettegi-azimnen-aryla-almaisyz-face-fitness-mamanmen-zasaru-turaly-suxbat,"Бетке тейп жапсыру маманы және face fitness кәсіби жаттықтырушысы Қалдыгүл Мирзабаева денедегі ісіктен арылу жолы және бет пен мойындағы әжімдерді қалай кетіруге болатындығы туралы әңгімеледі. Табиғи жасару жолының тренері бұл салаға келуіне басындағы жағдайлардың әсер еткенін айтады. Мұнымен қатар, ол мәңгі жас болуды аңсаған қыз-келіншектерді мазалаған өзекті сұрақтарға жауап берді.
– Face fitness саласына қалай келдіңіз?
– Мектеп университет қабырғасында көп уақыт партада отыратындықтан, кез келгеніміздің мойынымыз қысқарып, дене мүсініміз бұзылады. Кейін жүктілік кезінде қыз-келіншектерде бұл жағдай асқына түседі. Мұнымен қатар, жамбас бөлігінде проблема болса, біз бір жағымызбен ғана ұйықтаймыз. Осының өзі денеде әртүрлі деформацияның болуына алып келеді. Осыдан кейін өзіммен жұмыс жасаймын деп Гүлзада ханымның ""Құдіретті арқа"" атты курсына жазылдым. Курстағы әрбір жаттығуды жасаған сайын өзімді жеңіл сезініп, тік жүре бастадым. Осыны байқаған айналамдағы адамдар жаттығулар туралы сұрай бастады. Уақыт өте келе білгенімді бөлісу туралы шешім қабылдап, өзім курс жүргізе бастадым. Дегенмен Instagram парақшамда пайдалы тегін жаттығулар жетерлік.
– Сіз денеге тейп жапсыруды да үйретесіз. Face fitness пен тейп жапсырудың әсерінің айырмашылығы қандай? Қайсысы жақсы нәтиже береді?
– Face fitness пен тейп те оң әсер береді, бірақ әсер ету ұзақтығы әртүрлі. Мысалы, тейптің көмегімен қалаған нәтижеңізге бір тәуліктің ішінде қол жеткізе аласыз. Бірақ осы нәтиженің ұзақ сақталғанын қаласаңыз, бет немесе дене бөлігімен үздіксіз жұмыс істеу қажет болады. Ал face fitness-те сіз нәтижеге бірден қол жеткізбеуіңіз мүмкін, алайда керісінше қалағаныңызға жеткенде, жаттығулар санын азайтуға болады. Бұлардан өзге мимиканы бақылаудың көп көмегі бар. Мысалы, бұрыннан бар терең әжімдерді мимикаңызды бақылау арқылы қалпына келтіре аласыз.
Оқи отырыңыз: Көктемде бетімізге қалай күтім жасаймыз? Косметолог Алтын Сартаймен сұхбат
– Ал face fitness-те бірінші нәтижеге қанша күнде қол жеткіземіз? Жаттығуды қаншалықты жиі жасау қажет?
– Қай жағынан алып қарасақ та, мұның бетке арналған спорт екені түсінікті. Мысалы, спортпен айналысып бастап, кейін тастап кетсеңіз, денсаулығыңыз сыр береді. Face fitness те сол секілді. Мұнда ең бастысы – жаттығуларды жиі жасау емес, дұрыс орындау. Кез келген жаттығуды бастамас бұрын мойын және бойды тік ұстаумен жұмыс жасау қажет. Омыртқаның қисықтығы, адамның бүкірейіп жүруі бет мен мойындағы әжімдерге тікелей әсер етеді.
– Көбіне терінің қай бөлігіне әжім ерте түседі? Оларды кетіру үшін қандай жаттығулар жасау қажет?
–  25-30 жастағы қыз-келіншектердің көзінің айналасында мимикалық әжімдер бар. Біріншіден, көздің айналасындағы тері өте нәзік, май қабаты аз. Екіншіден, бұған адамның мимикасы мен дұрыс ұйықтамауы әсер етеді. Қандай жаттығу жасау керектігін төмендегі видеодан көре аласыздар.
Публикация от Калдыгуль Аскар/Фейсфитнес тренер/Бетті тейптеу (@kaldygul_askar)
– Тағы бір кең таралған проблема – бет пен денедегі ісік. Пайда болуына не әсер етеді және қандай емі бар?
– Адамның денесінде екі қан жүйесі бар – ақ және қызыл. Біріншісін жүрек айдаса, екіншісі біз қозғалған кезде баяу жүріп отырады. Қыздар да, жігіттер де көбіне отырып жұмыс істейтіндіктен, компьютер алдында мойны мен басы алға ұмтылады. Мұнымен қатар, депрессияға шалдығып, ұйқысы бұзылады – осы физиологиялық және психологиялық факторлар әсерінен бұлшық ет жиырылып, қан жүйесі арқылы қан жүрмей қалады. Тіпті, ""холка"" мен екінші иек те қан жүйесінің дұрыс жұмыс істемеуінен пайда болады. Лимфодренаж жаттығуларды жасау және спортпен айналысу арқылы денедегі ісіктен арыла аласыз. Кішкентай балаларға қарасаңыз, тынымсыз келеді, көп қимылдайды, денелерінде ешқандай ісік жоқ.
– Кеңседе көп отыратын қыз-келіншектерге, ер азаматтарға қандай жаттығулар жасауға кеңес бересіз?
– Бір сағаттан артық бір қалыпта отыруға болмайды. Оятқышты сағат сайын шырылдайтындай етіп теңшеп, жоқ дегенді жүру қажет. Яғни бір қалыпта ұзақ отырмау – басты ереже. Сондай-ақ, келесі видеодағы жаттығуларды жасап көрсеңіз.
Публикация от Калдыгуль Аскар/Фейсфитнес тренер/Бетті тейптеу (@kaldygul_askar)
– Мьюинг техникасы өте танымал. Ол расымен көмектесе ме?
– Мьюинг жаттығуын кәсіби деңгейде меңгерген емеспін, қолымда сертификатым да жоқ. Дегенмен ғылыми зерттеулерді оқып, адамдардан нақты нәтижесін көргендіктен, оның көмектесетініне сенімдімін. Екінші жағынан ол – жаттығу, бірақ беттің сыртына емес, ішіне жасалады.
– Нақты жаттығуларға келсек: маңдай мен екі қастың ортасындағы әжімнен қалай арыламыз?
– Мойын бұлшық еттері қысқарса, онда басыңызға оттегі бармай қалады. Осының әсерінен үнемі қабағыңыз түйіліп жүреді. Біріншіден, эмоцияңыз әжімге әсер етпейтіндей жасаңыз. Яғни дәл сол эмоцияны білдірген кезде қабағыңызды түймеу. Екіншіден, төмендегі жаттығуды қайталап көріңіз.
Публикация от Калдыгуль Аскар/Фейсфитнес тренер/Бетті тейптеу (@kaldygul_askar)
– Мойындағы Венера сақинасынан қалай арыламыз?
– Венера сақинасы туабіткен және жүре пайда болған деп екіге бөлінеді. Біріншісін жаттығу арқылы кетіру мүмкін емес екені айтпаса да түсінікті. Алайда біздің бүкірейіп жүретініміз екеуіне де тікелей әсер етіп, мойындағы әжімнің терең болуына әкеледі. Мұнда жаттығудан бұрын бойды тік ұстау бірінші орында тұрады.
Оқи отырыңыз: Көктемде қалай арықтап, дұрыс тамақтану керек? Нутрицолог кеңестері
– Көптеген ару Анджелина Джолидің жағына қызығады. Тейптің көмегімен атжақты бола аламыз ба?
– Жағыңыз дәл Анджелина Джолидікіндей болуы үшін пластикалық ота ғана көмектесе алатын шығар. Алла әрбір адамды бір-біріне ұқсамайтындай сұлу етіп жаратқан. Егер атжақты болып туып, кейін сүйегіңіз деформацияланған болса, онда оны міндетті түрде қалыпқа келтіруге болады. Ол үшін тістеріңіздің қалай орналасқанына, тамақты қалай шайнап жейтініңізге мән беріңіз. Тістеріңіз түгел болмаса, жақ сүйектің формасы бұзылады. Сондай-ақ, тамақты қай жақтағы тістеріңізбен шайнасаңыз, сол жағыңыздың бұлшық еті қатты болады. Яғни мұнда денедегі артық жиналған сумен емес, сүйекпен жұмыс істейміз.
Публикация от Калдыгуль Аскар/Фейсфитнес тренер/Бетті тейптеу (@kaldygul_askar)
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қалдыгүл Мирзабаева тейптің көмегімен бір тәулікте қалаған нәтижеге қол жеткізуге болатынын айтады.,,2023-04-27T19:13:00+05:00
golovkinnin-izbasarlary-qazaqstandy-alemge-tanytyp-zurgen-sportsylar-kimder,informburo.kz,"""Головкиннің ізбасарлары"". Қазақстанды әлемге танытып жүрген спортшылар кімдер?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/golovkinnin-izbasarlary-qazaqstandy-alemge-tanytyp-zurgen-sportsylar-kimder,"Шетелде танымал қазақстандық десе ең алдымен Геннадий Головкин еске түседі. Кәсіпқой бокстағы әр жекпе-жегінде оюлы шапан киіп, әнұранымызды шырқап, көк туымызды желбіретеді. Әлем оны GGG лақап атымен таниды. Бүгінде Головкиннен өзге әлемдік аренада үлкен жетістікке жетіп жүрген қазақстандық спортшылар аз емес. Осы ретте Informburo.kz тілшісі әлемдік спортта Қазақстан намысын қорғап жүрген спортшылар туралы шолу жасады.
Елена Рыбакина – қазақстандық кәсіпқой теннисші. 1999 жылы Мәскеуде туған. Бес жасынан бастап тенниспен айналысқан. 2018 жылы Қазақстан азаматтығын алып, cодан бері үлкен турнирлерде Қазақстан атынан сынға түсіп жүр.
2019 жылдың шілдесінде Рыбакина теннистен Бухарест ашық чемпионатына қатысып, WTA бойынша алғашқы титулын жеңіп алды.
2021 жыл
2021 жыл Елена Рыбакина үшін табысты жыл болды. Сол жылы Францияның ашық чемпионатында атақты Серена Уильямсты жеңіп, алғаш рет Үлкен дулығы турнирінің ширек финалына шықты. Алайда ресейлік Анастасия Павлюченковадан ұтылып, жартылай финалға шыға алмады.
Токио Олимпиадасына қатысып, төртінші орын алды. Дәл осы жылы алғаш рет Уимблдон турнирінің негізгі торында ойнап, үш матч бойы екі сетте жеңіске жетті. Елена төртінші айналымда Арина Соболенкоға есе жіберді.
2022 жыл
2022 жылы қаңтарда теннисші Аделаидеде өткен WTA 250 турнирінің финалына шығып, ақтық сында әлемнің бірінші ракеткасы Эшли Бартиден ұтылды. 17 қаңтарда WTA рейтингінде 12-орынға көтерілді.
Наурызда Рыбакина Индиан-Уэллстегі WTA 1000 турнирінің ширек финалына дейін жетті. Францияның ашық чемпионатының үшінші айналымында Мэдисон Кизға есе жіберді.
Елена Уимблдонда қатарынан төрт матчта қарсыластарын 2-0 есебімен жеңіп, ширек финалда Айла Томляновичтен басым түсіп, алғаш рет Үлкен дулыға турнирінің жартылай финалына шықты. Жартылай финалда ол әлемнің бұрынғы бірінші ракеткасы Симона Халепті қатарынан екі сетте жеңді. Финалда әлемнің екінші ракеткасы Онс Жабермен кездесіп, алғашқы сетте қарсыласына есе жіберді. Қалған екі сетте Жаберден басым түсіп, әрі алғашқы Үлкен дулыға титулын иеленіп, әрі Үлкен дулыға турнирін жеңген алғашқы қазақстандық теннисші атанды. Алайда Рыбакинаның Уимблдонда иеленген ұпайлары рейтингіне қосылмады.
АҚШ ашық чемпионатында алғашқы айналымда жарыс жолынан шығып қалды. Қыркүйекте Порторожеде өткен WTA 250 турнирінің финалына шығып, ақтық сында Катерина Синяковадан ұтылды. Қазанда Рыбакина Остраведе өткен WTA 500 турнирінің жартылай финалында Барбора Крейчиковаға есе жіберді. 2022 жылы рейтингті 22-орынмен аяқтады.
Оқи отырыңыз: Елена Рыбакина тұңғыш рет теннистен ""Ролан Гаррос"" турнирінің төртінші айналымына өтті
2023 жыл
Аустралияның ашық чемпионатында Рыбакина Даниэль Коллинзді, Ига Швентекті, Елена Остапенконы, Виктория Азаренконы жеңіп, екінші рет Үлкен дулыға турнирінің финалына шықты. Финалда ол Арина Соболенкомен кездесіп, алғашқы сетте басым түскенімен, қалған екі сетте қарсыласына есе жіберді. Турнир ұпайлары есептелген соң, Рыбакина алғаш рет әлемдік рейтингіде үздік 10 теннисшінің қатарына кірді.
Индиан-Уэллс турнирінің финалына шығып, ақтық бәсекеде Australian Open турнирінде жеңілген Арина Соболенкодан есесін қайтарып, алғаш рет WTA 1000 турнирінде жеңіске жетті. Нәтижесінде WTA рейтингінде 7-орынға жоғарылады.
Майами ашық чемпионатында (WTA 1000) Елена финалға жетіп, Петра Квитовадан 6:7, 2:6 есебімен жеңілді.
Қазір ол WTA рейтингінде 6-орында тұр.
Оқи отырыңыз: Тарихи жеңіс: Елена Рыбакина тұңғыш рет WTA 1000 турнирінің жеңімпазы болды
Шавкат Рахмонов – аралас жекпе-жек шебері. Ол 1994 жылы Өзбекстанда дүниеге келген. Қазақстанға көшіп келіп, ел азаматтығын алған.
""Ұлтым – қазақ. Әкем – қазақ, анам – қоңырат. Өзбекстанда тудым. Шавкат деген ат қазақта көп қойыла бермейді. Әлімұлынан тараған Алтынбай руынанмын"", – деген еді Шавкаттың өзі.
Шавкаттың әкесі Алшын руының Әлімұлы тармағының Шекті руының Алтынбай руынан шыққан қазақ.
Әуесқой спортпен айналысып жүргенде ол WMMAA әлем чемпионы мен Азия чемпионы болды.
Кәсіпқой MMA
2014 жылы кәсіпқой спортқа ауысып, M-1 Challenge 52 турнирінде Адам Цуровты тұншықтыру әдісімен бірінші раундта жеңді.
Ол М-1 аясында жеті жекпе-жек өткізді. Қалған бес жекпе-жекте Қазақстан Аралас жекпе-жек Федерациясы (KZMMAF) атынан қатысып, жеңіске жетті. Шавкат турнирлерге осы екі ұйым атынан кезек-кезек қатысып, жартылай орта салмақтағы KZMMAF белбеуі үшін Фаридун Одилопен жұдырықтасып, үшінші раундта техникалық нокаутқа түсіріп, алғашқы кәсіби титуылына ие болды.
2013 жылы Рахмонов WMMAA нұсқасы бойынша әуесқой MMA-ден әлем чемпионы атанды.
Оқи отырыңыз: Димаштан Иманбекке дейін. Шетелде танылып, кейін елімізде мойындалған қазақстандықтар
2014 жылы ол ММА бойынша WMMAA Азия чемпионы атанды. Сол жылы ол WMMAA нұсқасы бойынша ММА-ден әлем чемпионатында Гаджимурад Хирамагомедовтен жеңіліп, екінші орын алды. 2015 жылы да Шавкат Гаджимурад Хирамомедовтен жеңіліп, WMMA бойынша әлем чемпионатында екінші орынға ие болды. Хирамагомедов – әуесқой ММА-де Шавкат Рахмоновты жеңген жалғыз спортшы.
Рахмонов 2018 жылы желтоқсанда Battle of Nomads 11 турнирінде Ринат Саяқбаевпен төбелесіп, белбеуін қорғап қалды. 2019 жылы M-1 сапына оралып, жартылай орта салмақ дәрежесінде бос тұрған М-1 чемпионы атағы үшін Данила Приказбен кездесті. Шавкат жекпе-жекті екінші раундта техникалық нокаутпен аяқтап, белбеуді жеңіп алды.
Рахмонов M-1 Challenge 102 турнирінде аймақтық аренадағы соңғы кездесуін өткізіп, Тиаго Варежаоны бірінші раундта жеңіп, M-1 орта салмақтағы чемпиондық атағын қорғады.
UFC
Шавкат Рахмонов – UFC ұйымымен келісімшартқа отырған алғашқы қазақстандық. Ол 2020 жылдың 21 наурызында UFC Fight Night: Вудли мен Эвардс арасындағы жекпе-жекте Бартош Фабиньскимен жолығуы керек еді. Алайда COVID-19 пандемиясы басталып, турнир болмай қалды.
Рахмонов Рамазан Эмеевпен 2020 жылдың 26 ​​шілдесінде UFC on ESPN: Уиттакер vs. Тилл турнирінде кездесетін болған. Шілде айының басында Рахмонов жарақат алып, турнирден шығып қалды. Оны Никлас Штольце алмастырды.
Оқи отырыңыз: Спортшылар мен жаттықтырушыларға қандай жетістігі үшін ай сайын 345 мың теңге төленеді?
Рахмонов Алекс Оливейрді, Мишель Празеристі жеңді. 2022 жылы ақпанда UFC Fight Night: Херманссон vs. Стрикленд жекпе-жегінде Карлстон Харристі бірінші раундта нокаутпен жеңді.
Жаңа бес жекпе-жек келісімшартына қол қойған Рахмонов алғашқы жекпе-жегінде Нил Магнимен кездесіп, жеңіске жетті.
2023 жылғы 14 қаңтарда Рахмонов Джефф Нилмен кездесу керек болған. Алайда Нил жарақатына байланысты турнирден шығып қалып, жекпе-жек UFC 285 турниріне ауыстырылды. Лас-Вегас қаласында өткен жекпе-жек жеңіл салмақта өтіп, Рахмонов үшінші раундта қарсыласын тұншықтыру әдісімен жеңді. Ол бұл жекпе-жек үшін 200 мың АҚШ долларынан астам табыс тапты.
Шавкат Рахмонов кәсіпқой мансабында 17 жеңіске жетті, оны ешкім ұтқан жоқ. Ол өз салмағы бойынша UFC рейтингінде 6-шы орында тұр.
Жәнібек Әлімханұлы –  кәсіпқой боксшы. Халықаралық дәрежедегі спорт шебері. 1993 жылы Алматы облысы Жыланды ауылында дүниеге келген.
Әуесқой бокс
Жәнібек 8 жасынан бастап бокспен шұғылданады. Олимпиада медалі бұйырмаса да, ол әлі әуесқой бокста да жақсы жетістікке жетті.
75 келі салмақта үш дүркін Қазақстан чемпионы. 2013 жылы бокстан Амманда өткен Азия чемпионатында, Алматыда өткен әлем чемпионатында чемпион атанды.
2014 жылы Инчхонда өткен Азия ойындарының жеңімпазы. 2016 жылы Рио-де-Жанейро Олимпиадасының ширек финалында Камран Шахсуварлыдан жеңілді.
Оқи отырыңыз: Жәнібек Әлімханұлы: ""Бокс маған кәсіп емес, ол – менің өмірім""
Кәсіпқой бокс
2016 жылғы Олимпиададан кейін Жәнібек Әлімханұлы кәсіпқой бокста бақ сынап көрді. Сол жылы 29 қазанда ""Алматы Аренада"" өткен кәсіпқой бокс кешінде алғашқы кездесуін өткізіп, колумбиялық боксшы Милтон Нуньесті 1-раундта нокаутқа түсірді.
2018 жылы мамырда кәсіпқой бокс менеджері Эгис Климасмен және Боб Арумның Top Rank промоутерлік компаниясымен келісімшарт жасасты. Жәнібекті Бадди МакГирт жаттықтырды. 28 қыркүйекте АҚШ-тағы алғашқы жекпе-жегінде колумбиялық Карлос Галванды жеңді.
Одан кейін ол Вон Александермен, Стивен Мартинеспен жұдырықтасты. 2019 жылы сәуірде Кристиан Оливаспен бокстасып, орта салмақтағы WBO Global тұжырымы бойынша және WBC Continental Americas тұжырымы бойынша чемпиондық атақты жеңіп алды. Тамыз айында Стюарт Маклелланмен, қараша айында Альберт Онолуносемен кездесіп, чемпиондық атақтарын қорғап қалды.
2020 жылы Гонсало Гастон Кориамен өткен жекпе-жекте орта салмақтағы WBO Global тұжырымы бойынша вакантты титулды алды. 2021 жылы Роб Брант, Хассан Н’Дам Н’Жикамді жеңіп, чемиондық атақтарын қорғады. 2022 жылы  Дэнни Дигнум, Дензел Бентли секілді боксшылармен жұдырықтасып, орта салмақтағы WBO чемпиондық белбеуді жеңіп алды.
Оқи отырыңыз: Жәнібек Әлімханұлы әлем чемпионы атағы үшін күресте жеңіске жетті
2023 жылы 13 мамырда Жәнібек Әлімханұлы екінші раундта канадалық қарсыласы Стивен Батлерді нокаутқа жіберіп, WBO нұсқасы бойынша орта салмақтағы әлем чемпионы атағын қорғап қалды. Бұл – Жәнібектің кәсіпқой бокстағы 14-жеңісі.
Ring Rating Update нұсқасы бойынша Жәнібек Әлімханұлы орта салмақтағы бокс рейтингінде 3-орында тұр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Елена Рыбакина, Шавкат Рахмонов пен Жәнібек Әлімханұлының спорттағы жетістіктерін баяндаймыз.",,2023-05-15T18:43:00+05:00
koreya-men-qazaqstan-ozara-turizmdi-qalai-damytyp-zatyr,informburo.kz,Корея мен Қазақстан өзара туризмді қалай дамытып жатыр?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/koreya-men-qazaqstan-ozara-turizmdi-qalai-damytyp-zatyr,"Отандық бірқатар компания мен Кореяның ұлттық туризм ұйымы Қазақстан мен Оңтүстік Корея арасындағы туристік байланысты дамыту үшін меморандумға қол қойды. Шараға Кореяның ұлттық туризм ұйымының президенті Ким Чан Силь қатысты.
Оңтүстік Корея үкіметі 2023-2024 жылдарды ""Кореяға сапар жылы"" деп жариялады.
""Біз 2027 жылға қарай 30 миллион шетелдік туристі елге тартуды көздеп отырмыз. Кореяға туристік бағыт ретінде қызығатын саяхатшылар көп. Одан бөлек медициналық туризм қатты дамыған. Пандемияға дейін 2019 жылы Кореяға медициналық қызмет алу үшін 13 мың қазақстандық келді. Тарихы бай еліміздің төл мәдениеті мен ерекше табиғаты туристерге қызық екені сөзсіз. Корея барлық сала бойынша шетелдік қонақтарды қабылдауға дайын. Халқымыз да туристерге әрқашан көмектесіп, оларды құшақ жая қарсы алады"", – деді Ким Чан Силь K-Medical Tourism Festival аясында.
Кореяның ұлттық туризм ұйымы – спорт және туризм министрлігіне қарайтын коммерциялық емес мемлекеттік ұйым. 1962 жылы құрылған. 22 елде 33 өкілдігі бар. 2017 жылы Алматыда ашылған өкілдік Қазақстанда ғана емес, Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан және Тәжікстан елдерінде жұмыс істейді.
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар 1 сәуірден бастап Оңтүстік Кореяға визасыз бара алады
2022 жылдың сәуірінен бастап қазақстандықтар www.k-eta.go.kr сайтында өтінім толтырып, Оңтүстік Кореяға 30 күнге дейін визасыз бара алады. Қазір туристерден ПЦР-тест талап етілмейді.
2022 жылы Air Astana компаниясы Қазақстан мен Оңтүстік Корея арасында 75 мыңнан астам жолаушыны тасымалдады. Биыл бірінші тоқсанның өзінде жолаушылар ағыны 20 астам жолаушыны құраған. Әуе компанияның ыңғайлы, кең Боинг-767 лайнері Алматы-Сеул бағытында аптасына 6 рейс орындайды.
""Бүгінгі меморандум қазақстандықтардың Кореяға, оңтүстіккореялықтардың Қазақстанға жиі саяхаттауына мүмкіндік беріп, екі ел арасындағы жолаушылар ағынының артуына ықпал етеді деп үміттенеміз. Екі ел арасындағы визасыз режим де жолаушылардың көбеюіне жақсы әсер етеді. Айта кету керек, Сеул – Air Astana әуе компаниясының пандемиядан кейін алғашқылардың бірі болып жаңартқан тарихи халықаралық бағыттарының бірі"", – деді Air Astana компаниясының маркетинг және сату жөніндегі вице-президенті Адель Дәулетбек.
Оның айтуынша, Оңтүстік Кореядан Орта Азияға Алматы арқылы транзитпен баратын туристер Қазақстанда ұзақ тоқтамай, бір сапарда бірден екі елді көру мүмкіндік беретін Stopover Holidays бағдарламасын жиі пайдаланады. Осылайша транзиттік жолаушылар трансфер жасайтын қалада бірнеше күн қалып, жергілікті мәдениетпен таныса алады.
Оқи отырыңыз: FlyArystan 3 шілдеден бастап Астана-Ташкент рейсін іске қосады
Kazakh Tourism басқарма төрағасы Талғат Аманбаевтың сөзінше, пандемияға дейін Оңтүстік Кореядан Қазақстанға жыл сайын 17-20 мың турист келетін.
""Біз осы көрсеткішке жетеміз деп отырмыз. Негізінен олар тау шаңғысы курорттарына келеді. Енді алдымызда туризмнің люкс түрі – гольф туризмді насихаттау арқылы жазғы маусымда туристер тарту міндеті тұр. Сондай-ақ, сити-турлар тек шетелдік туристер арасында емес, сонымен қатар қазақстандықтар арасында да кең танылып жатыр. Қазақстанның туристік орындарын дәріптеу мақсатында корей телеарнасы келеді. Сонымен қатар корей журналистері үшін ақпараттық тур ұйымдастыруды жоспарлап отырмыз. Бүгінгі меморандум жобаларын әзірлеу мен жүзеге асыру үшін дереу жұмыс тобын құрамыз"", – деді Талғат Аманбаев.
Қазақстанда Оңтүстік Корея азаматтары гольф-туризмді, ал қазақстандық туристер емделу үшін Оңтүстік Кореяны жиі таңдайды. Кореяның ұлттық туризм ұйымының президенті Ким Чан Силь де Қазақстанның шетелдіктерге несімен тартымды екенін айта кетті.
""Қазақстан табиғатымен, тау, даласымен шетелдіктерге қызық. Кореяда адамдар асығыс, бір-бірімен бәсекелес. Оларға тоқтап, айналасына тамсанып, тыныштықта өмір сүру жетіспейтін секілді. Сіздерде ми тынығатын, көз демалатын табиғат, кең дала бар. Оған қоса мұнда әртүрлі мәдениет біте қайнасып жатыр. Сіз бен бізді тарих байланыстырады. Қазақстанға қаншама корейлер жер аударылды. Қазақтар көшпенділер ғой. Тарихты жақсы көретіндер көшпенділердің жерін көргісі келеді. Ол үшін туристерге жағдай жасалуы керек. Кореяда отырып қай жерде қандай орын бар, қалай баруға болады дегендей ақпарат алуға болатын Digital туризмге көңіл бөлсеңіздер дейміз"", – деді Ким Чан Силь.
Оқи отырыңыз: Іле Алатауы, Бурабай, Көлсай. Қазақстанда туристер ең көп баратын 5 мекен
Жыл сайын Кореяға 10 миллиондай шетелдік турист келеді. Туристерді Кореяның бай тарихы мен салт-дәстүрі, туристік орындардың әртүрлілігі қызықтырады.
Кореяда курорттарда йогамен, медитациямен айналысуға, орман ішінде жүруге, таза ауада кино тамашалауға болады. Сауықтыру бағдарламалары да әртүрлі.
K-pop жанкүйерлері, корей дорамаларын ұнататындар Сеулдің қақ ортасындағы HiKR Ground заманауи ақпараттық орталығына барып, ойын алаңдарын тамашалап, видео түсіріп, корей суретшілері мен мүсіншілерінің көрмесін тамашалай алады.
Пусанда теңіз ғана емес, белсенді демалыс орындары, ойын-сауық паркі, мәдени орындар бар. Туристер Пусандағы Busan X the SKY атты ең биік ғимаратқа шығып, қаланы 411 метр биіктен көріп, бұлттың арасында тамақтанып, тамаша көріністі тамашалай алады. Теңіз жағалауын 4,8 шақырымға созылатын пойыз жүріп өтеді. Адреналинді жақсы көретіндер Lotte World ойын-сауық паркінде 105 шақырымға созылатын және бір уақытта 360 градусқа айналатын америка төбешігінде сырғанай алады.
Оқи отырыңыз: Қазақстанға туристер қай елдерден көп келеді?
Кореяда жағажайларда суға түсіп қана қоймай, экскурсиялық пойызға мініп, теңіз өнімдерінің дәмін татып, көңілді уақыт өткізуге болады. Кореяның үздік жағажайлары:
Кореяда заманауи зәулім ғимараттар мен ежелгі сарайлар бір-бірімен астасып, үйлесім тапқан. Тарихи, ең көне көшелерінде емін-еркін жүруге болады. Ақпараттың бәрі ағылшын тілінде жазылған. Адасып кетемін деп қорықпайсыз. Ал корей ұлттық киімі – ханбокты жалға алсаңыз, ежелден келе жатқан сарайларға тегін кіре аласыз.
Корея медицинасы жақсы дамыған. Сол себепті туристер емделуге, пластикалық операция жасауға, трансплантацияға, медициналық тексерістен өтуге жиі барады. Мұнда шетелдік пациенттерге қызмет көрсететін мекемелерді тіркеу жүйесі және ауруханаларды аккредиттеудің кореялық бағдарламасы, медицина туризмінің ақпараттық орталығы бар.
Пайдалы сайттар:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Пандемияға дейін Қазақстанға Оңтүстік Кореядан жыл сайын 17-20 мың турист келген.,,2023-04-28T18:04:26+05:00
mausymdyq-allergiya-men-astmadan-qalai-aryluga-bolady-allergologpen-suxbat,informburo.kz,Маусымдық аллергия мен астмадан қалай арылуға болады? Аллергологпен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/mausymdyq-allergiya-men-astmadan-qalai-aryluga-bolady-allergologpen-suxbat,"Маусымдық аллергиялық ринит және астма – ең көп таралған аурулардың бірі. Қазақстандықтардың 25-35 пайызында мұндай аллергия бар және ол асқан қарқынмен өршіп келеді. Осы орайда 23 жыл тәжірибесі бар балалар және ересектер аллерголог маманы Нұргүл Ештаева маусымдық аллергияның пайда болу себебі мен емдеу жолын түсіндірді. Аллергологтың айтуынша, дәрігер салатын вакцинадан бөлек, аллергияны қоздыратын өсімдіктердің молекуласына ұқсас тағамдардан да бас тарту маңызды. Мұны жасамайынша, толық емделу мүмкін емес. Сондай-ақ, ол үйде аллергиядан емделуге не көмектесетінін атап өтті.
– Маусымдық аллергияның белгілері қандай?
– Маусымдық аллергия үшке бөлінеді. Біріншісі – наурыз бен маусым айының ортасында ағаштар гүлдеген кезде; екіншісі – мамыр айының ортасынан бастап Оңтүстік Қазақстанда қазан, Солтүстік Қазақстанда қыркүйек айына дейін шабындық арам шөптер әсерінен жүреді; үшіншісі – қыркүйек-қазан айларында дәнді дақылдар гүлдеген кезде өршиді. Барлығында дерлік мұрын мен көз қышып, су ағады, қызарады, құлақтың іші мен тамақ жыбырлайды және құрғақ жөтел болады, түшкіреді. Бір қарағанда бұл белгілер суықтаған адамдыкіне ұқсайды. Бірақ, суықтағанда адам өзін әлсіз сезінеді, ал аллергия кезінде ондай сезім болмайды, ары кетсе ойын жинақтай алмай қиналады. Маусымдық аллергия Шымкент, Қызылорда, Таразда ертерек басталады, ақпан соңынан бастап қазанға дейін ұласады. Солтүстік өңірлерде наурыз айында басталып, қыркүйектің соңына дейін жалғасады.
– Оны қалай емдеуге болады? Аллергияны дәрілік препараттарсыз емдеу мүмкін бе?
– Кеңінен қолданылатын ем түрін ""аллергоспецификалық иммунотерапия"" деп атаймыз. Адамның не нәрсеге аллергиясы бар екенін қараша-ақпан айларының арасында шаң-тозаң әбден басылғанда анықтаймыз. Мысалы, оңтүстік өңірлерде жусанға аллергиясы бар адамдар көп. Сол кісілерге құрамында жусаны бар кішкенеден үлкенге қарай дозамен вакцина саламыз немесе тіл астына қоятын таблетка береміз. Осылайша бірте-бірте жусанға қарсы иммунитет пайда болады. Оны 5-60 жас аралығындағы адамдарға қолданамыз. Яғни вакцина түріндегі дәрі-дәрмек қолданылады.
Аллергия кезінде адам тек ауызбен демалады, ал бұл денсаулыққа аса қауіпті және адамның жақ сүйегі де өзгере бастайды. Осының әсерінен үстіңгі-астыңғы тістері бір-біріне дұрыс тимей, тамақты толық шайнай алмай қалады. Мұнымен қатар, адамның басы ауыра бастайды. Осы кезде адамдар өз бетінше дәріханадан келесі дәрілерді сатып алып қателік жасайды: називин, ксимелин, нафтизин, динаф, аллергонаф, алергозол секілді спрейлерге адам тәуелді болуы мүмкін. Бұл дәрілер керісінше мұрын қуысын бітеп, ауру бұрынғысынан бетер өршиді. Қан-тамырды ашып-жабатындықтан, адам қолы дірілдеп, жүйкесі сыр береді, қан қысымы жоғарылайды. Сол себепті аллергологтар бұл дәрілерді мүлдем қолданбауға тырысады.
Оқи отырыңыз: Көктемде адамды неге ұйқы қысады және оны қалай жөнге келтіруге болады?
– Аллергия кезінде гормональдық жақпа майларды қолдануға бола ма?
– Гормональдық жақпа майларды дерматит түріне байланысты қолданамыз, ол терінің қабынуын жазу үшін қажет. Десе де оны қолдана алмайтын кездер болады – мысалы, жаңа туған нәрестеге төрт айға дейін қолдануға болмайды. Синафлан, лоринден, флуцинар секілді мазьдарды кез келген жастағы бала түгілі, ересектерге қолдану қауіпті. Өйткені, үш күннен артық жағатын болсақ, адамның терісі осы дәріге тәуелді болып қалады. Яғни, гормональдық жақпа майды қолданудың өз орны бар.
Публикация от АЛЛЕРГОЛОГ/ЕШТАЕВА НУРГУЛЬ (@allergolog_eshtaeva)
– Аллергия кезінде қандай диета ұстаймыз?
– Маусымдық аллергиямен қатар жүретін аллергия түрін ескерген абзал. Мысалы, наурыз бен маусым айларында ағаштар гүлдей бастаған уақытта сүйегі бар жемістерді жеуге болмайды – өрік, шие, шабдалы секілді жемістерден аллергия өрши түседі. Өйткені, бұл жемістердің молекуласы ағаштардың тозаңдарына ұқсайды. Қайыңға аллергиясы бар адамға алма жеуге тыйым салынады. Мейлі қыс маусымында болсын. Осы маусымдық аллергиямен қатар жүретін аллергияны тудыратын себептерді алып тастамайыншы адам толық емделе алмайды.
Оқи отырыңыз: Көктемде қалай арықтап, дұрыс тамақтану керек? Нутрицолог кеңестері
Маған қазақстандықтар көбінесе маусымдық аллергия, дерматит, экзема, атопиялық дерматит, Квинке ісігі, шаш бояуы мен үй тазалайтын химикаттарға аллергиядан емделу үшін келеді. Анализдерді аллергологқа барғаннан кейін ғана тапсырған дұрыс. Маман нақты керек анализдер тізімін ғана жазып береді. Диета түрі де клиенттің жүгіну себебіне қарай өзгеріп отырады.
– Аллергия кезінде қандай дәрумендер ішу маңызды?
– Д дәрумені аллергияға қарсы иммунитетті көтеретін №1 дәрумен. Осы дәруменнің ағзадағы мөлшерін анықтау үшін 6 ай сайын анализ тапсырып тұрған дұрыс. 70-100 арасы норма, бұдан төмен болса, дозасын көбейту қажет.
– Үйде маусымдық аллергия басталған кезде өзімізді қалай сақтандырамыз?
– Маусымдық аллергия басталған кезде бөлмедегі аллергендердің барлығын алып тастап, терезенің алды мен маса кіргізбеуге арналған торды құры сумен күнде сүртеміз. Соңғы 15-20 жылда үй тазалайтын химиялық заттар түрі көбейіп, әрбір екінші адамда осыларға аллергия болып жатыр. Біз тазалық пен стерильдеу ұғымын шатастырып алдық. Екіншісі үйде бізді қорғайтын микробтарды да өлтіретінімен қауіпті, сондай-ақ химиялық заттар бауырға әсер етеді.
Мұнымен қатар, бөлмеде гүл өсірмеген абзал, себебі топырақ бетінде пайда болатын зең ауа арқылы таралып аллергияны қоздырады. Пердені де алып тастап, тек мақта матадан тігілген жапқышты пайдалану қажет. Сондай-ақ, телефонда ауа райын көрсететін жерде ауадағы шаң-тозаң көрсеткіші қатар тұрады. Сол көрсеткішке сай көзілдірік пен бетперде тағып қамданған артық болмайды. Ауылдық жерлерде кей азаматтар үшін шөп оруға шықпаудың өзі жеткілікті.
Оқи отырыңыз: Көктемде бетімізге қалай күтім жасаймыз? Косметолог Алтын Сартаймен сұхбат
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрігер үйде аллергиядан тезірек емделуге не көмектесетінін түсіндірді.,,2023-05-04T14:30:00+05:00
niyaz-koskimbaev-baiterektin-nesie-bagdarlamalarynyn-bari-kasipkerlerdin-qazettiligine-beiimdelgen,informburo.kz,"Нияз Көшкімбаев: ""Бәйтеректің"" несие бағдарламаларының бәрі кәсіпкерлердің қажеттілігіне бейімделген",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/niyaz-koskimbaev-baiterektin-nesie-bagdarlamalarynyn-bari-kasipkerlerdin-qazettiligine-beiimdelgen,"""Аграрлық несие корпорациясы"" АҚ ауыл шаруашылығын қалай қаржыландырып жатыр? Ауыл шаруашылығы саласындағы кәсіп иелері қандай мемлекеттік қолдауға ие бола алады? Қаржыландыру процестері қаншалықты жеңілдеді?
Бұл туралы ""Бәйтерек"" АҚ басқарушы директоры Нияз Көшкімбаев айтып берді.
– Былтыр Аграрлық несие корпорациясы мен ""Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры"" біріктірілген еді. Осы біріктіру ауыл шаруашылығын қолдау саласына қалай әсер етті? Қаншалықты тиімді болды?
– ""Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры"" АҚ мемлекет басшысының ""Бәйтерек"" холдингінің еншілес компанияларының санын оңтайландыру жөніндегі тапсырмасы шеңберінде Аграрлық несие корпорациясына қосылды. Екі институттың IT-жүйесін біріктіруге біраз уақыт кетті. Бірақ, ауыл шаруашылығы кәсіпкерлеріне ешқандай кері әсері болған жоқ. Бұл екі компания да кредит берумен айналысады, негізінен тек мақсатты санатымен ғана ерекшеленетін.
""Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры"" шағын бизнеске бағдарланып, шағын кредит берді, ал Аграрлық несие корпорациясы кәсіпкерлердің барлық санатына қолдау көрсетті. Компанияларды біріктіре отырып, біз корпорация базасында ""бір терезе"" қағидатын іске асыра алдық.
– Қазір ауыл шаруашылығына қызығатын жастарға ""Жас ұрпақ"" несиесі беріліп жатыр. Оған сұраныс қандай?
– Бұл бағдарлама енді ғана іске қосылды, сондықтан қорытынды жасауға әлі ерте. 7 сәуірдегі жағдай бойынша 3,6 млрд теңгеге тек 761 өтінім ғана келіп түсті, конкурстық комиссияның қарауына 514 млн теңгеге 109 өтінім жіберілді, 48 млн теңгеге 10 өтінім мақұлданды. Биыл бұл бағдарламаға 29 млрд теңге қарастырылған.
5 млн теңгеге дейінгі микрокредиттер 2,5 пайызбен 21 жастан 35 жасқа дейінгі, кәсіпкер ретінде тіркелгеніне 5 жылдан аспаған жастарға өз ісін ашу немесе кеңейту үшін 5 немесе 7 жылға беріледі. Кепілзат қою міндетті. Оған жылжымалы және жылжымайтын мүлік қабылданады.
Аграрлық несие корпорациясы бағдарламаға тек агент ретінде қатысатынын да айта кеткенім жөн. Корпорация жастармен жұмыс істеп, олардың жобалары мен бизнес жоспарын қарап, құжаттарын жинап, әкімшілікке жібереді. Жергілікті атқарушы органдарда арнайы комиссия құрылған. Микрокредиттер сол комиссияның шешімі негізінде беріледі.
– Жас шаруалар көбіне қай бағытта несие алады?
– Бұрынғы микрокредиттеу тәжірибесіне сүйене отырып, ауылдық жерлердегі микрокредиттердің шамамен 70-80 пайызы мал шаруашылығына бағытталады деп болжауға болады. Негізінен ол мал сатып алуға жұмсалады, ал бұл мал өнімдерін өндіруді бастауға немесе кеңейтуге мүмкіндік береді.
– Одан басқа ""Іскер"", ""Кең дала"", ""Агробизнес"" несиелік бағдарламалары жұмыс істеп келеді. Бұл бағдарламалар шаруалардың сұранысын қаншалықты қанағаттандырады? Қай өңірлердің шаруалары көбірек жүгінеді?
–""Іскер"" бағдарламасы ісін жаңа бастаған және бұрыннан жұмыс істеп келе жатқан кәсіпкерлерге микрокредит беруді көздейді. Айырмашылығы – 6 пайызбен беріледі . Бағдарламаның іске қосылғанына 3-4 жыл болды. Жыл сайын бюджеттік жоспар бойынша барлығы 15-20 млрд теңге көлемінде несие беріледі. Екінші деңгейлі банктермен салыстырғанда өте арзан және кепілзат шарттары да жеңілдетілген.
""Кең дала"" бағдарламасы бойынша егіс және егін жинау науқандары қаржыландырылады. Бұл – 5 пайызбен берілетін қысқамерзімді несие. Бұрын бағдарламаға жыл сайын 60-70 млрд теңге көлемінде қаражат бөлініп келсе, былтырдан бастап 140 млрд теңгеге дейін көтерілді. Былтыр қаражат толықтай игерілді. Биылға келсек, сәуір айындағы жағдай бойынша, 106 млрд теңгесі 2 563 ауыл шаруашылығы кәсіпкерлеріне берілді. Бәрі жоспарға сай игеріліп келеді.
""Агробизнес"" бағдарламасы әмбебап, тікелей және КТ, ЕДБ-ні қорландыру арқылы түрлі салалық бағыттарды қаржыландыруға мүмкіндік береді. Былтыр осы бағдарлама бойынша 25 жоба қолданысқа енгізілді. Биыл 35 жобаны қарастырылып жатыр, 21 шақтысын қолданысқа енгізу жоспары бар. Аграрлық несие корпорациясы бұл бағдарлама үшін қаражатты басқа банктерден, қорлардан қарызға алады. Былтыр Ұлттық банк базалық көрсеткішті 16 пайызға дейін көтеріп тастады. Енді корпорацияға банктерден қарызды 19 пайызбен алып, халыққа 22-23 пайызбен береді. Бірақ бұл пайыздық көрсеткіштер субсидияға жатқандықтан, түптеп келгенде агробизнеске 6 пайызбен тиеді. Бұл бағдарламаға көбінесе сүт фермасы, май зауыты сынды ірі жобалар қатысады. Қазір ет өнімдерінің өндірісіне баса мән беріп отырмыз. Өйткені, бүгінгі таңда шұжық, консерв өнімдерінің басым бөлігі шетелден келеді. Біз соларды зауыттар салу арқылы өзімізден шығаруға көңіл бөліп жатырмыз. Сонымен қатар көкөніс қоймаларын салу да басым бағыттардың бірі ретінде қарастырылады.
Барлық несие бағдарламалары кәсіпкерлердің қажеттілігіне бейімделген, ауыл шаруашылығы өндірісінің ерекшеліктері мен циклдерін ескереді. Фермерлер негізгі қарызды өтеу үшін жеңілдік кезеңін ала алады.
""Кең дала"" бағдарламасы бойынша қаржыландырудың басым бөлігі дәстүрлі түрде егіс және егін жинау жұмыстарына кредит беруге айтарлықтай сұраныс бар солтүстіктегі астық егетін өңірлерге жіберіледі. ""Іскер"" және ""Агробизнес"" бағдарламалары бойынша қаржыландыру бизнес тарапынан сұранысқа сәйкес жүргізіледі. Біз өңірлер бөлінісінде қаржыландыруға жасанды шектеулер жасамаймыз және қарыз алушылардың сұранысын барынша қанағаттандыруға тырысамыз. Алайда, кредит беру мен лизингке арналған шектеулі ресурстар мұны әрдайым жасауға мүмкіндік бере бермейді.
– Холдингте шаруаларды қаржылық емес қолдау шаралары қарастырылған ба?
– Аграрлық несие корпорациясы мен ""ҚазАгроҚаржы"" АҚ қаржылық емес қолдау шараларын жүзеге асырмайды, өйткені олар банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыруға лицензия бойынша жұмыс істейтін қаржы ұйымдары болып табылады.
– ""Бәйтерек"" холдингінің еліміздің агроөнеркәсіп кешенін дамытудағы алдағы жоспары қандай?
– Аграрлық несие корпорациясы мен ""ҚазАгроҚаржы"" АҚ бизнес-процестерді цифрландыру бойынша жұмысты жалғастырады. Бұл жұмыстың негізгі мақсаты – қаржыландыру процесін неғұрлым ыңғайлы, жылдам әрі ашық ету, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін және клиенттердің қарыз алу шығындарын азайту.
Ағымдағы жылы корпорацияның мобильді қосымшасын іске қосу, кепілдерді онлайн тіркеуді енгізу, шарттарға биометрияны пайдалана отырып қол қою мүмкіндігін қарастыру, мемлекеттік органдардың дерекқорларымен біріктіруді жалғастыру жоспарланып отыр. Бұл қарыз алушы ұсынатын құжаттардың санын азайтуға мүмкіндік береді, шаруалардың уақытын да үнемдейді.
Бұдан басқа, фермерлердің қажеттіліктеріне сәйкес саланы қаржыландырудың ағымдағы динамикасын қолдау үшін қосымша қаражат тарту мәселелері пысықталатын болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",&quot;Аграрлық несие корпорациясы&quot; АҚ шаруаларға төрт түрлі несие ұсынып отыр.,,2023-04-14T15:18:27+05:00
qazaq-tilin-qalai-gylym-tiline-ainaldyruga-bolady-zane-ogan-ne-kedergi-galymdar-pikiri,informburo.kz,Қазақ тілін қалай ғылым тіліне айналдыруға болады және оған не кедергі? Ғалымдар пікірі,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-tilin-qalai-gylym-tiline-ainaldyruga-bolady-zane-ogan-ne-kedergi-galymdar-pikiri,"Ethnologue: Languages of the World мәліметінше, 2022 жылы әлемде қазақ тілінде сөйлейтіндер саны 22 486 396 адам болды. Қазақстаннан тыс жерлерде – 2 717 990, ал Қазақстанда – 13 768 406. Осы орайда отандық филолог және философ ғалымдар қазақ тілінің ғылым тіліне айналу мәселесі мен оның мағыналық сапасын жақсарту жолдары туралы баяндама жасады.
Бір ғалымдар филологиялық білімге реформа жүргізіп, әр салада тіл маманы болуы керек деген пікірді ұстанса, енді екіншілері мемлекеттік тіл мәртебесі үшін күресте ұлттар арасында араздық тудырып алмаудың маңызды екенін алға тартты. Мұнымен қатар, мамандар оқушылар мен студенттер арасында жүргізілген іс-тәжірибе нәтижесін бөлісті.
Тіл маманы Анар Фазылжанның айтуынша, жаратылыстану бағытындағы көптеген ғалым ""Қазақ тілі ғылым тілі бола алмайды"" деген пікірді ұстанады. Алайда, ол бұл пікірдің негізсіз екенін айта отырып, тарихтан бірнеше мысал келтірді.
""Ренессанс дәуірінде Еуропа елдерінде бүкіл ғылым грек, кейін латын тілінде жазылды. XVII ғасырда Еуропа ғалымдары алғаш рет өз тілінде шығарма жариялады. Солардың бірі бұған дейін барлық еңбегін латын тілінде жазып келген Исаак Ньютон тұңғыш ""Оптика"" деген трактатын ағылшын тілінде жазып шықты. Дәл солай Галилео Галилей өз шығармаларын италян, Карл Гаусс неміс тілінде жаза бастады. Егер бұл ғалымдар ғылымды өзінің ана тілінде жасамаса, қазір Германия, Италия, Англия деген мемлекеттердің ғылымының даму-дамымауы екіталай еді. Бұдан кейін XIX ғасырдың II жартысында венгер, чех, еврей және поляк тілдерінде ғылым жасалды. Қазақ даласында да ғылымды қазақшалау үрдісі мықты жүрді"", – деді Анар Фазылжан.
Оқи отырыңыз: Режиссер Мәдениет министрлігі жанынан қазақ тілінің әуезі мен тазалығын қадағалайтын кеңес құруды ұсынды
Ғалымның айтуынша, ғылымның қазақ тілінде жазыла бастауы Алаш және сол кездегі ұлт зиялыларының атымен тікелей байланысты. Профессор Шапағат Жалмаханов лингвист Ахмет Байтұрсынұлының терминдерін санап, бір өзінің 300-ден астам термин жасағанын мәлімдеді. Осы 300 терминнің 200-ге жуығы әлі күнге дейін жасанды интеллект заманында қазақ тіліне қызмет етіп келеді. Мұнымен қатар, Ахмет Байтұрсынұлының жетекшілігімен Жүсіпбек Аймауытов ""Психология"", Қаныш Сәтпаев ""Алгебра"", Жұмахан Күдерин ""Ботаника мен География"", Батырбек Бірімжанов ""Химия"", Хасен Ибрашев ""Математикалық анализ курсын"" қазақ тілінде жазды. Сондай-ақ, Анар Фазылжан халықтық білімдерді ұлттық ғылым жүйесіне енгізе алмай жатқанымызға тоқталды.
""Күн жүйесіндегі 9 планетаның бір түзудің бойына жиналған сәтін ""сайыпқыран"" деп атайды. Бұл – қазақ халқының сөздің ішіне сақтап қойған ақиқат дүние туралы халықтық ғылымға дейінгі білімдер жүйесінің көрсеткіші. Мысалы, дөң, дөңес, бел, белес, шоқы, шоқпыт, жыра, шың, шыңат, мұз, мұзарт, қыр, қырат, шоқпыт – мұның барлығы географиялық бедерлер. Өкініштісі, осындай халықтық білімдерді ұлттық ғылым жүйесіне енгізе алмай отырмыз. Мұнымен қатар, ""Қазақ тілінің зияткерлік әлеуеті келмейді, қазақ тілі ғылым қалтарыстарын жеткізе алмайды"" дейтін кей мамандарға айтарымыз: Қазақ тіліндегі мағына алуандығы – сөз байлығы"", – деді маман.
Осы орайда, тіл маманы қазақ тілін ғылым тіліне айналдыруға көмектесетін бірнеше шешім ұсынды. Біріншісі – қазақ тілі реалды кеңістікте қалып қойғандықтан, оны цифрландыру. Екіншіден, ұлттық білімдер жүйесін оқулыққа енгізіп, нормативтік база жасау. Ғылыми есептің бір данасын міндетті түрде мемлекеттік тілде әзірлеп, оны ғылыми мәтіндерді сақтайтын қорларға беру. Үшіншіден, аударма ісін күшейту.
Оқи отырыңыз: Әлемде қанша адам қазақ тілінде сөйлейді? Ethnologue мәліметі
""Филологиялық білім жүйесіне реформа керек. Қазір бізде филология мамандығы бойынша білім алған мамандар тек сабақ береді немесе ары кетсе аударма ісімен айналысады. Мысалы, Ломоносов университетінде филолог заңгер, филолог экономист деген секілді 42 мамандық бар. Осының арқасында барлық салада сапалы оқулық жазылады. Күні кеше осы мәселені Асқар Жұмаділдаев президенттің алдына барғанда көтерді. Қазақ тіліндегі сапалы ғылыми оқулықтарға мемлекет тарапынан гранттар бөлінуі керек "", – деді Анар Фазылжан.
Ал Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының проректоры, философия ғылымдарының докторы, профессор Шәріпбек Әмірбеков қазақ қоғамында мағыналық кеңістікте қарама-қайшылықтар бар екенін алға тартып, оның бірнеше салдарын атады.
""Біріншіден, қазақтілді және орыстілді болып бөлінеміз және заңның қазақ тілінде жазылмайтыны туралы үлкен мәселе бар. Парламент жұмысына кішкене араласып жүргенімде байқағаным қазақша жазылған жобалар сараптамадан өтпей қалады. Мысалы, қарапайым кеден саласындағы ""свободный склад"" деген тіркесті ""бос склад"" деп аудардық. Ал мағынасы салық салынбайтын қойма дегенге келіңкіремейді. Шет тілінен аударма жасаған кезде осындай мағыналық қарама-қайшылық туындайды. Екіншіден, біздің қоғам дін жағынан бөлшектеніп барады. Бірде белгілі діни қайраткер дінге бет бұрған жастар мен олардың ата-анасы арасында кикілжің болып жатқанын сөз етті. Үшіншіден, тілімізде мағыналық қарама-қайшылықтың болуына парсы және араб тілдері ықпал етіп отыр"", – деді Шәріпбек Әмірбеков.
Оқи отырыңыз: Шыңғыс Мұқан: Мені қызметтен кетірген ""Қазақстанды дамыту үшін не істеу керек?"" деген сұрақтың жауабы
Ары қарай философ балалар мен жастар арасында жүргізген бірнеше іс-тәжірибенің нәтижесін әңгімеледі.
""Іс-тәжірибе барысында 1-сыныптың 500 баласы сөйлем құрады. Осы балалардың 30 пайызы сөйлемді дұрыс ретімен құра алмады және 30 пайызы керісінше тапсырманы толық орындап шықты. Жыл сайын оқушылардың 30-35 пайызының ҰБТ тапсыра алмайтынын да атап өту қажет. Бұл Қазақстанның үлкен өміріне жыл сайын 40-45 мың адам өте төмен сауаттылықпен араласады дегенді білдіреді"", – деді философ.
Екінші істәжірибе барысында Шәріпбек Әмірбеков студенттерден ""білім"" және ""уақыт"" сөздерін естігенде оны ойша немен байланыстыратынын сұраған. Іс-тәжірибеге I, II курстың 500 студенті қатысқан.
""Студенттер ""білім"" сөзін парта, тақта және қаламмен байланыстырды. Ал ағылшындар оны күш және мәлімет сөзімен байланыстырған екен. Бізде мектеп оқулықтарындағы мәтіннің бала жасына қаншалықты сай келетініне мән бермейді. Мысалы, 5 сыныптың кітабында данышпан жазушының философиялық шығармасы жүр. Оны бұл жастағы оқушылар түсіне ме? Ал ""уақыт"" сөзін америкалықтар ақшамен байланыстырса, қазақ жастары ""демалыспен"" қатар қоюды жөн көрді"", – деді профессор.
Оқи отырыңыз: Үштілділік саясаты мен жаһандану. Қазақ тілін ғылым тілі ретінде дамытуға не кедергі?
Философия ғылымдарының докторы, профессор, ҚР ҒЖБМ ҒК Философия, саясаттану және дінтану институтының бас ғылыми қызметкері Серік Нұрматов ана тілдің мәртебесін көтеру кезінде ұлттар арасында араздық тудырып алмау маңызды екеніне тоқталды. Осы орайда, ол өзбек халқынан үлгі алып, сөзден іске көшуге шақырды.
""Өзбекстанның Самарқанд және Ташкент қалаларына бардық. Кез келген мекеме, дүкен, кітапханаларына кірсеңіз, қай тілде сөйлеп тұрғаныңызға қарамастан, сізге өзбек тілінде жауап қайырады. Балтық жағалауындағы елдер де осылай жасап жүр. Бізде адамның құқығы бәрінен жоғары тұратыны айтылады. Бұл менің өз елімде өз тілімде сөйлеуге құқығым бар деген сөз. Сіз өз тіліңізде, мен өз тілімде сөйлей беремін – бастысы бір-бірімізді түсінеміз. Екіншіден, ""Біз үлкен халықпыз, үлкен мәдениетпіз, біздің тілде сөйлеңдер деп шатақ шығарудың қажеті жоқ. Қатты кетіп, ортада шиеленіс тудырып алмайық. Өз тілімізді шетелдіктер мен орыс тілді қазақтар қызығатындай дәрежеге жеткізіп, сапасын көтерейік "", – деді Серік Нұрматов.
Мұнымен қатар, профессор әр термин үшін күресіп, ортақ шешімге келіп отыруға шақырды.
""Әлі күнге дейін ""процесс"" сөзін біреу ""үдеріс"", енді екіншісі ""үрдіс"" дейді. Тенденцияны үрдіс деп бекіттік, келісімге келдік, енді соған тоқтайық. Әркім өзіне тарта беретін болса, тіліміз оңбайды, біз керісінше қазақ тілін жөндегенде даналық танытайық, жанашыр болайық. Орыс тілді қазақтарды мәңгүртсіңдер деп кеудесінен итермейік. Керісінше шет тілдерді жақсы білсек, қазақ тілінде білім сапасы төмен деп кемсітпейік. Яғни, мен ұсынатын күрестің жалғыз жолы – үнсіз әрекет ету "", – деді Серік Нұрматов.
Оқи отырыңыз: ""Қазақша диссертациялар үлесі 1 пайыздан кем"". Қазақ тілінде оқулық жазу неге қиын?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ғалымдар мағына мен форма алуандығының қазақ тілінің ғылым болып қалыптасуына қалай әсер ететінін талдады.,,2023-04-19T17:41:43+05:00
qazaq-tonyn-tosep-torine-sygargan-alemge-taralgan-tazyny-qasan-dunie-zuzi-moiyndaidy,informburo.kz,"""Қазақ тонын төсеп, төріне шығарған"": Әлемге таралған тазыны қашан дүние жүзі мойындайды?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-tonyn-tosep-torine-sygargan-alemge-taralgan-tazyny-qasan-dunie-zuzi-moiyndaidy,"Аң аулап, құс салып серуен құрған қазақ халқы аңшылыққа бейім иттерді ""тазы"" деп атап, оларды жарғақ құлақ және шашақ құлақ деп екіге бөлген. Ал тұқымына қарай дүрегей тазы, қайың қаптал тазы, құ­май тазы, құны тазы деп атаған. Мұнымен қатар, таралу аймағына қарай Сібір тазысы, Түркістан тазысы, Самарқан тазысы, Жем бойы не­месе атыраулық тазы деп қарастырған.
Жуырда осы ертеден келе жатқан тазы түрлерін сақтап, оны әлемге мойындату бағытындағы жұмыстарды жалғастыру үшін қазақы ит тұқымдарының стандарты бекітілді. Осы орайда Қазақстан кинологтар одағында тазыны халықаралық деңгейде мойындату жұмыстарын жүргізетін комиссия мүшесі Айбол Алпысбаев қазақы тазының басты ерекшеліктері, FCI арқылы тазыны мойындату және ит жарыстар туралы әңгімеледі.
– Қазақ тазысының шығу тегі қандай?
– Қазақтың тазыны бұрыннан ұстағанын батырлық эпостардан-ақ білуге болады. Екіншіден, жеті қазынаға жай ит емес, тазы, оның ішінде құмай тазы кірген. Батырларымыз қай жерге барса да, тазымен жүретін болған. Тазы оларды азықпен қамтамасыз еткен. Қазақтың негізін қалаған мемлекеттердің әскері Түркия, Сирия, Ауғанстан, Үндістан жеріне дейін барып биледі. Сонда қазақтың тазысы да сол аймақтарда таралды деп ойлаймын.
Оқи отырыңыз: Төбеттің бес ерекшелігі қандай және оларды неге ит төбелесіне қатыстырмайды? Сұхбат
– Қазақстанның әр өңіріндегі тазыларда айырмашылық бар ма?
– Бұрын арғынның көк қасқасы, сары қасқасы деген секілді тұқымдары болатын. Оңтүстіктегі тазылардың сүйегі жұқа, бойы аласа, жүні тықыр келсе, солтүстікте керісінше жүні қалың болып келеді. Ал Жетісудың тазылары тым бөлек. Батыста жарғақ тазы көп болады. Сексенінші жылдары шашақ түрін көрген таныстарым ""Тазы деген осындай бола ма? Менің атамдыкі басқаша еді"" деп қатты таң қалатын.
– Өзіңіз қанша жылдан бері тазы асырап келесіз және қазақы тазыны әлемге мойындату жұмыстары қалай жүріп жатыр?
– Тазы асырап келе жатқаныма 40 жылдан асты. 1989 жылдан бері тұқымын үзбей ұстап келе жатырмын. Дәл қазір кинологтар ретінде біздің мақсатымыз – жүзге жуық мемлекет мүше болып отырған FCI халықаралық ұйымында қазақтың тазысы мен төбетін тіркеу. Осылайша, қазақтың атадан балаға қалып келе жатқан мұрасын сақтап қалмақпыз. Жуырда Қазақстан кинологтар қауымдастығына жаңа басшы келді және президенттің қолдауымен үлкен қаражат бөлінді. Осының бәрі тоқтап тұрған жұмысты орнынан қозғайтыны сөзсіз.
Оқи отырыңыз: Қазақы тазы мен төбеттің стандарты әзірленді
– Есеп бойынша қазір Қазақстанда қанша тазы бар?
– Қазақстанда тазыны сақтап қалуға үлес қосқысы келетін ұйымдар көп. Алайда, олардың әрқайсы санақты өз бетінше жүргізеді. Нақты санын анықтау үшін осы есептердің басын біріктіру қажет. Меніңше, Қазақстан бойынша 5-6 мың тазы бар. Көп жерде 100-150 деген болжам айтылып жүр. Алайда, Қаройда ұйымдастырылған жарыстың өзіне Алматы облысынан 150 шақты тазыны әкеліп отыр. Дегенмен, сол мыңдаған тазының ішінен таза қандыларын бөліп алуымыз керек. FCI қазақы тазыны мойындауы үшін иттің үш ұрпағы бір-бірімен қиыспауы қажет.
– Қазақы тазының өзіне ғана тән ерекшеліктері қандай?
– Тазының ең басты ерекшелігі – тазалығы, ешқашан жатқан жерінде дәрет сындырмайды. Тіпті, жеген тамағы төгіліп қалса, оны жерге көміп қояды. Екінші қасиеті – адамға, әсіресе балаға жақын келеді, тез бауыр басады. Үшіншісі – зекіп қойсаң, адам секілді өкпелеп жүреді. Сөйлей алмайтыны ғана болмаса, адамға ұқсайтынына таң қаласың. Жуынды жемейді, қазақ үйде ұстаған деп айтып жатады. Қиналып кетсе, оны да жейтін шығар. Бірақ, тамаққа келгенде талғампаз екені рас. Нағашы атам ұрғашы тазысын төрге шығарып, астына тонын төсеп беретін. Тазысы тамақ ішіп отырғанда дастарханға басын бұрмайтын болған екен. Мұның бәрі оның асыл тұқымды ит екенін білдіреді.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда қазақы ит тұқымдарының ұлттық орталығы құрылады
– Аңға салғанда қалай өзгереді?
– Бір қарағанда тазы жуас, нәзік болып көрінеді. Ештеңеге шамасы келмейтін сияқты. Ал өмірде аңға салсаңыз, айбатты, күшті аңшы болып шыға келеді. Өзінен бірнеше есе үлкен аңдарды да аулайды. Қазақта ""Бүркіт өзі үшін, тазы иесі үшін аулайды"" деген сөз бар. Тазы расымен тапқанын иесіне алып келеді. Кейде тазыны үлкен алабай секілді иттермен төбелестіріп жатады. Денесінің нәзік екеніне қарамастан, соларды жеңіп кетеді. Бірақ, өзім ит төбелесін өткізуге қарсымын.
– Қазақстанда курсинг, рейсинг өткізіле ме?
– Ит жарыстың бұл түрлері бізге Еуропадан келді. Қазақта оны ""шырға тарту"" деп атайды және ол бізде бұрыннан бар. Шыбықтың ұшына жіппен түлкінің құйрығын байлап қойып, күшіктерді соңынан жүгіртетін. Ал Еуропада мұны көлікпен жасайды, яғни көліктің артына түлкінің терісін байлап, кейін тазылар соны қуады. Рейсинг кезінде тазылар тура жодың бойымен жүгірсе, курсинг кезінде қиғаштап, аңның соңынан қуғандай болады. Осындай жарыстарда ағылшындардың тазысы – грейхаундтар ары кетсе 700 метрге дейін жүгіреді. Ал біздің тазылар бір-екі километр қашықтықты оңай еңсереді.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда қазақы ит тұқымдарының стандарты бекітілді
– Бұған дейін тазы федерациясын құру туралы мәселе көтерілді. Қашан құрылады?
– Әзірге құрылып болмады, ҚКҚ осымен айналысып жатыр. Алайда, Астанада 2009 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан тазы федерациясы бар. Болат Мизамбаев, Саят Сембаев секілді азаматтар негізгі жұмыстарды жүргізіп отыр. Мұнымен қатар, Көкшетауда ""Тазы – төбет – бөрібасар"" деген ұйым бар. Енді осы ұйымдардың бәрін біріктіретін басты федерация керек.
– Шетелде де тазылар бар, дегенмен шетелдіктер тарапынан қазақы тазыға сұраныс жоғары ма?
– 80-90-жылдары тазы өте сирек кездескен заманда шетелдіктер тарапынан сұраныс жоғары болды. Қазір көбінесе Венгрия, Германия, Польша және Финляндия секілді мемлекеттердің адамдары бізден тазы алады. Түркияда Мұрат Мансұров деген бауырымыз да тазыларды асырап, тұқымын дамытуға үлес қосып отыр. Қазір бізде тазы санына қатысты айтарлықтай мәселе жоқ, басты жұмысымыз – қазақы тазыны анықтап, сапасын көтеру болып тұр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",40 жыл бойы тазы асырап келе жатқан Айбол Алпысбаевпен сұхбат.,,2023-04-21T15:18:54+05:00
qazaqy-tazyny-qalai-saqtap-qaluga-bolady-aibol-alpysbaevpen-video-suxbat,informburo.kz,Қазақы тазыны қалай сақтап қалуға болады? Айбол Алпысбаевпен видео сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqy-tazyny-qalai-saqtap-qaluga-bolady-aibol-alpysbaevpen-video-suxbat,"40 жылдан бері тазы асырап келе жатқан Айбол Алпысбаев қазақы тазының басты ерекшеліктері, FCI арқылы тазыны мойындату және ит жарыстар туралы әңгімеледі.
Жуырда ертеден келе жатқан тазы түрлерін сақтап, оны әлемге мойындату бағытындағы жұмыстарды жалғастыру үшін қазақы ит тұқымдарының стандарты бекітілген болатын. Құжатта ит тұқымдарының стандарты мен кемшіліктері көрсетілген.
Көре отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Айбол Алпысбаев ұйымдар өз бетінше жұмыс істейтіндіктен, республика бойынша нақты тазы санын анықтау қиынға соғып отырғанын айтады.",,2023-05-10T11:25:03+05:00
san-apattyn-bastauy-teksizdik-auezov-teatryndagy-kassandra-tanbasy-qoiylymynyn-aitar-oiy-qandai,informburo.kz,"""Сан апаттың бастауы – тексіздік"". Әуезов театрындағы ""Кассандра таңбасы"" қойылымының айтар ойы қандай?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/san-apattyn-bastauy-teksizdik-auezov-teatryndagy-kassandra-tanbasy-qoiylymynyn-aitar-oiy-qandai,"Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театрында жазушы Шыңғыс Айтматовтың ""Кассандра таңбасы"" футуристік трагедиясының премьерасы өтті. Режиссері – Аридаш Оспанбаева.
Спектакльде адамзаттың рухсыздану проблемасы отбасылық құндылықтардың қадір-қасиетімен шендестіріле көрсетіледі. Шығарма авторы ғылыми-техникалық, технологиялық жетістіктері мақсатты түрде ізгілік, адамгершілік жолына бағытталмаса, үлкен қасіреттер мен орны толмас катаклизмдерге алып келуі мүмкін екенін ескертеді.
""Қойылым арқылы өмірдің кейбір бұралаң жолдарын көрсетуді жөн санадық. Алғашқы сахналарда адам баласының еріксіздіктен күнәларға бой алдырып, оның зардабын сезінбейтіндігі баяндалады. Сондай-ақ, өз ата тегін білмейтін, жасанды ұрықтардың көбеюуі, өз тілінен, дінінен безген адамдардың тобырын қалыптастыратыны жеткізуге тырстық. Қарап отырсақ, жазушының жазғаны болашақты болжағандай. Өз баласының өмірін қиып, сурагат аналарға жүгінетін отбасылар да көбейді"", – дейді режиссер Аридаш Оспанбаева.
Оқи отырыңыз: Суретші Есенгелді Тұяқов: Сценографтың жұмысы театр сахнасында қалып қоймауы қажет
Қойылымда ғалым Филофей шарананың қарсылық белгісін ғарыштан сәулелер жіберу арқылы анықтап, оған ""Кассандра таңбасы"" деген атау береді. Маңдайында таңба бар әйелдерді баласын алдыртып тастауға мәжбүрлейді. Ұзақ жыл бала сүйе алмаған ғалым Робертс бұған қарсы шыққанымен, ең соңында құрсағына жан біткен, бірақ маңдайына таңба түскен әйелі Джесси үшін өз ұстанымына қарсы шығып, баланы жасанды жолмен дүниеге әкелу жолында еңбек етеді. Шыңғыс Айтматов ""Небір апаттардың бастауы – тексіздік"" дейді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Спектакль классик жазушы Шыңғыс Айтматов романының сахналық нұсқасы бойынша қойылды.,,2023-04-10T15:30:00+05:00
taza-qandylary-qalmady-sultan-ibragimov-tobetti-kobeitu-zumystarynyn-qalai-zurip-zatqanyn-aitty,informburo.kz,"""Таза қандылары қалмады"". Сұлтан Ибрагимов төбетті көбейту жұмыстарының қалай жүріп жатқанын айтты",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/taza-qandylary-qalmady-sultan-ibragimov-tobetti-kobeitu-zumystarynyn-qalai-zurip-zatqanyn-aitty,"Қазақы төбет пен тазы жоғалудың алдында тұр. Кинологтар қазірдің өзінде таза қанды төбеттердің қалмағанын айтады. Мамандар осы иттерді сақтап қалу үшін тұқым қарау көрмесін өткізіп, шежіре жасап жатыр. Десе де әзірге нәтижелер қанағаттанарлық емес.
Қазақы төбеттің санын көбейту жұмыстарының қалай жүріп жатқанын ""Жеті қазына"" ассоциациясының басшысы Сұлтан Ибрагимов айтып берді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда төбет пен тазы стандарттары бекітілді. Бұл ұлттық брендті жоғалтып алмас үшін жасалып отыр.,,2023-04-27T16:54:40+05:00
teatr-akterleri-serialga-amalsyz-tusedi-qalleki-teatrynyn-korkemdik-zeteksisi-quandyq-qystyqbaevpen-suxbat,informburo.kz,"""Театр актерлері сериалға амалсыз түседі"". Қаллеки театрының көркемдік жетекшісі Қуандық Қыстықбаевпен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/teatr-akterleri-serialga-amalsyz-tusedi-qalleki-teatrynyn-korkemdik-zeteksisi-quandyq-qystyqbaevpen-suxbat,"Қалибек Қуанышбаев атындағы мемлекеттік академиялық қазақ музыкалық драма театры Алматы қаласына гастрольдік сапармен келді. Осы орайда Қаллеки театрының көркемдік жетекшісі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, театр және кино актері Қуандық Қыстықбаев театр тынысы туралы айтып, журналистердің сұрағына жауап берді.
– Гастрольдік сапардың мақсаты қандай?
– Гастрольдік сапарға келгенде арнайы мақсат жоқ. 2020 жылы жаңа ғимаратқа көштік. Үлкен сахнада дүниеге келген жаңа қойылымдарды барша жұрт, әсіресе, өнер ордасы Алматы көрсін деген ниетпен осында алып келдік.
2021 жылы театырымыздың отыз жылдығын атап өттік. Жаңа ғимаратқа көшкен кезге тұспа-тұс келді. Ескі ғимаратта жабылып қалған мұражайымызды қалпына келітірдік. Ол жерде театрымыздың атымен аталатын қазақ театрының абызы Қаллекидің өзі ұстанған дүниелері, одан кейін Әзірбайжан Мәмбетов, Жақып Омаров, Қадыр Жетпісбаев сынды ағаларымыздың жәдігерлері тұр. Спектакльдердің фотоальбомы соңғы рет 1996 жылы шыққан екен. Жаңа фотоальбом жарық көрді.
– Алматыға жаңа қойылымдармен келдіңіздер. Театр қоржынында Әзірбайжан Мәмбетовтің өзі қойған ""Ғасырдан да ұзақ күн"", ""Ана, Жер-Ана"" спектакльдері, Болат Ұзақов, Нұрлан Жұманиязов, Әлімбек Оразбаековтің ""Бір кем дүние"", ""Кеш"", ""Күн сәулесі түспеген"" драмалары, Гүлжан Әспетова ойнайтын ""Қымбатты Памелла"" қойылымы бар. Байқасам, бұл спектакльдер репертуарда бірең-сараң жүріп жатады. Осындай Қаллеки театрының тарихында қалған спектакльдердің ендігі тағдыры қалай болмақ?
– ""Ана, Жер-Анадан"" басқасының бәрі ай сайын жүріп жатыр. Әзекеңің көзі – ""Ғасырдан да ұзақ күн"" спектаклі ай сайын не екі айда бір  Гүлжан апа да жасына қарамай ""Қымбатты Памелла"", ""Зере"" спектакльдерінде өз рөлін биік деңгейде сомдап жүр. Болат аға қойған ""Кеш"" спектаклі әлі репертуардан түскен жоқ. 84 жасқа қараған Рымкеш апамыз әлі күнге дейін сахнада жүр. Қаншама спектакліміз тоқтап қалды. Бір спектакль бір спектакльге тақырыбы сай келмейді. Кей кезде алдыңғы спектакль жаңа спектакльге орын беріп жатады. Оның үстіне құрқылтайдың ұясындай ескі ғимаратта қойылған дүниелерді жаңа сахнаға икемдеудің өзі үлкен жұмыс болды.
Театрда жүрген спектакльдің көбі сахнаға сай келмегендіктен, техникалық ауысымдарға байланысты, қажет болғаннан кейін де біразы амал жоқ репертуардан түсіп қалды. Өкінішке қарай, өзіміз де ойнайтын жақсы спектакльдермен қош айтысуға тура келді.
Оқи отырыңыз: Қаллеки театры Алматы мен Астанада қандай қойылымдар қояды? Мамыр репертуары
Сіз айтқан спектакльдердің бәрі репертуарда бар, жүріп жатыр. Қазір театрымызда үш зал бар. Тіпті төртінші сахнаны қостық. Паркингте жаңа форматта драмедия жанрында ""01"" деген спектакль қойдық. Театрда нақты салынған 600 адамдық үлкен зал, 200 адамдық кіші зал бар. Көркемдік жетекші болып келгенде бүкіл ғимаратты аралап, астына түскенде ағаш төселген алаң көрдім. Маған ол жер эксперименталды спектакльдер қоятын сахна, жастар өздерінің ойларын шығаратын алаң сияқты көрінді. Сол ойыма тұпса-тұс театрға жас актерлар алдық. Ішінде Бәзіл Сұлтанғазы деген жігіт ""Ұйқым келмейді"" драмасын сол алаңда сахналады. ""Қаллеки"" театр лабораториясы деп атадық.
Жастарды театрға тарту мақсатында спектакльді кешкі сағат тоғызға қойдық. Жастар кейде жұмыстан, сабақтан кеш босап жатады. Түнде бос уақытын сыртта өткізгенше, театрда өткізсін деп ойладық. Спектакль бір-ақ сағат жүреді. Кейбір кезде жастар ғашығына ұсыныс жасап жатады.
– Қаллеки театрында өз режиссерлеріңізден бөлек, сырттан жиі режиссер шақырасыздар. Мысалы, ""Шиенің"" режиссері Сергей Потапов, ""Ләйлі-Мәжнүнді"" қойған Барзу Абудраззаков, ""Дон Кихотты"" қойған Әлібек Өмірбекұлы, ""Алтаудан ауған елдің"" режиссері Фархад Молдағали, ""Баян Сұлу - Қозы Көрпеш"" трагедиясын қойған Гүлназ Балпейісова бар. Жақында Жастар театрының актері әрі режиссері Дәурен Серғазин ""Қыз жиырмаға толғанда"" мелодрамасын сахналады. Режиссерлерді немесе шығармаларды қалай таңдайсыздар?
– Біз алдымен өзімізде жоқ дүниені қойғызуға тырысамыз. Кейде өзіміз ұсынамыз, болмаса сол режиссерлердің өздері бірнеше спектакль алып келеді. Кейде басшылық ұсынған дүниелер де қойылып жатады. Мысалы, Сергей Потапов ""Лир патшаны""  қойғысы келді. Аяқ астынан оған ""Шиені"" ұсынды. Барзу Абдураззаков 10-15 қойылым алып келді. Бірақ таңдау ""Ләйлі-Мәжнүнге"" түсті. Бірақ ешқандай жапа шеккен жоқпыз, өкінбейміз. Керісінше, спектакльдер өзгергені де дұрыс болды ма деп ойлаймыз. Жақында Жұлдызбек Жұманбай ""Бопай ханымды"" қойды.
Алтайдан Анадолыға дейін 18 мың адам көшкен, бірақ 1800 ғана жеткен жиырма жылдық қаралы көш туралы бір де бір фильм не спектакль жоқ. Фархад Молдағали кітапты оқып отырып сахнаға ыңғайлаған. 2020 жылы ""Құлагер"" спектаклінің премьерасына келгенімде ""Аға, мынадай дүние таптым"" деп көрсетті. Сол жерде жапатармағай жармастым. 2021 жылы тәуелсіздіктің 30 жылдығына үлкен тарту болады деп ойлап, спектакльді бізге қой деп өтіндім.
Оқи отырыңыз: Театр сыншысы: Ұлттық классика – сахнаға міндетті түрде ұлттық киіммен шығу емес
Ұланмырза Қарыпбаевқа театрдағы үлкен буын актрисаларымызды рөлмен қамту үшін спектакль қою туралы ұсыныс жасадым. ""Сен маған керексің"" пьесасын қойды. Екі құраммен есептеген кезде апайларымызға бір-бірден рөл тиді.
Әлібек Өмірбекұлын шақырған кезде ол да бірнеше спектакль ұсынды. Өзі де ""Дон Кихотты"" қойғысы келді. Әлемдік шығарма Қазақстанда мүлде сахналанбаған екен. Біз де келістік.
Былтыр Алматыға гастрольдік сапармен келуіміз керек еді. Әзірбайжан Мәмбетов Әуезов театрының өсуіне қаншама еңбек сіңірді. Тура дүниеден өтер алдында он жыл бұрын соңғы күшін біздің Қаллеки театрына сарп етті. Әуезов театрындағы актерлер көрген Әзекеңнің мектебін біз де көріп үлгердік деп мақтанышпен айта аламыз. Әзекеңнің спектакльдерін қайтадан қалпына келтірмек болып былтырғы гастролімізді Әзірбайжан Мәмбетовтің тоқсан жылдығына арнамақ болғанбыз. Бірақ жоспар өзгеріп, Семейге бардық. Алматыға биыл ғана ат басын бұрдық.
""Қозы Көрпеш - Баян Сұлуды"" сахнаға қайта оралттық. Бірақ Әзекеңнің қойған нұсқасы емес, керісінше, жас режиссер Е.Вахтангов атындағы мемлекеттік акадмиялық драма театрында жұмыс істейтін Гүлнәз Балпейісова көзқарасымен қойылды. Атауы да ""Баян Сұлу - Қозы Көрпеш"" деп өзгерді. Үлкен резонанс тудырды. Ұнатқандар да, ұнатпағандар да болды.
– Осындай эксперименттерге қалай қарайсыз?
– Кезінде Еркін Жуасбек театр басшысы болғанда ""Айман-Шолпан"" қойылды. Қазір жаңа сахнаға икемделіп, адамдарды көбейтіп, ансамбль жасақтап, жанды музыкамен көркемдедік. Сол жағынан кішкене өзгеріс бар. Кезінде бұл спектакль Әшірбек Сығай ағамыздың да көңілінен шықты. Фестивальде де оң пікір алдық. Ал ""Баян Сұлу - Қозы Көрпеш"" өзіме де қатты әсер етті. Экспериментке қарсы емеспін. ""Бояушы деген сайын сақалын бояйды"" демекші, шегінен шығып кеткені маған да ұнамады. Ол айтылды да. Пікірталас болды. Осылай театрда жүруіне мен де қарсы болдым. Бірақ режиссерге әсер ете алмаймыз ғой, ол солай көріп тұр. ""Өзгерте алмаймын"" деп өзінің пікірінде қалды. Көрермен арасында ғана емес, театрымыздың ішінде де пікірталас туды. Біріне ұнаса, біріне ұнамайды. Санасақ он саусаққа жетер-жетпес жауһарларымыз бар ғой. Қай нәрсе болса да шектен аспауы керек.
– Театр актерлерін кинодан, сериалдан жиі көреміз. Бірақ мақтаудан гөрі, сын көп. Бұған не дейсіз?
– Өзім де бір-екі рет алданып түсіп қалғаным бар. Оған түспей тұрған кезде басқа әріптестерімізді аяйтынмын, шыны керек. Қынжылатынмын, оларға ұрсатынмын. Одан бөлек, Астанаға барған кезде концерттерге қатысып, аз-маз қаламақының өзін айқайлап, төбелесіп жүріп әзер алғанбыз. Қаллеки актерлеріне де ""келіспесеңдерші, түспесеңдерші"" деп айтамын. Бірақ кімге кедергі боласың? Бәрі жан бағу үшін амалдың жоғынан түседі. Мысалы, театр актері мамандығын жылына кем дегенде жүз бала алып шығады. Соның жиырмасы ғана театрға келеді. Қалған сексені не істеп жүр? Тамада болып, арзан сериалдарға түсіп жүр. Олар түсе берсін, оқыды ғой әйтеуір. Ал көшеден оқымаған біреуді әкеліп түсіреді де, солармен бірге ойнайтып қояды. Театрда, кинода жинаған тәжірибең бар. Екі ауыз сөзді айта алмайды, сан рет дубль жасайды. Ойды бөліп, кедергі болады. Сонда қайдан ғана келістім деп ойлайсың.
Оқи отырыңыз: Кинотеатрлар неге әлеуметтік фильм көрсетуден қашады? Режиссермен сұхбат
Бірде сериалға түсуді ұсынғанда күніне мың доллар сұрадым. Сериалда ондай сома төлемейтінін айтты. ""Түспеймін, рахмет"" дедім. Біраздан соң 700 доллар ұсынды. Оған да келіспедім. ""Театрда мұндай ақшаны бір айда алмайсыз ғой, қызықсыз"" деді. Бұл менің кәсіби жұмысым. Сендер айналысып жатқан ""халтура"" емес. Сондықтан да мен өзімді құрметтеймін. Түсер болсам сұраған ақшаға сай жұмыс істейтінімді айттым.
Кейбір әріптестерім имидж үшін былапыт киноға түседі. Түсінемін, конвейр. Ақша табу үшін жеңіл дүниеге кетіп бара жатырмыз. Эмир Байғазиннің ""Өзен"" фильміне түстім. Талай халықаралық фестивальдерден орын алып келді. Фильм прокатта екенін театрда жүріп естідім. Не жарнамасы жоқ. Кинотеатрда күндізгі уақытқа қойған. Төрт-бес досыммен бардым. Арттағы көрермендерді қосқанда сегіз адам көрдік. Қарның ашады. Адамды ойландыратын фильмдер жарнамаламанбайды. Ешкім келмейді, көрмейді.
Мен міндетті түрде сценарийге, кім түсетініне қараймын. Ой елегінен өткізіп барып келісемін. ""Жоқ"" деп айтсаң бағаңды көтересің. Керек болып тұрсаң міндетті түрде қойған талабыңа көнеді, шақырады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",8 мамырға дейін гастрольдік сапар аясында Қаллеки театрының қойылымдарын Алматыдағы Әуезов театрында тамашалауға болады.,,2023-05-04T10:36:54+05:00
tobettin-bes-erekseligi-qandai-zane-olardy-nege-it-tobelesine-qatystyrmaidy-suxbat,informburo.kz,Төбеттің бес ерекшелігі қандай және оларды неге ит төбелесіне қатыстырмайды? Сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/tobettin-bes-erekseligi-qandai-zane-olardy-nege-it-tobelesine-qatystyrmaidy-suxbat,"Шамалған ауылының тұрғыны Сұлтан Ибрагимов соңғы 17 жылдан бері төбет асырап келеді. Бүгінде 80 итінің жиырмасын өзінде қалдырып, қалғанын ит асырауды ниет еткен ""Жеті қазына"" қауымдастығының мүшелеріне берген. Ит жанашыры жуырда ғана стандарты бекітілген қазақы тұқымды сақтап қалу үшін Қазақстанның барлық өңіріне экспедиция ұйымдастыру қажеттігін айтады. Мұнымен қатар, ол Informburo.kz тілшісіне берген сұхбатында ерекше тұқымға деген шетелдіктердің сұранысы, төбеттің өзіне ғана тән қасиеті, шығу тегі және сәнге айналған ит жарыстар туралы әңгімеледі.
– Төбет асырауды қолға алуыңызға не себеп болды?
– Әкем марқұм да, ол кісінің апасы да төбетті ерекше жақсы көріп асыраған. Бала кезімізден төбет туралы түрлі аңыз-әңгіме, ертегіні құлағымызға құйып өстік. Ал өзімнің төбет асырап келе жатқаныма 17 жылдан асты. Нақты өзімде 20 шақты ит бар, қалған 50-60 төбет ""Жеті қазына"" қауымдастығының мүшелерінде. Дәл қазір елдегі төбеттердің нақты санын білмегендіктен, Қазақстан бойынша шежіресін жасап жатырмыз. Бұл іспен 80-жылдардан бері Әділ Қожахметов, Гайдар Нұртасов айналысып келді.
Ит асыраушылар арасында қолдау таппаған соң, жұмыстың бәрі тоқтады. Бір шетінен бұған 90-жылдары қазақтардың алабайға қызығып, оны Түркіменстан мен Тәжікстаннан әкеле бастағаны себеп болса керек.
Негізінен төбеттерді мал ұстайтын жерлерден табуға болады.
– Жуырда қазақы төбет пен тазының стандарты бекітілді. Бұл иттердің шығу тегі қандай?
– Тарихқа сүйенетін болсақ, төбет тектес иттер түркі тілдес халықтардың территориясында осыдан 4 мың жыл бұрын өмір сүрген. Кейін мемлекеттер бөліне бастағанда аумақтағы басқа иттермен будандасып, қазіргі түрлері шыққан. Археологиялық қазбалар кезінде сүйектері табылып, Марко Поло секілді саяхатшылар сырт келбеті мен мінезін сипаттаған. Бір тарихи деректерде Құбылай ханның әскерінде 10 мыңнан астам төбет болғаны туралы жазылған. Стандарттарға сәйкес шаруаларды жалғастырып, будандастыру жұмыстарын үздіксіз жүргізетін боламыз.
– Қазір Қазақстанның қай өңірінде төбеттер көп? Әлемде бар ма?
– Украинада Дмитрий есімді азамат төбет асырап отыр. Ол кісі бізге осыдан 10 жыл бұрын хабарласты. 80-жылдары қазақ ауылынан төбетті көріп, оны кавказ бен алабайдың бідандасы деп шатастырған екен. Қазір еліндегі қиын жағдайға қарамастан, селекция жұмыстарын қолға алып отыр. Ал өзімізге келетін болсақ, өңірлер бойынша нақты санын дөп басып айту қиын.
Шалғай жерлердегі ауылдардан әлі күнге дейін абориген иттерді тауып жатырмыз. Осы иттердің тұқымын алып қалу үшін экспедиция ұйымдастыру қажет. Арасында кәрі, ауру иттер де болғандықтан, олардың ұрығынан бөлек, зерттеулерге қанын да алып қоюымыз қажет.
– Қаржы мәселесін бір шетке қойғанда, Қазақстанның барлық өңіріне экспедиция ұйымдастыру үшін маман жеткілікті ме?
– Иә, маман жеткіліксіз екені рас. Бірақ, бұл экспедицияның адамдары ит иесіне зерттеу жұмысының маңыздылығын түсіндіріп, ""бөлінетін"" қаражатты табыстап, төбетке ұқсайтын итті жақсылап суретке түсіріп, өлшем жасауы үшін қажет. Кейін сурет пен өлшемді алған мамандар шалғайда отырып-ақ оның төбетке ұқсайтын-ұқсамайтынын болжайды. Егер сырт белгілері төбетке келіп тұрса, пикап секілді көлікпен алдырып, ұрығы мен қанын арнайы мамандар тексереді.
– Қазақы төбеттердің өзіне ғана тән басты ерекшелігі қандай?
– Иттің барлық түрінің өзіне ғана тән жақсы қасиеті болады. Осы орайда, төбеттің төрт ерекше қасиетін атап өтетін едім.
Біріншіден, төбеттер жуас болып келеді. Өйткені, бұрын қазақтар киіз үйде тұрған кезде ит көршісін талайтын болса, оны будандастырмайтын болған.
Екінші қасиеті – малды аң-құстан көзінің қарашығындай қорғайтыны. Қасқыр шауып, құс шоқып жатса, ұрысқа түсіп, өлімге дейін барады.
Үшінші ерекшелігі – Қазақстанның алуан түрлі климатына бейімделе алатындығы. Мысалы, күннің ыстығында 200-500 км жердегі жайлауға баруға төзімді келеді. Керісінше күн қатты аязда жүндері қалың болып шыға келеді. Күндіз ұйықтап, түнде 10-20 км жерге дейін өз территориясын күзетеді.
Төртіншісі – өте жуан, жүндес болып келеді. Ұрыста да, басқасында да бірінші қадам жасайды.
– Қалалық жерде азық табу қиын емес пе?
– Бұрын малшылар төбеттерге арнайы тамақ бермеген. Нан мен жуынды жеп, қасқыр секілді қоян, суырларды аулап жеген. Көктемде мал төлдегенде бір семіріп алып, күзге дейін емін-еркін шыдап жүретін болған. Ал қалалық жерлерде торға қамап ұстайтындықтан, үш мезгіл уақытылы тамақтандыру қажет. Әсіресе, көп ит болғанда азық табу қиындай түседі.
– Төбеттерге команда үйрету оңай ма?
– Неміс овчаркалары сияқты емес. Командаңызбен таяқтың соңынан бір рет, екі рет барады, үшіншісінде өзіңізді ""жібереді"". Өйткені, төбеттер өте ақылды, жаттанды әрекеттерді жасай бермейді.
– Еркіндікті сүйетін болып тұр ғой...
– Иә, өмірі қасқырдыкіне ұқсайды. Еркіндікті жан-тәнімен сүйеді. Тамақ бермесе де, қорегін өзі тауып алады. Бір басты айырмашылығы – бір адамға бауыр басып, иесін ерекше күзетеді
– Төбеттерді неліктен ит жарыстарға қатыстырмайды?
– Қазір ит жарыстар өте жақсы дамып, шетелдерде әлем чемпионаты өтіп жатыр. Осы ит жарыстарда үлкен қаржы, көлік және үй тігіп, күн көріп, бизнес жасап отырған азаматтар бар. Чемпион болған иттердің күшігі қымбатқа өтеді. Бірақ, итті бұлай үш раундқа дейін төбелестірудің пайдалы тұстары аз. Өйткені, бастапқыда төбелес тек сынақ ретінде – иттің қаншалықты төзімді екенін, мықты екенін анықтау үшін ғана қажет болды.
Алайда, көптеген елде питбультерьер, булли кутта, бульмастиф секілді әртүрлі итті будандастырып, арнайы төбелеске қатысатын иттерді шығарып жатыр. Мұндай иттер жанындағы серігін де, жайылып жүрген малды да өлтіріп қоюы мүмкін.
– Ит жарыстар тек төбелес түрінде өте ме?
– Қазір жайлауда аттың қасына қосып, жылдамдығы бойынша жарыстыруға болады. Төбеттерді неге төбелестірмейді деген сұраққа оралатын болсақ, олардың интеллекті өте жоғары. Рингке апарсаңыз, қарсыласымен не үшін төбелесетінін түсінбей тұрып қалады. Өзін тістеуге мүмкіндік бермейді, бірақ қарсыласы жығылған соң талап тастамайды.
– Қасқырға төтеп бере ала ма?
– Иә, қасқырлар көбіне мал мен адамға шабуылдайтындықтан, олармен өлгенше айқасуы мүмкін. Төбеттердің тағы бір бесінші ерекшелігі – неміс овчаркасын ұнатпайды. Өйткені, олар қаншама жылдан бері текетіресіп келе жатқан қасқырларға қатты ұқсайды.
– Жарыста чемпион болған иттің құны өседі дедіңіз. Қазақстанда төбеттің күшігі қанша тұрады?
– Кез келген иттің бағасын иесі өзі белгілейді, белгілі бір нарықтағы баға жоқ. Мысалы, біреу 100 мың теңгеге, екіншісі 10 мың долларға сатуы мүмкін. Сатып алатын кезде әрдайым сапасына қарау керек. Мұнымен қатар, төбеттер адамға ерекше бауыр басатындықтан, оларды ерте жаста асырап алған жақсы. Егер қайта-қайта иесін ауыстыра беретін болсақ, иттің де психикасы бұзылады.
– Қазір төбет сатып алуға қызығушылық танытып отырған шетелдіктер бар ма?
– Төбет сұрап хабарласатын шетелдіктер өте көп. Менің өзіме facebook желісі арқылы Еуропа, Канада, Украинадан хабарласады. Біз ""Алдымен санын көбейтіп алайық, кейін селекцияға береміз"" деп жауап береміз.
– Өзіңіз жетекшілік ететін ""Жеті қазына"" қауымдастығы немен айналысады?
– Өз төбетімізді дамытайық деген ниетпен 2022 жылы қауымдастықтың жұмысын қолға алдық. Былтыр қараша айында үлкен төбет иттер көрмесін ұйымдастырып, тұқым қарадық. Көрмеге Қазақстанның түкпір-түкпірінен келген иттермен ары қарай жұмысты қалай жүргізетінімізді түртіп алдық. Барша төбет асырайтын азаматтарды 13 мамыр күні Алматы облысы, Қарасай ауданы, Шамалған ауылы Nomad этно орталығында өтетін көрмеге шақырамын.
Тақырыпқа орай оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",13 мамыр күні Алматы облысының Шамалған ауылында төбеттер көрмесі өтеді.,,2023-04-11T19:02:24+05:00
25-tegi-zastan-74-tegi-zeinetkerge-deiin-mazilistin-zana-quramyna-solu,informburo.kz,25-тегі жастан 74-тегі зейнеткерге дейін: Мәжілістің жаңа құрамына шолу,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/25-tegi-zastan-74-tegi-zeinetkerge-deiin-mazilistin-zana-quramyna-solu,"Шәкәрімше айтсақ, ""бұл Мәжіліс бұрынғыдан өзгерек"". Сегізінші рет сайланған мәжілістің құрамы бұған дейінгі құраммен салыстырғанда 74,48% жаңарған. Соған орай, Informburo.kz порталы сегізінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің құрамына шағын талдау жасады.
Оқу жеңіл болуы үшін материалдың қысқаша мазмұнын әзірледік:
VIII шақырылым Парламент Мәжілісінің құрамында VII шақырылымда болған 22 депутат бар. Осылайша мәжілістің жаңа құрамы 74,48% жаңарды.
22 депутаттың 19-ы Amanat партиясының өкілі болса, үшеуі ""Ақ жол"" партиясының мүшесі.
VII және VIII шақырылымда бар депутаттар:
Оқи отырыңыз:
Сегізінші мәрте сайланған Мәжілістің орташа жасы – 49,5 жас. Жасы ең кіші мәжіліс депутаты – 25-те болса (Динара Наумова), ал үлкені – 74 жаста (Бақтықожа Ізмұхамбетов).
Төменде соңғы 6 мәжілістің жас құрамына талдауды ұсынамыз:
""Ақ жол"" партиясы:
Amanat партиясы:
""Ауыл"" партиясы:
ЖСДП:
ҚХП:
Respubliсa партиясы:
Бір мандатты округтер бойынша сайланған депутаттар:
ҚР Парламент Мәжілісінің құрамындағы ең жас партия – Respublica (25 жас), ал мүшелерінің жасы ең үлкені – Amanat партиясы (74).
Мәжіліске өткен партиялар қатарында ""Ауыл"" партиясының төрағасы Әли Бектаев пен Қазақстан Халық партиясының төрағасы Ермұхамет Ертісбаев бұл тізімде жоқ.
Оқи отырыңыз:
Биылғы жаңа Мәжілісте 98 депутат бар болса, олардың 18-і (18,3%) – әйел, ішінде сегізі – Amanat партиясының өкілі. Айта кетейік, Respublica партиясы жеңіп алған 6 мандаттың тең жартысын әйелдер иеленген. Бұрынғы мәжілістердің құрамына талдау жасай отырып, төменгі палатаға өткен әйелдер үлесінің кемігенін байқауға болады. Мәселен, алтыншы және жетінші мәжілісте әйел депутаттар саны 29 (27%) болатын.
Мәжіліске өткен әйелдер тізімі:
Төменде Қазақстан тарихында Мәжіліс құрамындағы әйелдер санының өзгерісіне талдау жасадық:
Оқи отырыңыз:
Биылғы жаңа Мәжіліс құрамына ""Болашақ"" халықаралық бағдарламасының бірнеше түлегі бар.
Олардың қатарында:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сегізінші сайланған Парламент Мәжілісінің құрамы 75 пайызға жуық жаңарды.,,2023-03-29T18:05:09+05:00
adamdy-oner-arqyly-sauyqtyru-art-terapiyanyn-turleri-qandai,informburo.kz,Адамды өнер арқылы сауықтыру: Арт-терапияның түрлері қандай?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/adamdy-oner-arqyly-sauyqtyru-art-terapiyanyn-turleri-qandai,"Арт-терапия сөзінің ""art"" бөлігі латын тілінен аударғанда ""өнер"", ал ""therapeia"" бөлігі грек тілінде ""емдеу"" деген мағынаны білдіреді. Ол – бүгінде психологтар мен психотерапевтер қолданатын ең жұмсақ әрі әсері мол тәсілдердің бірі. Арт-терапия кезінде адам өз бейсанасынан ""хат алады"". Ең бастысы, оны кез келген адам маманның көмегінсіз өз бетінше қолданып, бойындағы жағымсыз сезімдерді сублимация жасай алады. Осы орайда, психолог Жібек Абжанова арт-терапияның қандай түрлері барын, оның пайдасы және балалардың суреті арқылы олардың ішкі-жай күйі туралы қалай ақпарат алуға болатынын түсіндірді.
Жібек Абжанованың айтуынша, арт-терапия тәсілдері көп жағдайда психотерапиялық бағыттармен қатар қолданылады. Мұндай комбинация клиенттің толықтай ашылып, жан жарасын жазуына мүмкіндік береді.
""Арт-терапияның қарапайым сурет салу, киім тігу немесе музыка тыңдаудан айырмашылығы көп. Өйткені оның мақсаты әдеттегідей өнер объектісін жасау емес, бар болғаны адамның ішкі менімен жұмыс істеу. Осыны ескере отырып тәсіл нәтижеге емес, процеске көбірек негізделеді. Сондықтан арт-терапияға бару үшін керемет сурет салып білудің қажеті жоқ"", – деді Жібек Абжанова.
Бастапқыда Зигмунд Фрейд пен Карл Густав Юнг адамның ешкімге айта алмаған сыры және эмоциясын сыртқа шығаруға көмектесетін терапия жасауға тырысты. Уақыт өте келе науқастармен жұмыс істеген суретші Адриан Хилл туберкулезбен ауыратын жандардың денсаулығы арт-терапиядан кейін жақсара бастағанын байқаған. ""Арт-терапия"" түсінігі осы кезде енгізілді.
""Көптеген адам мен жасы кіші балалар өзінің не сезініп тұрғанын түсінбейді және оны сөзбен сыртқа шығара алмайды. Осының себебінен айналасындағылармен қарым-қатынас құруы қиындайды. Өз-өзіне қалай тыйым салатынын, бейсанасында қандай бағдарлама барын, жан жарасын шығармашылық процесс кезінде анықтау, онымен жұмыс істеу оңайырақ. Яғни адам өзі туралы сөзбен айтпайды – тек ""метафория"" түрінде көрсетеді: түс, дыбыс, қозғалыс және т.б. арқылы. Кейін маманмен ""өнер туындысының"" астарында не жатқанын анықтап, оны емдеп жазуға тырысады"", – деді психолог.
Арт-терапия келесілерге көмектеседі:
Шығармашылық өнер түрі қанша болса, арт-терапияның да түрі сондай көп. Біз арасында кеңінен танылған түрлері туралы сөз қозғаймыз.
Изотерапия
Арт терапияның ең танымал түрі – сурет салу арқылы жүзеге асатын терапия. Мұны әркім өмірінде бір рет болсын жасап көргендіктен, ол кеңінен танымал. Мұнда адамның түспен қалай жұмыс істейтіні, қандай құрал қолданатыны, фактурасы мен композициясы – барлығы маңызды. Кейде психолог өзі суреттің тақырыбын береді немесе керісінше клиент өзі қалағанын салады.
""Изотерапия өзінің жеке кеңістігін қорғай алмайтын балаларға жақсы әсер етеді. Мысалы, кейде баланы үлкен ақ қағаздың үстіне жатқызып, өзінің денесін айналдырып сызып шығуды сұраймыз. Кейін дененің суретінің іші мен сыртына қалағанын салуды сұраймыз. Бұл баланың жан-дүниесінде не болып жатқанын және оның әлемге деген қарым-қатынасының қандай екенін көрсетеді. Мұнымен қатар, түрлі-түсті бояумен жұмыс сенсомоторлық дағдыларды дамытады. Ал ересек адамдар изотерапияның арқасында ұялшақтықтан, ""шығармашылыққа қабілетің жоқ"" деген иллюзиядан арыла алады"", – деді Жібек Абжанова.
Құммен терапия жүргізу
Құмды терапия кезінде бірінші болып Карл Густав Юнг қолданды. Ол құмнан жасалған әртүрлі образ арқылы клиенттің бейсанасымен тілдесіп, тереңде жатқан, бір кездері бастан кешірген сезімін ""шығару"" үшін қолданды.
""Ересек адам болсын, бала болсын құмнан әртүрлі форма жасайды, оны бұзады, қайта тұрғызады – осылайша ішінде болып жатқан процестен хабар береді. Шығармашылықтың бұл түрі де бұлшық еттердің босаңсып, адамның ашыла түсуіне әсер етеді"", – деді маман.
Музыка терапиясы
Терапиялық сеанс кезінде адам музыкалық шығармаларды тыңдап, ішіндегі эмоциясын, қандай оқиғалардың еске түскенін әңгімелейді. Кейін өзі де әуен шығаруы ғажап емес. Мұнымен қатар, музыка керісінше адамның көңіл-күйін өзгерте алады.
Драма терапия
Импровизация мен әртүрлі рөлді өзіне таңып көру арқылы адам өзгелермен қарым-қатынасын жақсартады және кешірімді болуды үйренеді. Эмпатия таныту қабілеті дамып, өз тәнін жақсырақ сезінеді. Кейінгісі өз кезегінде психосоматикалық аурулардан айығуға көмектеседі.
Оқи отырыңыз: Балаға ақша жинау мен жұмсауды қалай үйреткен дұрыс? Психолог кеңесі
Қуыршақ терапиясы
Бұл ертегі мен драма терапияның қосындысы. Балаларға есінде қалған қорқынышты, қайғылы оқиғаларды қайта еске түсіріп, емдеп-жазуға мүмкіндік береді.
""Арт-терапия балаларға да, ересектерге де барынша ыңғайлы. Барлық түрінде ойын элементі бар, экспрессивті және көп сөзді қажет етпейтіндіктен, аутист балаларға да қолдануға болады"", – деді маман.
""Балалар мен ересектерге берілген ""тапсырма"" орындалған соң қосымша сұрақтар қойылады, бірге жауап табуға тырысамыз. Көп жағдайда үлкендерге нақты болжамдар (интерпретация – ред. түсіндірмесі) айтылады. Егер ешқандай мамансыз балаңызды алаңдатқан дүние бар-жоғын білгіңіз келсе, төмендегі кішігірім нұсқаулыққа назар аударыңыз. Ең алдымен, қағаз, қарындаш және түрлі-түсті бояу қажет"", – деді Жібек Абжанова.
А.Л. Венгер зерттеуі бойынша суреттегі:
Оқи отырыңыз: ""Ең жақын адам"". Бауыр басу бала өміріне қалай әсер етеді?
Түстерден бөлек, балалардың қарындашты қалай ұстайтыны да маңызды:
Сурет көлемі:
""Бұлардан өзге баланың суретті қандай ықыласпен салатыны да маңызды. Бірі бірден қолына қарындаш алып, іске кірісіп кетуі мүмкін. Енді екіншілері керісінше асықпайды, қинап отырғызып қойғандай салады. Бұл да өз кезегінде жүйке жүйесінің шаршағандығын білдіреді. Сурет немесе арт-терапия үнемі жағымсыз эмоцияға ""жан бітіреді"" деп түсіну қажет емес. Сондай-ақ, ол керісінше бойда бұғып жатқан талантты ары қарай ашуға көмектеседі"", – деді Жібек Абжанова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Психолог Жібек Абжанова терапияның бұл түрі ересектерге де өте тиімді екенін айтады.,,2023-03-07T17:49:00+05:00
agrobiznestegi-algasqy-qadamdarga-strategiialyq-kozqaras,informburo.kz,Агробизнестегі алғашқы қадамдарға стратегиялық көзқарас,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/agrobiznestegi-algasqy-qadamdarga-strategiialyq-kozqaras,"Агробизнес стратегиялары жөніндегі айдарымыз аясында біз ""Нұр Жайлау"" ЖШС компаниясының теңқұрушысы әрі стратегиялық даму жөніндегі басшысы Нұржаз Берікболовты пікір бөлісуге шақырдық. Бұл шаруашылық елімізде асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытудағы және ауыл шаруашылығы саласындағы еңбегімен белгілі. Нұржаздың тәжірибесі мен ""Нұр Жайлау"" компаниясының практикалық байқаулары агросектордағы жолын енді ғана бастағандарға пайдалы болады.
– Неге бизнес-жоспар соншалықты маңызды, егер ""бәрі онсыз-ақ астық егіп, мал ұстап жатыр"" десек?
– Бизнес-жоспардың болмауы – ең үлкен қателік. Агробизнес тек ""жер мен малдан"" тұрмайды. Алдын ала мыналарды есептеу қажет:
Мұндай есепсіздік тіпті мол өнім болған күннің өзінде шығынға ұшыратуы мүмкін.
– Қаржы жағынан жаңадан бастаушылар нені жиі ескермейді?
– Көп жағдайда бастапқы капитал мен айналым қаражаты дұрыс бағаланбайды. Мәселен, 100 ірі қара сатып алдыңыз делік. Оған тек жайылым емес, сонымен қатар:
Көпшілігі несиеге сенеді, бірақ агробизнесте қарызды өтеу ауыр тиеді. Қателік – ""шеткі деңгейде"" резервсіз жобаға кіру.
– Неге команда соншалықты маңызды, арзан жұмысшы жалдауға болмай ма?
– Адам капиталы – шешуші фактор. Тәжірибелі агроном өнімділікті 20-30%-ға арттыра алады, білікті ветеринар мал шығынын барынша азайтады. Ал біліксіз мамандар инвестицияны шығынға айналдырады. Еуропа мен АҚШ-та аграрлық кадрларды даярлауға миллиардтаған қаржы жұмсалады, өйткені өндірісті білімсіз адамдарға сеніп тапсыру – ең қымбат қателік.
– Нарық мәселесі ше – астық пен ет қашанда керек емес пе?
– Иә, бірақ өндіріс пен өткізу – бөлек нәрсе. Сіз бұқаларды семіртіп немесе күнбағыс өсіріп аласыз, бірақ өңдеушімен немесе экспорттаушымен келісім-шарт болмаса, ол жай ғана қоймада жатқан тауар. Жаңадан бастаушылардың қателігі – ""нарық өзі-ақ алып кетеді"" деп ойлау. Тәжірибелі компаниялар ұзақ мерзімді келісімдерге сүйенеді, логистикалық хабтар мен экспорттық тізбектер арқылы (мысалы, Қытай, Өзбекстан, Таяу Шығыс).
– Егер бір ғана кеңес берер едіңіз, ол қандай болар еді?
– Комбинацияланған модельден бастаңыз. Майлы дақылдар жылдам айналым жасап, нарықты сезінуге мүмкіндік береді, ал мал шаруашылығы ұзақ мерзімді актив пен бренд қалыптастырады. Мұндай теңгерім тәуекелді азайтып, стратегиялық тұрақтылық береді. Ең бастысы – бір маусымға емес, 5-10 жылға алға ойлау.
Агробизнес – бұл кімнің тезірек кіріскені емес, кімнің стратегиялық жүйені дұрыс құрғаны ұтады деген сала. Жоспарлау мен өткізу тізбегін қамтыған толыққанды жүйе құра алмаған ойыншы уақытша ғана табысқа жетеді. Қателіктерден қашып құтылу қиын, бірақ терең талдау мен тәуекелге дайындық – кәсіби кәсіпкерді кездейсоқ ойыншыдан ажыратады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Агробизнес – бұл кімнің тезірек кіріскені емес, кімнің стратегиялық жүйені дұрыс құрғаны ұтады деген сала.",,2023-03-16T13:54:57+05:00
oqusylar-qazir-nege-qatygez-zane-ogan-ake-sese-tarbiesinin-qatysy-qandai,informburo.kz,Оқушылар қазір неге қатыгез және оған әке-шеше тәрбиесінің қатысы қандай?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/oqusylar-qazir-nege-qatygez-zane-ogan-ake-sese-tarbiesinin-qatysy-qandai,"Қоғамдық денсаулық сақтау ұлттық орталығының мәліметінше, 11 және 13 жастағы әрбір бесінші, 15 жастағы әрбір оныншы жасөспірім мектепте буллингке ұшырайды. Мұнымен қатар, халықаралық компанияның сауалнамасына қатысқан ата-аналар білім ордасындағы осындай жағдайдан кейін баласының өзіне берер бағасы төмендеп, қатты күйзелгенін айтады. Осы орайда, психоаналитик мамандар балалар мен жасөспірімдердің бір-біріне қысым көрсету себебін түсіндіріп, агрессор мен жәбірленушіге қалай қол ұшын созуға болатынын айтты.
""Касперский зертханасы"" балалардың кибербуллинге ұшырауы тақырыбында ата-аналар арасында сауалнама жүргізді. Нәтижесі келесідей:
Буллинг дегеніміз – ұжымдағы бір немесе бірнеше адамды агрессивті түрде қудалау немесе қорлау. Ағылшын тілінен аударғанда bullying сөзі ""қорқыту"" деген мағынаны білдіреді.
Оқи отырыңыз: Балаға ақша жинау мен жұмсауды қалай үйреткен дұрыс? Психолог кеңесі
1972 жылы П.Хайнеман ""Моббинг. Ересектер мен балалар арасындағы топтық зорлау"" атты кітабында зорлық-зомбылық әрекеттерді жүзеге асыру процесін бірнеше деңгейге бөледі:
Шымкент қаласының тумасы Даяна Аманова қазір университетте білім алып жүргеніне қарамастан, бала күнгі қорқынышының әлі күнге дейін мазалайтынын айтады.
""Бастауыш сыныпта қазақ тілін жақсы білмедім. Әке-шешем ана тілімізде сөйлесін деген ниетпен мені қазақ сыныбына ауыстырды. Сол кезде балалар ""Сен аузыңды ашпашы, сен сөйлемей-ақ қойшы, сен орыс қоя салшы"" деп бірден аузымды жауып тастайтын. Мұнымен қатар, ауладағы достарым артық салмағыма байланысты кемсіткенде қатты қиналатынмын. ""Қабақ келе жатыр, Қабақпен ешкім билемейтін шығар, Қабақты ешкім көтере алмайды ғой"" деген секілді сөздер болатын. Айналамдағы балалар үшін бұл ойын болған шығар, бірақ сол кезде көңіліме қатты тиетін. Арада көп жыл өткеніне қарамастан, әлі күнге дейін ортаға сіңісе алмай қаламын деген қорқыныш бар"", – деді Даяна Аманова.
Орталық Азиядағы психоанализ институтының директоры, психоаналитик Анна Құдиярова жәбірленуші тарап қана емес, агрессорға да үлкен көмек қажет екенін айтады. Осы орайда маман оқушы қыздың басынан өткен оқиғасын бөлісті.
Оқи отырыңыз: ""Ең жақын адам"". Бауыр басу бала өміріне қалай әсер етеді?
""Ата-анасы ""оқу үлгерімі нашарлап кетті"" деп әкелгенімен, терапия барысында мәселенің мүлдем басқада екенін анықтадық. Білім сауаты төмен деп айта алмайсың, өйткені өте ақылды қыз еді. Мектепте бұл қызды ""бригадир"" деп атайды, психология тілінде ""агрессор"" деген сөз. Мектептегі кез келген қызды тізе бүктіріп, өзіне ақша әкеліп отыратындай жасайды. Егер құрбаны бұл туралы біреуге тіс жаратын болса, жанындағы көмекшілерімен бірге жағдайын бұрынғысынан бетер нашарлатып жібереді. Ұрып-соққаннан кейін бір жерде байқамай құлап қалды деп айтады. Жан жарасын емдеуге көмектесу үшін бойынан бір адам баласына тән қасиетті табуға тырыстым. Ол мектептегі алғашқы махаббаты еді. Бастапқыда жігіті екеуінің арасында романтикалық қарым-қатынас болып, кейін ұл бала зорлық-зомбылық көрсетуге дейін барған. Бұл туралы кімге айтарын білмеген оқушы қыз, сол жігітіне деген жек көру сезімін өзінен әлсіздерге бағыттап отыр. Терапияда жан жарасын емдеген соң шетелде білім алып, бүгінде аяулы жар, ана болып отыр. Маған бұл оқиғаны еске алудың өзі ауыр. Яғни әрдайым, қатыгез адамдарға да үлкен көмек қажет екенін ұмытпауымыз керек"", – деді Анна Құдиярова.
Психоаналитик Константин Колобов кейде адамның өзінің агрессор екенін білмейтінін айтады. Сондықтан буллинг мәселесінде жеке анализге қарағанда, топтық терапияның пайдасы мол екенін айтады.
""Маған ем алу үшін келген қыздың әке-шешесі таңнан кешке дейін жұмыста еді. Қыздарының мектептегі өміріне аса араласпаған. Әке-шешесінің эмоциялық қолдауын сезетін бала буллинг кезінде өзін қорғай алады. Тіпті құрдастарының сөзін әзілге айналдырып, арадағы қарым-қатынастың жақсаруына ықпал етеді. Зерттей келе қыз бала бір жаста болғанда анасының жұмысқа шығып кеткенін анықтадық. Яғни алғашқы 18 айда қалыптасатын базалық сенімге нұқсан келіп тұр. Сәби бір жарым жасқа дейін әке-шешесінің айнымас қамқорлығын сезінуі тиіс. Агрессор үшін де, құрбан үшін де топтық терапия жақсырақ көмектеседі. Өйткені бір бала үшін буллинг ойын, қалыпты әрекет болып көрінуі мүмкін. Ал топтық терапияда кері байланыс болғандықтан, адам өз әрекетінің басқалар үшін қаншалықты ауыр екенін түсінеді. Топтық терапиядан жақсырағы, әрине, бала мен ата-ана арасындағы эмоциялық байланыстың беріктігі "", – деді Константин Колобов.
Психоаналитик Анна Құдиярова балалардың тек мектеп пен университетте ғана емес, өзінің туған отбасында да буллингке ұшырайтынын айтады. Мамандығын ата-анасы таңдап берген қыз бала 10 жылға жуық уақыт депрессияда болып, ешкіммен араласпауды жөн көрген.
""Мамандық таңдауға байланысты отбасынан қысым көретіндер көп. Көбіне ата-аналар әнші, биші немесе актер болғысы келген балаларын тыйып тастайды. Балет бишісі болғысы келетін ұл балаларға ""Біздің отбасымызда олай болуы мүмкін емес. Ер балаға жараспайды"" деп ұрысады. Бірде маған мамандығын ата-анасы таңдап берген қыз бала келді. Әке-шешесі қинап жіберген оқуын тәмамдаса да, сол мамандық бойынша бір күн де жұмыс істемеген. Депрессияға шалдығып, 10 жыл уақыт үйінен шықпай қалған. Енді ата-анасы қалағаныңды істе деп отыр. Бірақ қыз баланың он жыл өмірі қайда қалды?"" – деді маман.
Оқи отырыңыз: Жас жұбайлар неге жиі ажырасады? ""Мінезіміз сай келмедінің"" астарында не жатыр?
Осы орайда психоаналитиктер баланың агрессор немесе құрбан рөлін сомдауы отбасындағы климатпен тікелей байланысты екеніне тоқталды. Біреулерінің көзі көгеріп, мектептен таяқ жеп келсе, енді екіншілерінің жан жарасын жай көзбен байқау мүмкін емес. Мұнымен қатар, Константин Колобов буллингтің жыныстық ерекшелігі болатынын атап өтті.
"" Ер азаматтардан құралған ортада әрдайым ""иерархия"" деген түсінік бар. Бұл ортада қанша адам бар екені маңызды емес, бірақ міндетті түрде басқаратын бір адам болады. Араға уақыт салып сол басшының қарсыласы пайда болады, кейін орындары ауысады. Қыз балалар арасында буллинг болмайды деген де қате пікір. Бірде терапияға 14 жастағы қыз баланы алып келді. Өзі әдемі, ешқандай ментал ауытқуы жоқ, сабағын да жақсы оқиды. Мектепте өте белсенді, қажет болғанда өз көзқарасын қорғай біледі. Жоғары сыныптың ұлдары оған жарыса сезімін білдіретін. Алайда, сыныптастарымен қарым-қатынасы аса жақсы емес еді. Жанына ешкім жоламайды, отыра қалса, маза бермейді. Кейін сыныптастарының бәрі бірігіп оған түрлі қастандық жасай бастайды. Бұл жерде оны құрдастары өздерінен қатты өзгешеленгені үшін ұнатпай тұр"", – деді психоаналитик Константин Колобов.
Астаналық психоаналитик Жанар Оспан буллингтің түп-тамыры отбасында жатқандықтан, жасы үлкендердің доминанта рөлін дұрыс пайдалануы керектігін айтады.
""Маугли"" мультфильміндегі Балу аю естеріңізде ме? Жасы үлкендер дәл солай жасы кішілерді бағыттап, қамқорлық танытып отыруы тиіс. Ал егер ата-ана өзінің доминанта екенін пайдаланып, моральдық және физикалық тұрғыдан балаға қысым жасайтын болса, бала сөзсіз агрессиясын мектепке барып шығарады. Санасында өзіңнен әлсіздерге күш көрсетіп, мықтырақ екеніңді көрсеткенде ғана жақсы өмір сүре аласың деген түсінік қалыптасады. Мұндай отбасында өскен балалар көбінесе 8-9 және 11-13 жаста басқаларға буллинг жасай бастайды. Екіншіден, буллинг кезінде топ мүшелерінің өзіндік рөлі болады: агрессор, құрбан, куәгерлер, әділдік үшін күресуші және агрессорға жағымпазданатын балалар. Соңғылары таяқ жеп қалудан қорқатындықтан, агрессор айтқанның бәрін жүзеге асырады"", – деді Жанар Оспан.
Оқи отырыңыз: Just Support директоры: Мектеп психологы бәріне үлгеруі үшін тәулікте 48 сағат болуы қажет
Психоаналитик буллинг агрессор мен құрбан арасындағы емес, топтың ауруы екенін айтады. Сондай-ақ, ол жағдайды орнықтыруға мектепте беделі мықты маманның араласуы керектігіне тоқталды.
""Құрбанның әке-шешесі сыныптастар арасындағы кикілжіңді реттей алмайды. Сондықтан бұл жерде иерархия бойынша жоғарыда тұрған маман тікелей кірісуі керек. Сондай-ақ, буллинг мәселесінде құрбан мен агрессорды жайына қалдырып, басқа ""рөлдегі"" балалармен жұмысты бастау қажет. Құрбан онсыз да сыныптастарының назарында жүрген адам болғандықтан, оны мүлдем атамаған абзал. Бұл екеуінен бөлек, буллинг куәгерлер мен доминантаға жағымпазданатын балалардың психикасында үлкен жарақат қалдырады. Әсіресе, куәгерлер құрбанның жағына шыққысы келсе де, амалсыз үнсіз қалады"", – деді маман.
Мұнымен қатар, Жанар Оспан бар жауапкершілікті құрбанға артып қоюға, ""өмір өз қолыңда, бірінші сен өзгеруің керек"" деп айтуға болмайтынын ескертті. Айтуынша, көптеген жас психолог оқушылармен жұмыста виктимблеймингке жол береді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Психоаналитик Жанар Оспан құрбандармен жұмыста виктимблеймингке жол беруге болмайтынын айтады.,,2023-04-06T13:35:00+05:00
qara-kiinu-qazaq-dasturine-zat-nurlan-imam-dinara-satzanmen-suxbatynda-ne-aitty,informburo.kz,"""Қара киіну – қазақ дәстүріне жат"". Нұрлан имам Динара Сәтжанмен сұхбатында не айтты?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qara-kiinu-qazaq-dasturine-zat-nurlan-imam-dinara-satzanmen-suxbatynda-ne-aitty,"Нұрлан имам отандық тележүргізуші Динара Сәтжанға берген сұхбатында жастардың діни сауаты, танымалдылық, ораза ұстау, баланы патриот етіп тәрбиелеу және тағы басқа тақырып аясында әңгімеледі. Осы орайда, оқырмандарымыз үшін аса өзекті деген сұхбаттың шағын бөлігін ұсынамыз.
– Ораза бізге не береді?
– Ораза тек жеп-ішу, әйелге жақындаудан тыйылу емес, артық сөз бен істен – барлық жаманшылық атаулысынан аулақ болу. Ораза Рамазан айы аяқталған соң ғана басталады. Осы бір айда жинаған энергия 11 айға жетеді. Ал бізде керісінше Ораза кезінде мешіттен шықпай, мінсіз болып жүреді де, артынша 30 күннен кейін ""Ваня сол Ваня"" болып қала береді. Ораза – бұл теория, ал тәжірибе қалған он бір айда жүзеге асады.
– Бірінші рет ораза ұстап, сағат санайтындарға не дейсіз?
– Бұл өте жақсы, сол кісілердің үмітін жалғағым келеді. Адам алдына тамақ қойып, ""Үш минут қалды, 20 секунд"" қалды деп отырған кезде Алла Тағала періштелеріне ""Мен үшін құлдарым не істейтінін көрдіңдер ме?"" деп айтады екен.
Оқи отырыңыз: 2023 жылғы ораза кестесі: Қазақстан қалалары мен елді мекендері
– Менің әжем намаз оқыған адам, бірақ хиджаб кигенін көрмеппін. Туыстарым да дәл солай. Қазір көптеген әнші оранып жатыр, яғни олардың ұстанатыны дәстүрлі исламнан бөлек пе?
– Біздің әжелерімізде хиджаб деген сөз болмады, бірақ олар орамал тағып, кимешек киді. Ал қап-қара киініп, бетті толық тұмшалау қазақтың салты мен дәстүріне жат. Біз ұлттық нақыштағы оюлары бар киімдерімен дараланған елміз. Қара қолғап, қара көзілдірік киіп, телефонын қап-қара қылып қаптау – еліктеудің бір түрі. Алайда қазақта ""Адасқанның айыбы жоқ, қайта айналып үйірін тапса"" деген жақсы сөз бар. Зиялы қауым мен көзі ашық азаматтарымыздың арқасында ақырындап түзелеміз.
Бірақ, мәселе осы түзелу жолында қанша шығынға ұшырайтынымызда. Қаншама нәрсені өткізіп аламыз? Оның белгілі бір жарасы болады. Кемеміз дұрыс бағытта жүріп келе жатыр деп сенемін. Шоу-бизнестегі азаматтар еліктемей, Алладан қорқып таққан болса, біз тек қуанамыз.
Тек менікі дұрыс, қалғаныкі қате деу – экстремизм. Джунглиге көшіп кеткендей қоғаммен санаспау, сыйыспау, қалғандары тозаққа түседі деп ойлау – экстремизмнің басы.
Оқи отырыңыз: ""Сюцай – нумерологияның бір түрі"". ҚМДБ үкімі қандай?
Осылай есептейтін жастарға менің кейбір сөзім ұнамайды. Ұнамаса, ұнамасын. Біз қоғамбыз, біртұстас елміз, намаз оқып, ораза ұстауға еш кедергі жоқ. Осыны пайдаланып, басқаларды төмен түсіргенді қоюымыз керек.
Діннің басты миссиясы – мейірімділік пен жақсы мінез-құлық. Жаратқанды танудың ең бірінші әліппесі – осы жақсы мінез. Өкінішке орай, бауырларымыз бен қарындасымыздың көпшілігіне осы нәрсе жетпей жатыр. Тек өзі сияқтыларды жақсы көріп, өзінен басқаларды төмен қояды. Қайдан білесіз Құдайдың алдында оның дәрежесі сізден жоғары шығар? Сіздің күнәңіз ашылып, ол кісі керісінше Аллаға амалымен жағатын шығар. Бәріне тура жол беріп, қоғамға сіңуші болайық.
– Барлығы Жанат Бақытты талқылап жатыр. Ол кісінің ислам пен Аллаға деген теріс пікіріне не дейсіз?
– Жалпы ол кісінің жеке басына еш артық сөзіміз жоқ, елде оң қырынан көзге түсіп жүрген журналист қарындасымыз. Бірақ наным-сенім, ислам, Мәшһүр Жүсіп және Абай хәкімді жерге таптағандай болды. Батырларымызды буддизмнің реинкорнациясына әкеліп, қазір әйел болып жүр деген догмалары күлкілі. Көп адам мазақтап ""Ауа райы, құстар ұшып келіп жатқан соң, жасөспірімдік шақта гормондарына бірнәрсе болып жатқан шығар"" деп жатыр. Өзінің жолын тапқаны дұрыс шығар. Мүфтият та ""Құдай ынсап берсін, бұл райынан қайтсын"" деді. Ол кісіні итеріп тастап, жаман дегеннен біз жақсы болмаймыз.
Қазақ қоғамында осындай бір тенденция бар: Біреуді мақтаса, барлығы соның аяғына барып құлайды. Біреуді жамандамаса, шұңқыр қазып, үстін жауып, экскаватормен тегістеп, бетондап, шықпайтындай қылып үстіне тал егіп қояды. Бұл дұрыс нәрсе емес.
Бұл өмірде кім қателеспейді? Бәлкім жын, бәлкім өмірінде күйзеліске түсіретіндей бір жағдай болып жатқан шығар. Біз ол кісінің өмірінде не болып жатқанын білмейміз ғой.
Оқи отырыңыз: ҚМДБ Рамазан айында жасалуы тиіс бес амалды хабарлады
– Сіз қайда білім алдыңыз?
– Бізде жұмысымызға байланысты көбінесе экономика саласында білім алады, алайда оның аса қажеті жоқ. Елмен жұмыс істеу үшін психология қажет. Осы себептен Ресейдің Новосібір қаласында 4,5 жыл білім алып, кейін дипломымды Мәскеуде қорғадым. Имам ретінде мінберде тұрып сөз сөйлеп тұра бермей, алдыма келген адамның жүрегін түсінгім келді.
Менің психология саласына баруыма түрткі болған бір оқиға бар. Маған көзқарасы өзгерген, ер адамға ғашық болған жігіттер келді. Сол кісілермен жұмыс істеу барысында психологиялық білімімнің жетпейтінін түсіндім. Бала ""Мешітке барамын, харам, кәпір"" деген сөздерден басқасын естімеймін. Сізбен сөйлесу үшін келдім"" дегенде өзіме база қажет екенін ұқтым.
Жүрегінде не бар екенін ұғынып, жанына тиісті ем-дом жасауға күшім жетпеді. Тәжірибем жетсе, деңгейіміз бөлек болды. Кейін жігіттерге көмек беріп, бірі бес уақыт намазын оқып жүр. Мұндай жағдайға тап болуына отбасында қиындықтар әсер еткен екен. Кейбір ата-ана өкінішке орай ұятсыз сөздер көп айтады.
– ""Мешіт салғанша мектеп сал"" деген пікірге қалай қарайсыз?
– Мешіт пен мектептің әрқайсының өз орны бар.
Менің түсінігімдегі үш М – мешіт, мектеп, медресе үшеуі де халықты тәрбиелейтін үлкен орда.
– Бірақ қазір мешіт көп, ал мектеп жетпей жатыр.
– Мектеп санын реттеу – мемлекеттің жұмысы. Бізде екі-үш ауысымды, қирап тұрған мектептер бар. Сөзсіз баланы мектепте тәрбиелеу қажет. Сондай-ақ, мешіттің де өзінің рухани орны бар, мысалы, мектеп жаназа шығармайды, Құран оқымайды. Мектеп баланың білім мен ғылым жолында буынын қатырады.
Оқи отырыңыз: Мүфтият электронды кітапханасын іске қосты
– Бала патриот болуы үшін не істеуіміз керек?
– Бұл отбасынан басталады. Домбырадан бастап, Абай, Шәкәрім, Мәшһүр Жүсіп, Науан хазірет, Әл-Фараби, Махмұт Қашқари секілді ғұламаларды оқып-түсінуден басталады. Бізде қазір мен қазақпын деп көкөрегін ұратын тенденция бар – бұл құры ауа. Мен қазақпын деп жүрген патриоттардың бірінен ""Абайды оқыдың ба? Домбыра тарта аласың ба?"" десем, ""жоқ"" дейді. Байқасаңыз, көп жастар орысша сөйлейді. Мен қарсы емеспін. Сөйлесін. Біз сол мемлекетке тәуелді болмасақ та, көрші болып отырмыз. Алайда, балаларымыздың рухы, жаны және тәні қазақ болуы керек.
Сұхбаттың толық нұсқасы:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Имам Ресейде психология мамандығы бойынша білім алуға не түрткі болғанын түсіндірді.,,2023-04-05T09:20:00+05:00
qazaq-qyzy-pariz-torine-etno-balet-onerin-qalai-sygardy-bisi-dana-musamen-suxbat,informburo.kz,Қазақ қызы Париж төріне этно балет өнерін қалай шығарды? Биші Дана Мұсамен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-qyzy-pariz-torine-etno-balet-onerin-qalai-sygardy-bisi-dana-musamen-suxbat,"Балерина, хореограф, режиссер, педагог Дана Мұса 2010 жылы Францияға оқуға аттанып, бір емес, екі оқу орнын тәмамдаған. Шетелде жүрсе де түп тамырын ұмытпай, қазақ жерін мекендеген әйелдердің ортақ тұлғасын дене қимылымен сомдауды мақсат еткен. Он жылдан бері Парижде өзі ойлап тапқан жаңа би стилі – этно балетті насихаттап жүр. Ол өзі қойған би қойылымдарында әйел теңдігі, тарихтағы әйелдердің тұлғасын көрсетеді. ""Номадтар"", ""Балбал"", ""Бақсы"", ""Шабандоз"", ""Абыз"", ""Тотем"", ""Тайпа"", ""Петроглифтер"" секілді тарихтан сыр шертетін спектакльдері бар.
Би туралы он шақты қысқаметражды фильмдер түсірген. Әйелдің жеті архетипі туралы ""Киелі би"" фильмі 2020 жылы Канн фестивалінде көрсетілді. Таяуда Дана Мұса Алматыға келіп, ""Киелі биді"" жұртшылық назарына ұсынды. Осы орайда, Информбюро тілшісі де Дана Мұсамен би өнері, этно балет стилі, Қазақстан мен Франциядағы қосымша білім жүйесінің айырмасы жайлы сұхбаттасты.
– Дана, би өнеріне қалай келдіңіз? Қайда оқыдыңыз? Қандай сахналарда өнер көрсеттіңіз?
– Анамның айтуынша, кішкентай кезімнен музыка естісем бір орында тұра алмай, билей жөнеледі екенмін. Екі-үш жасымда тойларда билеп, ақша жинаппын. Балабақшада бүкіл концертте солист болып билегенім есімде қалыпты. Кішкентайымнан би қатты ұнайды. Биді өте тез үйреніп алатынмын. Сахнадан қорықпай, керісінше оны жақсы көрдім.
Алғаш рет сахнада жалғыз цыган биін биледім. Атырауда тұрғанда бүкіл қалалық концерттерді аралап жүретінмін. Сегіз жасымда Ақтау қаласына көштік. Хореография училищесінде емес, жай мектепте оқыдым. Бірақ кейін ""Жорға"" би ансамблінің жетекшісі Серік Сариевтен дәріс алдым. Мектеп бітірген соң 15 жасымда Алматыға көшіп, ""Салтанат"" би ансамбілене іліндім. Жұмыс істей жүріп дәрістер, сабақтар алдым. Таңғы сыныпқа, халық билеріне, репитицияға бардым. Оған қоса өзіме бірнәрсе жетіспейдей көрініп, ""Салтанат"" ансамбліндегі педагогтерден жеке сабақ алдым. Алматыда заманауи би академиясында бір жыл оқыдым. Балет, заманауи балет, өкшемен билейтін би, халық биі бәрін оқыдым.
Т.Жүргенов атындағы өнер академиясына кинорежиссура мамандығына түстім. Қосымша училище мен Абай атындағы ұлттық опера және балет театрында жеке сабақ алдым. Оған қоса өзім өнер көрсетіп, хореограф ретінде жобалар жасап, жиған білімімді еске түсіру үшін академияда би факультетінде мұғалімдердің сабақтарына қатыстым. Қай жерде білім болса, сол жерге баратынмын. Франциядан, Ресейден келген хореографтардың мастер-класынан қалмайтынмын.
Темірбек Жүргенов академиясында бес курс бітіріп, 21 жасымда режиссурадан магистратураға түсіп, Францияға кеттім. Оған қоса Ив Касати деген өз мектебі бар Париж Операсының керемет профессорынан үш жыл дәріс алдым. Ивтің соңғы кәсіби шәкірті мен болдым. Содан кейін Париж-8, Сорбонна сияқты университеттердің би факультетінде оқыдым. Қатыспаған мастер-класым жоқ. Франциядан бөлек Бельгияға, Ұлыбританияға да бардым. Париж Операсының бүкіл педагогына барып шықтым. Балет қана емес, заманауи би, халық биі секілді әртүрлі биден сабақ алдым.
– ""Этно балет"" бидің жаңа стилі қалай дүниеге келді?
– Кішкентай кезімде тарихи романдарды, бақсы, амазонка, бибілер туралы оқығанда, тасқа қашалып салынған суреттерге қарап шабыт алып, классикалық балетпен микс жасау идеясы тап болды. Бұл стильді ақырындап дамыттым. 2013 жылы қаңтар айында 25 жасымда Парижде ресми түрде Этно балет ассоциациясын ашып, патент алдым. Биыл құрылғанына – 10 жыл.
Оқи отырыңыз: Адамды өнер арқылы сауықтыру: Арт-терапияның түрлері қандай?
– Сіз үшін би деген не?
– Мен үшін би – бостандық. Әр адамның денесінің, қимылының, іс-әрекетінің бостандығы. Не істесем де, қалай қимылдасам да, қол-аяғымды қалай қозғасам да – өз еркім, бостандығым. Би тек дененің ғана емес, ойдың да, жүректің де бостандығы.
Әрине, би – өнер. Өте маңызды өнер. ""Театр, әдебиет, кино маңызды, би маңызды емес"" деп айтып жатады. Мен мүлдем онымен келіспеймін. Би басқа өнермен тең, маңызды. Би мен үшін – бостандық, өнер, денсаулық. Себебі физикалық тұрғыдан қарасақ, билеген адамның буындары, бүкіл мүшесі жақсы қалыпта тұрады. Адамның өмір сүретіні дене ғой. Жүрек соқпаса, аяқ жүрмесе өмір жоқ. Сондықтан би денемен тікелей байланысты.
Мен үшін би – өмірдің бірінші белгісі. Биге деген құқық дем алу, тамақ жеумен бірге соншалықты маңызды. Кейбір елдерде биге тыйым салынуы өте қайғылы жағдай дер едім. Табиғи, адам өмірінде маңызды дүниеге қалай тыйым салуға болады? Би де өмірдегі маңызды адам құндылығы ғой.
– Бимен, денеңіздің әр қимылы арқылы көрерменге не жеткізгіңіз келеді?
– Спектакльдерім әйел еркіндігі, теңдігі туралы. Қазақстанда ""әйел еркектен бір саты төмен тұрады"" деген таптаурын сәнге айналды. Мен онымен келіспеймін. Әйелдің тәні де, жаны да басқа адаммен тең. Әйел мен ер адам мен үшін тең.
Көшпенділердің тарихын өте жақсы көремін, сол туралы айтқым келеді. Nomad, Balbal деген спектакльдерім бар. Этно балет жеті әйел архетипіне негізделген. Олар – ""Аңшы"", ""Шабандоз"", ""Амазонка"", ""Бақсы"", ""Абыз"", ""Патшайым"", ""Құдай ана"". ""Абыз"" спектаклін Еуропаның әртүрлі сахнасында биледім.
– Бір сұхбатыңызда хореография училищесіне бара алмағаныңызды, тіпті би мектебіне баруға кейде ақша бола бермейтін деген екенсіз. Өнер әр балаға қолжетімді болу керек пе? Бірнеше жылдан бері Францияда тұрасыз. Ол жақта балаларды өнерге баулу жағы қалай?
– Ол рас. Қазақстанда кәсіби училище мен музыка мектептерінен басқа жеке өнер мектептердің бәрі ақылы. Кез келген адамның қалтасы көтере бермейді. Қазақстанда халық көп емес. Әр балаға үйірмеде бимен, музыкамен, спортпен айналысуға неге таңдау бермеске? Мемлекет ақысын төлесе, әсіресе, көпбалалы отбасыларға әр баласын үйірмеге апару өте қиын.
Францияда жақсы жолға қойылған. Балаларды әртүрлі үйірмеге апаруға болады. Сурет, музыка, би бәрі бар. Ол жақта ата-ана үйірмеге тапқан табысына қарай ақы төлейді. Ата-ана аз ақша тапса ресми салық құжаттарын көрсетіп, аз ақы төлейді, тіпті, төлемейді. Дәрігер, адвокат секілді жақсы табыс табатындарға стандартты сома белгіленген. Франциядағы бұл жүйені Қазақстанға да енгізсе, табысы аз отбасыдан шыққан балаларға үлкен көмек болушы еді. Балаларға бірдей мүмкіндік беру өте маңызды. Әйтпесе кедей – кедей, бай бай болып қала береді.
Байлық деген ақша емес, ол – білім. Білім мен өнер табысы аз кедей отбасыларға да қолжетімді болуы керек. Бізде де осындай жүйе енгізілсе жақсы болушы еді.
– Балетке баланы кішкентай кезден бастап беру керек деген түсінік бар. Жетістікке жету үшін, өз ісіңнің шебері болу үшін балетпен кішкентай кезден айналысу керек пе?
– Әрине, кәсіби маман болу үшін музыка мен биді кішкентай кезден үйрену керек. Скрипка, пианино, классикалық балетті бала кезден үйренген жөн. Менің жағдайымды ерекшелік деуге болады. Тағдырым, өмірім осылай өрілді. Атырау, Ақтауда тұрдым. Менің кезімде училище тек қана Алматыда болды. Анам жалғыз қызын интернатқа тапсыруға келісім бермейтін еді. Оны түсінемін. Мен де бермейтін едім.
Бұл да экономика мәселесі. Астана мен Алматыда ғана емес, өзге қалаларда да өнер мектебін, училище ашып, театрды дамытар болса, бұл бүкіл елдің дамуына әкелер еді. Өңірдегі балаларға да қолжетімді болуы керек.
Осындай деңгейге жетуге табиғатым өте көмектесті. Мақтанғаным емес, денем де, ойым да, жүрегім де би үшін жаралған адаммын. Табиғатымнан денем икемді, музыканы сеземін. Өнерді берген Тәңіріме алғысым шексіз. Кейбір училищеде оқыған қыздардан аспасам, кем түспеймін.
Францияда тағы бір ұнайтын нәрсе – мен сияқты кішкентай кезінде училищеге бармаған, бірақ би саласында кәсіби жұмыс жасағысы келетін ұл-қыздар аз емес. Қанша жасқа келсе де мектеп бар, таңдау бар. Онда ""кеш"" деп айтпайды. Қазақстанда маған бірнеше рет ""өте кеш"" деп айтып, шығарып салғандар бар. Францияда мүмкіндік те, таңдау да көп. Бір мектеп болмаса басқа мектеп қабылдайды. Мен соның бір дәлелімін. Жиырма жасымда Ив Касати оқытты, өйткені ол маған сенді. Париж Операсы балетінде билемесем де, этно балет секілді стильдерде сахнаға шығып, спектакль ойнауға толық деңгейім бар. Францияда мектебімнің слоганы – ешқашан кеш емес. Оқушыларыма әрдайым солай айтамын. Қанша жаста болсаң да, әрқашан үйреніп алуға болады. Барлығы бірдей сахнаға шыға алмауы мүмкін, тіпті оны қаламайтындар да бар. Біреуге бұл керек емес. Біреу сахнаға шығады, біреу өзі үшін үйренеді, біреу театрға барады. Әрдайым мүмкіндік бар, сондықтан адамдарға оны бере алу керек. Училищеде оқымасаң, театрға бармасаң өзіңді таппаған адамсың деуге болмайды.
Оқи отырыңыз: Карина Абдуллина: Басыма түскен қайғы менің балет жазуыма түрткі болды
– Өнерде даралану, өз стиліңді, жолыңды табу оңай емес. Бұл сіздің қолыңыздан келді ме?
– Иә, би музыка не кино секілді кез келген өнерде тіл табу өте қиын. Қолымнан бәрі келді және келеді деп айта алмаймын. Өзімді әлі жас артист деп санаймын. Әлі де көп нәрсе жасауым керек. Этно балет идеясы туғанынп қуанамын, өйткені бұл шығармашылығымның негізіне айналды. Спектакль не фильм болсын кез келген жобам этно балетпен, әйел архетипімен, тәңіршілдікпен байланысты. Сондықтан мен осы рухани өзегіме сүйенемін. Алда көптеген жоба дүниеге келіп, үміттер ақталады деп сенемін.
Өнерде өз тіліңді, стиліңді табу маңызды. Бұл көп артистің қолынан келе бермейді. Этно балет стилімді дамытуға тырысамын.
– Францияда сіздің биіңізге, этно балетке қалай қарайды? Қандай пікірлер жиі естисіз? Қазақстанда бұл стильде өнер көрсететіндер бар ма?
– Этно балет жаңа стиль болған соң адамдар ол туралы білмей жатады. Сұрақ көп қояды. Әрі Францияда классикалық және заманау балет дамыған. Этно балетке олар жабайы қызығушылықпен қарайды. Кейде этно дегенді естіп ""Африканың биі не фольклор би емес пе?"" деп сұрайды. Жалпы Францияда фольклорлы халық билерін онша жақсы көрмейтінін байқадым. Әрине, өз қиындықтары бар. Он жылда спектакльді тамашалаған көрерменнен ұнамады деген сөзді бір рет те естімедім. Әрқашан да ""не деген керемет, не деген тарих"" деп тамсанады.
Этно балет – интенсивті әрі экспрессивті би. Сол жағынан да қызықтырады деп сенемін. Жай би емес, ішінде тарих жатыр. Францияда этно балетке деген көзқарас қалыптастырып жатырмыз. Фильм мен спектакльдеріме көрермен жақсы қарайды.
Қазақстанда өнер көрсетпедім десем де болады. Он жылда Еуропада өсіп жетілдім. Қазақстанда этно балетпен айналысатын адамдар әзірге жоқ. Бұл менің стилім, сол себепті оны осында дамытуды бастауым керек. Алматыда фильм көрсетілімі мен спектакльді көрермен өте жақсы қабылдады. Ақтау қаласында сәуір айында Nomad пен Balbal спектаклін Серік Сариевтің ""Жорға"" би ансамблі сомдап шығады. Қазақстанда да ақырындап этно балет дамып, ізін жалғаушылар көп болады деп ойлаймын.
Оқи отырыңыз: Жәмилә Серкебаева: Халқымыз бойына Еуропа мәдениетін сіңіргенін қалаймын
– Жастайымнан тарихқа қызықтым дедіңіз. Бүгінде шетелде қазақтың тарихын, әдет-ғұрпын насихаттап жүрсіз. Сізді не шабыттандырады?
– Иә, ол рас. Кішкентайымнан тарихи романдарды көп оқыдым. Қазақстан тарихын жақсы көрдім. Неге екенін білмеймін, маған тарих ұнайтын. Мектепте оқып жүргенде Қазақстан тарихынан олимпиадаларға қатысып, үнемі бірінші орын алатынмын. Тарихи тамырымызды тану, бұрынғы адамдар қалай тұрған, қалай байтақ жерді сақтап қалған деген қызық. Әдет-ғұрпымыз сондай бай, мағыналы. Бәрі керемет оймен істелген. Бала туғаннан бастап қырқынан шығару, бесікке салу, тұсау кесу соның бәрі қарастырылған. Өз сеніміміз бар, тәңіршілдік доктрина сияқты дін емес, ол – сенім. Әдет-ғұрыптан тұратын аруақтарға деген сенім. Мен осындай керемет тарихымызды, әдет-ғұрпымызды жақсы көремін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2018 жылы Дана Мұса Франциядағы ұлттық шоу таланттарының финалисі атанды.,,2023-03-10T10:05:10+05:00
qazaqstanda-2023-zylgy-mazilis-pen-maslixattar-sailauy-qalai-otti-bir-kunnin-xronologiyasy,informburo.kz,Қазақстанда 2023 жылғы мәжіліс пен мәслихаттар сайлауы қалай өтті? Бір күннің хронологиясы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-2023-zylgy-mazilis-pen-maslixattar-sailauy-qalai-otti-bir-kunnin-xronologiyasy,"2023 жылғы 19 наурызда Қазақстанда Парламент мәжілісі және мәслихаттар депутаттарын сайлау басталды. Сайлауға жеті партия өз кандидаттарын ұсынды. Олар:
Орталық сайлау комиссиясының мәліметінше, Қазақстанда сайлауда дауыс беруге 12 032 550 азаматтың құқығы бар.
Бұл материалда бүгінгі сайлау науқанының басты оқиғаларымен таныстырамыз.
00.16 – Қазақстандықтар қай партияға дауыс берді?
""Демократия институты"" ғылыми-зерттеу қауымдастығы мәжіліс және мәслихаттар сайлауындағы экзитпол мәліметін жария етті.
Сайлауда дауыс берген халықтың үлесі – 54,83%.
00.12 – Парламентке бес партия өтеді. ""Социс-А"" кешенді әлеуметтік зерттеулер институты мәжіліс және мәслихаттар сайлауындағы экзитпол мәліметін жария етті.
Жалпы дауыс бергендер саны – 55,58% құрады.
00.05 – Еуразиялық интеграция институты: Amanat партиясы 53,46% дауыс жинады
Жалпы дауыс бергендер саны: 53,25%
Сайлаушыларға ұлттық сауалнама жүргізуге тапсырыс беруші – жетекші республикалық бұқаралық ақпарат құралдары 31 арна, КТК телеарнасы, Informburo.kz және Zakon.kz порталдарының консорциумы.
22.16 – Мәжіліс пен мәслихат депутаттарының сайлауында дауыс бергендер үлесі бойынша Qazaqstan арнасының инфографикасы:
22.16 – Орталық сайлау комиссиясы сағат 22.10-дағы азаматтардың келуі туралы алдын ала қорытынды ақпаратты жариялады.
2023 жылғы 19 наурызда елорда уақытымен сағат 22.10-дағы жағдай бойынша тізімдерге енгізілген азаматтардың жалпы санының 54,19 пайызы дауыс берді.
Оның ішінде:
22.10 – Сайлау күні Қазақстанда 609 сәби дүние есігін ашты.
Олардың ішінде 312 ұл, 297 қыз, бір егіз бар.
""Мемлекеттің одан әрі дамуы үшін осындай тағдырлы және маңызды күнде дүниеге келген сәбилерге жарқын болашақ пен зор денсаулық тілейміз! Бүгін республиканың стационарларында емделіп жатқан пациенттер үшін емдеуге жатқызу орны бойынша дауыс беру үшін жағдайлар ұйымдастырылды"" деп жазды Денсаулық сақтау министрлігі .
21.28 – Дауыс беру кезінде барлығы 19 заң бұзушылық тіркелген. Бұл туралы телемарафонда бас прокуратураның қоғамдық мүдделерді қорғау қызметі департаментінің басшысы Азамат Сарғазин мәлімдеді.
Оның айтуынша, сағат 20:00-дегі жағдай бойынша дауыс беру процесі басталғалы барлығы 19 заң бұзушылық тіркелген. Оның 12-сі азаматтардың басқа адамдарға дауыс беруі үшін бюллетень алуына қатысты.
Атап айтқанда:
21.00 – Қазақстанның барлық өңірінде сайлау учаскелері жабылды.
Астана уақытымен сағат 21:00-де Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Қызылорда және Маңғыстау облыстарында дауыс беру аяқталды. Енді бюллетендерді санау басталады.
Айта кетейік, бүгін жергілікті уақыт белдеуімен таңғы сағат 07.00-ден 20.00-ге дейін Қазақстанның барлық өңірінде 10 146 сайлау учаскесі жұмыс істеді.
20.28 – Орталық сайлау комиссиясы ел тұрғындарының дауыс беруі бойынша сағат 20.00-дегі ақпаратты жариялады.
Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, елорданың комиссиялары ұсынған деректерге сәйкес, 2023 жылғы 19 наурызда сағат 20.00-дегі жағдай бойынша тізімдерге енгізілген азаматтардың жалпы санының 54,09 пайызы бюллетень алған.
Оның ішінде:
Қорытынды ақпарат өзге уақыт белдеуі бар өңірлердегі дауыс беру аяқталып, олардың жедел деректері алынғаннан кейін берілетін болады.
20.06 – Сан-Францискода шетелдегі соңғы сайлау учаскесі ашылды.
20.00 – Қазақстанның басым бөлігінде сайлау учаскелері жабылды.
Уақыт белдеуіндегі айырмашылыққа байланысты Ақтөбе, Батыс Қазақстан, Атырау, Маңғыстау және Қызылорда облыстарының тұрғындары тағы бір сағат дауыс бере алады.
19.24 – Шетелде 5 мыңнан астам қазақстандық дауыс берді. Бұл бюллетень алу құқығы бар сайлаушылардың тең жартысынан аз.
Сыртқы істер министрінің орынбасары Роман Василенконың мәліметінше, бүгін сағат 19:00-дегі жағдай бойынша шетелде 11 учаскелік сайлау комиссиясы (Сеул, Токио, Пекин, Сингапур, Куала-Лумпур, Ұлан-Батор, Гонконг, Шанхай, Бангкок, Джакарта және Ханой) жұмысын аяқтады және жалпы алғанда 5071-ге жуық Қазақстан азаматы дауыс берді, бұл – 41,8% .
66 учаске жұмысын жалғастыруда.
Шетелде дауыс беру Сан-Францискодағы сайлау учаскесінде 20 наурызда сағат 09:00-де аяқталады.
19.12 – Молдовада теміржол инфрақұрылымын жаңғырту жобасына тартылған ""Теміржол жөндеу"" компаниясының қызметкерлері Кишиневта дауыс берді.
19.02 – Қазақстан Халық партиясының төрағасы Ермұхамет Ертісбаев сайлауда дауыс берді.
18.39 – Сағат 18.10-дағы жағдай бойынша азаматтардың учаскелерге келуі туралы мәлімет жарияланды. Алматы қаласында сайлаушылардың 22,95 пайызы дауыс берді.
Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, елорданың комиссиялары ұсынған деректерге сәйкес, 2023 жылғы 19 наурызда сағат 18.10-дағы жағдай бойынша тізімдерге енгізілген азаматтардың жалпы санының 53,11 пайызы бюллетень алды.
Оның ішінде:
Келесі жедел ақпарат сағат 20.10-да берілетін болады.
18.18 – Алматы қаласының аумақтық сайлау комиссиясының төрайымы Айгүл Қалықова бюллетеньді сайлау учаскесінен алып кеткен Алматы тұрғынының бейнежазбасына қатысты түсініктеме берді.
""Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы"" Конституциялық заңның 3-бабының 3-тармағына сәйкес, республика азаматтарының сайлауға қатысуы ерікті, ешкімнің біреуді сайлауға қатысуға немесе қатыспауға мәжбүрлеуге, сонымен қатар, оның өзінің еркін білдіруін шектеуіне құқығы жоқ. Бұл бейнеден сайлаушының одан ары қандай әрекет жасағаны белгісіз. Бәлкім, ол дауыс бермей, бюллетеньді өзімен бірге алып кеткен шығар. Мұнда ешқандай заң бұзушылық жоқ. Сайлаушы дауыс беруге де, бермеу де құқылы"", – деді Айгүл Қалықова.
17.41 – Жетісу облысында саятшылар дауыс беруге атпен келді.
Ит жүгіртіп, құс салып, аң аулап, саятшылықты серік еткен Қуаныш Тайбосыновтың Лашын мен Сұңқар атты екі тазысы бар. Ол жүйрік аттарды баптаудың да қыр-сырын меңгерген.
""Бүгін саятшы достарымызбен бірге келіп дауыс бердік. Бұл – біздің азаматтық парызымыз. Алдағы уақытта да саятшылықты одан әрі дамытсам деймін"", – дейді Қуаныш Тайбосынов.
17.23 – Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы Наурызбай қажы Тағанұлы Астана қаласындағы Әл-Фараби атындағы Оқушылар сарайында орналасқан сайлау учаскесіне барып, Қазақстан Республикасы Мәжілісі мен жергілікті мәслихаттар сайлауында дауыс беріп, өз таңдауын жасады.
17.09 – Лондон және Лиссабон қалаларында дауыс беру учаскелері өз жұмысын жалғастыруда.
16.53 – Алматыда Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Бекжан Тұрыс дауыс берді.
Актердің айтуынша, дауыс беруге келгендердің басым көпшілігі – жастар.
""Мәжіліс пен мәслихат депутаттығына кезектен тыс сайлауда шет қалмай дауыс бердім. Бүгінгідей саяси науқаннан қалып кетпей өз таңдауымызды жасау – әрбір қазақстандықтың міндеті. Дегенмен, сайлауға бей-жай қарайтын азаматтар өздері бекітілген учаскеге келіп дауыс бермейді де, соңынан ""сайлау әділ өтпеді"" деп шағымданып жатады. Сондай келеңсіз жайттар орын алмас үшін әрбір азамат өз дауысын ұрлатпауға тиіс. Әділетті Қазақстанды орнатуды мақсат етсек, өзімізден бастаумыз қажет. Депутаттыққа үміткер болып отырған азаматтардың басым көпшілігі жастар екендігі қуантады. Еліміздің өркендеуіне сүбелі үлес қосатын азаматтарымыздың сайлауда жеңіп шығуына тілектеспіз"", – деді Бекжан Тұрыс.
16.34 – CҚО-да заңсыз он шақты бюллентеньді бір адамға пайдалануға жол берген комиссия мүшесі жұмыстан шеттетілді.
Бұл туралы аумақтық сайлау комиссиясының төрағасы Асқар Сақыпкереев Informburo.kz порталының сұратым хатына берген жауабында мәлімдеді.
""Заңның бұзылуына жол берген комиссия мүшесі сол комиссияның шешімімен жұмыстан шеттетілді. Бұл бірегей жағдай. Бұған ұқсас жағдай болған емес"", – деді АСК төрағасы Сақыпкереев.
Мұнымен қатар, СҚО аумақтық сайлау комиссиясының басшысы бейнедегі әйелдің кім екені әлі анықталмағанын бөлісті.
16.32 – Сағат 16.10-дағы жағдай бойынша Қазақстандықтардың 51,98 пайызы дауыс берген, деп хабарлады орталық сайлау комиссиясы.
Осылайша Қазақстан сайлаушыларының тең жартысы дауыс берді. Ал Алматының көрсеткіші 20 пайыздан төмен.
Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, елорданың комиссиялары ұсынған деректерге сәйкес, 2023 жылғы 19 наурызда сағат 16.10-дағы жағдай бойынша тізімдерге енгізілген азаматтардың жалпы санының 51,98 пайызы бюллетень алды.
Оның ішінде:
Келесі жедел ақпарат сағат 18.10-да берілетін болады.
16.14 – Алматының №84 сайлау учаскесінде әнші Жанар Айжанова өз таңдауын жасады.
Әнші дауыс берген сәтін әлеуметтік желідегі парақшасына жүктеді.
""Сайлау учаскесіне сылдырмағыммен барып, өз таңдауымды жасап келдім"", – деп жазды әнші.
16.01 – Танымал актриса Әлмира Тұрсын да сайлауда таңдау жасағанын бөлісті.
Публикация от Almira Tursyn (@almiratursyn)
""Мен өз таңдауымды жасадым! Азаматтық борышымды орындадым! Димаш Ахметұлы маған риза болатын еді! Достар, дауыс беруді ұмытпаңыздар! Партия мен кандидаттарды таңдағыңыз келмесе, бюллетеньдегі ""бәріне қарсымын"" деген бағанды белгілеуіңізге болады. Таңдау құқығын пайдаланыңыз"", – деп жазды Әлмира Тұрсын.
15.59 – Алматыда ""КешYou"" тобының экс-мүшесі Мөлдір Әуелбекова өз таңдауын жасады.
Түс ауа белгілі отандық эстрада әншісі дауыс беру үшін өзінің сайлау учаскесіне келді.
""Бала-шағамның болашағы үшін сайлауда белсенділік танытып, таңдау жасауға келдім. Еліміздің өркендеуіне үлес қосу үшін дауыс беремін"", – деді әнші сайлау учаскесіне кіріп келе жатып.
15.41 – ""Ақ жол"" демократиялық партиясының жетекшісі Азат Перуашев сағат 15.00-дегі жағдай бойынша партияның республикалық штабы Орталық сайлау комиссиясы мен бас прокуратураға 12 заң бұзушылық бойынша 4 хаттан жолдағанын мәлімдеді.
Оның айтуынша, бұл заң бұзушылықтарды ""Ақ жол"" бақылаушылары анықтаған. Мұнымен қатар, ол кей жағдайда аймақтық сайлау комиссиясының заң бұзышылықтарға жедел араласып, уақытында жауап беріп жатқанын айтты.
""Айта кету керек, партия бақылаушылары тиісті нәтижеге қол жеткізе алмағанда республикалық штаб бақылаушылары араласады"", – деді Азат Перуашев.
15.36 – Қарағанды облысының әкімі Ермағанбет Бөлекпаев Мәжіліс пен мәслихаттарға сайлауда дауыс берді. Өңір басшысы дауыс беру үшін Кеншілер мәдениет сарайындағы № 17 сайлау учаскесіне келді.
15.23 – Алматы қаласында отбасын құрған жас жұбайлар өз сайлау учаскесінде дауыс берді.
Дауыс беруге қалыңдық ақ көйлек, күйеу жігіт классикалық костюм киіп келді. Олар Бостандық ауданындағы №270 сайлау учаскесінде дауыс беріп жатыр.
14.53 – Бас прокуратураға дауыс беру рәсімі басталғалы ықтимал заң бұзушылықтар туралы 25 өтініш келіп түсті. Олар тексеру жұмыстарын жүргізу үшін жергілікті прокурорларға жолданды.
""Өтініштерде орын алуы ықтимал заң бұзушылықтар, нақтырақ айтсақ, сайлау алдындағы үгіт-насихат жүргізу жөнінде жазылған. Сондай-ақ азаматтар бүгін келесі аумақтық прокуратураларға тікелей жүгініп отыр. Атап айтқанда, Астана қаласында – төрт, Алматыда – бір, Шымкентте – үш, ШҚО-да – бес, Түркістан облысында – төрт, Қарағанды, Павлодар және Солтүстік Қазақстан облыстарында бір-бірден. Олардың барлығы қаралу сатысында"", – деді ҚР Бас прокуратурасының Қоғамдық мүдделерді қорғау қызметі басқармасының бастығы Сарғазин.
14.41 – Алматыда сайлауға мониторинг жүргізу үшін Бақылаушылар мектебі 1723 адамды дайындады.
""Сайлау тек кандидаттарға, дауыс берушілерге ғана емес, тәуелсіз бақылаушыларға да жауапкершілік жүктейді. Мен және әріптестерім тәуелсіз бақылаушыларды таңдап, оқыттық. Тәуелсіз байқаушылардың құрамына әртүрлі адамдар кірді. Олар – жастар, жас санатындағы адамдар және әртүрлі әлеуметтік топтар"", – деді Бақылаушылар мектебінің басшысы Александр Братенков.
Алматыда сайлауды бақылау бойынша 8 қоғамдық ұйым аккредитациядан өтті.
14.20 – Алматыда танымал тұлғалар дауыс берді. Олардың арасында Бибігүл Төлегенова, Асанәлі Әшімов, Дулат Исабеков, Төрегелді Шарманов, Роза Рымбаева, Дмитрий Баландин секілді өнер мен әдебиет, спорт саласында еңбек сіңірген тұлғалар бар.
""Көңіл-күй жақсы, бүгін мейрам. Наурыз мерекесі өтіп жатыр, сайлау жүріп жатыр. Бұл халық үшін үлкен мағыналы, мәнді жағдай. Сондықтан халықты әрқашан да қуанышқа бөлеу – барлығымыздың міндетіміз. Бүгінгі сайлау ерекше деп ойлаймын. Парламентке кіріп жатқан жастар. ""Жас келсе іске"" деген, жастарға мен сенемін"", – деді Асанәлі Әшімов.
14.10 – Сағат 14.10-дағы жағдай бойынша тізімдерге енгізілген азаматтардың жалпы санының 46,84% бюллетеньдер алды.
Оның ішінде:
13.58 – Алматыда №343 сайлау учаскесінде 107 жастағы кейуана Қанша Жақсыбаева дауыс берді. Кейуананы сайлау учаскесіне қызы Кенже арнайы көлікпен алып келді.
""Еліміздегі саяси науқаннан менің де қалыс қалғым келмеді. Сондықтан сайлау комиссиясына өтініш білдіріп, сайлауды, көзіммен көріп қатысайын деп шештім. Менің даусымның аз да болса еліміздің өркендеуіне себі тиер деп ойлаймын. Мен келешек үшін дауыс бердім"", – дейді Қанша Жақсыбаева.
Алматының ең қарт тұрғыны Қанша Жақыбайқызы 1916 жылы 18 шілдеде дүниеге келген. Бұл күнде 26 немере, 36 шөбере,19 шөпшек көріп отыр. Жастайынан тағдыр тауқыметін тартып, өмірдің бар белесінен өтті.  Ұзақ жылдар бойы колхоздың қызылшасын екті. Қой бақты, сиыр сауып, сауыншы да болды. Қара жұмыстың барлығын атқарып, жұмысшы болды. Нағыз еңбек адамы атанды.
13.45 – Осы сәтке дейін алты партияның төрағасы сайлауда өз таңдауын жасады. Қазақстан халықтық партиясының төрағасы Ермұхамет Ертісбаев қана дауыс бермеді.
""Бүгін 17.00-ге қарай нақтыланады деп ойлаймын. Таңертең дауыс беремін деп жоспарлаған еді, бірақ өкінішке қарай, ауырып қалды. Басқа ештеңе айта алмаймын"", – деді партия төрағасының орынабсары Серікқали Мұқашев.
13.37 – Алматыдағы 12 сайлау учаскесінде болған АҚШ-тан келген бақылаушы Ричард Уильям Вейтц сайлауды бақылау барысында алған алғашқы әсерін бөлісті.
""Әзірге ешқандай заң бұзушылықты көрмедім, сайлау тыныш өтуде, дауыс берушілер аз. Маған бүгін жексенбі болғандықтан күндіз және кешке адамдар көп болады деді. Сайлаушылардың басым бөлігі үлкен кісілер болды. Жастар жексенбі күні таңертең ұйықтап, күндіз дауыс бергенді жөн көреді"", – деді Ричард Уильям Вейтц.
13.25 – Қонаев қаласында орналасқан ""Тұлпар"" ретрокөліктер салонының басшысы Мұрат Сіргебаев сайлауда автошеру ұйымдастырып, өз таңдауын жасады.
""Бүгінгі шараға онға жуық автокөлік қатысады. Барлық сайлау учаскелерін аралап шығамыз. Әз Наурыз мерекесіне орай тағы да автошеру ұйымдастырмақ ниеттеміз. Жалпы біз ешқандай шарадан тыс қалмаймыз. Сонымен қатар бүгін азаматтық борышымызды өтеп, дауыс бердік"", – деді Мұрат Сіргебаев.
Қонаев қаласында 34 сайлау учаскесі жұмыс істейді. Оның бесеуі – жабық сайлау учаскелері.
13.17 – Жетісу облысы Қаратал ауданы Жаңаталап ауылының көкпаршылары №147 сайлау учаскесіне атпен келіп дауыс берді. Көкпаршылар жұртшылықты дауыс беруге шақырды.
“Жылқы десе елеңдемейтін қазақ жоқ. Біз көкпаршылар атынан жастарға үлгі болсын деп сайлауға ерекше, дәстүрлі түрде жылқымен келдік. Еліміз үшін аса маңызды саяси науқанда әр адамның дауысы маңызды”, – деді көкпаршы Қайрат Тоғысбаев.
Жаңаталап ауылындағы сайлау учаскесінде 1000-ға жуық дауыс беруші бар.
13.10 – Дауыс беріп, сыйлыққа кітап ал! Алматы қаласы Бостандық ауданындағы 254 сайлау учаскесі Ұлттық кітапханада орналасқан. Мұнда дауыс беруге келген сайлаушылар сыйлыққа кітап алып жатыр.
Ұлттық кітапхананың директоры әрі сайлау комиссиясының төрайымы Бақытжамал Оспанованың айтуынша, таңертеңнен бері сайлауға келіп жатқан азаматтардың көңіл-күйі көтеріңкі. Бостандық ауданының тұрғындарына сайлау учаскесінде кітаптан бөлек түрлі кәдесый мен тәттілер де таратылып жатыр.
""Ата-анасымен еріп келген балақайларға шоколадтар берілді. Сыйдың төресі – кітап. Қазақстанның ертеңі үшін мәжіліс пен мәслихат депутаттарына дауыс беруге келгендерге Герольд Бельгер, Хасен Әдібаев, Ермек Тұрсынов, Ескермес Ескендіров, басқа да авторлардың кітаптары сыйға тартылды"", – деді Бақытжамал Оспанова.
12.58 – Нұрлан Ноғаев Ақтау қаласында 14 шағынаудан №1 мектепте орналасқан №31 сайлау учаскесінде дауыс берді.
""Сайлауда белсенділік таныту – мықты ұлттың белгісі. Сайлау – халықтың қалауы мен ел тағдырына бей-жай қарамайтындығының көрсеткіші. Сондықтан сайлауға қатысу әрқайсымыз үшін өте маңызды. Бұл мықты азаматтық қоғамды дамытуға мүмкіндік береді, – деді Нұрлан Ноғаев.
12.51 – Асхат Аймағамбетов сайлауда дауыс беруге отбасымен бірге келді.
""Отбасыммен сайлау учаскесіне барып, дауыс бердік. Жақсы белсенділік байқалады. Баршаларыңызды өз таңдауларыңызды жасауға шақырамын!"" – деді Асхат Аймағамбетов.
12.33 – Олимпиада чемпионы Ольга Рыпакова Өскемен қаласының № 47 орта мектебінде орналасқан № 2 сайлау учаскесінде дауыс берді.
""Қазақстанның тағдыры – біздің балаларымыздың тағдыры. Сол себепті сайлауға, елімнің өміріне араласу – менің парызым. Балаларым өз Отанында өмір сүруді, оқуды және жұмыс істеуді жоспарлап отыр"", – деді Ольга Рыпакова.
12.15 – Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы Астана қалалық филиалының төрағасы Нұрлан Әуесбаев сайлауда өз таңдауын жасады.
""Сайлауға халық жақсы келіп жатыр, сәттілігімен болсын. Ендігі мәселе сайлау әділ өтсін, алдағы бес жылда елдің тағдыры, бағыт-бағдары бүгіннен басталады!"" – деді Нұрлан Әуесбаев.
12.14 – Сағат 12.10-дағы жағдай бойынша азаматтардың учаскелерге келуі туралы мәлімет жарияланды. Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, елорданың комиссиялары ұсынған деректерге сәйкес, 2023 жылғы 19 наурызда сағат 12.10-дағы жағдай бойынша тізімдерге енгізілген азаматтардың жалпы санының 30,65 пайызы бюллетень алды.
Оның ішінде:
1. Абай облысы бойынша – 33,58% 2. Ақмола облысы бойынша – 33,63% 3. Ақтөбе облысы бойынша – 33,18% 4. Алматы облысы бойынша –34,41% 5. Атырау облысы бойынша –30,66% 6. Батыс Қазақстан облысы бойынша –33,61% 7. Жамбыл облысы бойынша –35,82% 8. Жетісу облысы бойынша –33,15% 9. Қарағанды облысы бойынша –34,19% 10. Қостанай облысы бойынша –37,39% 11. Қызылорда облысы бойынша –32,78% 12. Маңғыстау облысы бойынша –32,43% 13. Павлодар облысы бойынша –34,26% 14. Солтүстік Қазақстан облысы бойынша –32,81% 15. Түркістан облысы бойынша –38,29% 16. Ұлытау облысы бойынша- 34,61 % 17. Шығыс Қазақстан облысы бойынша –34,16% 18. Астана қаласы бойынша –23,35% 19. Алматы қаласы бойынша – 11,25% 20. Шымкент қаласы бойынша –19,63%
Келесі жедел ақпарат сағат 14.10-да берілетін болады.
12.11 – Мәдениет және спорт министрі Асхат Оралов парламент мәжілісі мен барлық деңгейдегі мәслихаттар депутаттарын сайлауда дауыс берді.
""Бүгінгі сайлауда дауыс беріп, азаматтық борышымды өтедім. № 130 сайлау учаскесінде белсенділік өте жоғары, бұл отандастарымыздың саяси процеске үлкен ынтамен қатысып жатқанын көрсетеді және бұл қуанарлық жағдай. Қазақстандықтарды белсенді азаматтық ұстанымын көрсетіп, өз таңдауын жасауға шақырамын"", – деді Асхат Оралов.
12.10 – Жазушы, драматург Дулат Исабеков Алматыда дауыс берді.
Ол сайлау учаскесіне ұлттық киіммен келді.
""Мен азаматтық борышымды орындап, жаңа Қазақстанның жаңа адамдары үшін дауыс бердім. Осы мүмкіндікті пайдаланып, барша отандастарымды Наурыз мерекесімен құттықтағым келеді!"" – деді Дулат Исабеков
11.59 – ҚР тұңғыш президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев сайлауда дауыс беруге келді.
Назарбаев қазақстандықтарды Наурыз мерекесімен құттықтады.
""Наурыз мерекесі баршамызға көктемнің қуанышы мен жылулығын алып келсін. Әр отбасыға бар жақсылық пен береке тіледім"", – деді тұңғыш президент.
11.34 – Алматыда Алатау ауданының әжелері сайлау учаскелеріне ұлттық киіммен барды.
Бүгін Алматыда көптеген сайлау учаскесі қонақтарды би және тәттілермен қарсы алып жатыр. Алатау ауданының әжелері ұлттық киіммен №528, 573 және 620 сайлау учаскелеріне барып,  дауыс беруге келгендердің барлығын Наурыз мерекесімен құттықтады.
11.28 – Respublica партиясының тең төрағасы Айдарбек Қожаназаров сайлауда дауыс берді.
Партия басшысы журналистердің ""Respublica сайлау қорытындысы бойынша басқа саяси партиямен коалиция құруға дайын ба?"" деген сұрағына жауап берді.
""Халық мұны қажет деп санаса, біз коалицияға қосылуға және бірлесіп жұмыс істеуге дайынбыз. Бізде теріс амбиция жоқ, тек халық пен халық игілігі үшін жұмыс істейтін боламыз. Басқа партияны қуана отырып өз қатарымызға қосуға дайынбыз, бұл әзірге бірігудің жалғыз нұсқасы"", – деді Айдарбек Қожаназаров.
11.13 – Академик Төрегелді Шарманов Алматы қаласында сайлауда дауыс берді.
Бүгін Алматыда медицина ғылымдарының докторы, нутрициолог, ғалым Төрегелді Шарманов өзінің сайлау учаскесіне келіп, Мәжіліс пен мәслихат депутаттарына дауыс берді.
Айта кетейік, Алматыда таңғы сағат 10.00-де сайлаушылардың келуі 8,51 пайызды құрады.
11.05 – ҚР Экология және табиғи ресурстар министрі Зульфия Сүлейменова сайлауда дауыс берді.
Министр журналистердің үкіметтен орын алуға қатысты сұрағына жауап берді.
""Бұл жағдайға байыппен қараймын. Тағы бір мүмкіндік берсе, жұмысымды жалғастырамын. Ал егер алғыс айтар болса, менің басқа айналысатын ісім бар. Мен ғылымға ерекше қызығамын, жалпы өзім Хирш индексін жоғарылатамын деп мақсат қойып едім – қазір менде тек 2. Ғылыммен көбірек айналысып, көбірек мақала жариялағым келеді, алайда уақыт тапшы"", – деді Зүлфия Сүлейменова.
10.53 – Кувейт, Аддис-Абеба, Минск пен Брестте сайлау учаскелері ашылды.
10.43 – Ұлттық кітапханадағы №111 сайлау учаскесінде Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек дауыс берді.
10.36 – Мәскеу, Санкт-Петербург және Қазандағы сайлау учаскелері дауыс берушілер үшін есігін ашты.
10.33 – ""Ақ жол"" партиясының төрағасы Азат Перуашев Астанадағы №122 сайлау учаскесінде дауыс берді.
10.28 – ""Парламент Мәжілісі мен маслихаттар депутаттарының сайлауында дауысымды бердім"", – деп бөлісті Алтай Көлгінов.
10.10 – Сайлауда дауыс беруде Жамбыл облысы алда келеді, көш соңында – Алматы қаласы. Азаматтардың сайлауда дауыс беруге келуі туралы ақпарат жарияланды.
Облыстар, республикалық маңызы бар қалалар, елорданың комиссиялары ұсынған деректерге сәйкес, 2023 жылғы 19 наурызда сағат 10.10-дағы жағдай бойынша тізімдерге енгізілген азаматтардың жалпы санының 14,21 % бюллетеньдер алды, деп хабарлайды Орталық Сайлау комиссиясы.
Оның ішінде:
1. Абай облысы бойынша – 15,13% 2. Ақмола облысы бойынша – 15,61% 3. Ақтөбе облысы бойынша – 12,44% 4. Алматы облысы бойынша – 15,32% 5. Атырау облысы бойынша – 12,94% 6. Батыс Қазақстан облысы бойынша – 12,96% 7. Жамбыл облысы бойынша – 16,54% 8. Жетісу облысы бойынша – 15,93% 9. Қарағанды облысы бойынша – 16,31% 10. Қостанай облысы бойынша – 16,23% 11. Қызылорда облысы бойынша – 12,64% 12. Маңғыстау облысы бойынша –12,36% 13. Павлодар облысы бойынша – 16,49% 14. Солтүстік Қазақстан облысы бойынша – 15,93% 15. Түркістан облысы бойынша – 15,62% 16. Ұлытау облысы бойынша – 16,38% 17. Шығыс Қазақстан облысы бойынша – 16,11% 18. Астана қаласы бойынша – 13,58% 19. Алматы қаласы бойынша – 8,51% 20. Шымкент қаласы бойынша – 12,57%.
09.47 – Алматы қаласының Аумақтық сайлау комиссиясының төрайымы Айгүл Қалықова Алматыда барлығы 603 дауыс беру учаскесі бар екенін айтты. Бүгін олардың 602-і жұмыс істеп тұр. Сайлау учаскелерінің біреуі ол жерде дауыс берушілер болмағаннан кейін,  жұмысын тоқтатты – бұл ҚР ҰҚК Шекара қызметінің әскери бөлімі.
""Біздегі ақпарат бойынша барлық сайлау учаскесі жұмысына кірісті. Оның ішінде 7 учаскеде халық таңғы сағат алтыдан бастап дауыс беріп жатыр. Қалғандары жұмысын сағат жетіде бастады. Мұнымен қатар, бізде азаматтардың уақытша тұруына арналған бірнеше учаске бар, олар – әскери бөлімдер, санаторийлер және т.б. Ол жерлердің өз ережесі бар, соған сәйкес телефонмен кіргуе рұқсат берілмейді"", – деді Айгүл Қалықова.
АСК төрайымы тіркеуден шығару куәліктері арқылы дауыс беруге қатысты маңызды жайтты еске салды.
""Алматы қаласында есептен шығару куәліктері бойынша дауыс беру сайлаудың тек бір түрі бойынша мүмкін – ҚР парламентінің мәжілісіне партиялық тізімдер бойынша дауыс беру. Басқа сайлаулар бойынша ""Сайлау туралы"" Конституциялық заңға және есептен шығару куәліктерін беру қағидаларына сәйкес, дауыс беруге жол берілмейді"", – деді Айгүл Қалықова.
Ол сонымен қатар, жалпы жұмыстың штаттық режимде өтіп жатқанын атап өтті.
09.44 – ""Байтақ"" партиясының төрағасы Азаматхан Әміртаев сайлауда өз таңдауын жасады.
""Әр үміткер іштей жеңемін деп ойлайды. Біз де жеңеміз деп үміттеніп отырмыз. Бірақ соңғы шешімді халық қабылдайды. Ең бастысы – халықтың белсенділігі. Бүгін еліміздің тағдырын шешетін адамдар сайлауға түсіп жатыр, сол себепті халық барынша белсенді болуы керек"", – деді Азаматхан Әміртаев.
09.30 – ""Ауыл"" партиясының төрағасы Әли Бектаев Астанадағы №133 учаскеде дауыс берді.
Партияның сайлауда жеңіске жету мүмкіндіктері туралы сұраққа ""Бірдеңе айту әлі ерте, сайлау қорытындысын күтеміз"" деп жауап берді.
09.27 – Президент Әкімшілігінің басшысы Мұрат Нұртілеуов сайлауда әл-Фараби атындағы Оқушылар сарайында орналасқан №59 сайлау учаскесіне келіп дауыс берді.
09.22 – ЖСДП партиясының төрағасы Асхат Рахымжанов сайлауда дауыс берді. Ол Астанадағы №158 учаскеде дауыс берді.
09.17 – ҚР Оқу-ағарту министрі парламент мәжілісі мен барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарының сайлауында дауыс берді.
Министр тұрғылықты мекенжайы бойынша Астанадағы №81 мамандандырылған гимназияда орналасқан №379 сайлау учаскесінде өз таңдауын жасады.
09.12 – Таяу Шығыста Абу-Даби, Дубай, Маскат сайлау учаскелері жұмыс істей бастады.
09.05 – Мәжіліс сайлауында дауыс беруге Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі Бағдат Мусин бұл жолы да баласымен бірге келді.
""Таңдаудың көп болғаны және ішінде өзіңіз дауыс бергіңіз келетін адамның болғаны жақсы. Қасым-Жомарт Кемелұлы еркіндіктің жақтаушысы болды, азаматтар сайлауға өзі түсе алатындай жағдай жасалды. Ұзын-сонар бюллетеньдер еркіндік пен демократияның көрінісі"", – деді Бағдат Мусин.
Мұнымен қатар, ол сайлауға неліктен әрдайым баласымен бірге келетінін айтты.
""Үнемі балаларға процестің қалай жүзеге асып жатқанын түсіндіріп, көрсетіп отыру маңызды. Екіншіден, үйде баланы қалдырып кететін адам болмады"", – деді министр Бағдат Мусин.
08.48 – Қорғаныс министрі өкілді органдардың депутаттарын сайлауға қатысты.
Астанадағы сайлау учаскесіне қорғаныс ведомствосының басшысы генерал-полковник Руслан Жақсылықов алғашқылардың бірі болып келді.
""Бұл сайлаудың ерекшелігі – партиялық тізім бойынша да, бір мандатты аумақтық сайлау округтері бойынша да өтуінде. Біз үшін парламентте әскери қызметшілердің әлеуметтік кепілдіктерін заңнамалық жетілдіру, зейнетақымен қамсыздандыру және Отан қорғаушы мәртебесін нығайту жұмыстарының жалғасуы өте маңызды"", – деп атап өтті генерал-полковник Руслан Жақсылықов.
Қазіргі уақытта әскери бөлімдер мен әскери оқу орындарында ұйымдастырылған 21 сайлау учаскесінде Қарулы күштердің мерзімді қызметтегі сарбаздары мен курсанттарының дауыс беруі жүріп жатыр.
08.46 – ҚР Еңбек сіңірген қайраткері, ҚХА мүшесі Асылы Осман Алматы қаласындағы №64 сайлау учаскесіне барып, ел тағдырына ықпал етер маңызды шешімді қабылдауға атсалысты. Әрбір саяси науқандағыдай бұл жолы да алғашқылардың бірі болып дауыс берді.
""Әділетті болайық, шыншыл болайық. Адалдыққа еш нәрсе жетпейді. Сондықтан бүгінгі науқанға баршамыз үн қоссақ деймін. Ертең депутаттар да біздің сенімімізді ақтасын. Елін, жерін, халқын шынайы сүйетін жандар көп болсын деп тілеймін!"" – деді Асылы Осман.
08.40 – Сенат спикері Мәулен Әшімбаев сайлауда өз таңдауын жасады.
08.25 – Астана қаласының әкімі Жеңіс Қасымбек Парламент мәжілісі және мәслихаттар сайлауында дауыс берді.
""Таңертең Оқушылар сарайында орналасқан №59 сайлау учаскесіне барып дауыс бердім. Қалада 400-ден астам сайлау учаскесі ашылды. Бүгін сайлау учаскелерінде еңбек етіп жүргендердің бәріне алғысымды білдіремін"", – деді Жеңіс Қасымбек.
08.17 – Ташкент, Ашхабад, Исламабад және Душанбеде сайлау учаскелері ашылды.
08.10 – ""Аманат"" партиясының төрағасы Ерлан Қошанов Қазақстан Республикасы Мәжілісі мен жергілікті мәслихаттар сайлауында дауыс берді.
""Сайлау жоғары деңгейде ұйымдастырылған, халықтың белсенділігі өте жоғары. Таң енді атып жатқанына қарамастан, барлығы келіп дауыс беріп жатыр. Жұмыстар аясында барлық өңірді араладық. Қазақстандықтардың өз тағдырын өзі шешуге деген құлшынысын көрдік"", – деді Ерлан Қошанов.
08.08 – Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Әл-Фараби атындағы Оқушылар сарайында орналасқан сайлау учаскесіне барып, Қазақстан Республикасы Мәжілісі мен жергілікті мәслихаттар сайлауында дауыс берді.
08.00 – Алғашқылардың бірі болып сайлау учаскесіне Ерболат Досаев жұбайымен бірге келді.
07.40 – Үкімет басшысы Әлихан Смайылов Астана қаласындағы Ұлттық кітапханада орналасқан сайлау учаскесінде өз таңдауын жасады.
Әлихан Смайылов сайлаудан кейін жаңа үкімет басшысы кім болатыны туралы журналистердің сауалына:
""Жаңа премьер-министрдің кім болатынын президент пен мәжіліс шешеді. Біз қандай жағдайда да еліміз үшін еңбек етуге дайынбыз"", – деді Әлихан Смайылов.
07.39 – Дауыс беру құқығы бар тұрғындарының саны ең көп өңір – Алматы қаласы. Мұнда 1,2 миллионнан астам сайлаушы болса, олар үшін 602 учаске жұмыс істейді.
07.35 – Мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин Астана қаласындағы Ұлттық кітапханада орналасқан сайлау учаскесінде дауыс берді.
""Бұл сайлаудың маңызы ерекше, өйткені ол жаңа ережемен өтіп жатыр. Парламент жаңаша сайланып қана қоймайды, ол жаңа өкілеттіктерге ие болады. Бұл сайлау президент реформаларын жүзеге асыру жолында жаа алғышарттар құрады"" – деді мемлекеттік кеңесші.
07.28 – Орталық сайлау комиссиясы брифингте сайлау учаскелерінің ашылуы туралы ақпарат берді. Комиссия мәліметінше, барлығы 10 223 сайлау учаскесі бар. 62 шет мемлекетте 77 учаске жұмыс істейді.
Олардың ішінде сағат 07.00-де Қазақстанда 8272 учаске жұмысын бастаса, 12 шет мемлекетте 13 учаске сайлаушыларды қабылдай бастады. Уақыт белдеуіне байланысты Қазақстанның батыс өңіріндегі 1887 сайлау учаскесі жұмысқа сағат 08.00-де кіріседі.
""Қазақстан Республикасының 12 шет мемлекеттегі 13 учаскесінде дауыс беру басталды. 92 учаскеде аумақтық комиссиялардың Конституциялық заң аясында қабылданған шешімдеріне сәйкес, дауыс беру таңғы сағат 06.00-де басталды. 5 өңірдің, Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Маңғыстау, Қызылорда облыстарының 1 887 учаскесінде дауыс беру астана уақытымен сағат 08.00-де басталады. Барлығы 10 223 учаскесі, оның ішінде 62 шет мемлекеттегі еліміздің 77 учаскесі бар"", – деді ОСК мүшесі Константин Петров.
07.00 – Қазақстан қалалары мен елді мекендерінде сайлау учаскелері сайлаушыларды қабылдай бастады. Дауыс беру 20.00-ге дейін жалғасады.
06.36 – Уақыт белдеуіне байланысты ең алғашқы сайлау учаскелері шалғай шығыс елдерінде ашылды. Бейжің, Шанхай, Гонконг, Сингапур, Куала-Лумпур, Ұлан-Батор, Джакарта, Бангкок және Ханой қалаларында сайлау учаскелері өз жұмысын бастады.
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл сайлау – 7 партия мен мажоритарлы жүйе бойынша бір мандатты округтерден үміткер тұлғалардың бәсекесі.,,2023-03-19T07:00:00+05:00
qazaqstandyq-saxmattyn-zyl-zanalygy-zas-saxmatsy-qazybek-nogerbekpen-sagyn-suxbat,informburo.kz,"Қазақстандық шахматтың ""жыл жаңалығы"": Жас шахматшы Қазыбек Нөгербекпен шағын сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstandyq-saxmattyn-zyl-zanalygy-zas-saxmatsy-qazybek-nogerbekpen-sagyn-suxbat,"2022 жылы Грекияның Родос аралында шахматтың рапид және блиц түрлерінен ұйымдастырылған чемпионатта үздік атанған, сондай-ақ, 18 жасқа дейінгі жасөспірімдер арасындағы рапидтен әлем чемпионы атанған ФИДЕ шебері Қазыбек Нөгербек алдағы жоспарлары мен ойында табысты болу үшін не істеу керегі туралы әңгімеледі. Мұнымен қатар, ол Қазақстанда енді жыл сайын өтетін KazChess Awards-та ""Жыл жаңалығы"" номинациясы бойынша жеңімпаз атанды.
– Биыл бірінші рет өтіп отырған KazChess Awards шарасы аясында ""Жыл жаңалығы"" номинациясын жеңіп алдыңыз. Мұндай марапатты күттіңіз бе?
– Шынымды айтсам, дәл мұндай марапат маған бұйырады деп ойлаған емеспін, жеке өзім өткен жұмада естідім. Мүлдем күтпегендіктен, мен үшін үлкен мәртебе болып отыр. 2022 жыл мен үшін табысты болды – 18 жасқа дейінгі ерлер арасында блиц шахматтан екі дүркін әлем чемпионы атандым, классикалық шахматтан екінші орын алдым. Мұнымен қатар, Үндістанда өткен чемпионатта шахматтан Қазақстан ерлер құрамасының сапында ойнадым.
– 2023 жылға өзіңіз үшін нақты қандай мақсаттар қойып отырсыз?
– Гроссмейстер атануды мақсат тұтып отырмын, әрине, бұл үшін өте көп еңбектену қажет. Бұған қоса, Тимур Русланұлы, ата-анам және жаттықтырушыларымның көмегінің арқасында бұл мақсатыма жылдамырақ жақындай түсемін деп ойлаймын. Дәлірек айтсам, федерация бізге әлемнің жоғары дәрежелі шахматшыларын дайындаған жаттықтырушыларды жалдағалы отыр. Осындай дұрыс қадамдардың арқасында Қазақстанның шахмат құрамысының болашағы зор болады деген үміттемін.
Оқи отырыңыз: Динара Сәдуақасова Астана шахмат федерациясының құрметті президенті болып сайланды
– Шахматпен қанша жылдан бері айналысып келесіз?
– Биыл шахмат ойнап келе жатқаныма 13 жыл толады. Бұл логикалық ойын түрімен алты жасымнан бері айналысып келемін.
– Жуық арада қандай турнирлерге қатысуды жоспарлап отырсыз?
– Сәуір айында Астана қаласында өтетін Қазақстан кубогының бірінші кезеңіне қатысамын. Танымал мемлекеттерден көптеген гроссмейстер келеді деп жоспарланып отыр. Біздің де құрамамыз мықты болатыны сөзсіз. Қазақстанда жылдам және блиц шахмат бойынша, бұдан өзге, тағы басқа да чемпиондар арасында үлкен матчтар ұйымдастырып жатқанымыз барлық жағынан тиімді. Алда құрлықтық Азия чемпионаты өтейін деп жатыр. Бұл шаралар ел беделіне ғана әсер етіп қоймай, отандық ойыншылардың еркін ойнауына жағдай жасайды. Өйткені, өз жеріңде ойнағанда қабырғаның өзі де көмектесетін сияқты. Open турнирлерде рейтингті көтеру үшін жұмыс істейтін боламын.
– Шахматта табысты болу үшін не істеу керек?
– Бірінші кезекте, әрине, өте көп тәжірибе жинау үшін еңбектену керек. Екіншіден, маған халықаралық деңгейдегі турнирлерде қолданған әдістерді бақылаған өте жақсы көмектеседі. Көбінесе өз партиямда тәжірибелі шахматшылардың жүрісін қолданамын. Бұл үшін жаттықтырушы да қажет емес.
– Онлайн ойындар туралы ойыңыз қандай?
– 2020-2021 жылдары онлайн партияларды көп ойнаған едім. Шынымды айтсам, онлайн ойындарды онша құптай қоймаймын. Өйткені, бұлай көп ойнағаннан кейін офлайнға шықсаңыз, нәтиже міндетті түрде өзгеше болады, төмендейді. Оның үстіне, қарсыласыңды материяда сезіне отырып ойнау – бөлек дүние.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазыбек Нөгербек KazChess Awards-та &quot;Жыл жаңалығы&quot; номинациясын иеленді.,,2023-03-13T17:15:00+05:00
sailau-aldyndagy-sozzarys-maziliske-bet-burgan-zeti-partiyanyn-maqsaty-qandai,informburo.kz,Сайлау алдындағы сөзжарыс: Мәжіліске бет бұрған жеті партияның мақсаты қандай?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/sailau-aldyndagy-sozzarys-maziliske-bet-burgan-zeti-partiyanyn-maqsaty-qandai,"2023 жылғы 19 наурызда Парламент Мәжілісі мен мәслихат депутаттарының біріккен сайлауы өтеді. Орталық сайлау комиссиясы сайлауға өз үміткерлерін ұсынған жеті саяси партияны тіркеген болатын.
""Хабар"" телеарнасының тікелей эфирінде өткен пікірсайысқа осы 7 партия өкілдері қатысты. Олар:
Материалдың қысқаша мазмұны:
Informburo.kz партия өкілдері пікірсайыс барысында қандай мәселе көтеріп, не айтқанын ұсынады.
Телевизиялық пікірсайыс 3 кезеңнен тұрса, алғашқы екі кезеңі екі бөлімнен құралды.
Информбюроның орыс тілінде әзірлеген шолуы: Финальные дебаты: всё, что партии хотели сказать перед выборами в мажилис
Пікірсайыстың бірінші кезеңінде алғашқы сөз кезегі ""Байтақ"" партиясының төрағасы Азаматхан Әміртаевқа берілді. Ол өз партиясының негізгі мақсаты – азаматтардың құқықтарын қорғау, халықтың денсаулығы мен өндірістің заманауи таза технологияларына негізделген қуатты  экономика құру екенін атап өтті.
""Біз үшін әділдіктің жоғары көрінісі – адамның өмірі мен денсаулығын сақтау. Партия жақында тіркелгенімен, қозғалыс ретінде он жылдық тәжірибесі бар. Біздің кандидаттарымыз табиғи ресурстарды ашкөздікпен, аяусыз игеруге қарсы. Олар табиғи байлықтарды жоюдан, экологиялық заңнаманы бұзудан зардап шеккен адамдарды қорғау үшін орасан зор жұмыс жүргізіп жатыр. Біздің партиямызда экоқорғаушылар, ғалымдар, заңгерлер, экономистер, менеджерлер, кәсіпкерлер, қоғам қайраткерлері, дәрігерлер, мұғалімдер бар. Сонымен қатар, әр өңірде қоғам белсенділері біздің партиямыздың мүшесі бола алады"", – деді Азаматхан Әміртаев.
Оның сөзінше, партия кандидаттары қалың бұқарамен сайлау науқанында 3700 жиналыс кездесу өткізді. Сонымен қатар, арнайы 15 мың кездесу өңірлеге барып өткізді.
""Біздің партиямыз әлеуметтік желі арқылы 4,5 миллион адамды қамтып, өз платформасын түсіндірді. Халықтың талаптары негізінде мәжіліс пен мәслихаттарға арналған партияның іс-қимыл жоспарын жасап қойдық. Біз адамдардың денсаулығы мен құқықтарын қорғауға, қоршаған ортаны ластауды тежеуге, таза энергетика мен өндірісті дамытуға, жаңа технологиялар мен инвестицияларды тартуға міндеттіміз. Ең бастысы, балаларымыздың таза табиғатта өмір сүруін жасау – бәріміздің міндетіміз"", – деді ""Байтақ"" партиясының төрағасы.
Respublica партиясының тең төрағасы Айдарбек Қожаназаров өз сөзінде партияға мүше жастарды таныстыруға көбірек көңіл бөлді.
""Бала кезімнен шаруашылыққа жақын едім. Әкемнің қасында жүріп егін егіп, оның өнімін алуға үйренгенмін. Қазір біздің мекемеміз – еліміздегі белсенді компаниялардың бірі. Мыңдаған адамға нарықтыұ бағадан жоғары жалақы төлеп отырмыз. Миллиардтаған теңге салық төлеп, адамдарға көмек көмектесіп, қайырымдылық шараларға атсалысып жүрген адамдармыз"", – деген ол жақтастарының жетістіктерін атап өтті.
Олардың қатарында Моңғолиядан көшіп келген кәсіпкер, соңғы 3 жылда 20 млрд теңге салық төлеп, 1 жылда 800 мың қазаққа кітап оқытқызған Сырымбек Тауды, қарапайым есепшіліктен көтеріліп, бүгінде 3 мың адам ұжымы бар машина құрастыру компаниясын басқаратын Динара Шүкіжанованы үлгі етті.
""Қазағым деп жүрегі соққан үшінші төрағамыз – Қуаныш Шонбай. Ол көп аудитория жинап, қазақ тіліндегі кітабын 200 мыңнан астам данамен шығарып, бестселлер қылды. Бәріміз де кабинетте өскен адамдар емес, шынайы кәсіпкерміз. Бізге ақша да, атақ та керек емес"", – деді ол.
Қазақстан Халық партиясының баспасөз хатшысы Оксана Әубәкірова аналар мен балалардың мәселелеріне назар аударды.
""Қазақ халқы соғысты да, аштықты да көрді. Қабырғасы қанша қайысса да, түңілмеді. Өзге елге кетіп қалып немесе ""мен үшін бәрі шешіліп қойған"" деп үйде отыру қиын емес. Мен де солай етер едім. Алайда, кешкі сегізде ауырыңқырап қалған, бір жастан асқан баламды тастап халық алдына шығып тұрмын. Еріккеннің ісі ме? Әйел алдымен өзгені, сосын барып өзін ойлайды. Әсіресе, ана. Митингке шығып жүрген де ана. Бала бағып отырудың орнына, жұмыс істеп жүрген де ана. Уақытылы зейнетке шыға алмай, баласына масыл болып отырған ана қаншама. Ана ұлым әскерден аман оралсын, балаларым күнделікті нәпақасын ойламай ғалым болсын, елге еңбегі сіңсін деп тілейді. Өз басым 63 жасқа дейін жұмыс істемей, аяулы әже болып, парасатты ұрпақ тәрбиелесем деймін. Бұл – менің ғана емес, барлық ананың тілегі"", – деді Оксана Әубәкірова.
Оның айтуынша, елде ерекше қажеттілігі бар адамдар, сал балалар, аутисттер көп. Алайда, оларды ойлап отырған адам жоқтығына қынжылды.
""Ата-анасы бар ауру балалар қалай болғанда да қоғам арасына қосылуға мүмкіндік алады. Ал ата-анасының қамқорынсыз қалған балалар далада қалып жатады. Миы болса да, түрі бөлек. Арасында Эйнштейн бар болар бәлкім? Айтпақшы, Эйнштейн де аутист болған. Оларды ойлаған ел ағасы бар ма? ""Үйтеміз-бүйтеміз"" деп, ""үйдей пәлені шешеміз"" деп, кейін халықтың аузын қу шөппен сүртеді"", – деді ХДП өкілі.
""Ауыл"" партиясы төрағасының орынбасары Жигули Дайрабаев партияның мақсаты – халқының әл-ауқаты жоғары, қуатты Қазақстанды құру екенін айтты.
""Ауыл"" партиясы – іргелі саяси ұйым. Біздің партия мемлекеттік бюджеттен көк тиын да алмайды. Біз соңғы жылдары екі рет президент сайлауына қатыстық. Үшінші рет парламент мәжілісі сайлауына қатысып отырмыз. Қатарымызда елін, жерін сүйетін, нағыз патриот азаматтар біріккен. Менің артымда тау қопаратын қуаты бар мыңдаған жастар тұр"", – деді Жигули Дайрабаев.
Оның сөзінше, партияның позициясы – қоғамдағы негізгі саяси күшке айналу. Парламент мәжілісіне өтіп, мемлекетімізде іс жүзінде орныққан бір партиялық жүйені өзгерту.
""Ауыл"" партиясы негізгі саяси курсы азық-түлік қауіпсіздігіне және дамыған ауыл-аймақтарға негізделген. Халқының әл-ауқаты жоғары, қуатты Қазақстанды құру. ""Ауыл"" партиясы сөздің емес, нақты істің партиясы. Біз өз мүмкіндіктерімізді пайдалана отырып, ауылдық аймақтарға шарапатымызды тигізіп жүрген азаматтармыз. Оған халық куә. Мәжіліске өткенде тиісті заңнамаларды қабылдап, әділ жұмыс атқаруға дайынбыз"", – деді ол.
""Ақ жол"" демократиялық партиясының төрағасы Азат Перуашевтің сөзінше, ""Ақ жол"" – отандық өндірушілер мен ұлтжанды азаматтардың партиясы.
""Біздің басымдықтар – ұлттық ұстанымдар. Еркін экономика мен отандық өндірушілерді қорғау. Парламенттік республика. Деофшоризация мен капиталды елге қайтару. ""Ақ жол"" партиясы парламенттегі жұмысы кезінде заң жобаларына 10 мыңнан астам ұсыныс, 600-ден астам депутаттық сауал жолдап, 14 заң жобасыны ңұйытқысы болды. Бюджеттің атқарылуы туралы есептер, министрлерді таңдау және басқа да маңызды мәселелер талқылағанда ""Ақ жол"" өзгеше пікірін айтып, дауыс беруде үкіметті ұдайы қолдамайды. Парламентте жұмыс істегенде біз билік тарапынан жылдар бойы қойылып келген бірқатар маңызды бастамаларды көтердік"", – деді Азат Перуашев.
Оның айтуынша, соңғы жылдары партия бұрыннан көтеріп келе жатқан парламенттік оппозиция, жеке тұлғалардың банкроттығы сияқты заңдар қабылданған.
""Біз 2015 жылдан бері талап етіп келе жатқан отандық мемлекеттік сатып алу кәсіпорындарын қолдау да бар. Партия 2019 жылы өзгерістердің сөзсіз екенін, бірақ оны басқару маңызды екенін айтты. Біздің бағдарлама дәл осындай ұсыныстар мен өзгерістерден тұрады. Бұл жақында бірқатар реформалар ұсынатынын мәлімдеген Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұсыныстарымен үндесіп жатқанын көріп отырмыз. Өзгерістердің жай ғана әдемі сөз емес, нақты іске айналуы үшін демократиялық партия өз үлесін қосады"", – деді ол.
Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы Астана қалалық филиалының төрағасы Нұрлан Әуесбаевтың мәлімдемесі ұсыныстар мен көздеген мақсаттарын таныстыруға арналды.
""Біздің мақсатымыз – халықтың әл-ауқатын жақсарту. Еліміз социал-демократтардың идеяларына зәру. Азаматтар үшін қажетті заңдар қабылдануы керек. Біздің ұсыныстарымыз – президенттік-парламенттік басқару жүйесін енгізу, халықтық парламентті құру, Сенатты тарату. Жүйелі жемқорлықпен белсенді түрде күресу. Тергеу жүргізіп, елден ұрланған және офшорларға жиналған қаражатты елге қайтару. Табиғи қазбаларды өңдейтін және олардың экспортымен айналысатын салаларды мемлекет қарамағына қайтару"", – деді Нұрлан Әуесбаев.
Оның сөзінше, әр адамға қолжетімді әлеуметті қолдау көрсетілуі керек. Бұл үшін азаматтардың өмір сапасы стандарты қабылдануы тиіс.
""Осы салада зерттеу өткізіп, арнайы бағдарлама енгізген дұрыс. Олар адамдардың негізгі қажеттіліктерін ескеретін болады. Біз үшін тегін білім беру мен медицина, мектептер, ауруханалар, басқа да әлеуметтік нысандар салу, тұрғын үй бағдарламаларын қайта жетілдіру мәселелері маңызды"", – деді партия төрағасы.
Amanat партиясының төрағасы Ерлан Қошанов соңғы бір айдың ішінде Арқалықтан Қонаевқа дейін, Қызылжардан Қаратауға дейін, Зайсаннан Құлсарыға дейін – Қазақстанның төрт бұрышын партия өкілдері түгел аралап шыққанын айтты.
""Бағдарламамыз – нақты іс-қимыл жоспары. Оны жүзеге асыру үшін Amanat барлық деңгейдегі кандидаттарын ұсынды. Біз популизмсіз, бос уәдесіз сайлауға түстік. Сайлаушы біздің саяси адалдығымызды бағалайтынына сенімдіміз. Бүгін бізге үнемі сынап келгендер сенеді. Барлығымызды президентіміздің осыдан тура бір жыл бұрынғы жолдауында алға қойған мақсаттары біріктіреді"", – деді Ерлан Қошанов.
Оның сөзінше, елде жылдар бойы қордаланған, жұрттың жүйкесін жұқартқан мәселе көп. Халық олардың шұғыл шешілуін күтіп отыр. Соған орай партия төрағасы үш негізгі мәселені алға тартты.
""Халық – мемлекеттің тәуелсіздігі мен тұрақтылығы үшін, қоғам – көше мен ауладағы тәртіп үшін, ата-ана – оқудағы, әскердегі баласының қауіпсіздігі үшін алаңдамауы тиіс. Amanat партиясы осы түйткілді мәселелерді шешуге бар күшін салады"", – деді Ерлан Қошанов.
Оқи отырыңыз: Парламентке көз тіккен партиялардың пікірсайысы қалай өтті?
Бірінші кезеңнің екінші бөлімінде партиялардың өкілдері бір-бірінің сұрақтарына жауап берді.
Amanat партиясының төрағасы Ерлан Қошановтың ЖСДП Астана қалалық филиалының төрағасы Нұрлан Әуесбаевқа сауалы: Кез келген партияның өңірлерде жақтастары, өз депутаттары болуы керек. Ал сіздер мәжіліске ғана кандидат ұсыныпсыздар. Демек, сіздің партиядан жергілікті мәслихаттарда депутат болмайды деген сөз. Өмірдің бәрі – өңірде. Аймақтық даму мәселесін кім арқылы жүзеге асырмақсыздар?
Нұрлан Әуесбаев: ЖСДП партиясынан биыл мәжіліске 19 адам тізім бойынша және 6 кандидат бір мандатты округтен түсті. Оған қосымша, барлық облыстарда мәслихаттарға 21 үміткер түсті. Бұл жерде ең бастысы, біз облыстарда, аудандарда мәслихат депутаттары бір мандатты округтен түскенін қалаймыз. Бұрыннан да ұсынысымыз солай еді, әлі де осы ұстанымда тұрамыз.
Өйткені, партияның тізімі бойынша сайланған депутаттар ертең өз халқының алдында жауап бермейді, партияның артында жасырынып жүреді. Ал енді бір мандаттық округтен сайланғандар – тікелей халық сайлаған депутаттар. Олар өз халқының алдында жауап береді. Сондықтан социал-демократиялық ұстанымда осы мәселені біз басты назарда ұстап тұрмыз.
Біздің ойымызша, облыстық, қалалық, аудандық мәслихаттарда партиялық тізімнің қажеті жоқ. Ол жерде барлығы бір мандатты округтер болуы керек. Бұл біздің бағдарламамызда 2012 жылдан бері бар.
ЖСДП Астана қалалық филиалының төрағасы Нұрлан Әуесбаевтың Amanat партиясының төрағасы Ерлан Қошановқа сауалы: Біз ешқандай соғыс, басқа жағдай болғанын қаламаймыз. Бірақ ""сақтансаң, сақтайды"" дейді. Сондықтан, біздің қазіргі қауіпсіздік мәселеміз, Қарулы күштердің жағдайы туралы сіздің партияңыз не айта алады?
Ерлан Қошанов:
Еліміздің қауіпсіздігі неден басталады? Ол шекарадан, шекаралық аудандардан басталады. Сондықтан, жасыратыны жоқ, бүгінгі күнде біздің шекаралық аудандарымыз жалаңаштанып жатыр. Халық ол жерден көшіп жатқаны рас. Сондықтан біз осы мәселеге бағдарламамызда ерекше назар аударып отырмыз. Көптеген жабылып қалған шекаралардың қайтадан ашылуы – біздің бағдарламамыздың негізгі ұстанымы.
Екіншіден, қорғаныс әлеуетін күшейту керек. Ол үшін қаржы қажет. Сол қаржы бүгінгі күнде бізде ЖІӨ-нің 1 пайызын құраса, оған кезінде Amanat фракциясы жеткізген. Одан ары ұлғайту да біздің бағдарламамызда бар.
Үшіншіден, біздің жауынгерлеріміздің, офицерлеріміздің әлеуметтік мәселесін шешуіміз керек. Олардың жалақысын көбейтуді де бағдарламамызға кіргіздік. Әлеуметтік мәселесін шешу де бар. Сарбаздарымыздың жауынгерлік рухын көтеру, сонымен қатар олардың қауіпсіздігі мәселелері бар. Бүгінгі бейбіт күнде сарбаздардың опат болып жатқаны өкінішті, әрине. Сондықтан қоғамдық бақылау жасау жөніндегі мәселені заңға кіргізу қажет.
""Ақ жол"" демократиялық партиясының төрағасы Азат Перуашевтің ""Ауыл"" партиясы төрағасының орынбасары Жигули Дайрабаевқа сауалы: Сіздердің сайлауалды бағдарламаңызда партияның ауыл шаруашылығы жерлерін латифундистерден емес, халықтың пайдасына қайта беру мақсатында ""Жер кодексін"" қайта қарауды көздеп отырғаны айтылған. Бұл ретте ""Жер кодексінде"" ауыл шаруашылығы жер учаскелерін жалға да, жеке меншікке де беру шегі максималды мөлшерін белгілеу сіздерге дейін, яғни қазірдің өзінде қарастырылғанын айта кеткен жөн. Бағдарламаларыңыз кешігіп қалды ма, әлде басқа бір мәселе жайында айтып отырсыздар ма?
Жигули Дайрабаевтың жауабы:
Жер, ауыл шаруашылығы мәселесі бүгінгі күн тәртібінен түспейді ғой. Уақыт деген күнде өзгеріп жатыр. 2021 жылы республикалық жер комиссиясы жұмыс жасағаны мәлім. Одан бері бір жарым жылдай уақыт өтті. Уақыттың талабы өзгеріп жатыр. Сондықтан ""жер мәселесін Қазақстан бойынша шешіп қойдық, барлығы нанға май жаққандай"" деп айтуға болмайды.
Уақыт өте келе ""Жер кодексіндегі"" кей баптарға өзгерістер енгізілуі мүмкін. Өйткені, қазір ауылдық жерлерде жайылым мәселесі ушығып тұр, жер жетпейді, су тапшы. Кезінде сол ауылдың төңірегіндегі жерді иеленіп алған азаматтар бар, қолында билігі бар азаматтар алып алған. Қазір бүкіл Қазақстанда ушығып тұрған мәселесі бар.
Сондықтан бұл мәселені жалғыз ""Ауыл"" партиясы болып шешеміз деп ойламаймыз. Ауыл, жер мәселесіне осы жерде тұрған жеті партияның басшылары – бәріңіз де атсалыссаңыздар, жер мәселесін тәртіпке келтіруге болады деп ойлаймын.
Ауыл шаруашылығымен айналысамын деген азаматтар болса, олар жерсіз қалмауы керек. Мал бағамын десе, егін егемін дейтін болса, оларға мүмкіндік жасалуы керек. Сондықтан бұл мәселе күн тәртібінен алынбауы шарт.
""Ауыл"" партиясы төрағасының орынбасары Жигули Дайрабаевтың ""Байтақ"" партиясының төрағасы Азаматхан Әміртаевқа сауалы: Еліміздің оңтүстігінде Аралға құятын Сырдария өзені бар. Оның алабында 4 миллионнан астам халық тұрады. Өзеннің ауыл шаруашылығында, жалпы ел экономикасында маңызы үлкен. Сіздер Арал мәселесін, Сыр суының жыл санап азаюын шешу жолында қандай әрекет жасап жатырсыздар?
Азаматхан Әміртаевтың жауабы:
Біздің ""Байтақ"" жасылдар партиясының ең басты тақырыбының бірі – Арал теңізі мен Қазақстандағы су мәселесі. Біз бүгін Аралдан айырылу алдында тұрмыз. Ең басты әкелетін су – Сырдария. Ол бар, Шардара су қоймасы бар – бұл мәселелер шешілуі керек.
Мысалы, қазір Шардара су қоймасы толып кетті. Су тасқыны болса, үйлердің бәрін алып кетеді. Не үшін сол толып тұрған суды жинап, су қоймаларын салып, біз Аралға жібермейміз?
Сонымен қатар, Кіші Аралда Көкарал бөгеті бар. Сол бөгеттің тесігінен Өзбекстанға қарай су кетіп жатыр. Біз сол суды өзіміздің Кіші Аралда ұстап қалу үшін бөгетті қайтадан орнына келтіруіміз керек. Осы мәселені біз көтеріп жатырмыз.
Сондай-ақ, біз Өзбекстанның жасылдар партиясымен кездесіп, Сырдария суын үнемдеу, Арал мәселесін шешу туралы бір келісімге келдік. Сайлау науқаны өткеннен кейін біз ол мәселемен бірден айналысамыз. Өйткені, біздің қолдаушыларымыздың көбі – Арал халқы. 180 мыңға жуық Арал халқы бар. Солардың әлеуметтік жағдайын ойлауымыз керек.
Қазақстан Халық партиясының баспасөз хатшысы Оксана Әубәкірованың Respublica партиясының тең төрағасы Айдарбек Қожаназаровқа сауалы: Өткен пікірталаста партияңыздың өкілі: ""Саясаттанушы, мұғалім немесе сарапшы емес, нақты істің адамы біздің партиямыздың қатарында"" деген еді. ""Нақты істің адамы"" дегенді түсіндіріп берсеңіз. Осы орайда, өзгелерден өздеріңізді жоғары ұстап тұрған жоқсыздар ма? Снобизм байқалмай ма?
Айдарбек Қожаназаров:
Мұғалімдер туралы айтсақ, біздің тең төрағаларымыздың арасында мен, Сырымбек Тау, Қуаныш Шонбай да екі мұғалімнің баласы. Руслан Берденовтің анасы мұғалім. Біздің парламентке үміткер 23 адамның арасында 6 мұғалім бар. Егер де бұл мәлімет жеткіліксіз болса, біздің мұғалімдердің мәртебесін көтеретін және мүддесін қорғайтын партия екенімізге дәлел керек болса, айтайын. Біздің бағдарламамыздағы ең бірінші тарау – білім саласы. Себебі, білімді халық – бақытты халық деп санаймыз.
Қазір ауылдағы мектептер мен қаладағы мектептерді салыстырсаңыз, олардың деңгейі едәуір жоғары. Маңғыстауда оқитын 15 жастағы оқушы мен Алматыда оқитын 15 жастағы оқушының айырмашылығы – 5 жас. Ол неден? Себебі, мұғалімдердің мүддесі қорғалмаған. Сондықтан біздің бағдарламамызда біріншіден осы ауылдағы және аудандағы мұғалімдердің тұрмыстық жағдайын жақсарту, оларға бөлінетін бюджеттерді үлкейту көзделген.
Ал жоғары білім орындарына қарасақ, біз бизнес өкілі болғандықтан, білім – мұғалім – жоғары білім – бизнесті ұштастырсақ, нәтижесінде білімді жастарды аламыз.
Respublica партиясының тең төрағасы Айдарбек Қожаназаровтың ""Ақ жол"" демократиялық партиясының төрағасы Азат Перуашевқа сауалы: Сіздің бағдарламаңызда Еуроодаққа қосылу туралы бастама бар. Бізге, әсіресе, мұғалім тақырыбы қызық. Еуроодақ елдерінің қарапайым ғана мұғалімнің жалақысы 25 мың еуроға жақын. Сіз бағдарламаңызда біздің мұғалімдердің жалақысын сол деңгейге көтеруге уәде бересіз. Қарасақ, бізде қазір 560 мың мұғалім бар. Оны 25 мың еуроға көбейтсек, 5 трлн теңгеге жуықтайды. Ол біздің бүкіл республикалық бюджеттің 30 пайызын құрайды. Сіздің уәдеңіз неге негізделгенін түсіндіріп беріңізші.
Азат Перуашев:
Біріншіден, Еуроодаққа қосылу – шынын айтсақ, алыс перспективалық мәселе. Біз қазір Еуропаның тәжірибесін, стандарттарын қалаймыз. Әсіресе, мемлекет пен қоғам арасындағы қарым-қатынастағы стандарттарды қалаймыз.
Мұғалімдердің жалақысын қалай көтеруге болады? Негізінде, біз Мәжілісте, Үкіметте осы әлеуметтік мәселелерге байланысты жиі ұсыныс жасағанымызда, Үкіметтің жалғыз жауабы: ""Оған тиісті қаражат жоқ"" болатын. Бұл өтірік. Негізі, біздің еліміз өте бай мемлекет. Жеріміз де бай, халқымыз да талантты. Бірақ, біздің Үкімет қолымызда бар байлыққа дұрыс мән бермей отыр.
Мысалы, ұлттық компаниялар жұмыс істейді. Оларды мемлекет қаржыландырып отырса, табатын табысын өзіне қалдырып отыр. 2020 жылы пандемия кезінде президент осы ұлттық компаниялардың табысын 100 пайыз бюджетке қайтаруды талап етті. Ал олар 16 пайыз ғана қайтарды да, 80 пайызын өз қалтасында қалдырды.
Сосын ірі шетелдік инвесторлар бар. ""Қашаған"", ""Қарашығанақ"", ""Теңіз"" кеніштерінде жұмыс істеп, біздің ата-бабамыздан қалған байлықты иеленіп отыр. Сонда Қазақстанға қанша бөлінетінін білесіз бе? Біз сол сұрақты кешегі конституциялық реформадан кейін Үкіметке қойдық. Үкімет анық жауап бермей, қашып жүр. Баспасөздегі ақпарат бойынша, ""Қашағаннан"" 2 пайыз ғана пайда мемлекетке түседі, 98 пайызын шетелдік инвесторлар өз қалтасына басып, алып кетіп жатыр. Міне, мемлекетіміз бай. Тек осы байлыққа біз дұрыс мән берсек, тек мұғалімдер ғана емес, бүкіл халқымыз дұрыс өмір сүрер еді.
""Байтақ"" партиясының төрағасы Азаматхан Әміртаевтың Қазақстан Халық партиясының баспасөз хатшысы Оксана Әубәкіроваға сауалы : Қазір экология мәселесі бірінші орында тұр. Сіздердің бағдарламаларыңызда осы қоршаған ортаны қорғау мәселесінде қандай пункттер, болашақта не істемек ойларыңыз бар?
Оксана Әубәкірова:
Бұл, шынына келгенде, арандатушы сұрақ. Біз қор болған, ренжітілген, көп балалы аналар, жұмыссыздар, кеншілер, металлургтер мен зейнеткерлікке дейін өмір сүріп жатқандардың партиясымыз. Бұл шындық. Елдің несие құлдығына айдалған 8 миллион бақытсыз азаматтарының партиясымыз.
Дегенмен, партия экология мәселесіне де үлкен назар аударады. Бағдарламамыз екі үлкен бағыттан тұрады.
Жалпы, әркім өз ісімен айналысуы керек. Ең бастысы – халықтық билік, жаппай бұрмалаусыз халықтық парламент болуы тиіс. Бүкіл экологияны саясат арқылы шешуге болады. Мәселен, сол ""Митталдың"" 15 миллион долларын қайтару мәселесі. Халықта билік болса, 1,5-2 миллиард қана шығарылатын еді. Яғни, саясат арқылы, салық салу арқылы экологияны әлдеқайда жөндеуге болар еді. Соның ішінде Теміртау қаласы, Қарағанды облысының мәселелері бар. Сол себепті сіздің өз бағдарламаңыз көңіліңізден шықпаса, біз парламентке өткенде өзіміздікін және сіздікін орындауға дайынбыз.
Екінші кезеңнің бірінші бөлімінде партия өкілдері Қазақстанды әлеуметтік-экономикалық жағынан дамыту үшін не істейтіні туралы баяндады.
Қазақстандағы ереуілдерінің 90 пайызы әлеуметтік мәселелерге байланысты. Себеп көп. Қарапайым тұрғын үй мәселесі, сапалы жол мен жылудың болмауы...
Астана қаласында қаншама кездесу өткіздік. Мысалы, бірнеше тұрғын үйде өзінің сквері мен автосалонын салып жатыр.  Біз таң қалдық. Кәсіпкерлікті дамыту деген монополияны емес, дарынды, іскер адамдарды қолдау. Әр адам осы өмірге келгенде белгілі бір дарынмен туады. Сол дарынды дамыту керек. Сол дарынды дамытатын мүмкіндіктер болуы керек.
Ал егер бірінші орынға ақшаны, материалдық ресурсты қоятын болсақ, біздің мемлекетіміз рухани азып кетеді. 30 жыл бойы ""баю керек"", ""дүние табу керек"" деп айтып келдік. Ал бірақ неге қол жеткіздік? Шағын, орта кәсіпкерліктің үлесі бүгін 15 пайызға жетпейді.
Бізде үлкен бизнестер бар. Бірақ, қоршаған ортаға бөлінетін 364 млн тонна көмір қышқыл газының 48 пайызын сол 120 кәсіпорын шығарып отыр. Содан адамдар түрлі ауруға қатерлі ісікке шалдығып жатыр. Астанадағы онкологиялық ауруханаға барсаңыз, науқастардың көбі Қарағанды, Теміртау және батыс өңірлердің адамдары екенін көресіз.
Міне, сондықтан біздің партиямыздың мақсаты – жасыл экономиканы дамыту. Біз оған инвестиция тартамыз.
Біздің мемлекет үлкен дағдарыстың алдында тұр. Өткен дебатта бұл туралы біздің тең төрағамыздың бірі айтып өтті. Мемлекеттің шығыны 21 трлн теңге болса, салық төлемдері – тек 17 триллионды құрайды. Яғни, мемлекетке 4 трлн теңге жетпейді. Дағдарыс пен банкрот алдында тұрғанымызды мойындауымыз керек.
Біздің команда антикризистік менеджерлерден құралған. Руслан Берденов Europharmа компаниясын аяққа тұрғызды. Динара Шүкіжанова дизель зауытын әртүрлі трактор мен комбайн жинайтын ""Агромашхолдингке"" айналдырды. Мен құлдыраған агрохолдингті 5 жыл ішінде аяққа тұрғызып, мемлекетіміздегі №1 агрохолдингке айналдырдым.
Бұдан өзге, бизнес ортаны жақсарту үшін бірқатар өзгеріс енгізу қажеттілігі туындап отыр. Біз әр азаматымыздың еркін болғанын қалаймыз. Еркіндік дегеніміз деннің сау болуы, білімді, мәдениетті болу. Сол себепті, біз өз бағдарламамызды негізгі үш бөлікке бөлдік.
Бірінші бөлік білімге арналған. Ауыл мен қаладағы білім сапасы теңесуі керек. Яғни қаладағыдай білім ауыл баласына да қолжетімді болуы тиіс.
Екіншісі – денсаулық саласын жақсарту. Бізге скринингті кеңейтіп, денсаулық саласындағы әртүрлі ауруды алдын алуға қатысты білім беруді жетілдіруіміз керек. Ауырмай тұрып, емделуді үйрену қажет.
Үшіншіден, мәдениет саласындағы олқылықтарды реттеу керек. Мен бірінші дебатты қарадым. Егер саясаткерлердің мәдениеті дәл осындай деңгейде болса, ұлттан не сұраймыз? Мәдениет саласына келгенде бірқатар өзгеріс енгізуіміз керек. Біз мұны тілді дамыту арқылы жүзеге асыруға болатынын көріп отырмыз.
Осыдан тура бір жыл бұрын 16 наурызда президент Қасым-Жомарт Тоқаев саяси реформалардың жоспарын жариялады. Бізде Конституциялық сот пайда болды, саяси партияларды тіркеу шарты өзгерді, екі жаңа партия құрылды. Мыңдаған адам мәслихат пен мәжілістің бір мандаттық округтері бойынша сайлауға түсіп жатыр. Алғашында сенбеп едім, кейін сендім. Саяси жүйені өзгертуге болады екен.
Біздің партия қарапайым азаматтардың құқығын қорғайды, олар – әйелдер, балалар, жастар, жас отбасылар. Бұл партия – шахтерлер, металургтерд34 партиясы. Біздің артымызда миллиондаған еңбекқор адам тұр.
Жер бойынша өзгеріс енгізуге ұйытқы болған, халықпен бірге, әйелдермен бірге митингке шығып жүрген және ел бойынша балаларды асық үйірмелер3не қатыстырып жүрген, артспорт жобасы бойынша күресіп жүрген де осы Қазақстан халық партиясы. Біз ауылды дамыту, қандастарды Отанға көшіру бағдарламасын әзірледік. Стратегиялық салаларды мемлекетке қайтаруды қалаймыз. Кәсіпкерлердің қуатты орта табы құрылса дейміз.
Ол үшін салық кодексін өзгертіп, микро және шағын бизнесті салықтан босатуды көздейміз. Азаматтар мен бизнеске салынған банктердің әділетсіз пайызын алып тастау керек. Адамдар несиеге артық ақша төлемеуі тиіс. Халық партиясы қазақстандық социализмді қалыптасырады.
Көшпенділердің ұрпағы ретінде ұжымшылдық пен бостандық қағидаларын ұстана отырып, бейбітшілік дәстүрін жалғастыру керек. Бейбіт саясаттың жемісін көруге елдің билігі мен байлығы халыққа тиесілі әділетті қоғам құрылғанын қалаймыз.
Ауыл шаруашылығы тәуелсіздіктің алғашқы жылдары елдің жалпы ішкі өнімінің отыз пайызын құрайтын. Қазір осы көрсеткіш бес пайыздан аспайды. Бұл – масқара тіршілік.
Еліміз азық-түлік импортына тәуелді. Мысалы, 2022 жылы сырттан 600 мың тонна сүт, 170 мың тонна ет, ал құс етінің 36 пайызын импорттадық. Бұл аграрлық әлеуеті бар ел үшін ұят. Біз осылайша шетелден азық-түлік алып қаншама қаражаттан қағылып отырмыз. Сол себепті, азық-түліктің бағасы күн санап қымбаттап, халықтың наразылығын тудырып отыр.
Халқымыз банк жүйесінен де зардап шегуде, себебі несиенің пайыздық үстемеақысы өте жоғары. Бұл – ашық тонау. Халық қарызға әбден батқан. Мұғалімдер бала оқытудан, дәрігерлер адам емдеуден қалып барады. Барлық жерде қағазбастылық бар. Жоғарыдан түскен стандарттар, бұйрықтар осыған мәжбүрлейді.
Біз денсаулықты нарыққа айналдырып жібердік. ""Басты байлығымыз адам"" деген құр сөзге айналды. Жалпы әлеуметтік салада мәселе өте көп. Ел құрғақ уәдеге тойды. Осындай жағдайда біз не ұсынамыз?
Біріншіден, мәжіліске келгенде алдымен азық-түлік қауіпсіздігі туралы заңды ел азаматтарымен ақылдасып отырып қабылдаймыз. Ол елді алға сүйрейтін заң болады.
Екіншіден, ауылдың инфрақұрылымын қалпына келтіреміз.
Үшіншіден, саланы тығырықтан алып шығу үшін 100 пайыз мемлекет капиталымен агробанк құрамыз.
Төртіншіден, ауыл шаруашылығы техникасын жаңалау және азаматтарымызды жұмыспен қамту мақсатында отандық техниканы жасауға басымдық береміз.
Қазақстанның ең маңызды мәселесі – индустриясыздандыру және байлар мен кедейлер арасындағы үлкен алшақтық. Оларды тек орта тапты көбейту арқылы жеңуге болады. Ол үшін жаппай кәсіпкерлікке жол ашып, әркімнің ұлттық табыстан өз үлесін алуына мүмкіндік беру керек.
Бізге ақша-несие, салық, инвестициялық және реттеу саясатын қамтитын экономиканы ырықтандырудың ауқымды бағдарламасы қажет. ""Ақ жол"" партиясы ШОБ несиелерін 3-4 пайызға дейін төмендетуді талап етіп отыр. Бұл шенеуніктерді бизнеске қудалау емес, инфляциямен күрес болмақ.
12 жылдан бері біз салық мөлшерлемелерін салалардың ерекшеліктерін ескере отырып енгізуді талап етіп келеміз. Бізде сүт өндірушілер, құрылысшылар, сауда желілері және шикізат алпауыттары төлейтін КТС пен ҚҚС бірдей. Бірақ, мемлекет мұнай мен газды экспорттаушыларға ҚҚС қайтарады, ал бүкіл елдің қарызы бар банктер мүлде төлемейді. Демек, бәрінен байлар аз төлейді, ал күнін әрең көріп отырғандар өзі үшін де, байлар үшін де төлейді екен.
1 қыркүйекте президент Қасым-Жомарт Тоқаев салалық салық мөлшерлемелерін енгізуді тапсырып, бұл дауға нүкте қойды. Біз бұл жұмысты іс жүзінде жүзеге асырғанша жалғастырамыз. Мемлекеттің экономикаға қатысуын қысқарту, артық шенеуніктерді жұмыстан босату керек.
Біздің нақты ұсынысымыз – жемқорлық пен олигархтармен күресті жалпыұлттық деңгейге көтеру. Шенеуніктер міндетті түрде декларация тапсыруы керек. Заңсыз байлыққа жол бермеу, несие пайыздарын төмендету, энергетика нысандарын және коммуналдық кәсіпорындарды мемлекет қарамағына өткізу қажет.
Сонымен қатар, біз сайлауалды бағдарламада елден заңсыз шығарылған қаражатты қайтару бойынша ведомствоаралық комссия құрамына бізді енгізуді талап еттік. Біздің ойымызша, бұл жұмыс арнайы заңмен реттелуі қажет. Бұл заңды жаңа парламент қабылдауы тиіс.
Екіншіден, әлеуметтік саясаттың міндеті – әр азаматтың жағдайын жақсарту. Адам өмірі, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің басты назарына болуы керек. Біздің ұсынысымыз бойынша, медицина мен білім беру бюджеттен қаржыландырылуы тиіс.
Біз өзгерістер дәуірінде өмір сүріп жатырмыз. Бүгін қоғамның да талап-тілегі өзгерді. Президентіміз айтқандай, құр сөз, құрғақ уәденің уақыты мен заманы өтті. Бүгінгі жағдайда айтқан сөз оқпен тең, берген уәде сертпен тең.
Тек мықты партия ғана жұмысын дәлдік пен нақтылыққа негіздей алады. Сандар тіліндегі жетістіктерімізге мысал келтірейін. Біз ең төменгі жалақыны екі есе арттыруға қол жеткіземіз. Дәрігерлер мен педагогтардың, әскери қызметшілер мен құтқарушылардың, кітапханашылар мен мәдениет қызметкерлерінің табысы өседі. Әлеуметтік көмекті 1,5 есе арттырамыз. Ерекше қажеттіліктері бар балалар мен ересектерге арналған 200 орталық ашамыз. Зиянды өндіріс қызметкерлері үшін зейнеткерлікке шығу шарттарын қайта қарауға ұмтыламыз. Бизнес үшін 15 мың кедергіні жоямыз.
1,5 млн жас азамат жұмысқа орналасады. Ауылға барған жас дәрігерлерге 10 миллион теңге жәрдемақы төленетін болады. Мектеп түлектері аттестатпен бірге жаңа мамандық алып шығады. 300 мың сәби балабақшамен қамтамасыз етіледі. 300 жаңа нысан бой көтереді.
Біз береке мен бірлікті, ұлтаралық татулықты көз қарашығындай сақтаймыз. Ұлттық дәстүр мен отбасы құндылығын дәріптейміз. Әр азамат мемлекеттік тілді білуі қажет. Біз осы жерде айтқан сөзіміз үшін ауылдағы ағайынның өндірістегі, базардағы, басқа жерлердегі бауырлардың алдында жауап беретінімізді білеміз. Ол жауапты нақты іспен көрсетеміз. Себебі, ертең сайлаушыларымыздың көзіне тура қарағымыз келеді.
Екінші кезеңнің екінші бөлігінде партия өкілдері ""Хабар"" агенттігі арнайы ұйымдастырған сall орталыққа көрерменнен келіп түскен бір-бір сұраққа жауап берді.
Сұрақ: Ауыл кедейленіп барады. Жастардың ауылда қалғысы жоқ. Ауылды көтеру үшін жер мәселесін реттеу керек. Содан соң жастарға кәсіп жасайтын жұмыс көзін беру керек. Халықтың тұрмысы жақсарса дейміз. Осы секілді көптеген түйткілді мәселелерді қалай шешесіздер?
Amanat партиясының төрағасы Ерлан Қошановтың жауабы:
Шынында да, ауыл мәселесі өте өзекті. Ауылымыз, бір сөзбен айтқанда, қартайып барады. Оның себебі – жұмыссыздық және басқа да мәселелер. Сондықтан, біздің Amanat партиясы жай сөз, құрғақ уәде емес, нақты істермен жұмыс жасап жатыр. Жигули мырзаның айтқанына толық қосыламын. Оның бәріміз тізе қосып жұмыс істейік дегеніне де қосыламын. Сол бойынша ""Жер Аманаты"" деген комиссиямызға барлық партиялар келіп қосылуға болады деп ойлаймын. Себебі, біз, құрғақ сөз болмасын, былтыр бес миллион гектар жерді қайтардық. Биылғы межеміз тағы бес миллион гектарды қайтару.
Екінші мәселе, ауылдық жердің ең үлкен мәселесі – әр отбасының табыс көзін көбейту. Бұл мәселе бойынша да ""Ауыл Аманаты"" деген жобамыз 1 қаңтардан бастап жүзеге асты. Бұл – ауылдағы жұмыссыздықты, сонымен бірге әр отбасының, әр ауылдың азаматының кірісін көбейтуге ықпалын тигізетін жоба. Бұған да басқа партиялармен тізе қосып, бірге жұмыс істеуге дайынбыз.
Үшінші мәселе, ауылдағы мамандардың, әсіресе, дәрігерлер мен мұғалімдердің жетіспеушілігі. Әсіресе ауылға баратын жас маман дәрігерге 10 миллион теңге көтерме ақша берілетіні туралы айтып кеттім. Осы мәселелердің барлығын шешіп, ауылдың жағдайын көтеріп, түлетеміз деп ойлаймын.
Сұрақ: Сіздер өздеріңізді оппозициялық бағытта көрсетесіздер. Дегенмен партияның атауы тек сайлау науқаны кезінде ғана және тек соңғы уақытта ғана естіліп жүр. Осыған дейін қайда болдыңыздар?
Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы Астана қалалық филиалының төрағасы Нұрлан Әуесбаевтың жауабы:
Біздің партия шынымен оппозициялық партия. Бағдарламамызды көрсеңіздер, сонау 2012 жылдан бері әртүрлі өз ұстанымымыз бар. Бағдарламамызда бәрі толық жазылған.
Оппозиция деген не? Ол адамның, мысалға, сенің, менің, өзімнің ұстанымым мен көзқарасым. Сол көзқарасты жеткізу. Диванда отырып алып, әлеуметтік желіде әртүрлі ұсыныстары мен ойларын жазып, содан кейін өзін оппозиция санап жүрген емес.
Қазір біз Еуропадағы оппозициялық мәдениет үлгілерін ендіруіміз керек. Біз сол бағытта заңның аясында жұмыс істеуіміз керек. Біз оппозиция болып, көшеде қантөгіске, басқаға шақырмаймыз. Заңның аясында, бірақ қатал талап етеміз. Біздің өз көзқарасымыз бар. Біз сол бойынша нақты ұсыныстар жасаймыз.
Біз сайлауға не үшін бара жатырмыз? Біз парламентте өз көзқарасымызды, жаңа лепті енгізіп, қозғаушы күш боламыз. Сондықтан парламентке барып, өзіміздің, халықтың ойында жүрген ең терең мәселелерді сол жерде көтереміз және соны жүзеге асырамыз.
Сұрақ: Сіздің партияңыздың негізі кәсіпкерлердің мүддесін қорғауға, оның ішінде шағын және орта бизнесті дамытуға бағытталған. Бірақ, Қазақстанда орта тап өкілдерінің саны артты деу қиын. ""Ақ жол"" партиясы еліміздегі бизнесті дамыту үшін нақты қандай шаралар атқарды?
""Ақ жол"" демократиялық партиясының төрағасы Азат Перуашевтің жауабы:
""Ақ жол"" партиясы парламентте жұмыс атқарып, бірталай нақты-нақты шешімдердің ұйытқысы болды. Кейбір ұсыныстарымыз үкімет жағынан, парламенттік көпшілік жағынан кедергі көріп отыр. Соған қарамастан, біраз жеңіске қол жеткіздік деп ауыз толтырып айта аламын.
Мысалы, бұрынғы кезде Қылмыстық кодексте ""Жалған кәсіпкерлік"" деген бап болды. Соны алып тастадық.
Біз 12 жыл бойы түрлі салаларға салық ставкасын сол саладағы табысына сай келтіруді талап етсек, үкімет 12 жыл бойы қарсы шығады. Тек қана былтыр қыркүйекте президент Тоқаев жолдауында үкіметке тапсырма берді. Бұйырса, жаңа Салық кодексіне оны енгіземіз.
Былтыр Бас прокуратураның коллегиясында мен түрлі шаруашылық даулар үшін қамалған он шақты кәсіпкерді бостандыққа шығаруды талап еткеннен кейін, олар екі аптадан соң бостандыққа жіберді. Мәжілісте 600 астам депутаттық сауал жолдасақ, олардың 70 пайызы шағын және орта бизнесті қолдауға арналған. Үкіметтің кейде қарсы шыққанына қарамастан, парламенттік көпшілік бастамаларымызға қарсы шықса да, ерте ме, кеш пе бастамаларымыз іске асып жатыр. Сондықтан біздің сайлаушыларымыздың, шағын және орта бизнес алдында абыройымыз таза.
Сұрақ: Сіз өз партияңыздың көшбасшысы ретінде президент сайлауына қатыстыңыз. Одан бөлек тек сайлауда жиі үміткер болып жүрсіз. Бірақ сіздің атыңыз осындай сайлауалды жұмыстар басталғанда ғана естіледі. Сіз нақты қай ауылдың әл-ауқатын арттыруға күш салдыңыз?
""Ауыл"" партиясы төрағасының орынбасары Жигули Дайрабаев тың жауабы :
""Ауыл"" партиясының төрағасының орынбасары екенім рас. Сонымен бірге, Қазақстан фермерлер қауымдастығының басқарма төрағасымын. ""Атамекен"" ұлттық кәсіпкерлер палатасында агралық кешен комитеті төрағасы қызметін атқарамын. Біз енді ауылдан шықтық қой. Мен саналы өмірімді ауыл шаруашылығына арнаған азаматпын. Көп жылдар шаруашылық басқардым. Партия совет қызметтерін де атқардым.
Қазір ауылдың халі расында да мүшкіл. Ауылды халық болып көтермесек болмайды. Соңғы жылдары 1950 ауыл картадан жойылып кетті. Ол үлкен қателік. Әрбір ауылды адам санына қарамай, адами факторды бірінші кезекке қойып, сол ауылға жағдай жасау қажет.
""Ауыл"" партиясының алдына қойған үлкен міндеттері, сайлауалды жоспары бар. Осы жоспардың бәрін орындайтын болсақ, ауыл көркейеді. Ауылдың жағдайы жақсармай, мемлекеттің жағдайы ешқашан жақсармайды.
Сұрақ: Сіздер өз партияларыңыз билік басына келсе, экологияға қатысты бірқатар мәселе шешімін табады дейсіздер. Сонда экономика жайына қала ма? Қазақстан жылу электр орталығынан дәл қазір бас тартуға қауқарлы ма?
""Байтақ"" партиясының төрағасы Азаматхан Әміртаевтың жауабы:
Қазақстанда біз экологияны қорғаймыз және жасыл экономиканы дамытамыз деп айтамыз. Тұрақты дамуды қамтамасыз етуіміз керек. Тұрақты дамуда экономика мен экология қатар жүре алмайды. Экономика саласы бәрібір қоршаған ортаны қысып жібереді. Сондықтан партиямыз қоршаған ортаны қорғауды бірінші орынға қояды.
ЖЭО бойынша, Астана қаласында газ ЖЭО салатын олигарх 2013 жылы тендерді алды. Әлі күнге дейін салмай жатыр. Газдандыру жүрмей жатыр. Газдандыру бойынша Қызылордадан газды тартамыз деді. Ол дұрыс жоба болмады. Қазір, міне, басқа жолдарын іздеп жатыр. Тағы да біздің олигархтар кәсіпкерміз деп көкіректерін ұрып, барлық нәрсені басқа жаққа тартып жатыр. Бұл дұрыс емес. Бұл жерде біз халықтың өзі бақылауға алуға барынша жұмыс жасауымыз керек.
Алматы жылу-электр орталығына не үшін біз фильтр қоймаймыз? Екінші ЖЭО қанша шығарынды жасап отыр? 364 млн тоннада қанша үлесі бар? Не үшін оны есептемейді? Әлі күнге дейін есеп жоқ. Егер 2 миллиард доллар жіберетін болсақ, ақшаны далаға шашқан боламыз. Екінші тағы бір жолы, газбен жанатын шағын ЖЭО ашу керек. Олар арқылы біз өзімізді қамтамасыз ете аламыз.
Сұрақ: Сіздер әлеуметтік партиясыздар. Үнемі зейнетке шығу жасын төмендету жайлы айтасыздар. Мұны халықтың қай санатына ұсынасыздар? Бұл экономикаға соққы боп тимей ме?
Қазақстан Халық партиясының баспасөз хатшысы Оксана Әубәкірованың жауабы:
Шахташылар 63 жасқа дейін жұмыс істесе, бірақ ол жасқа дейін өмір сүрмесе, не айтуға болады? Бала тәрбиелеудің орнына әйелдер 63 жасқа дейін жұмыс істейді. Өкінішке қарай, ата-анасы жұмыс істегендіктен, қаншама қайғылы жағдай орын алып жатыр.
Сіздер өскен кезде жаныңызда әжелеріңіз болды ма? Оларға да жұмыс істеуге тура келді. Сол себепті, біздің мақсатымыз – аналардың, оның ішінде көпбалалы аналардың, мүгедек балалар өсіріп отырған аналардың зейнет жасын төмендету. Иә, зейнет жасын төмендету керек. Бұл ұстанымымыз берік.
Сұрақ: Сіздер өздеріңізді жас партия деп таныстырасыздар. Маңызды шешімдер қабылдау үшін тәжірибе керек. Сіздерге не ақсақалдарды жинау, не болмаса өсу керек емес пе?
Respublica партиясының тең төрағасы Айдарбек Қожаназаровтың жауабы:
Партия мүшелерінің орта жасы – 37 жас. Біздің ақсақалымыз Сырымбек Тау шығар, одан кейін үлкені – мен. Біздің күшіміз де осы, өйткені біз еліміздің гүлденгенін қалаймыз. Тәжірибеге келер болсақ, әрқайсымызда жиған орасан зор тәжірибеміз бар. Менде 70 мың адам жұмыс істейді. Динара Шүкіжанованың қарамағында 3 мың адам бар. Біз үлкен ұжымдарды қаншама жылдан бері басқарып келеміз. Адамдарды бақытты ету қолымыздан келді. Мұны қағаз не цифрмен емес, нақты істермен дәлелдедік. Біз – істің адамымыз. Алға қойған міндетті жүзеге асырамыз.
Еліміздің өзі жас. Халықтың көп бөлігі естуі үшін парламентте бір тілде түсінетін адамдар керек. 1990 жыл мен 2005 жылдар аралығында туған 5 миллиондай адам бар. Ал алпыстан асқан адамдар жарты миллион, 600 мыңға да жетпейді.
Үлкендерге қарау керек екенін жасырмаймын. Экономикамыз үлкен соққы алып жатқандықтан жаңа ойлар, жаңа идеялар, жаңа адамдар қажет. Жаңа нәтижеге жету үшін жаңаша қадамдар жасау керек деп есептейміз. Ескімен жету мүмкін емес.
Үшінші кезеңде теледебатқа қатысушы партия өкілдері қорытынды жасап, қазақстандықтарды өздері ұсынып отырған үміткерлерге дауыс беруге шақырды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Партиялар жеңіске жеткен жағдайда қандай мәселелерді шешуді жоспарлап отыр?,,2023-03-17T02:38:05+05:00
syngys-muqan-meni-qyzmetten-ketirgen-qazaqstandy-damytu-usin-ne-isteu-kerek-degen-suraqtyn-zauaby,informburo.kz,"Шыңғыс Мұқан: Мені қызметтен кетірген ""Қазақстанды дамыту үшін не істеу керек?"" деген сұрақтың жауабы",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/syngys-muqan-meni-qyzmetten-ketirgen-qazaqstandy-damytu-usin-ne-isteu-kerek-degen-suraqtyn-zauaby,"Әлемдік бестселлер кітаптарды қазақ тілінде сөйлетіп жүрген ""Мазмұндама"" жобасының авторы Шыңғыс Мұқан Қазақстан халқын алдыңғы қатарлы елдердің қатарына қосу үшін алдымен ана тілдің мазмұнын байыту қажет екенін айтады. Оның арманы – бүкіл әлем сүйіп оқыған көркем әдебиетті қазақ тіліне аударып қана қоймай, әрбір қазақ баласының туған тілінде кез келген ғылымды кәсіби деңгейде меңгеріп, өзін де, өзгені де сүйіспеншілікке бөлей алатын азамат болып өсуіне жағдай жасау. Осы орайда, Harvard University түлегі қазақ тілін ""жұмсақ күшпен"" дамыту жолдары, отбасылық өмірдегі ұстанымдар және мемлекеттер арасындағы ерекшеліктер туралы әңгімеледі.
– 2022 жылдың соңында Шымкент қаласы әкімінің орынбасары қызметінен кеттіңіз. ""Бұл шешім бір күнде туған жоқ. Біраздан бері пісіп-жетілді"" дедіңіз. Шешіміңізге не әсер етті және мемлекеттік қызметтен кеткелі өміріңіз қалай өзгерді?
– 2016 жылы Атырау облысында дәл осындай қызметте болдым. Мені ""Барлығымыз Қазақстан халқының бақуатты, мықты болғанын, дамыған елдердің қатарына қосылғанын қалаймыз. Ал ол үшін не істеу керек?"" деген сұрақ мазалады. 15 жыл мемлекеттік, 9 жыл саяси қызметте жүріп, мемлекеттік қызметкер ретінде ойға алғанымды жүзеге асыра алмайтынымды түсіндім.
Оның үстіне бұған дейін шетелде білім алып, не істеу керектігін үйренген жайым бар. Кез келген нәрсені дамыту үшін ең төменгі бөлік – адам капиталын дамытудан бастаймыз. Адам капиталы таза ауа жұтып, су ішіп, тамақ жесең өздігінен дами беретін ағза емес. Оның қорегі – интеллектіні дамыту. Осылайша, Қазақстанның дамуына базис болатын қазақ тілінің мазмұнын дамыту жұмысын қолға алайын деп шештім.
Мемлекеттік басқару жүйесіндегі жұмысты кез келген адам алып кете алады. Ал мен атқарып жатқан жұмысқа кез келген адамның тісі бата бермеуі мүмкін.
Біріншіден, шет тілдерін жетік біліп, аударма саласының білікті маманы болуың керек.
Екіншіден, үлкен наным қажет. Наным жоқ жерде ұзаққа шаба алмаймыз.
Ал менің нанымым – Қазақстанды дамыту үшін қазақтарды дамыту керек, қазақтарды дамыту үшін қазақ тілін дамыту керек, қазақ тілін дамыту үшін оның мазмұнын байыту керек.
""Мазмұндама"" идеясы осыдан шығып отыр. Себебі, дамыған мемлекеттердің барлығында дерлік сол жердің халқы сөйлейтін тіл дамыған. Ал бейшара, артта қалған елдердің ана тілінде адамзат үшін пайдалы ақпарат көлемі аз. Яғни, мені қызметтен кетірген Қазақстанды дамыту үшін не істеу керек деген сұрақтың жауабы.
Оқи отырыңыз: Үштілділік саясаты мен жаһандану. Қазақ тілін ғылым тілі ретінде дамытуға не кедергі?
– ""Мазмұндама"" жобасындағы бір кітаптың өмірі қандай? Аударуға кітапты кім, қалай таңдайды? Біз дайын өнімді көреміз, аләр кітап оқырман қолына жеткенше қандай жолдан өтеді? 4 жылда 164 кітап шығардыңыздар, бұл – үлкен еңбек. Оның артында кімдер тұр?
– Біздің мақсатымыз – қазақ тіліндегі ғылыми әдебиеттер мен оқулықтар санын көбейту. Қазақ мектебін бітірген бала өз ана тіліндегі кітаптар арқылы білім алып, өзі қалаған кез келген мамандықтың иесі атанса деген арманымыз бар. Алайда бұл салаға әлі де аяқ баса қоймадық. Бұл үшін үлкен қаржы мен білікті мамандар қажет. Ал бізде мұның екеуі де жоқ.
Бұл саланы 2-3 мың кітап шығарып құтқара алмайсыз. Оның өзінде мұнша кітапты шығаратын аудармашы дайындайтын жүздеген университет жоқ.
Біз неден бастадық? Ең бірінші кезекте жалпы көпшілікке арналған әрі танымдық әдебиеттерді аударуды қолға алдық. Себебі көркем әрі танымдық әдебиет баршаға түсінікті және оларға сұраныс та жоғары. Кітаптарды көбірек аудару үшін бұған дейін шығарған кітаптарымыздың көп тиражбен сатылғаны керек. Мұнымен қатар, барынша күнделікті өмірге қажет кітаптарды таңдауға тырысамыз. Мысалы, жүкті әйелдердің не ішіп-жемеуі керектігі және босанғанға дейін өзіне қалай күтім жасау керектігі туралы кітапты аудардық. Ғылымға негізделген мұндай кітаптар беби-бум заманында өте өзекті.
Ал аудармашылар мектебі үзіліп қалған емес, жоқтың қасы. Бір кездері орыс тілінен қазақ тіліне аудармалар жасалды. Бірақ оны ақын-жазушылар жасады. Біз осы мектепті ары қарай қалыптастырғымыз келеді. Жалғыз біз емес, мұндай аудармамен Steppe & World командасы да айналысып жатыр. Қалған баспалар бұрын шыққан кітаптарды қайта басып шығарады. Арасында отандық авторлардың туындысын шығаратындар да бар. Ал адамзат ойын қазақ тілінде сөйлетіп жатқан баспалар кемшін.
Жуырда осы мәселеге қатысты Абылай хан атындағы ҚазХҚжӘТУ жайында пост жаздым. Ол қазақ тілін бүкіл әлеммен байланыстыратын Қазақстанның ""Оксфорды"" болуы тиіс оқу орны. Біз әлем бойынша дамыған Лингва Франка тілдерінен аудармашы іздеп жатырмыз емес пе? Басқасын шетке қойғанда, ағылшын, француз, неміс, испан тілдерінен аудармашы табу қиын. Ракета, ұшақ жасайтын мамандар жетіспей жатса түсінуге болатын еді. Десе де, бұл үшін ешкімді кінәлауға болмайды, бар күшті аудармашылар мектебін қалыптастыруға жұмсау қажет. Өйткені, маман өзіне қажеттінің 70 пайызын жұмыс орнында үйренеді.
– 2023 жылға жоспарларыңыз қандай? ""Мазмұндаманың"" қанша кітабы қолымызға тиеді?
– Биыл 111 кітап шығаруды жоспарлап отырмыз, ішінде 70 пайызы – шетелдік бестселлерлер. Олардың барлығы дерлік қазақ тілінде алғаш рет сөйлеп жатыр. Мұнымен қатар, отандық жазушылар мен жастардың кітабын шығаруды жоспарлап отырмыз. Қалай десек те, мұның барлығы қазақ тілінің мазмұнын дамытуға бағытталған жұмыстардың бір тамшысы ғана. Ресейдің ең танымал баспасы айына 500 кітап шығарады, біздың мақсатымыз – соған жету.
– Сайлауға дейін шығады деген ""Дұрысшыл сана"" кітабымен қалай таныстыңыз? Бірде ""оның өзіндік хикаясы"" бар деген едіңіз.
– 2018 жылдары Америкада білім алып жүргенде профессорым соңғы оқыған кітаптарының ішінде өзіне ерекше ой салғанын атады. Төрт-бес кітаптың ішінде ""Дұрысшыл сана"" маған да ұнады. Мораль психологиясы туралы бұл кітапты ғылымды сырттан келіп насихаттайтын емес, білікті ғалым жазып шыққан. Егер адамзат прогресінің табыстылығы туралы оқығыңыз келсе, осы кітаппен танысуға кеңес беремін.
Бұл кітаптың сырын бірауыз сөзбен бөлісе аламын: "" Қазір прогресске қол жеткізуіміздің себебі – ынтымақтастық"". Кітапты осыдан 6 жыл бұрын оқып шыққанымда, нағыз қазаққа керек еңбек деп ой түйдім. Осылайша, кітапты араға 6 жыл салып аударып отырмыз, қаржы мәселесі шешілсе, бұл кітап та көп ұзамай жарық көреді.
– Сіздерде кітапты сату мәселесі жолға қойылған ба? Өкінішке орай, танымал кітап дүкендеріндегі кітаптардың 10 пайызы ғана қазақ тілінде.
– Адам нан жемесе аш қалады және бұл аштық қатты сезіледі. Кітап оқымау да рухани аштық, бірақ, өкінішке орай, ол біріншісі секілді тән мен жанды қатты мазаламайды.
Рухани қажыған ұлт құлдырайды. Оның үстіне білім жүйесінде прогресс өте баяу жүреді. 1-сыныпқа аяқ басқан баланың қандай білім алып шығатынын, қандай болатынын тек 11 жылдан кейін ғана біле аласыз.
Темір бұлшық етті қалай шынықтырса, бұл кітаптар миды дәл солай дамытады. Қазақстандықтардың кітапты көп немесе аз оқитыны туралы зерттеулер бар ма, білмеймін. Бірақ, кітапты көп оқитын мемлекеттер арасында Қазақстан жоқ.
Еуропа, Қытай және Үндістан елінде әр адам орташа есеппен жылына 8-9 кітап оқиды. Егер сіз күніне 10 бет кітап оқысаңыз, жылына 12 туындымен танысасыз. Осылайша кітапты көп оқитын адамдар қатарына қосыласыз. Жалпы бір нәрсені тұтыну үшін ол зат материяда болуы тиіс. Яғни, кітап дүкендерінде танымал шет тілдерінің қасында міндетті түрде қазақша нұсқасы қатар тұруы керек. Мұны бізге ешкім сырттан келіп жасап бермейді, оны тек өзіміз реттейміз.
Оқи отырыңыз: ""Жыл сайын 60 млрд теңгені жерге көмеміз"". Экологпен сұхбат
– Сіздер аударған кітап ауыл баласының қолына жете ме?
– Мен өзім ауылдан шықтым. Алматыға алғаш келгенде ағылшын тілі түгіл, орыс тілін де білмедім. Бізде шыққан кітапты ауыл баласының қолына жеткізудің екі жолы бар. Біріншісі – кітапты сатып алып, оларды ауыл кітапханасына беру. Мысалы, мектептердегі әр кітапханада ""Дұрысшыл сана"" кітабының бір данасы тұрса, оны балалар алып оқиды. Алайда, мемлекетте бұған қатысты бір ізге түскен жүйе жоқ. Мемлекет тарапынан сатып алушы болса, бұл сала дамитын еді. Қазір бұл іспен оны өзінің миссиясы деп қабылдаған, өзіндік нанымы бар азаматтар ғана айналысып жатыр.
Екінші жолы – әр ауылда кітап дүкенін ашу. Осыны жүйе етіп қалыптастыру үшін зерттеу жүргізіп жатырмыз. Бәлкім, кітапхана секілді барып оқуға болатын немесе сатып алатындай етіп жасау үшін...
– Сұхбаттарыңыздың бірінде ""Балам орысша білмейді"" деген едіңіз. Бұл рас па? Егер рас болса, балаларыңыздың рухани қажеттілігін өтеуге қазақша контент жеткілікті ме? Бұл сұрақ тек кітапқа қатысты емес...
– Білмейтіні рас, себебі әйелім екеуіміз үйде орысша сөйлемейміз. Балам 1-2 сыныптарда Америкада оқығандықтан, тілі ағылшынша шықты. Осылайша, шетелде үйде қазақша, мектепте ағылшынша сөйлесуге дағдыланды. Елге оралған соң орыс тілін үйренуге қажеттілік болмады. Себебі, өзіне қажет контенттің бәрі ағылшын тілінде бар. Мультфильмдер болсын, басқасы болсын – бәрін түпнұсқадан көреді.
Қаза тілі арқылы әлем руханиятымен сусындау мүмкін емес. Ал орыс тілі пәнінің мұғаліміне ""бұл балаға қазақ деп емес, шетелден келген бала деп қараңыз"" дедік. Өйткені, қазақ балаларының бәрі орысшаға жүйрік.
– Қазақ тілі, дін, саясат, тек туралы айтқан кезде біз бөлінеміз. Бірақ, қазақ тілін білмесе де, Қазақстанға, ұлтқа еңбек сіңіріп жатқандар көп. Айналып келгенде, олардың бәрі – өз қазағымыз. Ана тілімізді қазақтың арасына жік салмайтындай тағы қалай дамытуға болады?
– Мен тіл, ұлт, жыныс, тайпа болып бөлінуге қарсымын. Біз ""қазақ тілін білмейсі""ң деп біреудің бетіне басып, ешкімді алалап жатқан жоқпыз. Қазір тек қазақ тілін білу арқылы ұшпаққа шыға алмайсыз, маман болу қиын. Кеңес өкіметі заманынан көп нәрсе өзгерген жоқ.
Бірақ, бұл Қазақстанға тек қазақ тілін білетін мамандар әсер етіп жатыр деген сөз емес. Елдің дамуына Қазақстанда жұмыс істеп жүрген шетелдіктер де айтарлықтай үлес қосып жатыр.
""Қаза тілі дамымай жатыр"" деп байбалам салудың қажеті жоқ. Қазақша сөйлемей ме, керісінше өз еркімен қазақша сөйлейтіндей жағдай жаса. Көшбасшы болу деген осы. ""Неге қазақша сөйлемейді?"" емес, ""Басқалардың қазақша сөйлеуі үшін мен не істедім?"" деген сұрақ қояйық.
– Сіз үш ұл, бір қыздың әкесісіз. Бала тәрбиесінде ұстанатын үш қағидаңыз қандай?
– Психолог немесе осыған ұқсас саладағы кәсіби маман болмаған соң мен үшін қиын сұрақ. Мектепте физика, математика, химия секілді пәндерді оқытады. Солардың ішінде математикадан алып-қосуды, көбейту мен бөлуді ғана өмірде керегімізге жаратамыз. Осы пәндердегі басқа формулаларды өміршең деп айта алмаймыз. Неге осылардың орнына немесе қатар қалай бақытты отбасы болуды, ерлі-зайыпты арасындағы жылы қарым-қатынасты сақтап қалу, болашақта өз балаңа өнегелі тәрбие беруді үйретпейді деген ой келеді. Өйткені бала ересек өмірде отбасында не көріп өссе, соны жазбай қайталайды. Мемлекет болашақ ұрпағының жақсы болуын қаласа, бар тәрбиені мектепте баланың бойына сіңіріп үлгеруі тиіс.
Қазақтың бала тәрбиесіне қатысты даналығы көп шығар, бірақ ата-анамыз бүйтті-сүйітті деп айта алмаймын. Барлығын кітап арқылы танып білдік. Ата-ана мен бала арасындағы эмоциялық байланыстың қаншалықты маңызды екеніне көзіміз жетті.
Сүйіспеншілікті сезініп өскен бала ғана айналасындағыларды махаббатқа бөлей алады. Бейсаналы, саналы түрде бақытты болуға жолы ашылады.
Бір жарым жастағы балам Италияның Монтессори жүйесімен оқытатын балабақшаға барды. Сол жерде киініп-шешіну, тамақтану және тағы басқаны өз бетінше істеуді үйреніп шықты. Бізге де осыған ұқсас бала тәрбиесімен айналысатын институттар керек.
– Үлкен балаңыз шетел мектебінде оқып көрді. Ата-ана ретінде дамыған мемлекеттердің қандай тәжірибесін Қазақстанның білім жүйесіне енгізуді ұсынар едіңіз?
– Осы мәселеге қатысты көлемді мақала жаздым. АҚШ секілді дамыған мемлекеттерде бастауыш сыныпта білімге емес, тәрбиеге көбірек көңіл бөледі. Ұстаз бен шәкірт арасында ""мен – ақылды, ал сен – ақымақ"" деген қарым-қатынас жоқ. Балалар ұстаздыкіне қарама-қайшы пікірін де жасырмай ашық айтуға дағдыланады. Мұғалім бұл үшін сөкпей, ""Неге олай ойлайсың?"" деп эмпатия танытуға тырысады. Осылай ұстаздың оқушыны өзімен тең көруінің арқасында балалар сабақты қорыққандықтан, баға үшін емес, өзіне керек болғандықтан оқиды.
Бұдан өзге, біз секілді партада қозғалыссыз отырмай, сыныпта ары-бері тұрып еркін жүре беруі мүмкін деген секілді өзіндік ерекшеліктері бар. Яғни бала барлық жағынан еркін.
Оқи отырыңыз: Көктемде бетімізге қалай күтім жасаймыз? Косметолог Алтын Сартаймен сұхбат
– Бірде ""Қазақтың түбіне жететін – осы масылдық психологиясы"" деген едіңіз. Бұдан арылуымыз үшін не істеуіміз керек?
– Масылдық психологиясы қазаққа не бір ұлтқа емес, бүкіл адамзатқа тән дүние. Ой-өрісі осы психология айналасындағы адамдар барлығын біреу істеп берсе деп күтіп отырады. ""Оқитын кітап жоқ. Барлығын мемлекет жасап берсін"" дейді. Бұдан арылу үшін бір басшы, қалғаны қосшы болсын демей әрқайсымыз бойымызда көшбасшылық қасиетті дамытуымыз керек.
Кеңес өкіметі кезінде қатардан қалмаған әр адамға тегін білім, үй және тағы басқа берілді. Алайда, бұл экономикалық-қоғамдық қарым-қатынас өзінің өміршең еместігін көрсетті. Масылдық психологиясы сол кезде санада қалыптасқан элементтер шығар. Десе де, кеңес өкіметінің өзі мұнымен күресуге тырысты.
– Қазақ неге ""мен"" деп айтудан, ""ұлы"" деп сөйлеуден қорқады? Бізге ""сау нарциссизм"" жетпейтін сияқты ма?
– Мұны нарциссизмнен бұрын дінмен байланыстыратын едім. Дамыған Батыс елдері, еврейлер – протестанттар, олардың дінінде индивидуалистік қасиеттер басым. Ал ислам мәдениетінде жамағатшылдық басым. ""Жалғыз жүріп жол тапқанша, тобыңмен жүріп адас"" дейді. Бірақ топпен жүріп адаспай, жалғыз өзің жол тапсаң, сол қасыңдағыларға көмектесе аласың емес пе?
Жамағатшылдық психологиясы сіңген елдер ""мен"" емес, ""біз"" деп айтуға дағдыланады. Мысалы, Microsoft компаниясының табыстылығын Билл Гейтстің, Meta компаниясінікін Марк Цукербергтің, Space компаниясын Илон Масктың атымен байланыстармыз. Олардың артында қаншама адам тұр?
Десе де бұл адамдардың жаңалық ашып, жауапкершілік алып, адамзат игілігі үшін жұмыс істеп жатқаны сөзсіз. Олар қатардағы қарапайым адам емес қой, неге ұлы демеске? Яғни бұл екі сөзді қолдану-қолданбау діни психология ерекшеліктерімен байланысты.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",&quot;Мазмұндама&quot; жобасы аясында биыл 111 кітапты қазақша сөйлету жоспары бар.,,2023-03-17T15:00:00+05:00
ukimette-auys-tuiis-ayaqtaldy-zanargan-ministrler-kabinetin-tanystyramyz,informburo.kz,Үкіметте ауыс-түйіс аяқталды. Жаңарған министрлер кабинетін таныстырамыз,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ukimette-auys-tuiis-ayaqtaldy-zanargan-ministrler-kabinetin-tanystyramyz,"Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен жаңа үкімет мүшелері тағайындалды. Жаңарған министрлер кабинетінде кім қызметінде қалды және кімдер су жаңа министр болып тағайындалды?
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен өткен парламент мәжілісінің пленарлық отырысында Әлихан Смайылов үкімет басшысы болып қайта тағайындалған еді.
Әлихан Смайылов 1972 жылы Алматы қаласында дүниеге келген. Ол 2022 жылғы 11 қаңтардан бері үкімет басшысы лауазымын атқарып келеді. Оған дейін Сыртқы істер вице-министрі, Қаржы вице-министрі, ""ҚазАгро"" ҰБХ президенті, Статистика агенттігінің төрағасы, президент көмекшісі, Қаржы министрі, премьер-министрдің бірінші орынбасары қызметін атқарды.
Роман Скляр премьер-министрдің бірінші орынбасары қызметіне қайта тағайындалды. Ол бұл қызметке 2022 жылғы 11 қаңтарда келген болатын.
1971 жылы Павлодар қаласында дүниеге келген. Еңбек жолын слесарь-монтажшы қызметінен бастаған. Әр жылдары Павлодар облысы әкімінің бірінші орынбасары, Көлік және коммуникация вице-министрі, ""Қазақстан Темір Жолы"" АҚ вице-президенті, парламент мәжілісінің депутаты, Ұлттық экономика вице-министрі, Инвестициялар және даму бірінші вице-министрі, Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі болды. 2019 жылғы 18 қыркүйекте премьер-министр орынбасары болып тағайындалды.
Ерұлан Жамаубаев президент жарылғымен төртінші рет қаржы министрі болып тағайындалды.
1974 жылы Алматы облысында дүниеге келген. Еңбек жолын оқытушы болып бастаған. Әр жылдары Ұлттық банкінде үйлестіру департаментінің директоры, ""Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі"" АҚ басқарушы директоры, президент көмекшісі, Қаржы министрлігінің жауапты хатшысы қызметін атқарды. 2020 жылғы 18 мамырда президентінің жарлығымен Қаржы министрі болып тағайындалды.
Премьер-министрдің орынбасары – сауда және интеграция министрі Серік Жұманғарин қызметінде қалды.
1969 жылы Ақтөбе қаласында дүниеге келген. Әр жылдары Ақтөбе облысында басқарма бастығы, департамент директоры, Индустрия және сауда министрлігі сауда комитеті төрағасының орынбасары, Өңірлік даму вице-министрі, Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитетінің төрағасы, Ұлттық экономика вице-министрі, Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің төрағасы қызметін атқарды. 2022 жылғы 2 қыркүйекте президент жарлығымен премьер-министрдің орынбасары – сауда және интеграция министрі болып тағайындалды.
2022 жылғы 9 желтоқсанда премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалған Алтай Көлгінов өз қызметінде қалды.
1978 жылы Түркістанда дүниеге келген. Әр жылдары Әділет министрлігі, Мемлекеттік қызмет істері агенттігі және Бас прокуратура органдарында қызмет атқарған. Кейіннен Орал қаласының, Батыс Қазақстан облысының, Астана қаласының әкімі болды.
Ғалымжан Қойшыбаев премьер-министрдің орынбасары – үкімет аппараты басшысы лауазымына қайта тағайындалды. Ол осы қызметке 2023 жылғы 4 қаңтарда тағайындалған болатын.
1968 жылы Қызылорда қаласында дүниеге келген. Әр жылдары ҰҚШҰ жанындағы өкілетті өкілі, президент әкімшілігінің бас инспекторы, Қазақстанның Литва, Латвия, Эстония және Финляндия Республикасындағы төтенше және өкілетті елшісі, Сыртқы істер министрінің орынбасары, премьер-министр кеңсесінің басшысы қызметін атқарды.
Президент жарлығымен Руслан Жақсылықов қорғаныс министрі лауазымына қайта тағайындалды. Ол 1966 жылы Алматы облысында дүниеге келген. ІІМ-де әртүрлі қызметтер атқарған. 2014-2021 жылдары Ұлттық ұланының бас қолбасшысы болды. 2022 жылғы 19 қаңтарда қорғаныс министрі болып тағайындалды.
Министрлікте орнын сақтап қалғандардың бірі – ішкі істер министрі Марат Ахметжанов. Ол бұл лауазымға 2022 жылғы 25 ақпанда тағайындалған еді.
Марат Ахметжанов 1964 жылы дүниеге келген. Ол ІІМ тергеу басқармасыынң бастығы, бірнеше облыста прокурор, Бас прокуратурада комитет төрағасы, Бас прокурор орынбасары, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы қызметін атқарды.
Зүлфия Сүлейменова президент жарлығымен экология және табиғи ресурстар министрі болып қайта тағайындалды. Бұл қызметке ол жақында 2023 жылғы 4 қаңтарда ғана келген болатын.
Зүлфия Сүлейменова 1990 жылы Ақтөбе қаласында дүниеге келген.Жасыл экономика коалициясында сарапшы, ҚСЗИ сыртқы саясат және халықаралық қауіпсіздік бөлімінде ғылыми қызметкер, Қазақстандағы БҰҰ Даму бағдарламасында ұлттық консультант, парламенті мәжілісінің депутаты, Экология, геология және табиғи ресурстар вице-министріқызметін атқарды. PhD доктор.
2022 жылғы 2 қыркүйекте президент жарлығымен ақпарат және қоғамдық даму министрі болып тағайындалған Дархан Қыдырәлі лауазымын сақтап қалды.
Ол 1974 жылы Оңтүстік Қазақстан облысында туған. Тарих ғылымдарының докторы, ҚР ҰҒА академигі. Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ-да, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-да қызмет етті. Халықаралық Түркі академиясының президенті, ""Егемен Қазақстан"" республикалық газеті"" АҚ Басқарма төрағасы қызметін атқарды.
2020 жылғы 2 қыркүйектен цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі болған Бағдат Мусин президент жарлығымен қызметінде қалды.
Ол 1983 жылы Павлодар облысында дүниеге келген. Әр жылдары ""Ұлттық ақпараттық технологиялар"" АҚ, ""Қазпошта"" АҚ, ҚР Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетін басқарды. Одан кейін Bi Group құрылыс холдингі басқарма төрағасының орынбасары және корпоративтік-венчурлік қордың басшысы, президент кеңесшісі болды. 2020 жылы цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрінің бірінші орынбасары, сол жылы 2 қыркүйекте президент жарлығымен цифрлық даму министрі болып тағайындалды.
Әлібек Қуантыров президент жарлығымен ұлттық экономика министрі лауазымына қайта тағайындалды.
1983 жылы 14 қарашада Гурьев қаласында туған. Экономика, Қаржы, Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінде, президент әкімшілігінде әртүрлі қызметтер атқарған. 2021 жылғы 25 ақпанда Ұлттық экономика вице-министрі, 2022 жылғы 11 қаңтарда Ұлттық экономика министрі болып тағайындалды.
2022 жылғы 11 қаңтардан бастап денсаулық сақтау министрі қызметін ақарып келе жатқан Ажар Ғиният бұл лауазымға қайта тағайындалды.
Ол 1969 жылы Батыс Қазақстан облысында дүниеге келген. Еңбек жолын учаскелік педиатр болып бастаған. Әр жылдары инфекционист-дәрігер, бөлім меңгерушісі, Маңғыстау облысы денсаулық сақтау басқармасы басшысының орынбасары және денсаулық сақтау департаментінің директоры, Денсаулық сақтау министрлігінде басқарма басшысы, департамент директоры, президент іс басқармасының медициналық орталығы басшысының орынбасары, денсаулық сақтау вице-министрі қызметін атқарды.
2020 жылғы 11 қыркүйектен бері төтенше жағдайлар министрі қызметін атқарып келе жатқан Юрий Ильин қызметінде қалды.
Ол 1968 жылы РКФСР Куйбышев қаласында дүниеге келген. Алматы қалалық Төтенше жағдайлар басқармасында әртүрлі қызмет атқарған. Алматы қаласы әкімінің орынбасары, президент әкімшілігінде мемлекеттік мемлекеттік инспектор болған. 2016 жылғы сәуірде Ішкі істер министрінің орынбасары қызметіне тағайындалды.
2023 жылғы 4 қаңтарда оқу-ағарту министрі Ғани Бейсембаев өз қызметінде қалды.
Ол 1969 жылы Қызылорда облысында дүниеге келген. Орта мектеп директоры, қалалық білім бөлімінің басшысы, ""Халықаралық қосымша кәсіби білім беру орталығы"" ЖШС директоры, Алматы технологиялық университеті Техникалық-экономикалық колледжінің директоры, ""Edtech-kz"" халықаралық білім беру орталығының бас директоры, ""Оқулық"" республикалық ғылыми-практикалық орталығының директоры, Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының президенті, білім және ғылым вице-министрі болып жұмыс істеген.
2023 жылғы 4 қаңтарда президент жарлығымен мәдениет және спорт министрі болып тағайындалған Асхат Оралов лауазымын сақтап қалды.
Ол 1990 жылы 10 ақпанда Павлодар облысында туған. Әр жылдары Павлодар облысы әкімінің орынбасары, Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі, Астана қаласы әкімінің орынбасары, ""Аманат"" партиясының атқарушы хатшысы қызметін атқарды.  PhD доктор.
2023 жылғы 4 қаңтарда индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі болып тағайындалған Марат Қарабаев президент жарлығымен қызметін жалғастырады.
1987 жылғы 4 шілдеде дүниеге келген. Ауыл шаруашылығы, Индустрия және жаңа технологиялар, Көлік және коммуникация министрлігінде әртүрлі қызметтер атқарған. ОҚО басқармасы басшысы, ИИДМ Қорғаныс өнеркәсібі кешенін дамыту департаментінің директоры индустриялық даму комитетінің төрағасы, Индустрия және инфрақұрылымдық даму вице-министрі болды.
Тамара Дүйсенова төртінш рет еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі болып тағайындалды. Министр қызметінде алты жылдық өтілі бар.
1965 жылы ҚазКСР Шымкент облысы, Сарыағаш ауданы, Ленин ауылында дүниеге келген. Еңбек жолын ауыл мектебінде мұғалім болып бастаған. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі, Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі қызметін атқарды. 2017 жылы қайтадан Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі болып тағайындалды. Одан кейін ""Нұр Отан"" партиясының хатшысы, ""Еңбек ресурстарын дамыту орталығы"" АҚ президенті, президенттің штаттан тыс кеңесшісі, президент көмекшісі болды. 2022 жылғы 11 сәуірде Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі қызметіне қайта келді.
Президент жарлығымен Саясат Нұрбек ғылым және жоғары білім министрі қызметіне қайта тағайындалды.
1981 жылы Семей қаласында туған. Президент жанындағы Мемлекеттік саясаттың ұлттық мектебінің директоры, ""Халықаралық бағдарламалар орталығы"" АҚ президенті, ""Астана"" халықаралық қаржы орталығының басқарушы директоры,  BTS Education компаниясының басшысы, Қазақстанның жаңа мамандықтар атласы жобасының жетекшісі, Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің мүшесі, парламент мәжілісінің депутаты болды. 2022 жылғы 11 маусымда Ғылым және жоғары білім министрі болып тағайындалды.
2023 жылғы 4 қаңтарда әділет министрі болып тағайындалған Азамат Есқараев өз қызметінде қалды.
1979 жылы Алматы қаласында туған. Әр жылдары Әділет министрлігінде әртүрлі қызмет атқарған. Алматы қаласы әкімінің бас инспекторы, ""Қазына"" орнықты даму қоры"" АҚ заң қызметі департаментінің бас менеджері, Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі инспекциясының ұйымдастыру-бақылау департаментінің бастығы, премьер-министр кеңсесі заң бөлімінің меңгерушісі болған.
Ербол Қарашөкеев президент жарлығымен ауыл шаруашылығы министрі болып қайта тағайындалды.
1976 жылы Алматы облысында дүниеге келген. Әр жылдары ""Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қоры"" АҚ басқарма төрағасы, ""Қаржылық бұзушылықтарды зерттеу орталығы"" РМК директоры, ""Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі"" АҚ Басқарма төрағасының орынбасары, Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің төрағасы, ""ҚазАгро"" холдингі"" АҚ басқарма төрағасы, Қаржы вице-министрі болды. 2021 жылы Ауыл шаруашылығы министрі болып тағайындалды.
2019 жылғы 18 қыркүйектен бастап сыртқы істер министрі қызметін атқарған Мұхтар Тілеуберді қызметінен босатылды. Мұрат Нұртілеу президент әкімшілігі басшысы лауазымынан босатылып, премьер-министрдің орынбасары – сыртқы істер министрі болып тағайындалды.
Мұрат Нұтілеу 1976 жылы Алматы қаласында туған. Сыртқы істер министрлігінде әртүрлі қызметтер, Парламент сенаты аппаратының басшысы, Қазақстанның Финляндия Республикасындағы және Эстониядағы Төтенше және өкілетті елшісі, президент көмекшісі, ҰҚК төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарған. Соңғы қызметі – президент әкімшілігінің басшысы.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жарлығымен Алмасадам Сәтқалиев энергетика министрі лауазымына тағайындалды.
Ол 1970 жылы Алматы қаласында туған. Әр жылдары ""ҚазТрансОйл"", KEGOC, ""Самұрық-Қазына"" ҰӘҚ"" компанияларда басшылық қызметтерді атқарған. Соңғы қызметі – ""Самұрық-Қазына"" ұлттық әл-ауқат қоры"" АҚ басқарма төрағасы.
Алмасадам Сәтқалиев – экономика ғылымдарының докторы, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, Ресей жаратылыстану ғылымдары академиясының шетелдік мүшесі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қайта жасақталған Үкіметте бұрынғы 2 министрге орын табылмады.,,2023-04-04T15:19:57+05:00
xaip-kopke-uzamaidy-nelikten-aleumettik-zelidegi-zazbalarga-abai-bolu-kerek,informburo.kz,"""Хайп көпке ұзамайды"". Неліктен әлеуметтік желідегі жазбаларға абай болу керек?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/xaip-kopke-uzamaidy-nelikten-aleumettik-zelidegi-zazbalarga-abai-bolu-kerek,"Инвестициялық банкир, венчурлық инвестор және AI Karal брендімен ірі Biotech стартапының негізін қалаушы Әсем Кенжебек Technowomen Central Asia форумында цифрлық репутацияның неліктен маңызды екенін айтты.
""Жақсы ат деген – атақ, абырой-бедел. Бала кезімізден бізге репутация туралы айтады. Кішкентай кезімізде ең мықты репутация – ""жұрттың баласы"" деген сөз болды. Бәріміз жұрттың баласын үлгі етіп өстік. Репутацияны киелі емен деп алсақ, ол – біздің өзіміз, сана-сезіміміз, қандай адам екеніміз. Ал жақсы ат – киелі еменнен түскен көлеңке"", – деп түсіндірді Әсем Кенжебек.
Оқи отырыңыз: Тоқаевтың әлеуметтік желіде белсенді болу тапсырмасын министрлер қалай орындап жатыр? Шолу
Маман бүгінде цифрлық репутация ұғымы пайда болғанын атап өтті. Оның сөзінше, цифрлық репутация – интернеттегі, әлеуметтік желілердегі ақпараттан адам туралы пікір қалыптастыру.
""Қазір әр адам өзінің цифрлық репутациясына мән беруі қажет. Әр жұмыс беруші міндетті түрде жұмысқа алатын адамның әлеуметтік желідегі парақшаларын қарайды. Сондықтан әлеуметтік желідегі парақшаларды қадағалаған жөн. АҚШ-қа визаға тапсырғандардың аккаунтын елшілік міндетті түрде қарап шығады. Қазір қолданысқа жасанды интеллект келді. Рейтингтер қойыла бастады. Таяуда адамды несие тарихына ғана емес, төлем қабілетіне қарай бағалайды. Не сатып аласыз, цифрлық кеңістікте өзіңізді қалай ұстайсыз, соған қарай ""жасыл"", ""қызыл"", ""сары"" түске бөліп, рейтинг жасалады. Бұл өзгеріс бізге тез-ақ келеді. Сондықтан қазірден адами ғана емес, цифрлық репутациямыздың қандай екеніне мән беруіміз керек. Әәлеуметтік желідегі аккаунттарыңызды қарап шығыңыздар, не болса соны жазбаңыздар. ""Хайп көпке ұзамайды. Біздің артымызда тек жақсы атымыз қалуы керек"", – деді Әсем Кенжебек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сарапшы Әсем Кенжебектің сөзінше, болашақта адамның цифрлық кеңістікте өзін қалай ұстайтыны бағаланады.",,2023-03-15T17:43:04+05:00
zastarga-arnalgan-ipoteka-nesie-grant-oqu-stipendiya-zane-syilyqtarga-solu,informburo.kz,"Жастарға арналған ипотека, несие, грант, оқу, стипендия және сыйлықтарға шолу",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zastarga-arnalgan-ipoteka-nesie-grant-oqu-stipendiya-zane-syilyqtarga-solu,"Егер бұрын жастар категориясына 3 млн 700 адам кірсе, қазір 5 млн 700 мың адам кіреді. Елде бұл санаттағы азаматтарға арналған түрлі жағдай жасалған. Оның ішінде төмен пайызды ипотека, жалдамалы пәтер, жұмысқа тұрғызу және білім бағдарламалары бар. Информбюро порталы осы бағдарламаларға шолу жасады.
Жастарға арналған өңірлік ипотекалар
Қазақстанда 35 жасқа дейінгі жастарға арналған өңірлік тұрғын үй бағдарламалары жұмыс істейді. Әзірге мұндай бағдарламалар Алматы, Астана, Шымкент қалаларында және Жамбыл, Жетісу, Атырау, Ақтөбе, Алматы, Атырау, Қарағанды, Абай, Ұлытау, Ақмола облыстарында іске қосылса, қалған өңірлерде де жыл соңына дейін қолға алу жоспарланған.
Өңірлердің ерекшелігіне байланысты тұрғын үй бағдарламаларының шарты әркелкі. Дегенмен, бәріне ортақ пайыздық мөлшерлеме – 5%.
Жастарға арналған өңірлік ипотекалардың шартымен Информбюроның арнайы материалынан оқуға болады.
Жұмыс істейтін жастарға сатып алу құқығынсыз жалға беру
Бұған тек Астана, Алматы, Шымкент қаласындағы 29 жасқа дейінгі жұмыс істейтін жастар қатыса алады. Пәтерді ай сайынғы жалдау ақысы – 5 мың теңгеден 15 мың теңгеге дейін. Жалдау мерзімі – 5 жыл.
Қатысушыларға қойылатын талаптар:
Жыл сайын бағдарламаға 1 мың жаңа пәтер беріледі.
Толық ақпарат мына жерде .
Оқи отырыңыз: ""7-20-25"", ""Бақытты отбасы"" және өңірлік ипотекалар. 2023 жылы қалай баспана алуға болады?
2,5 пайыздық шағын несие
1 наурызда 15 өңірде құжат қабылдау басталды. Қазақстанның 20 аймағына 5800 несие бөлінеді және ол әр өңірдің сұранысына қарай анықталады. Кейбір аймақта сұраныс көп, кейбір аймақта сұраныс аз болуы мүмкін. 1 наурыздан бері 15 өңірде құжаттарды қабылдау басталды. Әкімдіктердің бастамасымен наурыз айының аяғына дейін төрт өңірде, сәуір айының басында ең соңғы жиырмасыншы өңірде бағдарлама іске қосылады.
Құжаттарды қағаз түрінде Аграрлық несие корпорациясының өңірлердегі филиалдарына барып тапсыру керек.
Несиелеу шарттары:
Негізгі борыш пен сыйақыны өтеу кезінде шағын несие мерзімінің үштен біріне дейін жеңілдік кезең қарастырылған. Несие алу үшін кепілге мүлік қою міндетті.
Толығырақ ақпаратты мына жерден табуға болады.
Оқи отырыңыз: Жастарға арналған 2,5%-дық кредит. Кімдер, қашан және қалай алады?
Жастар практикасы
Бағдарлама мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарының, оқуды аяқтаған кейінгі 3 жыл ішіндегі және 35 жастан аспаған түлектері қатарындағы жұмыссыздарға арналған. Олар бір жыл бойы бекітілген тізімдегі ұйымда ақылы тәжірибеден өтеді. Ол үшін жастарға 100 мың теңгеге жуық айлық беріледі.
Бағдарламаға қатысу үшін халықты жұмыспен қамту орталықтарына ""Жастар практикасын"" ұйымдастыру және қаржыландыру қағидаларына сәйкес нысан бойынша өтініш беру қажет.
Толығырақ мына жерде .
Алғашқы жұмыс орны
35 жастан аспаған жастар үшін бірінші жұмыс орнында кәсіби білім мен дағдыларды беруг арналған бағдарлама. Бірінші жұмыс орнындағы жұмыс ұзақтығы 18 айдан аспайды, аяқталғаннан кейін қатысушыға кемінде 12 ай мерзімге тұрақты жұмыс орны беріледі. Жалақы кемінде 103 мың теңгені (30 АЕК) құрайды.
Жолдама алу үшін тұрғылықты жері бойынша халықты жұмыспен қамту орталығына жүгіну қажет.
Толығырақ мына жерде .
Президенттік жастар кадры резерві
Жобада барынша даярланған және тәжірибелі жастар үшін мемлекеттік басқару және квазимемлекеттік сектор жүйесінде басшылық қызметке тұруға бірегей мүмкіндік ашу мақсаты көзделген. Оған жасы 35-тен аспаған, жоғары білімі бар, еңбек өтілі 5 жылдан кем емес, мемлекеттік тілді В1 деңгейінде білетін Қазақстан Республикасының азаматтары қатыса алады.
Толығырақ мына жерде .
Оқи отырыңыз: Өзін-өзі жұмыспен қамтыған жастар 3 жылда 200 мыңға азайды – зерттеу
""Болашақ"" шәкіртақысы
Қазақстандық жастар ""Болашақ"" халықаралық бағдарламасы арқылы шетелде магистратура, докторантура және резидентурада оқи алады. Стипендия иегерлері Аустралии, Бельгия, Ұлыбритания, Германия, Дания, Израиль, Ирландия, Испания, Италия, Канада, Қытай, Гонконг, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Норвегия, Ресей, Сингапур, АҚШ, Финляндия, Франция, Чехия, Швейцария, Швеция, Оңтүстік Корея, Оңтүстік Африка, Жапонияда оқу мүмкіндігіне ие болады.
""Қазақстан халқына"" қорының шәкіртақысы
Оған білім грантын ала алмаған ауылдық жерлердегі жағдайы төмен отбасылардан шыққан түлектер, жетім балалар және мүгедектігі бар балалар қатыса алады. Сондай-ақ жоғары оқу орындарында ақылы бөлімдерде оқитын студенттер Қордың қаражаты есебінен оқуын жалғастыра алады.
Қор жылына 1 миллион теңгеге дейінгі оқу ақысын өтейді. Бұл сомадан асып кетсе қалған ақшаны грант алушы студенттің өзі төлеуге тиіс.
Қор бөлетін гранттар өтеусіз көмек болғандықтан ақша қайтарылмайды және грант алушы оқуын аяқтағаннан кейін оның оқуына жұмсалған қаражатты ""өтеуге"" міндетті емес.
Taiburyl қоғамдық бірлестігінің шәкіртақысы
Қоғамдық бірлестік студенттердің, ғалымдар мен зерттеушілердің өз салаларында дамуына көмектеседі. Төрт бағдарламасы бар: білімді, зерттушілерді және дарындыларды қолдау, бизнес және мемлекеттік басқару бойынша қонақ дәрістер. Студенттер бағдарламаларға онлайн өтінім бере алады. Әр жобаның өтінім қабылдайтын өз уақыты бар.
Shakhmardan Yessenov Foundation шәкіртақысы
Академик Шахмардан Есенов атындағы ғылыми білім беру қоры жыл сайын 20 студентке шәкіртақы тағайындайды. Бағдарламаға қазақстандық университеттерде жаратылыстану-ғылыми, техникалық, медициналық және ІТ мамандықтары бойынша бакалавриаттың 2-3 курс және  магистратура мен интернатураның 1-курс студенттері, 18 жасқа толған Қазақстан азаматтары қатыса алады.
""Өрлеу"" бағдарламасы
Шахмардан Есенов қоры жоғары (бакалавриат) оқу ақысын төлеу үшін мемлекеттік немесе өзге де грантқа ие бола алмаған, аз қамтылған отбасылардан шыққан 10 талапкерге грант бөледі. Байқауға ""жаратылыстану ғылымдары, математика және статистика"", ""ақпараттық-коммуникациялық технологиялар"", ""инженерлік, өңдеу және құрылыс салалары"", ""денсаулық сақтау"" мамандықтарына оқуға түсушілер қатысады. Өтінім онлайн қабылданады.
Yessenov Launch Pad
Шахмардан Есенов қоры IT-мамандарға hard және soft skills дағдыларын дамытуға арналған 10 грант бөледі. Грант иегерлері 12 айға дейін оқудан өтеді. Ол үшін сайтта онлайн-өтінім толтырып, жеке куәлік, мотивациялық хат пен CV ұсынуы керек. Конкурстық іріктеуден өткендерге қор сарапшыларының арасынан тәлімгер тағайындалады. Жеңімпаздар курстарды өз бетінше іздеп, тәлімгерлермен оқу бағдарламасын келіседі. Содан соң оқудан өтеді.
Әлем зертханаларындағы ғылыми тағылымдама
Бұл байқауға мамандығы жаратылыстану-ғылыми немесе техникалық студенттер және жұмыс істеп жатқан ғылыми қызметкерлер қатыса алады. Бағдарлама 10 адамға әлемнің жетекші ғылыми және зерттеу зертханаларында 90 күндік жазғы тағылымдамадан өтуге мүмкіндік береді.
""Ғылым қорының"" қаржыландыруы
Қор ғылыми және ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландырудың неғұрлым перспективалы жобаларын қаржыландырады. Ғылыми жобалар үшін материалды-техникалық көмек береді. Гранттар технология, ғылыми ашылулар, модельдер, жаңа материалдар мен заттар бойынша жобаларға бөлінеді.
Сонымен бірге қор жас ғалымдардың зерттеулерін гранттық қаржыландыруға арналған ""Жас ғалым"" жобасын жүзеге асырады. Ұзақ дегенде 32 айға созылатын бір жобаны қаржыландыру 19 миллион теңгеден аспайды.
Бағдарламалар мен шәкіртақылар туралы толығырақ мына жерде .
Оқи отырыңыз: ""ҰБТ қажет емес"". Мектеп түлектерінің шетелде оқуына 10 мүмкіндік
Дала дауысы
Жоба композиторларды қолдау мақсатымен қолға алынған. Оның қорытындысы желтоқсан айында шығарылады. Сыйлықпен опера жанрында, халық аспаптарында тың туындылар жазып жүрген сазгерлер марапатталады. Сондай-ақ, оның аясында ""Республика әні"" атты эстрадалық өнер жүлдесі де беріледі.
Umai сыйлығы
Қазақстанның шығармашылық ұжымдары мен жекелеген өнер қайраткерлеріне елеулі шығармашылық табыстары мен кәсіби жетістіктері үшін ""Театр өнері"", ""Музыкалық орындаушылық өнер"", ""Хореографиялық өнер"", ""Театрдағы бейнелеу өнері"" сияқты 4 номинация бойынша табыс етіледі. Сыйлықтың жалпы жүлде қоры – 54 млн теңге. Биыл ""Балалар жылына"" орай сыйлық аясында ""Үздік балалар спектаклі"" деген арнайы жүлде тағайындалған.
""Айбоз"" ұлттық әдеби сыйлығы
7 аталым бойынша беріледі: ""Үздік проза"", ""Үздік поэзия"", ""Үздік драма"", ""Үздік көркем аударма"", ""Үздік балалар әдебиеті"", ""Үздік комикс"" және ""Кітаптың үздік дизайны"". Байқау жүлдегерлеріне 5 миллион теңгеден қаржылай сыйлық табысталады. Жеңімпаз авторлардың ең­бек­тері 500 данамен жарық көреді.
""Дарын"" сыйлығы
Байқау әдебиет, ғылым, дизайн және бейнелеу өнері, журналистика, классикалық музыка, қоғамдық қызмет, спорт, театр және кино,эстрада, халық шығармашылығы атты 10 номинация бойынша өтеді.
Сыйлықтар туралы толығырақ мына жерде .
Оқи отырыңыз: 18-29 жастағы қаламгерлерге арналған президенттік әдеби сыйлық тағайындалады
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда биыл жастар санаты 29 жастан 35 жасқа дейін ұзартылды.,,2023-04-06T15:30:00+05:00
2023-2024-oqu-zylyna-arnalgan-seteldik-granttar-men-tagylymdamalar-toptamasy,informburo.kz,2023-2024 оқу жылына арналған шетелдік гранттар мен тағылымдамалар топтамасы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2023-2024-oqu-zylyna-arnalgan-seteldik-granttar-men-tagylymdamalar-toptamasy,"Informburo.kz порталы қазақстандықтарға шетелде тиімді әрі тегін білім алуға мүмкіндік беретін грант пен тағылымдамалар топтамасын ұсынады. Топтама ішінде студенттерге өз елінде ақысыз негізде білім алуға көмектесетін бағдарламалар да бар.
Бұл – студент пен ұстаздар арасында білім алмасуды мақсат тұтатын Еуропа кеңесінің бағдарламасы. 1987 жылдан бері оны 3 миллионнан астам адам пайдаланды.
Шетелдік студенттер қордың келесі 7 бағдарламасын жиі таңдайды: Comenius (оқушылар), Erasmus (студенттер), Erasmus Mundus (магистранттар), Leonardo da Vinci (кәсіби білім), Grundtvig (үлкендерді оқыту), Youth in Action (жастарға дәстүрлі емес білім беру), Jean Monnet (Еуропа кеңесін зерттеу), Sports (спорт саласы).
Еуропа одағы азаматтарынан бөлек әлемнің 33 елінің студенті осы бағдарламаға өтінім бере алады. Шәкіртақы университеттегі білім, жол ақысы, кітапхана мен зертханаға кететін шығын, виза, медициналық сақтандыру және тұратын орын құнын өтейді.
Қаржы 1-2 оқу жылына бөлініп, студентке ай сайын 1000 еуро көлемінде шәкіртақы төленеді. Егер үміткер соңғы 5 жыл ішінде бір жылдан астам уақыт ЕО-да оқып, жұмыс істеген болса, шәкіртақысы төмен болады. Алайда оның да конкурсқа қатысу құқығы бар.
Басқа бағдарламалардан айырмашылығы – Erasmus Mundus студентті оқу аяқталған соң өз еліне қайтуға мәжбүрлемейді.
Талаптары:
Құжат өткізу уақыты университет пен бағдарламаға байланысты. Көптеген оқу орны құжатты қазан-қаңтар айлары арасында қабылдайды.
Оқи отырыңыз: ""Болашақ"" стипендиясын еңбекпен өтеу мерзімі бір жылға қысқарды
Wells Mountain Foundation ұйымы Empowerment Through Education бағдаралмасы арқылы дамушы мемлекет студенттеріне өз елінде немесе шетелде тегін білім алуға мүмкіндік береді.
Бұл шәкіртақы түрін пайдаланған студенттер жылына 100 сағат ерікті болып жұмыс істеуге міндеттеледі. Есесіне олар бағдарламаға тіркелген университеттердің бірінде келесі мамандықтар бойынша білім алу мүмкіндігін иеленеді: медицина, қоғамды дамыту, құқық, білім, әлеуметтік жұмыстар, бизнес, ақпараттық технология, ауыл шаруашылығы, инженерия.
Жыл сайын ұйым 50-60 шәкіртақы бөледі. Шәкіртақы құны 300 доллардан бастап 3000 долларға дейін. Орташа есеппен студенттер 1500 доллар көлемінде шәкіртақы алып, оны оқу, кітап және тұратын орнына жұмсай алады.
Талаптары:
Құжаттар:
Құжаттарды ағылшын тіліне аударып, ресми сайтта онлайн өтінім беру қажет. Өтінімдерді 2023 жылдың 1 наурызына дейін қабылдайды.
Оқи отырыңыз: ""Болашақ"" стипендиясын еңбекпен өтеуді кейінге шегеру мүмкіндіктері артады
Университет бакалавриатта білім алғысы келетін шетелдік студенттерге бірнеше шәкіртақы түрін ұсынады: Merit-Based Scholarships, President’s Scholarships, Need-Based Financial Aid. Мұнымен қатар, үздік студенттер барған соң кампусқа жұмысқа орналаса алады.
Merit-Based Scholarships шәкіртақысы бір жылға арналған, көлемі 16-30 мың АҚШ долларын құрайды. Оны 4 жылға дейін созу мүмкіндігі бар.
President’s Scholarships 4 жыл оқу ақысын толықтай өтейді. Мұнымен қатар, жыл сайын 2 рет президент шәкіртақысы беріледі.
Талаптары:
Өтінімді 2023 жылдың 1 наурызына дейін қабылдайды.
Оқи отырыңыз: ""Болашақ"" стипендиясына үміткерлер енді қазақ тілінен онлайн тест тапсыра алады
3-6 айға созылатын Reuters институтының журналистерге тағылымдамадан өтуге арналған зерттеу бағдарламасы заманауи білім алып, халықаралық зерттеушілер ортасында жүруге шақырады. Бағдарлама аясында ұйымдастырушылар тағылымгерге ай сайын 2000 еуро төлейді.
Талаптары:
Бағдарлама туралы толығырақ осы жерден білуге болады.
Оқи отырыңыз: Студент, магистрант, докторанттардың шәкіртақысы қаншаға артты?
Университет пен бағдарламаның барлық талабына сай келетін студенттер осы шәкіртақының иесі атана алады. (GRE, GMAT, TOEFL, DELF, YDS, ALES және т.б.). Сондай-ақ, бұл бағдарламада Түркияның барлық тіркелген университеті бар.
Ай сайын бакалавр студенттеріне – 700, магистратура студенттеріне – 950, аспиранттарға – 1400, зерттеушілерге 3000 түрік лирасы беріледі. Мұнымен қатар, шәкіртақы құнына студент тұратын жатақхана, университетте тегін білім, медициналық сақтандыру, түрік тілі курстарының шығыны, Түркияға баратын және қайтатын жол құны кіреді. Әдетте барарда студент билетті өзі сатып алып, кейін ұйымдастырушылар жұмсалған соманы қайтарып береді.
Талаптары:
Мұнымен қатар, үміткердің оқу үлгерімі ескеріледі:
Түркия үкіметі өтінімді 2023 жылдың 10 қаңтарынан бастап қабылдайды. Қосымша сұрақ туындаған жағдайда info@turkiyeburslari.org поштасына жазуға болады.
Қысқа мерзімді зерттеулерге арналған шәкіртақы талабы басқа болуы мүмкін.
Оқи отырыңыз: Колледжде кімдер тегін оқи алады?
2023 жылы Зальцбургте 41 семинар өткізу жоспарланып отыр. Ол медицина саласында кемінде 3 жыл уақыт тәжірибесі бар мамандарға арналған. Мақсаты – Орталық және Шығыс Еуропа, Оңтүстік Америка, Африка және ТМД елдері мамандарының медицина саласында өзара білім мен тәжірибе алмасуына жағдай жасау.
Семинарларды өткізуге Federal Ministry Republic of Austria, Wiener Philharmoniker, Das Land Steiermark, Austrian Airlines және әртүрлі фармацевтикалық компания демеуші болады.
Шәкіртақы жол ақысы мен тұратын жердің ақшасын өтейді. Алайда үміткерлер Алматы немесе Астана қаласына жету жолпұлын өзі төлейді.
Талаптары:
Бір аптаға созылатын семинарға қатысқан соң мамандар Австрия кликаларының бірінде 3 ай тағылымдамадан өтуге өтінім бере алады. Мұнымен қатар, ұйымдастырушылар семинар мен дедлайн уақытын өзгертуі мүмкін.
Оқи отырыңыз: ""ҰБТ қажет емес"". Мектеп түлектерінің шетелде оқуына 10 мүмкіндік
Бұл бағдарлама 100-ден астам мемлекеттік ұстазы мен студенттерінің басын қосады.
Үміткерлердің АҚШ пен Австрияда тіркелген CEU бакалавриат бағдарламаларының бірін таңдау мүмкіндігі бар:
Өтінімді 2023 жылғы 1 ақпаннан бастап жіберуге болады. Ал қаржылай көмек алғысы келетін студенттер 2023 жылғы 15 сәуірге дейін жібереді.
Бұрын бұл бағдарлама ""Сандық әлеуметтік ғылымдар"" деп аталған.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстандықтар Оңтүстік Америка мен Еуропа елдерінің үздік университеттерінде тегін білім ала алады.,,2023-02-02T09:36:05+05:00
2023-zyly-oqusylar-men-studentter-qalai-oqidy-bilim-berudegi-ozgeristerge-solu,informburo.kz,2023 жылы оқушылар мен студенттер қалай оқиды? Білім берудегі өзгерістерге шолу,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2023-zyly-oqusylar-men-studentter-qalai-oqidy-bilim-berudegi-ozgeristerge-solu,"Қазақстанның білім беру саласында 2022 жылғы ең басты жаңалық – Білім және ғылым министрлігінің екіге бөлініп, Оқу-ағарту министрлігі мен Ғылым және жоғары білім министрлігінің құрылуы болды. Биылдан бастап мектеп оқушылары 35-36 апта оқиды. Ал 10-11 сынып оқушылары бір мезетте мектепте де, коледжде де оқи алады. Жалпы, білім саласында биыл өзгеріс көп.
Бұл материалда балабақша, мектеп, кәсіптік және жоғары білім мекемелері, сондай-ақ, ұлттық бірыңғай тестілеу мен ұлттық біліктілікті тестілеу жүйелеріндегі және ""Болашақ"" стипендиясын тағайындаудағы ең маңызды өзгерістерді баяндаймыз.
Мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының тәрбиеші қызметкерлері толтыруы тиіс құжаттар саны үшке қысқарды . Жаңа тізім бойынша тәрбиешілер келесі құжаттарды ғана толтыруы қажет:
Мемлекеттік тапсырыс алғысы келетін барлық балабақшаға қосымша талаптар енгізілді:
Оқи отырыңыз: Мемлекеттен тапсырыс алатын балабақшаларға талап күшейді
Ата-аналар балабақшаға жолдама алған кезде тізімнен нақты балабақшаны таңдай алады. Яғни, қанша ата-ана балабақшаны таңдаса, балабақша солардың санына сәйкес қаржыландырылады.
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың жаңа Мемлекеттік стандарты мен үлгілік бағдарламалары қабылданды. Осыған орай балабақшалар енді күн тәртібін еркін әзірлей алады. Бұл тәрбиешілерге оқыту мен тәрбиелеуде әртүрлі тәсілдерді қолдануға, минут сайын қатаң кестеге байланбай, күні бойы балалардың ойын және оқу жаттығуларын ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Балабақшалар білім беру сапасын өздері бағалайды. Аттестациядан өткенде, олардың стандартты орындауы, үлгілік оқыту бағдарламасын игеруі, оның сапасы, балабақшадағы орын мен топ саны сияқты өлшемшарттар қаралады. Балабақшалар өздерінің мүмкіндігін, кемшін тұстарын – критерийлер арқылы бағалап, жұмысын жетілдіруді жоспарлай алады.
Балалар 2 жастан бастап балабақшамен қамтылады. Бұған дейін мемлекеттік дотация тек 3-6 жастағы балаларды қамту үшін берілетін.
Әлеуметтік осал, яғни қаржылай қиындыққа ұшыраған және ата-анасы тамақ ақысын төлей алмайтын отбасылардың балалары балабақшаларда тегін тамақтанады.
Оқи отырыңыз: Балабақшалар 2023 жылдан бастап білім беру сапасын өздері бағалай алады
Оқушыларға мектеп асханаларында өзімен әкелген тамақты жеуге рұқсат. Мектеп әкімшілігі балаларға қажет жағдай жасауы қажет. Сонымен бірге, бастаушы сыныпта оқитын 1,4 миллион оқушы тегін бір реттік ыстық тамақпен қамтамасыз етіледі.
Мектеп оқулықтарын таңдауға оқушылар мен ата-аналар да қатыса алады. Бұл үшін ""Жаңа оқу жылындағы мектеп оқулары"" көрмесі ұйымдастырылады.
Әлеуметтік осал топтардан шыққан балаларға БИЛ, ""Дарын"" және басқа да мамандандырылған мектептерде оқу үшін 15 пайыз квота бөлінеді. Жыл сайын 1500-дей бала жаңа квота бойынша осы мектептерге оқуға түсе алады.
Оқи отырыңыз: Мектеп асханалары оқушылардың үйден әкелген тамағын қалай сақтайды?
2023 жылдан бастап толық жинақталған ауыл мектептері жан басына шаққандағы қаржыландыруға кезең-кезеңімен көшеді.
Биыл оқу жылы 25 мамырда емес, 31 мамырда аяқталады . Ал соңғы қоңырау 1 маусымда соғылады. Соған орай, оқу жылының мерзімі екі аптаға ұзартылып, оқушылардың демалысы қысқарды.
2023-2024 оқу жылынан бастап 5-8 және 10 сынып оқушылары да қазақ тілінен емтихан тапсырады . Бұған дейін қазақ тілінен емтиханды тек 9 және 11 сынып оқушылары ғана тапсыратын. Емтихан жазбаша және ауызша түрде өтеді. Тыңдау, айту, оқу және жазу сияқты дағдылар бағаланады.
2022-2023 оқу жылынан бастап жалпы білім беретін пәндер бойынша үздік оқушылар және соңғы үш жыл бойы халықаралық олимпиадалардың жеңімпазы атанған ""Алтын белгі"" төсбелгісіне үміткерлер қажет болған жағдайда қорытынды емтихандардан босатылып, үздік белгісін алады . Сондай-ақ, үміткерлердің 5-11 сыныптардағы барлық тоқсандағы бағалары ""5"" болуы керек.
Биыл 1 қыркүйектен бастап 10-11 сынып оқушылары бір мезетте мектепте де, коледжде де оқи алады . Оқушы мамандықты өзі таңдайды.
Оқи отырыңыз: Оқу жылы енді 31 мамырда аяқталады: Оқушылар жазда неше күн демалады?
Биыл ҰБТ-да бірқатар өзгерістер бар. Қазақстан тарихы пәнінің сұрақтары беске көбейіп, керісінше оқу сауаттылығының сұрақтары азаяды:
Сонымен қатар ҰБТ тапсырмаларының құрылымы да өзгеріске ұшырайды:
Қаңтардағы ҰБТ-дан бастап ""Информатика мұғалімдерін даярлау"", ""Ақпараттық технологиялар"", ""Ақпараттық қауіпсіздік"" білім беру бағдарламаларының топтарына түсуге ниет білдірушілер ҰБТ-ны ""Математика-Информатика"" комбинациясы бойынша тапсырады. Ал шығармашылық емтихан тапсыратындар Қазақстан тарихы мен оқу сауаттылығынан ғана тест тапсырады.
Оқи отырыңыз: 2023 жылы ҰБТ өзгеріп, мәтіндік сұрақтар саны артады
ҰБТ өтетін ғимаратқа алып кіруге болмайтын заттар тізімі кеңейеді. Атап айтқанда, бұл қатарды смарт көзілдірік, фитнес білезік (трекер), диктофон және А4 форматындағы қағаздар толықтырады. Негізгі ҰБТ-да Менделеев және тұздар ерігіштігі кестесін қағаз нұсқада пайдалануға рұқсат беріледі.
Білім беру салалары бойынша 2023 жылғы шекті балдар келесідей:
Сондай-ақ, ұлттық жоғары оқу орындарында білім алу үшін кемінде 65 балл жинау қажет болса, басқа оқу орындарының шекті балы 50 балл болып белгіленген. Ә р пән бойынша шекті балл – 5 балл.
Оқи отырыңыз: Ұлттық тестілеу орталығы ҰБТ базасындағы сұрақтарды жаңартты
Оқу-ағарту министрлігі мұғалімдердің аттестациядан өту ережесіне өзгерістер енгізді. Енді бірқатар педагогтер Ұлттық біліктілік тестілеуін тапсырудан босатылады. Олар:
Аттестация мұғалімдердің біліктілік деңгейін анықтау мақсатында өткізіледі. Нәтижесіне сай біліктілік санаттары беріледі және жалақының 3 0-дан 50%-ға дейінгі мөлшерінде ай сайынғы үстемеақы төленеді.
Аттестациядан өту кезеңдері де қайта қаралды. Бірінші кезеңде мұғалімдер білім беруді ұйымдастыру барысында біліктілік бағалаудан өтеді. Одан кейін өз қызметінің нәтижелерінің жан-жақты аналитикалық қорытындысын тапсырады, яғни олар портфолиосын сараптамаға ұсынады. Келесі кезең – Ұлттық біліктілік тесті.
Оқи отырыңыз: Оқу-ағарту министрі: Біліктілік арттыру курсының үш жыл сайын өткізілуі аттестация мерзіміне әсер етпейді
Әдістеме бойынша тестілеу сұрақтарын қамтитын толық тақырыптар мен әдебиеттер барлығына қолжетімді болады.
Мұғалімдерді тестілеудің шекті деңгейі де 50%-ға төмендетілді . Педагогтердің біліктілігін арттыру мерзімі 5 жылдан 3 жылға қысқарды .
Колледж түлектері университетке түсу үшін екі пәннен ғана ҰБТ тапсырады. Өз мамандығы бойынша білім алуды жалғастырғысы келетін колледж студенттері 60 сұрақтан тұратын қысқартылған ҰБТ тапсырады.
Колледж студенттері енді 23 біліктілік бойынша ғана сырттай білім ала алады. Салыстыру үшін: 2 жыл бұрын олардың саны 595 болатын. Студенттер сырттай оқу кезінде сапалы машықтар мен дағдыларды ала алмаған соң оқу бітіргеннен кейін практика жетіспей жұмыс таба алмай жатады. Осыған байланысты Оқу-ағарту министрлігі сырттай оқу мамандықтарын жылда қысқартып жатыр. Бұл жолы қысқартылған мамандықтар:
Оқи отырыңыз: Студенттер шәкіртақысы 2030 жылға дейін 4 есе артады
Енді басқа өңірден келген студенттерге демалыс уақытында барып-қайту жолақысы растайтын құжаттарсыз төленеді. Оның мөлшері – 4 АЕК (2023 жылы – 13 800 теңге).
Сондай-ақ, студенттер жатақханасындағы орындарды бөлу ережелері жаңадан бекітілді. Жоғары және жоғары оқу орнынан кейiнгi бiлiм беру (мемлекеттiк қызмет) ұйымдарында студенттерге жатақхана беру өтiнiш негiзiнде өтеусіз жүзеге асырылады. Жатақханадағы бос орындардың болуы туралы ақпарат университеттің ресми сайтында ай сайын жарияланады. Жатақханадағы орындарды басымдық бойынша арнайы құрылған комиссия конкурстық негізде бөледі.
2023-2024 оқу жылынан бастап студенттер оқу ақысын төлеу үшін банктен 2-3 пайыздық несие ала алады. Несиені екінші деңгейлі банктер береді.
Педагогтер мен психологтар үшін арнайы магистратура бөлімі ашылады. Бұл бөлімге психологиялық медициналық педагогикалық кабинеттің, түзету кабинеттері мен орталықтардың мамандары сұхбат арқылы ағылшын тілінсіз түсе алады.
Сонымен бірге, 2023 жылдан бастап әскери борышын өтегендер жоғары оқу орындарына ҰБТ тапсырмай түсе алады. Олар ақылы түрде және әскери борышын өтеу кезіндегі тәртібі мен жетістіктеріне қарай тегін оқиды. Жылына шамамен 3 мың грант бөлінеді.
Оқи отырыңыз: Қаңтар оқиғасында қаза тапқан азаматтардың балаларына білім гранты беріледі
Биыл ""Болашақпен"" тағылымдамадан өтушілер конкурсқа қатысу үшін шет тілінен емтихан тапсырғаны туралы сертификат ұсынады. Сонымен қатар үміткерлердің жалпы жұмыс өтілі үш жылдан кем болмауы керек. Соңғы 12 айда таңдаған мамандығы бойынша жұмыс істеуге тиіс. Қабылдаушы шетелдік ұйымнан шақыру және кемінде В1 деңгейіндегі мемлекеттік тілден емтихан тапсырғаны туралы сертификат талап етіледі.
Сондай-ақ, 2023 жылдан бастап инженерлік-техникалық қызметкерлер мен медициналық мамандар жеңілдетілген шарттармен ""Болашақ"" халықаралық стипендиясының конкурстық іріктеуіне қатыса алады. Олар қазақстандық дәрігерлер мен техникалық қызметкерлер мерзімі 12 айға дейінгі тегін тілдік дайындықтан өте алады . Сондай-ақ, олар стипендияға құжат тапсырған кезде шетелдік ЖОО-ға өз бетімен түсуге міндетті емес. Олар стипендия жеңіп алғаннан кейін-ақ оқу орнын таңдай алады.
""Болашақ"" стипендиясына үміткерлер енді қазақ тілінен онлайн тест тапсыра алады. Онлайн тест тапсырған үміткер ""Болашақ"" конкурсына Qazaq resmi test сайтынан жүктелген ресми сертификатты ұсынады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Білім саласы – Ашық диалог порталындағы ең сұрақ көп қойылатын сала.,,2023-01-23T14:44:14+05:00
auezdi-an-mansiz-matin-qazaq-estradasy-nege-balagat-sozge-qumar-bop-barady,informburo.kz,"Әуезді ән, мәнсіз мәтін: Қазақ эстрадасы неге балағат сөзге құмар боп барады?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/auezdi-an-mansiz-matin-qazaq-estradasy-nege-balagat-sozge-qumar-bop-barady,"Қазақстанда қоғамдық орындарда балағат сөз айтқандарға салынатын айыппұл мөлшері 4 есе артады. Дәл қазір ұсақ бұзақылық үшін азаматтар 5 АЕК көлемінде айыппұл төлесе, заңнамадағы жаңа түзетулерге сәйкес айыппұл көлемі 20 АЕК – 69 мың теңгеге дейін артып, 5-30 тәулікке қамалады. Мәдениет комитетінің өкілі Күміс Сейітова сахна әдебін сақтамаған әншілерге де жазаның күшеюі мүмкін екенін хабарлаған болатын. Осы орайда, сахнада балағаттайтын сөздерді жиі айтып, шығармасында дисфемизмдерді жиі қолданатын отындық өнер иелеріне шолу жасаймыз.
Бұған дейін ҚР парламент мәжілісінің әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі Мақпал Тәжмағамбетова сахнада балағат сөз айтатын әншілер мен бейпіл сөздер көп қолданылатын отандық туынды-бағдарламаларды сынға алған болатын.
""Сорақылық төрге озған заман болды. Сахнаға шыққан әнші мас боп сөйледі, боқауыз да айтты, құтылды. Ұлттық құндылықтарды аяқасты еткендер тек кешірім сұраумен сытылды. Ал боқтық сөз насихатқа айналды. Хит TV телеарнасындағы Qaz Stand Up хабары – сөзіміздің дәлелі. Кейінгі кезде мазмұны, контексі боқауыз сөздерге толы сериалдар қаптап келеді. Кинодағы мұндай көріністер барлық әлеуметтік желіде желдей есіп жүр. Осыдан екі жыл бұрын ""Қайрат болма, адам бол"" деген сериалда қазақтың рухты есімін жерге таптағанын көрдік. Мұндай веб сериалдардың бірі енді толық метражды фильм ретінде кинотеатрларға шықты. Бұған дәлел – дәл қазір Қазақстанның барлық кинотеатрында көрсетіліп жатқан ""Пацанские истории"" фильмі"", – деді Мақпал Тәжмағамбетова.
Оқи отырыңыз: Үйінде не жеке көлігінде балағат сөз айтқандар айыппұл арқалай ма?
Мәдениет және спорт министрлігі мәдениет комитеті төрағасының орынбасары Күміс Сейітова өз кезегінде бүгінде әртістердің сахна әдебін сақтауы мәселесін пысықтап жатқанын мәлімдеді.
""Дәлірек заңды және жеке тұлғалар үшін 150 АЕК-тен бастап, 2 мың АЕК-ке дейін айыппұл салуды қарастырып отырмыз. Бірақ бұл шара қолданысқа енбеді, оны пысықтап жатырмыз. Мұнымен қатар, аталған мәселені әртістер мен концерт ұйымдастырушыларымен бірге қарастырып жатырмыз. Олар қарсы болмағандықтан, бұл өзгерістер жуық арада енгізіледі деп үміттенеміз"", – деді Күміс Сейітова.
Оқи отырыңыз: Кеш сөйлеу кекештікке әкеледі. Бала тілі ерте шығу үшін не істеу керек?
Отандық әншілер мен рэперлер сахнада балағат сөз қолданбаса да, арасында туындыларына боқауыз, бейпіл сөздерді арқау ететіндер көп. Олар – Скриптонит, Nurik Smit, ИК, Moreart, Кисло-Сладкий, Bonah, Say Mo, AYRYS, V $ X V PRiNCE, Qontrast және тағы басқа.
""Ирина Қайратовна"" тобы мәтінде қолданбағанымен, олардың барлық дерлік әнінің басында бэк-дауыспен балағат сөз айтылады. Мысалы: ""Көк ту"", Hiro-мен бірге орындайтын ""Джай"", 5k, Junior-мен (Ghetto Dogs) бірге жазған ""Не әңгіме"", ""Көке"", ""Отыздан асып барамын"" және тағы басқа.
Скриптониттің керісінше кіріспесінен бөлек әннің барлық бөлігінде дерлік балағат, жаргон сөздер мен сленг жиі қолданылады. Мысалы, ""Мультибрендовый"" (ft. 104, T-Fest, Niman), ""Ламбада"", ""Две лесбухи"", ""Положение"", ""Чистый"" және өзгелер.
Рэпер сұхбаттарының бірінде өмірде де, өнер де балағат сөзді қолданатынына қарамастан, әйел қауымына деген сыйластығының ерекше екенін бөлісті. Айтуынша, мәселе әр адамды бөліп-жарып қарамай, оларды жалпылауда. Яғни, ол балағат сөздері тек белгілі бір адамдарға ғана қарата айтады.
""Менің мәтіндерім агрессивті деп айта алмайтын едім. Иә, боқауыз сөздерді (әйелдерге қатысты – ред. түсіндірмесі) жиі айтамын, бірақ балағаттау мақсатында емес. Неге айтпасқа? (...). Өз басым әйел адамдарды қатты жақсы көремін, романтикпін. Оның үстіне анам бар, әпкем бар. Бірақ, адамдар әртүрлі болады"", – деді Скриптонит.
Достар Дархан Жұмабек (Кисло-Сладкий) пен Абылай Сыздықов (Bonah) құрған қазақстандық Кисло-Сладкий & Bonah рэп-дуетінің балағат, бейпіл сөз қолданбайтын туындысын табу қиын: Bugin-Erten, ""Пиридай"", BS Korob, ""Кадилакта"", Markus Dupree және т.б.
Say Mo лақап атымен танымал Мөлдір Есімбектің де кей туындысында жаргон сөздер кездеседі: ""Бунтарка"", ""Индийское кино"", ""Слать их"".
Хип-хоп орындаушы, әндердің авторы, V $ X V PRiNCE лақап атымен танымал Асхат Рысбековтің де кей әнінде балағат сөздер бар. Олардың көбісі әйел затына қатысты: ""Дом 50 (NOVЫЙ)"", ""Температура"", ""Я Не Хочу-у-у-у"".
Бұрын Newton тобының құрамында болған Нұрғиса Әнуарбек (Nurik Smit) балағат сөздерден гөрі, 18+ мағынасындағы бейпіл сөздерді көбірек қолданады: ""Персик"", Baby face, Bonahпен бірге орындайтын – Gini, Qontrastпен бірге орындайтын – ""Сасай"".
Филолог Гүлнұр Бақытбекова балағат немесе бейпіл сөз араласқан шығармалардың қазақ қоғамына жат емес екенін, бұған дейін де кездескенін айтады.
""Қазақ қоғамында бейпіл, балағат сөздерді әлеуметтік-тұрмыстық жағдайы нашар отбасыдан шыққан, сәйкесінше орта және жоғары білімі жоқ адамдар қолданады деген ой қалыптасқан. Алайда сүзгіден өтпеген фольклорға көз жүгіртетін болсақ, бұл сөздердің ойды дәл, ұғынықты етіп жеткізу үшін, күнделікті тұрмыстан алып қолданғанын көреміз. Осы күнге дейін қазақтың эротикалық фольклорын Әлкей Марғұлан, Ғабит Мүсірепов, Қуандық Шаңғытпаев, Әбубәкір Диваев, Бейсембай Кенжебаев, Ақселеу Сейдімбек сынды ғалымдарымыз зерттеп, қолжазба ретінде қағаз бетіне түсіріп отырған. Ақселеу Сейдімбек ""Бейпіл сөздер: қазақтың эротикалық фольклоры"" ғылыми еңбегінде миф, ертек, жыр, дастан, айтыс, мақал-мәтел, жұмбақ, қара өлең, ән өлеңдері, бәдік өлең, бата, көрісу, жаңылтпаш, жоқтаудан мысал келтірген. Яғни, шығармада бұл сөздерді қолдану бізге ешқандай да жат емес"", – дейді Гүлнұр Бақытбек.
Оқи отырыңыз: Қазақ баланы қалай тәрбиелеген? Бізге отбасындағы зорлық-зомбылыққа қарсы заң керек пе?
Бұл тақырып бойынша марқұм Ақселеу Сейдімбектің зерттеуі көп. Ол шаруашылық-мәдени типі экстенсивті жүйені тұғыр еткен сахара қазақтары үшін фольклорлық мұра – халық болмысының ең бір жанды айғағы, мәдени-рухани үлгісі екенін жазған. Қазақ фольклорының өзіндік бір сипаты әлеуметтік топтар мен жіктердің рухани айғағы ретінде жеке-жеке бөлшектенбейді.
""Мәдени-рухани мұра ретінде қазақ фольклоры этно-әлеуметтік субъектінің біртұтас мұрасы ретінде эстетикалық-деректік әсерге бөлеп отырады. Содан да болар, қазақтың дәстүрлі қоғамында кез келген фольклорлық мұра төрдегі төреден бастап, есіктегі малшыға дейін бірдей түсінікті болған және бірдей экстетикалық-эмоциялық әсерге бөлеген. Бәлкім отырықшы елдерде ""шаруалар фольклоры"", ""ақсүйектер фольклоры"", ""салон фольклоры"" деп келетін мәдени-рухани жікке қарағанда, қазақ фольклорының айырмашылығы да оның этно-мәдени құбылыс ретіндегі біртұтастығында болуы керек. Сөз жоқ, бұл тұрғыдан келгенде, қазақ фольклоры өзінің эстетикалық қызметіне қоса, қоғамды реттеп отыратын, адамдар арасындағы алуан қисынды қарым-қатынасқа дәнекер болатын белсенді әрекет-әсерімен де ерекшеленеді. Мұндай қасиеттерден қазақтың бейпіл сөздері де шет емес. (...). Яғни, эротикалық фольклор жігіт пен қыздың, жеңге мен қайынның, жас пен кәрінің, ер мен әйелдің арасындағы моральдық-этикалық қарым-қатынас қалыптары ретінде ғана көрініс тауып қоймайды, сонымен бірге олардың әр қоғамдағы, әрі өз араларындағы орнын айғақтауға де себепші болып отырады"", – деп жазған Ақселеу Сейдімбек.
Психоаналитик Жанар Оспан да жастар мен жасөспірімдер арасында балағат, бейпіл сөздердің қолданылуының өзіндік себебі бар екеніне тоқталды. Айтуынша, мұндай сөздерді адам ішкі жағымсыз эмоциясын білдіру үшін айтады.
""Біріншіден, психикалық аппарат әлсіз болған кезде қорқыныш, қайғы, жек көру, мазасыздық, көңіл қалу секілді әртүрлі кері әсері бар эмоцияны, күйзелісті өткеру үшін  адамдар боғауыз сөздерді қолдана бастайды. Екіншіден, адамның қорқып тұрғанын, өзін қорғағысы келетінін, отбасында эмоциялық байланыстың жоқ екенін білдіреді. Әсіресе, жасөспірімдер былапыт сөздер айту арқылы өзінің шекарасын қорғағысы немесе түрлі рэпті тыңдау арқылы жаны сая табатын әлемге енгісі келеді. Қандай жағдай болмасын, бас салып ұрысудың қажет жоқ. Керісінше мұны сигнал ретінде қабылдап, жасөспірімді не нәрсе алаңдатып жүргенін, үлкендер тарапынан қандай қателік болып жатқанын сұрап, жауабын тыңдап, соған сай шешім қабылдау қажет. Үшіншіден, дисфемизмдерді мағынасын мүлдем түсінбесе де, әдетке айналғандықтан қолданатындар бар. Рэперлерге келетін болсақ, олар бар болғаны ішкі жай-күйін осылай білдіреді"", – деді Жанар Оспан.
Оқи отырыңыз: Продюсер: Отандық кино дегенде жұрт есінде тоқал, той туралы ғана фильмдер болса, бұл – өте ұят
Десе де, психоаналитик жасы кіші балалардың естігенін миына қағазға түсіргендей жазып алатынын айтып, оларды нормадан тыс лексикадан қорғауға шақырды. Балағат сөздер тікелей балаға қаратып айтылмаса да, айналасында болып жатқан ұрыс-керіс оларға тікелей әсер етеді және сол кезде айтылған сөздерді қайталауға бейім келеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Елде сахна әдебін сақтамаған әншілерге де айыппұл мөлшері артуы мүмкін.,,2023-01-18T16:00:00+05:00
parlamentke-koz-tikken-partiyalardyn-pikirsaiysy-qalai-otti,informburo.kz,Парламентке көз тіккен партиялардың пікірсайысы қалай өтті?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/parlamentke-koz-tikken-partiyalardyn-pikirsaiysy-qalai-otti,"2023 жылғы 19 наурызда Парламент Мәжілісі мен мәслихат депутаттарының біріккен сайлауы өтеді. Орталық сайлау комиссиясы сайлауға өз үміткерлерін ұсынған жеті саяси партияны тіркеген болатын.
Qazaqstan телеарнасының эфирінде өткен пікірсайысқа осы 7 партия өкілдері қатысты. Олар:
Журналист Армангүл Тоқтамұрат тізгінін ұстаған теледебат 4 кезеңге созылды. Информбюро партия өкілдері пікірсайыс барысында қандай мәселе көтеріп, не айтқанын ұсынады.
Материалдың қысқаша мазмұны:
Пікірсайыстың бірінші раундында партия өкілдері өз ұсынысын айтты. Алғашқы болып Amanat партиясының атқарушы хатшысы Елнұр Бейсенбаев сөз алды.
""Біз осы күнге дейін ел-елді аралап 1 миллионға жуық азаматпен тікелей кездестік. Елдің ішіндегі қымбатшылық, жұмыссыздық, бір азаматтың бір отбасыны жалғыз өзі асырап отырғанын көрдік. Әрине, мұндай мәселелер елімізде бар. Бірақ, осындай мәселелерді тек Amanat партиясы шеше алады деп ойлаймын. Осы күнге дейін барлық мәселені популистік ұрандармен емес, керісінше, әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан қарастырдық. Біріншіден, біз бар күшімізді әділетсіздік жою үшін бағыттаймыз. Олигополияға жол бермей, барлық мәселені ортаға салып талқылауымыз керек. Жемқорлықты түбімен жоюымыз керек"", – деді Елнұр Бейсенбаев.
Екінші болып сөз кезегін алған Жигули Дайрабаев бірінші кезекте қарапайым еңбек адамына жағдай жасалуы керектігін алға тартты. Айтуынша, мемлекеттің азық-түлік мәселесін осы қарапайым еңбек адамдары шешіп отыр.
""Ауыл шаруашылығында проблема көп. Соның үшеуіне тоқталамын. Біріншісі – мемлекеттегі қарапайым еңбек адамының мәртебесі. Мәжіліске өтсек, қарапайым еңбек адамына жағдай жасаймыз. Мемлекеттің азық-түлік мәселесін инженер, қарапайым механик, қарапайым мал бағушы, құрылысшы шешіп отыр. Осы азаматтардың мәртебесін қайта қарау керек"", – деді Жигули Дайрабаев.
Оқи отырыңыз: 19 наурызда өтетін Мәжіліс сайлауының ерекшеліктері қандай? 12 сұраққа жауап
Сырымбек Тау өз кезегінде ""Бірінші байлық – білімде"" деп ""Республика"" партиясы үшін мектептегі білім сапасын көтеру мәселесі бірінші орында тұратынын айтты. Мұнымен қатар, қарапайым азаматтарға жалақыны көтеру мәселесі маңызды екенін атап өтті.
""Біздің партия осы күнге дейін 700 мың адаммен кездесіп, 8 облыс 3 қаланы қамтыдық. Қала мен ауыл арасындағы үлкен айырмашылықты байқадық. Халық еңбекқор адамның жалақысы өте төмен екенін айтып жатыр. Ауылдағы балалардың білімі мен қаладағы балалардың білімінде 5 жыл айырмашылық бар. Жемқорлық пен жағымпаздық шегіне жеткен. Сондықтан біз бірінші білімді көтеруіміз керек. Көп жерде ""Бірінші байлық – денсаулық"" деп айтады. Жоқ, бар байлық біліммен келеді. Біз білімді көтеруіміз керек. Неге ауылда туған бала қала баласымен қатар білім ала алмайды? Бұған не себеп екенін әлі күнге дейін таба алмай келе жатырмыз"", – деді ""Республика"" партиясының тең төрағасы.
Қазақстан Халық партиясы төрағасының орынбасары Асхат Асылбеков өз кезегінде мемлекеттік тіл және қандастарды қолдау мәселесінің алдыңғы қатарда тұратынын атап өтті.
""Халық биліктен осыдан 28 жыл бұрын айырылды, біз соны қайтармақпыз. Мақсатымыз – елдің билігі мен байлығы Қазақстан халқына тиесілі болатын әділетті қоғам құру. Біздің формуламыз: ""Әділ президент – ықпалды парламент – халықтық үкімет"". Осы орайда мәжіліс пен маслихаттарға нағыз билікті қайтарғымыз келеді. Аудиторлық палатаны, заңды дайындайтын институтты мәжілістің құрамына енгізу керек. Атқарушы билік атқарушы билік болып қалуы керек. Біз ұлт қауіпсіздігі мен мемлекеттік тіл мәселесін шешу үшін қандастарымызды қолдап отырған жалғыз партиямыз"", – деді Асхат Асылбеков.
""Жасылдар"" партиясының басшысы Азаматхан Әміртаев кәсіпорындардың халық денсаулығына аса зиян келтіріп отырғанын алға тартты.
""Біздің партияның ең басты құндылығы – қоршаған ортаны қорғау және адам денсаулығын жақсарту. Бұл өмірдегі ең маңызды құндылық болып саналады. Халқымызға жақсы өмір сыйлау үшін күресіп жатырмыз. 30 жыл бойы осы партиялар зауыттар мен кәсіпкерліктерге қолдау көрсетіп келді. Соңында азаматтарымыз ауруға шалдықты. Зауыттарды аралаған кезде көптеген адамның ауырып жатқанын көрдік. Рак, аллергия секілді аурулардан өліп жатқандар бар. Олардың жағдайын кім ойлап жатыр? Әр іс пен өндіріс халыққа бақыт әкелмейтін болса, өндірістің не керегі бар?"" – деді Азаматхан Әміртаев.
""Ақ жол"" демократиялық партиясы төрағасының орынбасары Берік Дүйсембинов партияның жалған ұрыншыл еместігін, керісінше барлығын өз ісімен дәлелдейтінін айтты.
""Бүгінгі таңда Қазақстанда барлығы Еуропадағыдай қымбаттады. Мұның барлығы саясатты ғана емес, экономиканы жекешелендіріп алған азаматтардың себебінен болып жатыр. Біздікі жалған ұран емес, жүйелі жұмыстың жалғасы. Осы жағдайды осыдан 100 жыл бұрын Алаш арыстары айтып кеткен. Қазақтың жерінің тасы кеудесіне түйме болып қадалуы керек. Қазақтың қойының жүні иығына шекпен болып жабылуы керек"", – деді Берік Дүйсембинов.
Бірінші айналымды тәмамдаған Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы Астана қалалық филиалының төрағасы Нұрлан Әуесбаев шенеуніктердің мәселені шешу жолын көрсетпегенін атап өтті.
""Біздің шенеуніктер жылдар бойы осы әңгімені айтып келеді. Бірақ бірде-бір шешім жоқ. Осы мәселенің түйіні шешілгенін кім көрді? Жылдар бойы жаттанды сөздерді айтқанмен, оның шешу жолын көрсетпеді және ол бойынша жұмыс жасалмады. Біздің ойымызша, дәл осы бағытта біздің керемет бағдарламаларымыз бар"", – деді Нұрлан Әуесбаев.
Информбюроның пікірсайыстан орыс тілінде әзірлеген шолуы: Предвыборные дебаты: о чём спорили представители партий
Екінші кезеңде партиялардың өкілдері бір-бірінің сұрақтарына жауап берді.
Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы Астана қалалық филиалының төрағасы Нұрлан Әуесбаевтың Amanat партиясының атқарушы хатшысы Елнұр Бейсенбаевқа сауалы: ""Партияларыңыз 20 жылдан бері билік басында отыр. Қаржылық, әкімшілік және басқа да қажеттіліктермен қамтылған. Ұйықтап отырып парламентке қайтып келулеріңіздің себебі неде? Елдің сеніміне қалай ие болмақсыздар?""
Елнұр Бейсенбаев: 2021 жылы біз барған бағдарламамыздың үштен екісін орындадық. Егер сіздің көзіңіз көрмейтін болса, ақпарат беттеріне зер салыңыз. Ол бағдарламаны орындау үшін біз арнайы жол картасын жасаған болатынбыз. Оның 360 пункті бар. Біздің фракцияның жұмысымен әрбір депутатқа Мәжілісте ол пунктер бөлініп берілді. Соның нәтижесінде біз неге қол жеткіздік Біріншіден, мұғалімдер туралы статусты қабылдадық. Мұғалімдер жалақысын 2,5 есеге, медицина саласының қызметкерлерінің жалақысын 1,5 есеге, мәдениет, басқа да бюджет саласы қызметкерлерінің жалақысын тағы 1,5 есеге көбейттік. Стипендияны 50 пайызға, магистранттардың шәкіртақысын 40 пайызға көтердік. Студенттерге тағы да 10 мың грант бердік.
Біздің бағдарламамыз нақты 10 бағыттан тұрады, сонымен таныссаңыз болады. Еліміздегі әр отбасының әл-ауқатын көтеруге, ауылды түлетуге, жастарға қолдау көрсетуге, экономикалық бағыт-бағдар, сонымен қатар ортақ құндылықтарды да біз өзіміздің бағдарламамызда көрсеткен болатынбыз. Біле білсеңіз, біздің партияның бүкіл Қазақстан бойынша 249 филиалы бар. Одан қалса, біз қазіргі таңда осы сайлауға барлық деңгейдегі мәслихаттарға 4 мыңға жуық депутаттарымызды ұсындық. Мәжіліске 100 пайыз – 119 депутатымызды тағы да ұсындық.
""Ақ жол"" демократиялық партиясы төрағасының орынбасары Берік Дүйсембинов Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы Астана қалалық филиалының төрағасы Нұрлан Әуесбаевқа сауалы: Оппозициямыз деп жатырсыздар, ұрандарыңызды да естіп жатырмыз. Өткен мәжіліс сайлауына қатысқан жоқсыздар. Қатты айқайдың орнына сол сайлауға қатысу керек еді, бақылаушы болу керек еді. Статист болып отырып осы жолы неден ояндыңыздар?
Нұрлан Әуесбаев: Расымен де, 2019 жылы президент сайлауына қатыса алмадық. Өйткені президент сайлауына ұсынған белгілі журналисіміз бұл мәселеге араласуды қойды. Бізде ешқашан уақытылы, әділ сайлау болған емес. Әділ сайлау болмайтындықтан, біз бойкот жарияладық. Себебі, Ескі Қазақстанның сол кездегі жағдайы қатысуға мүмкіншілік бермеді. Біздің партияның құрамына сотталған террористік, экстремистік ұйым адамдарын тығып, провакация жасамақ болды. Біз осының барлығын көре тұра өтірік қойылымға қатыспадық. Шын мәнінде, бойкот жарияладық, ал онымыз дұрыс болып шықты.
""Байтақ"" партиясының төрағасы Азаматхан Әміртаевтың Қазақстан Халық партиясы төрағасының орынбасары Асхат Асылбековке сауалы: Партияңыздың лидері бүгін келген жоқ. Ол кісі қазақ тілін білмегендіктен келе алмады. Осы күнге дейін Ескі Қазақстанның қолдаушысы, жақтаушысы болды. Неге бүгін халықтың жағына шығып отыр?
Асхат Асылбеков: Сізге түсініксіз болса, газет оқыңыз. Ол кісі Қазақстанның нағыз патриоты, мемлекетшіл адам. Егер терең ойласаңыз, қазіргі геосаяси қиын жағдайда Қазақстанның көршілермен тату болуын қалап отыр. Кейбір патриоттар соны түсінбейді. Көрші бізде бесеу ғана. Кеңес заманындағы көп адам қазақ тілін білмеген шығар. Ол әжептәуір қазақша сөйлейді, күнде екі рет қазақ тілі сабағына қатысады.
Қазақстан Халық партиясы төрағасының орынбасары Асхат Асылбековтің Amanat партиясының атқарушы хатшысы Елнұр Бейсенбаевқа сауалы: Қазақстанда 3 млн кедей азамат бар. 8 млн адам несиеден басын көтере алмай отыр. Балалар суициді бойынша Қазақстан әлемде бірінші орында тұр. Билікте 20 жылдан бері бір партия отыр. Қашанға дейін халықты алдайсыздар?
Елнұр Бейсенбаев: Біріншіден, ақпаратты дұрыс жерден алыңыз. Қазақстанда 3 млн кедей жоқ, ал кедейшілік шегінде өмір сүретін халық саны 600 мың ғана. Екіншіден, 9 млн адам несиеге белшесінен батып, қарызын жаба алмай отыр дейсіз. Ол ақпарат та жалған. Кедейшілікке белшесінен батып отырған азаматтар саны 1,5 млн ғана. Осы тұста біз Қазақстан Халық партиясының ақпаратты қалай тарататынын, популистік ұрандарға бейім екенін көріп отырмыз. Құдай сақтасын, бала өлімі бойыша Қазақстан бірінші орында емес.
Біз бала құқықтарын қорғау бойынша заңға өзгеріс енгіздік. Ата-аналар қорғау мәселесін енгіздік. Әлеуметтік желіде буллингке тоқтау қойдық.
Respublica партиясының тең төрағасы Сырымбек Таудың ""Ақ жол"" демократиялық партиясы төрағасының орынбасары Берік Дүйсембиновке сауалы: ""Ақ жол"" партиясы сайлауға бұрынғы үміткерлерді ұсынып жатырсыздар. Соңғы 13 жылда басшыларыңыз ауыспады. Кәсіпкерлер, жастар қайда?
Берік Дүйсембинов: Біріншіден, өзіңіз секілді кәсіпкер азаматтардың келгеніне қуанып отырмын. Сіздер нақты жұмысты көре білетін азаматсыздар. Халық көзіне көрінбейтін жұмыстар бар. Қытайда қамалған қазақтарға ең бірінші біздің партия араша түсті. Кәсіпкерлік кодекстің авторы біздің партия, істеп жатқан жұмысты екі минут ішіне сыйғызу мүмкін емес. Барлығына біздің әріптестеріміз куә. Әрине, партия – тірі организм. Партияда адам ауыстыру керек екен деп ""жол-жөнекей адам термейміз"".
Барлығы кәсіпкерлердің қамы үшін жасалды, заңғы 9 жыл уақытымыз кетті. Бес жылдан бері жеке тұлғалардың банкроттығы туралы заңды енгізуді ұсынып келдік. Басшы ауысқан да дұрыс шығар, бірақ бізде көпірдің үстінде ат ауыстыру деген жоқ.
""Ауыл"" партиясы төрағасының орынбасары Жигули Дайрабаевтың Respublica партиясының тең төрағасы Сырымбек Тауға сауалы: Сіздер жаңа партиясыздар. Кейін ""Адал"" партиясының кейпін киіп кетпейсіздер ме? Ауылдық, қалалық деңгейдегі бастауыш партия ұйымдарыңыз жоқ. Фундамент болмаса, мәжіліске қалай өтемін деп ойлайсыздар?
Сырымбек Тау: Біздің жас партия екеніміз рас. Құрғызбай қоя ма деген де күмән болды. Сайлауға барлығы 277 адам ұсынып жатырмыз. Ең бастысы – партияға келіп түскен әр мәселені бірден шешіп отыру. Өтініштерді әр жерде жүріп жинау, электронды түрде алу бар. Қазақстанды өркендетпей тұрған нәрсе осы қағазбастылық.
Жастар жиналып, бәрін ақылдастық. Біз тек екі нәрсені орындай алмаймыз: өтірік уәде беру және жалған сөйлеу. Әрқайсымыз өз кәсібімізді алға қалай дөңгелете білсек, осы партия құрамында дәл солай Қазақстанның жағдайын жақсартқымыз келеді. Оның үстіне, партиядағы тең төрағалар жүздеген миллиард салық төлеп отыр. Мемлекеттен ешқашан тендер алған емеспіз.
""Байтақ"" партиясының төрағасы Азаматхан Әміртаевтың Қазақстан Халық партиясы төрағасының орынбасары Асхат Асылбековке сауалы: Партияңыздың лидері бүгін келген жоқ. Ол кісі қазақ тілін білмегендіктен келе алмаған болар. Осы күнге дейін Ескі Қазақстанның қолдаушысы, жақтаушысы болды. Ал бүгін неге халықтың жағына шығып отыр?
Асхат Асылбеков: Ол кісі Қазақстанның нағыз патриоты, мемлекетшіл адам. Егер терең ойласаңыз, қазіргі геосаяси қиын жағдайда Қазақстанның көршілермен тату болуын қалап отыр. Кейбір патриоттар соны түсінбейді. Кеңес заманындағы көп адам қазақ тілін білмеген шығар. Ол әжептәуір қазақша сөйлейді, күнде екі рет қазақ тілі сабағына қатысады.
Amanat партиясының атқарушы хатшысы Елнұр Бейсенбаевтың ""Ауыл"" партиясы төрағасының орынбасары Жигули Дайрабаевқа сауалы: Біздің партиямыздың биылғы бағдаралмасында үлкен блок бар. Ол – ауылды түлету. Сіздердің бағдарламаларыңызбен таныстым. Бағдарламада ""кәсіпкерлерді салықтан босатамыз"" делінген. Меніңше, кәсіпкерлердің әлеуметтік жауапкершілігі болғаны маңызды. Сонда кәсіпкерлерді салықтан босату дегенді қалай түсінуге болады?
Жигули Дайрабаев: Бізде мынау орта, ал мынау шағын кәсіп деген ұғым жоқ. Біз жалпы ауыл шаруашылығы мәселесін көтереміз. Бүгінде ауылдың жағдайы қиын.
Мен ешкімнің ар-ұятына, ар-ожданына тигім келмейді. Бірақ, Қазақстанда солақай саяттың кесірінен 1450 ауыл картадан жойылды. 6300 ғана ауыл қалды. Енді оның 2 мыңға жуығы болашағы жоқ деген қара тізімге ілінейін деп тұр. Біз ""Ауыл"" халықтық демократиялық партиясы оған жол бермейміз.
Пікірсайыстың үшінші кезеңінде қатысушылар өздері мүшесі болып келетін партия жеңіске жеткен жағдайда, қандай негізгі 3 мәселені шешуге жұмыс істейтінін қысқаша баяндады.
Біріншіден, біз баршаға тең қоғам жасаймыз. Заң үстемдігін орнатамыз. Amanat партиясы ең ірі партия ретінде болашаққа жауап беруге дайын. Біз адал еңбек пен маңдай тердің бағалануын қадағалаймыз. Ел арасында ешкімнің ұлтына, жынысына, әлеуметтік мәртебесіне байланысты жіктеу болмайтынына сөз береміз. Бұдан былай қарай бізде ұлтшылдық пен жершілдікке жол берілмейді. Елімізде заң мен тәртіп үстемдік ететін болады.
Екіншіден, біз ауылды түлетеміз. Расында да жалған ұрандармен емес, біз нақты ауылды қолдауға, ауыл тұрғындарына несие, субсидия беруге дайындалып отырмыз. Екінші мәселе, тауар өнімдерімізді 100 пайыз ауылдан шығарамыз. Біз ауылдағы агроөнеркәсіптерде 100 инвестициялық жобаны іске асыруды жоспарлап отырмыз. Біз ауылға баратын әрбір жас маманға 10 миллион теңгеге дейін үстеме ақы беруді ойлап отырмыз. ""Жер аманатының"" аясында биыл тағы да 5 миллион гектар жерді халықтың игілігіне қайтарамыз.
Үшіншіден, ортақ құндылықтары біріккен берекелі қоғам құрамыз. Бұл – әділетті Қазақстанда ашықтық, әділдік және тең қоғам үстем ететін басты құндылықтар. Осы дебаттың өзі соның анық көрінісі. Мемлекет басшысының халық үніне құлақ асатын концепциясын жүзеге асырып отырмыз. Жаңару мен ашықтық деген осы деп білемін. Ұлттың рухани бірлігі – қазақ тілі деп есептейміз. Қазақ тілін әрбір қазақстандық білуі міндет деп санаймыз. Әрбір мемлекеттік қызметші қазақ тілінде сөйлей білуі қажет. Біз ұлтты ұйыстыратын салт-дәстүрімізді дәріптейміз. Біз руханиятқа мейлінше болысамыз. Алдағы бес жылда бізді ірі істер күтіп тұр. Біз соларды бірге іске асырамыз. Amanat халықпен бірге.
Біріншіден, ауылдың инфрақұрылымын жақсартамыз. Ол үшін, ең алдымен, ауылға жақсы жол салу және ауылдан су шығару керек. Ауылды газдандыру, мәдени ошақтар салу, интернет жеткізу керек. Ауылға инфрақұрылым салып, жастардың бәрін ауылға қайтарудың амалын ойлау керек.
Екіншіден, азық-түлік қауіпсіздігі туралы заң қабылдау керек. Бұл жөнінде бастама көтердік. Көшеде жол ережесін бұзсаңыз, айыппұл салынады. Әскерден қашсаңыз, заң жүзінде жазаланасыз. Ал мемлекеттің азық-түлік қауіпсіздігі мәселесі бірінші кезекте тұратын әңгіме. Мәжіліске өтсек, заң қабылдауға бастамашыл топ құрамыз.
Соңғы отыз жылда ауыл шаруашылығын өте қиын жағдайға алып келдік. Қазір ауыл шаруашылығының халі мүшкіл. Ауыл шаруашылығы саласында тұрақтылық жоқ. 19 министр ауысса, қандай тұрақтылық болады? Осы мәселелерді тоқтатып, тек заңмен жауап беретін уақыт келді. Қандай кемшіліктер жіберілді, қандай дұрыс емес бағдарламалар, жоспарлар қабылданды, олар неге орындалмай қалды? Бұл сұрақтарға ешкім жауап бермеді. Бәрі қызметтен кетіп қалды. Соның кесірінен ауыл осындай жағдайға тап болды..
Ауылдық жердегі бағдарлама мен қаладағы бағдарлама екі бөлек. Айырмашылық бес жылға ажырап кетті. Осы бес жылды теңестіруіміз керек. Неліктен? Ауылдағы мұғалімдердің жағдайын жасауымыз керек. Ол үшін Отбасы банкі ауылға барып үй салуы керек. Ауылдың мұғалімдері басқа нәрсеге алаңдамауы керек.
Екіншіден, Алматы қаласында 216 мың студент бар. Алматы қаласы қазіргі кезде оқу ордасы болмай тұр. Студенттерімізді басқа қалаларда оқыту керек. Біздің ұсынысымыз Семейде, Абай облысында, Петропавлда, Павлодарда университеттерді көптеп ашу. Алматы қаласының үлкен проблемаларын шешуіміз қажет. Сондықтан, білімді жастарды бірінші орынға қоймасақ, еліміздің болашағы бұлыңғыр. Білікті мамандар жетіспейді. Достарым білікті маман бола тұра жалақысын ала алма, шетелде қара жұмыс істеп жүр. Өкінішті.
Үшіншіден, өз жұмысын істеп, жалақысын ала алмайтын еңбекқор адамдардың жалақысын беруіміз керек. Ортаға делдал салмауымыз керек. Еңбекқор адамдарды бағаламасақ,  орта кәсіп те өркендемейді. Еңбекқор адам алған ақшасын депозитке салып қоймайды. Еңбекқор адам сол орта кәсіпті дөңгелетеді.
Біріншіден, әлеуметтік сала бойынша жұмысшылардың құқығын қорғайтын жаңа Еңбек кодексін қабылдау. Халықаралық еңбек ұйымының төмен жалақы туралы 131-конвенциясын бекіту. Соның арқасында Қазақстандағы бүкіл жұмысшылардың жалақысы көбейеді. Қазіргі таңдағы талабымыз – ең төменгі жалақыны 140 мың теңгеге жеткізу. Ауыр, зиянды және қауіпті өндірісте еңбек ететін жұмысшылардың 50 және 55 жаста зейнетке шығуын талап етіп отырмыз.
Отандастырымызға медицина және білім тегін болуы тиіс. Көпбалалы аналар мәртебесі өмір бойы сақталуы тиіс. Әр балаға берілетін жәрдемақы 70 мың теңге болуы керек. Біз коллекторлы бизнеске тыйым салуды талап етеміз.
Екіншіден, экономика саласында әр азаматқа қаладан 10 сотық, қаладан 25 сотық жер телімін беруді ұсынамыз. Ауылдық жерлерде жер онда жұмыс істейтіндерге ғана берілуі тиіс. Латифундистер жерді тек жалға алуы керек. Ауылды аймақтарды дамыту мақсатында Қазақстан азаматтарына бестен 500 гектарға дейін жерді 7 жылға тегін пайдалануға беру және қандастардың мәселесін шешу. Қандастардың арқасында солтүстік облыстарды қазақыландыру және тіл мәселесін шешу. Біз ұлттық энергетикалық стратегия қабылдауды ұсынамыз. Олигархтар мүлкін тәркілеуді және заңсыз жекешелендірілген кәсіпорындарды мемлекетке қайтаруды талап етеміз.
Үшіншіден, жастар саясатын жетілдіру. Былтыр Қазақстан халық партиясы 17 қалада митинг өткізіп, Артспорт бағадарламасын қорғады. Соның арқасында 675 мың бала спортпен, шығармашылықпен тегін айналысып жүр. Біз жастарға арналған мемлекеттік тұрғын үй бағдарламасын қабылдаймыз. Студенттерге 70 мың теңге мөлшерінде шәкіртақы төленуге тиіс.
Ең бірінші, қоршаған ортаны ластаған кәсіпорынлар мен шенеуніктерді жауапқа тарту қажет. Ол үшін біз Экологиялық кодексті қайта қарауымыз керек. Бүгінгі күні сол олигархтар, шенеуніктердің ықпалымен жасалған Экологиялық кодекс осы депутаттық орын алғалы отырған мына партиялардың қол астынан өтті. Осылар қол қойды. Отыз жылда Қазақстанда экологиялық ғылым жойылды. Сол үшін партиямыз экологиялық ғылымды дамыту үшін орталықтар ашуды бастады. Біз ғылымды қайта түлетеміз.
Екінші мәселе – әлеуметтік теңсіздік. Қоршаған орта мен әлеумет тікелей байланысты. Қоршаған орта бұзылса, адам денсаулығы бұзылады. Сондықтан біз әлеуметтік теңсіздікті қайта қарауымыз керек. Әлсіз халқымызды қолдауымыз керек. Біздегі кедей, қарапайым халықтың бәрі қайғылы. Сол қайғылы халқымызды қолдауға тиіспіз.
Айтқан игі істер бюджет болмаса, іске аспайды. Сондықтан да біріншіден, парламенттің мемлекеттік бюджетті бекіту мен бақылаудағы өкілеттігін күшейтуіміз керек. Кез келген мәселені шешу бюджетке келіп тіреледі. Бірақ, мемлекет қаржысының қомақты бөлігі парламент қатысуынсыз кетеді. Әр партия айтып отырған игі істер іске асуы үшін бюджет парламентке есепті болуы керек.
Екіншіден, жеңіске жеткен партия үкіметті құрауы керек. Отыз жылда үкіметтің жеңісіне де, жеңілісіне де ешкім жауап беріп отырған жоқ. Халықтың қанша қаржысы шашылды. Жеңіске жеткен партия үкіметті құрайтын болса, ертең сол үкіметтің сәтсіздігіне халық партиядан жауап сұрайтын еді. Бүгінгі үкімет пен жеңіске жеткен партия екеуі су сияқты. Үкімет өз алдына, ал партия өз алдына жүр. Сіздер ертең мәжіліске кіргенде дәрменсіз парламентті көресіздер. Үкіметтің шешімінсіз сіздердің бірде-бір заңдарыңыз өтпейді. Ықпалды парламент болу үшін үкімет парламент алдында есеп беруі керек.
Үшіншіден, еліміздегі үлкен мәселе – сот билігі. Президент айтқан әділдік деген сөз ең біріншіден сот билігінен туындайды. Мәжіліс алдында жүздеген адам қолына плакат ұстап жүр. Қаншама адам қабылдадық. наразы адамдар көп.
Парламенттің деңгейін көтеруіміз керек. Біз салмақты, елге керекті ең ауыр мәселелерді алға тартып, шешу жолын ұсынамыз. Бірінші, қазақстандықтардың өмір сарасы стандарттарын енгізу. Бұд Еуропа елдерінде ғылыми түрде дәлелденген біздің елдегі аз қамтылған азаматтардың ең төменгісінің өзі мына стандарттарға сай болуы керек. Дәрі-дәрмекпен, демалыспен қамтамасыз етілуі керек. Үш келі картоп жетеді деп есептеліп қойған. Жоқ, ең кедей азаматтардың өзі стандарттарға сай болуы керек. Ғылыми тұрғыда Еуропа елдерінен алынған. Барлық министрліктен азаматтардың стандарттарға сәйкес барлық нәрсемен қамтамасыз етілуін талап етуіміз қажет.
Екіншіден, олигархиялық жүйеден арылуымыз керек. Қазақстанда байлықтың бәрі бар, бірақ халық кедей. Неге? Өйткені, бақылау жоқ. Байлықтың бәрін әкетіп жатыр. Оның бәрін мемлекетке қайтару керек.
Төртінші кезеңде теледебатқа қатысушы партия өкілдері қорытынды жасап, қазақстандықтар өздері ұсынып отырған үміткерлерге дауыс беруге шақырды.
""Қоғамдық пікір"" зерттеу институты сайлау және пікірсайысқа қатысты сауалнама нәтижесін жариялады. 70 минут ішінде сауалнамаға 18 жастан асқан 34 947 респондент қатысты.
""Дауыс беруге барасыз ба?"" сауалына респонденттер келесідегідей жауап берді:
""Пікірсайыста қай партия өкілінің сөйлеген сөзі Сізге көбірек ұнады?"" деген сауалға:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Qazaqstan арнасында тікелей эфирде болған дебатқа 7 партияның өкілдері қатысты.,,2023-03-02T01:40:35+05:00
qazaq-aielderi-qalai-kiinui-qazet-stilistpen-suxbat,informburo.kz,Қазақ әйелдері қалай киінуі қажет? Стилистпен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-aielderi-qalai-kiinui-qazet-stilistpen-suxbat,"Бала күннен әдемі киінуге жаны құштар Бұлбұл Қалқанбаева жасы отыздан асқанда кеңседегі жұмысын біржола тастап, стилист кәсібін меңгерді. Ол бүгінде қазақ аудиториясына әдемі әрі үйлесімді киінуді үйретіп, өзі сияқты стилист мамандар дайындап жүр.
Бұлбұл Қалқанбаева Информбюро тілшісіне берген сұхбатында киім талғамы туралы әңгімелейді.
– Әйелдерге әдемі киінуді не үшін үйреткіңіз келді?
– Бала күннен үйлесімді киіну қымбат киіну деп ойлап келдім. Тұрмыс жағдайы орташа отбасыда өмір сүрдім. Әдемі киінудің қажет екенін студент кезімде түсіндім. Тұрмысқа шығып, декретте отырғанда құштарлығым арта түсті. Сол кезде стилист кәсібін оқып, меңгере бастадым. Google-ға ""қалай әдемі киінуге болады?"" деп жазсаң, ақпарат шықпайды. Жан-жақтан іздеп, оқып, үйреніп, ішкі пайдалана алмаған потенциалымды шығара бастадым. Үйреніп алуға болатын дүние екенін түсіндім. Бұл да спортшының бұлшық еті секілді, бір рет жаттықса, мықты болып кетпейді. Бұлшық ет уақыт өте қатаяды. Талғам қалыптастыратын көздің де бұлшық еті солай. Көре-көре көз жаттайды. Әдемі киіну үшін байдың қызы болу керек емес екен.
Ең бірінші блог бастағанда қазақ әйелдеріне базардан да әдемі киінуге, үйлесімді киінуді оңай үйренуге болады дегенді айтқым келді. Қоғам көйлек киюді үйреткісі келген жас қызды қабылдай алмады. ""Байға тидік, бала таптық, бізге стиль неге керек?"" деген секілді негатив пікір өте көп болды. Жұрттың сөзін көтере алмай талай рет блогымды тастап кеткім келді. Десе де, төрт жылда жеткен жетістігім аз емес. Аудиториямның 95 пайызы үйлесімді киіну – жеке тұлға ретінде жетістіктерге апаратын қадамдардың бірі екенін мойындап қалды. Әдемі киіну жай ғана сыртқы қабық емес екенін түсінеді.
Публикация от Бұлбұл Қалқанбаева | Қап-қазақша стилист (@bul_bulbull)
Әдемі киіну қай салада болсын сарапшылығыңды одан әрі айқындай түсетін, кез келген ортаға сөзіңді өткізе алатын, өзіңе деген құрметіңнің көрсеткіші ретінде қалыптасып келе жатыр. Соны қыздар өте жақсы түсінеді. Қазақ аудиториясына ең алғаш психология, өзіңді тану деген ағым келгенде жылап қабылдадық. Өзіміз білмеген, көлеңкеде қалған проблемалар шықты. Бір сәтте адамдар эмоцияларын игеріп, проблемаларын шеше алды. Стиль – сәл кенже қалып қалған, кейіндеу келген салалардың бірі. Бірден жақсы қабылдай қоймайды. Қарсылықтар болды. Қазір мені қазақ қыздарының әдемі өзгеріске, үйлесімді киінуге деген құлшынысы қуантады.
Кез келген қазақ әйелі базардан не сауда дүкенінен киінсе де, люкс кисе де көпшілігі жақсы киінуге ұмтылады. Бұл мені қуантады. Мансапқа жеткің келсе сол биікте тұрғандай киін дейді. Кез келген адамды келе жатқан кезде алғашқы үш секундта тануға болады. Ол адамның өзін жақсы көру көрсеткіші, өз-өзін сыйлау деңгейі, басқаға айтқысы келген ішкі менінің батылдығы, барлығын көремін. Бірден құрметім арта түседі.
– Сіз талғамыңызды қалай қалыптастырдыңыз?
– Анасының көйлегін киіп алып, оны қиып тастайтын, джинс шалбардан белдемше тігіп алатын, матаның қиқымынан көйлек жарататын қыз болып өскен жоқпын. Стилистердің көбі бала күннен бүлдіруге бейім болған. Мен ондай болмадым. Үйде үш қыздың үлкені болғаннан кейін ұлдың жұмысын жасадым. Еркекшора болдым, аттың үстінде мал бақтым. Қи ойып, малға жем-суын беріп, арасында сабаққа барып келіп жүрдім. Әкеме көмек керек болған соң үйдің шаруасына араластырмады.
Кеңес заманында өмір сүрген ата-ана балаларымыз. ""Сұлуынан – жылуы"" деп киімің жылы, таза болсын, бастысы кір, жыртық болмасын деп өсірді. Ол кездегі ата-анада кінә жоқ. Заман солай еді. Әдемі кинудің қажет екенін үлкен қалаға шығып, студент болғанда ұқтым. Сол кезде әдемілікті көріп, көру көкжиегім кеңейді. Бірақ талғамымның жеткен жерін оңды-солды сынап көруге қаражат болмады. Декретте отырғанда көру арқылы, көз бұлшық еттерін жаттықтыру арқылы талғамды қолдан жасап алдым.
Табандылық, еңбек, күнделікті ізденіп, жұлдыздарды, журналдарды қарап, киімнің әр сантиметр нобайын жаттау арқылы көздің бұлшық етін жаттықтырдым. Стилист қалай менің кәсібіме айналып кеткенін, басқа әйел әдемі киінсе, бірге қуанатын деңгейге жетіп қойғанымды байқамай қалыппын. Үйлесімді киінген қыз көрсем шаттанамын, әдемі ішкі күй сыйлайды.
– Клиенттеріңіз кім? Стилист қызметін кімдер пайдаланады?
– Парақшамды әртүрлі аудитория – базардан 5 мың теңгеге сөмке алатын келіншек те, бірнеше миллион теңге жұмсайтын әйел де қарайды. Клиенттерім де әртүрлі. Қымбат брендтерден 400-500 мың теңгеге аяқ киім алатын, өзім секілді қарапайым масс-маркеттен киінетін әйелдер бар. Жеңілдік кезінде 100 мың теңгеге толық гардеробты жасақтап шыққан кезіміз болды. Бөліп жармаймын, дегенмен 60-70 пайызы – қарапайым қыз-келіншектер. Олар менің әр пазлымның куәсі. Өскеменде жүргенімде қалай өзімді құрағанымды, брендім қалай дүниеге келгенін, әр қадамымды Instagram-да күнделікті айтып жүргеннен кейін олар сүрінгенімді де, жылағанымды да, қайта тұрып, шаттанғанымды да біледі.
Өзіме ақырын люкс сападағы брендтерді рұқсат ете бастадым. Аудитория да соған дайын екен. Бала кезімде қалаған нәрселерді алып жатқанымды көріп, бөлігімді жауып жатқаныма түсіністікпен қарай алатын аудитория. Екі жыл бұрын ""мұны кім киеді, оданда бала-шағама киім алып бермеймін бе?"" дейтін. Ол да дұрыс. Екі жыл бұрын мен де солай ойладым. Барыңды тастап, люкс ал демеймін. Бірақ, күнделікті өмір сапасын кемі бір пайызға жақсарту қажеті.
Біз бұл өмірге жақсыға лайықпыз деп келеміз. Қанағат қылып, көрпеңе қарай көсілген дұрыс. Люкс сіздің құндылығыңыз емес шығар. Оған құртқан ақшаңызды шаңғы костюмін алуға жұмсайтын шығарсыз. Құндылығыңызға қарай өміріңізге рақат алып келетін, жаныңызға ләззат сыйлайтын, сізді қуантатын, әр сәт сайын шабыттандыратын өмір сапасымен өмір сүру керек. Соны қыздарға насихаттаймын. Өзің көре алатын көкжиекте қалып қалмауды көйлекпен көбірек байланыстырдым.
Оқи отырыңыз: Былғары костюм, кең шалбар: 2023 жылы қандай түсті киімдер сәнді болады?
Киімді тек сыртқы қабық деп қабылдауға қарсымын. Әйелдер жасына жетпей әже болып киінеді, оған қарсымын. Тәрбиеден асып кетпей, менталитетті ескеру керек. Ормал байлау керек болса байлау керек. Әдемі қартаюға болады. Өзіңді, ресурстарыңды сыйлап, жай ғана әдемі болып жүруге болады. Қазан-ошақтан кет, күйеуіңді тыңдама демеймін. Әйел сырттан жақсы пікір естігенде, ішкі күйі әдемі болғанда енесімен, күйеуімен ұрыспайды. Оған уақыты жоқ. Ішкі күйі керемет болғанда жақындарына да бақыт сыйлайды. Бәріміз әдемілікке құштармыз. Олай емес дейтіндер жүрегінің түбіндегі құштарлықты мойындамауы мүмкін.
– Секонд-хендтен киінуге қалай қарайсыз?
– Өте жақсы қараймын. Сән өзінен-өзі пайда болмайды. Ол қияли адамдардың шығара салған дүниесі емес. Қоғамдағы жаңалықтардың бәрі сәнде тікелей көрініс табады. Мысалы, жан-жануарларды қорғау мақсатында экотеріге көшіп жатырмыз. Екі жыл карантинде ыңғайлы, спорт стиліндегі, қатты көзге ұрмайтын барынша табиғи түстердегі киімдер кидік. Бұрынғыдай бәрін сатып ала бермеу мақсатында ""баяу сән"" келе жатыр.
Бангладеш, Қытай секілді жұмыс күші арзан елдерде тігіледі. Әкелеміз, сатамыз, лақтырып тастаймыз. Сапа да кетті. Сондықтан бір рет пайдаланған сапалы дүниені тазалап, неге қайта кимеске? Сөмке, аксессуарлар алуға болады. Сапасы өте жақсы. Осылайша қайта-қайта киім сатып алмауды үйренеміз. Қалтаны да қақпайды. Біз қазір ақшамызды сапасыз киімдерге, синтетикаға құртып жатырмыз. Секонд-хендтен сапалы дүние көріп қалсақ, неге алмасқа?
Публикация от Сіз көп іздеген көйлектер (@bul_bulbul_brand)
– Өзіңіз аласыз ба?
– Аксессуар аламын. Қазір винтаж, яғни ескі заттар өте жақсы бағаланады. Сән тарихын қарасақ, 1910 жылдан 2000 жылға дейін әр он жылдықта қоғамдағы жаңалықтарға сай сәнде өзгерістер болып отырған. Одан кейін ештеңе болған жоқ. 1980-жылдардың көлемді иығы мен 70-жылдардың ""колокол"" шалбары, 50-жылдардағы белі қыналған new look, Dior стилі, 40-жылдардағы төрт бұрыш костюмдер сәнге айналып келіп жатыр. Жаңадан ештеңе шықпағаннан кейін винтаж киімдер бағаланады. Атадан балаға киімді жыртығымен мұраға қалдыратын old money деген түсінік бар.
Адамдар бұрынға қарағанда саналы бола бастады. Бұрынғыдай жапа-тармағай жылтыраққа жармаспайды. Әр 2 мың теңгелік футболкаға жүгірмейді. 10 мың теңгеге бес футболка алғанша, сапалы бір футболка алғысы келеді. 50 мың теңгеге масс-маркеттен бір жуған соң тастайтын пиджак алғанша, сол ақшаға сапалы винтаж костюм алуға болады. Бұл да гардеробқа құйылған инвестиция. Өзім де винтаждан алуды көбірек қолға алайын деп жүрмін.
Десе де қазақ аудиториясы біреудің кигенін киюге әлі дайын емес, өйткені бала кезден өзінен үлкендердің киімін киіп өскен. Қазір бала күнде киілмей қалған киімдерді киіп, ішкі қалауларын жауып жатыр. Түбінде винтажға ораламыз.
– Ал бір киімді ұзақ кию дұрыс па?
– Сапалы киімді ұзақ киетіндерге жақсы қараймын. Әр киімге эмоционалды түрде қатты байланысы бар адамдар болады. Мен мұны диплом қорғағанда, келін болып түскенде кигенмін. Мынау құдалықтан келген сырғам дейді. Баяу сән тұрғысынан алсақ, қайта-қайта алғанша бір сапалы киімді бес жыл киюге болады. Түгі шығып, өңі кетіп қалған киімді өмір бойы кие беру де дұрыс емес. Киім тозса, шалбардың тізесі шықса ұзақ кимеңіз.
– Сән өзгергенімен, стиль қалады дейді. Сіз өз стиліңізді таптыңыз ба?
– Адамның стилі ішкі күйіне қарай өзгеріп отырады. Оған уақыт, тұрғылықты жері, жас ерекшелігі, сол кездегі ішкі сана-сезімі, психологиялық ерекшеліктері, мәртебесі әсер етеді. Мысалы, мұғалімдер жасына, мәртебесіне сай киінеді.
Сән – көшпелі дүние, келеді, кетеді. Адамның өзіне сай стилі қалып қалады. Өзім стилімнің көп өзгергенін байқаймын. Менің стилім осы дейтіндей бұл салада жүргеніме көп болмады. Бес жылда басымды тауға да, тасқа да ұрып, талай нәрсені көрдім. Онсыз болмайды. Стильдің өзі бағыттары бар: драматикалық образ, natural образ, нәзік не күрделі романтизм, классика. Барлығын көрдім, жаныма жақынын таптым. Бірақ та аудиториям үнемі жаңа дүние күтетіндіктен мінез-құлық стиліме жат образдарды да көрсетуім керек. Олардың мінезі менікіндей емес қой.
Стиль адамның мінезімен тікелей байланысты. Образ мінезбен де сай келуі керек. Мен классикпін. Түзу сызықтар, жинақы, драма ноталары бар киімдер жақын. Қазақ аудиторися көзді ауыртатын, батыл көрінетін өткір образдарға дайын болмай жатады. Соның элементтеріне табиғилықты қосқанда классика жақын келеді. Пиджак маған жақсы жарасады, өйткені түзу сызықтар бар. Клиенттермен жұмыс істегенде де стилін тауып беруге тырысамыз.
Жоғарғы сән көрсететін дүниелерді қазақ аудиториясына сол күйінде өткізе салмайсың. Менталитет басқа, тәрбие бар. Ашық-шашық, жырық, әлемдік сән айтқан трендтің барылғын сол қалпында бере салуға болмайды. Керісінше, айналдырып келіп, бейімдеп беруің керек. Vogue журналындағы дүниелерді сол қалпында киіп көрсетсем аудитория шалқасынан түседі.
Оқи отырыңыз: Сәнгер Алмас Керімбек: Сән – жай ғана жылтыр көйлек емес, ол – тарих пен философия
– Әйелдер киім таңдағанда қандай қате жібереді?
– Әлі күнге дейін киімнің актуалды фасонын, яғни үлгісін ажырата алмайды. Актуалды емес үлгідегі киімдерге сұраныс бар, өйткені қыздарда білім жетіңкіремейді. Сұраныс болғандықтан Түркия мен Қытай шығара береді. Алуды азайтқанда ғана ондай киімдер шықпас еді. Масс-маркеттің өзі қажет емес киімге тұнып тұр. Қыздар гүліне қызығып, түріне қызығып алып қоя береді. Ең басты қателік осы.
""Жақсы киіну – қымбат киіну"" деп ұрынып отырған қыздар көп. Әсіресе, сырт киім қымбатқа түседі. Киім таңдағанда ережелерді білсе жеткілікті. Оған талант керек емес. Жейденің матасы форма ұстайтын болуы керек. Жакеттің ұзындығы алақанның жартысына дейін келуі керек. Шалбардың белінде бүрмелі тігісі аса көп болмауы керек деген секілді 15-20 ереже бар. Сол ережемен бес киім алсаңыз, бесеуі де бір-бірімен үйлесіп кетеді.
Әдемі киінуді таланты жоқ адам да үйрене алады. Тағы да айтамын, ережелерді білсеңіз болды. Талғамды көру арқылы қалыптастыра аласыз. Үйрену оңай. Көз жаттыққанда әдемілікті көруге құмар болады.
Публикация от Бұлбұл Қалқанбаева | Қап-қазақша стилист (@bul_bulbull)
– Аз ақшаға да жақсы киінуге бола ма?
– Әрине, бірнәрсе аларда мынау ақшасына тұра ма деп ойланамын. Қымбатқа ұрына бергенге қарсымын. Ысырап қой. Менен ""люкс не үшін алады сапасы керемет пе?"" деп сұрайды. Реплика, өтірік люкс алып, ""люкс киіп жүрмін"" дейтіндер бар. Шынайы люкс алу – ішкі күйің, өзің үшін ғана. Біреуге мен люкс киіп жүрмін деп дәлелдеу үшін емес. Жасанды люкс – өзіңді алдау.
Люксті өзіме енді ғана рұқсат ете бастадым. Біреу мақтан не басқа десін, бұл менің ішкі дүниеме жақсы әсер етеді. Біреуге люкс құндылық болмауы мүмкін. Люкс кигеннің барлығы әдемі емес. Брендке малынып жүрген қаншама қыз-келіншекті білемін. Бай болып көріну – бірнеше логоны үстіңе іліп алу деген сөз емес. Кез келген образда екі логадан әрі қарай көп. Люкс кигің келсе ішкі күйің үшін ки. Талғамды ақшаға сатып ала алмайсың. Қанша ақшаң болса да, люкстің жөні осы екен деп бірінің үстіне бірін жапсыра берудің қажеті жоқ. Үйлесімсіз, қарағанда көзді ауыртып, бірнеше лого менмұндалап тұрады. Оның бәрі неге керек?
– Қандай түстер әрдайым өзекті болып қалады?
– Аудиторияның түске қатты байланып қалғанын түсінбеймін. Осы түстегі киімдер өзектілігін жоғалтпайды деп айта алмаймын. Адам түсті жылдар бойы таңдайды. Pantone институты осы түсті жыл түсі деп жариялады деп өзіңе күшті жарасатын көк түсті тастай салып, тоқсары түсті киіп кету дұрыс емес. Қазақ қыз-келіншектерінің бет-әлпеті күнге күйген, тотыққан. Менталитетіміз үнемі өшіңкі түстерді киюге бейім. Таза қанық түстерге көз үйренбеген. Қыз-келіншектердің көбі ашық түс киюден қорқады. Адам өмір бойы өзіне жарасатын түсті өзі біледі. Сән әдебиетінде базалық ақ, қара, сұр түстерді ""ахромат"" дейді. Тек қана сондай киімдер кисек гардеробымыз сұрқай болып кетеді. Теріміз аппақ емес. Өзім қанша жыл қара түс кие алмай келдім, өйткені бетім күнге тотыққан қара қызбын. Бидай өңді болсақ та бетіміз күнге тотыққан, қызаруға не қараюға бейім. Славяндар секілді кез келген түсті қабылдай алмаймыз.
Тапқан түсімді өмір бойы киюге бармын. Осы түстерді ғана киюім керек деп шектелгім келмейді. Өзіме көк түстің өте әдемі жарасатынын білемін. Түс сәннен кетіп қалады деген болмайды. Бастысы – өзіңізге жарасатын киім кию. Pantone ұсынатын түсті жоққа шығармаймын. Оны кисең трендте боласың деген сөз. Бетіңізге жарасып жатса киіңіз, бірақ ол түсі бәріне жараспауы мүмкін.
– Стилист қалай ақша табады?
– Стилист клиентпен бірге шопинг жасап ақша табады. Дүкендердің бәрін аралап қойғандықтан стилист клиентке не керек екенін біледі. Адамның мінез-құлық типін анықтайды, қалауына құлақ көреді, гардеробын қарайды. Екі сағат дүкендерді аралап, үйлесімді киім таңдап береді.
Гардеробты сұрыптайды. Киімі көп, бірақ киерге киімі жоқ қыз-келіншектер көп. Стилист гардеробтағы бар киімнен өзіңіз көрмеген үйлесімдікті жасап береді.
Стилистердің қазіргі табыс көзінің бірі –  марафон жасау. ""Қалай? Қайтіп? Немен кию жайлы"" марафонымда үйлесімді киіну ережелерін үйретемін. Мен айтқан техникалар қазақ аудиторисына өте жақсы өтті. Марафонға қатысып әдемі киініп қана қоймай, өзгелерге стилист боламын дегендер көп.
Онлайн консультация қызметі. Тіпті, Whatsapp қолдаудың өзін ақшаға айналдырып қоюға болады, өйткені дүкенге көп баратын, киімді алайын ба, жоқ па деп ұзақ ойланатын қыз-келіншектер көп.
Қазіргі қоғам ақпаратты, білімді сатып алуға, өзіне инвестиция құюға дайын. Ол төлеген ақшадан сәл артырақ берсе клиент қайта келеді. Стилистер аз. Аудитория одан да көп. Стилист кәсібін меңгеруге кеш емес. Қазір дәл уақыты дер едім. Былтыр жазда стилистерді дайындай бастадым.
Оқи отырыңыз: Қазақ қыздары мен әйелдері қандай бас киім киген?
– Bulbul деген киім брендіңізді бастауға не түрткі болды?
– Клиенттермен жүргенде дене демалатын, матасы мақта көйлек таппай қиналдым. Бір көйлек алсаң құрамы 100% полиэстер болып шығады. Ол терлетеді, денеге зиян заттар бөледі. Бірнеше бала босанған, жасыратын жері бар қазақ қыз-келіншектеріне денебітім ерекшелігін түзейтін көйлектер болмады. Бренд идеясы туғанда көйлектер шығарамын дедім. Он көйлектің эскизі жасалды. Жеті көйлек халықтың көңілінен шықты. Оның ішінде бес көйлек әйелдердің денебітімін өте жақсы түзейді.
Киім алғанда матаның құрамына назар аударуы керек. Денеге ыңғайлы, тері демалуы керек. Ол киімді бірнеше жыл кие алуымыз қажет. Табиғи материалдардан тігілген киімдерді киюді түсіндіріп жатырмыз. Ақырындап адамдар көше бастады. Халықтың қажеті болған соң алғашқы коллекциядағы киімдер жақсы сатылды. Көйлекпен шектелмеуді, коллекцияны толықтыру керек екенін түсіндім. Әлі цехым жоқ. Мақсатқа қарай әрекет ете береміз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",&quot;Үйлесімді киіну – жеке тұлға ретінде жетістіктерге апаратын қадамдардың бірі&quot; дейді Бұлбұл Қалқанбаева.,,2023-01-27T17:00:00+05:00
qytai-men-turkiya-tauaryna-qalai-qazaq-tilinde-tapsyrys-beruge-bolady-kasipkermen-suxbat,informburo.kz,Қытай мен Түркия тауарына қалай қазақ тілінде тапсырыс беруге болады? Кәсіпкермен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qytai-men-turkiya-tauaryna-qalai-qazaq-tilinde-tapsyrys-beruge-bolady-kasipkermen-suxbat,"Сержан Тоқайұлы Қытайдың Құлжа қаласы Күнес ауданы Қарабура ауылында дүниеге келген. 2016 жылы ата-анасы, ағасы мен інісі Қазақстанға көшіп келеді. Өзі Қытай ұлттық қазына экономика университетінде білім алып жатқандықтан Пекинде қалып қояды. Кейін VI курстың төртінші семестрінде оқуынан шығып, сауда-саттықпен айналыса бастайды. Бүгінде қазақстандықтарға Қытай мен Түркиядан тауарын тасымалдап әкелетін компаниясының 12 филиалы бар. Алда Қазақстанның барлық 187 ауданында тауар тасымалдау логистикасын цифрландырып, филиал ашуды жоспарлап отыр. Мұнымен қатар, ол бизнесті алғаш қалай бастағаны, қандай қиындықтарға тап болғаны және жасалып жатқан қазақ тілін математикалық формулаға салып, ғылым тіліне айналдыруға көмектесетін қосымша туралы әңгімеледі.
– Сауда-саттық саласына қалай келдіңіз?
– Университет қабырғасында III курстан IV курсқа өтетін жылы Иу қаласынан тауар алып, оны ауылға апарып саттым. Әкем Пекинде оқып жүрген баласының бұл ісіне намыстанып, мені қайта оқуға жіберуге асық болды. ""Демалысың қашан аяқталады, қашан қалаға қайтасың? Ақыры қызмет істемесең, онда қазірден қой баға бер"" дейтін. Ол кісілер де сол уақыттағы өзге ата-аналар секілді костюм-шалбар киіп, үкіметте қызметте болғанымды қалады.
Бірақ қазір керісінше өзімізге ұнайтын іспен айналысып жүргенімізге қуанып, қолдау білдіріп отырады. Отбасым 2016 жылы Қазақстанға көшіп келді, мен IV курста оқып жүргендіктен, Қытайда жалғыз қалып қойдым. Иу қаласы арнайы Қытай үкіметінің жоспарымен жасалған халықаралық сауда орталығы. Сол қалаға барып бизнестің қайнап жатқанын көрген соң, төртінші курстың соңғы семестрінде оқудан шықтым. Шыны керек, мұны отбасым әлі күнге дейін білмейді. Өйткені, Қазақстанда диплом алған күні көрімдік беріп, туған-туысты шайға шақырып атап өтеді. Ал Қытай қазақтарында мұндай дәстүр жоқ, диплом тек жұмысқа кіретін кезде ғана сұралады.
Осылайша оқудан шыққан соң тағы тауар алып, We Chat статусында жарнамалай бастадым, аккаунтымды түрлі топқа салдым. Қытай тілін білмеген қазақтарға тауар алу үшін сенімді делдал болдым. Күнделікті 50-70 мың теңгедей тауып жүрдім. Бір күні отбасыммен Қазақстанға көшіп кеткен кіші інім хабарласып, Алматыға барып, бір істі қолға алғысы келетінін айтты. Өйткені, бұл уақытта отбасым бар 20 сиырдың сүтін сатып күн көріп отырды.
Жырақтағы отбасыма көмектесу жолын іздеп жүріп Қазақстанға Қытайдан көшіп барған жігіттермен сөйлестім. Солардың бірі Ахметбек Нұрсила деген кісінің ""Бизнес бастау"" курсы бар екенін айтты. Youtube видеохостингінен видеоларын қарап, ініме менеджерлерінің нөмірін тауып бердім. Қосымша Алматыда тұратын пәтері мен тамағына деп 200 мыңдай ақша салып жібердім. Курсты тәмамдағаннан кейін інім клиенттер тапты, мен Қытайдан тауар салып жіберіп тұрдым. Алғаш салмағы 40-50 килограм болатын көлік қаптамаларын салып жібергенім есімде. Сол кезде қашан камаз-камаз тауар жолдаймын деп армандайтынмын. Бастапқы кезде біраз қиындықты өткердік.
Оқи отырыңыз: ""Үй мен көлігімді саттым"". Атыраулық хакер қалай отандық такси қосымшасын әзірледі?
– Ол қандай қиындықтар еді?
– Біріншісі – ішкі қиындықтар. Дәл сол уақытта қолымда сауда платформасы болмады. Егер ол болса, платформаға киім тігетін зауыт, тігінші, дизайнер, логистикалық компания және клиенттерді тіркеп, жұмысты автоматтандыруға болатын еді. Әдетте бір сәнгер үлкен компанияға дизайнды қымбат бағаға жасап береді. Ал мен айтып отырған Inter good платформада киімнің зауыттан үлкен көлемде шығатынының арқасында табысын еселей алатын еді. Яғни тек сәнгердің емес, осы процеске қатысытан барлық маманның табысы еселенеді. Ол уақытта осының барлығы ешқашан жүзеге аспайтындай болып көрінді. Бір жағынан Пекинде атағы Алатаудай университетте білім алып, айналысып жүргенім майда-шүйде істер деген ой да мазалады.
Қазақстанда тұрып жатқан отбасым мен үшін алаңдап, хабарласқан сайын қиналсам келуімді сұрады. Екіншісі – сыртқы қиындықтар. 6 айдай пәтер ақшасын төлей алмадым, тапқан табысым жүріп-тұруымнан артылмады. Үйдегілерден қаржылай көмек сұрауға намыстанып, достарымнан 1-2 миллион қарыз алдым. Осылай жүргенімде Қазақстаннан бұрын Қытайдан көшіп барған кісі келді. Менің жұмысты жүйелей алмай жүргенімді көріп 2-3 млн теңге ақша шығарып, дүкен ашып берді. Ол дүкенде Америка, Малайзия, БАӘ, Үндістан секілді мұсылман халқы көп елдердің компаниясына электронды жайнамаз саттым. Осы дүкенде жұмыс істеп жүріп бизнестен қалай пайда көруге болатынын түсіндім. ЖОО-да оқымай-ақ бірден неге саудаға келе бермедім деген де ой болды. Бірақ барлығы өз ретімен жүзеге асады екен.
– Сізге бизнес бастауға алғашқы капиталдан гөрі, тіл білуіңіз көбірек көмектескен сияқты ма?
– Расымен де, қытай және ағылшын тілін жетік білмесем, сауда-саттыққа келе алмайтын едім. Дәл қазір әлемде 300 мың қазақ бір жерде шоғырланған аудандар бар. Ал осыдан он шақты жыл бұрын Күнес ауданында 200 мың қазақ тұрды және бұл әлемде қазақтар көп шоғырланған ең үлкен аудан болды. Бір жылда қазақ мектебін 16 сынып қатар бітіріп, 2010 жылы университетке түстік. Бірақ алғашқы екі жылда университетте қытай тілін үйретеді. Оның үстіне Пекинде ортаң таза қытайлар болған соң, тілді қаласаң да, қаламасаң да үйреніп аласың. Ал ағылшын тілін үйренуіме мектепте бірге оқыған досым себепші болды.
I курстың бірінші семестрін тәмамдаған соң, маған қоңырау шалып ағылшын тілін бірге үйренуді ұсынды. Ағылшын тілін үйрететін қазақ мұғалімдер Үрімшіде болды, ал ол жақта пәтер қымбат еді. Осылайша IV курсты тәмамдағанша әр семестрдің соңында 25 күн қатар ағылшын тілін үйрендік. Күнде таңғы сағат төрттен сегізге дейін тамағымыз қарлыққанша сөздерді жаттап, ережелерді қайталайтынбыз. Үрімшідегі қазақ мұғалімдерінің арқасында тілді қалай дұрыс үйрену керектігін ғана емес, университеттің өмірге керек білімнің 5 пайызын да бермейтінін ұқтым. Яғни емтихан үшін емес, өзің үшін білім алуыңыз керектігін. Дәл сол жылдары ағылшын тілі қажет болмаса да, пайдасын бағана айтқан дүкенде араға үш жыл салып көрдім. Бұдан кейін іс бастауға жүрген ортамыз көбірек әсер етті.
Біз Қазақстандағы қазақтар үшін аздап пысық болып көрінуіміз мүмкін. Бірақ Қытай халқы әлдеқайда еңбекқор. Біз таңғы сағат 7-де тұрсақ, олар таңғы 4-те тұрады, ең қызығы, бізден әлдеқайда кеш жатады және артық жұмыс істейді. Қарап тұрып ""Қашан демалып үлгереді? Өздері шаршамай ма?"" деп ойлайсың. Сондай-ақ, мен оқыған университет секілді 211, 988 санатына жататын ЖОО-ларда еш жерде жарияланбайтын онлайн нұсқадағы кітаптар көп көмектесті. Бірақ еш жерде басылып шықпайтынын оқудан кеткен соң ғана білдім.
– Кітап авторлары есіңізде ме?
– Ол Қытай үкіметі мен Джек Маның Alibaba компаниясының білікті сарапшылары бірігіп болашаққа жоспар құру мақсатында өткенге анализ жасаған кітабы. Яғни дәл бір авторды атау қиын.
– 2017 жылдан бері Қазақстанда сауда-саттықпен айналысып келесіз. Неліктен тек Қытай мен Түркияны таңдап отырсыз? Басқа көрші мемлекеттермен бұл саланы дамыту ойыңызда бар ма?
– Біз істеп жатқан сала бойынша Blogging атты компания бар. Біз соңғы бір айда 600 мың сәлемдеме жеткізсек, олар тек 30 мың тасымалдады. Алайда тапқан табысы біздікімен бірдей, таза кабинетте жұмыс істеп отыр. Неге? Біріншіден, олар тауарды тек Америка мен Англиядан тасымалдайды, екіншіден, процесс бір жүйеге келтірілген. Қытайда да барлығы бір ізге түскен, толтыратын құжат барлығы бірдей. Ең бастысы – Қытай адамның нақты проблемасын шешіп беретін, күнделікті тұрмыста қажет тауарлар шығарады, экономикалық өндіріс қуаты жоғары және қойма мен шекара мәселесін шешу оңайырақ болды.
Былтыр жазда карантинге байланысты Қытайда сауда бәсеңдей бастады және 2022 жылдың басында шекара жүйесі толықтай өзгерді. Ауыс-түйіс себебінен елге 3-4 ай көлемінде тауар әкеле алмадық. Осы кезеңде бизнес талқылардың бірінде неге Түркиямен жұмыс істеп көрмеске деген ой келді. Бірден Түркияда қойма ашып, жұмысты бастап кеттік. Бірақ ол жақта логистикалық компаниялардың жұмысы бір ізге келтірілмеген.
Мысалы, Қытайдан 40 мың тауар шығарғанда қандай қиындыққа тап болсаңыз, Түркиядан 4 мың тауар шығарғанда дәл сондай қиындықпен бетпе-бет келесіз. Сондықтан бұл Қытаймен сауда бәсеңдеген кезде қолданатын қосымша бағыт қана. Келер жылғы жоспарға Түркия енбеуі мүмкін. Сондай-ақ, Қырғызстан мен Өзбекстанмен жұмысты қолға алып жатырмыз. ТМД ішіндегі түркі тілдес ұлттарға ортақ қосымша болса, барлық жұмыс жеңілдейтін еді.
Оқи отырыңыз: 700 мың теңгемен басталған бизнес. Ауыл кәсіпкері қалай агротуризмді дамытып отыр?
– Енді нақты тапсырыс беру процесіне келсек, сіздер арқылы тауар алу үшін не істеу керек?
– Бастапқыда бұл процестің бәрін клиент толық бақылай алмайтын. Ал қазір қазақ тіліндегі қосымшаның арқасында олар тауардың зауыттан бері қарай шыққан-шықпағанын, шекарадан өткен-өтпегенін және Қазақстанға келген уақытын көре алады. Бұл үшін серіктестеріміз оларға қалай тапсырыс беру жолын үйретеді. Бастапқыда курс бағасы 150-180 мың теңгеге баратын, қазір оны 10 мың теңгеге оқи алады. Осы курста сайтқа тіркеліп, тауар іздеуді, оған тапсырыс беруді, ақшасын төлеуді үйренеді. Қосымшаға өз аккаунтымен кіріп, тапсырысы Қазақстанға келгенде қоймадан алып кетеді. Біз негізінен клиенттерге Қытайдағы қоймамыздың мекенжайын беріп, тауарын елге әкеліп береміз.
– 2022 жылғы оқиғалар жұмыстарыңызға қалай әсер етті?
– Осы саладағы бір ағамыз ""Биыл бизнесім жақсы болды деген сен ғана"" деп әзілдейтін. Расымен, өткен жылы керісінше тұтынушылар саны 21 мыңнан 149 мыңға дейін өсті. Қазақстан ішінде тауарлар қымбаттай бастаған соң, халық оны сырттан тікелей алдырудың әлдеқайда тиімді екенін түсінді. Оның үстіне оптом саудамен айналысатындар көп тауар алып нар тәуекелге барғысы келмейді. Біз B2C нарығымыз, яғни бізде бизнес жоқ, бірақ клиенттерге қызмет көрсетеміз.
– Тұтынушы саны қалай 128 мың адамға артты? Бәріне қалай үлгердіңіздер?
– Бұл үшін біз серіктестер санын көбейттік. Бұрын тапсырыс беру жолын өзіміз үйретсек, қазір бізден үйренгендер басқаларға үйретеді. Бұған дейін айтқан 10 мың теңгенің 9 мыңын өзіне алып қалады, қалғанын бізге береді. Сондай-ақ, Қазақстан бойынша 12 филиалымыз бар. Осы филиалдарға тұтынушылар платформа көмегімен кемінде 5 тоннаға дейін тапсырыс береді. Бүгінде бір филиал жоқ дегенде айына 3 500 доллар пайда көреді. Болашақта Қазақстанның барлық 187 ауданында филиал ашуды жоспарлап отырмыз.
– Филиал ашқысы келетін қазақстандықтарға қандай шарт қоясыздар?
– Екі шарт бар: біріншісі сауда-саттықтың басы қасында жүрген, осы жүйені түсінетін адам болуы, екіншісі өз атында қоймасының болуы. Франшиза үшін ешқандай қаражат талап етпейміз. Мысалы, Ақтөбедегі адам бізге сенбеуі мүмкін, бірақ өз ауданында, қаласында филиал, сұрау салатын адам барын көріп қуана тапсырыс береді. Бұл экономиканың ""бөлісу"" түріне жатады, осының арқасында қазақстандықтар әлеуметтік-тұрмыстық жағдайын жақсарта алады деп сенемін. Алда осы филиалдардың жұмысын жандандыру үшін елдегі логистиканы цифрландыру маңызды.
2016 жылы Қытайда 18 сағат ішінде 3 500 километрге дейін тауар жіберетінін өз көзіммен көрдім. Қазақстанға да осы жүйені енгізгіміз келеді. Бізде ""Қазпошта"" бар, бірақ оның мүмкіндіктері төмен, толтыратын құжат бар, сәлемдеме кеш жетеді дегендей. Бұл қаражатты клиенттен емес, үкіметтен көбірек алатынымен байланысты болса керек. Яғни қазақстандықтар филиалды нөл теңгемен аша алады. Бастысы, істеймін, көремін деген амбициясы болса болды.
– Көп жағдайда Қытайдан тауар көп кешігеді, бұл қандай факторларға байланысты?
– Еуропа мен Ресей B2B, B2C нарығында да жұмыс істейді және тауарды Қазақстан арқылы алдырады. Оларда толтыратын құжат бір ізге түскен. Көбіне B2B нарығында, яғни тауарды үлкен көлемде алатындықтан, еш қиындықсыз өткізеді. Оның үстіне сауда-саттық бұрыннан дамыған.
Екіншіден, клиенттеріміз  санкция салынған мемлекетке қауіп төндіретін видеокарта, қатқыл диск, электронды темекі, планшет, компьютерге тапсырыс береді. Біз әр тапсырысты қадағалай алмайтындықтан, камазда мұндай тауарлар барын кеденге келген кезде біліп жатамыз. Кейін іс сотқа барып, айыппұл төлеп жатып жүкті 3-4 айда әрең шығарамыз.
Үшінші себеп – тауардың әр зауыттан келгенін күтіп, оны қаптау. Осыны алда аппарат орнату арқылы жылдамдатайын деп отырмыз. Біз бір күнде 15 мың тауарды реттей алсақ, аппарат бір сағатта 18 мың тауарды реттеп шығады. Мұнымен қатар, кеденнен ұсақ-түйек тауарларды өткізу мәселесін реттесек, салық жағынан да жеңіл болатын еді.
Оқи отырыңыз: Режиссер Дархан Төлегенов: Кино – иррационал өнер, екі элементті қосқанда не шығарын білмейсің
– Тауар бағасының өсу динамикасы қандай болды? 2022 жылы қай тауарлар хит болды?
– Қытайда тауар ең көп дегенде 4-5%, электроника бағасы 10-12% қымбаттады. Алайда теңгенің құнсыздынауына байланысты қазақстандықтар үшін тауар бағасы айтарлықтай артты. Адамдарға нақты мәселесін шешетін тауарлар қызық. Мысалы, қарапайым баланың есімін жаздырып, киіміне мөр басатын затты биыл көп сатып алды. Мөр киімді қанша жусаңыз да кетпейді, балабақшаға баратын балаңыздың киімі шатаспайды. Шаш түсін өзгертетін сусабын да, түрлі техника да көп сатылды. Жуырда қоймаға электронды құлып қойдырдық. Кілтті үйде ұмытып кеттік деген мәселе жоқ, қолтаңбамен аша береміз.
– Үлкен арман-мақсатыңыз қандай?
– Бар болғаны қазақтың нақты мәселесін шешіп беретін шешімдер ұсынып, соны жүзеге асырсам деймін. Ақшаға аса жоқпын, қаржы мәселесін кіші інім, тауардың межеленген жеріне жетуін ағам қадағалап отырады. Мен тек арада туындаған нақты проблемаларды шешуге күш жұмсаймын. Жүйемізді цифрландыруға IT маман үлкен үлес қосты. Қазір Айтан есімді азаматтың патентінде қазақ тілін автоматизациялауға арналған жоба бар. Мысалы, сіздер секілді журналист қауымы сұхбатты диктофонға көшіріп, кейін қағаз бетіне түсіреді. Ал мен айтып отырған қосымша оның барлығын өзі жасап, қажет десеңіз аударып береді. Бұл әлемде әлдеқайда дамыған қосымша, бірақ ол тек 16 ең көп қолданалатын тілді таниды.
Басқа ауқымы тар тілдерді зерттеуге Google сияқты компанияларға қаржы бөлу тиімсіз. Құры ""Барлығы қазақ тілін білуі керек, қазақша сөйлесін"" деп кеудені қаққаннан ешнәрсе шықпайды, шындыққа тура қарауымыз керек. Ең танымал 16 тілді азаматтар патриот болғаны үшін емес, нақты қажеттілік бар себепті қолданады. Қазақ тілінде ғылыми еңбектер жоқтың қасы, сондықтан бірінші кезекте қазақ тілін ғылым тіліне айналдыруымыз керек. Мен айтып отырған қосымша мәтінді немесе аудионы 96% дәлдікпен аударып береді. Бүгінде сапалы білімге қол жеткізе алмай отырған әрбір ауылдың баласы осы қосымша арқылы кез келген ресурсты қазақ тілінде тыңдай алады. Дәлдіктің жоғары болуы қазақ тілін математикалық формулаға салумен байланысты.
Ал Яндекс, Google қосымшалары қолданыс аясы тар тілдерді тек дыбыс негізінде аударады. Тілді математикалық формулаға салып аудару тәсілі тек 16 тілге қатысты қолданылған. Соңғы екі жылдан бері айналысып жатқанымыз осы қосымша, үкімет және басқа да тиісті органдармен байланысқа шығып жатырмыз. Өйткені, зерттеуді кеңейту, қолданысқа енгізу үшін көп қаражат қажет. Егер балапандарымыз білімді болса, елдің ертеңі үшін алаңдамасақ болады. Америка, Еуропа елдерінде идеология мықты, қарапайым TikТok желісінде еш танысы, еш капиталы жоқ азаматтардың өз еңбегінің арқасында үлкен жетістіктерге жеткенін санасына сіңіреді. Яғни, кім жасаса да, мұндай қосымша балаларымыздың болашағы үшін керек.
– Қосымшаны біз шамамен қашан пайдалана аламыз?
– Негізгі конструкциясын тәмамдап, қосымша ғылыми еңбектен бағдарлама деңгейіне өтті. Барлық жұмысты бағдарламашы серіктесім екеуіміз аяқтай алмаймыз, уақыт та тапшы. Сол себепті үкіметтен көмек сұрап отырмыз. Шамамен алдағы 5 жылда толық жұмысы аяқталады деп үміттенемін.
– ""Ақша ұстай алмаймын"" дедіңіз, десе де қайда инвестиция жасағанды дұрыс көресіз?
– Кітапты көп оқымасам да, сатып ала беретін әдетім бар. Биыл Қытайдан 150 зат алсам, соның 60-70-і қытай тіліндегі кітаптар. Қаражатты негізінен қазақ тіліндегі қосымшаларды дамытатын IT компания мен логистиканы цифрландыру жүйесіне жұмсаймын.
Оқи отырыңыз: Ғалым Мәншүк Жексембекова: Қазақстанда күнделікті тағамға жаңғақ қосу мәдениеті қалыптаспаған
– Өміріңізге ерекше әсер еткен тұлға кім?
– Алғаш істі қолға аларда Наполеон Хилл мен Дейл Карнегидің кітаптарын көп оқып, барлығы өз қолымда екенін түсіндім. Бар болғаны құры арманның жетегінде жүре бермей, нақты қадамдар жасау қажет. Уақыт өте келе діни кітаптарды көбірек оқып, бар жауапкершілікті бір өзіме артып алуым дұрыс емес екенін ұқтым. Қолыңнан келген істі жасайсың, қалғанын бір Аллаға тапсырасың. Жаныңдағы адамдарға шынайы болып, сенім артуды үйрендім. Мысалы, бізде 12 филиал болса, соның сегізінде жұмыс істейтін адамдарды өмірде көрген емеспін. Қоластымда жұмыс істеп жүрген азаматтар жұмысшыларым емес, менің серіктестерім деп білемін. Пайдаңды бөлісе білсең, осылай табысың да арта береді.
– Бір істі қолға алғысы келіп жүрген құрдастарыңызға беретін үш кеңес қандай?
– Біріншіден, бизнесте болыңыз, басқа салада болыңыз, көбірек кітап оқу. Кітап іздеген сұрақтарыңыздың жауабын ғана емес, өзіңізді табуға көмектеседі. Біздің 90% әрекетіміз сырт көзге жақсы көріну үшін, жауапкершілікті айналамыздағыларға артып, себепті сырттан іздеу үшін, 10% әрекетіміз ғана өзіміз үшін. Ал кітапқұмарлық ""ұят болмасынды"" 80/20 пайыз етіп өзгертеді. Эйнштейн айтқандай, кітапты оқып шыққан соң есте қалғанның барлығы білім. Егер дін жолындағы адам болсаңыз, Құран да ""оқы, оқы, оқы"" деген сөздерден басталады.
Екіншіден , ертең емес бүгін жұмыс жасау. Барлығын ертеңге қалдырып қорқып жүре берсеңіз, өміріңіздің қалай өте шыққанын байқамай қаласыз.
Үшінші , қуанышты да, сәтсіздіктерді де жеңіл қабылдауды үйрену. Бір ісіңіз алға баспады ма қатты өкініп, терең күйзеліске түсудің қажеті жоқ. Керісінше сабақ үшін алғыс айтып алға жылжыңыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бизнесмен Қазақстан үкіметіне қазақ тілін автоматизациялауға арналған жобаны ұсынып отыр.,,2023-01-12T16:00:00+05:00
robot-dariger-nanosputnik-zane-qmeta-qazaqstan-oqusylary-azirlegen-7-startap,informburo.kz,"Робот дәрігер, наноспутник және Qmeta. Қазақстан оқушылары әзірлеген 7 стартап",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/robot-dariger-nanosputnik-zane-qmeta-qazaqstan-oqusylary-azirlegen-7-startap,"Informburo.kz порталы соңғы бір жылда қазақстандық оқушылар әзірлеген тың стартап-идеялар топтамасын ұсынады.
Білім-Инновация лицейі мен НЗМ оқушылары Qarapaiym emdeu деп аталатын робот жасап шығарды. Жоба иелерінің бірі Ұлан Айтпай мұндай роботтардың коронавирус секілді жұқпалы аурулардан қорғану үшін тиімді екенін айтады. Сондай-ақ, ауруы бойынша тек анықтама алғысы келетіндердің уақытын үнемдейді.
""Бұл роботты жасап шығару туралы идея 2020 жылдары келді. Ол кезде Қазақстан ғана емес, бүкіл әлем коронавирустан қиналған еді. Яғни құрылғы бірінші кезекте түрлі вирустық аурудан қорғайды. Екіншіден, Қазақстанның медицина саласындағы кадр жетіспеушілігі және осыдан туындайтын ұзын-сонар кезек мәселесі шешіледі. Робот келген адамды ЖСН нөмір және камера арқылы сәйкестендіреді. Дене қызуы, жүрек соғысы, алкогольді ішімдік ішкен-ішпегені туралы ақпарат береді. Мұнымен қатар, науқас қай жері ауырып тұрғанын айтқан кезде робот пайызбен қандай аурулар болуы мүмкін екенін анықтайды. Бұдан өзге оқу мен жұмысқа арналған анықтаманы жылдам шығарып береді"", – деді Ұлан Айтпай.
Жазға қарай оқушылар роботты бірнеше емханаға терминал ретінде орнатады. Бұл үшін 5 млн теңгедей қаражат қажет.
Ақтау қаласындағы НЗМ оқушысы Расул Абуов пен оның достары виртуалды шындықта оқыту платформасын әзірледі. Мектеп оқушылары жасаған Qmeta көмегімен жаратылыстану бағытындағы пәндердің істәжірибесін жасап көруге болады.
""Теория мен тәжірибе қатар жүрмесе, білім сапасы төмендейді. Оқушылар мұғаліммен бірге есеп шығарып, формула мен терминологияны үйренсе, артынша Qmeta көмегімен сол есепте жазылғанға істәжірибе жүргізеді. Біздің құрылғыны химия, биология, физика және математика пәндеріне қолданған тиімдірек. Десе де шайқастар мен белгілі бір оқиғалардың моделін жасап, гуманитарлық пәндерге де қолдануға болады"", – деді Расул Абуов.
Оқи отырыңыз: 2023 жылы оқушылар мен студенттер қалай оқиды? Білім берудегі өзгерістерге шолу
Qmeta командасы бұл жобамен бір жылдан астам уақыт айналысып келеді. Ал платформаның өзін жасап шығуға бес айдай уақыт қажет болған.
Жуырда өздері жасаған құрылғыны Қарағанды қаласындағы мектептердің бірінде тестілеп көрмек. Мұндай бір құрылғының өз бағасы 230 мың теңге болады.
12 жасар Едіге Төлебай, Мейіржан Садвахасов достарымен бірге үй мен бағалы заттарды күзететін Bee Security роботын құрастырған. Оның қазір қолданыста бар құрылғылардан басты ерекшелігі – үй мен аулада жүреді және камерасы 360 градуста бақылау жасай алады. Мұнымен қатар, үйге ұры түскен жағдайда дыбыстық дабыл қосылады.
""Бастапқы кезде бағалы заттарды сақтайтын робот-сандық жасаймыз деп ойладық. Сол себепті дәл қазір жобамыз жәшікке көбірек ұқсайды, бірақ оның сыртқы моделін клиент қалағандай етіп өзгерте аламыз. Бұл құрылғыны адам ұялы телефонындағы қосымша арқылы қашықтан басқарады. Мұндай бір роботтың өз бағасы телефон мен камераны қоспағанда 80-90 мың теңгені құрайды"", – деді Едіге Төлебай.
Роботты құрастырушылардың бірі Дінмұхамед Жұмағали роботтың заманауи шаңсорғыштар секілді жұмыс жасайтынын айтады. Яғни қуат алу мәселесін өзі реттейді.
138 гимназияның 10-сынып оқушысы Шолпан Аманкелді озон қабатын зерттейтін наноспутник жасап шықты. Өнертапқыштың айтуынша, ол дәлірек нақты бөлшектер мен стратосферада газдардың бар-жоғын анықтайды.
""Техниканы 2023 жылдың наурыз-сәуір айларында 50 км қашықтықтағы стратосфера қабатына жіберуді көздеп отырмыз. Осыған ұқсас спутниктер ұшырылды, бірақ олардың жүктемесі дәл мұндай пайдалы болмаған еді. Мысалы, аталған құрылғының көмегімен аграрлық өнеркәсіп саласына қажет көптеген пайдалы ақпарат алуға болады. Мұнымен қатар, қала құрылысы мен ғарыш туралы білімді толықтыруға қажет көптеген ақпарат аламыз. Басқалар да жасай алуы үшін барынша қолжетімді материалды пайдаландым"", – деді Шолпан Аманкелді.
Оқи отырыңыз: Оқу жылы енді 31 мамырда аяқталады: Оқушылар жазда неше күн демалады?
Мұнымен қатар, Шолпан Аманкелді аталған наноспутниктің көрші елдердің территориясына өтпейтінін айтады. Яғни, белгіленген радиустан шығатын болса, спутник ұшқан жеріне қайта оралады.
Ару бұған дейін Индонезияда өткен жас өнертапқыштар байқауында бас жүлдені жеңіп алып, жобасын Малайзия мемлекеті сұраған.
Алатау ауданы Ақкент елдімекеніндегі №178 мектеп оқушылары Райымбек Мирақпаров пен Дәурен Ахметов қазақ тілінде айтылған бұйрықты танитын ақылды үй қосымшасын жасаған. Бұл қосымшаның көмегімен жарық пен есіктегі құлыпты басқаруға болады. Оқушылар орыс тілінде ақылды үй қосымшасы мен құрылғысын жасап жүрген компанияның өздерін істәжірибеден өтуге шақырғанын айтты.
""Бұл жобаны ойлап тауып, құрастыруға бір жарым жылдай кетті. Құрылғының сыртқы макетін бірнеше рет өзгерттік. Жарықты қосу, сөндіру, есікті ілу-ашу және тағы басқалар. 5 түрлі команда беруге болады. Жуырда өз құрылғысын екі мың үйге сатқан компанияда істәжірибеден өтуге ұсыныс алдық. Жуырда заманауи ""Ақылды үй"" жобасын сіздер де қазақ тілінде қолдана аласыздар"", – деді Райымбек Мирақпаров.
Алматы қаласындағы НЗМ оқушысы Жәңгірхан Шалабаев өсімдіктер мен көкөністерді үй жағдайында өсіруге болатын робот-жылыжай жасап шығарды. Өз бағасы 75 мың теңге тұратын жылыжай робот өзіңізге керек көкөніс пен өсімдікті небәрі бір айда өсіруге көмектеседі.
""2020 жылы біраз уақыт азық-түлік сатып алу үшін дүкенге бара алмаған кезіміз болды. Сонда неге өсімдікті үйде жылдам өсіруге болатын робот жасамасқа деп ойладым. Ең алдымен, тәжірибе жасап, құрылғының өсімдікті қаншалықты жылдам өсіре алатынын тексеріп көрдік. Нәтижесінде уақытты 25% үнемдеуге болатынын көрдік. Мұның барлығы қашықтан басқарудың арқасы деп ойлаймыз. Яғни арнайы қосымша арқылы азаматтар бұл жылыжайдағы жарықты қосып-сөндіріп, қажет кезде суарып отырады"", – деді Жәңгірхан Шалабаев.
Өнертапқыштың айтуынша, жарты жылда осындай 100-150 жылыжай жасап шығару үшін 10-20 млн теңге арасында инвестиция қажет. Сондай-ақ, құрылғының көлемін үлкейтуге болады.
№82 Дарын мектебінің оқушысы Әділжан Қадыров пен әріптестері автоматтандырылған касса жасап шықты. Оның қолданыста бар кассалардан ерекшелігі әр тауарды жеке өткізудің қажеті жоқ. Мұнымен қатар, ол дүкендердегі ұрлықты азайтуға көмектеседі.
""Біз жасап отырған құрылғы сатушы және сатып алушы тарап үшін де өте тиімді. Екі тараптың уақытын үнемдеп қана қоймай, дүкендердегі кадр тапшылығы мәселесін шешеді. Бұдан өзге, дүкендердегі майда ұрлықтардың тоқтауына себепші болады. Шамамен құрылғыны құрастыруға, жалпы кодты жазып шығуға әріптестерім Ерсерік Маханбет, Нұрасыл Амантұр үшеуімізге бірнеше айдай уақыт керек болды"", – деді Әділжан Қадыров.
Оқи отырыңыз: 2023 жылы ҰБТ өзгеріп, мәтіндік сұрақтар саны артады
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Жас өнертапқыштардың алды шетелден қолдау тауып жатса, кейбірі идеясын іске асыруға инвестиция қажет етеді.",,2023-02-07T17:15:00+05:00
serialdan-tugan-film-qanys-2-aqpanda-korermenge-zol-tartady,informburo.kz,"Сериалдан туған фильм: ""Қаныш"" 2 ақпанда көрерменге жол тартады",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/serialdan-tugan-film-qanys-2-aqpanda-korermenge-zol-tartady,"2 ақпанда қазақтың белгілі ғалымы әрі біртуар геологы Қаныш Сәтбаевтың өмір жолын баяндайтын ""Қаныш"" фильмі кинотеатрда көрсетіледі. Фильмнің желісіне 1926-1934 жылдарда елсіз Қарсақпай жерінде ғалымның ерекше күш-жігері арқасында әлемдегі ең бай тау-кен инфрақұрылымының қалай ашылғаны жайлы тарихи оқиғалар арқау болған. Көрермен Қаныш Сәтбаевтың мықты геолог қана емес, ондаған баланы аштықтан аман алып қалған ерекше тұлға екенін көре алады.
Информбюро тілшісі ""Қаныш"" фильмнің жабық көрсетілімінде режиссер Ерлан Нұрмұхамбетпен сұхбаттасты.
– Фильм сериалдың қысқартылған нұсқасы ма, әлде оған сериалда жоқ сахналарды қостыңыздар ма?
– Сериалды түсіріп жатқан кезде толықметражды фильм шығару керек болды, өйткені қаражат аз еді. Ғалымның алғашқы жұмыс істеген жері – Қарсақпайға, Жезқазғанға, туған жері Баянауылға іссапармен барып түсіруіміз керек болған. Алайда, ол сериалдың бюджетіне сәйкес келмеді. Содан демеушілер таптық. Олар сериал түсірген соң одан бөлек кино жасаңыздар деді. Келістік. Сериал түсіріп жүрген кезде толықметражды фильмнің сценариін жазып, артынан киноға керек деп бір-екі дубль, басқаша сахналар түсірдік.
– Медеу Сәрсекенің ""Қазақтың Қанышы"" роман-эссесінен бөлек қандай материалдарды пайдаландыңыздар?
– Сценаристер көп материалды зерттеді. Бұл кітаптан ең басты тақырыптарды алып, ғалымның өмірбаянындағы деректерді зерделеп, бірнеше жердегі Сәтбаев музейлеріне барып, зерттеушілермен сөйлестік. Сериалға қажет драматургиялар солай жиналды.
Оқи отырыңыз: Кинотеатрлар неге әлеуметтік фильм көрсетуден қашады? Режиссермен сұхбат
– Сізді балалармен жұмыс істей алатын режиссер деп айтады. Осыған дейін жарық көрген ""Уақыт жолдары"" фильмінде де балалардың ойыны шынайы шыққан. Бүгінгі фильмде де солай.
– Әр киноның міндеті бар, соған қарай жұмыс істеу керек. Кейде күшім жетпей қалады. Алғашқы фильмім ""Аңшы баланы"" да кішкентай балалармен түсірген едім. Көп балалы әке болған соң да, әсері бар шығар деп ойлаймын.
– Бұл фильмде режиссердің айтар ойы қандай?
– Қаныш Сәтбаевтың бар-жоғы 27 жасында мойнына қорықпай жауапкершілік алып, команда жинап, қазақ даласында зерттеу жасағанына қайран қалдым. Ол заман басқа, қазіргідей технология жоқ. Осындай жүректі кісілерді халыққа көрсету керек.
Шыны керек, кеңес заманында да тарихты шала-шарпы оқытты. ""Осындай тұлға болды, осындай еңбек етті"" дегенді ғана оқыдық. Тереңіне үңілсек, адамның ішінде қандай арпалыс болғанына көз жеткіземіз. Қаныш әкесінің жерлеуіне бара алмаған, бір уыс топырақ сала алмаған. Бұл – өте ауыр. Көз алдында адамдар аштықтан өліп жатты. Соның бәрін көріп, небір сезімді бойынан өткізіп, мақсатына жету үшін күш жинап, талмай еңбек еткен. Мұндай батырлар өте аз. Қаныштай тұлғаларды көрсете білуіміз керек.
Оқи отырыңыз: Режиссер Дархан Төлегенов: Кино – иррационал өнер, екі элементті қосқанда не шығарын білмейсің
– 1926-1934 жылдар оқиғасын ашаршылық жылдарымен тұспа-тұс келген соң таңдадыңыздар ма?
– Шағын сериал алты сериядан тұрады. Оған ғалымның бала-шағасы жайлы кіргізе алмадық. Балалық шағын, оқыған кезін түсіруге күшіміз жетпейтінін түсінген соң, нысанаға ол кісінің жұмыс істеген кезін, ашаршылық жылдарын, нағыз тер төккен шағын алдық.
Бұл фильмде ""мынау – жаман, мынау – жақсы"" деп көрсету мақсатымыз емес. Қаныш Сәтбаевтың ауыр атмосферада қалай өзін сақтап қалғанын, идеясын адамдарға жұқтыра білгенін көрсеткіміз келді.
Кинофильм ""Қазақстан"" ұлттық телеарнасының тапсырысы бойынша, 2021 жылы түсірілген 6 сериялы ""Қаныш. Қазына"" телехикасының негізінде жасалған.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Фильм алты сериялы &quot;Қаныш. Қазына&quot; телехикасының негізінде ақ-қара форматта жарық көрді.,,2023-01-31T16:29:16+05:00
tozbe-qosymsasy-qyzdar-men-aielderdi-zorlyqtan-qalai-qorgaidy,informburo.kz,Tozbe қосымшасы қыздар мен әйелдерді зорлықтан қалай қорғайды?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/tozbe-qosymsasy-qyzdar-men-aielderdi-zorlyqtan-qalai-qorgaidy,"Дағдарыс орталықтары одағының мәліметінше, жыл сайын Қазақстанда 400-ге жуық әйел күйеуі жасаған зорлық-зомбылықтан көз жұмады. Елдегі осындай ауыр статистиканың алдын алу үшін алматылық бойжеткендер бір жылға жуық уақыт жасаған Tozbe қосымшасын таныстырды. Өміріне қауіп төндіретін жағдайға тап болған адамдар алдын ала бұйрық ретінде енгізіп қойған сөзді дауыстап айтса жеткілікті. Қосымша жәбірленушінің ең жақын екі адамына оның қай жерде екені туралы ақпарат жібереді.
Tozbe қосымшасы арқылы адамдар ең жақын туыстарымен байланысып қана қоймай, психолог, заңгер, отбасындағы зорлық-зомбылық саласындағы мамандар және дағдарыс орталықтарынан жылдам көмек сұрай алады. Оны жасаған арулар халықаралық Infomatrix Asia конкурсында бірінші орынды жеңіп алып, Technovation жартылай финалисі атанды. Мұнымен қатар, жоба ""Қазақстанға арналған 100 идея"" ұлттық байқауында ""Әлеуметтік сала"" аталымы бойынша жеңіске жетті.
Қосымшаны жасаған бойжеткендер небәрі 17-19 жаста. Сәния Мұхамбетқалиева Java және Android Studio бағдарламашысы, Аружан Нүсіпжан FrontEnd жасаушы, Дана Скороходова SMM-менеджер, Аликсения Мартышева мәліметтер жинау бойынша менеджер, Селин Четинелли қаржы менеджері, Мира Оңғарова әлеуметтік жетекші.
""Қазақстандағы әйел қауымына қатысты зорлық-зомбылық туралы статистикалық мәліметтер, жаңалықтар осы қосымшаның дүниеге келуіне себепші болды. Қиын сәтті бастан өткеріп жатқанда телефон арқылы полицияға қоңырау шалу, көмек сұрау мүмкін емес. Мұндай оқиғалар жаныма қатты батады. Ал Tozbe қосымшасы тиісті команданы ести салысымен мұның барлығын өзі жүзеге асырады. Бірақ, идеяға жан бітіруге Technovation байқауы себеп болды. Бастапқыда жобаны ""Әйел"" деп атағымыз келген, бірақ ақылдаса келе ""Төзбе"" атауына тоқтадық. Өйткені, зорлық-зомбылық ұғымы тек әйелдер емес, ер адамдарға да, балаларға да қатысты. Біз кімнің болсын зорлық-зомбылыққа төзбегенін қалаймыз"", – деді Сәния Мұхамбетқалиева.
Дана Скороходованың айтуынша, Tozbe қосымшасы оны абьюзерлерден жасырып қоюға болатынымен ұтымды. Бір қарағанда ол кітап қосымшасына ұқсайды.
Оқи отырыңыз: Tozbe авторлары: Әйелдер ғана емес, балалар мен ерлердің де зорлық-зомбылыққа төзбегенін қалаймыз
""Абьюзерлердің әйелінің телефонын жиі тексеретінін ескеріп, алғашқы бетіне кітаптардың суретін қойдық. Оның төменгі бөлігіндегі көзге көрінбейтін батырманы басып, көмек қолын соза алатын адамдар туралы нақты мәліметтер енгізу қажет. Әзірге бұйрық ретінде біз әзірлеп қойған он шақты сөздің бірін пайдалануға болады. Тізімді алда жаңа сөздермен толықтыратын боламыз"", – деді Дана Скороходова.
Заңгер, зерттеуші Әйгерім Құсайынқызы Қазақстан қоғамының зорлық-зомбылықты ақтауға бейім екенін айтады.
""Күйеуі әйелін, кейін әйелі баласын жұмыстан шаршап келген соң ұрып жіберді. Бұл эмоциясын басқаша шығара алмаған соң болып отыр"" деп жазылған мақалаларды көзіміз шалады. Бұдан өзге отбасыларда әжелер ""Кезінде аталарың белдігімен өлімші етіп сабайтын, бұдан ешкім өлген жоқ"" деп отырады. Зорлық-зомбылықтың қай түрі екеніне қарамастан, ол адам құқығына қарсы жасалған қылмыс. Қосымшаның Tozbe деген атауы секілді біз мұндайға мүлдем көнбеуіміз керек"", –  деді Әйгерім Құсайынқызы.
Отандық бірнеше басылымның негізін қалаушы, кәсіпкер Айсана Әшім жыл сайын көз жұматын әйелдер саны бұдан да көп болуы мүмкін екенін айтады.
""Шынайы статистиканы көрсету ішкі істер министрлігіне тиімсіз болуы мүмкін. Егер бізде абьюзерлерге қатысты қылмыстық жауапкершілік қатаң болғанда, олар бұлай жөн-жосықсыз қол жұмсамайтын еді. Екінші жағынан көптеген әйел қауымы ұят сезіміне бола зорлық-зомбылыққа көніп жүре береді"", – деді Айсана Әшім.
""Өзіне қол жұмсап, қорлап жатқан жерден бірден кету керегін барлық адам саналы түрде жақсы түсінеді. Алайда психикамыздың құрылымы өте күрделі. Адам бала күнінен миға сіңірген ""Мен махаббатқа лайық болуым үшін әрекет етуім керек. Үйден кетіп, жағдайым бұдан да нашарласа не істеймін? Барлығына өзім кінәлімін"" деген ойлардың шырмауында қалып қояды. Бізге сөзбен айту оңай болғанымен, жәбірленушіге ұят пен кінә сезімін өткеру өте қиын. Осы орайда, біз әрдайым зорлық-зомбылық үшін жауапкершілік жәбірленушіде емес, қарсы тарапта екенін еске салып отыруымыз керек "", – деді психолог Мира Сағынғали.
Оқи отырыңыз: ""Ажырасу – ұят, ал таяқ жеу – тағдырдың жазғаны ма?"" Тұрмыстық зорлық жөніндегі халықаралық сарапшымен сұхбат
Әйгерім Құсайынқызының айтуынша, Қазақстан қоғамының басты ерекшелігі — көп жағдайда әйелдердің ер азаматына экономикалық тұрғыдан тәуелді болуы. Жоғары білім алып, түрлі жетістікке жеткеніне қарамастан, отбасылық өмірде ошақ қасынан шыға алмайды.
""Қайтып келген малда береке бар, ал қайтып келген қыз жаман. Барған жеріңе тастай батып, судай сің. Бақытты боламын деп емес, бақытты қыламын деп бар"" деген секілді мақалдарды санасына сіңіріп өскен 18-20 жастағы қыз бала үшін таптаурындармен күресу қиын. Қазақстан бакалавриатта білім алып жатқандардың 57 пайызы, магистратурада білім алып жатқандардың 62 пайызы, PhD-де оқитындардың 70 пайызы – қыздар. Білімді әйелдердің көптігіне қарамастан, олардың экономикалық нарықтағы үлесі 25 пайыз ғана. Бұл арулар қоршаған ортасының талабына сай ошақ қасынан шыға алмай отыр. Өйткені айналасындағы адамдар ""Карьерада жетістікке жеткен әйел болғанша, ""Алтын алқа"" таққан әйел бол"" деп талап қояды. Мұнымен қатар, қазақ қоғамында мүлік автоматты түрде ер адамның атына тіркеледі. Біз әйелдің әлеуметтік рөлін шатастырып отырмыз. Оларға ""Балаңды, оның психикасын ойла"" деп айту қате. Әйел бірінші кезекте қыз, әпке, қарындас, ана емес, қарапайым адам. Тіпті, 8 наурызда аналар мерекесімен деп құттықтайды. Ал аналар күні бізде 19 қыркүйекте. 8 наурыз әйелдер құқықтарының эмансипациясы күні, біз оның тарихын білуіміз керек"", – деді Әйгерім Құсайынқызы.
Отбасында зорлық-зомбылық көрген әйелдердің полицияға хабарласу тенденциясы 2015 жылдан бері 2,5 есе өсті. Сол жылы 49 мың рет хабарласса, қазір бұл көрсеткіш 120 мыңға жетіп отыр.
""Мұны жақсы нәтижеге деуге болатын шығар. Өйткені әйел қауымы зорлық-зомбылыққа төзіп жүре беретін болса, бұл өміріне үлкен қауіп төндіретінін түсіне бастады. Десе де полицияға жеткен істің барлығы сотқа барып жатқан жоқ. Сотқа дейін табысады, Құдайға қалдырады және т.б."" – деді Мөлдір Албан.
Заңгердің айтуынша, бұған 2016 жылы басталған қазақстандық феминизмнің екінші толқыны себеп. Мұны қоғамда ""Баян Алагөзова эффектісі"" деп атайды.
""Баян Алагөзова – миллиондаған әйел арасында танымал, Forbes бойынша бай әйелдердің бірі, Kesh You тобының қыздарын киноға түсірген беделді әйел. Бір өлімнен аман қалғанын ұялмай айтқаны көптеген адамның оянуына себеп болды.  ""Сендер жалғыз емессіңдер, зорлық-зомбылық туралы ашық айтыңдар. Мен сендерді қолдайтын боламын"" деді. Осының өзі керемет серпіліс болды деп ойлаймын. Жуырда шыққан ""Бақыт"" фильмінен кейін сол серпілістің үшінші толқыны басталатын шығар. Нұрлан имам секілді заманауи имамдар да ""Күйеуің қол көтерсе, 102-ге хабарлас"" деп кеңес береді. Бұлардан бөлек тәуелсіз медианың өзіндік рөлі бар. Өйткені, ""Хабар"", ""Қазақстан"", ""Еларна"" телеарналары ас үйде, бала-шағасын бағып қана отыратын әйелдің бақытты екенін көрсетуге тырысады"" – деді Әйгерім Құсайынқызы.
Оқи отырыңыз: ""Әкесімен ерлі-зайыпты ретінде бірге тұрды"". Дағдарыс орталығын паналаған әйелдердің хикаясы
""Зорлық-зомбылыққа қарсы күресте медианың рөлі үлкен. Өйткені осы медиа арқылы мұның қалыпты емес, ешқандай да дәстүр емес екенін түсіндіреміз. Көп жағдайда біз ауызға алмайтын дүниелер қоғамда жоқ сияқты болып көрінеді. Ал біз керісінше айту арқылы тиісті адамдардың назарын аударамыз. Абьюзерлер шын мәнінде қорқақ болып келеді. Жәбірленушіні қорғайтын адамы бар екенін білген кезде аяғын тартады"", – деді Мира Сағынғали.
Әйгерім Құсайынқызы өз кезегінде медиа кез келген идеологияны санаға сіңіре алатындықтан, оның теріс жақтары да бар екенін айтады.
""1924 жылы КСРО қалың малды жоққы шығару туралы жарлықты қабылдап, тұңғыш рет әйелдерге сайлау құқығы берілді. Араға бір жыл салып ""Қазақстан әйелдері"" деген журнал шықты. Мемлекет қазақ әйелінің образын осы журнал арқылы көрсетуге тырысты: өте білімді, күйеуіне ешқашан қарсы шықпайды, тілі қысқа және т.б. Қандай да бір себеппен оқуынан шығып қалған, зорлық-зомбылық құрбаны болған, 4 баласымен жалғыз қалған әйелдер бұл журналдың мұқабасына ешқашан шыққан емес. Мемлекеттік медиа мен тәуелсіз медианың арасы жер мен көктей. Мысалы, ""Батыр Жамалға"" шыққан мақала ешқашан ""Егемен Қазақстанға"" шықпайды. Халықтың 46 пайызының әлі күнге дейін ауылдық жерде тұратынын ескерсек, оларға ""Егемен Қазақстан"" қолжетімді. Ал онда ""Қазақстан дамыған 30 елдің қатарына қосылайын деп жатыр. Елдегі отбасыларда ешқандай зорлық-зомбылық жоқ. Болған күннің өзінде оған тілі ұзын әйелдердің өзі кінәлі"" деген картина бар. Біз сыни оқырман ретінде ""Бұл сатираңды қой, шындықты айт"" деп талап етуіміз керек"", – деді Әйгерім Құсайынқызы.
Оқи отырыңыз: Қазақ баланы қалай тәрбиелеген? Бізге отбасындағы зорлық-зомбылыққа қарсы заң керек пе?
Жобаның әлеуметтік жетекшісі Мира Оңғарова зорлық-зомбылықпен күресуге интернеттегі мақалалар ғана емес, фильмдердің де оң әсер ететініне тоқталды.
""Жуырда Асқар Ұзабаевтың ""Бақыт"" атты картинасы прокатқа шықты. Ол фильмді еске алғанның өзінде дауысым дірілдейді. Көріп отырып көз жасымды тия алмадым. Бұл проблеманың алдын алуға мақала, қосымша, осындай жиындар ғана емес, фильмдер де қатты әсер етеді"", – деді Мира Оңғарова.
Зерттеушінің айтуынша, патриархал қоғам барлығына әйелді кінәлауға бейім. Сондай-ақ, қазір ажырасу саны көбейді деу – қате. Өйткені, бұған дейінгі қоғамның зорлық-зомбылыққа көніп жүре беруіне өзіндік себебі болғанын бөлісті.
""Instagram желісінде Мальдив аралдарына барғандардың суретін көрдім де күйеуіме барғым келетінін айттым. Егер мұны айтпағанымда ол мені ұрмайтын еді"" деген секілді виктимблейминг туралы да айта кету керек. Кейде тарихшыларымыз ""Бұрын қазақ қоғамында мүлдем ажырасу болмады"" деп айтады. Неге болмады? Өйткені, ажырасудың экономикалық тұрғыдан ауыр салдары болды. Мысалы, Жеті жарғыда ""Қалың малға 70 жылқы берсе, әкең оны 100 есе қылып қайтарады"" деп жазылған. Қарапайым отбасыға 700 жылқыны қайтару мүмкін бе? Сол себепті, ол уақыт пен қазіргі кезеңді мүлдем салыстыруға келмейді"", – деді Әйгерім Құсайынқызы.
Мұнымен қатар, Мира Сағынғали әйел адамдарға зорлық-зомбылықтан айығу өте қиын екенін айтты.
""Бұл ұзақ терапияны қажет етеді, бір сағаттың ішінде емдеп жазу мүмкін емес. Сондай-ақ, адамды ақ-қара деп бөлу дұрыс емес. Иә, адам зәбір көрген жерден кетуі керек. Бірақ ерлі-зайыпты отбасында зорлық-зомбылықтың бар екенін мойындап, қайта табыса алады"", – деді Мира Сағынғали.
Tozbe қосымшасы дәл қазір Android операциялық жүйесі бар қосымшаларда қолжетімді. Жуырда оны IOS жүйесі орнатылған телефон иелері де қолдана алады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мобильді қосымшаны әзірге Android операциялық жүйесінде қолдануға болады.,,2023-02-22T18:50:22+05:00
tungysbai-zamanqulov-maks-boqai-dinara-egeubaeva-mazilis-deputaty-boluga-kimder-ozin-ozi-usyndy,informburo.kz,"Тұңғышбай Жаманқұлов, Макс Боқай, Динара Егеубаева. Мәжіліс депутаты болуға кімдер өзін-өзі ұсынды?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/tungysbai-zamanqulov-maks-boqai-dinara-egeubaeva-mazilis-deputaty-boluga-kimder-ozin-ozi-usyndy,"19 наурызда Мәжіліс депутаттарының кезектен тыс сайлауы өтеді . Биылғы сайлаудың басты ерекшелігі – Қазақстан азаматтары өзін-өзі ұсыну арқылы бір мандатты округтерден сайлауға түсе алады. Олар төменгі палатасының 30 пайызы – 29 орынға таласады. Кеше, 8 ақпан күні үміткерлерден өтініш қабылдау мерзімі аяқталды. Орталық сайлау комиссиясына 7 партиядан бөлек, республиканың өңірлерінен де ел азаматтары сайлауға қатысуға өз құжаттарын өткізді.
Өкінішке қарай, біз Орталық сайлау комиссиясының баспасөз қызметінен олардың толық тізімін ала алмадық. Соған орай, өңір әкімдіктерінің ресми сайттарын қарап, Мәжіліс сайлауына қатысуға өтініш білдірген азаматтарға шолу жасадық.
Ескерту: Төмендегі шолуда Мәжіліс сайлауына қатысуға құжат өткізгендер ішінен қоғамда есімі белгілі тұлғаларды іріктеп беріп отырмыз.
Марат Жыланбаев – 1963 жылы туған алыс қашықтыққа жүгіретін спортшы, жүгіруден халықаралық дәрежедегі спорт шебері.
""Гиннестің рекордтар кітабына"" жеті рет енген. Негізгі мамандығы – суретші.
Ол сайлауға Астана қаласының №1 сайлау округі бойынша құжат өткізген .
Арман Шораев 1970 жылы туған. Қоғам белсендісі, ""Avrora Garden Group"" ЖШС бас директордың кеңесшісі.
Бұған дейін ""Хабар"" агенттігі"" АҚ Орталық бюросының директоры, Қазақстан Республикасы Президенті әкімшілігінің қоғамдық-саяси бөлімінің бас инспекторы, ""Коммерциялық телеарна"" АҚ бас директоры, ҚР президентінің жанындағы БАҚ (ақпараттық саясат) жөніндегі қоғамдық кеңестің мүшесі болған.
Ол Астана қаласының №2 сайлау округі бойынша құжат өткізген .
Макс Боқай 1973 жылы дүниеге келген.
Ол 2016 жылғы ""жер митингілері"" кезінде белсенділігімен көзге түскен еді. Жерді шетелдіктерге жалға беруге және сатуға рұқсат беретін ережелерге қарсы топты бастап, наразылық ұйымдастырғаны үшін Атырау соты оны бес жылға бас бостандығынан айырған. 2021 жылы ол бостандыққа шықты, қазіргі уақытта жұмыссыз.
Макс Боқай Мәжіліс депутаттығына Атырау облысы бірмандаттық аумақтық №13 сайлау округі бойынша құжат өткізген .
Оқи отырыңыз: 19 наурызда өтетін Мәжіліс сайлауының ерекшеліктері қандай? 12 сұраққа жауап
Ирак Елекеев 1947 жылы туған. Қазір зейнеткер.
Парламент мәжілісінің бірінші, төртінші шақырылымдарының депутаты болған.
ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаттығына ол Атырау облысы бірмандаттық аумақтық №13 сайлау округі бойынша өзін-өзі ұсынған .
Тұңғышбай Жаманқұлов – актер, режиссер, театр педагогы. 1948 жылы туған.
Өнертану ғылымдарының кандидаты, профессор. Қазақстанның халық әртісі, Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Парасат және Достық ордендерінің иегері.
Қазір Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрында жұмыс істейді.
Ол сайлауға Алматы қаласы №3 бірмандаттық аумақтық сайлау округі бойынша құжат өткізген .
Абзал Құспан – заңгер, қоғам қайраткері, Батыс Қазақстан облысы адвокаттар алқасының адвокаты. 1978 жылы дүниеге келген.
Қаңтар оқиғасы бойынша құрылған ""Аманат"" қоғамдық комиссиясының төрағасы.
""Құрмет"" орденінің иегері.
Абзал Құспан сайлауға Батыс Қазақстан облысының №14 сайлау округі бойынша өзін-өзі ұсынған .
Оқи отырыңыз: Тоқаев: Мәжіліс сайлауы саясаткерлердің жаңа буынының қалыптасуына жол ашады
Өмір Шыныбекұлы – педагог, Қазақстанның құрметті ұстазы, қоғам белсендісі, қоғам қайраткері. 1962 жылы дүниеге келген.
Қазір Шымкент қаласындағы №41 мектеп-лицейінің тарих және құқықтану пәнінің мұғалімі қызметін атқарады.
Ол Мәжіліс депутаттығына үміткер ретінде Шымкент қаласындағы №7 сайлау округіне құжат тапсырған .
Инга Иманбай – журналист, заңгер, азаматтық белсенді, тіркелмеген демократиялық партия жетекшісі. 1989 жылы өмірге келген.
Инга Иманбай парламенттік сайлауға Алматы қаласының №3 сайлау округі бойынша құжат өткізген .
Ермұрат Бапи – саясаткер, қоғам белсендісі оппозициялық ""DAT"" газетінің редакторы. 1959 жылы дүниеге келген.
Ол Алматы қаласының №3 сайлау округі бойынша өзін-өзі Мәжіліс депутаттығына үміткер ретінде ұсынған .
Оқи отырыңыз: Мәжіліс депутаттарының кезектен тыс сайлауы 19 наурызда өтеді
Халида Әжіғұлова 1986 жылы дүниеге келген.
Ғалым, заңгер-әлеуметтанушы, заң ғылымдарының докторы (PhD), қауымдасқан Еуразия технологиялық университетінің құқық профессоры, Алматы қаласы бойынша балалар омбудсмені.
Ол сайлауға қатысуға Алматы қаласының №4 сайлау округі бойынша құжат өткізген .
Санжар Боқаев – кәсіпкер, саясаттанушы. 1982 жылы дүниеге келген.
Әр жылдары Алматы қаласы ішкі саясаты басқармасы, жастар саясаты басқармасына жетекшілік еткен. Президент жанындағы стратегиялық зерттеулер институтында жұмыс істеген. ""Нұр Отан"" партиясы Алматы филиалы төрағасының орынбасары болған.
""ҚазТрансГаз"" компананиясы экс-басқарма төрағасы Қайрат Шәріпбаевтың, сенат спикері болып тұрғанда Дариға Назарбаеваның кеңесшісі болған.
Ол парламент сайлауына үміткер ретінде Алматы қаласының №4 сайлау округі бойынша құжат өткізген .
Тоғжан Қожалы – ""ХАҚ"" қоғамдық қайырымдылық қорының атқарушы директоры.
1972 жылы дүниеге келген.
Ол Парламент мәжілісінің депутатының үміткер ретінде Алматы қаласы №4 сайлау округі бойынша өзін-өзі ұсынған .
Оқи отырыңыз: Жетінші Мәжіліс өз миссиясын орындады ма? Экс-депутаттардың желідегі жазбаларына шолу
Динара Егеубаева – журналист. Отандық ""Хабар"", ""31 арна"" және «КТК» телеарналарында жұмыс істеген. Қаңтар оқиғасы туралы жазып жүрген зерттеуші журналистердің бірі.
Ол 1969 жылы өмірге келген.
Алматы қаласының №5 сайлау округі бойынша сайлауға қатысуға құжат өткізген . Ол бірінші болып Парламент мәжілісінің депутаттығына кандидаттардың сәйкестігі туралы хаттама алған.
Әсет Матаев – KazTAG халықаралық ақпараттық агенттігінің жетекшісі. 1985 жылы дүниеге келген.
2016 жылы әкесі Сейітқазы Матаев екеуіне аса ірі көлемде бюджет қаражатын жымқырды және салық төлеуден жалтарды деп айып тағылып, сотталған еді. Алайда 2019 жылы ҚР Жоғарғы Соты Астана қаласы сотының оларға қатысты 2016 жылғы 9 желтоқсанда шығарған үкімінің күшін жойды.
Әсет Матаев Алматыдағы №5 бір мандатты округ бойынша ҚР Парламент мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауына өз кандидатурасын ұсынған .
Мұхтар Тайжан – қоғам белсендісі, экономист, саясаткер, ""Болатхан Тайжан атындағы қордың"" президенті, кәсіпкер. 1973 жылы дүниеге келген.
2016 жылы Мәжіліс жанынан жер мәселесі жөнінде құрылған комиссия мүшесі болған.
Ол Мәжіліс сайлауына түсуге үміткер ретінде Алматы қаласы №5 сайлау округінде құжат өткізген .
Мэлс Елеусізов – ""Табиғат"" экологиялық одағының төрағасы. 1950 жылы дүниеге келген.
ҚР Жоғарғы кеңесінің он екі және он үшінші шақырылымына, Мәжілістің бірінші, екінші және үшінші, төртінші шақырылым депутаттығына, 2005 және 2011 жылдары ҚР президенттігіне үміткер болған.
Ол Мәжіліс сайлауына үмітер ретінде Алматы қаласы №5 сайлау округі бойынша құжат тапсырған .
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мәжіліске бір мандатты округтерден 29 депутат сайланады.,,2023-02-09T14:29:51+05:00
turkiya-men-siriyadagy-zer-silkinisi-qazaqstanga-qarai-zylzi-ma-seismologpen-suxbat,informburo.kz,Түркия мен Сириядағы жер сілкінісі Қазақстанға қарай жылжи ма? Сейсмологпен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/turkiya-men-siriyadagy-zer-silkinisi-qazaqstanga-qarai-zylzi-ma-seismologpen-suxbat,"6 ақпанда Түркияның оңтүстік-шығысы мен Сирияның солтүстігінде бір күнде екі мәрте жойқын зілзала болды. Guardian басылымының мәліметінше, жер сілкінісінен қаза тапқандар саны 4 мың адамнан асты. Бірнеше мыңдаған адам жарақат алды. Құтқарушылар қираған ғимараттардың астынан адамдарды әліге дейін іздестіріп жатыр. Өкінішке қарай, зілзала құрбандарының саны бұдан да көп болуы мүмкін.
Қазақстанның оңтүстік-шығысында да жер сілкінісі жиі тіркеледі. 1887 жылы Алматыда, қала Верный аталған тұста 7,3 балдық зілзаладан 332 адам көз жұмды. 1910 жылы магнитудасы 8,2 балды құраған жер сілкінісінен 44 адам қаза тауып, 800-дей үй қирады. Осы орайда Информбюро порталы елу жылдық тәжірибесі бар сейсмолог Жолдас Ақжановтан Қазақстанда ірі жер сілкінісі болу қаупі туралы сұрадық.
– Түркияның оңтүстік-шығысында болған дүмпу Орта Азияға қарай жылжуы мүмкін бе?
– Ол белгісіз. Кеше ғана Шымкентте жер сілкінісі тіркелді. Көктемде, әсіресе наурызда зілзала белсенділігі артады. Түркияда ірі жел сілкінісі 70 жылдай бұрын болған еді, міне, қайталанып жатыр. Кеше бір күнде екі рет қатты жер сілкінді. Мұны ""қосарлы"" жер сілкінісі де атайды. Болмаса жер сілкінісінен кейін кішігірім дүмпулер – афтершоктар деп аталады. Бір күнде 20-30 афтершок болуы мүмкін.
– Қазақстанның қай аймақтары сейсмикалық тұрғыда қауіпті?
– Тек таулы жерлерде ғана қауіп бар. Шығыс Қазақстан мен Алматы облысы, Тарбағатай, Қырғыз жотасы. Жер сілкінісінің аймағы Ташкенттен бастап Өскеменге дейін созылып жатыр. Сол аймақтар қауіпті, ал қалған өңірлер тыныш. Тарихта жер сілкінісі басқа жерлерде болмаған, тек таулы мекендерде болып тұрады.
Оқи отырыңыз: Сейсмолог Жолдас Ақжанов: ШҚО, Алматы, Жамбыл, Түркістан облыстары сейсмикалық картада бейнеленген
– Таяу уақытта Алматы маңайында назар аударарлық дүмпулер болған жоқ па?
– Алматы қаласының маңайында болған жоқ. Ал Алматы облысы Панфилов ауданының маңында, Қытайға жақын жерлерде толқындар болып тұрады. Алматы қаласы мен облысы әзірге тыныш. Алматы облысында жылына екі мыңдай сигнал тіркейміз. Сейсмикалық толқындарды тіркейтін құрылғыларымыз күніне Түркия мен Мексика сияқты алыс жерлерде болған бес-алты сигналды жазады. Бірақ, оларды өзіміздің есепке қоспаймыз.
– Кеше болған жер сілкінісін де құрылғыларыңыз жазып алды ма?
– Иә, жазды. Өте үлкен жазбалар болды. Ол толқындарды адам сезбегенімен аппарат сезеді.
– Жер сілкінісі болатынын алдын ала болжау мүмкін бе?
– Оны Сейсмология институтындағы болжау комиссиясы шешеді. Неше түрлі бағыт бар және әр бағыттың өз зертханасы бар. Аптасына бір рет жиналып, болжам жасап отырады. Назар аударатын сигналдар тіркелсе, комиссия жиірек бас қосады.
Оқи отырыңыз: Жер сілкінгендегі қауіпсіздік шаралары қандай?
– Жер сілкінісі жиі болатын аумақтарда қандай қауіпсіздік шараларын сақтау керек?
– Ең бастысы, үйлер мықты болуы керек. Жер сілкінісі болса, дүрлікпей тыныштық сақтап, үйден қауіпсіз жерге шығуға тырысу керек. Қашып шығамын деп адамдар құлап жатады, сондықтан мұндайда асықпаған жөн. Болмаса, көпқабатты үйдің ішінде қорғанатын мықты жерлерге тығылу керек. Бір қабатты үй болса, шығып үлгеруге әбден болады.
Қазақстанда жер сілкінісін 10-15 секунд бұрын хабарлайтын құрылғылар орнатылып жатыр. Жақында іске қосылады. Сигналды хабарлама түрінде жібереді. Жел сілкінісінің толқыны алыста болса ертерек хабар береді. Ал жақын болса секунды аздау болады. Жер сілкінісінің бірінші толқыны – секундына 6 км, екінші толқын секундына 3,5 км жылдамдықпен таралады. Алматыға жетем дегенше бірталай уақыт жиналады. Сол уақытта қашып үлгеруге болады.
– Түркияда бұған дейін де ірі жер сілкіністері болды. Интернетте тараған видеолардан жер сілкінісінен Түркияда көпқабатты үйлер опырылып құлағанын көрдік.
– Бұрын бұлай мыңдаған ғимарат қираған жоқ. Кеше екі рет қатты жер сілкінді. Жапонияда қайта-қайта үлкен жер сілкіністері болса да, үйлері мықты салынғандықтан құламайды. Рас, қисаюы мүмкін. Бірақ, опырылып түспейді. Сондықтан үй салғанда ақшаны аямай, сейсмикалық нормаларға сай етіп салу керек. Мысалы, Астана мен Ақтөбеде құрылыс нормасына сай етіп салу арзанға түседі. Ал Алматы секілді сейсмикалық аудандарда үйлерді сапалы материалдардан, мықты қылып салуға мән беру керек.
Оқи отырыңыз: Алматыдағы жойқын жер сілкіністері. Қаланың жаңа сейсмикалық картасы зілзаладан қаншалықты қорғайды?
– Түркиядағы жер сілкінісінен Қазақстанға қауіп жоқ деп айтуға бола ма?
– Оған Сейсмология институтындағы болжау комиссиясы жауап береді. Жер сілкінісі туралы солар хабар береді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда бір жылда шамамен 12 мың жер сілкінісі тіркеледі.,,2023-02-07T15:02:34+05:00
ustildilik-sayasaty-men-zahandanu-qazaq-tilin-gylym-tili-retinde-damytuga-ne-kedergi,informburo.kz,Үштілділік саясаты мен жаһандану. Қазақ тілін ғылым тілі ретінде дамытуға не кедергі?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ustildilik-sayasaty-men-zahandanu-qazaq-tilin-gylym-tili-retinde-damytuga-ne-kedergi,"Ұлттық құндылықтың негізгі күретамыры – ана тілі. Қазақ тілі тек қазақ ұлтына керек. Заман талабына сай даму, жаһандану үрдісіне ілесу, ғылымды дамыту қажет, ол орынды. Бірақ ғылымды дамыта отырып қазақ тілінің де ғылым тілі ретінде дамуын ешқашан назардан тыс қалдырмаған абзал. Оған басты себеп – жоғарыда айтылған мәселе. Тіл жанашырлары мен ғалымдар ""Қазақ тілі – ғылым тілі"" атты жиында қазақ тілін ғылым тілі ретінде қолдану аясын кеңейту мәселелері, атқарылып жатқан бастамалар және қазақ тілін ары қарай дамыту жолдары жайлы айтты.
""Ғылым тілін біз тек орыс тілінде, ағылшын тілінде дамытатын болсақ, қазақ тілі әдеби тіл ретінде өзі қызмет көрсете алмайтындай деңгейге түсіп қалады. Сондықтан біз қалайық-қаламайық ғылым тілін қазақ тілінде дамыту біздің ең негізгі мақсатты түрде істейтін жұмысымыз болуы керек"", – деді әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, Байтұрсынұлы атындағы Қазақ тіл білімі кафедрасының меңгерушісі Анаркүл Салқынбай .
Қазақ тілін ғылым тілі ретінде дамыту –  іргелі іс. Өйткені қазақ тілі әдеби тіл болуы үшін оның 5 функционалдық стилі қамтылуы керек. Қазіргі таңда әлемде 200-ге ғана жуық әдеби тіл бар. Соның бірі – қазақ тілі.
Оқи отырыңыз: ""Қазақ тарихына ғашық болдым"". Канадалық ғалым Qazaqlïq еңбегінде не жазды?
Юлай Шамилоглу 2016 жылы Қазақстанға қоныс аударып, қазақ тілін зерттеп жүрген ғалымдардың бірі. Назарбаев университетінің ""Қазақ тілі және түркі зерттеулері"" кафедрасының меңгерушісі ""Академиялық қазақ тілі"" бағдарламасын алғаш боп ашқан.
""Біріншіден, түркі тілдері қатты дамыған. Бірақ әр тілдің терминологиясы әртүрлі. Мысалы, түрік тіліне француз тілінен терминдер енген. Бұрын кеңес одағында болған тілдерде орыс тілінен кіріккен сөздер бар. Қазақ тілінде орыс тілінен енген терминдерден бөлек Алаш қайраткерлерінің де шығарған терминдері бар. Сондықтан ғылым тілі болу үшін біріншіден терминология қажет. Ол Қазақстанда бар, бірақ оны оқушылармен, ұрпақпен бөлісу проблемалары әлі де шешілмей жатыр. Біз сол проблеманы шешу үшін академиялық қазақ тілі бағдарламасын аштық"", – деді Юлай Шамильоглу.
Тіл білімі институтының директоры Анар Фазылжан қазақ мемлекетінің сақталуы үшін, ең алдымен, ұлттық сана болуы керегін айтады.
""Балада ғылыми сана жасөспірім кезінде қалыптаса бастайды. Сол балаға арналған түсінікті тілде жазылған әлем туралы, объективті дүние туралы, табиғат, адам, қоғам туралы ғылыми контент бар ма? Ол контент бар болса, сол баланың толық мұқтаждығын өтей ме? Олардың жас ерекшеліктеріне сәйкес келе ме? Әрине, жоқ. Оны бәріміз білеміз. Ғылыми санасы өзге тілде қалыптасқан ұрпақ не істейді? Оның санасында тілдік нигилизм дамиды. Химияның күрделі мәселелерін, физиканың күрделі құбылыстарын, матемиканың формулаларын жеткізуге қазақ тілінің шамасы жетпейді екен деп ойлайды. Біз осы мәселені назарға алуымыз қажет. Сол үшін ғылыми сананы ұлттық тілде, ана тілінде дамыту керек"", – деді тіл маманы.
Оқи отырыңыз: Қазақ КСР Ғылым академиясы тарихы немесе Орталық комитетке жазылған бір хаттың оқиғасы
Тақырыпты талқылау барысында ғалымдар қазақ тілінің ғылым тілі ретінде баяу дамуының себептерін де ашық айтты.
""Мәселе қазақ тілінде емес, проблема қоғамда – үлкен кісілер мен орта буында, жастарда. Кез келген лабораторияға барсақ, олар ғылымды қазақ тілінде жасамайды. Ол да үлкен проблема. Менің соңғы бір жарым жылда түсінгенім – балабақша мәселесі. Бәрімізге белгілі дүние: танысыңыздың, туысыңыздың баласы үйде жүргенде бір ауыз орысша білмейді, бірақ балабақшаға барған соң орысша сөйлеп кетеді"", – деді Юлай Шамильоглу.
Анаркүл Салқынбайдың ойынша да бұл проблема негізі мектептегі оқыту бағдарламасымен байланысты. Өйткені, жас буын, жаңа ұрпақтың тізгіні балабақша тәрбиешілері мен мектеп, жоғары мектеп оқытушыларында.
""Мектепте жаратылыстану пәндері тек ағылшын тілінде болсын деген көзқарас болды. Ол кезде басқа министр еді. Соған сәйкес бізде қазақ тілінде оқытып жүрген биология, химия, физика, математика деген пәндер ағылшын тілінде өте бастады. Демек бұл ЖОО-дағы ғылымға да әсер етеді. Яғни мектепте осындай пәндер ағылшын тілінде жүретін болғандықтан, ЖОО-дарында әсіресе екінші курстан бастап болашақ мұғалімдерді яғни студенттерді ағылшын тіліндегі сабақтарды көбейтуге біз жағдай жасай бастадық. Сөйтіп қазақ аудиториясында студенттер көп болғанымен, біз оларды қаласын-қаламасын кейде міндеттеп ағылшын тіліндегі аудиторияларға апаруға талаптандық"", – деді Анаркүл Салқынбай.
""Ең алдымен тілдік трансмиссия проблемасы бар. Яғни тілдің ұрпақтан ұрпаққа берілуі күрделі мәселеге айналды. Бір отбасында ата-әжесінің, әке-шешесі мен баланың тілдік деңгей әртүрлі. Жаһандану мен ұлттану қатар жүруі керек. Өкініштісі, біз тек жаһандану жайлы айтып келеміз"", – деп қосты Анар Фазылжан.
Оқи отырыңыз: Аты бір, заты басқа. Қазақ баспасөзіндегі ""егіздер""
Тіл өміршеңдігі үшін заңнаманың, кеңсе қағаздарының, оқулықтардың, ғылыми еңбектердің ана тілінде болуы аса маңызды. Осы тұста Анар Фазылжанның мына пікірі орынды: ""Ғылым қазақ тілінде жасалуы үшін заңнамалық деңгейде шешуіміз тиіс. Біз нормативтік база шығаруымыз қажет. Қазақстанда қорғалатын ғылыми диссертациялар қазақ тілінде болса, ол біздің мәтіндік қорымызға жатады. Мәтіндік қорға түсті деген сөз ол халықтың жадына, санасына енді деген сөз. Ертең оны оқулық әзірлейтін авторлар пайдаланады. Ол жерден студенттер алып оқиды"".
Тіл маманы Анаркүл Салқынбай министрлік бұйрықтарының тиісті деңгейде орындалмай келе жатқанына тоқталды.
""ҚР ғылым және жоғары білім министрлігінің бұйрығы бар. Кез келген диссертация жазылған кезде оның қазақша нұсқасы болуы тиіс. Бірақ ол орындалып отырған жоқ. Осының орындалуын диссертациялық кеңестер талап етуі керек. Оның бір кілтипаны бар: қорғалған диссертацияның ағылшын тілінен қазақ тіліне аударылуы диссертациялық кеңестерге бекітілген. Диссертациялық кеңестерде ондай мүмкіндік жоқ. Оларда аудармашы жоқ, біріншіден. Екіншіден, қаржы жоқ. Осы бұйрықты іске асыру үшін ары қарай жетілдіру керек. Сонымен қатар қазақ тілін оқытудың методологиясы болуы қажет. Біз өзіміздің методогиямызды жасамай, көгере алмайтынымызды сезінетін уақыт жетті. Ал ол методологияны ұлттық негізде, ұлттық аяда қарастырғанда ғана біз жеңіске жетеміз"", – деді Анаркүл Салқынбай.
Алматы менеджмент университетінің ғылым бойынша проректоры Бақытжан Сәркеев Тілдер орталығының жиында айтылған мәселерді қолға алып, оның шешу жолдарын қарастыру бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізетінін бөлісті.
Оқи отырыңыз:
""Енді жыл сайын осы тақырып бойынша жиын, конференция өткізу жоспарланып отыр. Онда университетіміздің Тілдер орталығы жасаған жұмыстар мен зерттеу нәтижелерін ұсынамыз. Осы мәселе бойынша басқа да университеттер және ұйымдармен бірігіп жұмыс істеугі әзірміз"", – деді Бақытжан Сәркеев.
Жиын аясында Алматы менеджмент университетінің президенті және негізін қалаушысы Асылбек Қожахметовтың редакторлығымен шыққан ""Қазақстандық университеттің тиімді моделін іздеу жолында"" атты монографиясының таныстырылымы өтті.
""Бұл монографияда 21-ші ғасырдағы қазақстандық университеттің образы суреттелген. Еңбек жаңадан тағайындалған және жас ректорларға, жаңартылу процесіндегі университеттердің Директорлар кеңесі мен Қамқоршылар кеңесіне, ЖОО-ның топ-менеджерлеріне пайдалы. Жобаға Қазақстанның 7 қаласынан 12 ЖОО қатысты. Монографияны 45 автор бірігіп жазып шықты"", – деп өз ойын айтты Алматы менеджмент университетінің академиялық даму жөніндегі проректоры Әсел Арынқызы .
Білім беру саласында оқулықтардың ана тілінде шығуы – тіл өміршеңдігінің тағы бір кепілі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматы Менеджмент университетінің ұйымдастыруымен &quot;Қазақ тілі – ғылым тілі&quot; атты жиын өтті.,,2023-02-16T17:40:00+05:00
zanargan-senat-qai-senator-qandai-qyzmet-tizginin-ustady,informburo.kz,Жаңарған Сенат: Қай сенатор қандай қызмет тізгінін ұстады?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zanargan-senat-qai-senator-qandai-qyzmet-tizginin-ustady,"2023 жылғы 26 қаңтарда ҚР парламент сенатында жасырын дауыс беру арқылы палата төрағасы мен бірқатар комитет жетекшісі сайланды. Оларға сенаторлар бірауыздан дауыс берді.
Барлық сенатордың қолдауымен ҚР парламенті сенатының төрағасы лауазымына Мәулен Әшімбаев сайланды.
Қызмет жолы:
2006-2011 жылдары президент әкімшілігі басшысының орынбасары болып тағайындалды.
2012-2018 жылдары V, VI шақырылымдағы парламент мәжілісінің депутаты, халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің төрағасы болды.
2018-2019 жылдары Nur Otan партиясы төрағасының бірінші орынбасары, 2019 жылғы шілде-желтоқсан айларында президент көмекшісі, кейін президент әкімшілігі басшысының бірінші орынбасары қызметін атқарды.
2020 жылы парламент сенатының депутаты болып тағайындалды, VI шақырылымдағы парламент сенатының төрағасы болып сайланды.
2023 жылғы қаңтарда президент жарлығымен сенат депутаты болып қайта тағайындалды.
Оқи отырыңыз: Президент Мәулен Әшімбаевты парламент сенатының төрағалығына ұсынды
Жақып Асанов сенат төрағасының орынбасары болып сайланды.
Қызмет жолы:
1985 жылы еңбек жолын Қызылорда облыстық қорғаушылар коллегиясының стажері ретінде бастап, 2016 жылы бас прокурор болғанға дейін әртүрлі лауазымда қызмет атқарды.
2007-2011 жылдары ""Нұр Отан"" ХДП партиялық тізімі бойынша IV сайланған парламент мәжілісінің депутаты.
2012 жылғы қаңтардан бастап ""Нұр Отан"" ХДП партиялық тізімі бойынша V сайланған парламент мәжілісінің депутаты.
Нұртөре Жүсіп парламент сенатының әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің төрағасы болып сайланды.
Қызмет жолы:
1990 жылдан бастап әртүрлі отандық басылымдарда бас редактордың орынбасары және жетекшісі болды.
2019 жылғы 12 тамызда  президент жарлығымен парламенті сенатының депутаты болып тағайындалды.
2022 жылғы 8 желтоқсаннан бастап парламенті сенатының әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің төрағасы.
Сүйіндік Алдашев парламент сенатының экономикалық саясат, инновациялық даму және кәсіпкерлік комитетінің төрағасы қызметіне сайланды.
Қызмет жолы:
1994-2012 жылдары ""ҚазТрансОйл"" АҚ-да әртүрлі қызмет атқарды.
2012-2017 жылдары Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары болды.
2017 жылғы қарашадан бері ""Қаражанбасмұнай"" АҚ бірінші вице-президенті лауазымын атқарды.
2020 жылы парламент сенатының депутаты болып сайланды.
Сұлтанбек Мәкежанов парламент сенатының қаржы және бюджет комитетінің төрағасы қызметіне сайланды.
Қызмет жолы:
2002-2005 жылдары Маңғыстау облысы әкімдігінде, 2005-2010 жылдары Алматы қаласының табиғи ресурстар және табиғат қолдануды реттеу департаментінде жұмыс істеді.
2010-2016, 2019-2020 жылдары Алматы қаласы Медеу ауданының әкімі, 2016-2019 жылдары Алматы қаласы әкімінің орынбасары қызметін атқарды.
2020 жылы Алматы қаласынан парламент сенатының депутаты болып сайланды.
Әли Бектаев аграрлық мәселелер, табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту комитетінің төрағасы болып сайланды.
Қызмет жолы:
1984-2006 жылдары Оңтүстік Қазақстанда әртүрлі қызметте болды.
2006-2008 жылдары Түркістан қаласы әкімі, 2008-2014 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің орынбасары болды.
2014 жылғы қарашада парламент сенатының депутаты болып сайланды.
2014-2017 жылдары парламент сенаты әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің, 2017-2019 жылдары парламент сенаты қаржы және бюджет комитетінің мүшесі.
2019 жылдың қыркүйегінен бастап қазіргі уақытқа дейін парламент сенаты аграрлық мәселелер, табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту комитетінің төрағасы қызметін атқарып келді.
Асқар Шакиров парламент сенатының халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің төрағасы болып сайланды.
Қызмет жолы:
1978-2007 жылдары аралығында КСРО ішкі істер министрлігінің жүйесінен бастап қаржы министрлігіне дейін әртүрлі қызметте болды.
2007 және 2012 жылдары адам құқықтары жөніндегі уәкілі қызметіне тағайындалды.
2019 жылы президент жарлығымен парламент сенатының депутаты, парламент сенаты төрағасының орынбасары болып сайланды.
Андрей Лукин парламент сенатының конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитетінің төрағасы болып сайланды.
Қызмет жолы:
1982-2014 жылдары аралығында комитет, департамент, министрліктерде әртүрлі лауазымда қызмет атқарды.
2019 жылдан бастап парламент сенатының депутаты және конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитетінің мүшесі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен парламент сенатының отырысы өтті.,,2023-01-26T14:06:24+05:00
zarina-altynbaeva-qazaq-xalyq-muzykasynyn-antologiyasyn-azirlep-zatyrmyn,informburo.kz,Зарина Алтынбаева: Қазақ халық музыкасының антологиясын әзірлеп жатырмын,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zarina-altynbaeva-qazaq-xalyq-muzykasynyn-antologiyasyn-azirlep-zatyrmyn,"Зарина Алтынбаева – опера әншісі, бірнеше халықаралық байқаулардың лауреаты. Абай атындағы қазақ ұлттық опера және балет театрының жетекші солисі бүгінде әлемдік опера театрларының сахналарында өнер көрсетіп жүр. Әншінің ""Русалканың ариясына"" түсірілген бейнефильмінің тұсаукесерінде Информбюро тілшісі Зарина Алтынбаевамен шығармашылығы жайлы аз-кем сұхбаттасты.
– Зарина, 2022 жыл сіз үшін қалай өтті?
– Биылғы оқиғалардың бәрі өткен жылды ұмыттырып жіберді. ""Өмір деген неткен ғажап"" деп айтудан жалықпаймын. Әр сәт өзінше керемет.
– Неге музыканың басқа бағытын емес, операны таңдадыңыз?
– Арғы әжем Қытайдың опера театрында ән салған. Тек әсер еткен шығар. Өмірім классикалық музыкамен біте қайнасып келеді. Бала кезімде мәнерлеп сырғанаумен, классикалық хореографиямен айналысқанда да музыканың айналасында жүрген едім. Опера театрында өзімді барынша жақсы сезінемін.
– Сахнаға алғаш шыққаныңыз есіңізде ме?
– Мұзды сахна деп санар болсақ, онда төрт жарым жасымда мәнерлеп сырғанаушы ретінде мұзда өнер көрсеткенмін. Ал музыкаға келсек, 14-15 жасымда сахнаға шықтым.
– Қазір әлемдік сахналарда өнер көрсетіп жүрсіз. Әлі қобалжисыз ба?
– Үнемі толқимын. Бірақ, сахнаға шыққанда өз міндетімді ұмытпаймын. Алға қойған міндет бар кезде уайымдауға уақыт жоқ.
Оқи отырыңыз: Бибігүл Төлегенова: Әнші жаттықпаса, бір күнде өзі, екі күнде концертмейстер, үш күнде көрермен байқайды
– Қателеспесем, жыл сайын балалардың классикалық музыка байқауын ұйымдастырасыз...
– Иә, балалардың классикалық орындау өнерін дамыту мақсатында төрт жылдан бері Prima Nota Fest балалар академиялық байқау-фестивалін өткізіп келемін. Биыл байқауға микрофонсыз академиялық вокал номинациясын қостым. Алматы қаласы әкімдігімен бірлесе өткізетін болған соң, уақытын әлі бекітедік. Екі жыл бұрын осы Абай атындағы қазақ ұлттық опера және балет театрында өткен еді.
– Адамның кәсіби музыкант болып қалыптасуына мұндай байқаулар қаншалықты әсер етеді?
– Өзім де көптеген халықаралық конкурстарға қатыстым. Дайындалғанда, сахнаға шыққанда артист ретінде ашыла түсесің. Сахна адамнан көп ресурс талап етеді. Уақыт жұмсайсың, эмоцияң сарқылады. Өзіңмен көп жұмыс істеу қажет.
Әрине, конкурсқа қатысқан балалар тәжірибе жинап, басқа да сахналарда өнер көрсетуге дайын болады. Prima Nota алғашқы нота деп аударылады. Бұл байқау-фестивальді баланың классикалық шеберлігін шыңдау жолындағы алғашқы қадамы десек болады.
– ""Театрдың болашағы жоқ"" дейтіндер көбейді. Сіз бұған не дейсіз?
– Театрдың ерекшелігі не? Көрермен дәл қазір сахнада болып жатқан дүниені артистпен бірге жан-тәнімен сезіне алады. Сезімге ерік береді. Ешқандай экран адамның нағыз эмоциясын дәл бере алмайды. Сондықтан, театр ешқашан өлмейді.
– Театрға келетін жастар көбейді деген едіңіз...
– Иә, расында солай. Жастар көп келеді. Өнерге құштар жандар көп.
– Музыкаға бет бұрған, өнерде жетістікке жеткісі келетін жастарға не айтасыз?
– Вокалдан сабақ берген мұғалімім Мәриямгүл Төлегенова айтқандай, ең бастысы – шаршамай дайындалу, үнемі репетиция жасау. Адам қай салада болмасын өзіне сеніп, үнемі өзімен жұмыс істеуі керек.
Оқи отырыңыз: Әнші Қазыбек Құрайыш: ""Мінезің көркем"" әні анама арналған
– Сіз осыған дейін ""Абай операсындағы Ажардың ариясына, ""Құсни Қорлан"" әніне бейнефильм түсірген едіңіз. Енді ""Русалка"" ариясына түсірілген фильм туралы айтып өтсеңіз.
– Қазіргі заманда бізге ғажайып, сиқыр, ертегі жетпейтін секілді. Әлемдік опера жауһарларының бірі  ""Русалка"" ариясын неге айтпасқа деп ойладым. Танымал чех операсын қойған Антонин Дворжактың осы музыкасын жақсы көремін. Бәрі бір-бірімен үндесе кетті.
Музыканы 7-8 жыл бұрын Лондонда тұрғанымда сондағы Royal Philharmonic Orchestra оркестрімен жаздық. Ал дауысты жақында ғана Алматыда жаздым. Қараңыз, классика мәңгі. Опера әзірге елімізде сахналанбады. Жақында ғана театрымыз Чехия республикасымен серіктестік меморандумына қол қойды. ""Русалка"" операсын қою ұсынысы келіп түсті. Менің бүгінгі еңбегім бастамасы шығар. Операның либреттосы Ханс Кристиан Андерсен ертегісінің желісінен сәл өзгеше. Соңында ханзада келіп, қызды сүйген кезде жігіт өледі. Ал біздің бейнежобамызда оқиға соңы жақсылықпен аяқталады.
– Қазақ халық музыкасын зерттеп жүр екенсіз. Бұл қандай жоба?
– Бұл жобаны 2021 жылы қолға алдық. Әлемдік деңгейдегі жоба болуы үшін шетелдік музыканттарды тартқым келеді. Қазақ халық музыкасының антологиясын әзірлеп жатырмыз. Оқу орындарына арналған оқу материалы болады. Альбом да жазамыз.
– Тағы қандай жоспарыңыз бар?
– Астана Опера театрына ""Травиата"" операсын алып барамыз. Марат Бисенғалиев Үндістандағы жеке концертінде өнер көрсетуге шақырды. Димаш Құдайбергенді Мумбаида көремін. Сол жақта бірге өнер көрсетеміз. Біздің жоспар осындай...
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Оқу материалы мен альбом оқу орындарына ұсынылады.,,2023-02-01T13:35:00+05:00
zetinsi-mazilis-oz-missiyasyn-oryndady-ma-eks-deputattardyn-zelidegi-zazbalaryna-solu,informburo.kz,Жетінші Мәжіліс өз миссиясын орындады ма? Экс-депутаттардың желідегі жазбаларына шолу,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zetinsi-mazilis-oz-missiyasyn-oryndady-ma-eks-deputattardyn-zelidegi-zazbalaryna-solu,"2023 жылғы 19 қаңтарда перзидент Қасым-Жомарт Тоқаев жетінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті мәжілісін тарату туралы жарлыққа қол қойып, Мәжілістің кезектен тыс сайлауын 2023 жылғы 19 наурызға белгіледі.
Жетінші Мәжіліс өз миссиясын орындай алды ма? Экс-депутаттардың өзі бұл туралы не ойлайды? Осыған орай, Информбюро порталы әлеуметтік желіде белсенді мәжілісмендердің қоштасу жазбаларына шолу жасады.
VII шақырылымдағы мәжіліс төрағасы Ерлан Қошанов мемлекет басшысының шешімін толық қолдайтынын жеткізді. Жазуынша , президент, Сенат сайлауынан кейін Мәжіліс пен мәслихаттардың қайта жасақталуы – заңдылық. ""Осылайша елдегі конституциялық реформалар жалғасады, саяси институттар жаңарады"".
""Осы шақырылымның мерзімі қысқа болса да, қызметі сапалы әрі мазмұнды болды деп ойлаймын. Біз халқымызбен, қоғаммен, әр азаматпен мейлінше ашық, тығыз қарым-қатынас орнатуға тырыстық. Барлық мәселеде конструктивті, белсенді жұмыс істедік. Депутаттар өңірлерде туындаған проблемалардың, қызып тұрған мәселелердің бел ортасында жүрді. Маңызды конституциялық заңдарды қабылдадық. Мемлекетте түбегейлі институционалдық өзгерістер болды. Біз президентіміздің Мәжіліске жүктеген міндеттері мен тапсырмаларын толықтай орындадық. Ең бастысы, әлеуметтік сала заңнамалық тұрғыда толықтай қамтамасыз етілгенін айтуымыз керек"", – деп жазды Ерлан Қошанов.
Сонымен қатар ол Мәжіліс қабырғасында парламенттік тыңдау өткізуді дәстүрге айналғанын айтып, оның екі отырысы қасіретті қаңтар оқиғасына арналғанын еске салды. Жазуынша, толғандырып жүрген өзекті сұрақтарға ашық жауап берілген.
""Біз алдағы уақытта да мемлекет басшысының реформаларын табысты жүзеге асыруға күш саламыз. Енді алдымызда азаматтардың тұрмысын түзеп, әл-ауқатын жақсарту міндеті тұр. Барлығымыз осы мақсат жолында жұмылуға тиіспіз"", – деп жазды Ерлан Қошанов.
Оқи отырыңыз: Тоқаев: Мәжіліс сайлауы саясаткерлердің жаңа буынының қалыптасуына жол ашады
Экс-депутат Еділ Жаңбыршин болса, жетінші Мәжіліс миссиясын атқарып шықты деп ойлайды .
""Ерлан Кошанов басқарған Палата бір команда болып жұмысты сапалы атқарды. Мемлекет үшін қажет реформаларды іске асыруға арналған көптеген заңнамаларды қабылдады. Парламент жұмысының жаңа үрдісі қалыптасты: ашықтық, сайлаушылармен тығыз қарым-қатынас жасау, өзекті мәселелерді дер кезінде талқылау және т.б. Өзім үшін Мәжіліс үлкен мектеп болды. Екі жылда елдің аманатын Парламент төрінде қолдан келгенше көтердік. Шайқас, тартыс, пікір-талас, компромисс, дәлелдеу, іздену, өзгерту, сынаққа түсу бастан өтті. Барлығы да қара бастың қамы емес, елдің тыныштығы мен дамуы үшін жасалған іс-әрекет еді"", – деп жазды ол.
Еділ Жаңбыршин әріптестеріне, өзіне қолдау білдірген қазақстандықтарға алғысын жеткізді.
Оқи отырыңыз: Мәжіліс депутаты: Қазақстанда 3 миллионға жуық отбасы мемлекет қолдауына мұқтаж
Ерлан Сайыров қоштасу жазбасында өзінің Мәжілісте атқарған жұмысына есеп берген. Жазуынша, ол Мәжілістің 85 жалпы отырысына қатысып, 603 сұрақты қарастыруға атсалысқан, 2 рет баяндама жасап, мемлекеттік органдарға 17 сұрақ қойған, 6 пікірталасқа қатысқан. Сондай-ақ 39 заң жобасы бойынша қорытынды әзірлеу үшін құрылған жұмыс топтарына мүше болып, 2 жұмыс тобына төрағалық еткен, Үкімет мүшелерінің атына 27 депутаттық сауал, оның ішінде 8 бірлескен және 19 бастамашылық депутаттық сауал жолдаған.
""Мәжілістің өкілеттіктерін іске асырудың екінші сессияға арналған негізгі іс-шаралары жоспарына сәйкес 1 Парламенттік тыңдауға, 14 Үкімет сағатына қатысып, 3 рет сөз сөйледім, мемлекеттік органдарға 5 сұрақ қойдым. Мен мүшесі болып табылатын Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің кеңейтілген тақырыптық, көшпелі отырыстарға қатыстым. Менің бастамам бойынша ""Шекаралық аймақтардың даму мәселелелері"" атты отырыс ұйымдастырылды"", – деп жазды экс-депутат.
Сондай-ақ ол ""Amanat"" партиясы жанындағы Мемлекеттік басқаруды дамыту және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің төрағасы ретінде және ""Жер аманаты"" республикалық комиссиясы мүшесі ретінде атқарған жұмысын, қоғамдық қызметтегі белсенділігін еске салды.
""Біздің басты миссия халыққа еңбек етіп, азаматтарға көмектесіп, қоғамның ықпалдастығын күшейту. Осы бағытта баршамызға табыс, жетістік тілеймін! Еліміз - аман, жұртымыз тыныш болсын! Біз біргеміз"", – деп жазды Ерлан Сайыров.
Оқи отырыңыз: Мәжіліс депутаттарының кезектен тыс сайлауы 19 наурызда өтеді
Мақпал Тәжмағамбетова қиындығы мен жауапкершілігі көп кезекті белестің тарихқа айналғанын жеткізді .
""Атқарылған қызметтің нәтижесі, жемісі бір күнде көрінбеуі мүмкін. Бірақ, мақсатымыз – бір күндік іске емес, түбегейлі өзгерістерге түрткі болу. Қоғамның дамуына теңіз тамшысындай ғана үлес қосқан болсақ, еңбегіміздің бос кетпегені"", – деп жазды ол.
Аманжол Әлтай да күрделі кезеңде депутаттық мандатты ұсынып, сенім білдірген халыққа, президентке алғыс білдірді.
""Бабалар аманатына, халық үмітіне, президент сеніміне лайық болуға білімім мен қабылетімді салып еңбек етуге тырыстым. Парламент мәжілісінің спикері Ерлан Жақанұлы Қошанов бастаған әріптестеріме рақмет айтамын. Күрделі кезеңде көптеген маңызды заңдарды қабылдадық. Парламенттің ықпалы күшейді, депутаттар ойымызды, пікірімізді, ұсыныстарымызды ашық айтуға тырыстық. Билік пен халық арасына алтын көпір болуға ұмтылдық"", – деп жазды ол.
Оқи отырыңыз: Мәжіліс Франциядан Қазақстанға тиесілі капиталды қайтару тетіктерін қарап жатыр
Балайым Кесебаеваның жазуынша , Мәжіліс және мәслихат депутаттарын сайлау биліктің ашық бәсекеде жасақталуына жасалған нормалардың іс жүзіне асырылуын көрсетеді.
""Бұл еліміздің өкілді билігіне жаңашыл көзқараспен жаңа тұлғалардың келуіне мүмкіндік береді. Мемлекетшіл тұлға ретінде мемлекет басшысының шешімін қолдаймын және алдағы саяси аренадағы өзгерістер халық игілігі үшін оң нәтижелер әкелетініне сенемін"", – деп жазды Балайым Кесебаева.
Дархан Мыңбай парламенттік сайлау оң өзгерістерге жол ашатынын жазды .
""Өйткені, мемлекетімізде сайлаушылардың да, депутаттыққа үміткерлердің де сана-сезімі мен мәдениеті, саяси өресі мен талғамы қалыптасты. Демократиялық, шынайы саяси бәсеке дәстүрін орнықтыруға, сайлаудың озық мәдениетін қалыптастыруға заңдық тұрғыда қолайлы жағдай жасалды. Сайлау нәтижесін бірлігі мықты халқымыздың тілегі, еркі, таңдауы шешеді. Бүгінгі басты міндет – билік пен қоғамның әріптестігі, сапалы еңбек, елдік береке-бірлік, кәсіби бастамаларға сенім мен қолдау"" – деп жазды Дархан Мыңбай.
Оқи отырыңыз: Мәжіліс депутаты: Ауылда жалған дипломмен сабақ беретін мұғалімдер көп
Геннадий Шиповских әрқашан халықпен байланыста болатынын жеткізді .
""Осы уақытқа дейін жалпы қолдан келгенше өз міндетімді іске асырдым. Халықтан шыққан үнге үнсіздікпен жауап беруге болмайды деген принциппен жұмыс істедім. Сонымен қатар жан-жақты мәселелерді қамтуға тырыстым. Ал енді, міне, қымбатты сайлаушыларым, өзімнің миссиямды аяқтадым. Мен қоштаспаймын. Әрқашан сіздермен байланыста боламын"", – деп жазды экс-депутат.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мәжілістің кезектен тыс сайлауы 2023 жылғы 19 наурызда өтеді.,,2023-01-20T11:28:04+05:00
zyl-saiyn-60-mlrd-tengeni-zerge-komemiz-ekologpen-suxbat,informburo.kz,"""Жыл сайын 60 млрд теңгені жерге көмеміз"". Экологпен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zyl-saiyn-60-mlrd-tengeni-zerge-komemiz-ekologpen-suxbat,"Эколог, экобелсенді және ихтиолог Пәкизат Сайлаубекова Greenup.kz қоғамдық қорының әлеуметтік-экологиялық ""Recycle бірге"" жобасын құрушылардың бірі. Жоба аясында Қазақстанның түкпір-түкпірінде қалдық сұрыптау мәдениетін қалыптастыру үшін дәріс, шеберлік сабақтарын өткізіп, түрлі ""жасыл жиын"" – акциялар ұйымдастырады. Мұнымен қатар, ол қазақ және орыс тілдерінде қоқыс сұрыптауды үйреніп, экология тақырыбындағы білімін арттырғысы келетін қала тұрғындарына арналған қосымша әзірлеп жатыр.
Пәкизат Сайлаубекова қоқыс сұрыптау мәдениетін қалыптастыру, елдегі қоқыс өртейтін, өңдейтін зауыттардың жұмысы және қалдық сұрыптау арқылы қалай ақша табуға болатыны туралы әңгімеледі.
– Үй мен жұмыста қалдықты сұрыптау мәдениетін қалай қалыптастырамыз?
– Аса көп орын алмайтындықтан және арнайы жәшік керек болмағандықтан, бірінші макалатураны сұрыптап алған тиімді. Кейін оны өткізетін орындарды анықтап көріңіз, осылай бірте-бірте отбасыңызда қоқыс сұрыптау мәдениеті қалыптасады. Үйде қоқыс сұрыптағанда ескеретін басты ереже – құрғақ және тамақ қалдығы секілді дымқыл қоқысты араластырмау. Құрғақ қоқыс дегеніміз – қағаз, шыны, әйнек, пластик, металл және тағы басқалар. Еуропа, АҚШ секілді елдерде стандартқа сәйкес, қоқыс контейнерлері бірнеше түске бөлінеді. Ал бізде әзірге сары түсті жәшікке құрғақ, жасыл түсті контейнерге тамақ қалдықтары және тағы басқа саламыз.
– Адамдар өз қаласындағы қоқыс тапсыру пунктілерін қайдан көре алады?
– Қазақстандықтар қалдық тапсыру орнының мекенжайы мен байланыс нөмірін 2gis.kz , recycle.kz сайтынан және Google, Яндекс секілді іздеу жүйелерінен таба алады. Біріншісіне барлық Қазақстан бойынша пунктілер енгізілген, ал екінші ""Жасыл даму"" сайтында барлық қалдық өңдейтін компанияның тізімі бар. Дәл қазір көптеген өзгеріс енгізіліп жатқандықтан, жұмыс кестесін алдын ала телефон арқылы хабарласып нақтылаған артық болмайды. Мұнымен қатар, әр қаладағы экология бөлімшелеріне сұратым жіберу арқылы білуге болады және Ecosen қосымшасында 6 қаладағы қоқыс тапсыратын пунктілердің мекенжайы көрсетілген.
– Бірер жыл бұрын мектептер мен университеттерде экология тақырыбында дәріс оқып, шеберлік сабақтарын өткіздіңіздер. Бұл жұмыстар әлі де жалғасып жатыр ма?
– 2021 жылы әріптесім Кристинамен бірге Қазақстандағы қалдықтар мәселесі, зияны, оны сұрыптаудың маңызы тақырыптары төңірегінде тегін сабақтар өткіздік. Мұнымен қатар, ойындар ойнатылды, түрлі сыйлық берілді және оқушылармен бірге сұрыпталған қалдықтан түрлі бұйым жасадық. Осы жоба аясында үш тілде арнайы нұсқаулық жасап шығып, оны сайтқа орналастырдық. Дәл қазір барлық адам үшін қолжетімді.
– Яғни қазір де мектептерге шақырса, баруға әзірсіздер ме?
– Иә, мүмкіншілігіміз бен жоспарымызға қарай ұсыныстарды қуана қабыл аламыз. Мысалы, биыл жоспарымызға осылай екі-үш мектепке баруды енгіздік. Экология тақырыбындағы сабақтарды ақысыз негізде өткіземіз.
Оқи отырыңыз: Шприц, маска, ағза мүшелері. Медициналық қалдықтарды қалай қауіпсіз жоюға болады?
– Сұрыпталмаған қоқыстың нақты қандай зияндары бар?
– 2020 жылғы статистикаға сәйкес, Қазақстанда жылына 5-6 млн тоннаға дейін қалдық пайда болатыны белгілі. Ал сол уақытқа дейін біз жалпы 128 млн тонна қалдық жинағанбыз. Осының ішінен макалатура, пластик және шыны ыдыстарды сұрыптап, қайта өңдеуге болатын еді. Сондай-ақ, азаматтарда бір кг макалатура үшін 25-30 теңге алу мүмкіндігі бар. Әрине, бұл көп ақша емес, десе де кей адамның керегіне жарайды. Осылайша біз 60 млрд теңгені жерге көміп жатырмыз деуге болады, яғни бұл – қоқыс сұрыптамаудың экономикалық салдары.
Тағы бір мысал: Біз 150 теңгеге бір бөтелке су сатып алғанда, оның 30 пайызын суға, қалған 70 пайызын бөтелке үшін төлейміз. Егер қайта өңделген пластик болғанда су мен сусынның құны әлдеқайда арзан болатын еді. Екіншіден, құрғақ және дымқыл қоқыстың араласуы адамдар және полигонды аралайтын жан-жануарлар арасында түрлі вирустық аурудың тарауына әкеледі. Үшіншіден, жаңбыр және қар суымен бірге қоқыс жерге сіңіп, жерасты суларына дейін баратыны белгілі. Ол суды біз де, төрт түлік мал да ішеді. Бұдан өзге жүздеген жыл бойы шірімейтін қалдықтарға жануарлардың қақалып өліп жатқаны бар.
– Халық экология туралы қосымшаларыңызды қашан пайдалана алады?
– Бастапқыда ақпаратты QR-код арқылы алатындай жасағымыз келді, алайда бұл жасанды ақылмен байланысты болғандықтан, көп қаражатты талап етті. Қолда бар қаражатты ескеріп қосымша жасаймыз деп шештік. Әзірге орыс тілінде дайын тұр, бірақ міндетті түрде қазақша нұсқасы болады. Біз үшін ең маңыздысы қай тілде болса да, халыққа пайдасының тиюі. Аталған қосымшада экология тақырыбына қатысты сауалдардың жауабы жазылады.
Мысалы, қалдық сұрыптауды енді үйреніп жүрген адам үшін қандай ыдыстағы сүтті сатып алған тиімді және бұл қаптаманы қайда апарып өткізе алады? Мұндайда тетрапакетке қарағанда қаңылтыр ыдыс тиімді дегендей. Мұнымен қатар, міндетті түрде қоқыс сұрыптайтын орындардың мекенжайы мен байланыс нөмірі жазылады.
Публикация от Pakizat Sailaubekova (@mrs.greenpeace)
– Қазақстанда қалдық өңдейтін зауыттар жеткілікті ме? Олар көбіне қандай қоқыстарды өңдейді?
– Қалдық сұрыптамайтын, скептик адамдар мұндай зауыттар жоқ деп айтады, алайда бізде мұндай зауыттар бар. Қоқысты жинап алатын және сұрыпталған қоқысты алып өңдейтін зауыттар мен компаниялардың жұмысы бір-біріне тәуелді емес. Бұрын көлік дөңгелегінің резеңкесін жасап шығаратын орындар көп болатын, қазір азайып қалды. Тек макалатурадан картон, дәретхана қағазын, пластик пен шыныдан бұйым мен түрлі ыдыс жасайды. Мұндағы басты мәселе қоқыс өңдейтін зауыттарға шикізаттың жетіспеуінде. Жұмыс бір жүйеге қойылуы үшін оларға тонналаған сұрыпталған қоқыс қажет.
– Осындай қоқыс жинайтын және өңдейтін зауыттарда жұмыс істейтін жұмысшыларға өтемақы төлене ме?
– Қоқыстың ауаға тигізетін зияны мол, бұл өз кезегінде адам өкпесіне әсер етпей қоймайды. Сол себепті еңбек кодексінде өтемақы қарастырылған деген үміттемін, бірақ мұны нақты тексермедім.
Оқи отырыңыз: Швецияға қоқыс шығар
– Экобелсенділер неліктен қоқыс өртейтін зауыттың құрылысына қарсы болды?
– Бұған дейін Алматыда 6 қоқыс өңдейтін зауыт салу жоспарланып, жемқорлық фактілері анықталған соң барлық жұмыс тоқтатылды. 2025 жылға дейінгі жаңа жоспарға тағы да қоқыс өртейтін зауыт салу пункті енгізілді. Қоқыс өртейтін зауыттардың салынуына қарсы болғанымыз, ауаның ластануына қатысты болған митингке шыққанымыз рас. Бірақ, экобелсенділер мүлдем зауыт салмау керек деп отырған жоқ , олар, алдымен, қоқысты өңдейтін инфрақұрылымдар соғылсын деп отыр. Бұл экономикамызға оң әсерін тигізіп қана қоймай, болашаққа қалатын қоқыс күлін азайтады. Қазір байқалмағанымен, ол келер ұрпақ үшін үлкен зиянын тигізеді.
– Қазақстанда қоқыс өртейтін зауыттар жоқ болса, қазір өңделмейтін қалдықты не істеп жатыр?
– 2019 жылы экология министрлігі Қазақстанның әрбір шаршы метрін ғарыштан суретке түсіріп, 7 мыңнан астам қоқыс үйіндісін (свалка) тапты. Бұл тиісті емес жерге төгілген қоқыс орындары. Бұдан бөлек тіркелген 3 мың полигон бар, бірақ соның үш-төртеуі ғана халықаралық стандартқа сәйкес келеді. Яғни, қоқысты бір жерден екінші жерге тасымалдаумен шектеліп жатыр.
– Ал ауылдарда қоқыс утилизациясы мәселесі қалай шешіліп жатыр?
– Өзім де ауылда туып-өскендіктен, болашақта қоқыс сұрыптау мәдениетін ауыллдарда да қалыптастырғым келеді. Бірақ, қуанышыма орай, қазірдің өзінде мұны қолға алған әріптестерім бар. EcoCashback жобасының негізін қалаушы Владислав Голярко есімді досым Түркістан облысының Ақсукент ауылында бес қабатты үйде тұрды. Ауылға қоқыстан үлкен зиян келгендіктен, тұрғындарды қоқыс сұрыптауға шақырады. Оларды ынталандыру үшін әр килограмм қоқыс үшін ақша төлейді. Кейін тұрғындар қоқысты сұрыптаудан тапқан 20-30 мың теңгесіне ағаш сатып алып отырғызған. Әріптесім болашақта осы жобаны франшиза беріп Қазақстанның барлық үлкен-кіші өңірінде дамытпақ. Ақмола облысында да Seleu Consulting компаниясының да осыған ұқсас жобасы бар.
– Шетелде көршілерінен қоқыс сатып алатын елдер бар ма? Қоқысты өңдеу, сұрыптау мәдениеті қай елде жақсы қалыптасқан?
– Бұл сауал бізге де қызық болып, Михаил Беляков есімді әріптесім екеуіміз ""Үрейсіз экология"" атты подкаст жүргізіп бастадық. Бірінші маусымында шетелде тұрып жатқан экобелсенділермен сұхбаттасып, оларда бұл мәселелердің қалай шешілгеніне жауап іздедік. Қоқыс сұрыптау мәдениетіне келгенде біз Жапония, Германия, Швеция, Швейцария, Голландия, Нидерланды елдерінен әлдеқайда арттамыз. Ресми статистика бойынша бізде қоқыстың 23 пайызы сұрыпталады, бірақ біздің зерттеуімізше тек 15%.
Ал жаңа атаған елдерде ресми деректерге сәйкес, қоқыстың 60-70 пайызы сұрыпталады. Алайда шетелдегі жергілікті экобелсенділер тек 35-40 пайыз қоқыстың сұрыпталатынын тілге тиек етіп отыр. Швеция Польша қалдығының 90 пайызын сатып алып, одан энергия өндіреді. Жапония өз кезегінде қалдықтарды жаңа технологиямен өңдейтін жасанды аралдар салып жатыр. Яғни шетелде қоқыс сұрыптау, өңдеу мәселесі бір жолға қойылған.
Оқи отырыңыз: Ағаш үгіндісінен – аккумулятор. Отандық өндірісті дамытуға не қажет?
– Неге Қазақстан қоқысты шетелге сатпайды?
– Швеция секілді дамыған елдерде қалдық сатып алуға қатысты нақты заңдары бар. Біз, өкінішке орай, сол заңдарда жазылған талаптарға сай келмейміз.
– Экология жаңалықтары мен зерттеулерін оқуға болатын ресурстарды қайдан табуға болады?
– Экология тақырыбындағы ғылыми зерттеулер жинақталған Scopus секілді журналдар бар. Бізде мұндай журналдардағы мақалалар өкінішке орай интернетте жарияланбайды, тек ЖОО кітапханасынан көресіз. Алайда ecoinfo.kz , livingasia.online және ecostan.rocks сайттарынан өзіңізге керек көптеген сұрақтың жауабын таба аласыз.
– Жуырда мемлекет басшысының Рудный қаласына сапары кезінде әлеуметтік желіде ""Президент келіп, қала қоқыстан бір тазарып қалды"" деген сарындағы әзіл аралас жазбалар көп тарады. Шенеуніктер келетін кезде тазалық жұмыстарының басталатыны бұрыннан белгілі. Қоқыстың уақытылы шығарылмауының себебі не?
– Бұл қаражат және жұмысшы жетіспеушілігімен байланысты. РОП кезінде мемлекет тарапынан берілетін субсидия көп болды, кейін Қаңтар оқиғасынан кейін мұның барлығы тоқтатылды. Мұнымен қатар, ""Эко қолдау"" деген секілді бағдарламалар қоқыс шығаратын және өңдейтін компанияларға қаражат жағынан көп көмектесті. Алайда дәл қазір мұндай көмек түрі жоқ, ал тарифті көтеруге жергілікті тұрғындар келісе бермейді. Ең үлкен тариф Алматы қаласында – 553 теңге, мұның өзі тұрғындардың қалтасын қағып отыр. Ал ресми жұмысы жоқ ауыл тұрғындары үшін бұл мүлдем қиын, оның үстіне өңірлерде аз ақшаға жұмыс істегісі келетін компаниялар жоқтың қасы. Аз жалақыға қоқыс арасында жұмыс істегісі келетін адамдар да азайып келеді. Бұлардан бөлек жемқорлық мәселесі белең алып тұр, яғни тендерді ""біреудің туысы"" ұтып, қаражатты алады, бірақ іс жүзінде жұмыс істемейді. Қазбалай беретін болсақ, мұның себебі көп.
Оқи отырыңыз: Заңсыз қоқыс үйінділері мемлекетке миллиард теңгеден астам шығын әкеліп отыр. Жаңа экокодекс мәселені шеше ме?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстандағы 3 мыңнан астам қоқыс полигонының үш-төртеуі ғана халықаралық стандартқа сәйкес келеді.,,2023-01-24T14:00:00+05:00
2020-adam-birigip-salgan-alem-beinesi-kartinasy-qalai-ginness-rekordtar-kitabyna-endi,informburo.kz,"2020 адам бірігіп салған ""Әлем бейнесі"" картинасы қалай Гиннесс рекордтар кітабына енді",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2020-adam-birigip-salgan-alem-beinesi-kartinasy-qalai-ginness-rekordtar-kitabyna-endi,"Әбілхан Қастеев атындағы мемлекеттік өнер мұражайында ""Әлем бейнесі"" картинасы көрермен назарына ұсынылды. Ол – World Painting халықаралық әлеуметтік арт-жобасы қатысушыларының туындысы. Жобаның бастамашысы – қоғам қайраткерлері Дәуіт Шайхисламов пен Дана Орманбаева. Экспозиция екі бөлімнен тұрады: біріншісі – Әлем бейнесі, екіншісі – германист, кәсіпкер, ГФР ""Bundesverdienstkreuz"" орденінің иегері, коллекционер Ғалия Жүнісалиеваның жеке топтамасындағы картиналар.
World Painting идеясы – көркем сурет өнеріне қатысы жоқ адамдардың күшімен үлкен кенеп жасау. Ол екі жыл бұрын пайда болған. Жалпы World Painting бірегей әлемдік акциясы Дүниежүзілік EXPO 2020 Dubai көрмесінде бастау алған. Ал 2022 жылдың 2 ақпанында жоба Гиннестің рекордтар кітабына енді.
Айта кетейік, Гиннестің рекордтар кітабы жүзден астам елде оқылады және жиырмадан астам тілде шығарылады. Бұл Қазақстан мен World Painting ерекше арт-жобасы туралы әлемде миллиондаған адам біледі деген сөз.
Дәуіт Шайхисламов Әлем бейнесі жобасы сәтті болатынын алдын ала сезгенін айтады:
""Бірнеше ай бойы World Painting туындысы ҚР EXPO 2020 Dubai ұлттық павильонында қойылды. Ол ондаған мың адамның назарын аударды. Бұл суретке балалар мен студенттер, әлемнің 200-ге жуық елінен келген қарапайым адамдар мен әлемдік деңгейдегі жұлдыздар үлес қосты. Жалпы, World Painting картинасын салуға 2020 адам қатысты. Біз, creative industry өкілдері, жобаға көп елдің тұрғынын тартуға тырыстық. Олар бар шынайылығын, энергиясын және шығармашылығын шын көңілмен бөлісті. Әлем бейнесі планетаның көптеген адамы қатысқан супер жоба ретінде Гиннестің рекордтар кітабына енді"".
Картинаның қалай салынғаны туралы баяндайтын деректі бейнеролик түсірілген. Жобаға арт-куратор, арт-менеджерлер, кеңесшілер, режиссер, операторлар, үйлестірушілерден тұратын барлық команда кірді. Отандық компаниялардың бірі серіктес болды.
Алғашқы кескінді Олимпиада чемпионы, велоспортшы, Iron Man әлем чемпионатының жеңімпазы, көптеген беделді халықаралық турнирдің бірнеше дүркін жүлдегері, ҚР еңбек сіңірген спорт шебері Александр Винокуров салған. Дана Орманбаева оны ""әлем адамы"", әлемдік спорттың нағыз жұлдызы деп атайды.
Сондай-ақ картинаны салуға басқа да әлем жұлдыздары үлес қосты. Атап айтқанда: Қытайдан шыққан әйгілі америкалық актриса Бай Лин, АҚШ-тың кәсіпқой боксшысы, жеңіл салмақтағы әлемнің абсолютті чемпионы кіші Рой Джонс, бірінші афроамерикалық гроссмейстер, белгілі жазушы, шахмат әлемінің резонанстық оқиғаларының комментаторы Морис Эшли, режиссер Тимур Бекмамбетов, Top Photo нұсқасы бойынша әлемдегі ең үздік жиырма фотографтың қатарына кіретін Александр Гусов, аяқпен және ернімен сурет салатын суретші  Кәріпбек Күйіков, бокстан әлем чемпионы Кристина Хаммер, ресейлік шоу-бизнес өкілдері Иосиф Пригожин мен Валерия, композитор Байғали Серкебаев қатысты. Сондай-ақ World Painting-тің авторлары қатарында онша танымал емес және мүлдем белгісіз авторлар болды. Суреттің өлшемі – 1,27×4 м.
Қазақстандық creative industry өкілдері әлемнің ірі арт-биенналесіне қатысады. Жапондық әріптестер Осака қаласында өтетін Дүниежүзілік EXPO 2025 көрмесінде коллаборация жасауды ұсынды. Көрме ""Біздің өміріміз үшін болашақ қоғамын құру"" ұранымен Осака шығанағындағы Юмэсима аралында өтеді.
Бірлексен экспозицияның екінші бөлімі – Ғалия Жүнісалиеваның жеке топтамасы.
Картиналар үлкен залда, ғаламшар халқының ұжымдық еңбегімен үндесіп, World Painting жобасымен көршілес тұр. Дана Орманбаева картиналарды отандық коллекционер сатып алынғанын, сол себепті Қазақстаннан ешқайда кетпегенін атап өтті.
Өнертанушы Екатерина Резникова жиналғандарға Әлем бейнесі мен Ғалия Жүнісалиеваның жеке топтамасы туралы айтып берді. Бұл 64 кескіндеме және мүсін жұмыстары, олардың авторлары –  У.Ажиев, С.Калмыков, О.Нұржұмаев, А.Уткин, А.Нода, А.Меңлібаева, В.Люй-Ко, С.Айтбаев, Х.Құрбанов, А.Ақанаев, А.Зульфикар, М.Бекетов, Э.Гарнишева, К.Каметов, П.Белов және басқалары.
Екатерина Резникова суретшілер шығармашылығының ерекшелігі туралы айтты. Мысалы, суретші Юрий Яковлевич Плотников тамаша мұғалім болған. ""
Ол ҚазПИ көркемсурет-графика факультетінде, театр суретшісі ретінде де жұмыс істеді. Оның картиналары басқатырғыштар мен витраждарға ұқсайды: ұсақ элементтерден, фрагменттерден кенептің жалпы тұжырымдамасы құралады"", – дейді Екатерина Резникова.
Павел Шороховтың мүсіні автордың өзіндік қолтаңбасымен ерекшеленеді. Оның туындылары алматылықтарға бұрыннан таныс. Атап айтқанда:  ""Заңғар"" сауда орталығының кіреберісіндегі ""Фламинго"" субұрқағы (қазір ол аэровокзал ғимаратына көшірілген), Горький саябағындағы қар барысы. Шебер камералық жанрда да, монументалды қалалық мүсін жанрында да жұмыс істейді.
Ғалия Жүнісалиева жеке коллекциясының інжу-маржаны – данышпан суретші Сергей Калмыковтың ""скрипкашы"" картинасы. 1940-60 жылдардағы Алматыны бұл ерекше суретшісіз елестету мүмкін емес. Ол өзін ирониялық түрде ""бірінші шақырудың соңғы авангардшысы"" деп атайтын. Оның ""скрипкашы"" туындысы экспрессияға толы, көрерменді музыка, шығармашылық атмосферасына баурайды.
Экспозицияда Петр Беловтың туындысы көрермендердің ерекше ықыласына бөленді. Оның ""қабырға"" картинасында шешімі қиын жұмбақ бар.
""Өнертанушылар Петр Беловты ""гипер-реалист"" терминімен сипаттайды. Оған суретшінің әртүрлі заттарды өте дәл, егжей-тегжейлі бейнелей алуы, сонымен бірге оларды керемет символдық мағынамен толтыруы себеп болған. Композиция ""Қабырға"" деп аталады. Ол өте ерекше салынған: кенептің басым бөлігінде қабырғаның бейнесі, ал кішкене ашылған терезенің арғы жағында, үйдің сыртындағы шынайы өмірдің бейнесі көрінеді. Бұл шындықта романтизм жоқ, адамдардың әлсіз тұстары, тіпті кінәраты да көрсетілген. Ал бұған қарама-қайшылық ретінде – түсі оңған, тіпті, ағартылған қабырға бөлігінде Қазан Құдай Анасы мен нәресте Исаның бейнесі салынған. Міне, жердегі және көктегі осындай таңғажайып қарама-қайшылық осы шығарманың философиялық мазмұнын және жалпы, Петр Беловтың терең шығармашылығын паш етеді"", – деп түсіндіреді Екатерина Резникова.
""Картинаны салу қиын болды. Мен бір кенепті бірнеше жыл бойы саламын. Осылайша, ""Қабырға"" туындысы да ұзақ уақыт бойы өмірдің әртүрлі кезеңдерінде салынды. Мен оны 1995 жылы бастадым. Біраз тоқтатып, кейін қайтадан мольбертке қойдым. Бірде, тіпті, көрермендердің назарына ұсындым, кейін қайта жалғастырдым. Сурет осылай дамыды. Оны салу кезіндегі егжей-тегжейлер есімде жоқ, өйткені мен оны отыз жыл бұрын бастағанмын. Суреттер кейде мағынаны, мазмұнды, тіпті жылдарды сіңіретінін түсінемін"", – дейді Петр Белов.
Экспозиция қазақ бейнелеу өнерінің классигі Әбілхан Қастеевтің немересі Дәурен Қастеевтің жұмысымен аяқталды. Оның туындысының World Painting картинасымен бір залда қойылуының символикалық мәні бар. Әлем бейнесіне соңғы штрихті дәл осы Дәурен Қастеев түсірген. Ол тұмсығында зәйтүн бұтағы бар ақ көгершінді бейнелеген. Бейбітшіліктің нышаны болған көгершін ұжымдық жобаның негізгі миссиясын – адамзатты бейбітшілікке шақыру идеясын айшықтап тұрғандай.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Картинаны салуға әлем жұлдыздары да қатысқан.,,2022-12-26T17:45:00+05:00
2023-zyly-qai-ministrler-kreslosymen-qostasuy-mumkin-us-pikir,informburo.kz,2023 жылы қай министрлер креслосымен қоштасуы мүмкін? Үш пікір,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2023-zyly-qai-ministrler-kreslosymen-qostasuy-mumkin-us-pikir,"Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2023 жылдың басында Үкіметте ауыс-түйіс болатынын  айтты.
Осы ретте Informburo.kz тілшісі саясаттанушылармен хабарласып, Үкіметте қандай өзгеріс болатыны, қай министр орнын босатуы мүмкін екені туралы пікір білді.
Серік Нұрмұратов, саясаттанушы:
– 2023 жылдың басында Үкіметте кейбір кадрлық өзгерістер болуы мүмкін. Әсіресе, жас деңгейі зейнеткерлік шамаға жеткендер жастарға орын беруі орынды.
Министрлердің ішінде көп өзгеріс бола қоймас. Дегенмен өзінің жұмысына үстірт қарайтындар ауыстырылары анық. Аты-жөнін атап беру қиынырақ.
– Екібастұздағы апаттан кейін президент энергетика министрінің апаттың салдарын жоюға қатыспағанын айтты. Осыдан кейін энергетика министрі ауысуы мүмкін бе?
– Әбден мүмкін. Сосын төтенше жағдайлар министрі де ерте қамданбағаны белгілі болды. Солардың ауысуы мүмкін.
–  Әділет министрі Қанат Мусин Конституциялық соттың судьясы болып тағайындалды. Оның орнына кім келеді деп ойлайсыз?
– Дөп басып айта алмаймын. Кім келсе де, нағыз әділетті азамат болғанын қалаймын.
Оқи отырыңыз: Конституциялық сот судьялары тағайындалды
Ғазиз Әбішев, саясаттанушы:
– Жыл басында бірнеше министр орнынан айырылуы мүмкін. Нақты айтуға оңай емес: әр министр президентке ""мен кінәлі емеспін, жұмыс жүргізіліп жатыр"" депген сыңайда күшті анықтама жазады.
Вице-премьер ауысуы да мүмкін. Бір вице-премьер бірінші вице-премьерге дейін көтерілуі мүмкін.
– Биыл қай министрлер жақсы жұмыс істеді деп ойлайсыз? Сізше, қайсылары орнын сақтап қалады?
– Нақты айту киын, жалпы айтқанда Үкімет жұмысының нәтижелері керемет емес. Үкімет басшысы – жақсы адам, ақылды математик, бірақ оның экономиканы түсінетініне күмән бар.
– Үкімет басшысы да ауысуы мүмкін деп ойлайсыз ба?
– Парламенттік сайлаудан кейін әбден ықтимал.
Оқи отырыңыз: 2023 жылдың басында Үкіметте ауыс-түйіс болады
Самат Нұртаза, саясаттанушы:
– Премьер-министр орнында қалады. Министрлерден оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетов басқа қызметке ауысатын сияқты.
Қай министрлер орнын сақтап қалады дегенге келсек, ішкі істер министрі, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі, ҰҚК басшылары орнын сақтап қалады. Қалғаны белгісіз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Саясаттанушылар бірнеше министрдің орнын босатуы мүмкін екенін айтады.,,2023-01-02T10:00:00+05:00
auyl-balasyna-umit-syilagan-mynbala-tiktokxaus-2022-zyldy-qalai-qorytyndylady,informburo.kz,Ауыл баласына үміт сыйлаған Mynbala: Тиктокхаус 2022 жылды қалай қорытындылады?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/auyl-balasyna-umit-syilagan-mynbala-tiktokxaus-2022-zyldy-qalai-qorytyndylady,"Mynbala House командасы талантты да талапты жастарды іздеп тауып, олардың шығармашылық қабілетін шыңдау және жаңа digital жұлдыздарды әлемге таныту мақсатында Қазақстанның түкпір-түкпірін аралап жүріп кастинг өткізді. Жаңаөзен, Тараз, Қарағанды, Атырау, Қызылорда, Екібастұз қалалары және Ұлытау, Абай, Жетісу, Батыс Қазақстан, Түркістан және Павлодар облысында өткен кастингке мыңдаған бала қатысып, ішінде ерекше өнерімен тәнті еткен 20 бала тиктокхаустың қатысушысы атанды. Түрлі маманнан білім алып, аз уақытта қазақстандықтардың жүрегін жаулап үлгерген жасөспірімдер Алматыда өткен Mynbala House қорытынды кешінде жеткен жетістіктерінің нәтижесін бөлісіп, жиналған қауымға өнерін паш етті.
Қазақстандағы тұңғыш қазақ тіліндегі тиктокхаустың басты мақсаты – дарынды жастарға жағдай, қаржылық қиындық, қоғамның қабылдай алмауы және өзге де қиындықтарға қарамастан топжарып шығатынын дәлелдеу , осы жолда Tiktok желісінде қазақ тілінде сапалы контентті көбейтіп, ана тілдің мәртебесін көтеру.
Жоба идеясының авторы Самал Ибраева елдегі бірегей жобаға демеуші іздеу мәселесінің ұзаққа созылғанын айтады. Бір жылға жуық уақыт пен табанды еңбектің нәтижесінде Astana IT University мен ""Халық"" қоры ұсынысты қабыл алған.
""Трендтегі платформалар әрдайым ауысуы мүмкін, сол себепті мәселе тиктокхаус немесе қазіргі сәннен қалмауда емес. Жобаның басты ниеті – ауылдан шыққан қазақ жастарына өзі мен өз талантына арқа сүйей отырып жетістікке жете алатынына үміт сыйлау, аз ғана демеудің өзінде зор табысқа жете алатынын дәлелдеу. Жобаның басы-қасында жүріп көп еңбек сіңірген продюсер Абай Сейфулла екеуміз Қазақстанның түкпір-түкпірінен шыққан балаларды бір шаңырақтың астында жинап, тың форматтағы түсірілімдер жасап көрдік. Бұл бастамасы ғана"", – деді Самал Ибраева.
Мұнымен қатар, жоба жетекшісі күн сайын әлеуметтік желіде Mynbala House мүшесі болғысы келетін жастардан мыңдаған хат келіп түсіп жатқанын бөлісті. Осы жастарға да мүмкіндік беру мақсатында жобаның ауқымын кеңейтуді өз міндеті деп санайтынын жасырмады.
""Осы орайда, жобаны ары қарай да кеңейтіп, өнерлі қатысушыларды продюсерлермен қауыштырып, бейнебаян, телехикая, фильм түсіруді жоспарлап отырмыз. Қазіргі геосаяси ахуал секілді көптеген сылтауға қарамастан, қазақ тілі, діліміз және тарихымызды дәріптейтін жобаларымыз жалғаса береді. Кімнің және қалай түсіретіні маңызды емес, бастысы бізде мұраты ортақ осындай жобалар көп болуы керек. Аз уақытта туған сіңілім, бауырымдай болып бауыр басқан Mynbala House мүшелеріне алғысымды білдіремін"", – деді Самал Ибраева.
Кеш қонағы болған Astana IT University өкілдері Дәурен Жәкебаев пен Богдан Петров IT саласының үздігі атанғысы келетін жастарға әрдайым қолдау білдіруге дайын екенін мәлімдеп, университет грантын иеленген қатысушының есімін жариялады. Грантты 20 қатысушының ішінен топжарып шыққан, дәл қазір Жезқазған колледжінің ""Ән салу"" бөлімінде білім алып жатқан Әдемі Мақсұтова иеленді.
""Astana IT University атынан Mynbala House жобасының жетістігімен шын жүректен құттықтаймыз! Ерекше зеректік пен ақпараттық технологияларды ұштастыра отырып қоғамымыз үшін жоғары сападағы контент жасап отырсыздар. Сіздерді университетімізге осы күнге дейін жинаған білімді шыңдауға шақырамыз. Осындай ұлттық дәстүрлерімізді дәріптейтін, мемлекеттік тіліміздің дамуына үлес қосатын жоба дами берсін. Ал гранттың иегері Әдемі Мақсұтованы құттықтай отырып, жобадағы жұмысына сәттілік тілейміз"", – деді Дәурен Жәкебаев.
Бүгінде әлеуметтік желіні қазақ тіліндегі ән өнері, make-up контенттерімен байытып жүрген Әдемі Мақсұтова жобаға қалай келгенін баяндап, өзіне таптырмас мүмкіндік сыйлаған жандарға алғыс айтты.
""Mynbala House кастингіне қатысуға бір шаңырақ астында бірге тұрып жатқан жеңгем себепші болды. Ол кісі менің Tiktok түсіруге деген қызығушылығымды білетін, Динара Сәтжан ханымның сторисінен осы жоба туралы естіп, кейін өтінім жібердім. Mynbala House командасы Жезқазғанға келген соң кастингке қатысып, Ұлытау облысынан іріктеуден өткен жалғыз қатысушы болдым. Бүгін, міне, Астанадағы алдыңғы қатардағы университеттердің бірінде үш жыл тегін білім алу мүмкіндігін иеленіп отырмын. Мен бұл жобаны Алланың берген бағы деп білемін. Шыны керек, орталық өңірден болған соң, орысша сөйлейтініміз бар. Ал бұл жобаға келгелі кәсіби білім алып қана қоймай, иісі қазақ қатысушылардан көп нәрсе үйрендім. Жалғыз емес екеніңді, мақсат-мүдделес адамдардың бар екенін білу – жүрекке сенім сыйлайды. Ең бастысы, танымалдылық бізді өзгерте алмайды, біз ешқашан жұлдыз ауруымен ауырмаймыз"", – деді Әдемі Мақсұтова.
Мыңдаған баланың ішінен топжарып шыққан Жетісай тумасы Мәдина Мысырқызы осы күнге дейін өнер жолын таңдауына қарсы болған ата-анасының қазақы жобаға қуана келісімін бергенін бөлісті. Айтуынша, жоба осы күнге дейін бойында бұғып жатқан талантты көпшілікке паш етуге себепші болған. Әр қалада жанкүйері барын білгенде ерекше қуанғанын жасырмайды.
""Құрбым екеуміз келгенде кастинг аяқталған екен. Десе де жоба командасы бізбен сұхбат өткізіп, өнерімізді тамашалады. Шыны керек, камера алдында өзімді қалай ұстауым керегін осы жобаға келіп үйрендім, кәсіби SMM мамандардан мол білім алдым. Қазақстанның көптеген өңіріне барып фан кездесу өткізген кезде жанкүйерлеріміздің көп екенін көріп қатты қуандым. Әсіресе, Жаңаөзен жастары бізді жылы қарсы алды. Олардың жылы сөзі әлі күнге дейін жанымызға демеу болып келеді"", – деді Мәдина Мысырқызы.
Талдықорған тумасы Бекзат Рашидов Mynbala House жобасының сөз жетпеген жерде би өнерін пайдалануға мүмкіндік беретінімен құнды екенін айтады. Алда үш жылын осы жобамен байланыстырып, қазақтың дәстүрлі әндері мен күйлерімен би құрастырмақ. Ғалымжан Молданазардан үлгі алып укулеледе ойнап, ән салатын Жаңабек Қанабек жобаның қосымша табыс тауып, әлеуметтік-тұрмыстық жағдайды жақсартуға да мол үлесін қосып отырғанын бөлісті.
Қызылорда қаласының тумасы Диас Қалтай да өзінің жүргізіп жүрген конентінің мазмұнына қарамастан, түрлі компаниядан жарнамаға түсуге ұсыныс келіп жатқанын айтты.
""Бала күнімнен ата-бабамыздың ел мен жерді қасық қаны қалғанша қорғап, ұлттық идеологиямызды қалыптастыруға мұрындық болғанын тыңдап өстім. Бұдан бөлек саяхаттағанды, өзге елдердің мәдениеті мен тыныс-тіршілігін зерттегенді жақсы көретіндіктен, тарих және география пәндері бойынша контент құруды жөн көрдім. Контентімнің мазмұнына қарамастан, маған әртүрлі компаниядан ұсыныс түсіп, жуырда жарнамаға түсіп те үлгердім"", – деді Диас Қалтай.
Аз уақытта біртуған жандардай бауыр басып кеткенін қатысушылар да жасырмайды. Mynbala House мүшесі Жұмахан Бексұлтан жобаның цифрлық білім ғана емес, ерекше сыйластыққа толы орта сыйлағанын айтады.
""Тиктокхаустың әр мүшесінің өзіндік орны бар. Әрқайсымыздың әртүрлі контентке жауап беретінімізге қарамастан, мақсат-мүддеміз бір – бойымыздағы бар талант арқылы қазақ тілінің мәртебесін көтеру, қарапайым ауыл жастарының да биік шыңды бағындыра алатынын дәлелдеу. Арамызда Зеңгір Рахатқызы, Нұрбек Қабдиев, Жанабек Қанабеков, Күлтегін ерекше талантының арқасында заманауи рэп, хип-хоппен қатар қазақ халық әндерін жастар арасында хитке айналдырып жүр. Дәл осындай қарыс қадамдар арқылы үлкен мәселелердің шешіміне өз үлесімізді қосқымыз келеді. Ең бастысы, Mynbala House бізге достық пен сыйластыққа толы орта сыйлады. Осындағы 20 бала бір шаңырақтың баласындай татумыз, бір-бірімізге әрдайым қол ұшын созуға дайынбыз. Бұдан өзге бір айда 14 қала және ауылдарды аралап жүріп өзімнің мамандығыма, ақылға азық, қиялға қазық болатын дүниелерді түйдім"", – деді Жұмахан Бексұлтан.
Публикация от ҚАЗАҚША TIKTOK HOUSE (@mynbala_house)
Жоба қатысушысы Жетісай қаласының тумасы Нұрбол Құралов та басқа тиктокхаустан айырмашылық – қазақстандық балалардың бір үйдің баласындай күш біріктіре алғаны екенін айтады.
""Екі апта ішінде қатысушылармен бірге Қазақстанның үлкен-кіші – барлық қаласы мен ауылын араладық десем өтірік емес. Әр жақтан жиналып мың болдық, жұмыр жұдырық болдық. Бір-бірімізге бауыр басып, қуанышын бөлісіп, қиналған сәтте қол ұшын созатындай жағдайға жеттік. Сондай-ақ, осы жобаға келгелі әлеуметтік желіге деген көзқарасым өзгеріп, ұлттық тілімізді дәріптеуге тікелей атсалыса алатынымызға көзім жетті. Қатарластарым, іні-қарындастарым Tiktok желісінде көп отыратындықтан, контент үшін алаңдайтыным рас. Ең бастысы Mynbala House маған жаңашылдықтан қорықпау керегін үйретті"", – деді Нұрбол Құралов.
Тағы бір қатысушы 18 жастағы Зеңгір Рахатқызы жобаның өзі таңдаған мамандықты қатар алып жүруге көп септігін тигізіп жатқанына, қазақы контентті ел аумағында ғана емес, шетелде де дамыту аса маңызды екеніне тоқталды.
Публикация от ҚАЗАҚША TIKTOK HOUSE (@mynbala_house)
""Құдайға шүкір, осы күнге дейін 20 қатысушы арасында көреалмаушылық деген болған емес, керісінше бір-біріміз үшін әрдайым қуанып, моральдық тұрғыдан болсын, заттай болсын көмек керек болса, қол ұшын созуға асығамыз. Өзім Алматы қаласында актриса мамандығы бойынша білім алып жатырмын. Mynbala House жобасына балалардың танымалдылығын арттыруға бағытталған жоба деп қарау орынсыз болатын еді. Бұл – мақсат-мүддесі бір қазақ жастарын бір арнаға тоғыстырған, әртүрлі сала бойынша білімді шыңдауға, ұлттық идеологиямызды нығайтуға бағытталған жоба. Осы үшін де жоба ұйымдастырушыларына ерекше алғыс айтқым келеді. Бұл біз үшін Жаратқан берген сый десек те болады"", – деді Зеңгір Рахатқызы.
Mynbala House командасы мен қатысушыларына қолдау білдіруге келген танымал мобилограф Қыран Талапбек жастарды әрдайым армандауға, осы жолда тынымсыз еңбектенуге шақырды.
""2000 жылдары қазақ баласы үшін қиын кезең болды, орысша білмегендерге менсінбей қарайтын. Ал қазақ тілінде контент жүргізудің өзі арман еді. Алматыға алғаш келгенде ағылшын түгіл, бірауыз орысша білмедім. Сол сәттерде туған елімізде өз тілімізде емін-еркін сөйлейтін күн әлі-ақ туады деп сендім. Дәл осындай қазақ тілі мен ділі үшін жанын беріп отырған жоба ұйымдастырушылары мен қатысушыларына алғыс айтамын. Сіздерге шабыт сыйлау мақсатында басымнан өткен бір оқиғаны бөлісейін. Осыдан үш жыл бұрын президенттің жеке мобилографы болып, №1 бортта контент түсіруді армандадым, қалай жұмыс істеп жатқанымды әрдайым көз алдыма елестететінмін. Күні кеше ғана осы арманым орындалып, Өзбекстаннан келе жатырмын. Бірнеше жыл бұрын бұл арманымның орындалатынына анам да сенбеген екен, бірақ іштей осы мақсатқа жететініме еш күмән болмаған еді. Сол себепті қандай жағдай болмасын, арманға қарай жүруден қорықпаңыздар, өздеріңізге сеніңіздер!"" – деп қанаттандырды Қыран Талапбек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Идея авторы екінші маусымда жобаның форматы өзгеретінін айтты.,,2022-12-29T13:25:00+05:00
bauyrzan-sokenov-franciya-qazaqstandyq-kinonyn-prokatyna-qarzylai-qoldau-korsetedi,informburo.kz,Бауыржан Шөкенов: Франция қазақстандық киноның прокатына қаржылай қолдау көрсетеді,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bauyrzan-sokenov-franciya-qazaqstandyq-kinonyn-prokatyna-qarzylai-qoldau-korsetedi,"Қараша айының соңында Парижде ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы мен Францияның ұлттық кинематография және анимация орталығы арасында ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды. Бұл келісімнің отандық киноиндустрияны дамыту үшін қаншалықты маңызды екенін Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығының басқарма төрағасының орынбасары Бауыржан Шөкенов әңгімеледі.
Оның айтуынша, CNC-мен келісімге қол қою – ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы жұмысының маңызды басымдықтарының бірі. Қазақстан ""Кинематография туралы"" заңының негізгі принциптері мен психологиялық негіздері Франция заңнамасынан алынған. Дегенмен айырмашылық та бар – Қазақстанда мемлекеттік бюджеттен қаржыландырады, ал олар салық түрінде жинайды.
– Бұл біздің Франциямен кинематография саласындағы ынтымақтастық туралы қол қойған алғашқы бірлескен құжат па?
– Олай деп айтуға келмейді. Біріншісі – 1992 жылы қол қойылған үкіметаралық келісім. Содан кейін ""Қазақфильм"" АҚ Франция тарапымен ынтымақтастық және копродукция туралы келісімге қол қойды. Бірақ, CNC сияқты беделді халықаралық ұйыммен жұмыс істесек, бізде бюрократиялық кедергілерді болдырмайтын барынша толық нормативтік база болуы керек деп шештік. Қазір біздің Қазақстан тарапы Францияда контрагентсіз – фильмдер шығаруға арналған конкурстарға қатыса алады деп сенеміз. Мұны Франция Қазақстандағы контрагенттің қатысуынсыз жасай алады. Ұлттық заңнаманы еңсере аламыз ба – оны уақыт көрсетеді.
Оқи отырыңыз: 2024 жылғы Париж Олимпиадасына билеттер сатыла бастады
Біріншіден, бұрын бізде мұндай тәжірибе болмаған. Бірақ, келіссөздер процесін жүргізудің мақсаты осындай жол салу болды.
Екіншіден, біз мұнда да, Францияда да бірлескен өндіріске қызығушылық танытатын мамандар табуымыз керек. Себебі, Франция заңдарында және CNC мүмкіндіктерінде шетелдік контрагенттермен жұмыс істеу және ең бастысы – Францияда шетелдік киноның прокатына қолдау көрсету деген ұстанымдар бар. Ал бұл біздің тікелей қажеттілігіміз десек болады.
– Тағы қандай келісімге кол жеткіздіңіздер?
– Келісімде біз үшін көптеген маңызды және қызықты тармақтар бар. Біріншіден, бұл мұрағаттарды сақтау – киноқорды цифрландыру және оны үлкен экрандарда көрсету. Айта кетсек, Канн фестивалінің бағдарламасында жыл сайын шет елдердің бірнеше цифрланған картиналарын көрсететін ""Канн классикасы"" бөлімі бар. Мысал ретінде 2015 жылы 68-ші Канн фестивалінде Алматыда Орталық Біріккен киностудияда соғыс кезінде түсірілген Сергей Эйзенштейннің ""Иван Грозный"" картинасының көрсетілімін келтіруге болады. Қазір қол қойылған келісім аясында осындай жұмыстарды жүргізуге үлкен мүмкіндігіміз бар. Әрине, алдымен Қазақстан үшін де, Франция үшін де қызығушылық тудыратын картиналарды таңдау керек.
Келісімнің екінші маңызды бөлімі – білім беру. Бірінші кезекте, кино саласында бастауыш білім беру. Бізде қандай да бір себептерге байланысты жастарды Лондонға немесе Нью-Йоркке оқуға жібереді. Мүмкін бұл Қазақстанда француз тілінде сөйлейтін талапкерлердің аздығына байланысты шығар, ал Францияның бюджеттік білім беру мекемелері әрқашан француз тіліне бағдарланған.
Оқи отырыңыз: Балалар жылы балалар фильмі түсірілмеді. Қазақта неге ""Қожаның"" орнын басатын кино жоқ?
Келесі өте қызықты бөлім – қарақшылыққа қарсы бірлескен іс-шаралар. Біздің нарықта, өкінішке орай, қарақшыларға қатаң тосқауыл қойылмаған. Бізде бұл құбылыспен күресуге болатын елеулі заңнамалық кедергілер жоқ және мұндай күресте бір қадам алда тұрған Францияның көмегі біз үшін баға жетпес нәрсе. Қарақшылық өнімдерді бақылау және оның таралуына жол бермеу әдістері мен технологиялары туралы айтуға әлі ерте. Қазіргі кезеңде біз осындай жұмысты бірлесіп жүргізу үшін қандай халықаралық ұйымдарға кіруіміз керек деген мәселені қарастырып жатырмыз.
Әрине, келісімнің басқа да аса маңызды бөлімдері бар – олар бірлескен өндіріс және өзара кино айналымы. Біріншісі – копродукция үшін жолдың еңсерілуі, екіншісі – қазақстандық киноны Францияда, ал француз киносын Қазақстанда көрсетуге мүмкіндік беретін дистрибуциялық байланыстарға ықпал етуі тиіс. Келісімде көрсетілген негізгі ережелер осындай. Бұл біз жоспарлағандай болды – кішкентай, бірақ сонымен қатар кәсіби, біздің екі киноиндустриямыздың жақындасуына барынша ықпал ете алады.
– Жақсы, келісімге қол қойылды – ал алдағы қадамдар қандай болмақ?
– Келісімде көрсетілген параграфтардың өзіндік қаржылық толықтырулары болуы үшін – бюджет кодексімен айтарлықтай жұмыс жасап, оны уәкілетті органмен бірлесіп жүргізу керек. Осы қадамдардың бір бөлігіне ағымдағы жылы салынған қаржы игерілді. Әзірге олардың келесі жылға қарастырылатындығын айту қиын, бірақ құжаттың өзі қаржыландыруға сұраныс беруге өте маңызды негіз.
Француздардың өздері де Қазақстан президентінің Францияға сапары аясында, екіншіден, Франция Еуропа және сыртқы істер министрлігінде қол қойылған мұндай келісім олардың тәжірибесінде бірінші рет екенін атап өтті. Сондықтан да құжаттың маңызы зор.
– Нақтылай кетейік. Қол қойылған келісімнің деңгейі туралы айтылып жатыр ма?
– Дәл солай. Себебі Франция тарапының осындай ынтымақтастық тәжірибесі бар. CNC-да біз сияқты Шығыс Еуропаның барлық елімен және Eurimages-тің барлық қатысушысымен келісімшартқа қол қойды. Бұл – Еуропа елдеріндегі мәдени және кинематографиялық бастамаларды қолдайтын ұйым. Сондай-ақ келісімді дайындау жұмыстары жыл бойы жүргізілгенін атап өткім келеді.
– Осы шартты жүзеге асыру кезінде бізді қандай қиындықтар күтіп тұрғанын түсінесіз бе?
– Әрине. Заңға сәйкес, біздің кино орталығының мемлекеттік қолдау операторы ретінде белгілі бір функциялары бар. Мемлекеттік қолдаудың дәл осындай немесе ұқсас бағыттары CNC-де де бар – дегенмен, олардың өкілеттіктері жоғары, сол себепті мүмкіндіктері де көп. Бұлар – өндіріс, аудиовизуалды қолдау, салық жинау, шетелдік киноны жалға алу, жеке киноны көрсету және тарату, анимацияны қолдау, ойындық емес фильмдер. Аталған бағыттар бойынша Францияда мемлекеттік қолдау көрсетіледі, яғни CNC қорының қолдауымен жүзеге асырылады.
Бізде олармен салыстырғанда бұл мәселе біршама бұлыңғыр – қандай бағыттарға қолдау көрсетіліп жатыр немесе қолдау көрсетіледі деген мәселеге абсолюттік сенім жоқ, нәтижесінде белгілі бір бюджеттік бағдарламалар нақты тармақтарға сәйкес келеді. Француз заңнамасында қолдау салалары мен кепілдендірілген бюджеттік қаржыландыру арасындағы байланыс өте айқын көрсетілген. Бірақ, олардың қаржыландыруы мүлдем басқаша. CNC мемлекеттен ештеңе алмайды. Қордың бюджетінде жинақталған барлық ақша – бұл 700 миллион еуродан астам сома – нарықтан толығымен жиналады. Бұл билеттерді сатуға салынатын салықтар, теледидар арналарынан, ағындық платформалардан алынатын алымдар, шағын болса да – фильм жазуға болатын барлық нәрселерді сатудан пайыздар: компакт-дискі, телефон, компьютер, ҚҚС бойынша айтарлықтай жеңілдіктер.
Басқаша айтқанда – бұл салық жинау функциясы, мемлекет оны жүзеге асыруға құқығы бар қорға ішінара береді. Әрине, бұл екі жақты бағыну қоры – бір жағынан, барлық ақша ағынын қаржы министрлігі бақылайды, екінші жағынан, мәдениет министрлігі бұл қаражаттың қайда және қалай жұмсалатынын қадағалайды. Менің ойымша, осындай ұлттық киноны қолдау жүйесінің өзі бірегей әрі әлемдегі ең мықтылардың бірі. Сондықтан шешім қабылдайтын және бізді қолдауға дайын екендіктерін білдірген адамдармен – біздің заңнаманы сараптау, қаржыландырумен байланысты іс-қимылдар және тағы басқа тұрғысынан ынтымақтастығымыз біз үшін соншалықты маңызды. Біздің түсінуімізше, француз әріптестеріміз көптеген елде осындай сараптаманы жүргізіп үлгерген.
Оқи отырыңыз: Nickelodeon 2023 жылы ""Спанч Боб"" мультфильмінің 400 сериясын қазақ тілінде көрсетеді
– Сонда да бұл ынтымақтастықтың нақты жемісі қандай болуы керек екенін елестетіп көрейікші? Заңнамамен бәрі түсінікті, ал білім мен копродукция мәселесі қалай болмақ?
– Алдымен, бірінші кезекте, қаржыландыру мәселесін шешу керек. Егер біз мәдениет және спорт министрлігінің өкілетті органы бізге білім беру бағдарламаларына қандай соманы жұмсауға мүмкіндік беретінін білсек, біз егжей-тегжейлі жол картасын жасай аламыз. Мұндай бағдарламалар көп болуы мүмкін: бірлескен шығармашылық зертханалар, екі-үш айлық, жылдық оқу гранттары – бұл тағы да қаржыландыру көлеміне байланысты. Оның ішінде біз сенім арта алатын қандай курстар, қандай қызметкерлер бар дегендей.
Копродукцияға келетін болсақ, әзірге бізге бірігіп бір нәрсе түсіру керек екенін түсіну керек шығар. Ал бұл жолды не француз, не біздің тарапымыздан біреу өтуі керек. Оның негізінде шығармашылық бірлік – қандай да бір қызықты жоба жатыр. Францияда да, Қазақстанда да қызықты болатын оқиға. Мұнымен қатар, осы жобаның айналасында осы жолдан өтетін команда жиналуы керек.
Оқи отырыңыз: YouTube хостингіндегі дөрекі және бейпіл сөздері бар фильмдер бұғатталады
Бір сөзбен айтқанда, бұл келісім – үлкен жолдың басы. Егер жұмысты дұрыс құратын болсақ, біз көптеген қызықты нәрселерге қол жеткізе аламыз және басқа елдердің ірі қорларымен ынтымақтастық бағытында ілгерілей бастаймыз. Мүмкін, Eurimage-ге жол салу да маңызды және ұзақ жол шығар, бірақ оны да өту керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстан мен Франция кинематография саласындағы ынтымақтастық туралы құжатқа қол қойды.,,2022-12-23T17:00:00+05:00
bilikke-oralgysy-kelgen-nazarbaev-taksi-qosymsasyn-zasagan-xaker-otken-aptanyn-ozekti-zanalyqtary,informburo.kz,"Билікке оралғысы келген Назарбаев, такси қосымшасын жасаған хакер. Өткен аптаның өзекті жаңалықтары",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bilikke-oralgysy-kelgen-nazarbaev-taksi-qosymsasyn-zasagan-xaker-otken-aptanyn-ozekti-zanalyqtary,"Қазақстандықтардың таксиге төлеген ақшасының шетелге кетпей, елде қалуын аңсаған атыраулық IT маман Нұрлан Жасұланұлының сұхбаты осы аптада көп көрілім жинаған материалдардың қатарында. Бұдан өзге қазақ балалар киносының дамуы, ресейлік журналист жазған Қаңтар оқиғасы туралы кітап және айыппұл мөлшері туралы материалдар да көптің назарына ілігіп отыр. Олай болса, оларға қысқаша шолу жасап көрелік.
Әлеуметтік желіде ""Атыраудан шыққан хакер"" деген атпен танылған Нұрлан Жасұланұлы жуырда отандық такси қосымшасын жасап шығарды. 2016 жылы Ресейде жүріп ойға алған идеясын жүзеге асыруға 1,5 жыл уақытын жұмсап, пәтері мен астындағы көлігін сатқан. Бүгінде 17 мың адам қолданатын қосымшаны енді бүкіл Қазақстанның тұрғындары қолданса деген тілегі бар.
Өйткені, салыстырмалы түрде жүргізушіден алынатын жарна мен шақырым үшін төленетін ақы басқа платформаларға қарағанда әлдеқайда арзан. Сондай-ақ, бұл жарнаның бір бөлігі қайырымдылыққа жұмсалады. Осы орайда Нұрлан Жасұланұлы мобильді қосымша жасаудағы мақсаты, идеясын жүзеге асыруда қандай қиындықтарға тап болғаны және осы жолдағы жетістіктері туралы баяндады.
""Қосымша кей өңірде іске қосылды, күн сайын жаңартылып жатыр. Мен жүгінген отандық инвесторлардың барлығы дерлік Қазақстанда такси қосымшасын жасау қымбат және өнімсіз іс екенін айтады. Сол себепті қазір қаражат тауып, қосымшаны бүкіл Қазақстан тұрғыны қолдана алатындай етіп жасау қиын болып отыр. 2023 жылдың қаңтар айында Қырғызстан еліне барамыз. Жергілікті әкімшілігі ""қандас бауырлардың қосымшасын дамытуға әзірміз"" деп қол ұшын созып отыр"", – деді Нұрлан Жасұланұлы .
Екінші орында продюсер, ""Қазақфильм"" киностудиясының вице-президенті Серік Әбішевтің отандық фильмдерде ұлттық идеологияның болмауы және қазақ балалар фильмін дамыту мәселесі туралы сұхбаты .
Серік Әбішевтің айтуынша, балалар киносы Қазақстанда көптен бері түсірілмеді. ""Off-line демалыс"" атты қазіргі шақтағы жасөспірімдердің лагердегі өмірі туралы фильм шықты. Бұл Қырғызстанның режиссер-сценаристері түсірген ""Айыл кемп"" фильмінің франшизасы.
""Сол кезде олар жұмыс істеп жүрген продюсерлік орталыққа сценарийді алып келді. Қызық идея екен деп, балалар киносын түсіріп көрейік дедік. Эксперимент болды. Өте аз ақшаға түсірілсе де, көрермен ықыласына бөленді. Режиссер Абдолла Қарсақбаев көзқарасы мен ұстанымын балаларға емес, үлкендерге астарлап, эпизод тілімен жеткізеді. Десе де ол балалар режиссері аталып кетті. Балалар киносы арқылы кесек ойларын жеткізген. Ал ""Off-line демалыс"" фильмін сол кездегі дүниемен салыстыруға келмейді. КСРО-дан кейін режиссерлеріміз бір-екі рет балаларға арналған кино түсіруге талпыныс жасап көрді. Фархат Әбдірайымов түскен ""Сиқырлы демеуші"" картинасын атауға болады. Кеңес одағы кезінде балалар киносына қаржы бөлінетін, кинотеатрлардан көрсетілетін. Қазір балалар киносын қолға алған ешкім жоқ"", – деп бөлісті Серік Әбішев.
Үшінші орында жаңа жылда АЕК мөлшерінің артуына байланысты айыппұл сомасының өсуі туралы жаңалық.
2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап айлық есептік көрсеткіш 3 450 теңгені құрайды. Қазақстанда айыппұлдар АЕК мөлшерімен есептелетіндіктен, олардың сомасы да артады. Осы орайда Informburo.kz қазақстандықтар жиі бой алдыратын әкімшілік құқық бұзушылықтарға салынатын айыппұлдар сомасы қаншаға артқанын есептеді.
Жаңалықта 22 түрлі айыппұл сомасының қаншаға артқаны туралы жазылған.
Төртінші орында ресейлік журналист Леонид Млечин жазған ""Қаралы Қаңтар. Президент Тоқаев және сабақ алу"" атты кітабының шыққаны туралы жаңалық. Кітаптан бұрын көпшілікті Назарбаевтың үш жыл қайтадан президент болғысы келгені туралы жазылған үзінді таңғалдырса керек. Қазақстандықтар әлеуметтік желіде пікірін жарыса жазып жатыр.
Кітап авторы Қазақстан президентінің Қаралы қаңтардан сабақ алғанына сенімді, ""мемлекетті жеке диктатурасының режиміне енгізіп, оқшаулап қойған жоқ"", дейді. Оның айтуынша, мемлекет басшысы шынайы демократиялық реформаларды жүзеге асыруға кірісті: өзіне берілетін артықшылықтардан бас тарту, парламент пен азаматтық қоғам рөлінің артуы.
Автор өз кітабында Нұрсұлтан Назарбаевтың жоспарын бөлісті, оған сәйкес бірінші президент өз лауазымына үш жылға оралып, кейін орнына өзіне ыңғайлы адамды қоюы керек болатын.
Қазіргі президентті қызметінен босатқаны үшін ҰҚК-нің бұрынғы басшысы Кәрім Мәсімовке шексіз өкілеттіктері бар премьер-министр лауазымы уәде етілді, деп жазады Млечин.
""Конституциялық кеңестің төрағасы Қайрат Мәми Елбасы институты елдегі ең жоғары билік органы екені туралы мақала жариялады. Қазақстандағы мемлекеттік биліктің ирандық моделі – президентке аятолла болу туралы айтылды. Біріккен Араб Әмірліктері, Оман, Сауд Арабиясының тәжірибесі негізінде монархияны енгізу идеясы пайда болды. Бұл модель билік құрылымдарында талқылана бастады, алайда Тоқаев Елбасыны ""Бүкіл әлем бізге қарап күледі"" деп бұл идеядан бас тартуға көндірген, – делінген Млечин кітабында.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Informburo.kz порталының ең көп оқылған материалдарына шолу.,,2022-12-25T09:30:00+05:00
burabaidagy-qysqy-demalys-turisterdi-qandai-qyzyqtar-kutedi,informburo.kz,Бурабайдағы қысқы демалыс: Туристерді қандай қызықтар күтеді?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/burabaidagy-qysqy-demalys-turisterdi-qandai-qyzyqtar-kutedi,"Бурабай курортында қыс маусымы ашылды. Бұл өңір әуелден таңғажайып табиғатымен әйгілі. Өңірдің қалың орманы мен көгілдір көлдеріне қызығып, жыл сайын мыңдаған адам келеді. Арқаның жауһары қыс мезгілінде тіпті құлпырып, ертегідей әсем кейіпке енеді. Бурабайда туристерді қандай қызықтар күтіп тұр?
Informburo.kz тілшісі ""Бурабай даму"" компаниясымен бірге Бурабайдағы қыс қызықтарымен таныстырады.
Қыс маусымына орай "" Бурабай даму"" ЖШС отбасылық демалыс үшін е лорда ның және Ақмола облысының тур истік операторларымен бі рлесіп ертегі экспресс кестесіне ыңғ айлап бір күндік қысқа турларды ұйымдастырып отыр .
Атап айтқанда, қызықты туристік турлар бағдарламасы нда Аяз а таның "" BurabayLand"" ойын-сауық саябағы ндағы резиденциясына бару , бұғы жеккен шанамен , ит шана мен , ат шанамен , квадроцикл мен серуендеу , сноуборд тебу және карусельмен тербелу қарастырылған.
Сондай-ақ, мұз қалашық пен Бақсының ауылы, лазертаг, қарда жүретін көлік, ""бананмен"" сырғанау және басқа да қызықтар бар.
"" BurabayLand"" отбасылық паркі күн сайын сағат 11.00-ден 20.00-ге дейін үзіліссіз және апта бойы жұмыс істейді.
Сонымен қатар туристер Бурабай ұлттық саябағындағы марал шаруашылығының жұмысымен танысып, маралдарды тамашалай алады. Жалпы, саябақты 1 400-ге жуық бұғы мекендейді. Орманшылар оларды қыста қоректендіру үшін биыл 425 тонна шөп, 115 мың көкөніс сыпырғышын дайындаған. Екі күнде бір рет арнайы дайындалған қоректендіру орнына жем-шөп, тұз әкеліп тұрады.
Оқи отырыңыз: Маралдың мүйізі мен қаны қандай дертке ем? Бурабайдағы бұғы шаруашылығынан фоторепортаж
ҚР президентінің іс басқармасына қарасты "" Бурабай Даму"" ЖШС, "" Kazakh Tourism"" ҰК және "" Ж олаушылар тасымалы"" АҚ үшеуі бірлесіп, Бурабайдағы қыс маусымын жандандыру үшін ""Астана-Бурабай"" бағытында мерекелік вагондар тіркелген электр пойызын ұйымдастырды.
Арнайы брендтелген екі вагон күн сайын А стана – Көкшетау электр пойызымен қатынайды.
Вагондардың интерьерін қазақстандық қолөнершілер безендірген . Әсем әуен ойнаған вагондарға пошта жәшіктері қой ылған. Барлық Аяз атаның BurabayLand ойын-сауық саябағындағы жаңа жылдық резиденциясына жеткізі леді .
Жаңа жылдық экспресс күн сайын таң ғы сағат 06:03-те ""Нұрлы жол"" вокзалынан шығып, 09:57 -де Бурабай курорты станциясына жетеді . Кері қайтатын рейске тур истік пойыз сол күні сағат 19:15-те аттанып, Астана-1 станциясына – сағат 22:18 - де, "" Нұрлы ж ол"" вокзалына сағат 23:00-де келеді.
Жаңа жылдық электр пойызы қаңтар бойы жүреді.
""Бұл – ""Қазақстан темір жолымен"" жасап отырған бірінші жобамыз. Болашақта басқа тақырыптарда, мысалы, Наурыз мейрамы бойынша да жасауды ойластырып отырмыз. Маршрутты тек Астана-Бурабайға ғана емес, басқа аймақтарға да кеңейтуге дайынбыз"", – деді Kazakh Tourism ұлттық компаниясының басқарма төрағасы Талғат Аманбаев.
Биылғы жылы Бурабай аумағына 550 мыңға жуық адам демалуға келіп, туристік ағын рекордтық деңгейге  жеткен. Былтыр 300 мың турист келген еді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Биылғы жылы Бурабай аумағына 550 мыңға жуық адам демалуға келіп, туристік ағын рекордтық деңгейге  жеткен.",,2022-12-23T16:00:00+05:00
eks-ministr-asxat-aimagambetov-3-zylda-bilim-salasyn-qalai-zangyrtty,informburo.kz,Экс-министр Асхат Аймағамбетов 3 жылда білім саласын қалай жаңғыртты?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/eks-ministr-asxat-aimagambetov-3-zylda-bilim-salasyn-qalai-zangyrtty,"Асхат Аймағамбетов 2019 жылғы 13 тамыздан бастап ҚР білім және ғылым министрі қызметін атқарды. 2022 жылғы 11 маусымнан бастап министрліктің екіге бөлінуіне байланысты оқу-ағарту министрі болып тағайындалды.
Экс-министр ҚР білім және ғылым министрі ретіндегі қызметін министрлік құрылымы мен функционалдық міндеттерді жаңартудан бастады. Білім және ғылым саласындағы бақылау комитеті сапаны қамтамасыз ету комитеті болып қайта құрылды. Мектепке дейінгі және орта білім департаменті өз алдына жеке комитетке айналды.
Министрлік бастамасымен 2021 жылдан бастап барлық білім бөлімі – аудандық және қалалық бөлімдер облыстық басқару деңгейіне өтті. Мұнымен қатар, ведомство заңнамаға ""аудандар мен қалалардың білім бөлімдері мен облыстардың білім басқармасы басшыларын министрлікпен жұмыстан босату мен тағайындауды келісу жөніндегі норманы енгізді "".
2019 жылғы 27 желтоқсанда мемлекет басшысы ""Педагог мәртебесі туралы"" заңғы қол қойды. Аталған заңда 2021 жылғы 1 қыркүйектен бастап орта білім беру ұйымдарында мұғалімдердің жүктемесін 18-ден 16 сағатқа дейін қысқарту туралы норма белгіленген.
Халықаралық олимпиада, конкурс және спорттық жарыстардың жеңімпазын, жүлдегерін дайындаған педагогқа жаңа заңға сәйкес үш лауазымдық жалақы мөлшерінде сыйақы төленетін болады. 1 000 АЕК мөлшеріндегі соманы ""Қазақстанның еңбек сіңірген ұстазы"" құрметті атағымен марапатталған мұғалімге төлейтін болады.
Оқи отырыңыз: Аймағамбетов жеке мектептердегі қосымша сабақтар санын азайту жолын түсіндірді
Аталған заңда мұғалімдерге кепілдендірілген әлеуметтік жеңілдіктер белгіленді:
""Ұстаздарды күштеп жаздыру фактілері де тіркелді. Барлық факті бойынша кінәлі азаматтар әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Десе де, біз бір нәрсені мойындауымыз керек – елдегі бұл заңды қабылдағанға дейінгі жағдай мен қазіргі ситуацияда үлкен айырмашылық бар. Оларды салыстыру мүмкін емес. Әріптестеріміз, білім басқармасы басшылары, білім бөлімдері және мектеп директорларына педагог мәртебесі, оларды өзіне тиесілі емес жұмысқа тарту және есеп беруді азайту сынды мәселелердің біз үшін аса маңызды екенін айтқым келеді. Осы мәселелер үнемі біздің бақылауымызда болады. Біз ең қатаң шаралар қолданамыз. Жұмыстан шығаруға дейін барамыз"", – деп ескертті Асхат Аймағамбетов.
Мемлекет басшысының жарлығымен 20-дан астам мұғалім білім беру саласына сіңірген еңбегі үшін мемлекеттік марапатқа ие болды.
Оқи отырыңыз: Республикалық пән олимпиадаларының форматын ""Дарын"" орталығы айқындайды
Бұл награда мұғалімдерге үздік жетістіктері мен мемлекет алдындағы ерекше еңбегі үшін беріледі. Жоғары атаққа ие болған педагог 1 000 АЕК мөлшерінде біржолғы төлем алады.
2020 жылғы қаңтарда Асхат Аймағамбетов Қазақстанда мұғалімдер даярлайтын ЖОО саны қысқаратынын мәлімдеді. 2021 жылдан бастап мемлекеттік үлгідегі диплом орнына әр ЖОО (жеке және мемлекеттік) өзінің үлгісіндегі дипломын беруді бастады.
Мектепке алғаш жұмысқа тұратын педагогтер енді міндетті тестілеуден өтетін болды.
2020 жылғы наурызда білім беру ұйымдары карантинге жіберілді, ал IV тоқсан қашықтан оқыту түрінде басталды. Министрлік теледидар арқылы сабақтар ұйымдастырды , атап айтқанда қазақ тілінде ""Балапан"" арнасы, орыс тілінде ""Еларна"" арнасында мұғалімдер сабақ өткізді. Шағын мектептер оқуын штаттық режимде жалғастырды. Қашықтықтан оқытуды ұйымдастыру мақсатында мектеп компьютерлері оқушылар мен мұғалімдерге уақытша пайдалануға берілді.
Оқи отырыңыз: Білім министрі: Бізде жабылуы тиіс жоғары оқу орындарының ""қара тізімі"" жоқ
Асхат Аймағамбетов проблемалы өңірлерге барып жұмыс істейтін үздік ұстаздарға әлеуметтік қолдау шаралары жинақталған пакет берілетінін мәлімдеді.
""Кадр тапшылығы байқалатын және білім сапасында үлкен алшақтық бар өңірлерге үздік педагогтерді тартуға қатысты айтатын болсам. Біз қолдау шараларының тиісті пакетімен осы өңірлерге үздік педагогтерді тарту жөнінде арнайы бағдарлама әзірлеп жатырмыз. Педагогтердің осы салаларда жұмыс істеуіне мүдделі болуы үшін біз жалақының арттыру коэффициентін белгілеу, тұрғын үй беру немесе тұрғын үйді жалға алу құнын өтеу, коммуналдық қызметтерді төлеу өтемақысы және т.б. осы сияқты әлеуметтік қолдау шараларын ұсынамыз. Мұндай әлеуметтік пакет арнайы рәсімнен өтіп, белгілі бір өлшемдерге сәйкес келетін және белгілі бір мектептерге жұмысқа ауысатын мұғалімдерге беріледі"", – деді министр.
""Биыл халықаралық дода, олимпиада жеңімпаздары осы мүмкіндікке ие болады. Яғни бір реттік төлем 4 миллион теңгеге дейін жетеді, екіншіден, олардың тәлімгеріне қаржы, сондай-ақ, осы балаларға грант беріледі"", – деді министр.
Оқи отырыңыз: Аймағамбетов: Директордың бір мектепте 15 жыл басшылық етуі оқыту тиімділігіне әсер етпей қоймайды
Мұнымен қатар, Асхат Аймағамбетов түрлі халықаралық байқау жеңімпаздарына грант беру мәселесі қарастырылып отырғанын айтты.
""Халықаралық спорт жарыстарының жеңімпаздарына ҰБТ тапсырмай, ЖОО-ға түсу мүмкіндігін қарастырдық. Мысалы, химияны керемет білетін оқушы Менделеев олимпиадасынан жеңіспен оралады. Бірақ, ол ҰБТ-ға барған кезде химиямен қатар қазақ тілі, тарихты да жоғары деңгейде білуі керек болады. Менің айтайын дегенім – біз осындай балалардан айырылып қалмауымыз керек. Заңға түзетулер енгізілді, бұл – ата-аналар 10-20 жылдан бері көтеріп жүрген мәселе. Енді осы мәселе шешімін тауып отыр"", – деді Асхат Аймағамбетов.
2022 жылдан бастап мектеп түлектері ҰБТ сынағын екі мәрте тапсыра алады.
""Инстаграмда мені белгілеп, грантқа түсу үшін бір емес, екі рет ҰБТ тапсыру туралы өтініш жазып жүргендеріңізді білемін. Шешім қабылдау кезінде біз оқушылардың ұсынысын, қызығушылығын назардан шығармауға тырысамыз. Сол себепті осы жолы да сіздердің ұсыныстарыңыз бойынша шешім қабылдадық. Яғни енді сіздер екі рет ҰБТ тапсырып, грантқа түсуге мүмкіндік аласыздар. Бұл шара эмоциялық күйзеліс деңгейін төмендететініне сеніміміз мол"", – деді Асхат Аймағамбетов.
Келесі оқу жылынан бастап ""Алтын белгі"" үміткерлерінің әр тоқсандағы пәндер бойынша бағасы ""5"" болуы керек. Ал бұған дейін пәндер бойынша тек жылдық баға ескеріліп келген еді.
Оқи отырыңыз: Аймағамбетов: 1200 оқушыға арнап салынған мектепте 5 мың бала оқиды
""Келесі оқу жылынан бастап ""Алтын белгі"" үміткерлері үшін талаптар ары қарай күшейтіледі. Біз мұны жыл сайын кезең-кезеңімен өзгертіп жатырмыз. Оны білесіздер. Алдыңғы жылда болсын бұл мәселені көтердік. Біраз өзгерістер енгіздік. Биыл – екінші кезең. Екінші кезең дегеніміз – үміткерлердің 5-11 сыныптардағы барлық тоқсандағы бағалары ""5"" болуы керек деген қағида енгізіледі. Өзім мұны маңызды қағида деп санаймын. Сол себепті осындай шешім қабылдап жатырмын. Түлектер үшін емтиханды тәуелсіз ұйым өткізетін болады. Бұл реформа оң нәтижесін береді деп сенемін"", – деді министр.
Биыл әлеуметтік осал отбасы балалары үшін мамандандырылған мектептерге түсуге жаңа 15 пайыздық квота енгізу туралы шешім қабылданды. Яғни, осындай отбасылардан шыққан 2 мыңнан астам бала жаңа квота бойынша БИЛ, Дарын және тағы басқа мектептерге оқуға түсе алады.
""15% – көп емес. Сол себепті мамандандырылған оқу орындары басшыларына мектептердің нәтижелеріне әсер етеді деп алаңдауына негіз жоқ. Жоғары академиялық жетістіктері бар балалармен қарым-қатынас және қоршаған орта осы оқушыларға оң әсер етеді және олардың тез бейімделіп, білімдерін шыңдауына және оқуда жетістікке жете алатынына сенімім мол"", – деді Асхат Аймағамбетов.
Жоба мақсаты – әлеуметтік осал отбасыдан шыққан балаларға ( 500 мыңға жуық оқушы ) апта сайын тегін математика, тіл немесе жаратылыстану пәндерінен кемінде 3 қосымша сабақ алу мүмкіндігін беру.
Мұнымен қатар, гранттарды бөлу кезінде алғаш рет әлеуметтік осал отбасыдан шыққан балаларға университетте оқуға квота енгізілді. Соның арқасында былтыр мүмкіндігі аз болғандарға енді мемлекет есебінен білім алу мүмкіндігі айтарлықтай артты.
Оқи отырыңыз: Асхат Аймағамбетов: Балалардың қиялын дамыту үшін ғылыми фантастикаға көңіл бөлуіміз керек
""Осы студенттердің бірінші оқу жылының нәтижесін және осындай шешімнің тиімділігін көріп, енді болашақта бұл квотаны одан әрі ұлғайтып, жалпы грант санының 15 пайызына жеткізуді жөн көрдік. Яғни халықтың әлеуметтік осал топтарынан шыққан тағы 5 мың бала мемлекеттік бюджетке оқуға мүмкіндік алады"", – деді министр.
Бұдан өзге ауыл мектептері түлектерінің жоғары білім алуға қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында олардың квотасын 35 пайызға дейін ұлғайту шарасы қолға алынды.
Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетов мектепте тамақтандыруды ұйымдастыру ережесіне өзгерістер енгізілгенін хабарлады.
""Енді қызметтерді жеткізушілермен азық-түлікпен қамтамасыз ету туралы жаңа шарт жасалғаннан кейін мектеп асханаларындағы бағалар, оның ішінде буфет өнімдері, сусындар және тағы басқалары қызмет көрсетушілердің қалауы бойынша емес, орташа нарықтық бағаларды ескере отырып қалыптастырылады"", – деп жазды министр.
Министрдің мәлімдеуінше, мемлекеттік сатып алу порталындағы деректер базасы мен статистика органдарының ақпараты негізге алынады. Бұл асханаларда бағаның көтерілуіне жол бермейді. Сонымен қатар енді жеткізушілер тендерді ұйымдастырушының конкурс құжаттамасында көрсеткен ас мәзірі мен бағаларға сәйкес қатаң жұмыс істейді.
Оқи отырыңыз: Енді ЖОО жалақы мен жөндеу жұмыстарына бюджеттен тікелей қаржы алмайды
""Бұл тыйым салынған өнімдерді өндіру және өткізу тәуекелдерін жою, сонымен бірге буфет өнімдерінің бағасын белгілеу үшін қажет"", – деп түсіндірді Асхат Аймағамбетов.
Сондай-ақ, ата-аналар тамақтану сапасын бағалай алуы үшін тағамдардың, ас мәзірінің, бағалардың фотосуреттерін жариялау нормасы енгізіледі.
Енді ірі кәсіпкерлер мен кәсіпорындар өзіне керек маманды оқу орындарымен бірге даярлайды және міндетті жұмыс орнын ұсынады.
""Ірі кәсіпкерлер мен кәсіпорындар университет немесе колледждерді қамқорлығына алып, бірге кадр даярлау бойынша жұмыс жүргізіп жатыр. Мысалы, колледждер кәсіпкерлер мен кәсіпорындарды қамқоршылық және индустриалдық кеңестеріне кіргізді. Яғни, кәсіпорындар директор тағайындау процесіне тікелей араласады және білім бағдарламаларын бірге жасайды "", – деді Асхат Аймағамбетов.
Оқу процесіне сұранысқа ие мамандықтар бойынша жаңа білім беру бағдарламалары енгізілді.
Қазақстан колледждерінде келесі жаңа мамандықтар оқытылады:
Министр отандық университеттердің барлығы жан басын қаржыландыру жүйесіне көшкенін мәлімдеді. Яғни университетті қанша талапкер таңдаса, оған мемлекет тарапынан сол көлемде грант пен қаржы бөлінеді.
""Бұдан былай мемлекеттік ЖОО-лар жалақы, материалдық базаны жаңарту және жөндеу жұмыстарын жүргізуге бюджеттен тікелей қаражат алмайды. Жекеменшік ЖОО-лар сияқты студенттер таңдауына сай жан басына қаржыландырылады. Елде 28 мемлекеттік оқу орнының акционерлік қоғам ретінде қайта құрылып, корпоратив басқару жүйесіне көшкені белгілі. Осы өзгерістің арқасында шешімді директорлар кеңесі қабылдайды"", – деді Асхат Аймағамбетов.
Оқи отырыңыз: Асхат Аймағамбетов: Мектепте құжатбастылық тыйылмаса, білім басқармасы басшылары жазаланады
Асхат Аймағамбетов жаппай тәртіпсіздік кезінде Отан алдындағы борышын өтеу жолында қаза тапқан азаматтардың балаларына білім гранттары ұсынылатынын мәлімдеді.
""Қоғамдық тәртіпті сақтау кезінде қаза тапқан әскери қызметшілер, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік орган қызметкерлерінің балалары университетте оқуы үшін білім грантын беру ұсынылады. Бұл да мемлекет басшысының тапсырмасы аясында жүзеге асырылады және министрлік президент жүктеген міндеттерді сапалы әрі уақытылы орындайды"", – деді Асхат Аймағамбетов.
2021 жылғы күзден бастап студент пен магистрант, докторанттардың шәкіртақысы көбейді.
""Біз 2021 жылдың қыркүйегінен бастап бакалавриат стипендиясының мөлшері 31 мың теңгеден жоғары , магистратурада – 15% – 76 мың теңге болады деп жоспарлап отырмыз"", – деді Асхат Аймағамбетов.
Оқи отырыңыз: Білім министрі: ""Аналар үйінің"" арқасында 11 жыл ішінде 121 жетімдер үйі жабылды
Ол тек соңғы екі жылда докторантурада стипендия мөлшері шамамен 82% өскені, дей тұрғанмен қыркүйек айында оның мөлшері қазіргідей 150 мың теңгені емес, 172 мың теңге болатынын айтты.
Докторанттар зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында жариялауы тиіс ғылыми мақалалардың саны 7-ден 4-ке дейін қысқарды. Ал бір немесе екі ғылыми мақаласы рейтингі өте жоғары, беделді журналдарда жарыққа шыққан болса, докторант диссертациясын қорғауға мүмкіндік алады. Экс-министрдің айтуынша, бұл санға емес, сапаға бағытталған өзгеріс.
""Биылдан бастап, кейбір докторанттар диссертациялық жұмысты жазбай-ақ ғылыми атақты қорғай алатын болады. Ол үшін докторант беделі мықты басылымда бір ауқымды шолу және Q1-Q2 WоS тізіліміндегі журналдарда кем дегенде екі ғылыми мақаласын автор ретінде және корреспонденция авторы ретінде жарыққа шығаруы керек. Бұл ғылыми зерттеу жұмыстарының нәтижесі мен сапасына қандай да бір нұқсан келтірмей-ақ зерттеу жүргізу мүмкіндіктерін едәуір кеңейтеді. Мұндай тәжірибе көптеген шетелдік жоғары оқу орындарында бұрыннан қолданылып келеді. Дегенмен, бұл балама әдіс ретінде пайдаланылады. Докторант бұрынғыдай өз қалауы бойынша дәстүрлі түрде диссертация жазып, зерттеу жұмыстарын қорғай алады"", – деді Аймағамбетов.
Мұнымен қатар, 500 ғалым әлемнің жетекші ғылыми орталықтарында тағылымдамадан өтеді.
""Мұндағы механизм ""ЖОО үздік оқытушысы"" конкурсына ұқсас болады. Бұл ""Ғылым туралы"" заңға енгізілген жаңа түзетулерге сәйкес мүмкін болып отыр. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қолдауымен 2020 жылы министрлікке қарасты ғылыми ұйымдардың материалдық-техникалық базасын нығайту және жұмысын жандандыруға бағытталған жаңа бюджеттік бағдарлама ашылып, 2,8 млрд теңге бөлінді. Нәтижесінде 23 ғылыми-зерттеу институтына жабдықтар сатып алынды"", – деп министр.
Оқи отырыңыз: Педагогті аттестаттаудың жаңа ережесі: Мұғалімдер неге эссе жазуға қарсы?
""Жас ғалым"" жобасы аясында 1 000 грант бөлінетін болды.
Бұл бөлімге ПМПК, ППТК және орталықтардың мамандары сұхбат арқылы ағылшын тілінсіз түсе алады.
""Біз университеттерге психологиялық медициналық педагогикалық кабинеттің (ПМПК – ред.) мұғалімдері, психологтары және түзету кабинеттері үшін мамандандырылған магистратура ашуды ұсынып отырмыз. Бұл ПМПК, психологиялық педагогикалық түзету кабинеттері және орталықтардың мамандары сұхбат арқылы ағылшын тілінсіз түсуі үшін қажет"", – деді министр.
Сонымен қатар, министр бакалавриат бағдарламалары аясында даярлау, курс арқылы мамандардың біліктілігін арттыру жұмыстарына ерекше назар аудару қажет екенін айтты.
Мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының тәрбиеші қызметкерлері толтыруы тиіс құжаттар саны 3-ке қысқарды. Жаңа тізім бойынша тірбиешілер келесі құжаттарды ғана толтыруы қажет:
Оқи отырыңыз: Білім министрі: ""Болашақта педагогтердің стипендиясы ең жоғары стипендия болады""
""Енді мектепке дейінгі білім беру деңгейі бойынша министрлік айқындаған нақты тізбе бар. Сондай-ақ, ""Педагог мәртебесі туралы"" заңда және әкімшілік кодексте жазылған басқа да құжаттарды талап етуге жауапкершілік қарастырылған және айыппұл түрінде әкімшілік жауапкершілікке тартатын органдар да бар"", – деді Асхат Аймағамбетов.
Экс-министр мектепке дейінгі ұйымдардағы кезек және балабақша тапшылығы мәселесін шешуге тырысты.
Енді ашықтықты қамтамасыз ету үшін бірыңғай облыстық балабақша кезегі құрылады. Ал мектептерге сырттай бағалау жүйесі толық енгізіледі.
""Балабақшалардағы орындарды бөлу кезіндегі ашықтықты қамтамасыз ету үшін облыстардағы электронды кезектердің бәрі енді республика бойынша бірыңғай базаға еніп, біріктірілетін болады"", – деді Асхат Аймағамбетов.
2011 жылдары балаларды балабақшамен қамту көлемін арттыру үшін бақылаулар алынып тасталған болатын.
Оқи отырыңыз: ""Болашақпен"" енді Австрия, Чехия, Ирландия және Оңтүстік Африкада білім алуға болады
""Тексеру болған жоқ. Балабақшаларға деген барлық талап төмендетіліп тастады. Өйткені шағын бизнес, ""балабақшаларды көбейту керек"", ""оған ешқандай кедергі болмау керек"" деген принципті ұстанды. Қазір қамту көрсеткіші көп болғандықтан, алдымызда тұрған ең басты мәселе – сапа"", – деді Асхат Аймағамбетов.
Мемлекеттік тапсырыс енді тек келесі талаптарға сай келетін балабақшаларға ғана беріледі:
Сондай-ақ, балабақша тәрбиешілерінің балалармен жұмыс істеуі үшін тиісті біліктілігі және/немесе білімі болуы қажет.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Асхат Аймағамбетовтің кезінде Педагог мәртебесі туралы заң әзірленді.,,2023-01-04T17:00:00+05:00
kinoteatrlar-nege-aleumettik-film-korsetuden-qasady-rezissermen-suxbat,informburo.kz,Кинотеатрлар неге әлеуметтік фильм көрсетуден қашады? Режиссермен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/kinoteatrlar-nege-aleumettik-film-korsetuden-qasady-rezissermen-suxbat,"Шәрипа Оразбаева – режиссер, сценарист. Алғашқы фильмі ""Мәриям"" халықаралық кинофестивальдерде жүлде алып, сыншылардың назарына ілікті. Лондонда ""Үздік әйел режиссер"" атанды. ""Қызыл анар"" фильмі таяуда өткен ""Еуразия"" халықаралық кинофестивалінде ""Үздік фильм"" номинациясын жеңіп алды. Режиссер авторлық фильмдерінде қарапайым адамдардың тағдырын баяндай отырып әлеуметтік мәселелерді көтереді. Informburo тілшісі Шәрипа Оразбаевамен кино өнері жайлы аз-кем сұхбаттасты.
– ""Қызыл анар"" фильмі қалай түсірілді? Не туралы?
– ""Қызыл анар"" фильмін түсіруге он күндей уақыт кетті. Бюджеті өте аз. Бұл фильмді 2020 жылы тамыз айында карантин кезінде түсірдік. Өнер адамдары үшін карантинде отыру, шеңберде қалу өте қиын ғой. Сол кезеңде фильм түсіргім келді. Бір ай ішінде Анар есімді келіншектің тағдыры жайлы сценарий жазып, фильмді ""Қызыл анар"" деп атадым. Қаназдықпен ауыратындықтан анар жеуі керек. Оған қоса, анар – жұмақ ағашы. Осындай символ ретінде алдым.
–""Мәриям"" дебют фильміңізде басты рөлді прототиптің өзі сомдаған екен. Неге олай шештіңіз? Кәсіби емес актерлермен жұмыс істеудің қандай ерекшелігі бар ма?
– ""Мәриям"" дебюттік фильмі шынайы оқиғаға құрылған. Басты рөлді актриса емес прототип Меруерттің өзі ойнайды. Шынайылықты, деректі жағдайды көркем фильм арқылы жеткізгім келді. Ол жерде бәрі шынайы, ешқандай да актерлер жоқ. Басында актриса алғым келді. Меруерттің өзімен сөйлескенде бір сөзі көкейімде қалып қойды. ""Кішкентай кезімде актриса болып фильмге түссем деген арманым болатын"" деді. Бір жағынан арманын орындағым келді. Екінші жағынан өз-өзін ойнаса жақсы алып шығады деп шештім.
Иә, кәсіби емес актерлермен жұмыс істеу кішкене қиынырақ. Кәсіби актерлер жағдайды түсінеді, бәрін біледі. Кәсіби емес актерлер кішкене уақыт алады. Олармен психологиялық тұрғыда жұмыс істеу керек болады.
Оқи отырыңыз: Бауыржан Шөкенов: Франция қазақстандық киноның прокатына қаржылай қолдау көрсетеді
– Фильмдеріңізде әлеуметтік мәселені көтересіз. Кино өнерінің қазіргі заманда ықпалы қандай?
""Мәриям"" фильмі де шынайы оқиғаға негізделген. Төрт баламен жалғыз қалған әйелдің шынайы тағдыры суреттеледі. Балаларын асырау үшін қаншама қиындыққа тап болды. Күйеуінің денесі табылмағандықтан асыраушысы жоқ деген қағаз ала алмай отырған еді. Кино түсіргеннен кейін тағдыры кішкене өзгерді. ""Мәриям"" фильмі жайлы президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың өзі оқып, көмек беріңіздер деді. Меруерт баспаналы болды.
""Қызыл анар"" фильмі де әлеуметтік жағдайды көтереді. Бұл фильмді түсіруге 2020 жылы Абай ауылындағы зорлық көрген жеті жасар баланың оқиғасы түрткі болды. Негізі фильмдер оқиғасын шынайы өмірден алғанды ұнаматамын. Көбіне әлеуметтік жағдайларды бақылап жүремін, сценарийге арқау жасауға тырысамын.
Кино көңіл көтеру ғана емес, әлеуметтік мәселелерді көтеретін бірден-бір құрал ретінде үлкен маңызға ие. Дәл қазір кинотеатрларда арзан күлкіге құралған фильмдер көбейіп кетті ғой. Олар да әлеуметтік мәселелерді қозғауға тырысып жатыр. Дегенмен де авторлық фильмдер әлеуметтік мәселелерді көбірек қозғайды. Сондықтан да мемлекет авторлық фильмдерді көбірек қолдаса деймін.
– Фильм түсіргенімен прокатқа шыққанда көрермен келмейді деп қолын сілтейтін режиссерлер жоқ емес. Не үшін түсіргенін сұрағанда ""өзім үшін"" дейді. Сіз фильмді не үшін түсіресіз?
– Фильмді түсірген кезде кез келген режиссердің көкейінде айтар ойы болады. Авторлық фильмдер кинофестивальдерде ғана көрсетіліп, көбінесе прокатқа шықпай жатады. Сондықтан оларды бағалайтын кинофестивальдер өте қажет. Дүниежүзінде қаншамасы бар, бізге де көбейту керек. Екі жылдан кейін биыл ""Еуразия"" кинофестивалінің қайта жандануы авторлық фильмді, әлеуметтік мәселелерді қозғайтын туындыларды көрсетуге үлкен мүмкіндік береді. Кез келген режиссер киноны айтар ойын көрерменге жеткізсем, қандай да бір ой қалдырсам деген мақсатпен түсіреді.
Оқи отырыңыз: Балалар жылы балалар фильмі түсірілмеді. Қазақта неге ""Қожаның"" орнын басатын кино жоқ?
– Қазақстанда кино өнері бағалана ма?
– Кино өнері қаншалықты бағаланатынын білмеймін. Бізде кино саласын дамытуға арналған бір ғана мекеме бар. Ол – Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы. Ол жерде жылда питчинг өтеді. Сарапшылар жобаларды іріктейді. Дегенмен де елімізде авторлық фильмдер әлі бағаланбайды. Қоғамда болып жатқан өзекті мәселелрді қозғайтын авторлық фильмдер қолдау табуға тиіс.
– Комедиядан басқа кино неге түсірілмейді дегенде ""көрерменнің деңгейі төмен"" дегенді естиміз. Қазір жағдай өзгергенін, кинопрокатқа әртүрлі жанрдағы фильмдер шығатынын көріп отырмыз. Бұл тенденцияны немен байланыстыра аласыз?
– Кез келген кезеңде тоқырау кезеңі, одан кейін өсу кезеңі болады. Он шақты жылдың көлемінде біраз комедия түсірілді. Касса жинады. Көрерменнің талғамы өсіп келеді. Оған қатты қуанамын. Көрермендер комедиядан кішкене жалыққан сияқты. Олар шынайы өмірді көргісі келеді, қоғамда болып жатқан мәселелерді қозғайтын фильмдерді қарағысы келеді. ""Мәриям"" фильмін кинотеатрдан бір рет көрсеттік. Көрермендер осындай фильмдерді ақша төлеп көруге дайын екендерін айтты. Меніңше, кинотеатр басшылары кішкене қорқақтап, көрерменге мүмкіндік бермейтін сияқты. Авторлық, әлеуметтік фильмдерді көрсетсек касса жинамаймыз деп қорқады. Сондықтан авторлық фильмдерді көрсететін арнайы кинотеатр болса деймін. Еуропа елдерінде, мысалы Францияда бар. Бізге де керек.
– Фестиваль киносы кассалық фильмге айнала ала ма?
– Фестиваль фильмдері өте аз қаржыға түсіріледі. Прокатқа шығатын болса қайткен күнде де қаржысын ақтап алады. Жақсы формадағы, жақсы идеясы бар фильмдер міндетті түрде касса жинайды. Мысалы, ""Паразиттер""фильмі Канн фестивалінде бас жүлдені жеңіп алған, Оскар алды, касса жинады. Фильмде идея болса касса жинау мүмкіндігі жоғары.
– Қазақстанда режиссерлер өзі продюсер, өзі маркетинг жасап кетеді деген пікірді естідім. Фильмді жарнамалауға ақша бөлінбеген соң халық ол туралы білмей жатады дейді. Расымен солай ма?
– Сізбен келісемін. Әсіресе, авторлық фильм режиссері өзі продюсер, өзі маркетинг жасайды, фестивальге жібереді. Ұлттық киноны қолдау орталығынан қаржы алған фильмдерді ілгерілетуге қосымша ақша бөлінбейді. Шетелде. мысалы Голливудта фильм бюджетінің 30-40 пайызы ілгерілетуге кетеді. Сол ақшаны үш-төрт есе шығарып алады. Өкінішке қарай, бізде ондай процесс жоқ. Фильм сататын нарық әлі кішкентай. Екіншіден, енді-енді қадам басып, фильм сатуды, оны ілгерілетуді енді ғана үйреніп келе жатырмыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Режиссер Шәрипа Оразбаева &quot;Мәриям&quot; және &quot;Қызыл анар&quot; атты авторлық фильмдерімен танымал.,,2022-12-29T17:30:00+05:00
maraldyn-muiizi-men-qany-qandai-dertke-em-burabaidagy-bugy-saruasylygynan-fotoreportaz,informburo.kz,Маралдың мүйізі мен қаны қандай дертке ем? Бурабайдағы бұғы шаруашылығынан фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/maraldyn-muiizi-men-qany-qandai-dertke-em-burabaidagy-bugy-saruasylygynan-fotoreportaz,"Әлемде маралдың мүйізі мен қаны емдік мақсатта кеңінен қолданылады. Қазақстанда да осы мақсатта құрылған шаруашылықтар бар. Марал мүйізінің тұнбасы қандай ауруларға ем? Марал қанын не үшін емдік мақтсатта пайдаланады және ол үшін маралдарды қалай баптайды?
Informburo.kz тілшісі ҚР президентінің іс басқармасы ""Бурабай даму"" ЖШС ұйымдастыруымен Бурабайдағы марал шаруашылығымен танысып қайтты.
Бурабайдағы ""Ақ марал"" сауықтыру кешеніндегі марал шаруашылығында 200-дей марал бар. Олардың мүйізі – пантотерапия, мүйізі мен қаны пентогематоген процедуралары үшін қолданылады. Сонымен қатар мұнда маралдарды тамашалап, қоректендіруге де болады.
Сауықтыру кешенінің реабилитолог дәрігері Ерлан Дәулетханұлының айтуынша, маралдың мүйізі мен қаны – артрит, артроз, остеохондроз сияқты тірек-қимыл жүйесі ауруларын емдеу үшін, сонымен қатар иммундық жүйені күшейтуге қолданылады. Қарсы көрсеткіштері: онкология, жүктілік, лактация және әртүрлі түйіндердің пайда болуы.
Дәрігердің айтуынша, табиғатта 22 түрлі аминқышқылы кездессе, марал мүйізінде оның 18 түрі бар.
""Жалпы, маралдың мүйізін жылына екі рет кесуге болады. Бірақ екі рет кессең, олар жүдеп кетеді. Сол себепті, біз оны бір рет – тек маусым-тамыз айларында кесеміз. Наурыздың аяғында олардың мүйізі өздігінен түсе бастайды да, орнына жаңа мүйіз өседі. Оларды ұстап көрсеңіз, губка сияқты жұп-жұмсақ болады. Сол мүйіздер 10-15 сантиметрдей өскен кезде кесіп аламыз"", – дейді ветеринар фельдшер Михаил Ионов.
Ветеринардың айтуынша, маралдың мүйізінде жан болмайды. Сәйкесінше, оны кескен кезде еш ауырмайды. Мүйізді кесер кезде жануарларды қуып, қорада ұстайды. Тек сол себепті ғана олар күйзеліске түсуі мүмкін.
""Егер тырнағымызды түбінен алып тастасақ, ауырады ғой. Тура сол сияқты. Мүйізді де дұрыс өлшеп кессең, ауырмайды. Біз мүйіздің түбінен екі елі қалдырып кесеміз. Сондықтан маралдың басында мүйіздің түбі қалады"", – деп түсіндірді Михаил Ионов.
Шаруашылықтың аумағы 600 гектарды құрайды. Мұнда буаз аналық, төлі бар аналық, аталық, жас малдарды бөлек-бөлек ұстайды. Десе де, олар еркін жайылады. Қыстыгүні боран болған кезде арнайы дайындалған қораларға өздігінен келіп паналайды. Оларға күн сайын жем-шөп, сұлы, рапс, бидай қоспалары, жазда жиналған көкөніс сыпырғыштары, қарағай бұтақтары және тұз беріледі.
""Маралдар бұл жерде тек емдік мақсатта қолданылады. Ет үшін өсірілмейді. Адамдар сияқты жануарларға да жылына бір рет қан тапсырып тұру пайдалы. Негізі, ересек маралдан жарты литрге дейін қан алуға болады. Бірақ, біз тек 200 миллилитр ғана қан аламыз. Бұл олардың денсаулығына пайдалы мөлшер"", –  дейді Михаил Ионов.
Жалпы, Бурабай мемлекеттік табиғи ұлттық саябағын 1 400-ге жуық бұғы мекендейді. Орманшылар оларды қыста қоректендіру үшін биыл 425 тонна шөп, 115 мың көкөніс сыпырғышын дайындаған. Екі күнде бір рет арнайы дайындалған қоректендіру орнына жем-шөп, тұз әкеліп тұрады. Орман бойынша осындай 110 орын бар. Оның 25-і Мирное орман шаруашылығына тиесілі.
Орманшы Бауыржан Мұқановтың айтуынша, Мирное орман шаруашылығын 750 бас бұғы, 273 бас елік, 260 бас қабан мекендейді.
""Қасқырлар да бар. Олар орманның санитары болғандықтан атпаймыз. Тек санын бақылауда ұстаймыз. Кейде шаруашылық сыртында браконьерлер де кездесіп тұрады. Бірақ, биыл тіркелген жоқ"", – деді орманшы.
Орманшылар жабайы жануарлар ауырып қалса, ветеринарлар емдеу шараларын жасайтынын айтты.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Дәрігердің айтуынша, табиғатта 22 түрлі аминқышқылы бар болса, олардың 18-і марал мүйізінен табылады.",,2022-12-23T13:00:00+05:00
nurpeiisov-amirbek-ayuxanov-2022-zyly-qazaqstanda-kimder-dunieden-otti,informburo.kz,"Нұрпейісов, Әмірбек, Аюханов. 2022 жылы Қазақстанда кімдер дүниеден өтті?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/nurpeiisov-amirbek-ayuxanov-2022-zyly-qazaqstanda-kimder-dunieden-otti,"2022 жыл Қазақстан халқы үшін ауыр басталды. Қаңтар оқиғасында қаза тапқандардың қазасы елдің қабырғасын қайыстырды. Оған қоса биыл өз ісінің майталманына айналып, елдің өркендеуіне үлес қосқан көптеген танымал тұлғалар да өмірден өтті. Информбюро порталы биыл өмірден озған белгілі адамдарды еске алады.
Белгілі театр және кино актері, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, ""Құрмет"" және ""Парасат"" ордендерінің иегері Төлеубек Аралбай 21 қаңтарда қайтыс болды .
Ол 1950 жылы Семей қаласында дүниеге келді. 1966 жылы Семей облыстық музыкалық драма театры жанындағы студияны бітірген. 1992-1995 жылдары театр сахнасында еңбектене жүріп Темірбек Жүргенов атындағы ұлттық өнер академиясын ""Драма және кино режиссері"" мамандығы бойынша бітіріп шықты.
1976 жылы Мұхтар Әуезов атындағы қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамына қабылданды.
Төлеубек Мұхамеджанұлы ұлттық кино өнерінің дамуына өзіндік үлес қосқан. Ол әр жылдары түсірілген ""Айдаһар жылы"", ""Шоқан Уәлиханов"", ""Азиат"", ""Қыз жылаған"", ""Мұстафа Шоқай"", ""Рэкетир"", ""Ликвидатор"", ""Жаужүрек мың бала"" сынды басқа да фильмдерге түскен.
2018 жылы Төлеубек Аралбай ""Біздің қаланың ханзадасы"" фильміне түскен рөлі үшін Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше елдер арасында өткізілген кинофестивальде ""Үздік актер"" жүлдесімен марапатталған болатын.
Жазушы, Қазақ КСР Халық жазушысы, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Әбдіжәміл Нұрпейісов 5 ақпанда 97 жасында дүниеден өтті .
Әбдіжәміл Нұрпейісов 1924 жылы 22 қазанда Қызылорда облысы, Арал ауданының Құланды ауылдық кеңесіне қарасты Үшкөң деген жерде туған.
1942-1945 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1956 жылы Мәскеудегі Максим Горький атындағы Әдебиет институтын бітірген, 1962-1964 жылдары ""Жұлдыз"" журналының бас редакторы, 1992 жылдан халықаралық Қазақ ПЕН клубының президенті, 2000 жылдан ""Таң-Шолпан"" журналы редакторлар кеңесінің төрағасы болды.
Әдебиетке 1947 жылдан араласа бастады. Тұңғыш шығармасы – Ұлы Отан соғысы тақырыбына арналған ""Курляндия"" романы 1950 жылы жарық көрді. Бұл шығармасы үшін жазушыға Жамбыл атындағы республикалық сыйлық берілді. ""Курляндия"" романын кейіннен өңдеп, толықтырып, 1958 жылы ""Күткен күн"" деген атпен қайта жариялады. ""Қан мен тер"" трилогиясы (1-кітап – ""Ымырт"", 1961; 2-кітап – ""Сергелдең"", 1964; 3-кітап – ""Күйреу"", 1970) және ""Сең"" (1983), ""Соңғы парыз"" (1999) романдары дүние жүзі халықтарының көптеген тілдеріне аударылған.
КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1974). 2001 жылы Мәскеудегі Халықаралық Әдеби қордың ""За честь и достоинство"", 2003 жылы Халықаралық Шолохов атындағы сыйлықтардың лауреаты атанды. Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту, ""Құрмет Белгісі"", ""Халықтар достығы"" (1984), ""Отан"" (1994) ордендерімен және медальдармен, РСФСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет Грамотасымен марапатталған. 1985 жылы Қазақ КСР Халық жазушысы құрметті атағы берілді.
Оқи отырыңыз: Дулат Исабеков жас жазушылар туралы: Олар біз сияқты романтик емес, прагматик
23 наурызда 99 жасында ""Біздің сүйікті дәрігер"" фильмінде ойнаған актер Юрий Померанцев қайтыс болды .
Юрий Померанцев – а ктер, режиссер, Қазақстан Республикасының халық әртісі, ҚР мемлекеттік сыйлығы мен ""Тарлан"" тәуелсіз сыйлығының лауреаты, ""Отан"" жоғары орденінің кавалері, Қазақстанның Еңбек ері.
Сондай-ақ, ол әлемдегі алғашқы балалар театрының негізін қалаушылардың бірі.
Актер 1923 жылы 11 ақпанда Киев қаласында дүниеге келген.
27 наурызда журналист Батыр Қазыбаев 53 жасында ұзаққа созылған дерттен дүниеден өтті .
Ол Алматыда қазақ-совет жазушысы, ҚазТАГ-тың бұрынғы директоры әрі ҚазКСР Компартиясы ОК хатшысы Кәкімжан Қазыбаевтың отбасында дүниеге келген. Анасы – Орынша Қарабалина-Қазыбаева, Қазақстанның еңбек сіңірген педагогі.
1993 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. Әр жылдары Қазақстан Президентінің баспасөз қызметінде, премьер-министр кеңсесінде жұмыс істеген.
Батыр Қазыбаев он жылдан астам уақыт құрамына Tengrinews.kz, Vesti.kz, Massaget.kz ақпараттық порталдары кіретін медиахолдингті, ""Ретро FM Қазақстан"", ""Жұлдыз FM"" радиостанциясы, СТВ телеарнасын басқарды және ""Жетінші арнаның"" негізін қалады.
6 сәуірде белгілі диктор, телевизия және радио ардагері Әбдірәлі Бөлебай 70-ке қараған шағында өмірден өтті .
Ол1953 жылы Жамбыл облысында дүниеге келген. Алдымен Алматыдағы №46 қалалық кәсіптік техникалық училищені, одан кейін Құрманғазы атындағы консерваторияны бітірген. Сосын Мәскеу қаласындағы Бүкілодақтық телевизия және радио қызметкерлерінің білімін жетілдіру институтында дәріс алған.
Еңбек жолын ""Қазақфильм"" киностудиясында режиссердің көмекшісі болып бастады. Одан соң, телеарна мен радиоларда қызмет атқарды. 1996 жылы ""Хабар"" агенттігінде ""Жеті күн"" ақпаратты сараптау бағдарламасы және ""Жаңалықтар"" қызметінің жүргізушісі болды. 2002 жылы ҚР Президентінін телерадиокешенінде продюсер, 2004 жылы ҚР Экономикалық қылмысқа және сыбайлас жемкорлыққа қарсы күрес агенттігі қаржы полициясы баспасөз хатшысы болып қызмет атқарды. Қаржы полициясының полковнигі.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда жүректің кенет тоқтауынан қайтыс болатындар саны күрт өсті
8 сәуірде Қазақстанның бұрынғы білім және ғылым министрі Шәмшә Беркімбаева 80 жасқа қараған шағында дүниеден озды .
Ол 1942 жылы 10 қазанда Алматы облысында дүниеге келді.
1966 жылы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының Филология факультетін бітірген.Еңбек жолын ауыл мұғалімі болып бастаған.
Әр жылдары мектеп директоры, Алматы облыстық партия комитетінің хатшысы, білім министрінің орынбасары, Қазақстанның Қырғызстандағы елшілігінің бірінші хатшысы, Алматы облысы білім басқармасының басшысы қызметтерін атқарды.
Сонымен қатар 1999-2002 жылдары парламент сенатының депутаты, 2002-2003 жылдары білім және ғылым министрі болды.
2003 жылдан 2011 жылға дейін Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетінің ректоры болды. Педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент, академик Шәмшә Көпбайқызы еліміздегі білім мен ғылым саласының дамуына үлкен үлес қосты.
16 мамырда Ғабит Мүсірепов атындағы балалар мен жасөспірімдер театрының актері, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі Сағат Жылгелдиев дүниеден өтті .
Ол 1954 жылдың 12 желтоқсанында Қызылорда облысы, Жалағаш ауданы, Аққыр ауылында дүниеге келген. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, Ерен еңбегі үшін медалінің иегері.
Сағат Ермағамбетұлы Қазақ драма театры жанындағы театр студиясын, Қазақ ұлттық консерваториясының актерлік бөлімін бітірген. 1977 жылдан Қазақ балалар мен жастар театры сахнасында өнер көрсетеді. Сағат Жылгелдиев (И.Сапарбаевтың ""Ауылдан келген аруында""), Байжан (И.Ғайыптың ""Алтын ажалында""), Абдолла (С.Балғабаевтың ""Ең әдемі келіншегінде""), Қожа Ахмет Иасауи (О.Дастановтың ""Әзірет Сұлтанында""), Шеге, Байдалы би, Сердәлі (Ғ.Мүсіреповтің ""Қыз Жібек"", ""Ұлпан"", ""Ақан сері – Ақтоқтысында"") т.б. рольдерде ойнаған.
2 шілдеде Өнер академиясының ұстазы, белгілі актер әрі мәдениет қайраткері Отаралы Көлжан өмірден өтті.
8 тамызда халық әртісі, театр актрисасы Роза Әшірбекова 85 жасқа қараған шағында өмірден озды.
Роза Әшірбекова 60 жылдан аса уақыт Ғ.Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театрында еңбек етті. Актрисаның алғашқы рөлдерінің бірі – Б.Тәжібаевтың ""Қарагөз қарындасым"" спектакліндегі Анна бейнесі.
Театр сахнасында сомдаған Ләззат (Т.Ахтановтың ""Махаббат мұңында""), Хадиша, Сейде (Ш.Айтматовтың ""Арманым Әселімі"" мен ""Бетпе-бетінде""), Шафақ (М.Кәрімнің ""Ай тұтылған түнінде""), Гертруда (У.Шекспирдің ""Гамлетінде""), Гиацинта (Мольердің ""Скапеннің айласында""), Аркадина (А.Чеховтың ""Шағаласында""), Клеопатра Львовна (А. Островскийдің ""Адам аласы ішіндесінде"") рөлдері Роза Әшірбекованың кәсіби шеберлігін танытып, қазақ сахна өнері тарихындағы шоқтығы биік бейнелерге айналды.
Оқи отырыңыз: Театр сыншысы: Ұлттық классика – сахнаға міндетті түрде ұлттық киіммен шығу емес
15 тамызда ҚР еңбек сіңірген артисі, театр және кино актрисасаы Тамара Қосыбаева 95 жасқа қараған шағында өмірден өтті.
Ол 1928 жылдың 15 нау­рызында Павлодар облысының Ақсу ауданына қарасты №4 елдімекенде дүниеге келді. 1944 жылы Алматыға келіп, киноактерлік бөліміне оқуға түседі. Курсты бітірген соң Ташкент қаласындағы Өнер институтының актерлік бөлімін бітіреді
Аса қадірлі тұлға өлшеулі ғұмырын саф сұлу театр өнеріне арнап, Ғ.Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театрында ұзақ жылдар жемісті қызмет етті.
Ол 30-дан астам фильмдерге түскен. Атап айтсақ, ""Балалық шаққа саяхат"" (1968), ""Шоқ пен Шер"" (1971), ""Күсен-Күсеке"" (1975), ""Нан мен тұз"", ""Сүйкімді"" (екеуі де 1975), ""Адамдар арасында"" (1977), ""Сен 12-ге толғанда"" (1978), ""Саған күшік керек пе?"" (1994), ""Жамбылдың жастық шағы"" (1996), т.б. фильмдер бар.
Қызылорда футбол мектебінің түлегі алғаш рет 17 жасында ""Автомобилист"" командасының сапында жасыл алаңда жарқылдап, жанкүйерлердің жүрегін жаулаған. Қызылордалық команда қатарында КСРО чемпионатында 100-ден астам ойын өткізіп, 33 гол соқты. Сонымен қатар алматылық ""Қайраттың"" сапында ойнады.
Футболдағы мансабын аяқтаған соң ""Қайрат"" командасын басқарды. Әрі қарай партия мен дипломатия қызметіне ауысып, әр жылдары ҚР Премьер-Министрінің кеңесшісі, ҚР Парламент Мәжіліс аппараты жетекшісінің орынбасары, ҚР Президент әкімшілігінде қызмет атқарған.
9 қарашада сатирик Көпен Әмірбек 72 жасында өмірден озды.
Ол 1950 жылы 29 наурызда Оңтүстік Қазақстан облысының Отырар ауданына қарасты Ешкіқора ауылында дүниеге келген. Орта мектепті бітірген соң Отырардағы халық театрында еңбек жолын бастаған. 1973 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетін бітіріп, Владивостокта екі жылдық әскери-партия мектебінде оқыған. 1978 жылы Мәскеуде, 1980 жылы Ташкентте өткен бүкілодақтық жас сықақшылар фестиваліне қатысып, ""Правда"" баспасынан шыққан ""Надейся и жди"", ""Крохотные звезды"" атты орыс тіліндегі ұжымдық жинақта әзіл-сықақтары жарияланды.
""Қазақ әдебиеті"", ""Егемен Қазақстан"" газеттерінде сатира, фельетон бөлімінің меңгерушісі, ""Білім және еңбек"", ""Ара-Шмель"" журналында жауапты хатшы, Республиканың Бас прокуратурасы мен Жоғарғы Сотта баспасөз хатшысы болып ұзақ жылдар қызмет істеді. ""Ара"" журналының бас редакторы, Қазақ радиосы директорының орынбасары, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасы сатира кеңесінің төрағасы болған.
Әр жылдары жарық көрген ""Аты жоқ кітап"", ""Алып"", ""Тілім қышып барады"", ""Қысыр әңгіме"", ""Ауызбастырық"", ""Мың бір мысал"", ""Неменеңе жетісіп күлесің?"", ""Өзіңді танисың ба?"", ""Сайдағы қойшыдан сарайдағы патшаға дейін"" атты әзіл-сықақ, пародия кітабы арқылы оқырмандарға кеңінен танылды. ""Тамаша"" ойын-сауық отауының белсенді авторы болып, өзі құрған ""Көпен келе жатыр!.."" әзіл-сықақ, пародия театрымен де көрерменнің көзіне түскен.
Президент гранты мен ""Парасат"" орденінің иегері, Халықаралық ""Алаш"" әдеби сыйлығының лауреаты.
Читайте также: Алматыда өрт сөндіруші бейнеленген жаңа мурал салынды
20 қарашада Астанада көп қабатты үйден шыққан өрттен үш адамды құтқарып алған Асқар Забикулин ауруханада көз жұмды . Оның артында әйелі мен екі баласы қалды.
Асқар Забикулин ауруханада жатқанда Президенттің жарлығымен I дәрежелі ""Айбын"" орденімен наградталған еді. Алайда көп ұзамай денесінің 80 пайызын күйік шалған өрт сөндіруші қайтыс болды.
Ол – азаматтық қорғау капитаны. Еңбек жолын ""Қараөткел"" ПЧ-9 өрт сөндіру бекетінің қарауыл бастығы болып бастаған. Былтыр Астана Төтенше жағдайлар департаментінің Өрт сөндіру және авариялық-құтқару жұмыстары қызметі кезекшісінің көмекшісі қызметіне тағайындалды.
Астанадағы көшелердің біріне өртсөндіруші Асқар Забикулиннің есімі берілді. Оның отбасына 3 бөлмелі пәтер табыс етілді. Балаларына болашақта оқу орындарына грант бөлініп, барлық несиесі жабылды. Дүниеден өткен соң ""Жыл адамы"" байқауында ""Алтын адам"" сыйлығының лауреаты атанды.
26 қарашада жазушы, ҚР Еңбек сіңірген қайраткері Мархабат Байғұт өмірден озды.
Ол 1945 жылы 25 мамырда Түркістан облысы Түлкібас ауданында дүниеге келген. Ұзақ жылдар бойы аудандық, облыстық басылымдарда, облыстық партия комитетінде жауапты қызметтер атқарған. Жазушының ""Шілде"", ""Нәуірзек"", ""Қорғансыз жүрек"", ""Серт пен сенім"" және тағы да басқа кітаптары жарық көрген. Оның шығармалары орыс, украин, өзбек, түрік, қарақалпақ, саха тілдеріне аударылған. Сонымен қатар, қаламгер В.Шукшиннің, Ю.Покальчуктің, Ш.Айтматовтың шығармаларын, У.Ирвингтің Мұхаммед пайғамбар туралы кітабын қазақ тіліне аударған.
3 желтоқсанда қазақтан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы, даңқты спортшы Әлжан Жармұхамедов 78 жасында ұзаққа созылған аурудан өмірден өтті.
Әйгілі баскетболшы 1944 жылы Өзбекстанда дүниеге келген. Ол баскетболдан тоғыз дүркін КСРО чемпионы, КСРО құрамасының сапында үш мәрте Еуропа чемпионы атанған. 1972 жылғы Мюнхен Олимпиадасының чемпионы болды. 1980 жылы өткен Монреаль Олимпиадасында да қола медаль иеленді.
Баскетболмен айналысуды аяқтағаннан соң жаттықтырушы қызметін атқарды. Мәскеуде командаласы Сергей Белов екеуі Ресей құрама командасын жаттықтырды. Олар 1994 жылы Канадада өткен әлем біріншілігінде күміс медалға, 1997 жылы Еуропа біріншілігінде қола медальға ие болды.
Оқи отырыңыз: Олимпиада тарихта үш рет өтпей қап, бір рет шегерілген. Дүбірлі додаға қатысты 10 қызық мәлімет
13 желтоқсанда биші, педагог, балетмейстер, Қазақстанның халық әртісі, Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Болат Аюханов 86 жасқа қараған шағында өмірден өтті.
Ол 1938 жылы 13 қыркүйекте Семей қаласында дүниеге келген. 1955 жылы Алматы хореографиялық училищесін бітірген. Еңбек жолын 1957 жылы Алматы қаласындағы Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрында балет солисі болып бастаған.
1967 жылы ""Қазақконцерт"" жанындағы ""Алматының жас балеті"" ансамблін құрып, билер мен хореографиялық миниатюраларды, композицияларды, балеттерді сахналаған. Аюханов оның тұрақты жетекшісі, педагогы, орындаушысы, концертмейстері болды және өмірінің соңғы күндеріне дейін осында жұмыс істеді.
Оның ""Менің балетім"", ""Сезімдер өмірбаяны"" атты кітаптары бар. Еуропа мәдениетінің ХХ ғасырдағы 60 жарық жұлдызы туралы шығатын 25 кітаптың біреуі Аюхановтың өмірі мен өнеріне арналған.
""Болеро"", ""Қазақ сувенирі"", ""Батырлар"", ""Қыз Жібек"", ""Гамлет"", ""Кармен-сюита"", ""Шыңғысхан"" және басқа қойылымдарға қатысқан. ""Біздің жеріміздің байлығы"", ""Жауым, тоғызыншы ұлдан қорық"", ""Түнектің әміршісі"", ""Айдай сұлу Айсұлу ертегісі туралы"" кинофильмдеріне түскен.
""Құрмет белгісі"", ""Еңбек Қызыл Ту"" ордендерімен марапатталған.
20 желтоқсанда бокстан КСРО чемпионы Болат Теміров өмірден өтті.
Болат Теміров 1969 жылы Атырауда дүниеге келді. Бокспен бала кезінен бастап айналысты. Алғаш рет 1985 жылы турнирде жүлдеге ие болды. 1991 жылы Қазанда өткен бокстан КСРО чемпионатында  чемпион атанды, Минскіде өткен КСРО халықтарының спартакиадасында және бокстан КСРО кубогында алтын медальға ие болды. 1992 жылы КСРО сапында Олимпиада ойындарына қатысты.
Бірнеше рет әлем чемпионаттарының қатысқан Болат Теміров Қазақстан тәуелсіздігінің алғашқы жылдарында ұлттық құраманың капитаны болды. Бокстағы мансабын аяқтағаннан кейін бизнеспен сәтті айналысып, Қазақстан бокс федерациясының бас хатшысы қызметін атқарды. Атырау облысының құрметті азаматы болды.
21 желтоқсанда мемлекет және қоғам қайраткері, философия ғылымының докторы, профессор, Әлеуметтік ғылым академиясының академигі. мангелді Айталы 83 жасында өмірден өтті .
Ол 1939 жылы Ресейдің Астрахан облысы Володарск ауданына қарасты Болдырево ауылында дүниеге келген. Амангелді Айталы Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институтын, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің аспирантурасын бітірген. Еңбек жолын ауыл мектебінде бастауыш сынып мұғалімі болып бастап, Ақтөбе мемлекеттік педагогика иниститутында аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, проректор болып еңбек етті.
1999-2007 жылдары Парламент Мәжілісінің депутаты болған. Философия ғылымының докторы, профессор, ҚР Қоғамдық ғылымдар академиясының академигі, Ақтөбе қаласының құрметті азаматы.
Ұзақ жылдар білім және ғылым саласында қызмет еткен. Бірнеше ғылыми-көпшілік кітаптардың және жүздеген ғылыми мақалалардың авторы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Ресми дерек бойынша, Қасіретті қаңтар оқиғасы барысында 238 адам қайтыс болды.",,2022-12-27T14:35:35+05:00
oppengeimer-dzon-uik-ormeksi-adam-2023-zyldyn-uzdik-kinopremeralary-qandai,informburo.kz,"Оппенгеймер, Джон Уик, Өрмекші адам: 2023 жылдың үздік кинопремьералары қандай?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/oppengeimer-dzon-uik-ormeksi-adam-2023-zyldyn-uzdik-kinopremeralary-qandai,"2023 жылы қандай танымал фильмдер жарыққа шығады? Informburo.kz тілшісі шетелдік және қазақстандық кинофильмдер премьераларына шолу жасады. Премьераны жіберіп алмау үшін күнтізбені ашып, күнін белгілеп қоюға кеңес береміз.
""Жігіттер"" вокалдық тобының мүшесі Бағлан Әбдірайымовтың фильмі. Картинада Бағланның басынан кешкен оқиғалары баяндалады. Ол қарапайым өмір сүріп жатады: көп жерде өнер көрсетеді, достарымен араласады, отбасына қамқорлық жасайды. Бірақ достарының бірімен казиноға барған сәттен бастап бәрі өзгеріп сала береді. Бос уақытын казинода жиі өткізе бастайды. Әр ойын сайын жеңістің тәтті дәмін сезіп, үлкен сомада ұтыс ұта бастайды. Алайда бұл жеңістердің соңы жеңілістерге ұласады. Бағлан енді қиын жағдайдан шығудың жолын табуы керек. Ол тағдырдың ауыр соққысына төтеп беріп, адамдық қасиетін сақтай ала ма?
Оқи отырыңыз: Кинотеатрлар неге әлеуметтік фильм көрсетуден қашады? Режиссермен сұхбат
Пол Радд, Эвангелин Лили және Майкл Дуглас үлкен экранға қайта оралады. Тағы да қорқынышты қауіп, тағы да қорқынышты зұлымдыққа қарсы тұру. Бұл жолы ансамбль құрамына супер зұлымды сомдайтын Джонатан Рис-Майджорс қосылады. Сонымен қатар картинада Билл Мюррейді көре аламыз. Алайда оның кімді ойнайтыны әзірге белгісіз.
Киллер туралы фильмнің төртінші бөлімі ұзақ кідірістерден кейін жарыққа шықпақ. Бас кейіпкер үшінші бөлімнің соңында Кландар кеңесіне қарсы соғысуға дайын отырған Көгершін патшасын паналайды. Ал төртінші бөлімде  не болатыны әзір белгісіз. Бірақ Чад Стахельски сұхбаттарының бірінде төртінші бөлімде happy end болмайтынын айтқан еді.
Оқи отырыңыз: ""Бастау"" фестивалінің отандық киноны дамытудағы үлесі қандай?
Marvel комикстеріне негізделген америкалық суперқаһармандар туралы фильмі. ""Галактика сақшылары"" (2014) және ""Галактика сақшылары-2"" туындыларының жалғасы. Бұл жолы да Галактика сақшылары ғаламды сақтап қалу үшін қауіпті жауға қарсы тұруы керек.
Бұл ""Өрмекші адам: Әлемдер арқылы"" (2018) фильмінің жалғасы. Оқиға желісі ""Өрмекші әлемі"" деп аталатын балама ғаламдар арасында өрбиді. Бас кейіпкер Майлз ""Өрмекші күші"" деген атпен танымал Өрмекші-адамдармен тобымен бірге әлемдерге саяхат жасайды.
Оқи отырыңыз: Бауыржан Шөкенов: Франция қазақстандық киноның прокатына қаржылай қолдау көрсетеді
Кристофер Ноланның фильмдері әрдайым кинокөрерменнің назарында. Киносарапшылардың болжамынша, ""Оппенгеймер"" фильмінің 2023 жылдың ең таңдаулы туындысына айналуы ғажап емес.
Кристофер Нолан фильмде әлемдегі ең жойқын қару – атом бомбасын ойлап тапқан Роберт Оппенгеймердің өмірбаянын негізге алған. Ғалымның рөлін Килиан Мерфи сомдайды. Ол бұған дейін де режиссердің  фильмдерінде қосалқы кейіпкерлерді жандандырған еді.
Том Круз 27 жыл бойы арнайы агент Этан Ханттың рөлін ойнап келеді. Жетінші бөлімде алдыңғы бөлімдердегі көптеген таныс кейпкер бар. Ал 2024 жылы ""Орындалмайтын миссия-8"" шығады.
Оқи отырыңыз: Балалар жылы балалар фильмі түсірілмеді. Қазақта неге ""Қожаның"" орнын басатын кино жоқ?
Фильмде Оңтүстік-шығыс Қазақстанның бір ауылындағы 1993 жылдар суреттеледі.  Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін колхоздар мен совхоздар тарай бастады. Малды бөлу, мүлікті жекешелендіру басталды. Бүкіл ауыл тұрғынының мал-мүлік тең, әділетті түрде бөлінетініне сенімі жоғалады. Бас кейіпкер Әбіл – атақты колхоздың беделді шопаны. Ол өмір бойы мал баққан. Ол да жекешелендіруден өз үлесін алып қалуға барын салады. Алайда оны неше түрлі қиындық күтіп тұр.
2021 жылы Денис Вильневтің ""Дюна"" фильмі үлкен құм құрттары мен ғарыш қақтығыстары арқылы көрермен назарын аударған еді. Ол пандемия кезіндегі ең үлкен шығарылымдардың бірі болды және ""Оскар"" сыйлығының он номинациясын алды. Режиссер бастапқыда оқиғаны бірнеше тарауға бөлуді көздеген. Сондықтан бірінші бөлімінде Франк Герберттің роман-эпопеясының жартысына жан бітірген.
Фильмнің екінші бөлімінде Пол Атрейдестің (Тимоте Шаламе) Чани (Зендеа) мен фремендерге қосылу тарихын баяндайды. Бас кейіпкер махаббат пен ғалам тағдырының бірін таңдауға мәжбүр болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Биыл Marvel студиясы бірнеше фильмін жарыққа шығаруды жоспарлап отыр.,,2023-01-03T10:00:00+05:00
qantardan-qantarga-deiin-bir-zyl-sayasi-baga-beruge-zetkilikti-me,informburo.kz,Қаңтардан қаңтарға дейін: Бір жыл саяси баға беруге жеткілікті ме?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qantardan-qantarga-deiin-bir-zyl-sayasi-baga-beruge-zetkilikti-me,"Қасіретті қаңтар оқиғасына – 1 жыл. 2022 жылы 2 қаңтарда бастау алған бұл оқиғалар тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең ірі қақтығыс болды. Сұйытылған газ бағасының көтерілуіне байланысты Жаңаөзен халқы бастаған митинг біртіндеп Алматы, Ақтөбе, Ақтау, Атырау, Қарағанды, Астана, Шымкент, Көкшетау, Орал және тағы басқа қалалардағы баскөтерулерге әкеліп соқты. Тұрғындар көшеге шығып, экономикалық және саяси өзгерістерді талап етті. Осылайша бейбіт басталған наразылық артынша қарулы қақтығыс пен бұзақылық әрекеттерге ұласты. Осыған орай, президент Қасым-Жомарт Тоқаев ҰҚШҰ әскерін көмекке шақырды.
11 қаңтарда тәртіпсіздіктерге қатысқан 10 мыңға жуық адам қамауға алынды. Ал кәсіпкерлерге келтірілген шығын 100 млрд теңгені құрады. Тергеуден кейін 1 113 азаматқа қатысты айыптау үкімі шығарылып, тағы 315 адамның ісі әлі қаралып жатыр. 238 азамат қаза тапты.
Қаралы қаңтар оқиғаларынан кейін Қазақстанда қолға алынған реформалар дұрыс бағытта жүріп жатыр ма? Билік қандай сабақ алды? Қаңтар оқиғасы қайталануы мүмкін бе? Осы және өзге сауалдарды Informburo.kz тілшісі саясаттанушыларға қойып, пікірін білді.
Толғанай Үмбеталиева, саясаттанушы, саясаттану ғылымдарының кандидаты, Орталық Азиялық демократияны дамыту қорының бас директоры:
– Қаңтар оқиғасынан бері тура бір жыл өтті. Бір жыл саяси баға беруге жеткілікті ме?
– Жалпы, қазірдің өзінде саяси нәтижелерді қорытындылай аламыз. Дегенмен мәліметтері әлі белгісіз, тергеу жұмыстары аяқталып, нәтижесі ресми түрде жарияланғанда нақтылауға болады.
– Қаңтар оқиғасынан қандай сабақ алдық?
– Бірінші сабақ – ""Мұрагер"" моделі біздің саяси жүйемізде президентті өзгерту механизмі ретінде жұмыс істемеді, яғни саяси тұрақтылыққа әкелмеді. Тиісінше, болашақта билікті берудің бұл моделінен бас тарту қажет.
Екіншіден, элитаішілік қақтығыста халықтың бұрынғы президент жүргізген саясатқа наразылығын пайдалану бар. Ал қоғам манипуляцияға өте бейім болып шықты. Менің ойымша, оның басты себебі – ел азаматтарының саяси тәжірибесінің жоқтығы. Оларға қай жерде бұрынғы президенттің жақтастары белсенді насихат жүргізіп жатқанын, шындық қай жерде екенін ажырату қиын.
Оқи отырыңыз: Қаңтар оқиғасы туралы кітап авторы: Назарбаев үш жыл қайтадан президент болғысы келген
Ал екінші себеп – саяси партиялар мен бұқаралық ақпарат құралдарының әлсіздігі. Олар өте ұзақ уақыт бақылауда болды. Оларға дамуға, саяси өмірде дербес субъект болуға мүмкіндік болған жоқ. Нәтижесінде қоғамдық пікірді бұрынғы президентті жақтаушылар да, қазіргі президентті жақтаушылар да сатып ала алатын блогерлер анықтайтын болды. Бұл ақпарат ағынында қарапайым азаматтарға шындықтың қай жерде екенін түсіну қиын. Сәйкесінше, азаматтарда қазіргідей екі позиция емес, балама позициялар болуы үшін саяси партияларды, БАҚ-ты, парламент пен мәслихаттарды күшейту қажет.
Өте маңызды сабақ – күштік құрылымды реформалау: армия мен Ішкі істер министрлігі. Полицияның әлсіздігі, жемқорлық, құқық қорғау органдарының біліксіздігі, кәсіби білімінің төмендігі бірқатар құқық қорғау органдарының өткен жылдың қаңтар айында заң жағына емес, қақтығысқа түскен саяси жақтардың біріне өтуіне себеп болды. Полиция заңды басшылыққа алуы керек, азаматтардың құқықтарын бұзбай (бұл жағдайда іс жүзінде митингке шыққандардың) , ішкі қауіпсіздікті қамтамасыз етуі керек. Армия ішкі саяси процестерге қатыспауы керек. Бұл барлық құжаттарда бекітілуі тиіс, өйткені армияны басқа уақытта да пайдалануы мүмкін және ол қалай аяқталатыны белгісіз.
Оқи отырыңыз: Қаңтар оқиғасында ұсталғандардың көбі – жұмысы мен жоғары білімі жоқ 30 жасқа дейінгі азаматтар
Мақсат Жақау, саясаттанушы:
– Қаңтар оқиғасынан қандай сабақ алдық? Қалай ойлайсыз, қазір елдегі реформалар дұрыс бағытта жүріп жатыр ма?
– Мемлекеттік тұрғыда саяси реформалар басталды. Оның ішінде бюрократизацияны барынша азайту, басқару саясатын орталықсыздандыру жүріп жатыр. президент өз құзыретіндегі көп дүниені жергілікті басқару деңгейіне дейін бөліп берді. Мәслихаттардан бастап, Мәжіліске дейін тікелей және аралас сайлау және әкімдерді сайлау тетігі іске қосылды. Сонымен қатар саяси партиялардың арасындағы плюрализмді күшейту үшін олардың қиындықсыз құрылуына мүмкіндік беріле бастады. Сол партиялармен қатар аралас сайлаумен жекелей саясаткерлердің әртүрлі заң шығару, Мәслихат немесе Мәжіліс деңгейіндегі палаталарға жеке мандатпен кіруіне мүмкіндік алды. Осы және қосымша көп дүниені айтуға болады. Бұл жерде өлім жазасын алып тастау туралы бастамалар да болды. ""Жер – халықтыкі"" деген арнайы бап енгізіліп, жер мәселесіне толығымен нүкте қойылды.
Қосымша құрылымдық өзгерістер ретінде Конституциялық соттың құрылуын атап өту керек. Енді кез келген азамат өзінің әр әрекетіне дұрыс конституциялық баға берілуі үшін Конституциялық сотқа жүгіне алады. Сондай-ақ әртүрлі саяси процестер болса, сайлау әділ өтпесе, кез келген азамат осы туралы Конституциялық сотқа жүгіне алады.
Сонымен қатар президенттің 1 қыркүйектегі жолдауын айтуға болады. Бұл экономикалық-әлеуметтік бастамалар. Ерекше айтып өтетін нәрсе, Қазақстанның байлығы, мысалы табиғи байлықтардың ресурстарына ие ""Самұрық-Қазына"" сияқты квазикомпанияның 50 пайыздық табысынан әр қазақстандық жас ұрпақтың шотына қаражат аударып отыру бастамасы. Ол бұрыннан айтылып келе жатқан мәселе. Тағы да басқа фискалдық, транзиттік өзгерістер бар. Бұның бәрі қазір президенттің арнайы тапсырмасымен заңнамалық-нормативтік нормалар арқылы бекітіліп жатыр.
Оқи отырыңыз: ""Қоқыс терген ана"": Қаңтар оқиғасынан кейін көмек сұрайтын көпбалалы аналар саны артты
– Елде тағы қандай жағдайлар көтерілістерге алып келуі мүмкін? Жағдай қайталанбас үшін не істеу керек?
– Былтыр Қаңтар оқиғасына әкелген нәрсе – қымбатшылық. Қазір де қымбатшылық толық еңсеріліп, шешімін тапқан жоқ. Геосаяси мәселелерге, көрші елдердің қақтығыстарына байланысты экономикалық деңгейде бәрімізге тікелей әсер етіп отырған жағдай. Бұл қымбатшылықтың 2023 жылдың жартыжылдығына дейін созылатын түрі бар. Себебі көрші елдердегі қақтығыстардың бітетін түрі жоқ. Қақтығыстар созылған сайын көрші елдерде аймақтық деңгейде экономикалық қиындықтардың, қаржылық дағдарыстардың күшейе беретінін көрсетіп отыр.
Былтыр Қаңтар оқиғасы сұйытылған газ бағасының көтерілуімен байланысты болған. Биыл да осы бағыттар өзектілігін жойған жоқ. Қымбатшылық барлық деңгейде бар. Мысалы, коммуналдық қызметтердің қымбаттауынан бастап, әуе-көлік тасымалына дейін қымбатшылық орын алған. Сондықтан қай жерден қандай әлеуметтік деңгейде дүмпу басталып кететінін болжау мүмкін емес. Мүмкін ол Алматының ""Алтын ордасынан"" басталып кетер? Мүмкін Қызылордадағы Шиелі ауданының пойыз жөндейтін стансасынан басталып кетер? Ешкім ешнәрсе болжап біле алмайтын жағдайға жетіп отыр.
Оқи отырыңыз: Талғат Теменов: Қаңтар оқиғасы тарихта ""Ақтабан шұбырындыдан"" кейінгі үлкен қасірет болды
Президент экономикалық либеризацияға қол жеткізу туралы бастама көтердіп, бағаны нарықтық жағдайға жіберу керек екенін айтты. Сол нарықтық жағдайда қай жерде қандай қиындық туындап тұрғанын болжап білу мүмкін емес. Бірақ мемлекеттің жасап жатқан әрекеттері, әсіресе ең төменгі жалақыны 70 мың теңгеге дейін көтеруі, зейнетақы, еңбекақы, шәкіртақының көтерілуі, басқа да әлеуметтік жеңілдіктердің күшейтілуі –  бұның барлығы өрт сөндіру әрекеттері. Сәл де болса халықтың жағдайы жеңілдесін деген мақсатпен жасалған. Бұлай инфляцияны ауыздықтау мүмкін емес. Ол жағдайларды жасаған сайын инфляция күшейе береді.
Бұл жағдайдың негізі шешімі әлі толыққанды қолға алынбай отыр. Ол – елімізде өнеркәсіп өндірісінің жандануы, зауыт-фабрикалардың, жаңа жұмыс орындарының ашылуы. Табыс көзі ретінде тек шикізатқа тәуелді болмай, өндіріс өндіретін нысандар пайда болып, белгілі бір нарықтың субъектілеріне айналып, табыс көзін күшейткен кезде ғана инфляцияны ауыздықтауға болады.
Егер бізде қазір инфляция 19,5 немесе 24 пайыз болса, Америкада – 7,5 пайыз, Еуропада – 9,11 пайыз. Олардағы инфляцияның күрт көтеріліп кетпеуінің бірден-бір себебі импорттық тауарларға қарағанда экспорттық тауарлардың көп болуы. Бізде сырттан келетін тауардың өте көп болуы баға саясатын билеп отыр. Сол үшін де нарықта бәсекеге қабілетті болу үшін өндірісті күшейту керек. Сонда инфляцияны, жұмыссыздықты азайтамыз. Сондықтан бізге экономикалық тұрғыда күрделі өзгерістерді бастау керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сарапшылар Қаңтар оқиғасына себеп болған қымбатшылық әлі ауыздықталмағанын айтады.,,2023-01-04T16:30:00+05:00
qaraly-qantar-zana-oblystar-prezident-sailauy-2022-zyldyn-basty-oqigalaryna-solu,informburo.kz,"Қаралы қаңтар, жаңа облыстар, президент сайлауы. 2022 жылдың басты оқиғаларына шолу",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qaraly-qantar-zana-oblystar-prezident-sailauy-2022-zyldyn-basty-oqigalaryna-solu,"Informburo.kz 2022 жылы Қазақстан аумағында болған елеулі оқиғалар мен ел өмірін өзгерткен маңызды өзгерістерге шолу жасайды.
Жыл басында сұйытылған газдың кенеттен қымбаттауына байланысты Қазақстанда наразылық шаралары жүрді. 2 қаңтарда бастау алған бұл оқиғалар тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең ірі қақтығыс болды. Бірінші болып Жаңаөзен халқы бастаған көтеріліс біртіндеп Алматы, Ақтөбе, Ақтау, Атырау, Қарағанды, Астана, Шымкент, Көкшетау, Орал және т.б. қалаларға ұласты. Тұрғындар көшеге шығып, экономикалық және саяси өзгерістерді талап ете бастады. Осылайша бейбіт басталған наразылық артынша қарулы қақтығыс пен бұзақылық әрекеттер жасауға ұласты.
4 қаңтарда ел аумағында Интернет бұғатталып, Маңғыстау облысы мен Алматы қаласында төтенше жағдай енгізілді. 5 қаңтар күні таңертең Үкімет отставкаға кетті. Елде жағдай шиеленісіп 5 қаңтар күні Қазақстанның барлық аумағында төтенше жағдай енгізілді. Қасым-Жомарт Тоқаев Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы басшыларынан көмек сұрады. 10 қаңтар күні ҰҚК тәртіпсіздіктер кезінде басып алынған барлық әкімшілік нысанның қайтарылғанын, елдегі жағдай тұрақталғанын мәлімдеді.
Оқи отырыңыз: Қаңтар оқиғасы туралы кітап авторы: Назарбаев үш жыл қайтадан президент болғысы келген
11 қаңтарда тәртіпсіздіктерге қатысқан 10 мыңға жуық адам қамауға алынды. Ал кәсіпкерлерге келтірілген шығын 100 млрд теңгені құрады. Тергеуден кейін 1113 азаматқа қатысты айыптау үкімі шығарылып, тағы 315 адамның ісі әлі қаралып жатыр. 238 азамат қаза тапты.
5 маусым күні ҚР Конституциясына өзгеріс енгізу үшін референдум өтіп, дауыс беруге 7 985 769 адам қатысты. Жалпы қатысу құқығы бар азаматтардың саны 11 734 642 болған еді.
6 163 516 адам референдумға қойылған мәселенің оң шешімін жақтап дауыс берді, бұл қатысу құқығы бар азаматтардың 77,18 пайызы. Сондай-ақ, 1 490 470 азамат теріс шешімді жақтап дауыс берді. 205 924 бюллетень жарамсыз деп танылды.
Оқи отырыңыз: Қазақстан Конституциясына қандай өзгерістер енгізіледі? Жобаның толық мәтіні
Ата Заңның шамамен үштен біріне өзгерістер енгізілді. Олардың негізгілері:
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы жарлыққа қол қойып, ол 8 маусымнан бастап күшіне енді.
Жарлыққа сәйкес Алматы облысының әкімшілік орталығы Талдықорған қаласынан Қонаев қаласына көшірілді. Сонымен бірге келесі үш облыс құрылды:
Оқи отырыңыз: 19 – 14 – 17. Қазақстан облыстарының тарихына шолу
Абай, Жетісу және Ұлытау облыстарын құруға қаражат жергілікті бюджеттен бөлінді.
6 қаңтар күні Ұлттық қауіпсіздік комитеті мемлекетке сатқындық жасау фактісіне байланысты ҚР Қылмыстық кодексінің 175-бабы 1-бөлімі бойынша сотқа дейінгі тергеуді бастады. Осы күні аталған қылмысты жасады деген күдікпен уақытша ұстау изоляторына ҰҚК бұрынғы басшысы Кәрім Мәсімов пен басқа да адамдар қамалды.
25 тамызда ҰҚК Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы Кәрім Мәсімов және оның орынбасарлары Әнуар Садықұлов, Дәулет Ерғожин, Марат Өсіповке қозғалған қылмыстық іс бойынша тергеу амалдары аяқталғанын хабарлады.
7 қарашада Бас прокуратура Кәрім Мәсімовке қатысты қылмыстық істі қарағанын және тергеу органының айыптау актісін бекіткенін хабарлады. 18 қарашада Астана қалалық сотында Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы басшысы Кәрім Мәсімовке қатысты сот процесі өтті.
2021 жылғы 31 тамыздан 2022 жылғы 19 қаңтарға дейін ҚР Қорғаныс министрі қызметін атқарған Мұрат Бектанов 20 ақпанда ұсталып, изоляторға қамалды. Артынша Алматы қаласының ауданаралық тергеу соты оның 20 маусымға дейін қамауда болатынын мәлімдеді.
Оқи отырыңыз: Назарбаев Мәсімов туралы: Иса Мәсих қасындағы Яһуданың сатқын екенін біліп пе еді?
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдалану және ""Қазақтелеком"" АҚ-ның қаражатын аса ірі көлемде ұрлау фактілері бойынша қылмыстық істі тергеуге алынып, осы қылмыстарды жасады деген күдікпен Қайрат Сатыбалдыұлы қамауға алынды. Сондай-ақ, Қайрат Сатыбалдыұлының мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан келтіретін басқа да қылмыстарға қатыстылығы тексерілді.
Сотта прокуратура өкілі Жангелді Есебаев сотты Қайрат Сатыбалдыұлын 10 жыл лауазымды қызметтер атқару құқығынан және ҰҚК генерал-майоры, ""Құрмет"" және ""Парасат"" арнаулы атақтарынан айыруды сұрады. Қайрат Сатыбалдыұлы өз кінәсін мойындап, өкінетінін айтты. Сондай-ақ, прокурор ұсынып отырған жаза түрі мен мөлшерімен келісетінін жеткізді.
Жыл басынан бері қала атауын өзгерту туралы ресми органдарға 17 ұсыныс түсіп, елорда мәслихаты Нұр-Сұлтан қаласының атауын Астана деп өзгерту туралы шешім шығарды. Тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының басшысы Сәкен Есіркеп елорда атауын өзгертуге қатысты әлеуметтік желіде көптеген мәлімдеме болып жатқанын айтты.
""Биыл жыл басынан бері Тілдерді дамыту және архив ісі басқармасына және қалалық ономастика комиссиясына Нұр-Сұлтан қаласының атын Астана қаласы деп өзгерту туралы ресми 17 ұсыныс түсті. Жуырда мәжілістегі  ""Жаңа Қазақстан"" депутаттар тобы да арнайы депутаттық үндеу жасап, еліміздің бас қаласын Астана деп қайта өзгерту туралы ресми ұсыныс білдірді. Осы мәселелердің бәрін ескере отырып, 14 қыркүйек күні қалалық ономастика комиссиясының отырысын өткіздік. Комиссия шешіміне сәйкес, Нұр-Сұлтан қаласын Астана қаласы деп атау туралы ұсынысты қолдадық"", – деді Сәкен Есіркеп.
Оқи отырыңыз: Нұр-Сұлтан, Париж, Вашингтон. Кісі есімі берілген 10 астана
Елорда мәслихатының депутаттары Нұр-Сұлтан атауын өзгерту туралы шешімді қолдаған.
Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында кезектен тыс президент сайлауын 2022 жылғы күзде өткізуді ұсынған болатын.
""Әділетті Қазақстанды құру жолында түбегейлі және жан-жақты реформаларды табысты жүзеге асыру үшін халықтың жаңа сенім мандаты қажет. Мен үшін мемлекет мүддесі бәрінен биік. Сондықтан мен өкілеттік мерзімімді қысқартуға және кезектен тыс президент сайлауына баруға дайынмын"", – деді президент 1 қыркүйекте парламент палаталарының бірлескен отырысында сөйлеген сөзінде.
Сондай-ақ мемлекет басшысы президенттік мандатты қайта сайлану құқығынсыз жеті жылдық бір мерзіммен шектеуді ұсынды.
Сайлау 2022 жылдың 20 қарашасында өтіп, саяси додада Қасым-Жомарт Тоқаевқа 6 456 393 азамат немесе сайлаушылардың 81,31 пайызы дауыс берді.
Оқи отырыңыз: Сайлау бюллетеніне ""бәріне қарсымын"" деген нұсқа енгізіледі
Кезектен тыс өткен президент сайлауында басқа 5 үміткер келесідегідей дауыс жинады:
Жалпы сайлаушылар саны 11 953 465 адамды құрады. Оның 8 300 046 адамы немесе 69,44 пайызы дауыс беруге арналған бюллетендерді алды.
Әйелдердің зейнетке шығу жасы 61 жас болып бекітілді.
Мемлекет басшысы кең әлеуметтік сұранысты ескере отырып, әйелдердің зейнетке шығу жасы 2028 жылға дейін 61 жас болып бекітілетінін хабарлады. Сондай-ақ ол бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорының тиімді инвестициялық стратегиясын әзірлеуді ұсынды.
27 қараша түнгі 01:20 шамасында Екібастұздағы ЖЭО қазандығы істен шығып, араға 10 минут салып тағы үшеуі жұмысын тоқтатты. Қала тұрғындары жылу жоқ екенін айтып шағымданып, аумақта төтенше жағдай жарияланды. Павлодар облысының прокуратурасы Екібастұздағы төтенше жағдай бойынша қылмыстық іс қозғады.
Премьер-министрі Әлихан Смайылов жұмыс сапарымен Екібастұз қаласына барды. Артынша 1 желтоқсан күні мемлекет басшысы Павлодар облысының әкімі Әбілқайыр Сқақовты лауазымынан босатты. Оның орнына Олег Крук Павлодар облысы әкімінің міндетін уақытша атқарушы болып тағайындалды.
7 желтоқсан күні Асайын Байханов Павлодар облысының әкімі қызметіне тағайындалып, қаладағы жағдайдың тұрақталғанын мәлімдеді.
3 қыркүйекте Қостанай облысында табиғи өрт шығып, бірнеше ауылдағы 108 құрылыс бүлініп, 1800-ден аса адам қауіпсіз жерге көшірілді. 10 адам жарақат алып, өңірде төтенше жағдай режимі жарияланды. Ішінде Аманқарағай ауылында 91 үйдің барлығы дерлік жанып кеткен.
Жалпы бес учаске – Калинино, Аманқарағай, Лесное, Озерное және Бағаналы ауылдарында өрт сөндіру жұмыстары жүргізілді. 4 қыркүйек күні Аманқарағай ауылында өртенген үйлердің бірінен 86 жастағы зейнеткердің мәйіті табылды. Бас прокуратура Қостанай мен облыстағы өртте адамның қаза табуына байланысты қылмыстық іс қозғады. Ал 22 қазанда Қостанай облысында өрттен зардап шеккен Әулиекөл ауданының тұрғындарына жаңа үйдің кілті табысталды.
Автонесиелендіру бағдарламасына 100 млрд теңге бөлінді. Жеңілдетілген несие шарттарының бекітілгені туралы премьер-министрдің бірінші орынбасары Роман Скляр мәлімдеді.
""Жеңілдетілген несиенің шарттары келесідегідей болады: несие жылына 4%-бен беріледі, бірақ алғашқы салымды төлеудің қажеті жоқ. Қазір де автокөлік несиесі жылына 4%-бен берілсе де, жүргізуші алғашқы жарна ретінде көлік бағасының 20 пайызын төлейтін еді. Ал жалпы несие жеті жылға берілетін. Осылайша біздің 71 мың азаматымыз жаңа көлікті тиімді бағада сатып ала алады"", – деді Скляр.
Оқи отырыңыз: ""Үш адамға кредит әперіп, үшеуін де өзім төледім"". Қазақтар неге жақындарына несие алып беруге бейім?
Еске салсақ, көлік пен ауыл шаруашылығы техникасына жаңа утиль алым мөлшерлемесі белгіленді. Утиль алымының мөлшерлемесі 50% төмендейді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Биыл тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең ірі қақтығыс болды.,,2022-12-30T14:15:00+05:00
qazaqstanda-dari-darmekke-saraptama-qalai-zurgiziledi-zane-ol-ne-usin-qazet,informburo.kz,Қазақстанда дәрі-дәрмекке сараптама қалай жүргізіледі және ол не үшін қажет?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-dari-darmekke-saraptama-qalai-zurgiziledi-zane-ol-ne-usin-qazet,"Қазақстанда дәрілік заттардың қауіпсіздігіне Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетінің ""Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы"" (ДЗСҰО) ШЖҚ РМК жауап береді. Бұл мемлекеттік сараптау ұйымының рұқсатынсыз бірде-бір дәрі-дәрмек аурухана мен дәріханалардың сөресінен орын алмайды.
ДЗСҰО бас директорының орынбасары Баян Молдахметова дәрілік заттарды мемлекеттік тіркеу қалай жүзеге асатыны туралы әңгімелеп берді.
Қазіргі Дәрілік заттарды сараптау ұлттық орталығы 25 жыл бұрын ""Медстандарт"" дәрiлiк заттардың, медициналық мақсаттағы бұйымдардың және емдеу-профилактикалық тамақ өнiмдерiнiң сапасын бақылау, сертификаттау және стандарттау орталығы болып құрылған.
Қайта құру кезеңінде кадрдың да, ресурстың да тапшылығы болды. Бірақ, ең бастысы, елдегі дәрі-дәрмек жетіспеушілігін жою үшін фармацевтика нарығын қалайда реттеу қажет екенін мамандар жақсы түсінді. Тіпті, сапасы мен қайда өндірілгені тексерілмеген дәрілік заттар кеден бекеттерін айналып өтіп, елге сөмкелермен әкелініп жатты. Алайда, сараптамалық ұйым құру туралы уақытылы шешім қабылдаудың арқасында Қазақстанға сапасыз дәрілік өнімдерді тасымалдауға тоқтам қойылды.
Сараптама жүйесі бірте-бірте қалыптаса бастағандықтан, сарапшылар халықаралық тәжірибені зерттеп, ұлттық нормативтік базаны халықаралық стандарттармен үйлестіру жұмыстарын жалғастырды.
Қазақстандық зертханалардағы қондырғылар әбден ескіріп, кейбірі тіпті істен шыққан болатын. Бірыңғай сараптамалық ұйым құрған соң бірнеше жыл ішінде заманауи жабдықтар сатып алынып, мамандар жаңа әдістемелерді меңгерді. Осылайша, уақыт өте келе жүйе де, дәрі-дәрмекті нарыққа шығару талаптары да жетілдірілді.
Қазіргі таңда Алматыдағы сынақ орталығында медициналық препараттарға сараптама жасауға және олардың сапасы мен қауіпсіздігін бағалауға арналған мыңнан астам қондырғы бар. Ғимарат іші мен зертханалар халықаралық стандарттардың талаптарына сай жабдықталып, бүгінде еуропалық зертхана орталықтарынан еш кем түспейді. Бұл ретте медициналық препараттарды нарыққа шығарудың, сондай-ақ постмаркетингтік бақылаудың қазақстандық үлгісі Еуропалық Одақ (ЕМА – Еуропа медицина агенттігі) , АҚШ (FDA – Тағам өнімдері мен дәрі-дәрмек сапасын санитарлық қадағалау жөніндегі басқарма) және ЕАЭО жүйелерімен үйлесімді екенін атап өткім келеді.
Сараптама бірнеше: бастапқы, мамандандырылған сараптама және зертханалық сынақ кезеңдерінен тұрады. Дәрілік препараттың түріне қарамастан ДЗСҰО сараптама жасау барысында препараттың сапасын, қауіпсіздігін, тиімділігін және ""пайда-тәуекел"" қатынасын бағалайды.
Дәрілік заттар типі бойынша келесі топтарға бөлінеді: оригиналды, иммунды биологиялық, туынды, гибридті, сондай-ақ биологиялық (қаннан немесе адам плазмасынан жасалған) , биобаламалы және үйлесімді препараттар.
Егер оригинал, оның ішінде иммунды биологиялық препарат болса, онда клиникаға дейінгі және клиникалық зерттеудің 1-3 кезеңінің нәтижелері бар барлық мәліметтер беріледі.
Егер дәрілік зат жаңа болмаса, онда оригинал препаратпен салыстырмалы түрде зерттеулердің нәтижелері ұсынылады. Жүргізілген сараптама жұмысының нәтижесі бойынша дәрілік заттың қауіпсіздігі, тиімділігі және сапасы туралы қорытынды жасалып, ол мемлекеттік тіркеу үшін Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетіне жолданады.
Оқи отырыңыз: Дәрілік заттар сапасы қалай тексеріледі?
Жалпы, мемлекеттік тіркеу кезінде сараптама күнтізбелік 210 күннен аспайтын мерзімде жасалады. Егер дәрілік затты қайта тіркеу туралы айтсақ, бұл мерзім біршама қысқа – 120 күнтізбелік күнді құрайды.
Сондай-ақ, ұзақтығы 70 күнтізбелік күннен аспайтын жедел сараптама бар. Бұл ретте препараттың қауіпсіздігі, сапасы және тиімділігіне қойылатын талаптар төмендемейді.
Сараптама жұмысын жедел тәртіппен жүргізу үшін Денсаулық сақтау министрлігінің шешімі қажет. Мұндай сараптама тек келесі жағдайларда ғана қолға алынады:
Сондай-ақ, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен бірлескен саралау рәсіміне қатысатын дәрілік заттарды сараптауды атап өтуге болады. Ол 90 күнтізбелік күннен аспайтын мерзімде жүргізіледі. Түсіндіре кетейін, саралау рәсімін ДДСҰ мен ұлттық реттеуші ДДСҰ-ның алдын ала саралауынан өткен фармацевтикалық өнімдер мен екпелерді бағалау және жеделдетіп тіркеу үшін жүзеге асырады.
Сараптама көп еңбекті қажет етеді. Дәрілік препаратты сараптамадан өткізу кезінде оның типіне мән беріледі. Дәрілерді зертханалық сынау туралы да дәл солай айтуға болады. Мысалы, егер жыл сайын нарыққа 4 мыңнан астам дәрі-дәрмек шығатын болса, олардың әрбірін сараптаудың өзіндік әдістемесі бар. Әрбір препараттың сапасы түрлі құралдармен тексеріліп, расталады.
Бір құралда дәрі құрамындағы белсенді зат айқындалса, келесісі оның оптикалық тығыздығын тексереді. Тағы да өзге құралдармен таблетка құрамындағы заттардың мөлшерін, таблетканың өзінің салмағын, ерігіштігін, яғни асқазанда еру уақытының белгіленген уақытқа сәйкес келуі тексеріледі. Бұл параметрлердің бәрі қатаң сақталуы тиіс. Егер сандық және сапалық көрсеткіштердің бәрі қалыпты болып, ол зертханалық сынақтармен расталса, онда, сәйкесінше, оң қорытынды шығарылады.
Көп жағдайда өндірушілер тіпті ескерту алғаннан кейін де тіркеу құжаттамаларын толық өткізбейді.
Өтініш иесінің GMP стандартына сәйкестік алу үшін өндірістік алаңға барудан бас тартатын кездері болады.
Сараптау кезінде, сондай-ақ Мемлекеттік фармакопея немесе біздің елімізде мойындалған фармакопеяларда регламенттелген сапа мен қауіпсіздік көрсеткіштерінен төмен мәндер анықталады. Кейде дәрілік препарат құрамынан біздің елімізде тыйым салынған заттар мен материалдар табылады.
Бұдан бөлек, өтініш беруші препараттың клиникалық тиімділігі мен қауіпсіздігін дәлелдемеген, сапасын растамаған жағдайы да кездеседі. Фармакологиялық қадағалаушының ""пайда-тәуекел"" қатынасына қолайсыз баға беруі, болмаса препаратты тіркеу куәлігін ұстаушының фармакологиялық қадағалау бойынша міндеттемелерді орындамауы да теріс қорытынды шығаруға негіз болады.
Өткен жылы Алматы сынақ орталығы тіркеу және тіркеу құжаттамасына өзгертулер енгізу барысында жасаған сараптамадан кейін нарыққа 43 дәрілік препарат пен медициналық бұйымды шығармады. Олар – Үндістан мен Түркиядан келген препараттар және Беларусь, Германия, Израиль, Қазақстан, Қытай, Корея Республикасы және Ресейдің медициналық бұйымдары.
Зертханалық сынақ барысында сапа бойынша, оның ішінде өлшемі, массасы, беткі қабатының тығыздығы, герметикалығы, сыртқы түрі, тығыздығы, сандық көрсеткіші, дозалық бірліктерінің біртектілігі, қоспаның біртектілігі және басқа да параметрлер бойынша сәйкессіздіктер анықталды. Теріс қорытынды отандық өндірушілерге де, шетелдік компанияларға да беріледі.
Әрбір ел өзінің ұлттық нарығына қауіпсіз, сапалы препараттар келуіне кепіл болу үшін дәрілік заттарды тексереді. Өзге елдің ешбір реттеушісі бұл дәрі-дәрмектерге жауап бермейді.
Оның үстіне, біздің нарыққа, мәселен, Еуропада тіркелмеген немесе олардың нарығына орфанды (сирек кездесетін) дәрі ретінде жіберілген дәрілік заттар да келеді. Ал біздің елімізде олар бұл санатқа жатпайды. ""Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы"" Кодексіне сәйкес, препараттарды нарыққа шығару алдында оларды міндетті түрде тіркеу және сәйкесінше қауіпсіздігі мен сапасын растау қажет.
Соңғы уақытта Ұлттық орталық анықтаған сәйкессіздіктер нәтижесінде Қазақстан нарығына қанша және қай елдің дәрілері жіберілмеді?
Соңғы 2,5 жылдың статистикасы бойынша, сараптамаға 19,5 мыңнан астам өтініш түсті. Олардың ішінде 467-сі тіркеуге жіберілмеді. Оған өте өрескел ескертулер себеп болды. Мысалы, жалған мәліметтер ұсынылды, тиімділік пен қауіпсіздік бойынша клиникалық дәлелдер болмады, препараттың сапасы расталмады. Егер елдер бойынша айтар болсақ, Үндістан, Ресей, Беларусь, Пәкістан, Украина, Қытай және отандық өндірушілер көбіне теріс қорытынды алады.
Жиі кездесетін ақаулар қатарында өндірісте инспекция жұмысын ұйымдастырудан бас тарту болып саналады. Фармацевтикалық кәсіпорынды кім инспекциялайды?
Қазақстанда фармацевтикалық инспекторат құрылып, онда Ұлттық орталыққа шетелдік өндірушілерді инспекциялаушы ұйым ролі берілді. Өткен жылдың маусымынан бері Ұлттық орталықтың құрамында инспекциялау департаменті жұмыс істейді. Енді дәрілік заттарды тіркеу процесінде фармацевтикалық инспекциялар жүргізілуі мүмкін. Оның міндетіне өндірушінің дәрілік затты тіркеу кезінде мәлімдеген сапа, тиімділік және қауіпсіздік деңгейін қамтамасыз ету бойынша қажетті талаптарды қаншалықты сақтайтынын анықтау жатады.
Өткен жылы Орталықтың сарапшылары 22 өндірістік алаңға инспекция жүргізсе, биылғы 11 айда 52 алаңға инспекция жасады. Мемлекеттік тіркеуден бас тартудың бір себебі – инспекция нәтижесі бойынша теріс қорытындының болуы. Яғни, инспекция өндіріс GMP стандартына сай келмейді немесе тіркеу құжаттамасының мәліметтерімен сәйкессіздіктер бар деп қорытынды шығарса, препарат мемлекеттік тіркеуге қойылмауы мүмкін. Мысалы, инспекция барысында тіркеу құжаттамасында көрсетілген өндірушіден басқа компанияның фармацевтикалық субстанциясын пайдалану дерегі анықталды. Сондай-ақ, өкілетті органға хабар берместен технологиялық процеске өзгерту енгізген өндіруші де белгілі болды. Олардың қатарында Үндістан, Түркия, Польша, Италия, Словения, Дания, Норвегия, Иордания және басқа да елдердің өндірістік алаңдары бар.
Өтініш берген компанияға ескертулерді жоюға мүмкіндік пен уақыт беріледі. Әрбір теріс қорытынды ұжымдық түрде, яғни Сарапшылар кеңесінде қаралады. Кеңес мүшелері бас тарту себебін егжей-тегжейлі зерттеп, соңғы шешімді қабылдайды.
Сарапшылар кеңесінің құрамына дәрілік заттардың тиімділігі, қауіпсіздігі және сапасын бағалау бойынша сараптама жүргізу саласында жұмыс тәжірибесі мен біліктілікке ие ғылыми кеңесшілер, ғылым докторлары және үкіметтік емес ұйымдар кіреді. Сарапшылар кеңесінің отырысында әрбір жағдай жеке-дара қаралады.
Сараптама жүргізу ережелері, оның ішінде дәрілік препараттың қауіпсіздігі, тиімділігі мен сапасы туралы қорытынды беру халықаралық стандарттармен үйлесім тапқанын айта кету қажет.
Бірыңғай тәсілдер мен жалпы қабылданған әлемдік тәжірибе бар.
Сарапшылар кеңесіне ұсынудан бұрын өтініш берушіге хабарлама жіберіледі, кейін кездесу ұйымдастырылып, теріс қорытынды беру себептері түсіндіріледі.
Бұл ретте өтініш беруден бастап, қорытынды шығаруға дейінгі процесс түгелдей ашық жүргізіледі. Өйткені, өтінішпен жұмыс автоматтандырылған, бұл адами факторды болдырмайды және сарапшылар арасында өтініштерді ""машина"" бөледі. Мұндай тәсіл ДЗСҰО қызметінің барлық негізгі бағыттарында қолданылады.
Оның үстіне, сараптама жұмыстарын жүргізу, оның ішінде ескерту беру мен өтініш иесімен байланыс ""Дәрілік заттарды сараптау"" порталында онлайн режимде жүзеге асырылады. Өтініш беруші өзінің ""жеке кабинетінде"" сараптама жұмысының әрбір кезеңіндегі статусын бақылап отырады. Мысалы, өтініш ""бастапқы сараптама"" сатысында ""сарапшы ескертуі"" статусымен тұрса, өтініш беруші ескертумен танысып, оны жою үшін жауап жолдағаннан кейін статус ""ұсынылды"" болып өзгереді. Яғни, бұл өтініш келесі кезеңге өтуге дайын деген сөз.
Сұрақтар туған жағдайда өтініш иесі әр аптаның бейсенбісі сайын өтетін кездесуге жазылып, ДЗСҰО өкілдерімен бірге мәселені талқылай алады.
Ұлттық орталық – Қазақстанның дәрілік заттар айналымы саласындағы жалғыз сарапшылық ұйым. Орталық жыл сайын халықаралық сапа стандарттарына сәйкестікке ішкі және сыртқы аккредиттеуден өтеді. Тұрақты түрде ұйымдастырылатын ішкі оқулардан бөлек, қызметкерлер сыртқы оқу шараларына  да қатысады. ДДҰ, USAID, PQM+ және өзге де халықаралық ұйымдармен оқу бойынша өзара белсенді қызмет жүргізеді. Ұлттық орталықтың Медициналық мақсатта қолданылатын (ICH) дәрілік заттарды тіркеуге қойылатын техникалық талаптарды үйлестіру бойынша халықаралық кеңесте бақылаушы ел деген статусы бар және Медициналық бұйымдар реттеушілерінің халықаралық форумының (International Medical Devices Regulators Forum, IMDRF) отырыстарына белсенді түрде қатысады. Орталық, сондай-ақ АҚШ Фармакопеялық Конвенциясына, Еуропа Фармакопея Комиссиясына мүше әрі шешуші дауыс құқығына ие.
Орталық зертханаларына айрықша талаптар қойылады. Мысалы, Алматы сынақ орталығы зертханаларымен бірге Еуропалық сапа директоратында аккредиттеуден өтіп, Еуропа Кеңесінің ресми зертханалар желісінің қауымдастырылған мүшесі болып табылады.
Қарағандыдағы сынақ зертханасы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының алдын ала саралауынан өткендер тізіміне ресми түрде қосылып, осылайша ДДСҰ қайта саралауынан өткен Орта Азиядағы алғашқы зертхана және әлем бойынша қайта саралаудан өткен 57 зертхананың бірі болды.
Бұдан бөлек, ДЗСҰО сынақ зертханалары Ұлттық аккредиттеу орталығында ISO/IEC 17025-2017 халықаралық стандартының талаптарына сәйкестікке аккредиттеуден өтті. ДЗСҰО сынақ зертханаларының халықаралық және ұлттық аккредиттеуден өтуі, сондай-ақ тұрақты түрде жоспарлы бағалаулардан өтуі – орталықтың дәрілік заттар қауіпсіздігі мен сапасын сараптау және бағалау саласындағы біліктілігінің айқын дәлелі.
Одан қалды, Орталықтың кейбір зертханалары EDQM (Дәрілік заттар сапасы бойынша Еуропа директораты) талаптарына сәйкестікке аккредиттеуден өткен және Еуропа кеңесі жанындағы дәрілерді бақылау бойынша ресми зертхананың (OMCL) қауымдастырылған мүшесі болып табылады.
Біліктілікті растау үшін зертханалар EDQM ұйымдастыратын біліктілікті растаудың халықаралық бағдарламаларына (PTS) тұрақты негізде қатысады. Бұл бағдарламаларға Еуропа мен әлемнің 100-ге жуық зертханасы қатысып, әр 4 жыл сайын аудиттен өтеді.
Ұлттық орталық ""пайда-тәуекел"" қатынасына үздіксіз бақылау жасау мақсатында нарыққа айналымға шыққан медициналық препараттардың қауіпсіздігіне мониторинг жүргізеді.
Дәрілік заттардың жағымсыз әсерлері туралы негізгі ақпарат көзі – Қазақстанның барлық өңірлеріндегі аурухана, емханалардың медициналық қызметкерлері, сондай-ақ фармацевтер мен провизорлар. Сонымен қатар, Орталыққа ақпаратт БАҚ, әлеуметтік желі және мессенджерлер (whatsapp, telegram) арқылы келіп түседі.
Қазіргі таңда жағымсыз әсерлер жайлы карта-хабарлама жолдау мүмкіндігі автоматтандырылып, Орталықтың www.ndda.kz сайтында жүзеге асырылды.
Таяу уақытта қолданыстағы фармакологиялық қадағалау жүйесі Кешенді медициналық ақпараттық жүйемен біріктіріліп, ол арқылы медициналық қызметкерлер науқастардың дәрілерге қатысты шағымдарын хабарлай алады. Бұл медициналық қызметкерлер үшін қолайлы ғана болып қоймай, ""сары карталарды"" толтыруға жұмсайтын уақытын қысқартады. Бұл арқылы дәрілердің клиникалық зерттеу кезеңінде белгісіз болған жағымсыз тұстары анықталады.
ДДСҰ, FDA, EMA, MHRA мәліметтеріне тұрақты мониторинг жүргізу Қазақстанға өзге елдерде болып жатқан қолайсыз оқиғалар мен жағдайлар туралы түпкі дереккөзден барынша өзекті ақпарат алуға мүмкіндік береді.
Ұлттық орталық дәрілік заттардың жағымсыз әсерлеріне мониторинг бойынша халықаралық бағдарламаға қатысады. Сондықтан  Орталықта алған ақпаратты әлемдік тәжірибемен салыстыруға және өзгелерге көмектесуге мүмкіндік бар.
Еліміздің өңірлерінің дәрі-дәрмектердің жағымсыз әсерлері туралы ақпараттандыруда биылғы 9 айда Қарағанды, Павлодар облыстарының, Алматы, Шымкент қалаларының денсаулық сақтау ұйымдары толтырылған ""сары карталар"" саны бойынша көш басында болды.
Фармакологиялық қадағалау жүйесінің тиімділігі туралы айтар болсақ, биыл Ұлттық орталықтың қорытындысының негізінде 33 дәрілік препараттың тіркеу куәлігінің қызметі тоқтатылып, бір препараттың тіркеу куәлігінің күші жойылды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрілерге сараптама жасау – көп еңбекті қажет ететін өте маңызды шаруа. Қазақстанда ол қалай жүзеге асатынын Informburo.kz материалынан оқыңыз.,,2022-12-27T16:19:40+05:00
ui-men-koligimdi-sattym-atyraulyq-xaker-qalai-otandyq-taksi-qosymsasyn-azirledi,informburo.kz,"""Үй мен көлігімді саттым"". Атыраулық хакер қалай отандық такси қосымшасын әзірледі?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ui-men-koligimdi-sattym-atyraulyq-xaker-qalai-otandyq-taksi-qosymsasyn-azirledi,"Әлеуметтік желіде ""Атыраудан шыққан хакер"" деген атпен танылған Нұрлан Жасұланұлы жуырда отандық такси қосымшасын жасап шығарды. 2016 жылы Ресейде жүріп ойға алған идеясын жүзеге асыруға 1,5 жыл уақытын жұмсап, пәтері мен астындағы көлігін сатқан. Бүгінде 17 мың адам қолданатын қосымшаны енді бүкіл Қазақстанның тұрғындары қолданса деген тілегі бар.
Өйткені, салыстырмалы түрде жүргізушіден алынатын жарна мен шақырым үшін төленетін ақы басқа платформаларға қарағанда әлдеқайда арзан. Сондай-ақ, бұл жарнаның бір бөлігі қайырымдылыққа жұмсалады. Осы орайда Нұрлан Жасұланұлы мобильді қосымша жасаудағы мақсаты, идеясын жүзеге асыруда қандай қиындықтарға тап болғаны және осы жолдағы жетістіктері туралы баяндады.
– Бұл салаға қалай аяқ бастыңыз?
– Атырау облысының Құрманғазы ауданында туып-өстім. Мектепте үлгерімім нашар болса да, бала күнімнен техниканы шұқылап жөндеп, зерттегенді жақсы көрдім. Бұған әкемнің ақ-қара теледидар, радионы шашып, қайта жинағандары да әсер етсе керек. Сол сәттер әлі күнге дейін көз алдымда тұрады. Бұдан өзге ауылдастардың өтінішімен телефондарын жөндеп беріп жүрген кезім болды.
Жоғары сыныптарда оқып жүргенімде Nokia 3250 маркалы телефонымның ішіндегі SymbianOS жасақтамалық бағдарламасымен танысқан соң IT саласына деген қызығушылығым басталды. Мектептегі интернеті бар жалғыз компьютерге USB арқылы телефонымды қосып, бағдарлама жасақтамасын жасап көруге тырыстым. Әрине, бастапқыда бар жұмысым нәтижесіз болды. Осылайша бағдарламалармен танысып, кейін шалғай жерде тұратын туыстарымның үйіне компьютерді пайдалану үшін барып жүрдім. Уақыт өте келе біраз тәжірибе жинақтап, көліктерді GPS, басқа да жабдықтармен қамтамасыз ететін компанияға жұмысқа тұрдым. Яғни, бұл салаға бір күнде келген жоқпын.
– IT саласын меңгеру үшін қайда білім алдыңыз?
– Мәскеуге 2012 жылы linux жүйесіне қызығушылық танытып жүріп тап болдым. Сол жақтағы курстар туралы ақпарат жинақтап, кейін барып тәжірибе жинадым. Уақыт, жол, қолжетімділік және тіл жағынан барынша ыңғайлы болды. Оның үстіне жаңа жұмысқа орналасуыма байланысты маған Python, Javascript, Java бағдарламаларын шұғыл 2-3 айда меңгеріп шығу қажет еді. Кейін Мәскеу университеттерінің біріне жоғары білім алу үшін оқуға түстім.
– Такси қосымшасын жасау туралы идея қалай келді? Жобаны жүзеге асыруға қанша қаражат пен уақыт кетті?
– Жуырда өзіміздің отандастардың такси қосымшасын жасап беруді сұраған өтінішін жақсы білемін. Олардың сөзінің жаны бар. Расымен, шетел қосымшаларын пайдаланып, қаражат жағынан ұтылып жатқан жайымыз бар. Алайда бұл идея маған 2016 жылы Ресейде жүргенде келді. Ол кезде IT саласында терең білімім мен қаражатым болмаған соң, ойға алғанымды жүзеге асыра алмадым.
2021 жылы осы идеяға қайта оралып, 1 жыл 5 айдан кейін ол пайдалануға берілді. Жалпы, осы жобаға 47 млн теңге жұмсадым.
– Бұл қаражатты табу үшін үйіңіз бен көлігіңізді сатқаныңызды білемін. Отбасы тарапынан қарсылық, түсінбеушілік болды ма?
– IT саласындағы көптеген әріптесім секілді интровертпін. Әрине, ашылып еркін жүретін ортам бар. Десе де өзім және жасап жатқан ісім туралы көпшілікке ашылып айта бермеймін. Тіпті, желідегі hacker.atyrau парақшасының иесі мен екенімді көп адам білмейді. Қосымша қолдануға берілгелі тіркелушілер саны артып келеді. Бұдан бөлек, Jetu Taxi қосымшасына арналған jetu.kazakhstan парақшасының да оқырмандары көбейіп жатыр.
Яғни, менің бұл ісім туралы санаулы жан ғана білді және сол жақындарым барынша қолдау білдірді. Идеямды жүзеге асыру үшін үйім мен көлігімді сатамын дегенде ешкім қарсы болмады. Арасында күмәнданған достарым ғана болмаса. Меніңше, жаңа бір істі қолға алғанда күмәннің болуы да орынды.
Оқи отырыңыз: Рауан Кенжеханұлы: Білім тез ескіріп барады, сондықтан мамандықтан гөрі дағдыларды игеру маңыздырақ
– Қазір қосымша қай кезеңде? Оны жалғыз өзіңіз жасап жатырсыз ба?
– Қосымша кей өңірде іске қосылды, күн сайын жаңартылып жатыр. Мен жүгінген отандық инвесторлардың барлығы дерлік Қазақстанда такси қосымшасын жасау қымбат және өнімсіз іс екенін айтады. Сол себепті қазір қаражат тауып, қосымшаны бүкіл Қазақстан тұрғыны қолдана алатындай етіп жасау қиын болып отыр.
2023 жылдың қаңтар айында Қырғызстан еліне барамыз. Жергілікті әкімшілігі ""қандас бауырлардың қосымшасын дамытуға әзірміз"" деп қол ұшын созып отыр.
– Бұған дейін картамен төлеу мүмкіндігінің енгізілетіні туралы айтылды. Қосымшада қандай өзгерістер бар?
– Картамен төлеу мүмкіндігі әзірге енгізілген жоқ. Жүргізушілер қосымшаны 6% жарнамен қолдана алатыны туралы айтқан едік. Алайда қазір олар оны тегін қолдана алады. Сондай-ақ, тағы бір жағымды жаңалығымыз бар – желтоқсанның соңына дейін Алматы қаласында филиал ашуды жоспарлап отырмыз.
– Оны қай жердің тұрғындары қолдана алады? Қазір қанша адам оны жүктеп алды?
– Статистикалық мәліметтерге келетін болсақ, қосымшаны қазір негізінен Батыс, соның ішінде Атырау қаласының тұрғындары көп қолданады. Бірақ оны Қазақстанның барлық қаласында қолдануға болады, серверіміздің оған шамасы жетеді. Дәл қазір оны 17 мыңнан астам қолданушы жүктеп алған.
– Сіз айтып отырған 6% жарна Uber, Indriver, Яндекспен салыстырғанда көп пе, аз ба?
– Сіз атаған платформалармен салыстырғанда әлдеқайда арзан.
Оның үстіне, біз жүргізушіден алатын жарнаның 1 пайызын қайырымдылыққа жұмсаймыз.
– Осы күнге дейін мемлекеттік немесе тағы басқа гранттарға өтінім беріп көрдіңіз бе?
– Мемлекеттік гранттарға өтінім беріп көрген жоқпын, бірақ көмек сұрап барғаным рас. Алайда жобаға қызығушылық танытпады. Қазір біздің бас демеушіміз – WDC компаниясы. Олар біздің жобаның 25 пайызына иелік етеді.
Оқи отырыңыз: Талғат Нәрікбаев: Сапасыз маман даярлайтын университеттер бюджет ақшасын қайтаруы керек
– Бұл қосымшаны жасаудағы басты мақсатыңыз қандай?
– Мендегі мақсат отандық такси қызметі саласындағы қаражаттың өз елімізде қалып, экономиканы жақсартуға өз үлесімді қосу. Сондай-ақ, басқа платформаларда жарна мөлшері жоғары болғандықтан, жүргізушілердің де әлеуметтік-тұрмыстық жағдайын жақсартуға септігімді тигізу. Күн сайын шетелге кемінде 10 млн теңгеміз кетіп жатыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстандық жобаға бүгінде Қырғызстан үлкен қызығушылық танытып отыр.,,2022-12-22T17:43:18+05:00
ukimette-auys-tuiis-zana-ministrlerdi-tanystyramyz,informburo.kz,Үкіметте – ауыс-түйіс. Жаңа министрлерді таныстырамыз,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ukimette-auys-tuiis-zana-ministrlerdi-tanystyramyz,"54 жаста
Мемлекет басшысының жарлығымен Ғалымжан Телманұлы Қойшыбаев ҚР премьер-министрінің орынбасары – үкімет аппаратының басшысы лауазымына тағайындалды.
Ол 1968 жылы Қызылорда қаласында дүниеге келген. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университететін тәмамдаған.
2019 жылғы 26 наурызда премьер-министр кеңсесінің басшысы болды. 2019 жылғы 18 қыркүйекте, 2021 жылғы 18 қаңтарда және 2022 жылғы 11 қаңтарда президент жарлығымен осы қызметке бірнеше рет қайта тағайындалды.
Ғалымжан Телманұлы ""Парасат"" және ""Құрмет"" ордендерімен марапатталған.
Оқи отырыңыз: Тоқаев Үкіметте бірқатар ауыс-түйіс жасады
53 жаста
Ғани Бектайұлы Бейсембаев ҚР оқу-ағарту министрі лауазымына тағайындалды.
Ол 1969 жылы Қызылорда облысында дүниеге келген. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетін тәмамдады. Еңбек жолын 1986 жылы Шиелі ауданындағы мәдениет бөлімінің автоклуб меңгерушісі қызметінен бастаған.
2020 жылғы желтоқсан айынан бастап қазіргі уақытқа дейін Ыбырай Алтынсарин атындағы ұлттық білім академиясының президенті қызметін атқарды.
Ғани Бектайұлы РһD  докторы, халықаралық академияның педагогикалық білім бойынша корреспондент мүшесі (Ресей), халықаралық ақпараттандыру адемиясының академигі (Қазақстан).
32 жаста
Зүлфия Болатқызы Сүлейменова ҚР экология және табиғи ресурстар министрі болып тағайындалды.
Ол 1990 жылы Ақтөбе қаласында дүниеге келген. Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін бітірген. Президент жастар кадрлық резервінің мүшесі.
Еңбек жолын 2014 жылы жаһандық саясат және қауіпсіздік орталығының өңірлік және жаһандық қауіпсіздік бөлімінің ғылыми қызметкері болып бастады.
2021 жылғы қаңтардан бастап осы уақытқа дейін VII сайланған парламент мәжілісінің депутаты болды.
Осыдан бір жыл бұрын Зүлфия Сүлейменова ""Хабар 24"" арнасына берген сұхбатында аң терісінен жасалған тон кимейтінін, ет жемейтінін және жануарларға тексеріп көрген косметиканы қолданбайтынын айтқан еді. Сондай-ақ, ол су тапшылығына алаңдап, зообақ пен дельфинарийге бармайды.
Оқи отырыңыз: 2023 жылы қай министрлер креслосымен қоштасуы мүмкін? Үш пікір
35 жаста
Марат Кәрімжанұлы Қарабаев ҚР индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі болып тағайындалды.
Ол 1987 жылы Өзбекстан Республикасының Ташкент облысында туған. Ташкент автомобиль жолы институтын, Уорвик университетін (Ұлыбритания), М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетін бітірген.
2021 жылғы қаңтардан бастап қазіргі уақытқа дейін ҚР ИИДМ индустриялық даму комитетінің төрағасы болып жұмыс істеді.
32 жаста
Асхат Раздықұлы Оралов ҚР мәдениет және спорт министрі болып тағайындалды.
Ол 1990 жылы Павлодар облысында дүниеге келген. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, РФ СІМ Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар университетінде оқыған.
2021-2022 жж. Астана қаласы әкімінің орынбасары қызметін атқарды.
43 жаста
Азамат Несіпбайұлы Есқараев ҚР әділет министрі болып тағайындалды.
Ол 1979 жылы Алматы қаласында дүниеге келді. Қазақ мемлекеттік заң академиясын тәмамдап, еңбек жолын 1996 жылы Алматы қаласындағы ДЭЗ-2 жұмысшысы болып бастады.
2019 жылғы маусымнан бастап премьер-министр кеңсесі заң бөлімінің меңгерушісі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ең жас министрлер – Зүлфия Сүлейменова мен Асхат Оралов.,,2023-01-04T11:31:33+05:00
2023-zyly-balalarga-arnalgan-zardemaqy-qansaga-osedi,informburo.kz,2023 жылы балаларға арналған жәрдемақы қаншаға өседі?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2023-zyly-balalarga-arnalgan-zardemaqy-qansaga-osedi,"Informburo.kz өтінішімен Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі балаларға төленетін төлемдердің, сондай-ақ, көп балалы отбасыларға арналған жәрдемақылардың қалай өзгеретінін егжей-тегжейлі сипаттады.
""Балалары бар отбасыларға берілетін мемлекеттік жәрдемақылар туралы"" ҚР Заңына сәйкес, туған, асырап алған, сондай-ақ, қорғаншылыққа (қамқоршылыққа) алған балалары бар барлық отбасының туу жәрдемақысын алуға құқығы бар.
Туу жәрдемақысы жұмысшыларға да, жұмыс істемейтін әйелдерге де төленеді, ал жәрдемақы мөлшері:
Материалдың орысша нұсқасы: Насколько вырастут пособия на детей с 2023 года. Точные цифры
Жұмыс істемейтін ата-аналарға республикалық бюджеттен бір жасқа дейінгі бала күтімі бойынша жәрдемақы тағайындалады.
Оқи отырыңыз: 2023 жылы зейнетақы мен жәрдемақы қанша теңге болады?
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, жұмыс істемейтін ата-анаға арналған жәрдемақылар мөлшері
Егер баланың анасы жұмыс істесе және ол үшін мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына (бұдан әрі – МӘСҚ) әлеуметтік аударымдар түссе, онда ол туғаннан кейін МӘСҚ-дан бала күтіміне байланысты табысынан айырылған жағдайда ай сайын әлеуметтік төлем алатын болады. Төлем мөлшері бала туғанға дейінгі соңғы екі жылдағы орташа айлық табыстың 40 пайызын құрайды.
Бұл ретте, ең төменгі мөлшері бала күтімі жөніндегі ай сайынғы мемлекеттік жәрдемақының мөлшерінен кем болмауы тиіс, ал ең жоғары мөлшері тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төменгі жалақының жеті еселенген мөлшерінің 40 пайызынан аспауы тиіс. Басқаша айтқанда, 2023 жылы ай сайынғы жәрдемақы 196 000 теңгеден аспайтын болады.
Оқи отырыңыз: Бала жасына толғанша төленетін жәрдемақы 1,5 жылға дейін ұзаруы мүмкін
Бұрын бала туғаннан бастап бір жыл ішінде бала күтімі бойынша ай сайынғы жәрдемақы төленетін. Енді оны бір жарым жыл ішінде алуға болады.
Төрт немесе одан да көп баласы бар отбасылар көп балалы болып саналады. Жәрдемақы мөлшері айлық есептік көрсеткіш (АЕК) деңгейіне байланысты және мыналарды құрайды:
Оқи отырыңыз: Алимент, жәрдемақы және баспана. Некесіз босанған ана мен оның балаларының құқығы қандай?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жаңа жылда көп балалы және кішкентай балалары бар отбасылар қанша теңге жәрдемақы алатыны белгілі болды.,,2022-12-15T13:51:15+05:00
2023-zyly-zeinetaqy-men-zardemaqy-qansa-tenge-bolady,informburo.kz,2023 жылы зейнетақы мен жәрдемақы қанша теңге болады?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/2023-zyly-zeinetaqy-men-zardemaqy-qansa-tenge-bolady,"Informburo.kz өтінішімен Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі зейнетақы, атаулы әлеуметтік көмек, мүгедектігі бойынша жәрдемақы, жұмысынан айырылу төлемі және асыраушысынан айрылу бойынша жәрдемақылардың қалай өзгеретінін егжей-тегжейлі сипаттады.
""2023-2025 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы"" ҚР Заңына сәйкес 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап зейнетақының ең төменгі мөлшері (ынтымақты + базалық) 77 417 теңгені құрайды, оның ішінде ынтымақты зейнетақының ең төменгі мөлшері – 53 076 теңге, базалық зейнетақының ең төменгі мөлшері – 24 341 теңге.
Материалдың орысша нұсқасы: Как вырастут пенсии и пособия с января 2023 года. Точные цифры
Мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың мөлшері мүгедектіктің тобына және себебіне, сондай-ақ, қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төменгі күнкөріс деңгейінің (КД) шамасына байланысты болады.
2022 жылы I топтағы жалпы аурудан мүгедектігі бойынша жәрдемақы мөлшері 71 787 теңгені (1,92 КД), II топта – 57 206 теңгені (1,53 КД), III топта – 38 885 теңгені (1,04 КД) құрайды.
Оқи отырыңыз: Бала жасына толғанша төленетін жәрдемақы 1,5 жылға дейін ұзаруы мүмкін
2023 жылғы 1 қаңтардан бастап мүгедектігі бойынша мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың мөлшері КД шамасының өзгеруіне байланысты 8,5 пайызға арттырылатын болады.
I топтағы жалпы аурудан мүгедектігі бойынша жәрдемақы мөлшері 77 889 теңгені (1,92 КД), II топта – 62 068 теңгені (1,53 КД), III топта – 42 190 теңгені (1,04 КД) құрайды.
Атаулы әлеуметтік көмек
Атаулы әлеуметтік көмекке нақты облыс үшін жан басына шаққандағы орташа табысы кедейлік шегінен аспайтын Қазақстан Республикасының азаматтары, қандастар, босқындар, шетелдіктер және Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын азаматтығы жоқ адамдар құқылы.
Егер әрбір отбасы мүшесінің табысы осы көрсеткіштен төмен болса, айырмашылық АӘК мөлшері болады.
Оқи отырыңыз: 2022 жылы әйелдер 1,6 миллион теңге бір жолғы декреттік төлем ала алады
Сондықтан әрбір нақты отбасы үшін АӘК тағайындалған сомасының мөлшері жиынтық табысқа және кедейлік шегінің мөлшеріне байланысты жеке анықталады.
2020 жылдан бастап Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінде оның ашықтығын, әділдігін және еңбекке деген ынтасын қамтамасыз етуге бағытталған көмек көрсетудің жаңа тетігі жұмыс істеп тұрғанын атап өтті.
Мемлекеттік қолдау шаралары кешенде іске асырылады және келесілерді қамтиды:
Оқи отырыңыз: Мемлекеттен – 2,5 млн теңгеге дейін. Ана мен балаға берілетін әлеуметтік көмектер қандай?
2022 жылғы 1 қарашада АӘК орташа мөлшері 6 655 теңгені құрады. 2023 жылы орташа мөлшері 9 900 теңге көлемінде болжанады.
Жұмысынан айырылуына байланысты төлем
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан жұмысынан айырылу бойынша әлеуметтік төлем халықты жұмыспен қамту орталығында жұмыссыз ретінде тіркелген күннен бастап міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушыға тағайындалады.
Әлеуметтік төлем мөлшері әлеуметтік аударымдар жүргізілген жүйеге қатысушының табысына, жүйеге қатысу өтіліне және табысты ауыстыру коэффициентіне байланысты.
Қазір табысты алмастыру коэффициенті 0,4 құрайды. Яғни, әрбір төлем бұрын болған кірістің 40 пайызын құрайды. Төлемді жүйеге қатысу өтіліне байланысты бірден бастап алты ретке дейін (айына бір рет) алуға болады.
Оқи отырыңыз: Жүктіліктің тоғыз айы. Аяғы ауыр әйелдер қандай медициналық көмектерді тегін алады?
2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап табысты ауыстыру коэффициенті жұмыссыз жұмыс істеген кездегі табыстың 40 пайызынан 45 пайызына дейін артады.
Бұл ретте төлем тағайындау тәртібі сақталады және жұмысынан айырылған және жұмыссыз мәртебесін алған жүйеге мүшелеріне ғана қолданылатын болады.
Жұмысынан айырылу бойынша әлеуметтік төлем мөлшерін арттыру 2023 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша жұмыс істеп тұрған алушыларға да әсер етеді. Ешқандай өтініш берудің қажеті жоқ – төлем мөлшері автоматты түрде артады.
Асыраушысынан айырылу жағдайы бойынша мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың мөлшері қайтыс болған адамның асырауындағы адамдардың санына, сондай-ақ, тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төменгі күнкөріс деңгейінің шамасына байланысты болады.
Оқи отырыңыз: Декреттік демалыс пен төлемдер қалай есептеледі?
Қазір мұндай жәрдемақы мөлшері:
Оқи отырыңыз: Жүктіліктің 12 аптасы несімен маңызды? 425 мыңды кім алады?
Ең төменгі күнкөріс деңгейінің ұлғаюына байланысты асыраушысынан айрылу бойынша мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың мөлшері 8,5 пайызға артады және 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап келесіні құрайды:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Жаңа жылда зейнеткерлер, мүгедектігі бар адамдар және мемлекеттің қолдауына ие басқа да азаматтардың қандай сома алатыны белгілі болды.",,2022-12-14T16:17:21+05:00
4-ese-koteriletin-sakirtaqy-21-zanynyn-saqtalmauy-zane-avatar-su-zoly-otken-aptanyn-ozekti-zanalyqtary,informburo.kz,"4 есе көтерілетін шәкіртақы, ""21+"" заңының сақталмауы және ""Аватар: Су жолы"". Өткен аптаның өзекті жаңалықтары",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/4-ese-koteriletin-sakirtaqy-21-zanynyn-saqtalmauy-zane-avatar-su-zoly-otken-aptanyn-ozekti-zanalyqtary,"Қазақстандықтарды мәдениет министрлігінің ""21+"" фильмдер туралы заңның бұзылуына жол бергені мен ""Аватар: Су жолының"" 157 сеансының 9-ының ғана қазақ тілінде көрсетілгені алаңдатса керек, бұл тақырыптағы мақалаларымыз ең көп көрілім жинады. Апта ішінде көпшіліктің назарына іліккен жағымды жаңалықтар да жоқ емес. Солардың бірі – студенттер шәкіртақысының 2030 жылға дейін 4 есе артатыны.
Мәжіліс депутаты Мақпал Тәжмағамбетова кинотеатрларда ""18+"", ""21+"" санатына жататын фильмдер заң талабына сай, кешкі 22.00-ден бастап емес, 18.00-ден бастап көрсетіліп жатқанын сынға алған еді. Бас прокурор 21 жасқа толғандарға арналған ""Пацанская история"" фильмін Астана қаласындағы Еуразия Синема-7, Cinemax, Цезарь кинотеатрлары жəне Алматыдағы Арман киноорталығы рұқсат етілген уақыттан тыс көрсеткенін растады.
""Осындай жағдай еліміздің басқа кинотеатрларында да байқалады. Кинотеатрлардың бақылаушылары пайда табу мақсатында кəмелетке толмағандарды жас шектеулері бар сеанстарға өтуіне жол беруі жоққа шығарылмайды"", – деді Берік Асылов .
Бас прокурордың айтуынша, министрлік пен жергілікті атқарушы органдар фильмдерді жалға алу мониторингісін жүзеге асыру үшін негіздер мен құқықтық мүмкіндік бола тұра, заңдылықты бұзушылықтардың жолын кесу шараларын қолданбайды.
Көрілім жағынан студенттер шәкіртақысының 2030 жылға дейін 4 есе артатыны туралы жаңалық екінші орында тұр. Бұл туралы үкімет кулуарында Informburo.kz тілшісіне ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек мәлімдеген еді.
""2025 жылға дейін ЖОО студенттерінің стипендиясы 2 есеге ұлғайтылады. 2026-2030 жылдар аралығында тағы да көбейтуді жалғастырамыз. 2030 жылға дейін тағы екі есе артады"", – деді Саясат Нұрбек.
Үшінші орында – тұрақты сөз тіркестерінің мағынасы туралы тест. Бұл тақырып аясындағы біліміңізді әлі тексеріп көрмеген болсаңыз, оны дәл қазір жасауыңызға болады.
Табысы аз астаналықтарға қатысты жағымды жаңалық төртінші орында . Бұрын 1 желтоқсан Тұңғыш президент күніне орай берілетін көмекті, енді 25 қазан – Республика күнінде алады.
Атап айтқанда, өзгертулер саны екеу:
Бесінші орында қазақтілді қауымды бір қуантып, мұңайтқан жаңалық – ""Аватар: Су жолы"". Бұл туындының қазақ тіліне аударылғанына қарамастан, Астанада премьера күнгі 157 сеанстың 9-ы ғана қазақ тілінде көрсетілген.
Еске салсақ, Informburo.kz тілшісі фильмдердің кестесі жарияланатын kino.kz сайтынан ""Аватар: Су жолы"" фильмінің Астана кинотеатрларындағы қазақ тіліндегі сеанстарына шолу жасады. 15 желтоқсан күні фильм кинотеатрлардан 157 рет көрсетіледі. Оның бар болғаны 9-ы ғана қазақ тілінде. Оның ішінде:
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Informburo.kz порталының ең көп оқылған материалдарына шолу.,,2022-12-18T11:40:41+05:00
alem-elderi-qaitse-qazaq-filmderin-satyp-alady-rezisser-ardaq-amirqulovpen-suxbat,informburo.kz,Әлем елдері қайтсе қазақ фильмдерін сатып алады? Режиссер Ардақ Әмірқұловпен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/alem-elderi-qaitse-qazaq-filmderin-satyp-alady-rezisser-ardaq-amirqulovpen-suxbat,"Ардақ Әмірқұлов – халықаралық кинофестивальдердің лауреаты, педагог, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. Оның ""Еуразиямен"" терең байланысы бар: кезінде фестивальдің қазылар алқасында болған, ал оның жұмыстарының бірі – ""Қош бол, Гүлсары"" фильмі ""Еуразияның"" үздік фильм гран-приін жеңіп алды.
Кинорежиссер Қазақстанда фестивальдерді мердігерлік ұйымдардың өткізетініне тоқталып, Еуразия кинофестивалі деп аталатын жеке ұйым құру қажет екенін айтты. Сондай-ақ, ол биыл өтетін фестиваль мен терең мағыналы фильмдер түсіретін қазақстандық жастардың көбейіп келе жатқаны туралы сөз қозғады.
– ""Еуразия"" кинофестивалі қазақстандық кинематографияға қандай пайда әкелді деп ойлайсыз, ол алдына қойылған міндеттерді орындады ма?
– Мен ешқашан өзімді мәдениет әлеміндегі белгілі бір тенденцияларды ұстанатын адам ретінде көрсеткен емеспін. Әрине, ""Еуразия"" құрылған кезде қойылған міндеттердің көбісі іске асты. Көптеген адам, қарапайым көрермендер кинопрокатта аз көрінетін сапалы қазақстандық киноны тамашалауға мүмкіндік алды. Оны шетелдік сыншылар да, фестиваль қонақтары да тамашалады. Содан кейін, көптеген қазақстандық картиналар басқа халықаралық кино көрсетілімдерге шақырылды, шетелдік кинематографистермен ынтымақтастық нығайды.
Жеке өзіме келетін болсақ, мен фестиваль жұмысына белсенді араласқан емеспін. Бірақ, бұл біздің фестиваль қазақ мәдениеті әлеміне тағы бір есікті ашатынына сенімдімін. Бұл өте маңызды! Өйткені, түрлі халықаралық кинофорумда біздің фестиваль туралы айтылады. Ол әлі үлкен болмаса да, бар әлем жиналуға асығатын беделді алаң болмаса да, әлемде мұндай фестиваль бар екенін бәрі біледі.
Қазақ киносы деген атқа кинематографияның бар екенін және бұл керемет әрі сиқырға толы әлемді өз қолымызбен жасайтынымызды көреді. Қазақстанда кинематография болмаса, бұл фестиваль де болмас еді. Ал фестивальдің бар екені, бұл елде кино процесі жүріп жатыр дегенді білдіреді.
– Сіздің кино саласында жүргеніңізге отыз жылдан асты. Осы уақыт аралығында ""халықаралық кинофестиваль"" түсінігі өзгерістерге ұшырады ма?
– Кино әлемі – бұл ауқымды және өте қымбат процесс: түсірілімге дайындық, түсірілімнің өзі, картинаны ілгерілету және көрсету. Өкінішке қарай, қазіргі уақытта кино тұтынушылық бағытқа бет бұрды, көбіне ойын-сауық фильмдері сұранысқа ие. Ал авторлық, ""ойға толы"" фильмдердің авторлары өз сезімдерін, ойларын, уайымдарын, үміттерін көрермендермен бөліскісі келеді. Бүгінгі таңда мұндай фильмдер азайып келеді және олардың аудиторияға қол жетімділігі өте шектеулі.
Көбінесе, интернет платформалары арқылы. Халықаралық кинофестивальдер де, қазір әлемде олардың саны өте көп, олар киноның да жоғары өнер екенін ұмытпайтын авторлардың картиналарын көрсетуге бағытталған. Авторлары киноның да жоғары өнер екенін ұмытпайтын картиналарды көрсетуге бағытталған. Фестивальдер прокатқа шығуға мүмкіндігі жоқ фильмдерге көпшілік алдына шығуға мүмкіндік береді, өйткені кинотеатрда мұндай фильмдерге көрермендер аз келеді және көрсетілімдер тиімсіз болады.
Сондықтан біздің ""Еуразия"" кинофестивалінің қайта оралуы үлкен қуаныш, осы тұрғыда ""фестиваль"" сөзінің өзі аса көркем мағынаға ие. Бірақ, іс жүзінде өте үлкен фестивальдік қозғалыс болуы керек, сондықтан біздің республикамыздың аумағында ""Еуразия"" сияқты ірі фестивальдің өзі жеткіліксіз. Америкада әр қаланың өз фестивалі бар, олар негізінен конкурстық емес. Бірақ, бұл маңызды емес, фильмдердің көрерменге жетуі маңызды.
Оқи отырыңыз: Алматыда кино көру сауатын дамытуға арналған жоба басталды
– Егер болашаққа көз жүгіртсек, ""Еуразия"" фестивалін қалай елестетесіз?
– Әрине, фестиваль өсуі керек. Дамымағанның бәрі сөзсіз қурайды. Қазір ұйымдастырушылар өте қиын жағдайда, осы фестивальді лайықты өткізу үшін қолдан келгеннің бәрін жасап жатыр. Бірақ болашаққа көз жүгіртсек, фестиваль мағыналы болса да, тек мәдени шара емес, ең алдымен, өзінің заңды тұлғасына қол жеткізуі керек. Еуразия кинофестивалі деп аталатын жеке ұйымды құратын уақыт келді. Өйткені, әлемдегі барлық фестивальдер тұрақты жұмыс істейтін ұйымдар ретінде қызмет етеді.
Ал бізде оларды мердігерлік ұйымдар өткізеді. Яғни, фестивальді өткізуге конкурс жарияланады, тендерді жеңіп алған компаниялар іс-шараны ұйымдастырады. Менің ойымша, фестивальдің заңды тұлғасы болса жақсы болар еді. Мұндай ұйым жыл бойы кинематографияның тенденцияларын қадағалап, басқа кинофорумдарды бақылап, олармен байланысып, өзі үшін кейбір картиналарды белгілеп, ең бастысы өз саясатын, фестивальдік саясатты іске асырар еді. Бұл өз кезегінде кинопрокатшылармен, кинорежиссерлармен жақсы қарым-қатынасты дамытуды, қай фильмнің қай жерде түсіріліп жатқанын білу, сараптамалық баға беру, қызықты жұмыстарды алдын ала шақыру, кейбір премьераларды дайындауға қатысу жұмыстарын қамтиды.
Біздің кинематографистердің фестивальге қызығушылық танытуы, олардың шетелдік әріптестері бізге жетуге тырысуы үшін. Тек келіп, әңгімелесіп, достасып қана емес, ең алдымен бізбен бәсекелес болулары керек. Кинофестивальдер, маған онша ұнамаса да, бәсекелестік процесс. Сыйлықтар бар, оларды беретін қазылар алқасы бар. Бірақ бұл үшін фестивальдің тартымдылығы қажет. Мен ""А"" санатындағы кинофестивальдері туралы айтып тұрғаным жоқ, олар бизнес құрылымдарына айналған.
Мысалы, бәрі Каннға баруға ұмтылады, өйткені онда үлкен кино нарығы бар. Оған барғаннан кейін, сен өз фильміңді сатуға мүмкіндік аласың. Сондықтан бұл жерде әңгіме беделде ғана емес, бизнеске де қатысты айтылады. Басқа да белгілі фестивальдер де солай. Мұндай идеяның өзі жақсы. Сіздің жұмысыңызды көп көрермен көрсін десеңіз, оны сату әрқашан маңызды.
Біз мұндай кинофестивальдермен кино нарығына балама жасай алмаймыз. Ал екінші жағынан – неге жасамасқа?! Азиялық фильмдер нарығына тек Пусан ғана қол жеткізе ала ма? Сатып алушылар әлемді аралап, фильмдерді көреді, неге бізге де келмеске? Бірақ, бұл үшін сіз сатылуы мүмкін фильмдері тартуыңыз керек. Ал олардың арқасында біздің фильмдер де сатылатын болады.
Себебі, қазір көптеген стримингтік прокат ұйымдары, онлайн-кинотеатрлар бар. Иә, ""Еуразия"" кинокөрсетілімдерінің бірінде кино нарығы өткізілді. Ол бірқатар объективті себептерге байланысты жұмыс істемеді. Мұнда фестивальге көбірек назар аудартатын және қаржыландырылатын идеялар нарығы көмектесе алады. Айталық, егер киножобаның бір бөлігі мемлекет тарапынан қаржыландырылса, менің ойымша, көптеген адам жетіспейтін соманы шетелден алып қоса алады.
Егер Францияда немесе Германияда бізге қаражат бөлінгенін білсе, картинаны бастау үшін қосымша соманы алу оңайырақ болады. Содан кейін фестивальге деген қызығушылық артады. Өйткені, шетелде де үлкен кино әлеміне қадам басқысы келетін жастар бар. Бұл ретте қазақстандық менеджерлердің жобаға қатысуына қатысты шарт қоюға болады. Мен болашақта осындай суретті көргім келеді. Осы уақытта барлық қиындықты жеңе отырып, ""Еуразия"" фестивалі деген кино мейрамын ұйымдастыра алғандарға рахмет.
Оқи отырыңыз: Режиссер Дархан Төлегенов: Кино – иррационал өнер, екі элементті қосқанда не шығарын білмейсің
– Жастардың шығармашылығы сізді қызықтырады ма? Жаңа буын режиссерлерінің арасында киноның табиғатын жақсы түсінеді деп айтуға келетіндер бар ма?
– Әрине, бұл жаңа шындықты ашуға, бүгінгі мәдениетпен өнердегі жаңа нәрселермен танысуға тырысамын. Алайда бұл үнемі қолымнан келе бермейді, өйткені классикаға жақынмын. Бұл киноға да қатысты. Өзімнің жеке талғам, тілек, қажеттіліктерім бар. Өзімді ұнамайтын іспен айналысуға мәжбүрлей алмаймын. Қалай десек те біраз нәрсені көріп, естіп жүрмын. Кейбірі көңілімнен шықса, енді екіншілері ұнамады.
Егер әңгіме терең ойлы кино туралы болып жатса, ол бізде бар. Ондай салмақты туындыларды Эмир Байғазин, Фархат Шәріпов сынды режиссерлер түсіріп жүр. Олардың туындысы көбінесе біздікіне ұқсамайды. Бірақ бұл олар біздің мәдениетіміз бен кино туралы түсінігімізді қабылдағысы келмейді деген сөз емес, бар болғаны олардың көзқарасы осындай. Мен олар үшін өте қуаныштымын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Режиссер Еуразия кинофестивалі деп аталатын жеке ұйым құру жөнінде ұсыныс жасады.,,2022-12-12T16:50:50+05:00
balaga-r-dybysyn-uiretuge-8-minut-zetkilikti-dauys-qoyu-mamanymen-suxbat,informburo.kz,"Балаға ""Р"" дыбысын үйретуге 8 минут жеткілікті. Дауыс қою маманымен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/balaga-r-dybysyn-uiretuge-8-minut-zetkilikti-dauys-qoyu-mamanymen-suxbat,"Дауыс қою маманы Балнұр Омар – дауыс диагностикасы тестін жасайтын Sayright атты мобильді қосымша авторы. Айтуынша, әлемде баламасы жоқ. Он жылдан бері адамдарға дұрыс сөйлеуді үйретіп жүрген ол тұтығудан да құтылуға болады дейді. Ол үшін не істеу керек? ""Р"" дыбысын қалай шығаруға болады? Informburo осы және өзге де сұрақтарды қосымша авторының өзінен сұрады.
– Дауыс диагностикасы жобасы қалай дүниеге келді?
– Адам бойындағы қабілеттерді зерттеп жүріп, оларды анықтайтын тестілерді аударып бастадым. Менталитетімізге келетіні бар, келмейтіні бар. ""Махаббатқа деген көзқарас"", ""анаңа қаншалықты жақсынсың?"" деген секілді психологиялық сұрақтар адамды интроверт және экстраверт деп бөледі. Сонда бәрі айналып келіп сөйлеуге тіреледі. Адам бойындағы қабілетін көрсету үшін оны басқаларға айта алуы керек. ""Мен мына нәрсені істей аламын"" деген сөз аузынан шығуы керек. Өзіңіз айтпасаңыз, керемет әнші, мықты ұстаз екеніңізді, ағылшын тілін білетініңізді басқалар қайдан біледі? ""Дауысыңызды қаншалықты деңгейде шығарып сөйлейсіз?"", ""Ойыңызды қаншалықты дұрыс жеткізе аласыз?"", ""Әлемді өзгертуге дайынсыз ба?"" деп сұрағанда ""дайынмын"" деп айта аласыз ба? Осы сұрақтарды өзгелерге қоюды жөн көрдім.
Қабілет анықтайтын психолог болмасам да, дауыс қою маманымын. Дауыс қоймас бұрын адамдармен сөйлесемін. Не үшін дауысы бәсең не қатты шығатынын, неге тұтығып сөйлейтінін сұрақ қойып анықтап аламын. Бәсең сөйлесе, балалық шағы қиын өткен шығар. Үйді басына көтеріп сөйлесе, үйдің тұңғышы шығар. Әркімнің мәселесі мен себебі әртүрлі.
Дауыс диагностикасын жасауға бір сағат кетеді. Сұрақтардың басын қосып неге бір тест дайындамасқа деген ой келді. Асығып жылдам сөйлеу, дауысын жуандатып дөрекі сөйлеу, мұрыннан сөйлеу, ойын жинақтай алмау, жіңішке дауыс секілді басты бес мәселені анықтайтын сұрақтар әзірледім. Басында 500 сұрақ болды. Бір айдай саралап, 32 сұрақ шықты. Тест көп дегенде 10 минут уақыт алады. Нәтижесінде адам мәселесін анықтап, дауысына қатысты қызық ақпарат алып, жаттығу жасауға қызығушылығы пайда болады.
– Қосымшада тесттен басқа не бар?
– Тест тапсырған соң әр проблемаға қатысты видеосабақтар ашылады. Жаттығуларды дұрыс орындағанын қадағалау үшін әр адаммен куратор жұмыс істейді. Кураторға басындағы мәселесін айтып, мұңын шағуға ұялатындар көп. Одан да өз бетінше жұмыс істегенді жөн көреді. Сондай ұсақ нәрселердің бәрін ескеріп тестті жасап шықтым.
""Сұрақтардың дауысқа қандай қатысы бар, психология болып кетті ғой"" деп ойлауы мүмкін. 32 сұрақтан кейін төрт түрлі санат ашылады: дауысыңыз қаншалықты деңгейде жуан, қаншалықты деңгейде бәсең, қаншалықты асығып жылдам сөйлейсіз және де ойды жинақтай алмау.
Әр санатта үш сабақтан бар. Бірінші, психологиялық себебін айтамыз. Содан соң тілдің құрылысын, дыбыстың бастан, кеудеден, тамақтан шығуын түсіндіреміз. Үшінші, техникасын көрсетеміз. Мысалы, дауысты жуандату не жіңішкелеу үшін жасайтын жаттығуларды ұсынамыз. Адам мәселесін түсініп, бір ай бойы дауысымен жұмыс істесе мықты нәтижеге жетеді.
Дауыс тренері бірінші кезекте адамның дауысы қай жерден қалай шығып тұрғанын естіп, одан кейін психологиясын сезе алуы керек. Таза педагог-психолог болуың керек. Кураторлар аптасына екі рет видеоқоңырау шалып, демі дұрыс түсіп жатқанын, кідірісті дұрыс қойып отырғанын, діріл қалай шығып жатқанын тексереді. Міндетті түрде қара сөз, жаңылтпаш жаттатқызамыз.
Қосымшаны 250 астам адам жүктеп алды. Отызға жуық адам тест тапсырды. Бәрі нәтиже дәл шықты деп жатыр. Әлемде мұндай тест біреу-ақ. Болашақта қосымшада адамның дауысына бірден диагноз қоятын функция қоссақ дейміз. Дауысты қосымшада жазған соң робот дауыстың төмен және жоғары жиіліктері қанша пайыз екенін, дыбыстың қанша пайызы кеудеден, қаншасы диафрагмадан (көкет) шығып тұрғанын, жақ қаншалықты қысылып тұрғанын, тілді жұмсарту керек екенін айтып, анықтама бере алатындай деңгейге жетуді көздеп отырмыз.
Оқи отырыңыз: Бала тілі неге кеш шығады? Психолог ата-аналардың төрт қателігін атады
– Дауысқа қатысты ең жиі кездесетін проблемалар қандай?
– Асығып сөйлеу. Ол ентігу, сөздің соңын жұтып қою, тілі күрмелу, шыңырау шегі тұтығуға келіп тіреледі. Қыздарда – дауысының жуандығы, ал жігіттерде жіңішке болуы деген мәселе бар. Кей қыз сөйлегенде жуан дауыспен дөрекі сөйлейді. Бірақ өзі олай сөйлеп тұрмын деп ойламайды. Психологиялық тұрғыдан себебін анықтаймыз. Мүмкін қыз өзін қорғағысы келетін шығар. Әке тарапынан қамқорлық жетпей қалған болар. Кейде толық отбасында махаббат көріп өссе де, дауысы дөрекі болады. Жеке сөйлескенде ғана себебін кесіп айтамыз.
Дауысы бәсең адамдар анық айтамын деп дөрекі сөйлейді. Дөрекі сөйлейтінін байқаған адам дауысын жұмсартамын деп бәсеңдетеді. Екеуінің қақ ортасы болуы керек. Табиғатыңа қарсы бәсең не дөрекі сөйлеп тұрсаң, сенімсіз сөйлеген болып көрінесің.
– Тұтығудан толық арылуға бола ма?
– Тұтығуды кетіруге болады. Тұтығудың себебі психологиямен байланысты. Иттен, жыланнан қорыққан деп жатады. Бәрі ит асырайды. Кішкентай кезінде қонаққа барады да, ит қауып алып бала қорқып қалады. ""Бірдеңе елестеген"" деген нәрсе бар. Бұл да жиі кездеседі. Үлкен жаста болсын жоқ жерден елестейді де, тұтыға бастайды. Тұтығудың негізгі себебі қорқу ғой. Адам денесі қатты тырысып, мидағы ақпарат жіберетін нейрондар қысылып қалады. Біз бірінші кезекте деммен жұмыс істейміз. Бұрын тұтығуды кетіре алатынымды білген жоқпын. Бір адамды бір айда жаздық. Деммен, тілдің күрмелуімен жұмыс істедік. Психологиялық деңгейде блоктарын шештік. Тұтығу кетті екен деп қоя салуға болмайды. Жаттығуларды үзбей орындау керек.
Бірінші дем қоямыз. Демді, кідірісті үйрету үшін қара сөз, өлең жаттатамыз. Екпін қойып, нақышына келтіріп оқығанда тұтығудан қалай айығып кеткенін байқамай қалады. Құр деммен ахілеп-ухілей бергеннен пайда жоқ.
Читайте также: Кеш сөйлеу кекештікке әкеледі. Бала тілі ерте шығу үшін не істеу керек?
– ""Р"" дыбысына тілі келмейтіндер көп. Себебі неде? Қалай дұрыстауға болады?
– Біріншіден, кішкентай кезде еркелету. Аты Ерқанат болса ""Еконтай"" деп еркелетеді. Баланың миы ""р"" дыбысын айтпау керек деп қабылдайды. Екіншіден, дыбыстар тіл алды, тіл арты, тіл ортасы деп бөлінеді. ""Р"" дыбысының айтылуы керек орнын дұрыс білмейді. Тілінің ұшын таңдайға тіреп қояды. Үшіншіден, деммен діріл бере алмайды. Кеудеден шығатын демнің ""р"" дыбысын айтуға күші жетпейді. Бір балаға сегіз минутта қойдым. Сонда жеңгесі: ""Тұқымымен р-ға тілі келмейді, қалай қойдыңыз"" – деп таң қалды. Бір атасы ""р"" дей алмаған, содан құлақтары үйреніп кеткен.
Кез келген адам кез келген дыбысты айта алады. Күнде жаттығу жасаса дыбыс шығады. Бір жаттығуды айтайын. ""Ралли, рилли, рилли, ралли"" деп тоқтамай айтыңыз. Бастапқыда баяу, кейін жылдамдық қосыңыз. Логопедтер тілдің астына бір зат қойып, вибрация беруді үйретеді. ""Р"" дыбысын айтқанда тілдің қай жерде орналасуы керек екенін үйретеміз. Сосын барып дем қоямыз. Деммен діріл бере отырып дыбысты айтамыз.
– Дауыстың тіл үйренумен байланысы бар ма?
– Өзгелерге қазақ тілін үйреткен кезде фонетикадан бастамай, бірден зат есім мен етістікке көшіп кетеміз. Менің жұмысым – қазақ тілділерді қазақша сенімді сөйлету. Шет тілдерді оқытқан кезде сөздерді жаттатамыз да, қалай дұрыс айтылуына мән бермейміз. Сөздің салмағы қандай болуы керек, қандай мәнге ие, бояу қандай, қай жерге кідіріс қою керек дегенді ойламаймыз. Кезінде мектеп қабырғасынан бастап сөздің қадірін түсінуді үйретпегендіктен қазір мамандығым үлкен сұранысқа ие болып отыр. Отбасында тіл табысу үшін, жұмыста қарым-қатынас жасау үшін дұрыс сөйлеу керек. Сөзден достық та, жанжал да туады.
Адамның жаны, рухы ана тілінде қалыптасады. Қанша тіл білсең, сонша адамсың деп жатады. Сегіз тіл білсең жаның да сегіз болып кетпейді ғой. Адамның болмысы біреу-ақ. Сол болмыста сенімді болмасаң, қай тілде де сенімсіз сөйлейсің. Ана тіліңізде сенімді сөйлесеңіз, басқа тілде де емін-еркін сөйлейсіз.
Оқи отырыңыз: Нейропсихолог: Ертегі тыңдамаған баланың тілі кеш шығады, өзі жасқаншақ боп өседі
– Дұрыс сөйлейтін адам қандай болады?
– Өзін өте бос, емін-еркін ұстайды. Демін де, сөзін де асықпай шығарады. Дұрыс сөйлейтін адамды жүрісінен байқауға болады. Иығын тік ұстайды. Аяғын сілтіп баспай, тербеліп, асықпай, байсалды кетіп бара жатқан адамды дұрыс сөйлейтін сияқты деуге болады. Дауысы бастан шықпайды, шәңкілдемейді. Мұрын астынан міңгірлеп сөйлемейді. Сіз еститін деңгейде сөйлейді. Алыста тұрса да дауысы анық естіледі. Дауысы мен демін игере алады, соған байланысты денесін де игереді. Ойын жинақтай алатын адам бірінші кезекте фокусын жинақтай алады. Дауысы мен денесі бір ырғақта болмаса, нейролингвистика деңгейінде екеуін біріктіруге жұмыс істейміз.
– Өзінің дауысын қабылдай алмайтын адамдар сізге келе ме?
– Бұл – перфекционизм комплексі. Өзін мінсізбін деп елестетіп алған адам өз дауысын естігісі келмейді, өйткені өзі ойлағандай емес екенін біледі. Ең алдымен перфекционизмнен арылу керек. Қол жетпейтін идеализмге ұмтылғанша, қол жететін қарапайымдылықпен өзін өзгерту керек. Дауысын осындай болу керек деп елестетіп алады. Адам табиғатын қабылдауы керек. Мен психологиялық тұрғыда өзін қабылдауға көмектесемін. Жаттығулар жасағаннан кейін дауысы өзгереді. Әрекет етіп нәтиже көре бастаған сайын өзін қабылдайды.
Маған ойымды жеткізе алмаймын, бәрін біліп тұрсам да, сабақ айта алмаймын, соның кесірінен үшке шықтым деп жазады. Қорқынышын жеңіп, өзімен жұмыс істеуге көмектесетін осындай тест ойлап таптым. Шын мәнінде, бұл – ұлтқа қызмет. Сенімді адамдар көбейген кезде ұлт дамиды. Өз саласы туралы көпшілікке көбірек айтқанда, өз саласында жаңалық ойлап тауып, оны көпшілікке таныстырған кезде гүлденеміз, дамимыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Оның айтуынша, кез-келген адам кез-келген дыбысты айта алады, тек оған дұрыс жаттығу керек.",,2022-12-15T17:10:00+05:00
balalar-zyly-balalar-filmi-tusirilmedi-qazaqta-nege-qozanyn-ornyn-basatyn-kino-zoq,informburo.kz,"Балалар жылы балалар фильмі түсірілмеді. Қазақта неге ""Қожаның"" орнын басатын кино жоқ?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/balalar-zyly-balalar-filmi-tusirilmedi-qazaqta-nege-qozanyn-ornyn-basatyn-kino-zoq,"""Қазақ киносы: үздік 10 фильм"" жобасында қазақ кино өнерінің классигі Абдолла Қарсақбаевтың ""Менің атым Қожа"" фильмі талқыланды. Informburo кинорежиссер, продюсер, ""Қазақфильм"" киностудиясының вице-президенті Серік Әбішевтің талқылауда айтқан ойларын оқырманға ұсынады.
– ""Менің атым Қожа"" фильмі – бала кезімізден көріп жүрген, үнемі теледидарда қосылып тұратын ең үздік картиналардың бірі. 1963 жылға дейін осы жанрдағы балалардың қызық оқиғаларын сипаттайтын фильмдер КСРО да болды. ""Менің атым Қожа"" Том Сойер сияқты әдеби шығармада бұрыннан келе жатқан жанр. Кинотуынды әкесіз баланың өмірін суреттейді.
Кино бізді несімен тартады? Фильм кейіпкерлерінен балалық шағымызда болған оқиғаларды көре аламыз. Кейіпкердің бастан кешкен оқиғаларының бәрі біздің, туыстарымыздың басынан өткен. Сондықтан бізге жақын әрі қызық. Біз білмейтін оқиғалар болса, көрермен ықыласына бөленбес еді. Осы киноны көргенде есімізге балалық шағымыз түседі. Фильмді көрген соң ""біз де мектепте осындай қылықтар жасадық па?"" деген сұрақ туады. Балалар бұзақылық жасап Қожаға еліктегісі келеді. Бір жағынан туынды бұзақыларды ақтау сияқты сезіледі.
""Менің атым Қожа"" фильмінің режиссурасын атап айтса болады. Камераның қимылы, панорама, жоғарыға көтерілу деген сияқты тәсілдерді сәтті қолданған. Кейіпкердің актерлік ойы мен камера бірге жұмыс істегенде жақсы режиссура шығады. Голливуд фильмдерін көргенде сапалы кино деп айта аласың. Сапасы төмен, ""Б"" санаттағы фильмдерді көргенде іштей ондай сапа жоқ екен деп отырамыз. Қазір Қазақстандағы техникалар да, Голливудтағы техникалар да – бәрі бірдей. Дамыған техниканың бәрі бізге жетті.
Дегенмен, мықты түсірілген фильмдерімізге бірнәрсе жетіспейтін сияқты көрінеді. Біздікілер бір құпияны білмейді-ау деп ойлаймыз. Қазақстанда да киноның иісі шығатын үздік режиссура бар. Режиссердің талғамы жоғары болса, кино да сапалы болады.
Оған дейін Шәкен Айманов, Мәжит Бегалин режиссура қолданбады деп айтуға болмайды. Қимыл, камера аз болуы мүмкін. Режиссура – режиссердің концепциясы. Рой Андерссон деген режиссер композицияны бір кадрмен қояды да, бүкіл сахнаны он минут түсіреді. Бәрінің режиссурасы мықты, өзінше кино тілі бар.
Дебют кинода кинорежиссердің тілі шыға қоймайды. Әділхан Ержановпен көп жұмыс істедім. Дебют фильмі ""Риэлторда"" стилистикасы басқа екенін байқайсыздар. Екінші фильмінен бастап өз-өзін қолға алып, ақыл тоқтатып, қай бағытта жүру керек екенін түсінді. Стивен Спилбергтің де бірінші киносында жас режиссерге тән максимализм сезіледі. Әсіресе, жас режиссерлер алғашқы киносында барынша үйренген түрлі кино аспаптары мен тәсілдерін қолданғысы келеді. Содан кейін ғана ойланып, дұрыс жол табады.
Оқи отырыңыз: Режиссер Дархан Төлегенов: Кино – иррационал өнер, екі элементті қосқанда не шығарын білмейсің
Балалар киносы Қазақстанда көптен түсірілмеді. ""Off-line демалыс"" атты қазіргі шақтағы жасөспірімдердің лагердегі өмірі туралы фильм шықты. Бұл Қырғызстанның режиссер-сценаристері түсірген ""Айыл кемп"" фильмінің франшизасы. Сол кезде олар жұмыс істеп жүрген продюсерлік орталыққа сценарийді алып келді. Қызық идея екен деп, балалар киносын түсіріп көрейік дедік. Эксперимент болды. Өте аз ақшаға түсірілсе де, көрермен ықыласына бөленді.
Режиссер Абдолла Қарсақбаев көзқарасы мен ұстанымын балаларға емес, үлкендерге астарлап, эпизод тілімен жеткізеді. Десе де ол балалар режиссері аталып кетті. Балалар киносы арқылы кесек ойларын жеткізген. Ал ""Off-line демалыс"" фильмін сол кездегі дүниемен салыстыруға келмейді. КСРО-дан кейін режиссерлеріміз бір-екі рет балаларға арналған кино түсіруге талпыныс жасап көрді. Фархат Әбдірайымов түскен ""Сиқырлы демеуші"" картинасын атауға болады. Кеңес одағы кезінде балалар киносына қаржы бөлінетін, кинотеатрлардан көрсетілетін. Қазір балалар киносын қолға алған ешкім жоқ.
""Off-line демалыс"" жобасына сұраныс жақсы болды. Аз ақшаға түсірілгенмен прокатқа шығарып жақсы ақша таптық. Сол жылы екіншісін түсіре бастадық. Бірінші сценарий өте жақсы болды, өйткені Қырғызстанда көрсетілгеннен кейін Қазақстан қоғамына икемделіп жазылды.
Ал екіншісін тез ақша табу жолы ретінде тез-тез сценарий жазып, асығып аз уақыт ішінде түсірдік. Шыны керек, екінші фильм өзіме ұнамайды. Екі фильмде продюсерлердің бірі болды. Үшінші бөлімін басқа продюсер түсіріп жатыр. Бұл фильм бұрынғы киноға қарағанда астарлап жеткізбейді. Кішкентай балаларға өнеге көрсететін шығар. Балаларға арналған фильм болса да, отбасымен бірге попкорн жеп қарайтын кино.
Оқи отырыңыз: Ұлттық киноны қолдау орталығы енді фильмдерді қазақша дубляждауға қаржы бөледі
Бұрын жобалар ""Қазақфильм"" киностудиясына келетін. Сарапшылар кеңесі және басшылық жобаларды таңдайды. Қандай жобаны қажет екенін анықтау солардың қолдарында. Үкіметтің ұсынысына құлақ түреді. Мысалы, елбасының сол кездегі жолдауда айтқан жарқын-жарқын сөздерін алады. Ауыл мәселесін көтерсе, ауыл туралы жоба керек дейді. Шын мәнінде бір қағазға, заңға икемдеп жасай берген сияқты.
Бүгінге дейін түсіріліп келе жатқан фильмдерде ешқандай идеология жоқ. Қазіргі күнде оның болуы – міндетті.
Ұлттық киноны қолдау орталығы жобаларды іріктейді. Сарапшылар кеңесі жыл сайын ауысып тұрады. Орталық биыл балалар киносына қатысты жоба таңдаған жоқ. Балалар жылы елеусіз қалды. 64 жоба жастарға берілді дейді, бірақ жартысынан көбі деректі және қысқаметрлі фильмдер.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Режиссер отандық фильмдерде ұлттық идеологияның болмауын сынға алды.,,2022-12-21T16:10:12+05:00
bastau-festivalinin-otandyq-kinony-damytudagy-ulesi-qandai,informburo.kz,"""Бастау"" фестивалінің отандық киноны дамытудағы үлесі қандай?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/bastau-festivalinin-otandyq-kinony-damytudagy-ulesi-qandai,"Алматыда қысқаметражды және дебюттік фильмдердің Х халықаралық ""Бастау"" кинофестивалі аяқталды. Бұл алаң Қазақстанның кино саласындағы жоғары оқу орындары студенттерінің арасында кең танылып, бірнеше көрнекі отандық кино қайраткерлерінің шығармашылығына демеу берді. Дегемен, жалпы қазақстандық киноның даму қарқыны әзірге көңіл көншітпейді.
""Бастау"" фестивалінің продюсері және арт-директоры Диана Әшімова осындай шығармашылық алаңдардың отандық кино саласын дамытуға қандай үлес қосатыны жайлы айтып берді.
– Диана, ""Бастау"" фестиваліне биыл 10 жыл толады. Отандық кинофестивальдердің көбісі мұндай жетістікке жете алмай отыр, мұның сыры неде?
– ""Бастау"" – бірінші кезекте, бұл шағын, бірақ өте ұйымшыл команда. Қаржылық, ұйымдастырушылық секілді қиындықтарға қарамастан жұмыс істеуге дайынбыз. Кинофестивалімізді адамдар, әсіресе, жастар күтеді. Себебі, ""Бастау"" – білім беруге бейімделген кинофестиваль. Ол адамдарды заманауи әлемдік кинотуындыларды көріп, білуге ынталандырады. Шетелдік кинематографтың өзекті мәселелерін көрсететін алаңдар көп емес.
– Байқауға арналған фильмдер төңірегінде белгілі бір стереотиптер пайда болған. Күн тәртібінде ең алдымен ""әлеуметтік"" мәселе болуы керек. Бұл тақырып кез келген фестивальде жоғары бағаланады. Сондықтан кинода қоғамның жағымсыз жақтарын көрсету керек деген пікір бар. Бұл үрдіс әлі де бар ма?
– Менің ойымша, жағдай өзгеріп жатыр. Халықаралық кинофестивальдердегі үрдістерді байқасақ, арт-мейнстримге қарай бет бұрып, таза артхаус киносы біртіндеп қалып жатыр. Кино көрерменге жақындай түсті. ""Бастау"" іріктеу комиссиясында жұмыс істегенде хоррор, триллерлер мен комедия секілді әртүрлі жанрдағы дебюттік жұмыстарды көрдік.
Айта кетерлігі, киноэкрандардан көріп үйреніп қалған комедиялар стилінде емес. Мұндай фильмдерде әлеуметтік мәселелер көзге көп түспейді. Көбінесе, олар қызықты оқиғаларды бастан кешкен адамдар туралы.
Дебюттік жұмыстар – режиссер үшін бар әлеуетін көрсететін мүмкіндік, өйткені авторды ешкім шектемейді. Туындыларды іріктегенде ""ауыр артхаусты"" таңдамаймыз. Картиналарынан режиссердің алда қандай стильде жұмыс істейтіні бірден білінеді.
Оқи отырыңыз: Режиссер Дархан Төлегенов: Кино – иррационал өнер, екі элементті қосқанда не шығарын білмейсің
– ""Бастау"" арқылы аты шыққан бірнеше есімді атаңызшы...
– Бірінші кезекте, Шәрипа Оразбаева. Ол ""Едоки картофеля"" қысқаметрлі фильмімен фестиваль жүлдесін жеңіп алған. Кейін шетелде көптеген жүлдеге ие болған ""Мариям"" толықметражды фильмімен фестивалімізге оралды. Яна Скопинаның ""Ты что-то прячешь в кулаке"" туындысы ""Үздік ойын фильмі"" жүлдесін жеңіп алды. Ол Қазақстан тумасы, ВГИК-ті, Сергей Соловьевтың шеберлік оқуын тәмамдаған.
Биылғы фестиваліміз Янаның ""Скоро кончится лето"" фильмімен ашылды. 1990 жылы Алматыда болған оқиға туралы, жастардың алғашқы махаббаты, ажырасуы жайында. Барлық оқиғалар қайта құру, жаһандық өзгерістер, Виктор Цойдың өлімі аясында өрбиді. Айтпақшы, Яна жаңа туындысын Қазақстанда түсірмек.
Режиссерлер Отанына оралып, қазақстан қоғамына таныс тақырыпта жергілікті актерлермен фильмдер түсіріп жатыр. Бір қызығы, ""Бастау"" түлектері кейіннен өзге елдерде бас қосып, бірлескен фильмдер түсіруде.
– Бірнеше жыл қатарынан ""Бастау"" аясында көрсетілімдерде, мастер-класс пен шығармашылық кездесулерде студенттердің немқұрайлы қарап, құлшыныс танытпайтынын байқадым. Фестивальге ""күштеп"" келетіні көрінеді. Осылай мәжбүрлеу олардың кино шығармашылығына деген махаббатын оятуға көмектесе ме?
– Мұндай мәжбүрлеу тәжірибесінен бас тарттық. Бірақ осындай проблема бар. Жас көрермен үлкен экраннан кино көргісі келмейді. Бұған дейін оларды көндіруге тырыстық. Енді ешқандай мәжбүрлеу болмайды. Кино факультеттері мен мектептерде оқитын студенттерге фестиваль бағдарламасын таныстырамыз. ""Халықаралық кинофестивальдерге шыққыларың келсе, онда қандай фильмдер экраннан көрсетілетінін, қандай деңгейге ұмтылу керек екенін көріңдер"" деп түсіндіреміз.
Оқи отырыңыз: Қарызға батқан қазақ: ""От"" фильмінің айтар ойы қандай?
– Студенттердің фестиваль фильмдерін көріп, білуі отандық кинематографияның дамуына үлес қоса ала ма? Қазір экранда белең алған комедиялар (әсіресе, төмен дәрежелі) көңіл көншітпейді.
– Иә, дұрыс айтасыз. Саны біртіндеп сапаға ауысып жатқанын атап өту керек. Шетелдік кинофестивальдерде танымалдыққа ие болып жатқан картиналарды көбірек түсіріп жатырмыз. Жақында Парижде өткен қазақстандық кино фестивалінде жергілікті көрермендер кезекке тұрды. Ал француз көрермендері – өте талғампаз. Онда артхаус та, артмейнстрим де көрсетілді.
Алайда, қандай да бір себептермен біздің кинопрокатшылар мұндай фильмдерді алуы қиын. ""Бұны көрмейді"" дейді. Иә, оны миллиондаған адам көрмейді. Бірақ мұндай киноны қажет ететін көрермендер де бар. Олардың саны аз емес, оларға да таңдау беру керек қой. Сондықтан кинофестивальдер біздің елімізге және қаламызға қажет.
Бірте-бірте көрерменнің осындай киноға деген сүйіспеншілігін ояту керек және прокатшыларға фильмдердің аудиториясы бар екенін ұғындыру қажет. Осы орайда, кино университеттеріне қатысты мәселе бар: білім алмасуды ұйымдастырған жөн. Студенттерді бұрынғыдай фестивальге келуге көндіріп әуреге түспеуіміз керек. Екі жылдан кейін авторлық киномызды көруге көрермендеріміз кезекте тұратындай болуға тиіс.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Фестиваль продюсері фильмдердің санынан гөрі біртіндеп сапасына мән беріліп жатқанын хабарлады.,,2022-12-07T14:19:56+05:00
daniyar-alsinov-akterlermen-repeticiya-zasaityn-rezisserler-ote-az,informburo.kz,Данияр Әлшінов: Актерлермен репетиция жасайтын режиссерлер өте аз,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/daniyar-alsinov-akterlermen-repeticiya-zasaityn-rezisserler-ote-az,"Актер Данияр Әлшінов халықаралық кинофестивальдерде жүлде алып, киносыншылардың көзіне түсіп жүр. Ол биыл 79-шы Венеция кинофестивалінде ""Голиаф"" фильміндегі рөлі үшін ""Үздік актер"" арнайы жүлдесіне ие болды. Жақында ""Бастау"" фестивалі аясында Данияр Әлшіновпен шығармашылық кездесу өтті. Осы орайда Informburo актердің негізгі ойларын ұсынады.
– Кино саласына қалай келдіңіз?
– Киноға 28 жасымда келдім. Оған дейін мемлекеттік қызметте істеймін. Бір күні кастинге қатысып, түсірілім алаңына тап болдым. Сериалдан кейін тағы кастингке шақырды. Солай киноға түсе бастадым. 2018 жылы алғаш Әділхан Ержановпен жұмыс істедім. Ернар Нұрғалиевтің ""Жаным, айтсам сенбейсің"" фильміне түстім. Соғысқа дейін ресейлік жобаларға қатыстым. Соңғы жоба – әлемдік нарыққа шыққан ""Инфинити"" сериалы.
Актерлікті түсірілімде жүріп үйрендім, оқуға уақыт болмады. Теорияны білген дұрыс, бірақ ең алдымен практикада көру керек. Тәжірибе арқылы шыңдала түсесің. Қателесіп, қате жіберіп қана үйренуге болады.
– Әділхан Ержановпен жұмыс істеген қалай? Қанша дубль жасайсыздар?
– Дубльдер аз. Орта есеппен біреу, кейде екеуі. Нашар болса көп дегенде төрт дубль жасаймыз. Әділхан Ержановтың фильмдерінің 80 пайызы – бір ғана дубль. Неге? Өйткені дайындық мықты. Түсірілімнен бірнеше ай бұрын дайындық басталады. Оған актерлер ғана емес, барлық бөлім қатысады. Өкінішке қарай, қазіргі заманғы кинода актерлермен репетиция жасайтын режиссерлер өте аз. Кастинг ұзақ уақыт алады. Сценарийді оқып танысу дегенді де сирек көремін. Дайындықтың жоқтығы актердің жұмысына әсер етеді. Жақсы актер рөлге өз бетімен дайындалады. Ал түсірілім алдындағы репетицияға ақы төлемесе де қатысу керек, өйткені нәтижесі таң қалдырады. Театрда да дайындалады ғой, бізде де сондай репетиция болуы қажет. Дайындық кезінде актер өзінікін қосады, режиссер оны байқап сценарийге икемдейді. Репетиция мықты болса, әр маман өз міндетін білсе түсірілім қиынға соқпайды. Ондайда 30 дубльдің қажеті жоқ.
Әділхан Ержанов бүгін 18 кадр түсіремін дейді. Қай сахнада қанша кадр болатынын біледі. Оператор ""қажет болып қалады-ау"" деп тағы кадр түсірейік дегенде ол жоқ дейді. Режиссер бәрін кадрға бөліп қойдым, монтажда қалай болатынын біледі. Осындай дайындық болса толықметраж фильмді алты ауысымда түсіруге болады. Әділхан Ержановтың барлық фильмі дерлік 6-8 ауысымда түсірілген. Ауысымдар бірінен соң бірі емес, бір-екі күннен кейін. Түсірілім біткеннен кейін де келесі ауысымға дайындалу керек. Әділхан материалдарды бірден монтаждап, бірінші күннен бірнеше минуттық фильм шығады.
Режиссер не қалайтынын, не істеу керек екенін нақты білгенде алаңда хаос болмайды. Не керек екенін білмесе, барлық топ зардап шегеді.  Қаншама дубль жасайды. Бір кадрды қайта-қайта түсіргенде актер бірінші ойнағандай ойнай алмайды.
– Актер мен режиссердің қарым-қатынасы қалай болуы керек?
– Аяққа тұрған, аты бар, беделіне көңіл бөлетін актер ретінде жоба ұсынғанда бірінші кезекте режиссердің кім екенін сұраймын. Жақсы кино, рөл шыққанын, беделіме нұқсан келмегенін қалаймын. Түсірілім кезінде режиссер өз ойын, мен өз ойымды ұсынамын. Кейде режиссермен түсініспей жатамыз. Актерлік ойын туралы түсінігіміз мүлдем бөлек. Режиссердің айтқанын ғана істесем кейін экраннан жаман ойнағанымды көремін. Сондықтан бәрін өзімше істеймін деп шештім. Нашар режиссерге бола актерлік ойыныңның сапасын құрбан етпеу керек.
Актер режиссерге сенім артса фильм сәтті шығуы үшін барын салады. ""Атбайдың шайқасы"" фильмінде кейіпкерім олай жасамайды десем де қайшы әркеттерді жасауға мәжбүрледі. Кейіпкер сіздікі емес, режиссердікі. Сондықтан актер режиссерге сенім арта білуі керек. Режиссер мықты болса актер оның әр шешіміне 100% сенеді. Әйелді ұру, жерлеу кезінде мәйіттің жанында макарон жеу физикалық түрде ыңғайсыз болды. Кейін фильмді көргенде режиссер шешімі дұрыс екеніне көзім жетіп, нағыз кино осындай болуы керек деп ойладым.
– Кино өндірісінде не құнды?
– Уақыт. Кинода ең құнды нәрсе – уақыт. Актерге сынамаға, түсірілім алаңына кешігіп баруға болмайды. Түсірілімнің әр минуты жүздеген доллар тұрады. Ол ақша сіздікі емес. Мысалы, Америкада актер кешіксе, түсірілімді кешеуілдеткен уақыттың ақысын жеке қалтасынан төлейді. Сондықтан бәрін өз уақытында жасауды үйрену керек.
– Қалай ойлайсыз, актерге толық еркіндік беру керек пе?
– Мұны дұрыс деп ойламаймын. Режиссердің өз ойы болуы керек. Түсірілімнен гөрі дайындық кезінде толық еркіндік беруді қолдаймын. Репетицияда актерге талап қоймай, өзін көрсетуге, образ шығаруға мүмкіндік берген жөн. Өз басым сценариймен 100% жүрген кезім болмады. Актер де өзінікін қосуы керек. Актер де іштей дайындалады. Сахналардың драматургиясына бастан-аяқ дайындалады. Кейіпкерінің әртүрлі ситуацияда өзін қалай ұстайтынын зерттейді.
– Актер ретінде сізге артылған жауапкершілікті сезінесіз бе?
– Ешқандай жауапкершілік сезінбеймін. Солай сезіне бастасаң – ""жұлдыз ауруы"" деп білемін. Актер де адам. Тірі адам болып қалуы керек. Өмірді шындап сүріп, ішкі жан дүниесіне үңіліп, қоғамның жүйкесін дөп басып, халықтың, әлемнің проблемаларын білуі керек.
Киноға жақсы көрген соң өзім үшін түсемін. Басқа нәрсе істей алмаймын. Мықты фильмдерді көргенде ""мен де осылай ойнағым келеді"", ""осындай кейіпкер жасасам ғой"" деймін. Бұл қазақ киносының келбеті деп қарасын деген оймен емес, өзім үшін, өсіп жетілуім үшін керек.
Мен түскен фильмдерді көретіндер аз. Бес жыл бұрын тамаша фильмдер түсіреміз, бірақ неге адамдар көрмейді деп қатты көңілім түсетін. Уақыт өте келе ренжуді қойдым. Бірінші кезекте өзім үшін киноға түсемін. Рөл сомдағанда, түсірілім кезінде, фильмдерімді көргенде рақаттанамын. Өзімнің өсіп жатқанымды сеземін. Мемлекеттік қызметте жай жұмысқа барып келетінмін. Киноға келгенде потенциалым ақыры ашылатын болды деп ойладым.
– ""Бастау"" фестивалінде ""Адемоканы оқыту"" фильмі көрсетілді. Сіздің кейіпкеріңіз кім?
– Шекараны заңсыз кеісп өткен қыз. Қайыр сұрап жүреді, бірақ білім алғысы келеді. Талантты, комикстер жазады. Оған маскүнем мұғалімнен басқа ешкім көмектескісі келмейді. Мен сол қырықтан асқан қаңғыбас мұғалімді ойнаймын. Бірақ ол өмірге құштар, жайдарлы адам. Фильмнің айтар ойы – адамды түнектен тек білімі мен мәдениеті алып шығады.
Өте ізгі фильм. Кейіпкерім көркем фильмдер мен шығармалардан жиі дәйексөз келтіреді. Боқтап, ұрысып, шағып сөйлеп, намысына тисе де, Адемоканы білім алуға жетелейді. Ешқашан қайғырмайды. Ертегі кейіпкері секілді кенеттен пайда болып, көмектеседі де жоқ болып кетеді.
– Өзіңізді басқа актерлермен салыстырасыз ба?
– Салыстыру дұрыс емес. Киноға енді қадам басқанда болатын шығар. Уақыт өте келе әлсіз деп санаған, нашар ойнады деген актерлер жақсы режиссермен жұмыс істесе ашылып, менен мың есе жақсы ойнайтынын түсіндім. Халықаралық жобада британ, француз, америкалық актерлер қалай ойнайтынын көрдім. Олардан нашар ойнаймын деген ой болмады. Артта қалып жатқанымды түсінгеніммен, не үшін екенін білмедім. Бірнәрсе дұрыс емес деген түйсік болды. Экраннан өзімді көргенде дұрыс істегенімді, актерлердің бәрі жақсы ойнағанын түсіндім. Өнерде бәрі тең.
Шетелде кино фестивальдерге қатысқанда ол жақтың көрермені бейтаныс адамдарды, басқа мәдениетті көреді. Десе де сюжет пен адамдар өздеріне жақын екенін түсінеді. Жақсы кино адамзатқа ортақ проблеманы жеткізе алады. Қай жақта болмасын адамдар бірдей. Сіз бен біз сияқты. Фестивальде қазақ актері деп емес, жалпы актер ретінде бағалайды. Азиялық болғаның үшін жобаға шақыратын. Бұл да өзгеріп жатыр. Ресейде Ваня не Сашаның рөлін ұсынды. Бұрын ондай болмаған.
– Кейінгі жағдайларға байланысты ресейлік жобаларға түсуге қалай қарайсыз
– Бірлеске фильмдер көп. ""Голиаф"" фильмі Ресеймен бірлесіп түсірілді. Қауіпсіздік тұрғысынан да, басқа себептермен де барлық жобадан бас тарттым. Алдымен жобаның өзіне қарау керек. Саяси пропагандаға қарсы келетін жақсы жобалар бар. Пропаганданы қолдайтын жобаға түспеймін. Орыстілді мәдениеттің бәрінен теріс айналу қаншалықты дұрыс? Жағдай түзеліп, жақсы жаққа өзгереді деп үміттенемін.
– Түсірілім алаңында ""ең бастысы – актер"" деп жатады. Мұнымен келісесіз бе?
– Жоқ, ең маңызды адам актер емес. Мысалы, оператор мен дыбыс режиссерінің қызметі де маңызды. Олар болмаса бәрі зая деген сөз. Меніңше, кино өндірісінде ең аз жұмыс істейтін адам – актер. Жақсы режиссер үш есе көп жұмыс істейді, яғни, ауысымға дейін, ауысым кезінде және одан кейін. Әкімшілік түсірілімге екі сағат бұрын келіп, екі сағат кеш кетеді. Барлық бөлімнің еңбегі орасан зор. Сол себепті түсірілім алаңындағы әр адамның еңбегін құрметтеу керек.
Актерге аз болса да, жағдай жасау керек дегенмен келісемін. Жеке демалатын орны болса, тіптен жақсы, бірақ көбісінің бұған жағдайы келе бермейді. Тым болмаса актердің орындығы, салқын болса, жылы киім әкелетін, жауын жауса қолшатыр ұстайтын, су әкелетін көмекшісі болса деймін. Бұл актерді босаңсытады, жақсы мағынада айтып отырмын. Телефонымды кімге беремін деп ойланып тұрғанда камераны қойып, түсірілім басталайын деп жатады. Ал көмекшің болса артық ой, қимыл болмайды. Тек түсірілімге көңіл бөлесің.
– Сізде эмоционал күю бола ма? Болса оны қалай еңсересіз?
– Ондай болмауы керек. Эмоционал күю деген – энергияның сарқылуы. Бірнәрсені істегің келмей істеген кезде болады. Сондықтан әр істен шабыт алып, энергия жинап, рақаттану керек. Әр жоба аяқталғанда кішкене мұң болады. Кейіпкермен біршама уақыт өмір сүрдім, бірден жібере салу қиын. Жоба біткен соң бір аптадай үзіліс алып, туған жеріме барып, табиғат аясында демаламын. Баяғы өміріме оралып, қалпыма келемін. Бірден жаңа жоба бастап кету оңай емес. Алдыңғы топпен қоштасып үлгермегенде жаңа команда, жаңа адамдарға сіңіп кету керек. Эмоционал күю болса өміріңізде бірнәрсе дұрыс емес деген сөз. Жұмыс істеуге үнемі шабыт іздеңіздер.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Данияр Әлшінов Әділхан Ержановпен жұмыс істеу, актер үшін репетицияның маңызы, ресейлік жобалардан бас тарту себебі жайлы айтты.",,2022-12-06T17:28:09+05:00
eden-zuyp-dukenge-baratyn-adam-emes-aleumettik-qyzmetkerge-qandai-martebe-beriledi,informburo.kz,"""Еден жуып, дүкенге баратын адам емес"". Әлеуметтік қызметкерге қандай мәртебе беріледі?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/eden-zuyp-dukenge-baratyn-adam-emes-aleumettik-qyzmetkerge-qandai-martebe-beriledi,"Алматыда алғаш рет ""Жүректен жүрекке"" атты әлеуметтік форум өтті. Шара Алматыда әлеуметтік қызметтің құрылғанына 85 жыл толуымен тұспа-тұс келді. Форум қатысушылары өзекті әлеуметтік мәселелерді шешу және қазақстандық қоғамдағы әлеуметтік қызметкерлердің рөлін нығайту тақырыбын көтерді.
Әлеуметтік қызметкерлер психоневрологиялық ауытқуы бар балаларға, тірек-қимыл аппараты бұзылған мүгедек балаларға, психоневрологиялық ауруы бар 18 жастан асқандар мүгедектерге, жалғызбасты қарттарға және І, ІІ топтағы мүгедектерге көмектеседі. Алайда, қоғамда олардың еңбегі елене қоймайды. Сол себепті спикерлер әлеуметтік қызметкерлердің мәртебесін көтеру керек деп есептейді.
Ләззат Қалтаева, Парламент сенатының депутаты:
– Мүмкіндігі шектеулі жанды бұрындары мүгедек деп атаса, қазір мүгедектігі бар адам дейді. Мүгедектігі бар әйел, мүгедектігі бар еркек, мүгедектігі бар бала деген кезде бірінші кезекте адамды, жеке тұлғаны, оның мүддесін көреміз. Содан кейін мүгедектік тұрғысынан сұранысы мен қажетін анықтаймыз. Парламент қабырғасында әзірленіп жатқан заң жобаларында мүгедектігі бар балаларға қатысты нормалар көп. Мұны жақсы дер едім, өйткені бала білім алып қанай қоймайды. Ол болашақта жұмыс істейді, ел-жер көреді, шаңырақ көтереді. Сондықтан мүгедектігі бар балалар мен олардың отбасына назар аударуымыз керек.
Қазір мүгедектік санатына қарай әлеуметтік көмек беріледі. Парламентте Әлеуметтік кодекс әзірленіп жатыр. Онда жәрдемақылар, әлеуметтік көмек секілді маңызды дүниелер түсінікті тілде жазылады. Бұрын әлеуметтік қызметкерлерді мұқтаж адамға көмектесетін, еден жуып, дүкенге баратын адам деп қарайтын. Кодексте әлеуметтік жұмыс анықтамасы өзгереді. Әлеуметтік қызметкер өмірлік қиын жағдайға тап болған адамдарға және отбасыларға әлеуметтік қызметтердің қажеттілігін бағалайды, айқындайды. Осыдан әлеуметтік қызметкердің мәртебесі өседі.
Оқи отырыңыз: Мәжіліс депутаты: Мүгедектікті алу мерзімі бір жылға дейін созылады
Қаланың мүгедектігі бар адамдарға қолайлы екенін бір Алматымен бағалау дұрыс емес. Иә, ірі қалаларда қолайлы жағдай жасалып жатқаны өтірік емес. Десе де, әр қаладан қолжетімсіз орындарды көруге болады. Ал шағын қалалар мен ауылдарда мәселе әлі де бар. Кейінгі бес-алты жылда ғимараттар құрылыс ережелерін сақтай отырып салынып жатыр. Бұрынғы ғимараттар, жаяу жүргіншілер жолы, өкінішке қарай, мүгедектігі бар адамдарға қолайсыз. Сондықтан әлі де болсын бұл бағытта жұмыс істеу керек.
Мен де арбамен жүремін. Сіз маған көмектесуге міндетті емессіз. Бірақ, көмек қажет болса оны сұрай алатын мүмкіндігім болуы керек. Көмек қаласам – сұраймын. Ал көмектесуді өзіңіз шешесіз. Балаларға ""сен көмектесуің керек"" дегеннен гөрі адамдардың әртүрлі екенін түсіндіріп, көздерін үйрету керек. Мүгедектігі бар адаммен бірге оқу, жұмыс істеу қалыпты нәрсеге айналуға тиіс. Мүгедектігі бар бала мен сау бала бірге ойнаса, балабақшаға барса, мектепте оқыса адамдардың әртүрлі екеніне бой үйретеді.
Қоғам инклюзивті болуы үшін мемлекет, адамдар, бизнес бірлесе жұмыс істеуі керек. Бизнес мүгедектігі бар бір адамды жұмысқа алу үшін жағдай жасаса, бұл да инклюзивті бизнес құруға деген үлкен қадам. Өкінішке қарай, бизнес әлеуметтік жұмыс орындарын ашуға үлгермей жатыр.
Оқи отырыңыз: Әйел, шахтер және мүгедектігі барлардың зейнет жасы төмендеуі мүмкін
Назира Тоғызбаева, Алматы қаласы Жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар басқарма басшысы:
– Биыл Алматы қаласының әлеуметтік қызметінің құрылғанына 85 жыл толды. Әлеуметтік сала қызметкерлерінің еңбегі көпшілікке беймәлім. Оларға өмірде кездескен қиындықтарды өз бетімен еңсере алмайтын адамдарға қамқор болу міндеті жүктелген. Үлкен жауапкершілік. Бірінші кезекте қарттарды, мүгедектігі бар адамдарды, балаларды, аз қамтылған және көп балалы отбасыларды қолдауы керек. Олар басқалардың қайғысына ортақтасып, қолынан келген көмегін аямайды. Адамдардың өмірін жақсартуға үлес қосады.
Алматыда 2 миллионнан астам тұрғын бар. Қалада 55 мыңдай мүгедектігі бар адамға қолайлы орта жасау керек. Оларға арнап әлеуметтік жұмыс орындары ашылып жатыр. Бүгінде 1 032 адамды жұмысқа орналастырдық. Жастар практикасы бойынша мүгедектігі бар 240 адам жұмысқа тұрды.
Қаламызда әлеуметтік қызметтер үйі ашылды. Тұрғындар бұл жерден 750 қызметті ала алады. Тіпті, психолог кабинеті мен заң қызметтері де бар. 18-ден асқан психоневрологиялық ауруы бар адамдарды оңалту мақсатында биыл 200 орындық ""Алатау"" әлеуметтік қызмет көрсету орталығы ашылды. Бұл ""Демеу"" стационарындағы жүктемені азайтты, кезек те азайды.
Биыл мүгедектігі бар 32 092 мың адамды әлеуметтік қолдауға 7,8 миллиард теңге бөлінді. 2023 жылы қала әкімдігі қымбат арбалар сатып алуға қаржы бөліп отыр.
Оқи отырыңыз: Мүгедектерге арналған жаңа жәрдемақы. Қайда және қандай құжат өткізу керек?
Майра Сүлеева, ""Кеңес"" кешенді оңалту орталығының директоры:
– Әлеуметтік қызметкер барлық әлеуметтік жобаның басында тұрады. Ол денсаулық сақтау, білім беру, еңбекпен қамту, әлеуметтік қорғау секілді әртүрлі салада туындаған мәселелерді шешуге жауапты. Сол үшін де әлеуметтік қызметкерлердің мәртебесін көтеру керек. Әлеуметтік қызметкер біліктілігін де арттырып отыруы қажет. Мысалы, баламен жұмыс істесе балаға не қажет екенін, қарт адаммен жұмыс істесе, оның да қажетін біліп отыруы керек.
Адамға психологиялық та, заңгерлік те көмек беретін – әлеуметтік қызметкер. Бір логопед баланы сөйлетіп жібермейді. Оның артында психолог, дефектолог, басқа да мамандардың үлкен еңбегі тұр. Баламен жұмыс істейтін маман олардың нейропсихологиясын да білуі қажет. Әлеуметтік қызметкер ретінде әр адаммен дұрыс сөйлесуді, коммуникация құруды үйренуіміз керек. Мұғалімдер дені сау баламен қатар Даун синдромы бар балаға сабақ беруді меңгеруі қажет.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда кез келген адам әлеуметтік қызметкер бола алады.,,2022-12-15T10:18:35+05:00
kolsai-kolderinin-direktory-ulttyq-sayabaqqa-kelusilerdi-sekteu-tazalyqty-saqtauga-komektesedi,informburo.kz,"""Көлсай көлдерінің"" директоры: Ұлттық саябаққа келушілерді шектеу – тазалықты сақтауға көмектеседі",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/kolsai-kolderinin-direktory-ulttyq-sayabaqqa-kelusilerdi-sekteu-tazalyqty-saqtauga-komektesedi,"""Көлсай көлдері"" ұлттық саябағының директоры Ержан Қалматаев экотуризмді дамыту бағытында қандай жұмыстардың жүргізіліп жатқанын әңгімеледі. Мұнымен қатар, ол осы күнге дейін туристер тарапынан айтылған шағымдарға жауап берді.
– Экотуризмді қалай дамытып жатырсыздар?
– Соңғы жылдары ұлттық саябақтарға жекеменшік инвестор, халықаралық донор компаниялар және мемлекет тарапынан көп уақыт пен қаржы бөлініп жатыр. Осыған байланысты ұлттық саябақтардың дамуы қарқын алды, әсіресе, экотуризмге көңіл бөлініп жатыр. Бұл дүниежүзілік үрдіс енді біздің елде де асқан жылдамдықпен дамуда. Яғни, ешқандай ғимарат салынбайды, контейнер қойылмайды. Тек ақпарат жазылған аншлагтар мен табиғатпен үйлесім тапқан кішігірім құрылымдар ғана бой түзейді.
Биыл пилоттық жоба ретінде жергілікті, шетелдік туристермен бірге Ыстық Көлге қарай саяхаттадық. Сондай-ақ, жуырда Саты шатқалының ашылғанын атап өтуіміз керек.
– Шатқал бұрыннан бар, оны жарнамалаудағы мақсат қандай?
– Соңғы 7-8 ай көлемінде Саты шатқалындағы жаяу жүргіншілер жолы жөнделіп, туристерге арналған ақпарат жазылған аншлагтар орнатылды. Аншлагтарда карта, жолдың ұзақтығы, қандай жануарлардың мекендейтіні және т.б. ақпарат жазылған. Мақсаттарымыздың бірі экотуризмді дамыту болғандықтан, жаңа құрылымдарды аса көзге түспейтіндей етіп жасадық.
Ал бұл шатқалды ашудағы басты мақсатымыз – Көлсай мен Қайыңды жүктемесін азайту. Қазірдің өзінде хайкинг клубтардың өкілі жаңа ашылған соқпаққа қызығушылық танытып отыр.
– Маршрутты жөндеуге қанша қаржы жұмсалды?
– Жөндеу жұмыстарын Қазақстандағы Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасы толықтай қаржыландырды. Бірақ қаржыландыру көлемін ашып айта алмаймын.
Оқи отырыңыз: Көлсай мен Қайыңды туризмі: Саты шатқалында жаңа экологиялық маршрут ашылды
– Көлсай мен Қайыңдының биылғы жүктемесі қандай және жаңа маршрут арқылы оны қаншаға азайтуды жоспарлап отырсыздар?
– Жүктемені нақты қаншаға азайтатынымыз туралы дәл қазір мәлімет жоқ, оны тек жыл басында жариялай аламыз. Ал Көлсай мен Қайыңдының осы күнге дейінгі жүктемесі 200 мың туристен асып отыр. Сол себепті антропогендік жүктемені азайту табиғат үшін маңызды. Екінші жағынан осы екі жүз мың адамның барлығы соқпақтармен жүріп өтті деген ой қалыптаспауы керек, керісінше олардың басым бөлігі ""селфи туристер"". Яғни олар тікелей көл жағасына келіп, суретке түсіп қайтады. Максимум 20 пайызы ғана соқпақтармен жүріп өтетін шығар.
– Осы туристерден келген табыс қандай болды?
– Өткен жылы соқпақ жолды қолданғаны үшін туристер ұлттық саябақтың шотына жалпы 100 миллионнан астам сома аударды. Оның тең жартысы қызметкерлердің жалақысы мен саябақты цифрландыру жұмыстарына және тазалықты сақтауға жұмсалды.
– Қайыңдыға жол қашан салынады?
– 2017 жылы жаңа жолдар салынып басталғалы туризм асқан қарқынмен дамып жатыр. Ал дәл Қайыңдының жолы былтыр салынып басталды. Қазір жолды түзеу және кеңейту жұмыстары жүріп жатыр. Жоспар бойынша келесі жылы аяқталып, туристер оны қолдана алады.
– Асфальт төселе ме?
– Тек әкімшілік территориясына дейін төселеді, ары қарай тасжол болады.
– Ал ұялы байланыс мәселесін қалай шешіп жатырсыздар?
– 2022 жылдың басынан бері Beeline 4G істейді. Жалпы байланыстың келуімен цифрландыру жұмыстары сәтті жүріп жатыр. Жыл соңына дейін Kcell 4G келеді деп жоспарлап отырмыз.
– Дәретханалардың жабық болуына қатысты шағым көп айтылады? Олар, расымен, ашық па?
– Бұл мәселе қазір өте өзекті. Бұл бағыттағы жұмыстарды өткен жылы бастап, жалпы 12 дәретхананың жетеуі қазір жұмыс істеп тұр. Ал қалған бесеуі келесі жылы іске қосылады. Расымен де, арасында жабық болған кездері болды. Ол кезде дәретхананы тазалайтын мамандар шақырып, арасында өзіміз қолмен жөндеген кездер болды.  Яғни дәретханалардың жабық болуы жарық, канализациямен тікелей байланысты.
Оқи отырыңыз: Алтын-Емел мен Шоқанның жолы. Туризм ауылдар тұрмысын қалай өзгертіп жатыр?
– Туристер суретке түсуге арналған пирстердің ақылы екеніне шағымданды. Олар неге ақылы?
– Бас жоспарда суретке түсетін аумақ қарастырылған. Яғни ұлттық саябаққа кірдіңіз бе, қай жерде, қалай түскіңіз келетінін өзіңіз шешесіз. Ақы сұрайтын жекелеген кәсіпкерлер бар. Олармен түсіндіру жұмыстарын жүргізіп отырмыз. Саябаққа өткізу пунктінде жедел желінің және менің нөмірім жазылған. Бірден хабарласып, мәселені сол жерде шеше аламыз. Үнемі қызмет сапасын жақсартуға тырысамыз.
– Мейрамханалар түскі ас алмасаңыз, бір стақан кофе алып отыруға рұқсат бермейді. Ал ондай түскі астың бағасы кемінде 5 мың теңге. Неге бұлай?
– Әңгіме қай мейрамхана туралы болып жатқанын түсініп тұрмын. Сондай-ақ, мұнда мейрамханадағы депозит туралы сөз болып жатыр. Бізде кәсіпкерлермен ұзақ және қысқа мерзімдегі келісімшарт бар және тиісті салықтарын төлеп жатыр. Сол келісімшартқа сәйкес, біз оларға бағаларға қатысты нұсқау бере алмаймыз. Ал егер қандай да бір алаяқтық жасап жатса, әрине, араласамыз.
– Десе де, бұл жағдайы орташа қазақстандық үшін қолжетімсіз ғой...
– Ол мейрамханадан бөлек, Сатыда түрлі қонақүй бар. Сол жерде баға өте қолжетімді. Мысалы, бір тәулікке жатын орын мен үш уақыт тамақ адам басына 10-12 мың теңге. Меніңше, бұл баға салыстырмалы түрде әлдеқайда арзан.
– Мейрамханалар көбейіп келеді. Осы орайда, қоқыс мәселесін қалай шешіп жатырсыздар?
– Біріншіден, саябақ аумағында тазалықты сақтау үшін өз техникамызды іске қостық. Екіншіден, алдағы уақытта саябаққа аумағына кіруге қатысты шектеу болады. Яғни шетелдегідей бір күнде тек 8 мың адамға билет сатылуы мүмкін. Осы секілді шаралар саябақ аумағын тазалап үлгеруге мүмкіндік береді деп ойлаймын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жыл басынан бері Көлсай мен Қайыңдыға 200 мыңнан астам турист келген.,,2022-12-09T09:31:21+05:00
kolsai-men-qaiyndy-turizmi-saty-satqalynda-zana-ekologiyalyq-marsrut-asyldy,informburo.kz,Көлсай мен Қайыңды туризмі: Саты шатқалында жаңа экологиялық маршрут ашылды,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/kolsai-men-qaiyndy-turizmi-saty-satqalynda-zana-ekologiyalyq-marsrut-asyldy,"Қазақстандағы Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасының қолдауымен Алматы облысындағы Саты шатқалында ""Табиғатқа құлақ сал"" атты жаңартылған экологиялық маршрут ашылды. Жаңартылған маршруттың негізгі ой өзегі – табиғатты түсіну және онымен бірігу, адамдар мен ғаламшардың болашағы үшін оны ұқыпты сақтап, құрметтеу.
Қорғалатын табиғи аумақтар, атап айтқанда, ұлттық парктер экологиялық туризмді дамытуда ерекше рөл атқарады. Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша, 2021 жылы қорғалатын аумақтарға шамамен 1,5 млн адам саяхаттаған, бұл 2020 жылмен салыстырғанда 40% жоғары. Ал 2022 жылы бұл көрсеткіш 1,7 млн адамды құрады.
©Informburo.kz \ Тимур Батыршин
""Көлсай көлдері"" ұлттық табиғи паркінде жаңартылған экологиялық маршрутты іске қосу келушілердің ағымдағы ағынын бөлу арқылы Көлсай және Қайыңды көлдеріне түсетін шамадан тыс рекреациялық жүктемені азайтады.
""Бір жағынан, қазір туристік сектор үшін оң үрдіс байқалып отыр, ал екінші жағынан табиғи ортаға және биоалуантүрлілікке антропогендік әсер күшейіп келеді, бұл өсіп келе жатқан жүктемені азайту шараларын әзірлеу үшін көбірек назар аударуды талап етеді. Бұл тұрғыда министрлік ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы заңнамалық базаны жетілдіру бойынша жұмыс жүргізуде. Экотуризм бойынша 1993-2017 жылдардағы ұлттық стандарт жаңартылды. Сонымен қатар, әкімшілік және қылмыстық кодекстерге экологиялық құқық бұзушылықтар үшін азаматтардың жауапкершілігін күшейту, атап айтқанда, тұрмыстық қатты қалдықтармен ластау және ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың режимін бұзу үшін айыппұл санкцияларын арттыруға бағытталған өзгертулер мен толықтырулар енгізу бойынша жұмыс жүргізіліп жатыр"", – деді экология, геология және табиғи ресурстар вице-министрі Әлия Шалабекова.
Вице-министр ""Көлсай көлдері"" ұлттық саябағының сайты ашылғанын хабарлады. Паркке билеттерді аталған сайттан да сатып алуға болады. Мұнымен қатар, бұл қызмет Kaspi, Home bank қосымшаларында қолжетімді.
Оқи отырыңыз: Алтын-Емел мен Шоқанның жолы. Туризм ауылдар тұрмысын қалай өзгертіп жатыр?
Мұнымен қатар, ""Көлсай көлдері"" ұлттық мемлекеттік саябағының директоры Ержан Қалматаев былтыр туристердің төлемдерінен 100 миллионнан астам қаражат келіп түскенін айтты.
©Informburo.kz \ Тимур Батыршин
""Соңғы жылдары ""Көлсай көлдері"" ұлттық саябағының аумағындағы экотуризмге көп уақыт пен қаржы бөлініп жатыр. Бұған дейін Саты шатқалы аса танымал болмады. Соңғы екі жылда БҰҰДБ-мен бірігіп жаңа экологиялық маршрут ашу бағытында жұмыс істедік. Ресми түрде жаңадан ашылғанына қарамастан, бұл маршрутқа қызығушылық танытып отырған хайкинг клубтардың өкілдері көп. Өткен жылы ұлттық саябақтың арнайы шотына осы соқпақ жолдарды қолданғаны үшін төлемдерден 100 миллионнан астам теңге келіп түсті. Олардың тең жартысы – саябақ аумағында жұмыс істейтін қызметкерлердің жалақысы, ал қалғаны цифровизация мен автоматизация үшін жұмсалды"", – деді Ержан Қалматаев.
©Informburo.kz \ Тимур Батыршин
""Табиғатқа құлақ сал"" маршрутының негізгі идеясы – жайластыру мен табиғи ландшафтқа араласудың минималды элементтері бар ""танымдық"" деп аталатын және табиғатпен неғұрлым экологиялық жақындасуды көздейтін экотуризмнің жаңа түріне жағдай жасау.
Жайластыру жұмыстарының ішінде: кіру тобы мен ақпараттық белгілер, тамашалау алаңы мен демалыс орындары, ерекше қорғалатын аумақтардың биоалуантүрлілігі туралы негізгі ақпаратты қамтитын тақырыптық стенділерді орнату. Пилоттық маршруттарды жайластыру бойынша ұқсас жұмыстар Қатонқарағай мен Сайрам-Өгем ұлттық табиғи парктерінде жүргізілген.
©Informburo.kz \ Тимур Батыршин
БҰҰДБ мен Экология министрлігінің бірлескен бастамалары шеңберінде Жаһандық экологиялық қордың қаржылық қолдауымен ""Көлсай көлдері"" басқару жоспары мен экологиялық туризмді дамыту стратегиясы әзірленді. Бұл жұмыстың нәтижесінде ұлттық паркте экотуризмді дамыту пайымы, басым бағыттары, міндеттері мен бюджетін құру үрдісі айқындалды. Жаңа ""Табиғатқа құлақ сал"" экологиялық маршрутын жайластыру –  әзірленген стратегияны іске асыру жөніндегі іс-шаралардың бірі.
Оқи отырыңыз: Бақыт Оразымбетова: Қазақстанда Шоқан Уәлиханов маршрутын ұйымдастыру қажет
""БҰҰ даму бағдарламасы көптеген жылдар бойы Қазақстанда биоалуантүрлілікті сақтау мен өңірлерді орнықты дамыту шараларының бірі ретіндегі экотуризмді дамытуда Қазақстанға қолдау көрсетіп келеді. 2004 жылдан бастап БҰҰДБ ЖЭҚ-ң қаржылық қолдауымен, сондай-ақ, Қазақстан үкіметімен байланысты гранттар шеңберінде биоалуантүрлілікті сақтау саласында 10 ауқымды бастаманы іске асырды. Жаһандық маңызы бар Қазақстан экожүйелерін сақтау жөніндегі іс-шараларға қосылған үлес 29 млн АҚШ долларынан астам соманы құрады"", – деді Қазақстандағы БҰҰДБ тұрақты өкілінің міндетін атқарушы Сухроб Ходжиматов.
©Informburo.kz \ Тимур Батыршин
Экотуризмді дамыту саласында БҰҰДБ рекреациялық жүктемелер нормаларын есептеу мәселелерін қамтитын әдістемелік ұсынымдарды әзірледі. Туристік маршруттарды жайластыруға, туристік инфрақұрылымды құру мен өзге де жұмысқа қолдау көрсетіліп, жергілікті тұрғындармен жұмыс жүргізіледі. Мәселен, ""Көлсай көлдері"" МҰТП маңында орналасқан ауылдық елді мекендер ""Эко-Даму"" несиелендіру бағдарламасына енгізілген. Несиелеудің басым бағыттарына экотуризмді, орман, балық, аңшылық және жайылымдық шаруашылықты, үй құс шаруашылығын, қоян шаруашылығын, омарташылықты тұрақты дамыту жатады.
Оқи отырыңыз: 700 мың теңгемен басталған бизнес. Ауыл кәсіпкері қалай агротуризмді дамытып отыр?
Сондай-ақ, БҰҰДБ қолдауымен сегіз жаңа ерекше қорғалатын табиғи аумақ құрылып, бұрыннан бар үш ерекше қорғалатын табиғи аумақтың ауданы кеңейтілгенін атап өткен жөн. ""Ақжайық"", ""Алтын Дала"", ""Іле-Балқаш"" табиғи резерваттары мен ""Бұйратау"", ""Жоңғар Алатау"" және ""Тарбағатай"" ұлттық парктері пайда болды. Қазақстанда алғаш рет 2,9 млн га аумақта ""Қапшағай-Балқаш"" және ""Ырғыз-Торғай-Жыланшық"" экологиялық дәліздері құрылды.
©Informburo.kz \ Тимур Батыршин
Әзірге ""Көлсай көлдері"" ұлттық саябағының аумағында Beeline операторы ғана жұмыс істеп тұр. Вице-министр Әлия Шалабекова төтенше жағдайлардың алдын алу үшін ұлттық саябақтың белгілі бір аумағында міндетті түрде байланыстың болуы керегін айтты.
©Informburo.kz \ Тимур Батыршин
""Ұлттық саябақтар табиғатпен үйлесім табатын орын, сондықтан барлық аумағын байланыспен қамтамасыз ету қажет деп ойламаймын. Алайда төтенше жағдайлардың алдын алу үшін кей жерінде міндетті түрде іске қосып, сол туралы ақпарат беруіміз қажет"" – деді Әлия Шалабекова.
Оқи отырыңыз: Көлсай, Қайыңды, Мұзтау және Хан Тәңірі. Кеген ауданы туризмді қалай дамытып отыр?
Ержан Қалматаев ""Көлсай көлдері"" паркінің аумағында жыл соңына дейін Kcell операторының қызметі іске қосылатынын атап өтті.
©Informburo.kz \ Тимур Батыршин
Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі қорғалған аумақта табиғатты ластап, режимді бұзғандарға айыппұлдарды екі есе өсіру туралы заң жобасын әзірледі. Аталған заң жобасы Мәжілісте қаралып жатыр.
""Бұл заң барлық қорғалған аймаққа қатысты болады. Яңни қазір жекеменшік тұлғалар үшін айыппұл 10 АЕК-ті құраса, заң қабылданған соң айыппұл көлемі екі есе өсіп, 20 АЕК-ті құрайтын болады. Жалпы қоқыс мәселесін жергілікті тиісті органдар қалдықтарды басқару қағидаттары негізінде реттеп отыруы тиіс деп ойлаймын. Күні кеше Ұйғыр ауданына бардым, осы мәселенің әлі де өзекті екенін көріп отырмын. Инвесторлар, басқа да қажет керек-жарақтың болғанына қарамастан, пандемия кедергі жасап, осы бағыттағы жұмыстар тоқтап қалған. Қазір осы жұмыстар қайта жүзеге асырылып бастады"", – деді Әлия Шалабекова.
©Informburo.kz \ Тимур Батыршин
Ержан Қалматаев туристердің дәретханалардың жабық болуына қатысты шағымына жауап берді. Айтуынша, расымен, техникалық себептерге байланысты кейде жабық болған кездер болған.
©Informburo.kz \ Тимур Батыршин
""Ұлттық парк аумағына кіру үшін төленген қаражатты жұмсауға қатысты арнайы жоспар құрылды. Сол жоспарға сәйкес, 12 дәретхана қажет екені белгілі болды. Биыл 7 дәретхана ашылса, келер жылы қалған 5 дәретхананы ашатын боламыз. Қателеспесем бір дәретхананы күтіп ұстауға 83 мың теңге қажет. Осы орайда, мәдениет және спорт министрлігімен бірігіп дәретханаларды күтіп ұстау жұмыстарын субсидиялау мәселесін қарастырып жатырмыз"", – деп сендірді Ержан Қалматаев.
©Informburo.kz \ Тимур Батыршин
Әртүрлілік және ауыл шаруашылығы бағдарламалық үйлестірушісі Талғат Сейітұлы бес жылдық жоспарда 25 маршрутты реттеу әдістемесі қамтылғанын атап өтті. Маршруттарды абаттандырып, туристер үшін қолайлы етуге бағытталған әдістемені Экология министрлігінің орман шаруашылығы комитеті мақұлдаған.
©Informburo.kz \ Тимур Батыршин
""Ең алдымен, қай экологиялық маршрут бойынша қанша туристің жүріп өтетінін болжадық. Кейін кей бағыттар бойынша жүктемені азайту жоспарын түздік. Тендерді 2012 жылдан бері осындай абаттандыру жұмыстарымен айналысып келе жатқан ресейлік компания ұтып алды. Үш маршрутты реттеу құны 150 мың долларды құрайды. Ұлттық парк персоналы болашақта осыған ұқсас жұмыстардың барлығын өзі жүргізетін болады. Бұл үшін олар материалды қалай қолдану керегі туралы білім алды. Жалпы төрт облыста осындай жұмыстар жүргізіп жатырмыз. Алда Жамбыл облысы әкімдігімен бірігіп аймақтық саябақ ашуды жоспарлап отырмыз"", – деді Талғат Сейітұлы.
Оқи отырыңыз: 7 адамның құшағы әрең жететін ағаш. Шарын ерен тоғайынан фоторепортаж
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","2022 жылы қорғалған аумақтарға саяхаттаған туристер саны 1,7 миллионнан асты.",,2022-11-28T18:01:06+05:00
qazaq-seziresine-nege-aielder-kirmeidi-zane-islamdy-zana-zamanga-sai-zangyrtu-mumkin-be,informburo.kz,Қазақ шежіресіне неге әйелдер кірмейді және Исламды жаңа заманға сай жаңғырту мүмкін бе?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-seziresine-nege-aielder-kirmeidi-zane-islamdy-zana-zamanga-sai-zangyrtu-mumkin-be,"Астанада өткен TEDxAstana конференциясында спикерлер қазақ тілінің қолданысы, отарсыздану, исламды модернизациялау, білім берудегі теңсіздік, донор болудың маңыздылығы секілді мәселерді қозғады. Шараның ""Бейуақыт"" аталуы да бекер емес. Ұйымдастырушылардың айтуынша, 2022 жылғы оқиғалардан кейін өз-өзімізге, жалпы әлемге деген түсінігіміздің шайқалған жайы бар. Демек, ауыр әңгімені қозғап, күрделі шешім қабылдайтын уақыт келді. Бұл бір «бейуақыт» кезіндегі көңіл-күймен барабар сәт.
Бейуақыт – ақпен алысқан қараның күшіне енетін өтпелі апақ-сапақ кезі. Бұл уақытта ұйықтасаң, бойды ""қара күштер"" билейтініне сенген ата-бабамыз, шаруасын қараңғыға қалдырмай қамдаған. Ұйымдастырушылар қазіргі бастан кешіп жатқан тарихи сәтті тәтті ұйқыдағыдай өткізуге болмайтынына және ""бейуақыт"" метафорасы бүгінімізді суреттейтініне сенімді.
Конференцияны тіл белсендісі Мақсат Арзаман бастап, биылғы жылдың өзекті мәселелерінің біріне айналған қазақ тілінің қолданысы туралы сөз қозғады.
Мақсат қазақстандықтарға қазақ тілін үйретіп, жан-жақты танытатын QazaqGrammar, JanaSozdik, QialDub, QazaqshaJaz жобаларында жұмыс істейді. Бала кезден тілдік кедергілерге жиі ұшыраған Мақсат мұндай күрес көптеген қазақ баласының басынан өткеніне сенімді. Сондықтан бұл мәселені шешу үшін ол достарымен Qazaqsha Jaz қозғалысын бастаған.
""Қозғалыстың мақсаты – әлеуметтік желідегі кәсіпкерлік парақшалардан өз тұтынушы құқымызға сай қазақша ақпарат беруін талап ету. Ерекшелігіміз – сыпайы және мәдениетті түрде, заң баптарына сәйкес талап қойып, екі тілде де ақпарат берілуі қажет екенін ескерту. Қазақ тілі ұлтаралық қатынас тіліне айналуы қажет"", – дейді Мақсат.
Осылайша QazaqshaJaz қозғалысы 1000-нан астам кәсіпкерден қазақ тілінде ақпарат беруді талап еткен. Нәтижесінде жүзден аса компания парақшасын қазақша жүргізе бастап, мәзірін қазақшалаған. Сонымен қатар Мақсат командасымен бірге қазақ тілін енді үйреніп жүргендерді қолдау үшін Tildes сөйлесу клубын ашқан.
Оқи отырыңыз: ""Қазақша үйренгісі келетіндер көп"". Орыс жігіт қалай қазақ тілі клубын құрды?
Әйелдерге арналған онлайн шығармашылық жазу курсының авторы Эльмира Какабаева болмыс ізденісі мен жазу ісін отарсыздандыру арасындағы байланыс туралы айтты.
Эльмира баршаны  білуге шақырады. Эльмираны әулетінің тарихы жеке басын іздеу мен жазуды отарсыздандыру арасындағы байланысты зерттеуге итермеледі. Ол қазақ шежіресіне неге әйелдер кірмейді деп таң қалып, барлығын Қазақстан тарихының қиын кезеңдерін бастан өткерген, бір дәуірге тиесілі өзіндік тарихы бар аналар мен әжелер туралы кеңінен білуге шақырды.
""Тек тарихында апаларым, аналарым, әжелерім мен әпкелерім секілді менің де ешқандай рөлім жоқ екенін алғаш көрдім. Өзіміз іздеген сұраққа жауап табу үшін дәл бүгін не істей аламыз? Біз пікірлес адамдармен кездесіп, отбасымыздың тарихын қалай жинауға болатыны туралы сөйлесе аламыз. Оқиғаларды, сәттерді, диалогтарды, кеңістіктерді суреттеуге машықтандыру арқылы бұл оқиғаларды қайта жаза аламыз"", – дейді Эльмира.
Орта ғасыр тарихшысы Жақсылық Сәбитов жұмысында ""Шыңғыс хан – қазақ"", ""Нағыз қазақ – көк көзді аққұбалар"" деген сарындағы тарихи мифтерге жиі ұшырасады. Кәсіби тарихшыға бұл аңыздардың ақ-қарасын ажырату қиын емес, десе де адамдар оған сенгісі кеп тұра береді. ""Қазақстандағы тарихи мифтер феномені туралы сөз сөйледі.
Ол мифтердің қоғам мүддесін көрсететінін және көбіне зерттеле қоймаған дәуірлерден бастау алатынын алға тартады. Қазақстандағы тарих ғылымының мәселелері бұл олқылықтардың орнын толтыруға мүмкіндік бермейді, сондықтан жаңа мифтер пайда бола бермек. Оған ғылыми талқылаулардың аздығы, түпкі дереккөздерді дұрыс қолданбау, мамандардың жоқтығы, қоғамда тарихшының беделі болмауы секілді мәселелер себеп.
""Тарих ғылым ретінде дамыған сайын мифтер тарихи шындық шеңберінен асып кетпейді. Әсері мен ықпалы да төмендей түседі"", – дейді ғалым.
Оқи отырыңыз: Мәйіт донорлығы. Өзге адамға ағзаңызды қалдыру үшін не одан бас тарту үшін не істеу керек?
Оксана Акулова – Қазақстанда ұзақ жылдар бойы трансплантология тақырыбын жазған журналист. Қанат Бейсекеев, Қайрат Нұрмағамбетов және Әлия Сандыбаймен бірге ол қайтыс болғаннан кейінгі донорлық адам өмірін сақтап қалған шынайы оқиғалары туралы деректі фильм жасауға атсалысты. Еліміздегі органдарды ауыстыру мәселесінің бүгінгі ахуалы туралы деректі фильм өлімнен кейінгі донорлардан орган трансплантациясын күтіп жүрген бірнеше адамның хикаясын баяндайды. ""Күту тізісі"" туындысын TEDxAstana қатысушылары бірінші болып тамашалады.
Оксана адамдардың тағдырын мысалға ала отырып, мәйіт донорлығы мыңдаған адамға өмір сыйлайтынын түсінген. Дегенмен, Қазақстан қоғамы бұл мәселеге әлі күнге дейін үреймен қарайтынды. Сол үшін де донор болғысы келетіндер көп емес. Жақын адамының ағзасын басқаға ауыстыруға келісім беруге дайын туыстары одан да аз.
Жағдайды мүмкіндігінше тезірек өзгерту керек, өйткені адам өмір донорларға қарап тұр. Бұны қалай істейді? ""Өлімнен кейінгі донорлық туралы көбірек айту, проблемалар мен ауыр сұрақтардан қашпай, адал және ашық талқылау керек"",– дейді Оксана. Ол бұл үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға әзір. Барша адамды донорлық туралы көбірек білуге ​​және жорамал емес, білімге негізделген жеке таңдау жасауға шақырады.
Исламды қазіргі заманға сай модернизациялау мүмкін бе? Дінтанушы, ҚазҰУ философия кафедрасының аға оқытушысы, PhD докторы, ""Ислам және модернизм"" жобасының авторы Асылтай Тасболат бұл сұрақтың жауабын қазіргі ислам ойшылдарынан тапқан. TEDxAstana сахнасында Асылтай бүгінгі қазақ қоғамына модерн исламның рефлексиясы не себепті қажет екенін тарқатып, әлемдік практикаға тоқталды.
""Қазір біз зымыраған XXI ғасырдамыз. құран 7-ғасырда түскен. Қаншама ғасырдан бері адамның санасы, тұрмысы өзгерді. Ислам модернизмі болса аяттардың универсал мазмұнын ашып, оларды бүгінгі заманда дұрыс түсініп, дұрыс қолдануды мақсат етеді"", – дейді дінтанушы.
Асылтай Тасболаттың айтуынша, елде урбанизация процесі күшейген тұста мұндай трендтердің зерттелмеуі, пән ретінде оқытылмауы, медиада талқыланбауы және кітап түрінде басылмауы – әлемдік ақыл-ой қазынасынан жырақта қалып бара жатқанымыздың көрінісі.
""Қазіргі таңда қоғамда дінге деген сұраныс, қажеттілік бар, оған сәйкес сұрақ та, қайшылық тудыратын ақпарат та көп. Сол себепті адамдардың ислам жайлы түсінігін прогрессив арнаға бұру маңызды. Дінге келгенде адам сауатты, сыни тұрғыда ойлайтын, мәселені ашық талқылай алатын деңгейде болуы қажет"", – дейді ол.
TEDx – жаһандық TED қорының бүкіл әлемге таратуға тұрарлық идеяларды іздеуге бағытталған жобасы. Арнайы TED лицензиясын қажет ететін конференциялар әлемнің 3 мыңнан астам қалалары мен университеттерінде өтеді. Елордада TEDxAstana конференциясы энтузиаст-еріктілердің бастамасымен алтыншы рет өтіп жатыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Астанада алтыншы рет өткен TEDxAstana жобасында осы және өзге де тақырыптар қозғалды.,,2022-12-07T17:30:00+05:00
qazaqstanga-amur-zolbarystaryn-akeluge-daiyndyq-qalai-zurip-zatyr-fotoreportaz,informburo.kz,Қазақстанға Амур жолбарыстарын әкелуге дайындық қалай жүріп жатыр? Фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanga-amur-zolbarystaryn-akeluge-daiyndyq-qalai-zurip-zatyr-fotoreportaz,"Әлем бойынша сирек кездесетін жыртқышты реинтродукциялау бағдарламасы аясында екі жылдан кейін Ресейдің Таяу Шығысынан Қазақстанға үш Амур жолбарысын алып келеді. 35 жылға созылатын жоба аясында мамандар алдымен жолбарыстар мекендейтін резерваттың экожүйесін қалыпқа келтіріп, тұяқты жануарлар санын көбейтеді.
XX ғасырдың басында Жер бетіндегі жолбарыстардың саны 100 мың шамасында болды. Алайда браконьерлердің күрт көбеюі мен орман ағаштарының жаппай оталуы себебінен жолбарыстардың саны азайып, 2010 жылғы есеп бойынша 3500 басты құрады. Осы себепке байланысты бүкіл әлем Жаһандық жолбарыс бастамасына қол қойып, 2010 жылы Санкт-Петербург қаласында дүниежүзілік саммит өтті.
Жолбарыстарды сақтап қалуға және санын көбейтуге бағытталған форум барысында үкімет басшылары бастаманы қолдап, Қазақстан Орталық Азияға жолбарысты қайтару іс-шараларына тікелей дайын екенін мәлімдеді. Араға 7 жыл салып реинтродукция бағдарламасы әзірленді, сондай-ақ, Қазақстан үкіметі мен Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры (WWF) жолбарыстарды қайтару бағдарламасын жүзеге асыру үшін меморандумға қол қойды.
35 жылға созылатын бағдарлама 3 кезеңнен тұрады:
""Жобаның уақытылы жүзеге аспауына сыртқы факторлар әсер еткен болатын – пандемия. Десе де, пандемия аяқталған соң экожүйені жылдам қалпына келтіреміз деген үмітіміз бар. Қазірдің өзінде 150-ден астам бұғы мен құлан болса, алда тағы 60 бұғы алып келуді жоспарлап отырмыз. Бұдан өзге де жануарлар санын көбейтіп жатырмыз, мысалы, жұмыстар басталғалы қабанның саны екі есе көбейді"", – деді WWF Орталық Азия бағдарламасының директоры Григорий Мазманянц.
2022 жылғы 5 қыркүйекте Владивосток қаласында Қазақстан Республикасының экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі мен Ресей Федерациясының Табиғи ресурстар және экология министрлігі арасында жолбарысты реинтродукциялау саласындағы ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды, оған мыналар кіреді:
Сондай-ақ, министрлік Ресейдің Дүниежүзілік жабайы табиғат қорының Орталық Азия бағдарламасы, Қазақстан Республикасындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы және резерватпен келісілген 2022-2027 жылдарға арналған жолбарысты реинтродукциялау жөніндегі жол картасын бекітті.
Резерват аумағында жолбарыстардың ықтимал тіршілік ету ортасы шамамен 151,6 мың гектарды құрайды. Әр жолбарысқа қорек ретінде бір жылда 60-қа жуық ірі тұяқты жануар қажет. 2025 жылға қарай жолбарыстар мекен ететін аумақта 3,5 мыңнан астам аң шығару жоспарланып отыр: мың гектарға шаққанда 25-30 тұяқты жануар. Бұл, негізінен, қабан, елік, бұғы, қарақұйрық және құлан популяциясы. Яғни, мамандар алдағы үш жылда келесі нәтижелерге қол жеткізуді жоспарлап отыр:
Оқи отырыңыз: Көлсай мен Қайыңды туризмі: Саты шатқалында жаңа экологиялық маршрут ашылды
""Іле-Балқаш"" табиғи резерватына Қарашеңгелдің №5 аң шаруашылығы филиалынан бес Бұқар бұғысын алып келдік. Олардың біреуі аталық, қалғаны аналық бұғылар. Алдағы уақытта тағы 46 бас бұғы алып келуді жоспарлап отырмыз. Күнделікті инспекторлар оларға қорегі мен суын беріп отыр. Ауа райының аязды болуы бұғыларға еш қиындық тудырмайды. Өйткені, Қарашеңгел мен Балқаштың ауа райында бірнеше градус қана айырмашылық бар. Сондай-ақ, флорасының ұқсастығы 95 пайыз"", – деді Іле өзені сағасы филиалының директоры Нұржан Октябров.
Мұнымен қатар, филиал директоры 2021 жылы бұғылардың алғашқы төлін алып үлгергенін айтты. Сондай-ақ, отандық мамандар санақ жүргізу әдістерін үйрену үшін Ресейге барып білім алған.
ҚР ӨДМ орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті төрағасының орынбасары Данияр Тұрғынбаев неліктен таңдау Амур жолбарысына түскенін және оларды елге алып келу үшін мамандарды қалай дайындап жатқанын түсіндірді.
Оқи отырыңыз: Алтын-Емел мен Шоқанның жолы. Туризм ауылдар тұрмысын қалай өзгертіп жатыр?
""Жақын арада мамандарымыз жануарларды оңалту орталығының қызметкерлерімен тәжірибе алмасу үшін Қиыр Шығысқа аттанады. Пандемия секілді сыртқы факторлар болмаса, мамандарды шамамен 2023 жылдың І тоқсанында жіберуді жоспарлап отырмыз. Осы жоба аясында жолбарыстардың санын шамамен 50-ге жеткіземіз деген болжам бар. Бірақ бұл қатып қалған сан емес, одан аз немесе әлдеқайда көп болуы мүмкін. Әлем бойынша жолбарыстың 9 түрі болса, соның төрт түрі жойылған. Қалған бар түрлерінің ішінде Қазақстанның қысына Амур жолбарыстары ғана бейімделе алады. Сондықтан осы жолбарыс түріне таңдау түсіп отыр"", – деді Данияр Тұрғамбаев.
Мұнымен қатар, ол Батыс Қазақстан облысы мен Ресей Федерациясының қорығымен бірігіп, трансшекаралық резерват құру жоспарда бар екенін атап өтті.
Жергілікті тұрғындар жолбарыстардың жақын аумақта жүретінінен жүрексініп отыр. Алайда мамандар керісінше жолбарыстар малға шабуыл жасайтын қасқырлар санын азайтатынын айтып сендірді. Григорий Мазманянцтың айтуынша, қасқырлар өзінің жолбарыс үшін жемтік екенін білгендіктен, бұл аумақтан кете бастайды.
""Төрт түлік малға шабуыл жасаған жағдайда иесіне өтемақы төлеуді жоспарлап отырмыз. Ал қасқырлар шабуыл жасаған кезде мұндай болмады. Бұл – бүкіл әлемде бар тәжірибе"", – деді Григорий Мазманянц.
Мұнымен қатар, ол жолбарыс популяциясын қалпына келтіру барысында болуы мүмкін ықтимал қиындықтарды атады.
Оқи отырыңыз: Қонаев қаласы облыс орталығы болғалы қалай түрленді? Фотоайғақ
""Оқыс жағдайлардың алдын алу үшін қандай қиындықтар болуы мүмкін екенін алдын ала болжаймыз. Әзірге бұл қиындықтар браконьерлер, өрт және Іле өзенінің таязданып, Балқаш суының азаюымен байланысты болып отыр. Мұнымен қатар, жануарлар арасында Африкадағы шошқа обасы секілді жаппай аурулардың таралуы мүмкін екенін жасыра алмаймыз"", – деді WWF Орталық Азия бағдарламасының директоры.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2025 жылы үш жолбарыс Қазақстанға Ресейден әкелінбек.,,2022-11-30T09:30:00+05:00
sizofreniyaga-saldyqqandardyn-80-paiyzy-baqsy-balgerge-zuginedi-bugan-darigerler-ne-deidi,informburo.kz,Шизофренияға шалдыққандардың 80 пайызы бақсы-балгерге жүгінеді. Бұған дәрігерлер не дейді?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/sizofreniyaga-saldyqqandardyn-80-paiyzy-baqsy-balgerge-zuginedi-bugan-darigerler-ne-deidi,"Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, әлемде 24 млн немесе әрбір үш жүзінші адам шизофренияға шалдыққан. Бұл аурудың Қазақстанда да көп таралғанына жуырда жүргізілген сауалнама нәтижесі дәлел. Респонденттердің 23 пайызы ресми түрде шизофрения диагнозы қойылған адамдармен етене таныс екенін айтқан. Негізінен, бұл – олардың туысы мен таныстары. Осы орайда психоаналитик, психиатр мамандар өршіп тұрған аурудың алғашқы белгілері және осы белгілер анықталған жағдайда қайда жүгіну керектігі туралы айтты.
2022 жылдың күз айларында Қазақстанда жүргізілген сауалнама нәтижесінде респонденттердің 12 пайызының ғана осы аурудың белгілері туралы білетіні анықталды. Сол себепті көптеген адам шизофренияның белгісі ретінде бас ауруы, жүрек айну, бас айналу, қан қысымының көтерілуі және треморды көрсеткен. Алайда, бұл белгілердің шизофренияға қатысы жоқ. Негізгі белгілері – галлюцинация, жеке тұлғаның бөлінуі, обсессия, агрессия және көңіл-күйдің өзгеруі.
Мұнымен қатар, сауалнамаға қатысқандардың үштен бір бөлігі шизофрениямен ауыратын адамдардың айналасындағылар үшін қауіпті екенін айтқан. 53 пайызы науқастарды дамуында қиындықтар бар десе, 36 пайызы оғаш қылықтар көрсетеді, деп отыр.
Психоаналитик және психиатр мамандар ""шизофрения"" диагнозының адамның қоғамның толыққанды мүшесі болуына кедергі келтіре алмайтынын айтады. Керісінше дұрыс жүргізілген ем шаралары қанағаттанарлық өмір сапасына қол жеткізуге көмектеседі. Психоаналитик Светлана Қуаныш Қазақстанда шизофрения диагнозы қойылған адамдарды қоғамға бейімдеуге көмектесетін жоба туралы айтты.
""2015 жылдан бері ментальды ауытқуы бар азаматтарды қолдау шараларын қолға алып келеміз. Алғашқы жоба аясында ""Психикалық денсаулық орталығынан"" адамдарды таңертең алып кетіп, кешкісін қайта апарып жүрдік. Күндіз олармен психоаналитик, педагог, тәрбиеші мамандар жұмыс істейтін. Кейін араға үш ай салып бұл жоба тоқтады. Сонда балаларда ""Ары қарай не болады?"" деген сұрақ туындады. Кейін шетелдік Training café-лердің қалай жұмыс істейтінін зерттей бастадық. Осылайша, 2016 жылы Training café пилоттық жобасын іске қостық. 2017 жылы екінші жобамыз ""Қамқор отауды"" қолға алып, соңғы 7 жыл көлемінде 23 бенефициармен жұмыс істеп келеміз. Бұдан бөлек тұрғындармен де кездесу, семинар, тренингтер өткізіп жүрміз. Жүргізілген сауалнама қазақстандықтардың бұл аурудың шет-жағасын білетінін көрсетіп отыр, алайда басым бөлігі дәрігер, психологтарға емес, бақсы-балгерлерге жүгінуді жөн көретінін айтқан"", – деді психоаналитик Светлана Қуаныш.
Оқи отырыңыз: Қояншық ауруы (Эпилепсия) дегеніміз не? Аяқ астынан ұстамасы ұстаған адамға қалай көмектесу керек?
Қазақстандықтардың 55 пайызы қоғамда психикалық денсаулығында кінәрат бар адамдармен қоршалған, сондай-ақ, 27 пайызы олармен жақын араласады. Мұнымен қатар, тұрғындардың 82 пайызының арасында бұл аурудың өз бетінше емдеу жолы танымал екені белгілі болды. Алайда, маман келесі белгілер байқалған жағдайда бей-жай қарамауға кеңес береді.
Елемеуге болмайтын өзгерістер:
Адамның жеке басы мен интеллектінің қауіпсіздігі тікелей уақытылы көмек алумен байланысты. Сондықтан бірден мамандарға жүгінген жөн, дейді Светлана Қуаныш.
Оқи отырыңыз: ""Қазақтың отбасында жасырын матриархат"" дейді психолог мамандар
Сауалнамаға қатысқан қазақстандықтардың 35 пайызы шизофрения секілді психикалық аурулары бар адамдарды қоғамнан оқшаулау қажет деп есептейді.
""Әртүрлі елдегі деректерге сүйенсек, дер кезінде дұрыс көрсетілген медициналық көмек толық сауығып кету мүмкіндігін жоғарылатады. Статистика ерекше шабыт сыйласа да, әлем елдерінің бұл ауруды емдеуде нақты қандай әдіс-тәсіл қолданатынын анықтау маңызды. ДДҰ мәліметінше, шизофренияны емдейтін бірқатар тиімді тәсіл бар, осы тәсілдер кемінде әрбір үшінші науқастың толық қалпына келуіне көмектеседі. Дәрі-дәрмекпен емдеу отбасылық терапия, когнитивті мінез-құлық терапиясы және психоәлеуметтік оңалтумен бірге бірінші орында тұр. Көбінесе аталған терапия түрі әр пациент үшін жеке жүргізіледі. Психикалық ауруы бар адамдарға ремиссия жасау үшін қоғамға интеграция да өте маңызды. Бұл жерде осы қоғамның мүшелеріне және тақырыптың тыйым салуын азайтуға бағытталған білім беру жобалары да үлкен маңызға ие. Ақпарат ел тұрғындарын психикалық ауруы бар азаматтардың кеудесінен итермеуге, оларды өз ортасынан оқшауламауына әсер етеді. Сол себепті бұл туралы әртүрлі арнада көбірек жазу қажет. Науқастардың толық емделуі мүмкін екені туралы ақпараттың жетіспейтінін сауалнама нәтижесі растап отыр"", – деді Қазақстан-Ресей медициналық университетінің психиатрия, наркология және неврология кафедрасының меңгерушісі медицина ғылымдарының докторы, профессор Саида Ешімбетова.
Оқи отырыңыз: ҚР Президент сайлауына үміткер болуға тыйым салатын 107 диагноз. Бұл – қандай аурулар?
Гедеон Рихтер Қазақстан бас директоры Ремигиюс Нараускас психологиялық қолдау, ауру және терапия туралы қолжетімді ақпарат пациенттерге ғана емес, олардың туыстарына да қажет екенін айтады.
""Шизофрения науқастар мен олардың отбасының өміріне айтарлықтай әсер етеді. Сол себепті бұл ауру туралы ақпарат науқастардың туыстарына да қажет. Оның үстіне қойылған диагноз отбасының өмірін толықтай өзгертеді. Әртүрлі сұрақ туындап, оларға жауап алғысы келеді"", – деді Ремигиюс Нараускас.
""Психикалық денсаулық орталығы"" ШЖҚ КМК директоры Сапар Рахменшеев шизофрения белгілері мазалаған азаматтардың қайда жүгіне алатынын түсіндірді.
""Алматы қаласында 11 172 науқас диспансер бақылауында. Оларға шизофрения, ақыл-есі кем, органика себебінен пайда болған ауытқулар деген диагноз қойылған. Осы бақылауда тұрған науқастардың барлығына тегін дәрі-дәрмек беріліп, мамандар емді тегін жүргізеді. Науқастарға қоғамға бейімделуге көмектесетін тігін және типография цехы бар. Мұнда жалпы 80 адам жұмыс істейді. Егер шизофрения ауруына тән белгілер сіздерді мазаласа, 376-56-60 сенім телефонына хабарласып, тікелей мамандармен байланысқа шыға аласыз. Олар сізден мекенжайыңызды да, тіпті, аты-жөніңізді де сұрамайды. Тек қойған сұрақтарыңызға жауап беріп, көмегін ұсынуға дайын. Психолог, психиатрға намыстанып бармаудың қажеті жоқ"", – деді ""Психикалық денсаулық орталығы"" ШЖҚ КМК директоры Сапар Рахменшеев.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мамандар аурудың алғашқы белгілері және қайда жүгіну қажеттігі туралы айтты.,,2022-12-05T15:40:00+05:00
zhajly-mektep-ulttykh-zhobagha-dajyndykh-khalaj-zhuerip-zhatyr,informburo.kz,"""Жайлы мектеп"". Ұлттық жобаға дайындық қалай жүріп жатыр",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zhajly-mektep-ulttykh-zhobagha-dajyndykh-khalaj-zhuerip-zhatyr,"Естеріңізге сала кетейік, Қазақстанда ""Жайлы мектеп"" ұлттық пилоттық жобасы аясында мектептердің құрылысы 2023 жылы басталады.
Жоба оқу орындарының жетіспеушілігі мәселесін жүйелі түрде шешуге, апатты және үш ауысымды мектептерді жоюға бағытталған. Ол 2025 жылға дейін 842 мың оқушыға арналған жаңа форматтағы мектептерді пайдалануға беруді көздейді. Жаңа жайлы мектептердің тұжырымдамалық айырмашылығы – бірыңғай құрылыс стандартын сақтау, балалардың қауіпсіздік шараларын арттыру, пәндік кабинеттермен және зертханалармен толық жарақтандыру, 1-4 сынып оқушылары мен 5-11 сынып оқушылары үшін бөлек оқу блоктары мен спорт залдарының болуы, ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар үшін қажетті жағдайлар және тағы басқалар болады.
Бұл жаңалықтың барлығы балалардың дағдылары мен құзыреттерін жан-жақты дамытуға бағытталған. Мектеп нысандарын салу және іске қосу процесінде 100 мыңнан астам жұмыс орны ашылады .
ҚР Оқу-ағарту министрі Асхат Аймағамбетов Үкімет отырысында хабарлағандай, жобаны іске асыру үшін үш механизм ұсынылды: МЖӘ шеңберінде мектептер салу, жеке инвесторлардан талаптарға сай салынған мектеп ғимараттарын сатып алу және бірыңғай оператор арқылы мектептердің мақсатты құрылысы.
2022 жылдың 28 қыркүйегінде реформалар жөніндегі Жоғары Кеңестің кезекті отырысында мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Samruk-Kazyna Construction АҚ атынан мектеп салу бойынша бірыңғай тапсырыс берушіні айқындау туралы Үкіметтің ұсынысын қолдады.
Қазір Samruk-Kazyna Construction АҚ ""Жайлы мектеп"" Ұлттық пилоттық жобасын іске асыру аясында белсенді дайындық жұмыстарын жүргізуде.
1. Жер учаскелерінің алдын ала тізімі алынды .
Құрылысы 2023 жылы басталатын 226 мектептің ішінен 221 мектеп бойынша жер учаскелерін жергілікті атқарушы органдар (ЖАО) және ҚР Оқу-ағарту министрлігі (ҚР ОАМ) айқындаған, бес учаске бойынша жұмыс әлі жүргізілуде.
Жобалау алдындағы зерттеулер жүргізе отырып, Samruk-Kazyna Construction АҚ учаскенің әлеуетін зерттейді және осы аумақтарды мектеп құрылысына пайдалану ерекшелігін талдайды. ЖАО-мен бірлесіп жер учаскелерін уақытша инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымға, оның ішінде құрылысты бастау үшін қажетті сумен жабдықтауға, су бұруға, электрмен жабдықтауға қосу мүмкіндіктері қаралады.
2. Бес климаттық аймақ үшін мектеп жобаларының жеті түрі бойынша (300, 600, 900, 1200, 1500, 2000, 2500 орын) форэскиздер (тұжырымдамалар) әзірленді және ҚР ОАМ келісуге жіберілді
Ауқымды міндеттерді сапалы және белгіленген мерзімде орындау үшін кейіннен байланыстыра отырып типтік жобалауды әзірлеу жоспарлануда
Егер ""Жайлы мектеп"" ұлттық жобасын іске асыру ауқымында жобалау шығындарын бағалайтын болсақ, онда біржолғы жобалаумен салыстырғанда типтік жобалау ақшалай қаражаттың шамамен 55% үнемдеуге мүмкіндік береді .
ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитетінің үлгілік жобаларын Банкке қосу жобалау-сметалық құжаттаманы (ЖСҚ) кейіннен енгізу жобаларын қайта пайдалануға мүмкіндік береді. Нәтижесінде өндіріс мерзімі қысқарады, құрылыс пен өндіріс процесі жеделдетіледі. Типтік дизайн заманауи технологиялық және инженерлік шешімдерді ағынға қоюға мүмкіндік береді.
Осылайша, барлық 401 мектепте бірыңғай стандарт бойынша қалаларда да, ең шалғайдағы ауылдық елді мекендерде де оқушылар үшін барынша қолайлы және тиімді жағдайлар жасалатын болады.
3. Жобаны іске асыру мониторингі бойынша ақпараттық жүйені іріктеудің белсенді процесі жүріп жатыр.
Бұл жүйе ашықтықты қамтамасыз етеді және еліміздің кез келген азаматына мектеп құрылысының барысын онлайн режимде қадағалауға, салынып жатқан мектеп бойынша қызықтыратын құжаттармен танысуға мүмкіндік береді.
4. ЕРС келісім-шарттарының жобалары (жобалау, техникалық жабдықтарды жеткізу, құрылыс) қазір келісу рәсімінен өтуде.
Бұл жоғары жұмыс қарқынын қамтамасыз етуі тиіс. Осылайша, бас мердігер ұзақ мерзімді жабдықты қатар сатып алып, құрылыс жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік алады.
5. Мектептерді жабдықтауға арналған оқу, корпустық және жұмсақ жиһаздардың алдын ала тізімі анықталды.
""Атамекен"" ҰКП және ҚР Жиһаз және ағаш өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындарының қауымдастығымен отандық тауар өндірушілерді тарту бойынша келіссөздер жүргізілуде.
ҚР құрылыс саласын дамытуға жәрдемдесуге бағытталған квазимемлекеттік компания мәртебесіне ие. Компания Дағдарысқа қарсы бағдарламаның, ""Нұрлы жер"" бағдарламасының жалдамалы және коммерциялық тұрғын үй бағыттары бойынша операторы бола отырып, Түркістан облысында және Астана қаласында әлеуметтік маңызы бар нысандары құрылысын басқаруда тәжірибесі бар. Қазіргі уақытта компания тұрғын үй құрылысы объектілеріне, отандық құрылыс материалдарын өндіретін зауыттарға инвестициялық қызметті жүзеге асырады, сондай-ақ ел өңірлерінде ескі тұрғын үйлерді жаңарту бағдарламасы шеңберінде жобаларды іске асырады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","&quot;Жайлы мектептерді&quot; тиімді, ашық және жоспарланған мерзімде құру үшін қандай шаралар қабылдану қажеттігін айтамыз.",,2022-12-03T10:44:37+05:00
700-myn-tengemen-bastalgan-biznes-auyl-kasipkeri-qalai-agroturizmdi-damytyp-otyr,informburo.kz,700 мың теңгемен басталған бизнес. Ауыл кәсіпкері қалай агротуризмді дамытып отыр?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/700-myn-tengemen-bastalgan-biznes-auyl-kasipkeri-qalai-agroturizmdi-damytyp-otyr,"""Қатарластарың қалаға кетіп жатқанда, ауылда қалып жеке кәсіпті қолға алу үшін бір ауа мен жерге ортақтасып отырған жандарға деген махаббат керек шығар"", – дейді жас кәсіпкер Азамат Берікболұлы. Бүгінде ол Алматы облысының Қызылжар ауылында демалыс кешенін ашып, оның жұмысын отбасымен бірге жүргізіп отыр. 27 жастағы үш баланың әкесі бұл кешеннің бастапқыда пандемиядан кейін адамдардың таза ауамен тынығып, бақта серуендеуі үшін ашылғанын айтады. Кейін Оңтүстік Корея, Қытай, Грузия, Ресей сынды елдерден келетін туристер көбейіп, атауын ағылшыншалап Apple house деп қойған.
Азамат Берікболұлы Информбюро тілшісіне ауылдық елді мекенде туризмді қалай дамытуға болатынын әңгімеледі.
– Қазақтың ұлттық тағамдары ұсынылатын, ерекше алма бағы бар дәмхана ашу туралы идея кімге тиесілі?
– 2017 жылы Алматы облысының Есік қаласында бір гектар жері бар үй сатып алдық. Бастапқы кезде мұнда ата-әжеміз тұрды, ал біз қонаққа келетінбіз. Үйдің үлкендері шетел аралап жүріп, ""қазақтың дәстүрі мен болмысын көрсете алатын ерекше дәмхана ашсақ"" деген ой тастады. Кейін 2019 жылы пандемия басталып, ішкі туризм қарқынды түрде дами бастады.
Ойлана келе үйде бір істі қолға алуды шешіп, адамдар таза ауада серуендеп, өздері өсіп тұрған алманы теріп жеп, суретке түсе алатындай бақ жасадық . Мұнда қонақтар ұлттық және Орталық Азия асханасынан дәм татып қана қоймай, бақта балаларымен бірге уақыт өткізе алады.
– Көптеген жастар күнкөріс қамымен Алматы, Астана секілді ірі қалаларға кетіп жатады. Ауылда осындай бизнес бастау үшін қанша қаражат керек және бұл қаншалықты тиімді?
– Ауылдық жерде бизнес ашып, бірден миллиондаған қаражатқа кенелемін деу – өз-өзіңді алдаумен тең. Біріншіден, ол бизнестің қандай түрі екеніне және өзіңнің жеке ұстанымыңа байланысты. Бастаған істі жарты жолда қалдырып кетпеуге елге деген шынайы сүйіспеншілік қана көмектесе алады. Құр сөзбен айқайлап айтатын патриотық туралы емес, өзіңмен бір жерде, бір ауылда тұрып жатқан адамдарға деген жанашырлық сезімі туралы айтамын.
Біздің мақсат – ұлттық құндылықтарымыз бен дәстүрлерімізді дәріптеу, шетелдіктерді қазақ елімен таныстыру. Қаржы мәселесіне келсек, бастапқыда тек 700 мың теңге салдық. Оған балалар ойнайтын батут, балмұздақ аппараты және қажет үстелдер мен орындықтарды сатып алдық. Сондай-ақ, жастардың қалада өмір сүруге деген ұмтылысынан теріс ешнәрсе көріп тұрған жоқпын. Тиімділікке келетін болсақ, ауылда мұндай бизнесті қолға алу оңайырақ. Өйткені, бәсекелестер аз болады.
Оқи отырыңыз: Көлсай, Қайыңды, Мұзтау және Хан Тәңірі. Кеген ауданы туризмді қалай дамытып отыр?
– Шетелдіктер көп келе ме? Оларға қандай ұлттық тағамдар ұсынасыздар? Ән, би, күй шашу бола ма?
– Жаз мезгілінде Қытай, Корея, Ресей, Польша, Грузиядан , сондай-ақ, өзіміздің Атырау мен Ақтаудан келген қонақтарымыз көп болды. Туристік агенттіктердің құлағына алтын сырға, егер олар бізге алдын ала хабарласып жатса, біз міндетті түрде ән және би шашу дайындап қоямыз. Десе де, шетелдіктерді көбінесе қазақтық ұлттық тағамдары қызықтырады. Сондай-ақ, келген қонақтарымыз кез келген уақытта баққа кіріп, алма тере алады.
– Шетелдіктер қандай тағамдарға тапсырыс береді?
– Олар көбінесе бауырсақты ұнатып жеп, кейін аспазшыларымызбен бірге пісіріп көруге сұранады. Ет пен сірне, қымыз бен шұбатқа қайта айналып келіп тапсырыс береді. Шетелдіктерге ауылдың қарапайым тұрмысы мен алма бағының ішінде демалу ұнайтынын байқаймыз. Қазақстандағы алма сорттарына қызығып жатады.
Оқи отырыңыз: Қонаев қаласы облыс орталығы болғалы қалай түрленді? Фотоайғақ
– Бақта қандай алмалар өседі? Олар ерекше күтімді қажет ете ме?
– Жыл сайын 5-6 тоннадай өнім алып, оларды арнайы тоңазытқышта сақтаймыз. Жалпы, алманың ""американка"", ""айдарлет"", ""золотой превосход"", ""Рахат"", ""Айнұр"" секілді сорттары өсіп тұр. Тиісінше суарып, түрлі дәруменмен қоректендіреміз.
– Алма бағының ортасында әйнектен жасалған ерекше ғимаратты байқадық. Онда қонақтар кіре ала ма?
– Бастапқыда оның суретке түсетін аумақ болғанын қаладық. Уақыт өте келе шыны ғимарат ер азаматтардың сүйіктісіне тұрмысқа шығуға ұсыныс жасайтын жеріне айналды. Олар ғимаратты өз қалауынша безендіріп, отырыстар өткізеді. Әзірге бұл жерді жалға алу тегін, егер ертерек ескертсе, қолдан келген көмегімізді аямаймыз.
– Өнімдеріңізді қала дүкендерінен көрмедім. Оларды экспорттау жоспарда бар ма?
– Иә, әзірге түрлі салат, тосап, компот өзіміздің кешенде ғана сатылып жатыр. Қонақтарға ұсынатын сусындар мен өнімдердің көбісін өзіміз қолдан әзірлейміз, бәрі де табиғи өнімдерден жасалған. Болашақта құжаттарды реттестіріп, дүкендермен келісімшартқа отыру жоспарда бар.
Оқи отырыңыз: Ғалым Мәншүк Жексембекова: Қазақстанда күнделікті тағамға жаңғақ қосу мәдениеті қалыптаспаған
– Ауылдық елді мекендерде жергілікті туризмді дамытуға бағытталған тренингтер өте ме? Олар қаншалықты пайдалы?
– Осы жазда QazaqGeography мұрындық болған екі тренингке қатыстым. Ауыл азаматтары үшін бұл тренингтер тәжірибелі кәсіпкерлермен таныстыратынымен құнды. Олармен өзара тәжірибе алмасып, бір-бірімізге қол ұшын созуға тырысамыз. Мысалы, осы жиындардың бірінде бізге ""балымызды кешеніңізде сатсақ бола ма?"" деген ұсыныс түсті. Білген білімімізді көбірек бөліссек, елдегі туризм бұдан да асқан қарқынмен дамитын еді деп ойлаймын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Азаматтың алма бағында берісі Ресей, арысы Кореядан қонақтар келіп серуендейді.",,2022-11-18T09:40:00+05:00
abdiuaqap-qara-mustafa-soqaidy-catqyn-deitinder-ali-de-kop,informburo.kz,Әбдіуақап Қара: Мұстафа Шоқайды cатқын дейтіндер әлі де көп,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/abdiuaqap-qara-mustafa-soqaidy-catqyn-deitinder-ali-de-kop,"Астана қаласындағы №51 мектеп-гимназиясында ""Ұлты үшін туған ұлы тұлға – Мұстафа"" атты шара өтті. Оған ""Мұс­тафа Шоқай"" зерттеуінің авторы, Түркия мемлекетінің Ми­мар Синан көркем өнер универ­ситетінің профессоры, тарих ғылымының докторы, шоқай­танушы Әбдіуақап Қара пен мұстафа­тануға үлес қосып жүрген Әбдіжәлел Бәкір қатысты.
Informburo порталының тілшісі жиынға қатысып, ғалымдардың ұлы тұлғаға қатысты пікірін тыңдап қайтты.
Әбдіуақап ҚАРА: Мұстафа Шоқай бүкіл түркі дүниесіне қызметк еткен ұлы тұлғаның бірі болып есептеледі. Бұның айғағы биыл Түркияның Мәдениет министрлігі 2023 жылы Түркия Республикасының 100 жылдығына орай, ""Түркі дүниесінің 100 ұлы тұлғасы"" деген серия бастады. 100 ұлы тұлғаның өмірбаяны кітап болып шығып жатыр. Осы серияның алғашқы бес томына Мұстафа Шоқайдың өмірі кірді. Бұл кітап биыл жылдың басында жарыққа шықты. Сондықтан да біз Мұстафа Шоқаймен қалай мақтансақ та болады.
Ұлы атамызға өткен ғасырда ""отанын сатты"" деген үлкен күйе жағылды. Бұл үлкен, орынсыз жала. Керісінше, ол отанын сатпағаны үшін, фашистермен істес болмағаны үшін, ұсынысын кері қайтарғаны үшін Гестапоның құрбаны болған. Мен оны диссертациямда дәлелдедім.
Қазір бізге түсетін басты міндет – Мұстафа Шоқайдың рухани, мәдени, саяси мұрасын игеріп, әлемге таныстырып отыру. Бізге қазір сол жетпей отыр. Кей елдерде әлі де Кеңес одағындағыдай оны сатқын деп білетін адамдар көп. Бұл ғылымнан емес. Біз ғылымда үлкен жетістіктерге жеттік: Көшім Есмағамбетов ағамыз 12 томдығын шығарды, Әбдіжәлел Бәкір ағамыз бастаған көптеген ғалымдарымыз жұмыс істеп жатыр. Бірақ сол жұмыстың нәтижесі халыққа әлі күнге дейін жетпей отыр.
Оқи отырыңыз: Мұстафа Шоқай: Ұлттық рухсыз ұлт тәуелсіздігі болуы мүмкін емес
Астананың төріндегі мектепке Мұстафа Шоқайдың есімі беріліп, мектеп базасында арнайы музей ашылыпты. Бұның мәні өте жоғары. Мұны кішігірім дүние деп ойламаңыздар. Бұл – Мұстафа Шоқайдың Астана төріне келуінің бастауы. Тәуелсіздік алғалы бері 31 жыл болды. Осы уақытта Мұстафа Шоқайға Астанада ешқандай белгі, бір тас қоя алмадық. Бұл оңай емес. Өйткені 74 жыл қазақ елі Кеңес одағында болды.
Әбдіжәлел БӘКІР: Бұл мектепке Мұстафа Шоқайдың атын берудің өз тарихы бар. 2011 жылы осы мәселе Астананың қалалық мәслихатында қаралды. Сонда екі адам қарсы шықты. Олардың бірі атасынан Мұстафа Шоқайдың немістермен байланысқаны туралы естігенін айтты. Сонда қалған депутаттардың бірде-біреуі қарсы шығуға жарамады. Сөйтіп өтпей қалды. Содан бері 11 жыл күттім. Былтыр ғана мектепке аты берілді.
Мұстафа Шоқай басқа алаш көсемдеріне қарғанда елімізге кеш оралды. Оның еңбектері әлі көп адамға белгісіз. 1998-99 жылы шыққан екі томдық қазір кітапханаларда жоқ. 2007 жылы шыққан үш томдық та сирек кездеседі. 2012-2014 жылы шыққан 12 томдық облыстық кітапханаларда жоқ. Біздің академиялық кітапханада жоқ еді. Институтқа хат жаздырып, екі данасын алдырып бердім. Түркістанда, Шымкентте жоқ.
Біз Мұстафа Шоқайды әлі толық аша алған жоқпыз. Толық ашу үшін оның еңбектерін түгел аудару керек. Мысалы, бізде халықаралық тақырыпта 150 мақала жазған кім бар? 1924-1933 жылдың арасында Лондонда  алты рет болып, баяндама жасаған кім бар? Тарихымызда 300 хаттан тұратын эпистолярлық мұрасы бар, 100-ге жуық адаммен хат жазысып, қарым-қатынасқа түсіп отырған кім бар? Осының өзі-ақ көп ой салады.
Оқи отырыңыз: Қазақ халқының біртуар ұлы Мұстафа Шоқайдың сатқын таңбасын алып тастай алдық па?
Әбдіжәлел БӘКІР: Мұстафа Шоқайдың туған жері де, туған күні де үлкен талас тудырады. Өйткені, өмірбаяны жазылмаған. Дегенмен, мына нәрсені ескеру керек: Оразбек Сәрсенбаев Мұсафа Шоқайды 1886 жылы туды деп жазды. Онда шындық жоқ емес, бар. Өйткені КНБ-ның жүргізген істерінде Мұстафаның туған інісі Нұртазаның туған жылы 1890 жылы деп көрсетілген. Екеуі бір жылда туылмайды ғой. Гимназияға барғанда осы кісінің жасы үлкендеу болды-ау деп ойлаймын. Өйткені қосымша архивтерде де, Ресейдегі архивте де, бірінші томда да бар, Әбіш бастаған ағалары қосымша құжат береді. Онда 1890 жылы желтоқсан айында туған деп, күнін көрсетпей берген. Кейбіреулер 1891 жылдың 7 қаңтары деп жүр. Бірақ көптеген кітаптарда, атап айтқанда Әбдіуақап Қараның да, Көшім Есмағамбетовтың кітаптарында да Мұстафа Шоқайдың туған жылы 1890 жылдың 25 желтоқсаны деп жазылған. Біз соны көп дауға қоса бермейік. Бір ізге түскеніміз дұрыс болар.
Туған жеріне де қатысты мәселе бар. Туған жеріне белгі қою жөнінде мәселе көтерілгенде ""Жас Алаш"" газетіне ""Тартоғайда туғаны"" туралы жазылды. Ол кісі Тартоғайда тууы мүмкін емес. Тартоғай Тұрсынбай датқаның қарамағындағы жер. Торғай датқаның қарамағындағы адам ол жақта дүниеге келуі мүмкін емес. Торғай датқаның қарамағында Наршоқы, Әулиеата, қазіргі Бірінші Май деген жерлер. Біз осыларды ескере келе, Наршоқы дегенге тоқтадық. Өйткені, Наршоқыда Әбіштің салған медресесі, маңында аталарының бейіті жатыр.
Әбдіуақап ҚАРА: Мұстафа Шоқайдың мұрасы Парижде ""Шығыс өркениеттері және тілдері"" институтында сақтаулы тұр. Біз сол архивте жұмыс істедік. Соның арқасында 2010 жылы Парижде Мұстафа Шоқайдың мүсіні қойылып, саябақ ашылды. Неге француздар Мұстафа Шоқайға ескерткіш қойды?
Себебі француздар Мұстафа Шоқайдың батырлығы, саяси тұлғасынан бұрын, адамгершілік тұлғасын жоғары бағалайды. Оған өзім куәмін.
Бірде ""Мұстафа Шоқай француз-қазақ достық қоғамының"" ашылу рәсімінде сөз сөйлейтін болдым. Оған Мұстафа Шоқай өмір сүрген ауданның әкімі Жақ Мартаң мырза келді. Сол үшін сөзімді бірден француз тіліне аудартып отырдым. Сөзімде Мұстафаның тек қазақ үшін, түркі халықтары үшін ғана емес, француз халқы үшін де құрбан болғанын айттым. Себебі, Керенский, Милюковтар Парижден Америкаға қашып жатқан кезде ол кісі кеткен жоқ. Бірден бас тартып: ""Маған қиын-қыстау кезде пана болған Франция – менің екінші отаным. Мен отанымды тастап ешқайда кетпеймін"" дейді де қалып қояды. Егер кетіп қалғанда, нацистердің қолына түспей, біраз уақыт тағы өмір сүрер ме еді. Бірақ Францияда қалғаны үшін лагерьде тұтқындалып, сол жерде ауру жұғып немесе уланып қаза болды.
Соны айтқан кезде Жақ Мартан мырза орнынан ұшып түрегеліп келіп, ""Қазақ кім, Мұстафа кім, енді түсіндім, профессор мырза"" деп мені қапсыра құшақтады. Музейден орын беру керек екенін айтты. Одан кейін әкімге қолқа салып, Мұстафа Шоқайдың үйі болған көшеге атын беруді сұрадым. Бірақ әкім көше атын ауыстыру қиын екенін айтып, саябаққа орын берді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Ғалымның айтуынша, қайраткер туралы деректер әлі күнге дейін халыққа жетпей жатыр.",,2022-11-02T16:00:00+05:00
aqs-ta-kasip-bastau-onai-ma-manxettende-ulttyq-meiramxana-asqan-qazaqpen-suxbat,informburo.kz,АҚШ-та кәсіп бастау оңай ма? Манхэттенде ұлттық мейрамхана ашқан қазақпен сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/aqs-ta-kasip-bastau-onai-ma-manxettende-ulttyq-meiramxana-asqan-qazaqpen-suxbat,"Қарағандының тумасы Фарида Ғаббасова Нью-Йорктің ең бай ауданы саналатын Манхэттенде ұлттық мейрамхана ашқан. Ол – қала тұрғындары мен қонақтары халал әрі Орталық Азия тағамдарынан дәм тата алатын жалғыз мейрамхана.
Фарида 12 жылдан бері АҚШ-та тұрады. Ағылшын тілін жетілдіру мақсатында басталған АҚШ-қа сапары дизайн саласын меңгеруге жалғасып, одан әрі Манхэттеннің дәл ортасынан мейрамхана ашуға ұласқан. Жақында Қазақстанға келіп кеткен Фарида Ғаббасова Informburo тілшісі АҚШ-та кәсіппен айналысудың құпиясы мен қиындықтары туралы әңгімелеп берді.
– Фарида, АҚШ-қа қалай жолыңыз түсті?
– Өзім Қарағандыда туып-өстіп. Шет тілдері бойынша білім алып, үш жылдай жұмыс істедім. Дипломым құр жатпасын деген оймен Америкаға барып, ағылшын тілі бойынша білімімді жетілдіргім келді. 2009 жылы ағылшын тілі курсын тауып, Майамиге ұштым. Курс оқып біткен соң Қазақстанға Нью-Йорк арқылы ұшатын болып, мұнда екі күн аялдап қалдым. Осы екі күн бүкіл тағдырымды өзгертіп кетті. Өйткені, қалаға ғашық болғаным сондай, міндетті түрде қайта келемін деп уәде еттім. Сол сертімде тұрып, үш айдан кейін Нью-Йоркқа қайта оралдым.
Бала кезде тігін тігуді өте жақсы көрдім. Қазақстанда дизайнер мамандығына жоғарғы оқу орнында оқығым келген, бірақ тігін үйрететін оқу орны училище ғана болды. Бұл арманым Америкада орындалды. 2011 жылы Сән технологиялар институтына түстім. Екі жыл магистратурада оқып, дизайнер атандым. Америкалық брендтерге арналған киім шығаратын ірі үнді компаниясында жұмыс істеп бастадым. Екі жылда қызметім жоғарылап, Нью-Йорктегі кеңсесінде компанияның өкілі атандым. 11 жылдан бері сол жерде жұмыс істеп келемін. Сән индустриясындағы маркетингті зерттеп, компанияға ақпарат беремін. Олар соның негізінде брендтерге дизайн жасайды.
– Мейрамхананы қалай аштыңыз?
– 2015 жылы бауырым Жәнібекпен шағын отбасылық мейрамхананы сатып алдым. Оны Siblings, яғни ""Ағайындылар"" деп атадық. Ол кезде америкалық асханалар арасында бәсеке жоғары еді. Америкалықтардың тамағын жасауға тырысып баққанымызбен, өзіміз жөнді білмеген соң кәсібіміз жүрмеді.
2018 жылы маусымда америкалық асханадан ұлттық асханамызға ауыстық. Мәзірге Орталық Азия елдерінің тағамдарын қостық. Өз атыммен ""Фарида"" деп атадық. Мейрамхананың толық атауы – Farida Central Asian Cuisine. Манхэттеннің қақ ортасында адам қарасы үзілмейтін Таймс-Сквердің жанынан мейрамхана ашып, қазақ пен өзбек асханаларын америкалықтарға таныстыра бастадық. Кәсібіміз жақсы жүрді, бірақ пандемия басталып үш ай жұмыс тоқтады. Мейрамханалардың жұмысына рұқсат берген соң қайта ашылдық.
2021 жылы Уолл-стрит қаржы орталығы маңынан кеңірек мейрамхана алдық. Бір жыл бойы жайғасып, жұмысты ретке келтірдік. 2022 жылы мамырда екінші мейрамханамызды аштық. Манхэттендегі жалғыз халал Орталық Азия мейрамханасымыз деп айта аламын. Мұнда бізге дейін халал мейрамхана болған жоқ. Қазақстанның Нью-Йорктегі Бас консулдығы Америкада қазақ мәдениетін дамытуға үлес қосқаным үшін сертификат табыстады. Өмірінде қазақтың ет тағамын жеп көрмеген америкалықтар Манхэттендегі мейрамханаларымыздан ұлттық тамақтарының дәмін татып көрді.
Оқи отырыңыз: Америкадағы қазақша өмір. Америкалық қазақтар салт-дәстүрді сақтай ма?
– Манхэттеннің қақ ортасынан мейрамхана ашу қиынға соқпады ма?
– Қиындықтар болды. Біздің асханамызға қажет өнімдер болмады. Біздің ұлттық тағамдарымызды дайындайтын мамандар жоқ. Жергілікте жұмысшыларға үйретуге тура келді. Мейрамхана ашу, құжаттарын рәсімдеу қиын емес. Мамандар табу, жұмысты дөңгелетіп әкету, сапаны ұстап тұру қиын. Ол жақта адамдар басқаша. Жұмыста ұзақ ұстап тұра алмайсың. Бір жұмысты ұзақ істей алмайды. Әрі қарай өскісі келеді, басқа жұмыс іздейді. Қазақстанда адамдар өмір бойы бір орында жұмыс істей беруі мүмкін ғой.
Мейрамхана қызметкерлерін өзіміз оқыттық. Жұмыста қалғандары қалды, келгендерді басынан оқыттық. Қазір екі мейрамханада 40 шақты адам жұмыс істейді. Манхэттенде тамақты тез жеткізетін 17 филиалымыз бар.
– Мейрамхана мәзірінде қандай ұлттық тағамдарымыз бар?
– Өзіміздің ет, бауырсақ, қуырдақ, сорпамыз бар. Өзбек асханасынан – палау, самса, ұйғыр асханасынан лағманның түр-түрі бар. Айта берсек өте көп. Мәзірге Орталық Азия асханаларының ең дәмді тағамдарын қостық.
Мейрамхана дизайны ұлттық стильде, қазақтың ою-өрнектерімен, домбыра, бесік секілді ұлттық дүниелерімізбен безендірілген. Қазақстан картасы, Абайдың, әл-Фарабби секілді тұлғаларымыздың суреттері бар. Даяшыларымыз ұлттық киімдерімізді киеді. Қазақы нақышта шығыс стилімен ұштастыра отырып жасадық.
Оқи отырыңыз: АҚШ-қа жол: ""Грин картаны"" қалай ұтып алуға болады?
– Кімдер қонаққа жиі келеді?
– Қонақтардың басым бөлігі – америкалықтар. Оларға ешқандай қоспасы жоқ, үйдегідей дайындалған табиғи ерекше тамақтың дәмі ұнайды. Америкада жылқы етіне тыйым салынғандықтан, сиыр етінен шұжық жасаймыз.
Кейінгі кезде Орталық Азия елдерінен шыққан қонақтарымыз да көбейді. Биыл Геннадий Головкиннің Лас-Вегастағы жекпе-жегіне келгендер Нью-Йорк арқылы барды. Сол кезде мейрамханамызда ине шаншар орын болмады. Қазақстандықтар бізден дәм татып жаста, қуанамыз. ""Манхэттенде, Уолл-стриттің дәл жанында бешбармақ жедік"" деп таң қалды. Лас-Вегаста жейтін жөнді тамақ болмағанын айтады. Қазақтың ұлттық тағамдарына ғана тән дәмді сақтау үшін кейбір қоспалар мен майларды Қазақстаннан арнайы алдырамыз.
– Алда қандай жоспарларыңыз бар?
– Мейрамханамызды басқа штаттарда ашуды жоспарлап отырмыз. ""Фарида"" франшизасы болады. Кез келген Қазақстан азаматы Америкаға келіп, франшизамызды алып, мейрамхана ісімен айналыса алады. Біз бастан-аяқ көмектесеміз, қажеттің бәрін жеткізуге дайынбыз. Біз арқылы отбасына Америкада тұруға ықтиярхат ала алады.
– Америкада кәсібін ашқысы келетін адам не сол елдің азаматы, не ""Грин картасы"" болуы керек емес пе?
– Иә, сол себепті біздің франшизамызды алса оларға мемлекет тұруға рұқсат береді. Кәсібін жүргізуге әлеуметтік нөмір береді. Солай отбасымен Америкада тұрып, ақша таба алады. Құжатсыз мұнда ештеңе жасай алмайсың. Салық төлеу үшін әлеуметтік нөмір болу керек.
– Дизайнер болып жұмыс істейсіз, оған қоса мейрамхана жұмысын басқарып отырсыз. Мұның бәріне қалай үлгересіз?
– Уақытты дұрыс жоспарлаймын. Мейрамхана қызметкерлерін дұрыс бөліп қоямын, әркім өз жұмысын істейді. Осылайша басқалардың жұмысына ақша төлеп, өзіме бос уақыт сатып аламын. Кей істі өзімнің де қолымнан келеді, одан гөрі біреуге тапсырып, уақытымды пайдалы іске жұмсаймын. Қазір пианино үйреніп жүрмін. Бимен айналысамын. Кондитерлік істі жақсы көремін. Спортзалға үзбей барамын.
Оқи отырыңыз: ""Жалғыз паспортпен келіп бизнес империя құруға болады"". Америкадағы қазақ журналисінің монологы
– Адамдар неге Америкаға баруға ұмтылады? American dream, яғни америкалық арман қууға не себеп?
– АҚШ-қа әлемнің түкпір-түкпірінен адамдар көп келген соң, кез келген салада сұраныс көп. Бірнәрсе бастағың келсе өз нишаңды тауып, не істейтініңді нақты білуің керек. Мынаны ашқым келеді деп нарықты зерттемей, ештеңеге қарамай бастап кетсең, бірақ қолға алған ісің туралы ештеңе білмесең бизнесің күйрейді. Бәсеке көп болған соң әр қадамыңды есептеп, не ашатыныңды, бәсеке ортаны, орналасатын ауданды, клиенттерді зерттеу керек. Бір қате жіберсең, ақшаң далаға кетеді. Сосын бизнес бастауға қорқасың.
Мен де қате жібердім. Бұрыс бағытты алып, клиенттерді жоғалттым. Мұнда, тіпті, логотиптің түсі де маңызды. Мейрамхананың жұмыс кестесі, қызметкерлері – бәрі рөл ойнайды. Құжаттарға мұқият болу керек. Дұрыс реттемесең, салықтың үстінен тағы да ақша төлеуге мәжбүр боласың. Қаншама қатеден сабақ алдым. Енді басқаларға оңай болу үшін білгенімді айтып, франшиза арқылы кәсібімді кеңейткім келеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Фарида Ғаббасова АҚШ-тың басқа штаттарында да қазақ мейрамханаларын ашуды жоспарлап отыр.,,2022-11-08T15:30:00+05:00
ippoterapiya-zhasyl-tehnologiyalar-zhaene-zhanga-zhobalar-atyrau-shaghyn-el-aeleumettik-auyly-khalaj-damyp-zhatyr,informburo.kz,"Иппотерапия, жасыл технологиялар және жаңа жобалар. ""Атырау. Шағын ел"" әлеуметтік ауылы қалай дамып жатыр?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ippoterapiya-zhasyl-tehnologiyalar-zhaene-zhanga-zhobalar-atyrau-shaghyn-el-aeleumettik-auyly-khalaj-damyp-zhatyr,"2013 жылы церебралды сал ауруы, Даун синдромы, орталық жүйке жүйесінің басқа да аурулары бар балаларға канис және иппотерапия бойынша үкіметтік емес ұйым құрған атыраулық қоғам белсендісі Ерлан Күмісқалиев қала шетіндегі екі бөлмелі үйінің ауласындағы ""Атырау. Шағын елін"" ат қорасы, бағы және жел-күн электр станциясы бар келісті жер учаскесіне айналдырды. Бүгінгі таңда осынау тұрақты пациенттері бар танымал ұйымды иппотерапияны қажет ететін көптеген қазақстандықтар жақсы біледі.
Бұрын балаларды лабрадорлар (канистерапия) көмегімен емдеуге баса назар аударылды. Бірнеше жыл бұрын Ерлан Атырауға АҚШ-тан канистерапия бойынша дипломды маман-реабилитологты шақырады. Кейін өзі Мәскеуде ""Солнечный пес"" бағдарламасы бойынша оқудан өтеді, Германия мен Грецияда да оқиды. Одан әрі өзінің кәсіби біліктілігін дамытуды жалғастыру үшін Грузияға барып оқып, ""иппотерапевт"" мамандығын алады.
""Біз 2018 жылы ""Атырау. Шағын ел"" әлеуметтік ауылын салуды бастадық. Сол кездегі облыс әкімі болған Нұрлан Ноғаев бізге Ақсай ауылынан жер телімін бөлді"", – деді Ерлан Күмісқалиев баспасөз турына қатысушыларға.
Қоғам белсендісі қонақтарды ат қораға шақырып, иппотерапевт жылқыларды көрсетті. Манеждегі бір мерин Даун синдромы бар жарқын жүзді кішкене қызбен жұмыс істеп жатты.
""Бала иппотерапия сеансының уақытын қалай күтетінін білесіз бе? – дейді Ерлан Күмісқалиев. –  Әр бала бұнда келгенде өзінен не күтілетінін жақсы  біледі. Келісімен асқан шыдамдылық танытып, өз кезегін күтеді. Және де сеансқа белгілі бір уақыт бөлінгенін білгендіктен төрт аяқты ""дәрігерлермен"" өтетін уақытты тиімді пайдалануға тырысады"".
Әлеуметтік ауыл – еліміздегі санаулы ауылдардың бірі, сондықтан мұнда Атыраудан да, облыс аудандарынан да, тіпті Қазақстанның басқа қалаларынан да балалар келуде.
Ерлан Күмісқалиев 13 жастағы Ернұр Сатыбалдыны медиа турға шақырыпты. Бала ""Шағын елге"" алғаш рет үш жасында церебралды ауру диагнозымен келген екен. Иппо-орталыққа қатысқан он жыл ішінде Ернұр көптеген дағдыларды игеріп, денесін тік ұстап жүретін болды. Бұл – церебралды сал ауруы барлар үшін үлкен жетістік. Бүгінде ол орта мектепте білім алып жатыр.
""Біз Ернұрды пара ат спортына тартуды ұйғардық, жаттықтырдық. Нәтижесінде баламыз жақында пара ат жарысынан Қазақстан чемпионатына қатысып, алтын медальмен оралды. Бұл – біз үшін үлкен қуаныш"", – дейді Ерлан Күмісқалиев.
""Шағын елге"" жылқыларды сатып алуға ""Теңізшевройл"" ЖШС (ТШО) көмектесті.
""Біз бұл кәсіпорынмен 2019 жылдан бері әлеуметтік жобаны дамыту үшін грантқа өтініш беруге ұсыныс түскеннен бастап жұмыс істеп келеміз. Нәтиже бар! Содан бері біз біргеміз, ТШО-ға мың алғыс!"" – деді ол.
Ерлан Күмісқалиевтің айтуынша, қоғамдық бірлестіктің дамуына ТШО-мен ынтымақтастық серпін берген. ТШО-ның үкіметпен және жұртшылықпен байланыс бөлімінің бас менеджері Дәрмен Аронов ынтымақтастық 2019 жылы ""Ынтымақ"" еріктілер бағдарламасы шеңберінде ТШО қызметкерлері Ерлан Күмісқалиевтің бастамаларын қолдаған кезде басталды деп түсіндірді. Бір жылдан кейін Ерлан мен оның тобы конкурстан өтіп, ТШО-ның ""Әлеуметтік инвестициялар бағдарламасының"" қаржыландыруына ие болды.
""Ынтымақтастық бүгінгі күнге дейін жалғасуда"", – деп атап өтті Дәрмен Аронов. – ""Атырау. Шағын ел"" бүгінде Атыраудағы ата-ана бағымынан тыс қалған 18 және Жылыой ауданы, Құлсары қаласынан 14 балаға, сондай-ақ биыл облыстық оңалту орталығымен бірге Атырау облысының 135 ересек тұрғынына оңалту қызметін көрсетуде"".
Дәрмен Аронов өз сөзінде кәсіпорынның ""Әлеуметтік инвестициялар бағдарламасы"" шеңберінде ""Атырау. Шағын елге"" бірнеше жылқы, арнайы құрал-жабдықтар сатып алуға және халықаралық стандарттарға сай иппотерапевттерді оқытуға қаржы бөлінгенін баса айтты. Сондай-ақ, аталған жобаның 15 қызметкері ""Әлеуметтік инвестициялар"" бағдарламасы шеңберінде жалақы алып отыр.
""Кәсіпорынның ""Әлеуметтік инвестициялар бағдарламасы"" 2010 жылдан бері жұмыс істеп келеді және содан бері 94 жоба жүзеге асырылды. Тек биылдың өзінде ТШО жалпы құны 2,3 миллион доллардан асатын 14 әлеуметтік жобаны қаржыландырып отыр"", – деп хабарлады Дәрмен Аронов.
Ол инклюзивтілік мәдениеті мен әртүрлілік ТШО-ның басты құндылықтарының бірі, ал ""Атырау. Шағын ел"" кәсіпорын құндылықтарына сәйкес келетін әлеуметтік жобаның жарқын үлгісі екенін қоса айтты. ТШО ""Атырау. Шағын ел"" жобасымен бірге Атырау облысында стереотипсіз және шекарасыз қоғам құруға бағытталған бірқатар жобаларды да қолдайды.
""Атырау. Шағын ел"" мүмкіндігінше көп адамға көмек көрсету мақсатында 2019 жылдан бері Атырау қаласында ""Жылқы – ең жақын дос"", ал биылдан бастап Құлсары қаласында ""Иппотерапия"" жобаларын жүзеге асырып жатыр.
Атырау қаласына арналған ""Жылқы – ең жақын дос"" жобасы қозғалыстық, психологиялық дербестікке қол жеткізуге көмектеседі және адамды жаңа, өзгермелі жағдайларға бейімделуге үйретеді. Бағдарламаға иппотерапия (атпен жүру), мысық терапиясы, канистерапия және музыка мен би терапиясы кіреді.
""Құлсары қаласындағы иппотерапия"" жобасы бойынша церебралды сал ауруы, Даун синдромы, аутизм диагнозы бар балаларға иппотерапия сеансы жүргізіледі. Құлсары қаласындағы иппо-орталық биыл қаңтар айында ашылды, қазір 14 бала иппотерапия сеанстарына қатысып жатыр.
Құлсары қаласындағы иппо-орталыққа келушілердің бірі Ерасыл Надырхан осы кезге дейін өз бетінше қозғала алмайтын. Анасының айтуынша, ол баласын мұнда көтеріп келген. Бала он төрт жаста, оған спастикалық диплегия (қол мен аяқтың жұмысына әсер ететін церебральды сал ауруы) диагнозы қойылған. Қазір Ерасыл Құлсарыда атқа мінуден оңалту курсынан өтіп, өз бетімен жүріп-тұратын болды. Бұл – бала үшін үлкен жетістік.
Орталықта балаларды оңалту және дамыту – ТШО қолдауымен толықтай тегін жүзеге асуда.
Мұғалімдер күн сайын әрбір баланың даму жағдайы мен динамикасын бақылап отырады.
Атырау және Құлсары қалаларындағы иппотерапия сеанстарына қатысқан балалардың көбінде мұндай емнің соматикалық, рефлексиялық, энергетикалық, үйлестіру, реттеу және мотивациялық процестерге оң әсері бақыланды.
""Қазір біз Қызылқоға және Махамбет аудандарының әкімдерімен белсенді келіссөздер жүргізіп жатырмыз. Атырау облысының осы өңірлерінде де иппо-орталықтарды ашу қажеттілігі туындап отыр"", – деді Ерлан Күмісқалиев.
ТШО сияқты жобаның басты көмекшісімен қатар, биыл ""Атырау. Шағын елге"" ""Самұрық-Қазына"" қоры да назар аударды. Аталған қор ауылдың гибридті жел-күн электр стансасын және шаруашылық ғимараттар мен әкімшілік үй-жайларға конвекторлық жылытқыштар сатып алу бастамасын қолдады. Нәтижесінде ""Атырау. Шағын елді"" электрмен қамту толығымен автономды болмақ. Бұл жүздеген науқасты шындығында аяғынан тік тұрғызған қоғамдық бірлестікке үлкен демеу болары сөзсіз.
Әлеуметтік ауылға сапар жақсы әсермен аяқталды: ""Атырау. Шағын ел"" мүшелері қонақтарға дәруменді итмұрын сусынын берді. Аталған шағын ауылда өсірілген итмұрынды иппотерапия сеанстарынан өтіп жатқан балалар өз қолдарымен жинаған.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","ТШО-ның әлеуметтік инвестициялары &quot;Атырау. Шағын елге&quot; иппотерапияны қолдана отырып, балалар мен ересектерді оңалтуға көмектеседі.",,2022-11-28T10:36:22+05:00
qaryzga-batqan-qazaq-ot-filminin-aitar-oiy-qandai,informburo.kz,"Қарызға батқан қазақ: ""От"" фильмінің айтар ойы қандай?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qaryzga-batqan-qazaq-ot-filminin-aitar-oiy-qandai,"Жас режиссер Айжан Қасымбектің ""От"" атты әлеуметтік драмасы бірнеше кинофестивальде жүлде алды. Ұлттық прокатқа шыққанымен, экраннан ұзақ уақыт бойы көрсетілмеді. Бұл фильмнің айтар ойы қандай? Informburo тілшісі картинаны тамашалап, түсірілім тобының ойын тыңдады.
Фильмде басты рөлді Төлепберген Байсақалов сомдайды. Режиссер кейіпкерін де актердің қысқаша есімі Толик деп атауды жөн көрген. Толик өз тағдырына мойынсұнған Алматыдағы миллиондаған адамның бірі. Күнде таңертең нан зауытына барып, шағын жүк көлігіне жәшік-жәшік нан тиеп, үлкен қаланың әр шетіндегі дүкендерге жеткізеді. Жалақысы отбасын асырауға жетпейді. Қарыздан қарызға батып, одан қалды кредит алып күн көреді. Тіпті, жұмыстан кешіккені үшін бастығы жалақысын қысқартып тастайды. Пәтер жалдап тұрады. Қолында әкесі бар. Оны да ""керемет өмір сүреміз"" деп ауылдан көшіріп алған. Әкесінің зейнетақысын пәтер ақысын төлеуге жұмсайды.
Тұрмыстағы қиындықтар қажытса да, бұл отбасы басқалар секілді күйбең тіршілігін сүре береді. Осындай күндердің бірінде ол өзінің кәмелетке толмаған қызының жүкті екенін біледі. Оның үстіне әйелінің босанатын күні жақын. Үсті-үстіне жиналып қалған барлық мәселені шешемін деп жүргенде аяқ асты жақын досы талып, жерге сұлқ құлайды. Оны ауруханаға апара жатқанда полицейлер жолын кескестейді. Ол бастан кешкен қаншама қиындықтан кейін өмір сүре беру керек екенін түсінеді. Өмірге құштарлығы оянып, көзінде үміт оты ұялайды.
Басты рөлерді Төлепберген Байсақалов, Мәншүк Айтмұханбетова, Адина Бажан, Ерболат Тоғызақов пен Бауыржан Үсенов сомдады. ""От"" жобасы ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығынан қаржыландыру грантын жеңіп алды.
""От"" фильмінің әлемдік премьерасы Пусандағы халықаралық кинофестивальде өтті. Екатеринбургте өткен халықаралық дебюттік фильмдер арасындағы байқауда озық шықты. Минскіде өткен халықаралық ""Лістапад"" кинобайқауында картина ""Үздік режиссер"" және ""Үздік музыка"" номинациялары бойынша жүлдеге ие болды. Актер Төлепберген Байсақалов Лос-Анджелесте өткен Asian World film festival, Сочи кинофестивальдерінде ""Үздік ер адам рөлі"" номинациясын жеңіп алды.
Айжан Қасымбектің кино саласында арнайы білімі жоқ. Әкесі режиссер Қанымбек Қасымбектің арқасында бала кезден киноға махаббаты оянған. Бірақ, әкесі райынан қайтарып, басқа салада білім алған. Сонда да тағдыр киноға әкеліп, ақырындап фильмдер түсіріп, тәжірибе жинаған. Кореяда тағылымдамадан өтіп, кино түсіру қолымнан келеді деп шешкен.
Айжан Қасымбек, режиссер:
– Қазақстанда кино түсіру оңай емес. Көп қаржы керек. Ұлттық киноны қолдау орталығының конкурстары арқылы мен секілді дебютант режиссерлер кино түсіріп, идеясын жүзеге асыра бастады.
Бұл картина қарапайым адамдардың хикаясын баяндайды. Біреу өзін, біреу жақынын, көршісін көре жатар. Басында кредиті мен қарызы бар пәтер жалдап тұратын отбасының күйбең тіршілігі жайлы. Сондай жылы, мейірімге толы фильм шықты.
Мен де пәтер іздеп жүрмін. Фильмдегі кейіпкерлердің проблемаларын өзім де бастан кешкен соң басқалармен бөліскім келді. Адам не үшін өзінің қалай өмір сүретінін ұялуы керек? Ұялса онда комплексі бар шығар. Қазақстан халқы ғана емес, басқа елдегі адамдар да күйбең тіршілік кешіп жатыр деп ойлаймын. Бұдан ұялудың, қымсынудың қажеті жоқ.
Осыған дейін ""Су"", ""Ауа"" атты қысқаметрлі фильмдер түсірдім. ""От"" – қарбалас өмірде күйбең тіршілік деп жанып кетпеу, өмір сүруді тоқтатпау. Әрбіріміздің басымызда болып жатыр. Сонда да халық тіршілігін жалғастырып, отбасы болып, бала тәрбилеп мемлекетті қалап келе жатыр. Бұл соцреализм, қаралау фильм емес. Кейіпкерлерімді кемсіту, қорлау ойымда жоқ. Бір картопты бүкіл отбасы азық қылып отыр дегенді көрсеткім келмеді. Бұл жоғарыда айтқан альманахтың жалғасы емес. ""От"" деген атауын ауыстырғым келді, бірақ қағазбастылық дегендей, солай қалды. Әйтпесе басқалай атар едім.
Басты рөлді кім сомдайтынын кастинг өткізбей-ақ білдім. Төлепберген Байсақаловпен танысып, оған рөлді ұсындым. Сонда да кастингте басқа да актерлерді сынап көрдік. Төлепберген бірге жұмыс істей алатын, менің кейіпкерім екенін білдім. Ол өзі жүк машинасын айдап қаланың бір шетінен екінші шетіне нан тасып жүрді. Түсірілім біткенде аяғын ақсаңдап басып қалды. Соңына дейін шыдағанына алғыс айтамын. Өз ісінің маманы. Онымен жұмыс істеген жеңіл. ""Әйел режиссер"" дегендей гендер тұрғысынан ешқандай стеротипі жоқ адам. Идеямды барынша жеткізуге тырысты. Кейіпкерін толық ашты. Төлепбергеннің талантын көрсететін рөл өте аз, сондықтан көп рөл берілсе екен деймін.
Әйел киноматографистерге қиын екені рас. Түсірілім алаңында кей адамдар басқаша көзқараспен қарайды. ""Сүйікті ісімен айналысып жүр, тұрмысқа шығып, бала туғаннан кейін бәрі қалады"" деп ойлайтындар жоқ емес. Бәрі сондай демеймін. Түсірілім тобында қыздар көп болды. Қоюшы-оператор Айгүл Нұрболат екеуміз Кореяда бірге оқыдық. Бірге қысқаметрлер түсірдік. Командаға түсінігі мол адамдар жиналса маманның жынысына емес, кәсібилігіне қарайды. Осылай кино саласындағы стеротиптерді ақырындап бұзып келеміз.
Оқи отырыңыз: Дулыға Ақмолда: Режиссер болып туу керек, ал қазір әнші де, күйші де кино түсіріп жатыр
Мәншүк Айтмұханбетова, актриса:
– Әлеуметтік драмада ойнау өте қиын. Қазір бізде кредитін, пәтер ақысын төле алмай, екі-үш жұмыста істеп жүргендер көп қой. Анасы қызының жүкті екенін білген сәті қатты әсер етті. Өзінің де, өсіріп отырған қызының да аяғы ауыр. Күні-түні ақша табамын, пәтердің ақшасын төлеймін, алған қарызымды қалай қайтарамын деп жүріп жоқшылықтан баласына тәрбие бере алмаған шығар. Трагедияны ойнағанда тамағыңа өксік тығылып, жылағың кеп тұрады.
Бұл жерде Алматының табиғаты керемет көрсетілген. Музыкасы керемет, адамды еліктіріп әкетеді. Өнерді жөнді түсінбейтін адам ""не көрсеткіске келген, Алматының ұсқынсыз жерлерін түсіргенше неге әдемі қаламызды көрсетпейсіңдер?"" деуі мүмкін. Фильмде қызыммен сөйлесіп жылап тұрғанда ішімнен ұят болды ғой деймін. Екатеринбургқа барғанда бүкіл Қазақстанның осындай екенін, бірақ ештеңені білдіртпей әрі қарай өмір сүре беретінімізді көрсеттік. Ал басқа жақта бізді керемет, бай ел дейді. Халықтың жартысы өтірік күліп осылай қиын өмір сүріп жатырмыз. Оны да айту керек. ""Ұят болды ғой"" деген сөзді қызыма ғана емес, ""халықтан ұят болды ғой"" деп жоғарғы жақ естісе екен деп астарлап айттым. ""Қызым саған айтам, келінім, сен тыңда"" деген қазақта сөз бар. Қаншама ел-жерде көрсеттік. Сонда халық фильм бітсе де кетпей тұрып алды. 39 миллион халқы бар өзбек ағайындарымыз үшін өзбекшеге аударылды. Сонда көрермен кетпей тұрып алды. Оларда мұндай проблема жоқ па? Бұл фильмде бүкіл елдің проблемасы бар деп ойлаймын. Бұл фильмді жоғарғы жақтағылар көрсе екен. Жастарымыздың болашағы жақсы болса екен.
Рөлін керемет алып шыққан Төлепбергеннің шеберлігін мойындамасқа болмайды. Актердің актерлігі. Көрермен күнделікті күйбең тіршілік деп әкенің, шешенің, баланың кім екенін ұмытып кеткен керемет әдемілікті фильмнен көре алды деп сенемін. Айжан Қасымбек өнер қаннан дарыған үлкен тұлғаның қызы. Адамдар көңілінен шығып, жүрегінің түбіне бірнәрсе барғаннан кейін залдан кетпей тұрып алады.
Оқи отырыңыз: ""Бірінші кезекте ата-ана жауапты"". Буллингпен кино арқылы қалай күресуге болады?
Төлепберген Байсақалов, актер:
– Менің кейіпкерім Толик нан тасушы болып жұмыс істейді. Өздері пәтер жалдап тұрады. Банктен алған несиесі де бар. Осылай күнелтіп жүрген жан. Қиын жағдайға қарамастан адамдық ардан аттамайды. Өн бойынан махаббат, мейірімділік, адалдық пен әділдік білініп тұрады.
Расында, адамдар басында қаншама мәселе болса да, бала тәрибелеп, күліп-ойнап өмір сүріп жатыр. Соңғы кадрда Толик билей жөнеледі. Ақылынан алжасқан жоқ. Бимен нүкте қойылмағанын, қандай жағдай болмасын өмір сүру керек екенін көрсеткіміз келді. Өз тарапымнан фильмге көп нәрсе қостым. Менің өміріме ұқсас сәттер де аз болмады.
Тойға жиі барамын. Құдайға шүкір, той болсын деймін. Кредит, баспана мәселесі болмасын адам бәрібір адам болып қалуы керек. Фильмнің айтар ойы да осыған саяды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жас режиссер Айжан Қасымбек түсірген фильмнің әлемдік премьерасы Пусандағы халықаралық кинофестивальде өтті.,,2022-11-25T17:20:00+05:00
qazaqstan-prezidenti-qasym-zomart-toqaevty-saltanatty-ulyqtau-rasimi-qalai-otti,informburo.kz,Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевты салтанатты ұлықтау рәсімі қалай өтті?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstan-prezidenti-qasym-zomart-toqaevty-saltanatty-ulyqtau-rasimi-qalai-otti,"Астанадағы Тәуелсіздік сарайында Қасым-Жомарт Тоқаевты Қазақстан президенті ретінде салтанатты ұлықтау рәсімі өтті. Бұл Тәуелсіз Қазақстан тарихындағы жетінші ұлықтау рәсімі.
Салтанатты рәсімнің басында залға Мемлекеттік Ту мен Президент байрағы, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Конституциясы кіргізілді. Олардың ізін ала жаңадан сайланған президент кіріп, Конституцияның 42-бабына сәйкес халыққа ант берді.
""Қазақстан халқына адал қызмет етуге, Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарын қатаң сақтауға, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына кепілдік беруге, Қазақстан Республикасы Президентінің өзіме жүктелген мәртебелі міндетін адал атқаруға салтанатты түрде ант етемін"", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Ант бергеннен кейін Қасым-Жомарт Тоқаев Мемлекеттік Туды сүйді.
Жаңа сайланған президенттің қызметке кірісу құрметіне Мемлекеттік әнұран ойналып, зеңбіректерден оқ атылды, Ақорда резиденциясының үстінде Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы көтерілді.
Одан кейін Орталық сайлау комиссиясының төрағасы Нұрлан Әбдіров Қасым-Жомарт Тоқаевқа Қазақстан Республикасы президентінің куәлігін тапсырды.
Салтанатты рәсімнен соң Қасым-Жомарт Тоқаев елдің жаңадан сайланған президенті ретінде сөз сөйледі.
""Шын мәнінде, ел сенімін еш нәрсемен өлшеу мүмкін емес. Халықтың сенімі – ең құнды нәрсе. Сайлау нәтижесін халқымыздың саяси бағдарыма – бағасы, алдағы жоспарыма – батасы деп қабылдаймын. Халқының қолдауына ие болып, ел тізгінін ұстау – ер азамат үшін ең биік мәртебе әрі орасан зор жауапкершілік. Алдағы 7 жылды бүгінгі буынның және келешек ұрпақтың алдындағы борышымды өтеуге берілген бірегей мүмкіндік деп білемін. Қазақта «аманат» деген асыл ұғым бар. Халқымның сенімі – маған аманат. Осы аманатқа адал болу – мен үшін қасиетті парыз. Ел үмітін ақтап, Қазақстанды өркендеген, бақуатты мемлекетке айналдыру үшін қолымнан келгеннің бәрін жасаймын"", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Сонымен қатар Қасым-Жомарт Тоқаев халық алдында есеп беруге міндетті екенін және Конституцияға қол қойып берген антына адал болатынын айтты. Сонымен қатар сайлауалды бағдарламасында айтылған уәделер орындалатынын айтты.
Оқи отырыңыз:
Ұлықтау рәсіміне үкімет мүшелері мен парламент депутаттары, Конституциялық кеңес мүшелері, Жоғары сот судьялары, елшілер, Орталық сайлау комиссиясы мен Қазақстан Халқы Ассамблеясының мүшелері, президенттікке үміткер болғандар, облыстар мен Астана, Алматы және Шымкент әкімдері қатысты.
Еске салсақ, кезектен тыс президент сайлауында кандидат Қасым-Жомарт Тоқаев сайлаушылардың 81,31 пайыз дауысын жинап, жеңіске жеткен болатын. Ол ел президенті қызметінде 7 жыл отырады. Биыл Конституцияға енгізілген өзгерістерге сәйкес, бұдан былай Президент жеті жылдық бір мерзімге ғана сайланады.
Айта кетейік, осымен Қасым-Жомарт Тоқаев ел президенті ретінде үшінші рет ант берді. Бұған дейін 2019 жылы 20 наурызда Нұрсұлтан Назарбаев өкілеттігін тоқтатқаннан кейін сол кездегі Сенат төрағасы ретінде Қасым-Жомарт Тоқаев алғаш рет ант берген болатын. Одан кейін сол жылы өткен кезектен тыс президент сайлауында 70 пайыздан астам дауыс жинап, мемлекет басшысы ретінде екінші рет ант берген.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл – Тәуелсіз Қазақстан тарихындағы жетінші ұлықтау рәсімі.,,2022-11-26T11:58:13+05:00
qazaqstanda-zemqorlyq-zaily-algasqy-eksn-drama-qalai-tusirilip-zatyr,informburo.kz,Қазақстанда жемқорлық жайлы алғашқы экшн драма қалай түсіріліп жатыр?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-zemqorlyq-zaily-algasqy-eksn-drama-qalai-tusirilip-zatyr,"Жас режиссер Дархан Төлегеновтің екі қысқаметрлі картинасы шетелдік кинофестивальдерде жеңімпаз атанса, ""Бағыт"" фильмі халықаралық Канн кинофестивалінің Short Film Corner арнайы бағдарламасына енді. Мұнымен қатар, оның алғаш түсірген толықметрлі ""Ағайындылар"" туындысы Oldenburg International Film фестивалінде Spirit of Cinema – әділқазы алқасының арнайы жүлдесін иеленді.
Ұлттық киноны қолдау орталығының қолдауымен режиссер ""Қонақтар"" атты кезекті туындысына кірісті. Бұл – билік органдарындағы сыбайлас жемқорлық туралы баяндайтын экшн қосылған драма. Жергілікті полицейдің қызы сыбайлас жемқорлық әрекеттерінің құрбаны болғаннан кейін, полицей өзінің теріс жолға түскенін түсінеді және кінәлілерді жазалау арқылы бәрін түзеткісі келеді. Бұл әке мен қыз арасындағы отбасылық драма ғана емес, жемқорлыққа батқан жүйемен күресті баяндайтын оқиға.
""Жемқорлық Қазақстанды ғана емес, бүкіл әлемді жалмаған проблема. Осы мәселенің шешімін табуға шығармашылық арқылы аз да болсын үлесімді қосқым келеді. Бұл менің азаматтық ұстанымым. Әрине, бұл тақырыптағы фильм үшін психология не драматургия таптырмас жанр болатын еді. Алайда, мен экшн араластыруды жөн көрдім. Фильмнің шамамен 50 пайызы – экшн сахналар"", – деді Дархан Төлегенов.
Фильмнің сценариін Дархан Төлегенов, Максим мен Тимур Ақбаров үшеуі бірлесіп жазған. Сондай-ақ, жемқорлықпен күрес агенттігі қызметкерлері мен бұрынғы полицейлер кеңесші болған.
Оқи отырыңыз: Дулыға Ақмолда: Режиссер болып туу керек, ал қазір әнші де, күйші де кино түсіріп жатыр
Туындының идея авторларының бірі – марқұм Фархат Әбдірайымов. Негізгі түсірілім жұмыстары Қарағанды облысының Балқаш қаласында өтті. Фильмнің кастингі екі айға созылған. Режиссердің таңдауымен басты рөл Ержан Түсіпов пен дебютант Ділназ Құрманғалиеваға бұйырды.
""Фильм түсірілмес бұрын режиссердің тапсырмасымен екі айдай уақыт каскадерлермен аптасына бес күн дайындалдым. Жаттықтырушымның есімі Қайыржан, өмірге қауіп төндіретін сахналарда мені Жасұлан және Димаш есімді дублерлер алмастырады. Көбісі бұл туындыны ""Авария – дочь мента"" фильміне ұқсайды деп жобалап жүр екен. Алайда, олардың ұқсайтын тұстары аз"", – деді Ержан Түсіпов.
Публикация от ГОСТИ. Криминальная драма (@gosti.film)
Полиция қызметкерінің қызын сомдайтын Ділнәз Құрманғалиева экшн жанрындағы фильмге түсуді бұрыннан армандағанын айтады.
Оқи отырыңыз: Суретші Есенгелді Тұяқов: Сценографтың жұмысы театр сахнасында қалып қоймауы қажет
""Менің келбетім көбінесе нәзік қыздардың рөлін сомдауға келеді. Бірақ, мен үнемі осындай қантөгіске толы фильмге түсуді армандаған едім. Міне, енді арманым орындалып жатыр. Кейіпкерім Әсел жемқорлық жүйесімен күреспесек, жастардың өмірі қалай нашарлайтынын көрсетеді"", – деді актриса.
Түсірілім жұмыстары 21 қыркүйекте басталған фильм 2023 жылы қалың көпшілікке жол тартады деп жоспарланып отыр.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Туынды идеясының авторларының бірі – марқұм Фархат Әбдірайымов.,,2022-11-10T16:00:00+05:00
qazaqstandagy-2022-zylgy-prezident-sailauynyn-xronologiyasy,informburo.kz,Қазақстандағы 2022 жылғы президент сайлауының хронологиясы,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstandagy-2022-zylgy-prezident-sailauynyn-xronologiyasy,"Қазақстанда кезектен тыс президент сайлауы басталды. Ең алғашқы сайлау учаскесі Жапонияда ашылды. Астана уақытымен таңғы сағат 4.00-ден Токиодағы қазақстандықтар дауыс бере бастады. Ал ең соңғы сайлау учаскесі Сан-Францискода Астана уақытымен кешкі сағат 21.00-де ашылды, өйткені уақыт белдеуінің айырмасы – 14 сағат.
Informburo.kz кезектен тыс президен тсайлауынан мәтін түрінде трансляция жасады.
00.40 . Президент сайлауының экзит-пол нәтижесі жарияланды.
31 арнаның тапсырмасымен ""Кешенді әлеуметтік зерттеулер институты – Астана"" жекеше қоры жүргізген экзит-пул нәтижесі бойынша:
Үздіксіз ағын әдістемесінің көмегімен 379 учаскеде шамамен 482 мың адам қамтылған.
Сайлаушыларға ""Қазақстан Республикасы Президентінің мерзімінен бұрын өткен сайлауында Сіз өз даусыңызды кандидаттардың ішінен кімге бердіңіз?"" деген сауал қойылған.
22.20. ОСК: елорда уақытымен сағат 22.00-дегі жағдай бойынша тізімге енгізілген азаматтардың жалпы санының 69,43% бюллетень алды. Оның ішінде өңірлер бөлінісі бойынша:
22.14. ОСК елдегі барлық сайлау учаскелерінде дауыс беру аяқталғанын хабарлады. Дауыс беру тек елден тыс сайлау учаскелерінде жалғасуда. Қорытынды статистика ертең ұсынылады.
21.55. Әнші Димаш Құдайберген кезектен тыс президент сайлауында дауыс берді.
""Бүгін еліміз үшін маңызды күн болды. Мемлекетіміздің президент сайлауына қатысып, өз таңдауымды жасадым. Қолға алған шаралардың басым көпшілігі орындалып, халқымыздың бақытты және баянды күндері көп болғай"", – деп жазды әнші желідегі парақшасында.
21.40. Алматы қоғамдық кеңесінің мүшесі, Бақылаушылар мектебінің тренері Қайыржан Әбдіхалықовтың айтуынша, биыл Алматы қаласында және өңірлерде бақылаушы болған жастардың саны көп.
""Биылғы сайлаудың ерекшелігі – 3 мыңнан астам тәуелсіз бақылаушы аккредитиациядан өтті. Олардың басым көпшілігі, яғни 60 пайыздан көбі – жастар. Бұрын ондай болмаған "", – деді Қайыржан Әбдіхалықов.
21.30. Сан-Францискода шетелдегі соңғы сайлау учаскесі ашылды.
21.00. Қазақстанның батыс өңірлері: Ақтөбе, Атырау, Маңғыстау, Батыс Қазақстан және Қызылорда облыстарында дауыс беру аяқталды. Сайлау учаскелері жабылып, дауыстарды санау басталды.
Орталық сайлау комиссиясы сайлаушылардың алдын ала қорытындысын бір сағаттан кейін жариялайды.
20.00. Қазақстанның көптеген өңірінде дауыс беру аяқталды.
Қазіргі сәтте Қазақстанның 5 өңірінде дауыс беру жалғасып жатыр. Дәлірек Ақтөбе, Атырау, Маңғыстау, Батыс Қазақстан және Қызылорда облыстарында. Бұл өңірлерде дауыс беру сағат 20:00-де аяқталады. Бірақ бұл астана уақытымен – сағат 21.00.
19.48. Халық әртісі Бибігүл Төлегенова Алматыда дауыс берді
Бүгін Бибігүл Төлегенова сайлау учаскесіне бармады. Оның орнына көшпелі сайлау комиссиясының мүшелері әйгілі тұлғаның үйіне дауыс беру жәшігін алып келді. Актрисаның пікірінше, сайлау – бұл азаматтық жауапкершіліктің көрінісі.
""Менің ойымша, президенттікке өз үміткерлігін ұсыну – өте үлкен жауапкершілік. Біз егемен мемлекетпіз. Президент міндетіне әлемдік аренада біздің құқығымызды қорғау кіреді"", – деді Бибігүл Төлегенова.
19.25. Стамбұлдағы Қазақстан азаматтары белсенді дауыс беріп жатыр.
19.23. ""Хабар"" агенттігінің басқарма төрағасы Бәрік Уәли сайлауда дауыс берді.
19.15. Шетелде сағат 19.00-дегі жағдай бойынша Қазақстанның 7400-ге жуық азаматы дауыс берді Сыртқы істер министрінің орынбасары Р. Василенко ОСК брифингінде шетелде жүрген Қазақстан Республикасы азаматтарының конституциялық құқықтарын іске асыруды қамтамасыз ету мақсатында 53 шет мемлекетте сайлаушылардың жалпы саны 12 841 адам болатын 68 учаскелік сайлау комиссиясы құрылғанын хабарлады.
Сағат 19.00-дегі жағдай бойынша шетелде 10 учаскелік сайлау комиссиялары (Корея Республикасы, Жапония, Қытай, Сингапур, Малайзия, Моңғолия, Гонконг, Шанхай, Тайланд, Индонезия) жұмысын аяқтап, 7400-ге жуық Қазақстан азаматы дауыс берді. 57 учаске жұмысын жалғастыруда.
19.10. Президент Әкімшілігі ғимаратының басшысы Мұрат Нұртілеуов Әл-Фараби атындағы Оқушылар сарайы ғимаратындағы №59 сайлау учаскесінде кезектен тыс президенттік сайлауда дауыс берді.
19.05. Экзитполдың алғашқы нәтижелері түнгі сағат он екіден кейін жарияланады. Оны ""Қазақстан"" телеарнасының эфиріндегі телемарафоннан көруге болады.
18.55. Қазақстан спортшылары шетелде жүріп президент сайлауына қатысып жатыр. Ескек есуден Қазақстан құрамасы – Ташкентте, жеңіл атлетикадан Қазақстан құрамасы – Анталияда, Қазақстан Ұлттық футбол құрама командасы – Абу-Дабиде, Еуропа әйелдер хоккей лигасына қатысатын алматылық ""Айсұлу"" клубы – Будапеште, конькимен жүгіру спортынан Қазақстан ұлттық құрамасы Нидерландта дауыс берді.
18.40. Солтүстік Америкада Вашингтон, Нью-Йорк және Оттавада сайлау учаскілері жұмыс істей бастады.
18.25. – Бішкектегі Қазақстан елшілігі жанындағы сайлау учаскесінде 162 қазақстандық дауыс берді. Бұл сайлаушылардың 100%-ын құрады, деп хабарлады елшілік.
18.20. Орталық сайлау комиссиясының мәліметінше, 8,1 миллион қазақстандық дауыс берді. Ең белсенді өңір – Түркістан облысы. Өңірдегі сайлаушылардың 80,25%-ы дауыс берген. Ал Алматы қаласында сайлауға келгендер үлесі 27,93%-ды ғана құрады. Бұл Қазақстандағы ең төмен көрсеткіш.
18.15. ОСК: ️Сағат 18.05-тегі жағдай бойынша тізімге енгізілген азаматтардың жалпы санының 67,85%-ы бюллетень алды. Оның ішінде:
17.55. Батыс Қазақстан облысында көкпаршылар сайлауға атпен келді.
""Сырым батыр"" командасының капитаны Төлеби Қайыржановтың айтуынша, көкпаршылардың көбі Өлеңті ауылында тұрады. Олар №293 сайлау учаскесіне бірдей киім киіп, атпен келеміз деп шешкен.
17.40. Студент сайлауға қатысу үшін Алматыдан Павлодарға ұшып келген. Эмир Жүнісов – Сәтпаев университетінің бірінші курсында оқиды. Ол жақында ғана 18 жасқа толған, деп жазды Pavlodarnews.kz .
""Дауыс беру үшін Алматыдан арнайы келдім. Сайлауға қатысу – республикамыздағы әр азаматтың борышы. Әр адам өз таңдауын жасауы керек"", – деді сайлаушы.
17.30. Азия жөніндегі мәселелер бойынша Италиялық институттың бас хатшысы Доменико Пальмиери сайлауда бақылау барысы туралы айтты.
""Бақытты, жақсы көңіл күйдегі адамдарды көргеніме өте қуаныштымын. Батыс көшбасшылары елдегі саясаттың қалай өзгеріп жатқанын көре алады. Қақтығыс пен наразылықсыз да мұны жасауға болатынын бүкіл әлемге көрсетуге мүмкіндік бар"", – деді Пальмиери.
17.15. Астанада сайлау күні мүмкіндігі шектеулі жандарға инватакси ұйымдастырылды.
""Басқалар секілді біз де сайлау учаскесіне келіп дауыс бере алатынымыз үшін қуаныштымын"", – деді ""Жас мүгедектер қоғамының"" төрағасы Мұрат Әбдімомынов.
17.05. 104 жастағы Атырау облысының тұрғыны Балзиба Мәжитова үйінде отырып президент сайлауына қатысты.
""Мен өмірде қаншама қиындық көрдім. Болашақ ұрпағымыз қиналмаса екен деп тілеймін. Тәуелсіздігіміз мәңгі болғай"", – деді ол.
16.50. ""Ақ жол"" партиясының төрағасы Азат Перуашев сайлауда дауыс берді. Ол саясаттағы тұрақты жаңару қоғамға тек пайда әкелетінін атап өтті.
16.45. Франциядан келген бақылаушы, IFRI орталығының сарапшысы Микаэль Левистон Алматы тұрғындары сайлауға позитив қарайтынын айтты. Ол бүгін 5 сайлау учаскесінде болған, олардың бірі Ұлттық кітапханада орналасқан.
""Бәрінен де сайлау процесіне жастармен қатар аға буын өкілдерінің де қатысуы таң қалдырады. Жаңа Қазақстан үшін дауыс беруге келген адамдарға көп көңіл бөлдім. Олар 50 және 60 жастағы адамдар ғана емес, арасында 18 жастағы азаматтар да бар. Ммысалы, сайлауға өмірінде бірінші рет келген жігіт те болды. Мемлекеттің өз болашағына ұмтылып жатқаны анық"", – деді бақылаушы.
Сондай-ақ, ол Қазақстанда мүмкіндігі шектеулі жандардың сайлау учаскелеріне келуі үшін барлық жағдай жасалғанын, бұл көптеген елге үлгі екенін атап өтті.
16.35. Қазақстанның халық әртісі, кино және театр актері, кинорежиссер Досхан Жолжақсынов Алматыда №622 сайлау учаскесінде дауыс берді.
""Қадірлі ағайын, бүгін – мемлекетіміз үшін, еліміз үшін ең бір маңызды күндердің бірі. Біз ата-бабамыздың аманатын арқалаған елміз. Келешек ұрпақтың арман-мүддесіне жауапты елміз. Сондықтан келіп, өз үміткерлеріңізді таңдаңыздар, дауыс беріңіздер! Менде өз даусымды бердім"", – деді актер.
16.20 – Бразилияда дауыс беру басталды. Шетелдегі 68 сайлау учаскесінің 64-інде дауыс беру жүріп жатыр. АҚШ пен Канадада уақыт айырмасына байланысты кейінірек басталады.
16.12. ОСК: 16.05-тегі жағдай бойынша тізімге енгізілген азаматтардың жалпы санының 62,34 % бюллетень алды. Оның ішінде:
16.08. Сайлау бақылаушысы, Хорватия Республикасы парламенті төрағасының орынбасары Даворко Видович: ""Бұл – әлемдегі жаңашыл, демократиялық әрі өте маңызды қадам. Ешқандай құқықбұзушылықтар жоқ. Адамдар келіп жатыр. Олардың арасында бірінші рет дауыс бергендер де бар. Көбі отбасымен бірге келіп, кішкентай балалар бюллетеньдерді жәшікке салды. Бұрынғы президентті де көрдік. Ол да дауыс беруге келген екен. Мен үшін бұл қызық болды. Келушілердің пайыздық көрсеткіші де жақсы"".
16.00. Халықаралық сарапшы Вахтанг Маисая: ""Таңертеңнен бері 18 сайлау учаскесінде болдым, осы брифингіден кейін тағы бірнеше учаскеге барып, жалпы жиыны 20-дан астам учаскені араласам деп отырмын. Біздің ұйым өте дәйекті сауалнама әзірлеген болатын. Оның ішінде өте өткір сұрақтар да болды. Сол сауалнамадағы сұрақтарды учаскелер мен комиссия төрағаларының бәріне қойып көрдім. Тіпті учаскедегі байқаушыларға да қойдым. Негізінен бүкіл байқаушылар, соның ішінде халықаралық байқаушылар да бірдей пікір білдіріп, ешқандай шағым болмағанын айтты"".
15.56. Алматыда мүмкіндігі шектеулі азаматтардың дауыс беруі үшін 65 инватакси көлігі қызмет етіп жатыр. Үйде дауыс беруге арналған 1062 урна әзірленген.
Алматы бойынша дауыс беру үшін айрықша жағдайды қажет ететін 65 ҰОС ардагері мен 2 551 мүгедектігі бар азамат бар.
15.21. Бүгін некесін қидырған Кәрібай Алтынбек пен Гүлбаршын Әлімханова Қарағандының №82 сайлау учаскесінде дауыс берді. Олар учаскеге той киімімен келді.
""Біз елімізді экономикасы тұрақты, болашағы зор, аяғынан нық тұрған мемлекет деп сеніммен айта аламыз. Жаңадан қабырғасы қаланып жатқан қоғамның бір бөлшегі ретінде дауыс беруге тиіспіз деп шештік. Біз өз таңдауымызды жасадық"", – дейді жас жұбайлар.
15.10. Алматы облысы Іле ауданының Өтеген батыр ауылында 111 жастағы Нұржамал Мергенбаева дауыс берді. Ол 1911 жылы 2 сәуірде дүниеге келген. Нұржамал әженің 4 баладан тараған 15 немере, 12 шөбере, 5 шөпшегі бар.
14.50. Алматыдағы сайлау учаскелерінде кезек пайда болды. Алматыдағы №433, 429, 522, 385 сайлау учаскесіндегі сайлаушылар кабиналардың босауын күтіп тұр.
14.40. Қонаев қаласының ең қарт тұрғыны 103 жастағы Мұқсына Қалдыбаева дауыс берді. Қоғамдық-саяси оқиғалардан шет қалмайтын ол Қазақстан халқына жарқын болашақ тіледі.
14.30. Қазақстандықтар сайлау учаскесінде түсірген фотосуреттерін Instagram-ға жариялап жатыр. Оларды #Мендауысбердім2022 және #Япроголосовал2022 хэштегтері арқылы көруге болады.
14.10. ОСК: Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, елорданың комиссиялары ұсынған деректерге сәйкес, 2022 жылғы 20 қараша сағат 14.05-тегі жағдай бойынша тізімге енгізілген азаматтардың жалпы санының 51,16 % бюллетень алды.
13.45. Қоғам қайраткері, актер Асанәлі Әшімов Алматы қаласындағы № 382 учаскеде дауыс берді.
""Халықтың әл-ауқаты, көңіл-күйі түзелмей береке болмайды. Көңіл-күй жақсы болған кезде ғана жұмыста береке болады. Бұл – бір. Екіншіден, ғылым, білім, мәдениетті дамыту керек. Ұлылардың айтуынша, мәдениетсіз, әдебиетсіз ел – ел емес деген. Сондықтан мен таңдаған кандидат осыған көп көңіл бөледі деп сенемін. Келешек үшін адал қызмет істейді деп ойлаймын"", – деді Асанәлі Әшімов.
13.20. Сыртқы істер министрлігінің мәліметінше, Вена, Брюссель, Париж, Прага қалаларында сайлау учаскелері жұмысын бастады.
13.05. Сайлау күні жүзге келген Ұлы Отан соғысының ардагері өскемендік Анастасия Светочева үйінде дауыс берді.
12.55. Алматы қалалық аумақтық сайлау комиссиясының төрағасы Жанна Асанова комиссияға ресми түрде өрескел бұзушылықтар туралы шағымдар келіп түспегенін мәлімдеді. Ұсақ бұзушылықтар туралы шамамен 12 шағым түскен.
12.15. ОСК: Сағат 12.05-тегі жағдай бойынша азаматтардың учаскелерге келуі туралы
Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, елорданың комиссиялары ұсынған деректерге сәйкес, 2022 жылғы 20 қараша сағат 12.05-тегі жағдай бойынша тізімге енгізілген азаматтардың жалпы санының 38,55 % бюллетень алды.
Оның ішінде:
11.55. Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек дауыс берді.
""Бүгін ел қатарлы сайлау учаскесіне барып, жұбайым екеуміз дауысымызды бердік. Ел ертеңі үшін өз таңдауымызды жасадық. Себебі сайлауда әркімнің дауысы маңызды деп есептеймін.Туған еліміз – Қазақстанымыздың ішкі мәселелерін сырттан ешкім шешпейтінін, мемлекетімізді бізден басқа ешкім дамыта алмайтынын мойындайық. Барлығы өз қолымызда. Өз елінің саналы, кемел, белсенді азаматы болу – нағыз патриотизмнің көрсеткіші. Бұл үлкен жауапкершілік"", – деді ол.
11.50. Нұрсұлтан Назарбаев:
""Қазір халықтың бірлігі ауадай қажет. Тәуелсіз елміз, мемлекетіміз қаланды, астанамыз менің бастамаммен бой көтерді. Бірақ алда атқаратын жұмыс қаншама. Президенттің айналасында жұмыла еңбек ететін халықтың бірлігі қажет. Қазақстан халқының болашағы үшін бұл өте маңызды және мұны азаматтарымыз түсінеді деп үміттенемін"".
11.45. Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі Бағдат Мусин дауыс берді.
""Бүгінгі таңымыз азаматтық борышымызды өтеуден басталды) Кішкентайымызбен бірге сайлау учаскесіне барып, еліміздің болашағы үшін өз дауысымызды бердік!"" – деп жазды ол Instagram парақшасында.
Публикация от Bagdat Mussin (@bagdatmussin)
11.40. Нұрсұлтан Назарбаев Кәрім Мәсімов ісіне қатысты ойын айтты.
""Мен де мұны білгім келеді. Тергеу мен соттың аяқталғанын күтемін. Не себеп болды, мұның артында кім тұр. Өте күрделі. Мәсімовпен бірнеше жыл жұмыс істедік. Бірақ қайдан білесің, Иса Мәсіх жанындағы Яһуданың сатқын екенін біліп пе еді? Біз Құдай емеспіз ғой. Сол себепті сот аяқталғанда ақиқатты бәріміз білеміз деп ойлаймын"", – деді Назарбаев.
11.35. Нұрсұлтан Назарбаев президент сайлауында дауыс берді. Қазақстанның тұңғыш президенті елордадағы опера театрында орналасқан №393 сайлау учаскесіне келді.
pic.twitter.com/1ehwM7kZYh
11.20. Жетісу облысында 100 жастағы Жаркент тұрғыны Зейнелхан Оспанова сайлауда алғашқылардың бірі болып дауыс берді. 12 баланың анасы, ""Алтын алқа"" иегері маңызды саяси оқиғалардан ешқашан қалыс қалмаған.
11.10. ""Аманат"" кәсіподақтар достастығы атынан сайлауға түскен Мейрам Қажыкен жұбайы және қызымен бірге сайлау учаскесіне келіп, өз таңдауын жасады. Ол – сайлауда соңғы болып дауыс берген кандидат.
""Халық пен мемлекет өзгерістерді күтіп отыр. Олар бізге керек. Жаңа президент кім болса да, ол өзгерістен бастауы керек. Өйткені, уақыт жоқ. Келер жылы нақты шешімдер қабылдануы тиіс. Президент өз сөзінде тұруы керек"", – деді Мейрам Қажыкен.
10.40. ""Қазақ аналары – дәстүрге жол"" қоғамдық бірлестігі атынан сайлауға түскен Салтанат Тұрсынбекова дауыс берді. Дауыс бермеген бір кандидат қана қалды. Ол – Мейрам Қажыкен.
""Толқып тұрмын. Халықпен белсенді жұмыс жасадық. Нәтижесіне көңілім толады. Қазақстанның 12 аймағына бардым. Қалған өңірлерде штабым белсенді жұмыс істеді. Азаматтардың бей-жай қарамай, бізге назар аударғаны қуантты. Үгіт-насихат жұмыстарының арқасында көп дауыс жинаймын деп ойлаймын"", – деді Салтанат Тұрсынбекова.
10.20. Оқу-ағарту министрі Асхат аймағамбетов президент сайлауында дауыс берді. Ол педагогтер мен білім саласының басқа да қызметкерлерін, студенттерді және барлық отандасымды сайлау учаскелеріне барып, өз елі, өз қаласы және отбасы үшін таңдау жасауға шақырды:
""Бүгін таңертең отбасымызбен бірге азаматтық борышымызды орындап, әділетті мемлекет үшін, Отанымыз Қазақстанның болашағы үшін дауыс бердік. Баршамыз әлемдегі күрделі геосаяси және экономикалық жағдайдың куәгеріміз және бүгін қабылдайтын шешіміміз күнделікті өмірімізге, ортақ болашағымызға, әл-ауқатымызға ғана емес, сонымен бірге мемлекетіміздің одан әрі нығаюына және әлемдік аренадағы ұстанымдарымызға да әсер етеді. Әр адамның дауысы маңызды!""
10.15. ОСК: 10.05-ке азаматтардың учаскелерге келуі туралы ақпарат Облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың, елорданың комиссиялары ұсынған деректерге сәйкес, 2022 жылғы 20 қараша сағат 10.05-тегі жағдай бойынша тізімге енгізілген азаматтардың жалпы санының 23,37%-ы бюллетень алды.
Оның ішінде:
Азаматтардың учаскелерге келуі туралы келесі ақпарат елорда уақыты бойынша сағат 12.05-те, 14.05-те, 16.05-те, 18.05-те және 20.05-те берілетін болады. Ал азаматтардың учаскелерге келуі туралы алдын ала жасалатын жалпы қорытынды ақпарат сағат 22.05-те беріледі.
9.45. Қасым-Жомарт Тоқаев президенттің жеті жылға сайлануы туралы: ""Жеті жыл жеткілікті деп есептеймін, өйткені бұл әр адамның өмірінде ұзақ мерзім. Ең бастысы, елімізде билікте монополия болмайды. Оған тыйым салынады. Осылайша 21 жылда үш президент сайланады"".
9.40. Қасым-Жомарт Тоқаев журналистер қойған сауалдарға жауап берді:
""Бұрын өзге кандидаттарды жақсы танымадым. Үгіт-насихат бағдарламалары мен сайлауалды науқан басталғаннан кейін олар туралы көбірек білдім. Олар мемлекетіміздің өркендеуі үшін еңбек етіп, өз үлесін қосатын білімді, тәжірибелі азаматтар екеніне шүбәм жоқ"".
9.30. Қорғаныс министрі Руслан Жақсылықов президент сайлауында дауыс берді.
""Әскери мекемелердегі 20 сайлау учаскесінде дауыс беру жалғасып жатыр. Қарулы күштер сапындағы шамамен 130 мың әскери қызметші, азаматтық қызмет өкілдері мен олардың отбасы мүшелері сайлауға қатысады"", – деді генерал-полковник Руслан Жақсылыков.
9.25. Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанның сыртқы саясаттағы бейтараптығына қатысты сұраққа жауап берді:
""Қазақстан геостратегиялық ұстанымына сәйкес, экономикамызға 300 млрд АҚШ долларынан астам қаржы тартылды. Біздің нарықта кірі трансұлттық, әлемдік компаниялар жұмыс істейді, сол себепті көпвекторлы сыртқы саясат жүргізу міндет. Қазақстан БҰҰ жарғысынан айнымай, сыртқы саясатын бейбіт жүргізуі керек деп бірнеше рет айттым. Осымен айналыса береміз"".
9.20. Тоқаев: ""Біз жаңа саяси партиялар тіркеуден өтетінін айтқан болатынбыз. Бұл процесс жүріп жатыр. Егер олардың өздері заңды бұзса, біз заңды бұзып, партияларды қолдан тіркей алмаймыз. Оларға қолайлы жағдай жасаймыз. Парламент сайлауы басталғанға дейін бірнеше партия қажет талаптарды орындап, тіркеуден өтеді деп ойлаймын. Одан бөлек, парламент сайлауы жаңа аралас жүйе бойынша өтеді. Сайлау қорытындысына сәйкес заң шығарушы органға қызықты адамдар, соның ішінде оппозициялық көзқарастағы тұлғалар сайланады деп күтемін"".
9.15. Мемлекет басшысы тәуелсіздік жылдары Қазақстаннан шетелге заңсыз шығарылған капиталдарға қатысты сұраққа жауап берді.
""Жоспарға сәйкес жұмыстар ары қарай да жалғасын табады, мен бұл туралы айттым. Бас прокурор басқаратын арнайы комиссия құрылды, оның жұмысын өзім тікелей бақылаймын. Алдағы уақытта мемлекеттен заңсыз шығарылған капиталдарды елге қайтаруға қатысты заң қабылдауымыз керек деп ойлаймын. Әрине, ерік-жігер керек"", – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
9.10. Астана әкімі Алтай Көлгінов Қазақ ұлттық университетіндегі №329 учаскеде дауыс берді. ""Таңертең өз учаскеме барып дауыс бердім. Қалада 400-ден астам сайлау учаскесі ашылған. Бүгін сайлау учаскесінде жұмыс істеп жатқан барша азаматқа алғысымды айтамын"", – деді қала әкімі.
9.05. Қасым-Жомарт Тоқаев журналистер қойған сауалға жауап берді:
""Бүгін өте маңызды тарихи күн. Еліміз өз жарқын болашағы үшін белсенді түрде дауыс беріп жатыр. Шын мәнінде бұл жыл оңай болған жоқ. Бірақ халқымыз жұмылып, қиындықтарды еңсерді. Енді алдымызда өте ауқымды міндеттер, мақсаттар тұр. Бірінші кезекте, халық маған дауыс берсе, бағдарламамды жүзеге асыруым керек. Сол себепті жұмыс көп. Биыл біз саяси реформаларды іске асырдық. Соның бірі ретінде жазда референдум өтті. Қазір кезектен тыс президент сайлауы өтіп жатыр, сондықтан маңызды жұмыстар жалғасын табады"".
9.00. Тоқаев: ""Саяси реформаларды жалғастыру қажет, әйтпесе тоқырап қаламыз. Екінші жағынан президент сайлауынан кейін заң бойынша үкіметке отставкаға кету міндетті емес. Бұл парламент сайлауынан кейін міндетті тәртіппен жүзеге асырылады. Парламент сайлауы туралы жыл соңында арнайы мәлімдеме жасаймын. Сол себепті үкімет жұмыс істей береді, бірақ үкімет құрамында өзгерістер болады"".
8.50. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Астанадағы Оқушылар сарайында орналасқан №58 сайлау учаскесінде дауыс берді.
8.45. Парламент сенатының төрағасы Мәулен Әшімбаев кезектен тыс президент сайлауында өз таңдауын жасады.
""Сайлаудың әділ әрі ашық өтуіне барлық жағдай жасалды. Сайлау – халыққа берілген үлкен мүмкіндік. “Халық – биліктің қайнар көзі” екенін Конституцияда тайға таңба басқандай жаздық. Сондықтан бүгін халқымыз өзінің болашағын айқындап отыр, – деді Сенат төрағасы.
8.40. Алматы әкімі Ерболат Досаев жұбайымен бірге Мәншүк Мәметова атындағы №28 мектеп-лицейінде орналасқан №358 сайлау учаскесіне дауыс берді.
""Бүгінде Қазақстан азаматтары өздерінің конституциялық құқығын іске асырып, алдағы 7 жылда еліміздің дамуына үлес қосады. Әр қазақстандықтың дауысы маңызды, бүгін мен қаламыздың, тұрғындарымыздың, отбасымның және балаларымның жарқын болашағы үшін елдің азаматы, Алматы тұрғыны ретінде дауыс беруге келдім. Алматылықтар өздерінің бірлігін көрсетіп, өз таңдауын жасайтынына сенімдімін"", – деді Ерболат Досаев.
8.35. Президенттікке үміткер Қарақат Әбден ата-анасымен бірге Астанадағы №135 сайлау учаскесінде дауыс берді. Ол журналистерге бүгін мереке екенін, ал сайлау әділетті Қазақстанның алдағы жеті жылда дамуына көмектесетінін айтты.
""Сайлау науқанын ата-анамның батасымен бастадым. Сондықтан бүгін үйдің үлкендерін сайлауға дауыс беруге ертіп келдім. Бүгін жалпы барлық халық өз отбасыларымен бірге еліміздің болашағына дауыс береді. Халық өте белсенді. Биылғы сайлаудың ерекшелігі – президенттікке екі әйел үміткер. Алдағы жеті жылда демократиялық серпілістерге қол жеткіземіз деген сенімім мол"", – деді Қарақат Әбден.
8.15. ОСК: Елорда уақытымен сағат 8.15-тегі жағдай бойынша облыстардың, Алматы, Шымкент және Астана қалаларының комиссиялары ұсынған жедел деректерге сәйкес, ел аумағында барлық 10 033 учаске және шет мемлекеттердегі ҚР өкілдіктері жанындағы 17 учаске дауыс беруге кірісті. Шетелдегі 51 учаске дауыс беруге уақыт белдеулерінің айырмашылығын ескере отырып кіріседі.
8.10. Парламент мәжілісінің төрағасы Ерлан Қошанов сайлауда дауыс берді.
""Халықтың көңіл-күйін көрдік. Халықтың бұл сайлауға деген ықыласы күшті. Бұл тағдыршешті сайлау болып тұр. Мемлекетіміздің болашағы осы сайлауға байланысты болады. Сондықтан бүгін сайлауға халық өте көп келеді деп болжап отырмын. Екіншіден, мен еліміздің болашақ тұрақты дамуы үшін, бақуатты болуы үшін, оң өзгерістер болуы үшін дауыс бердім"", – деді мәжіліс төрағасы.
8.05. Премьер-министр Әлихан Смайылов кезектен тыс президент сайлауында дауыс берді.
""Мен сайлауда өз таңдауымды жасадым. Мықты әрі әділетті Қазақстан үшін дауыс бердім. Ұзақ кідірген жоқпын, таңдауымды бірден жасадым"", – деді Әлихан Смайылов.
8.00. Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Қызылорда және Маңғыстау облыстарындағы сайлау учаскелері жергілікті уақытпен 7.00-де ашылды.
7.40. ЖСДП партиясының атынан президенттікке кандидат Нұрлан Әуесбаев Астанадағы №198 сайлау учаскесінде дауыс берді.
""Көңіл-күй өте жақсы. Біз барлық өңірде үгіт-насихат жұмыстарын жүргіздік. Міне, енді мен өз сайлау учаскеме азаматтық парызымды өтеу үшін келіп тұрмын. Біздің команда үлкен жұмыс атқарды, мен оларға разымын"", – деді Нұрлан Әуесбаев.
7.30. Мемлекеттік кеңесші Ерлан Қарин Астанадағы Ұлттық академиялық кітапханада орналасқан №111 сайлау учаскесінде дауыс берді.
""Әрбір таңдаудың маңызы зор, өйткені елдің болашақ дамуына, әрбір азаматтың болашағына әсер етеді. Бұл сайлаудың біздің еліміздің даму перспективасын айқындауда маңызы зор деп ойлаймын. Ол жаңа мемлекеттің негізін қалайды"", – деді Ерлан Қарин.
7.30. Константин Петров: ""Кеше сағат 18.00-де есептен шығару куәлігін беру аяқталды. Барлығы 22 578 куәлік берілді. Есептен шығару куәлігі бар адамдар еліміздегі кез келген сайлау учаскесінде дауыс бере алады"".
7.25. Орталық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары Константин Петров 11 шет мемлекетте 12 сайлау учаскесі ашылғанын мәлімдеді. Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Қызылорда және Маңғыстау облыстарындағы 1883 сайлау учаскесінде дауыс беру жергілікті уақытпен 7.00-де, Астана уақытымен 8.00-де басталады.
Барлығы 10 101 сайлау учаскесі жұмыс істейді. Оның ішінде 53 мемлекетте 68 учаске бар. Сайлаушылар тізіміне барлығы 11 950 435 адам енгізілді.
7.10. Президенттікке үміткер Жигули Дайрабаев кандидаттардың ішінде алғаш болып сайлауда дауыс берді.
Ол Астанадағы №396 сайлау учаскесіне отбасымен келді. Дауыс беру кабинасынан шыққан соң бюллетенін немересіне беріп, жәшікке салғызды.
7.00. Қазақстанда барлық сайлау учаскесі ашылды. Азаматтар кешкі 20.00-ге дейін дауыс бере алады.
Сондай-ақ, облыстарда, Астана, Алматы мен Шымкент қалаларында 86 сайлау учаскесі таңғы сағат 6.00-ден бастап ашылды. Оның ішінде әскери бөлімдер, емдеу мекемелері секілді адамдар уақытша орналасқан орындарда ашылған 47 учаске бар.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Уақыт айырмашылығына байланысты Батыс Қазақстанда дауыс беру астана уақытымен 21.00-де аяқталды.,,2022-11-21T00:44:58+05:00
qonaev-qalasy-oblys-ortalygy-bolgaly-qalai-turlendi-fotoaigaq,informburo.kz,Қонаев қаласы облыс орталығы болғалы қалай түрленді? Фотоайғақ,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qonaev-qalasy-oblys-ortalygy-bolgaly-qalai-turlendi-fotoaigaq,"2022 жылдың 3 мамырында Алматы облысының орталығы Қапшағай қаласының атауы Қонаев деп ресми түрде өзгертілді. Биылғы 9 айдың қорытындысы бойынша, қала 4 – тұрғын үй, абаттандыру-көгалдандыру, туризм және ауыл шаруашылығы бағыттары бойынша дамып жатыр.
Қала әкімі Нұрлан Құматаев 1 300 гектар аумақты құрайтын үлкен өндіріс аймағы бар болғандықтан, осы салаға ерекше мән беріліп отырғанын айтты. Қалада қосалқы станция салу жоспарланып отыр. Егер индустрия және инфрақұрылымдық жобалар жоспарға сай салынып басталса, 40 мың жұмыс орны ашылады.
© Қонаев әкімдігінің мұрағаты \ Informburo.kz, Тимур Батыршин
Мұнымен қатар, қалада туризм саласын дамытуға ерекше көңіл бөлініп отыр. Биыл осы бағытта қызмет көрсететін 126 нысанға 1,2 миллионнан астам демалушы келген. 2023-24 жылға қарай туризм саласына келетін инвестиция көлемі 12 миллиард теңгеден асады деп жоспарланып отыр. Осы орайда, әкімдік өкілдері қаланың соңғы жылдары қалай өзгеріп жатқанымен таныстырды.
11 қараша күні Алматы мен Қонаев арасында қатынайтын дизельмен жүретін пойыз іске қосылды.
Ол күнделікті Қонаев қаласынан сағат 06.00-де шығып, Алматы қаласынан кешкі сағат 19.00-де жөнелтіледі. Жол жүру уақыты – 1 сағат 17 минут. Ал билет құны бір бағытқа 450 теңге.
Оқи отырыңыз: Алматы мен Қонаев арасында электр пойызы жолға шықты
А-3 трассасымен қалаға кіріп келе жатқан жерде ""Қонаев"" деген жазуы бар әріптер композициясы түріндегі монумент орнатылған. Мұнымен қатар, осы монументтің қасына облыстың символы ретінде қар барысының мүсіншесі қойылған. Ал оның іргелес аумағындағы тақтайшаларға суреттер салынған.
""Локацияда архитекторлар мен дизайнерлер жұмыс істеп, Алматы облысының символы – Қар барысын орнатамыз деген шешімге келдік. Қар барысының айналасында түрлі ағаш пен гүл отырғызылған. Мұнымен қатар, мүсіншенің алдында арнайы суретке түсетін жер бар. Құрылыс жұмыстары екі айдай уақыт жүрді"", – деді қала әкімінің орынбасары Марғұлан Жолдахмет.
Оқи отырыңыз: Алматы облысында Дінмұхамед Қонаев мешіті салынады
Мұқанов көшесінен бастап Достық даңғылына дейін ұзындығы 815 метр болатын жаңа жол салынып жатыр.
""Ары қарай бұл жол жаңадан салынып жатқан сегізінші жағажайға ұласады. Сонымен қатар, тротуар, жарық, суағар да салынады. Бұл күрделі жөндеу жұмыстары болғандықтан, оны арнайы басқарма тексеріп алады"", – тұрғын-үй коммуналдық шаруашылығының жетекшісі Дархан Қарағонысов.
Дизайнерлер мен сәулетшілер әлемдегі урбанистиканың үздік тәжірибесін қолданып авторлық жоба әзірледі. Даңғыл бойында қала тұрғындары мен қонақтары демалыс уақытын өткізуге арналған жаяу жүргіншілер жолы бар. Балаларға арналған спорт алаңдары мен әткеншектер орнатылған.
Даңғылды ортасынан бөліп тұрған жол жөнделіп, тең жартысы ұлттық нақыштағы суреттері бар мозаикамен көмкерілген. Мұнымен қатар, саябақта әртүрлі ағаш пен гүл жайқалып тұр.
""Қонаев қаласы облыс орталығы болып жарияланғалы 67 объектіні салу жоспарға енгізілді. Дәл қазір бірінші кезеңде соның 22-сін қолға алып, жұмыстардың шамамен 95 пайызын аяқтадық. Әлі бітпеген екі объекті бар. Азиядағы ең үлкен скейт паркін салуды да жоспарлап отырмыз. Биыл салып бастасақ, 2023 жылы ашылуы болады. Мұнымен қатар, екі саябақты қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізіліп жатыр. Бұдан өзге, Дінмұхамед Қонаев ескерткішінің жанындағы алаң мен төсеніштер қалпына келтіріліп, арканы ұлттық стильде жасадық. Енді заманауи түтін шығатын және түрлі-түсті субұрқақ орнатамыз деп жоспарлап отырмыз"", – деді тұрғын-үй коммуналдық шаруашылығының жетекшісі Дархан Қарағонысов.
Оқи отырыңыз: Президент Қапшағайды Қонаев етіп өзгертетін жарлыққа қол қойды
Қала әкімі Нұрлан Құматаев Қонаев қаласындағы ойынханалар мәселесіне тоқталды. Айтуынша, бұл бизнес қала тұрғындарын жұмыспен қамтып отырғандықтан, казиноларды жабу немесе қала сыртына шығару теріс әсерін беруі мүмкін.
""Ойынханалардың барлығы күре жолда орналасқандықтан, олардың көшірілуі туралы мәселені біржақты етіп айта алмаймын. Шет мемлекеттерде казинолардың жанында ойын-сауық мекемелері бар. Бастысы дәл қазір осы ойын-сауық орындары халықты жұмыспен қамтып, көп мөлшерде салық төлеп отыр. Шамамен 7,5 мың адам осы сала төңірегінде жұмыс істейді"", – деді Нұрлан Құматаев.
Биыл 2022 жылы бекітілетін бас жоспарға Қонаев қаласында филиалдары ашылатын университеттер мен колледждердің тізімі енді. Олар әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті, республикалық физика-математика мектебі, су шаруашылығы академиясы және т.б.
""Бас жоспар бекітілгеннен кейін инфрақұрылым мәселесін реттеп, кейін Қонаевқа көшіп келетін және ашылатын білім ордаларының ғимаратын анықтауға, салуға кірісеміз"" – деді Нұрлан Құматаев.
Дәл қазір №10 ықшам ауданында 57 гектар жер бөлініп, соның алғашқы төрт жарым гектарында үш үй салынып жатыр. Әр үйде 60 пәтерден болады. Бұл үйлердің жалпы аумағы 10,6 мың шаршы метрді құрайды.
Құрылыс, сәулет және қала құрылыс бөлімінің бас маманы Сымбат Тасқалиеваның мәліметінше, биылға құрылыс жұмыстарына арнап 1 млрд 662 млн теңге, ал жалпы 2,8 млрд теңге бөлініп отыр.
2023 жылы Қонаев қаласында 1 200 және 900 орындық екі мектеп салына бастайды. Бұдан бөлек № 10 ықшам ауданда 900 оқушыға арналған мектептің құрылысы аяқталуға жақын.
""2022 жылдың 5 мамырынан бастап салынып жатқан мектептің құрылысын 2023 жылы 30 наурыз күні аяқтаймыз деп жоспарлап отырмыз. 8 мың шаршы жерге алты корпус салынады. Жобаның жалпы құны 2 000 765 000 теңгені құрайды. Екі ауысымда жұмыс істеп жатқан құрылысшылардың 60 пайызы осы жерден, қалғандары шеткі өңірлерден келіп жұмыс істейді"", – деді жоба жетекшісі.
Мұнымен қатар, қала әкімі қолданысқа берілетін мектептердегі кадр мәселесіне тоқталды. Айтуынша, қалалық білім бөлімі басқармасы алдын ала сараптама жүргізіп, қажет кадрлар дайын тұр.
""Қазір қалаға 24 облыстық басқарма көшіп келіп орналасты. Солардың ішінде білім басқармасы кадр мәселесіне қатысты тиісті зерттеуін жүргізді"", – деді Нұрлан Құматаев.
Биыл қаланың барлық шағын ауданында аббаттандыру жұмысы жүргізілмек. Жоба аясында жолдарды ауыстырып, көлік тұрағының орнын белгілеп, аумағы көгалдандырылады. Мұнымен қатар, балаларға арналған спорт алаңдары салынады.
Дархан Қарағонысовтың айтуынша, 2023 жылдың соңына дейін Қонаев қаласындағы барлық алаңдар балалардың спортпен шұғылдануына лайықталып жабдықталады. Ал құрылыс жұмыстарын тендерді ұтып алған компаниялар үш кезеңге бөліп жүзеге асырып жатыр.
""Бастапқыда 39 ауланы жабдықтаймыз деп келістік. Қазір он екісін жабдықтап үлгердік, жыл соңына дейін жалпы 19 ауланың жұмысын аяқтаймыз. Қалған 20 ауланы келер жылы тапсырамыз. Аула көлемі әртүрлі болатындықтан, оларға жұмсалатын қаражат мөлшері де әртүрлі. Жұмыстар аяқталған соң міндетті түрде екі жыл кепілдік беріп, сол аралықта қосымша жөндеу жұмыстарын жүргізіп отырамыз"", – деді Golden City компаниясының маманы Асқар Ортыбаев.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қонаев қаласына бірқатар ЖОО-ның филиалы көшірілмек,,2022-11-14T21:00:00+05:00
qyz-osse-instagram-korki-qazaqtyn-zamanaui-maqal-matelderi-qandai,informburo.kz,"""Қыз өссе – Instagram көркі"". Қазақтың заманауи мақал-мәтелдері қандай?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qyz-osse-instagram-korki-qazaqtyn-zamanaui-maqal-matelderi-qandai,"Мақал-мәтелдер қазақ халқының тұмыс-тіршілігін, дүниеге деген көзқарасын, арман-мүддесін дәлме-дәл сипаттайды. Мағынасы терең, ойды дәл берген мақалды орнымен қолданудың маңызы зор. ""Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні"" де мақал-мәтел арқылы қойылған. Ал ""Елу жылда – ел жаңа"" дегендей, бүгінгі заманның мақал-мәтелдері де өзгерген. Әлеуметтік желіде ""заманауи мақал-мәтелдер"" деп аталған топтар да бар.
Informburo.kz порталы интернет сайттар мен желіде жарияланған жаңа заманның мақал-мәтелдерінің үздік топтамасын әзірледі.
Оқи отырыңыз: Мақал-мәтелдердің қазақ өміріндегі орны. Оларды қалай айыруға болады
Жазушы, журналист Ермахан Шайхыұлының мақал-мәтелдері:
Оқи отырыңыз: Ғалым Нәбидолла Кикібаев: Қазақта жылқы туралы 400-ге жуық мақал-мәтел бар
Әнші Аймұханбет Бейсембековтің мақал-мәтелдері:
Оқи отырыңыз: Қожа, Алиса, Джульетта. Әлемдегі әдебиет кейіпкерлеріне қойылған ескерткіштер
Желі пайдаланушыларының мақал-мәтелдері:
Материалда авторлардың zharar.com сайтында жарияланған туындылары қолданылды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Уақыт өтіп, заман жаңарған сайын, бүгінгі күнді сипаттайтын, қазіргі адамға өзекті мақал-мәтелдер де туындап жатқандай.",,2022-11-28T12:18:54+05:00
rezhisser-darhan-toelegenov-kino-irracional-oener-eki-elementti-khoskhanda-ne-shygharyn-bilmejsing,informburo.kz,"Режиссер Дархан Төлегенов: Кино – иррационал өнер, екі элементті қосқанда не шығарын білмейсің",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/rezhisser-darhan-toelegenov-kino-irracional-oener-eki-elementti-khoskhanda-ne-shygharyn-bilmejsing,"Жас режиссер Дархан Төлегеновтің екі қысқаметрлі картинасы шетелдік кинофестивальдерде жеңімпаз атанса, ""Бағыт"" фильмі халықаралық Канн кинофестивалінің Short Film Corner арнайы бағдарламасына енді. Мұнымен қатар, оның алғаш түсірген толықметрлі ""Ағайындылар"" туындысы Oldenburg International Film фестивалінде Spirit of Cinema – әділқазы алқасының арнайы жүлдесін иеленді.
Екінші толықметрлі туындысы ""Қонақтар"" фильмін қолға алған Дархан Төлегенов экшн қосылған драманың қалай түсіріліп жатқанын, болашақ жобалары және өмірлік ұстанымдары туралы әңгімеледі. Айтуынша, жемқорлық туралы туындысы арқылы әлемді жаулаған проблеманың шешімін табуға өнер тұрғысынан әсер еткісі келеді.
– Неліктен бұл тақырыпты таңдадыңыз? Марқұм Фархат Әбдірайымовтың үлесі қандай болды?
– Бұл тақырып Қазақстан ғана емес, бүкіл әлем үшін өзекті. Жемқорлық жүйесі туралы әкесі мен қызының қарым-қатынасы призмасы тұрғысынан баяндау көрермен тілінде сөйлегенмен тең сияқты көрінді. Бұл туындының жарыққа келуіне марқұм Фархат Әбдірайымовтың қосқан үлесі зор, ол кісі идея авторларының бірі болды. Жобаның алғашқы таныстырылымы осыдан екі жыл бұрын өтіп, бүгінде жүзеге асырылып жатқан жайы бар.
– Туынды билік органдары тарапынан сынға ұшырап, шықпай қалуы мүмкін деген ой болды ма?
– Ойымда мұндай сұрақ туындаған емес. Өйткені, бұл жобаны елде болып жатқан қандай да бір жаңалық ретінде емес, тек шығарма ретінде сынау керек. Мен бар болғаны жемқорлыққа белшесінен батқан азаматтардың бастан кешкен оқиғаларын баяндаймын. Билік тарапынан цензураға ешқандай негіз көріп тұрған жоқпын.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда жемқорлық жайлы алғашқы экшн драма қалай түсіріліп жатыр?
– Сіздің ойыңызша жемқорлықты қалай жеңе аламыз?
– Жемқорлықты жеңу үшін уақыт қажет және бәрін өзімізден бастауымыз керек деп ойлаймын. Бұл бірінші кезекте балаларымызға жақсы тәрбие беруден бастау алады. Егер әркім бей-жай қарамай өз үлесін қосар болса, бұл проблемадан арыламыз деп сенемін.
– ""Қонақтар"" – сіздің екінші толықметражды фильміңіз. Қобалжу, қорқыныш бар ма?
– Иә, әрине, іштей қорқыныш та, қобалжу да бар. Өйткені, мен үшін кино – иррационал өнер. Жарты жыл уақыт локация таңдап, бұған дейін әзірлегеніңнің бәрін жүзеге асыруға дайындаласың. Бірақ, нәтижесінде бәрі сен ойлағандай шықпауы мүмкін. Кейде керісінше өзің ойлағаннан жақсырақ шығатын кездер болады. Кинода химиядағыдай бір элементпен екіншісін араластырғанда үшінші бір дүние пайда болады. Сол жаңа бір нәрсенің қандай болып шығатынын алдын ала болжай алмайсың. Мұны тек иррационал ойлау деңгейінде ғана сезіне аласың.
– Фильмді түсірерде локацияларды алдын ала зерттедіңіз бе?
– Иә, локацияларға барып декорациялардың қалай тұрғызылатынын алдын ала бекіттік. Бұл жұмыстар Балқашта және Алматы қаласындағы басқа объектілерде жүргізілді. Көлдің жағасында тұрған қала қатты ұнады. Фактурасы біз баяндап жатқан оқиғаға дәл келді.
– Фильмдегі жарылыс сахналары графика көмегімен жасалған ба әлде шынайы ма?
– Барынша пиротехниканы қолданамын деген шешім қабылдадым. Бірақ, пиротехниканың мүмкіндіктері жетпеген жерде графиканы қолданбақпын. Бұл тек алдын ала жіті ойластырылған сахналарға байланысты.
Оқи отырыңыз: Продюсер: Отандық кино дегенде жұрт есінде тоқал, той туралы ғана фильмдер болса, бұл – өте ұят
– Қазір көптеген тәжірибелі режиссерлер ""Кәсіби актерлер киноны бүлдіреді. Бұрын киноға түсіп көрмеген адамдармен фильм қызығырақ шығады"" деген пікір айтады. Ал сіз актерлерді қалай таңдайсыз? Екінші пландағы актерлерді де өзіңіз таңдайсыз ба?
– Мен кәсіби актерлер киноны бүлдіреді деп ойламаймын. Бұл жерде актерлерге мақсат-міндетін дұрыс түсіндіру және оларды фильмның атмосферасына түсірілімге дейін кіргізу аса маңызды. Сонда олар сізге қалай қажет болса, дәл солай ойнап шығатын болады. Ал кино саласында бұрын тәжірибесі мен білімі жоқ актерлерге келетін болсақ, мұнда ""типаж жүйесі"" жұмыс істейді. Яғни, белгілі бір адамның түр-сипаты туындыңыздағы кейіпкерге дәл келіп тұруы мүмкін. Бұл жүйе көбінесе оң нәтижесін береді.
– Аз уақытта қысқаметражды біраз туынды түсіріп, халықаралық фестивальдерге қатысып үлгердіңіз. ""Уақыт – ақша"" деген принципті ұстанасыз ба?
– Расымен де, қысқаметражды фильмдерді өте көп түсірдім және фестивальдерге де қатыстым. Маған фестивальдердегі сый-сияпаттардан бұрын кино саласындағы адамдармен бетпе-бет әңгімелескен, бәсекеге толы ортада болған ұнайды. Келесі туындыңды түсіруге мықты мотивация береді. ""Ақша – уақыт"" деген қағидаға келер болсам, өзім бизнесмен ретінде ойлайтын адам емеспін. Алдымен шығармашылыққа көңіл бөлемін, ал қаражат жағы үнемі екінші орында тұрады.
– Сіз естіген ең орынды сын?
– Шынымды айтсам, дәл қазір есімде жоқ. Көп жағдайда өзіме өзім сыншы сияқтымын. Туындымды үлкен экранда көрерменмен қатар көріп отырған кезде ""Мына жері дұрыс болмаған екен"" не керісінше ""осы шешімім тиімді болған екен"" деген секілді шегі жоқ шығармашылық процестің жетегінде боламын. Басқа адамдар тарапынан айтылатын сынға келсек, мен оларды орынды деп есептеймін, жақсы қабылдаймын. Өйткені, әрбір адам фильмді өзінің призмасы арқылы тамашалайды, ішкі жан-дүниесінде ерекше процесс болып жатады.
Оқи отырыңыз: Өзбекстанда ""Жалаңтөс Баһадүр"" тарихи фильмі жарыққа шығады
– Кристофер Нолан мен Ридли Скотты коммерциялық кинодағы пірім деп атайсыз. Несімен қызықтырады?
– Кристофер Нолан комикс, коммерциялық тақырыпты әртүрлі планмен көрсете білді. Супер қаһарман туралы емес, қарапайым қатардағы адамның оқиғасы ретінде көрсете білді. Ридли Скотқа келер болсақ, алғаш үлкен экрандағы фильмді 7 жасымда тамашаладым. Ол уақытта сюжетке аса назар аудардым деп айта алмаймын, бірақ ""Гладиатор"" фильмін көріп отырып денемнің тітіркенгені әлі есімде. Туындының ерекше әсер бергені соншалық, сол сәт әлі күнге дейін есімде. Менің режиссер боламын деп шешім қабылдауыма осы фильм әсер еткен де шығар. Сондықтан осы екі режиссердің еңбегін жоғары бағалаймын.
– ""Түсіргім келеді, бірақ оған іштей әлі дайын емеспін"" деген кино бар ма? Жанры қандай?
– Комедия элементтері қосылған драма. Онда басты кейіпкер әйел адам болады. Ал неге әлі дайын емес екенімді айтсам, әрбір жазылған сценарийді, кейіпкердің фразасын әрдайым жан-дүниемнен өткіземін. Бұл жағдайда мен болсам, қалай әрекет етер едім деген сияқты сауал тұрады. Әйел кейіпкерді зерттеп, оны түсінуім үшін маған уақыт керек. Жуырда осы ойға алған туындымды жүзеге асыра аламын деген үміттемін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Жемқорлықпен күресті әркім өзі және баласына жақсы тәрбие беруден бастауы керек, дейді режиссер.",,2022-11-21T17:50:30+05:00
zhyldam-zhaene-adam-faktorynsyz-khazakhstandaghy-alghashkhy-avtomattandyrylghan-zerthana-khalaj-zhumys-istejdi,informburo.kz,Жылдам және адам факторынсыз. Қазақстандағы алғашқы автоматтандырылған зертхана қалай жұмыс істейді?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zhyldam-zhaene-adam-faktorynsyz-khazakhstandaghy-alghashkhy-avtomattandyrylghan-zerthana-khalaj-zhumys-istejdi,"Қазақстандағы алғашқы толық автоматтандырылған зертханалық желінің тұсаукесері Астана қаласында Шәкәрім Құдайбердіұлы көшесі, 52 мекенжайы бойынша өтті және іс-шара жаңа зертханаға экскурсиядан басталды. Оны астаналық INVIVO зертханасының меңгерушісі Татьяна Тяглая жүргізді.
""Abbott компаниясы шығарған GLP Systems трек жүйесі – бұл біздің жаңалығымыз. Ол биоматериал үлгілерін анализаторларға автоматты түрде жеткізуге мүмкіндік береді. Жүйе бірнеше модульден тұрады. Мысалы, мынау түтіктерді шашыратып жүктеу модулі. Яғни, біз биологиялық материалды түтіктерден аламыз, ал қызметкерлер оны модульге толтырады, онда ол сұрыпталады және конвейер арқылы көтеріледі, тасымалдау машинасына орнатылады, содан кейін белгілі бір модульдерге өтеді. Осыдан кейін материалдар бағалау модуліне барады, онда пациент үлгісінің штрих-кодын сканерлейді және мұнда әрбір түтіктер тапсырма алады. Содан кейін ол қақпақты автоматты түрде ашуға кетеді және сол немесе басқа сынақ жүргізілетін анализаторға барады"", – деп жұмыс принципін зертхана меңгерушісі сипаттады.
Дәрігер-лаборант түтіктерді модульге шашыраңқы жүктегенде, трек оларды ұқыпты және тез сұрыптап, берілген тапсырмаға байланысты оларды анализаторларға апаратын жолға жібергенде, жиналғандар өте қатты таң қалды.
""Біз үшін бұл ашылуға қатысу үлкен қуаныш пен құрмет. Қазақстанда жұмыс істеуге мүмкіндік бергеніңіз үшін алғыс айтамыз. Мен бүгін көрген әлемдік деңгейдегі зертханаға тәнті болдым. Бұл қазір Қазақстандағы ең үздік зертхана екені сөзсіз. Біздің Invivo-мен ынтымақтастығымыз 15 жыл бұрын басталды және қазіргі уақытта оның миссиясы Abbott компаниясының миссиясына сәйкес келеді. Біз үшін талдаудың дәлдігі мен жылдамдығы басымдылық белгі болып табылады, өйткені бұл қоғамның игілігі үшін қызмет етеді. Біз бұл технологияның қазақстандықтар үшін қолжетімді болғанына өте қуаныштымыз"", – деді Abbott компаниясының дистрибуция жөніндегі басқарушы директоры Стефано Паолони .
Сонымен қатар, оның әріптесі Abbott компаниясының бизнесті тарату жөніндегі директоры Станко Клипа INVIVO басшылығы мен командасына алғыс айтып, Abbott әлемнің 116 елінде жұмыс істейтінін айтты. Оның айтуынша, бұл зертхананы ашу компания үшін, Invivo үшін және жалпы Қазақстанның денсаулық сақтау саласы үшін маңызды қадам екенін атап өтті.
Алматыдағы INVIVO зертханасының меңгерушісі Наталья Мұхаметова 15 жылдық жұмысының бәрі Қазақстан халқы үшін уақытылы және сапалы зерттеулер жүргізуді мақсат етіп отырғанын атап өтті.
""Еліміздегі алғашқы автоматты трек желісін ашу – біздің ортақ мақсатымызға-қазақстандықтардың денсаулығын жақсарту мен жақсартуға қол жеткізудің негізгі қадамдарының бірі. Толық автоматтандырылған өндіріс: биоматериалды қабылдау, сұрыптау, сапаны бағалау және зертханашылардың қатысуынсыз анализаторға беруді қамтиды. Бұл сонымен қатар біздің нәтижелеріміздің сапасын, уақтылығы мен сенімділігін арттырады. Сонымен қатар, біз жоғары сапалы реагенттерді қолданамыз, орындалатын сынақтардың барлық түрлері бойынша сапаны сырттай бағалау бағдарламаларына қатыса отырып, күнделікті зертханаішілік сапаны бақылауды және зертханааралық салыстыру сынақтарын жүргіземіз. Біз сіздер үшін және біздің мақсатымыз-зерттеулердің уақтылы және сапалы нәтижелерінің көмегімен Қазақстан халқының денсаулығын жақсарту"", – деді Наталья Мұхаметова қонақтарға.
Мұхаметова жоғары сезімталдыққа, ерекшелікке және аналитикалық сенімділікке ие INVIVO зертханаларында қолданылатын реагенттердің сапасын ерекше атап өтті. Бұл жағдайда Abbott жабдығында тек Abbott реагенттерін қолдануға болатындығы, сапасыз өнімді пайдалануға келмейтіндігін айтты.
INVIVO зертханалар желісінің бас директоры Роман Чернов компания тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінде (ТМККК және МӘМС) жұмыс істейтінін хабарлады.
""Біз Қазақстан ішінде жұмыс істейтін барлық медициналық ақпараттық жүйелермен (МАЖ) интеграцияланғанбыз. Кез келген азамат емханаға барып, біздің қызметтерді ала алады. Біз МӘМС жүйесі бойынша да жұмыс істейміз, оның ішінде елімізде сақтандыру медицинасын енгізудің басынан бастап және біздің тапсырыс берушілеріміз де мемлекеттік мекемелер болып табылады. Сондықтан пациенттің жеке немесе мемлекеттік емханаға баратын жерінде ешқандай айырмашылық жоқ, ол біздің қызметімізді бірдей сапалы түрде ала алады. Мен Төлегендер үшін сынақтар жақсы, ал төлемегендер үшін жаман деген әртүрлі аңыздарды естідім. Бұл олай емес және іс жүзінде бәрін сапалы жасау тіпті тиімді. Үрдісті автоматтандыру мұны тезірек жасауға мүмкіндік береді"", – деді Роман Чернов.
Ол сондай-ақ автоматтандырылған жүйе зертханалық ресурстарды оңтайландыруға, нәтижелерді шығаруды жеделдетуге мүмкіндік беретінін және қол еңбегінен туындайтын қателер санын азайтуға, осылайша талдау сапасын жақсартуға, сондай-ақ нәтижелерді өңдеу уақытын қысқартуға арналғанын айтты.
""Біз жабдыққа бір миллион доллардан астам инвестиция салдық және бұл тек трек жолағына ғана, басқа анализаторлардан бөлек. Келесі жылдың басында біз Алматыда, содан кейін Шымкент пен Ақтөбеде зертханалық желіні толық автоматтандырамыз. Біз Abbott компаниясының жабдықтарын таңдадық, өйткені біздің ойымызша, бұл жылдар бойы сыналған тамаша жабдық – бұл компаниямен ынтымақтастығымыз 15 жыл бұрын басталған. Біздің зертханаларда, әрине, басқа да өндірушілердің жабдықтарды бар, бірақ біз әртүрлі бағалаулар жүргізе келе және осы жабдықпен жұмыс істеуге өте ыңғайлы және оны шағын кеңістікке орналастыруға болатындығын атап өткім келеді. Сонымен қатар, зерттеулер санын көбейту үшін оған көптеген түрлі құрылғыларды біріктіруге болады. Біз үшін  бұл ең жақсы шешімдердің бірі екеніне сенімдіміз"", – деді Роман Чернов.
INVIVO зертханасының өнім менеджері Айғаным Асқарова жаңа зертхананы ашудың маңыздылығын атап өтіп, зерттеу кезінде дәрігер-лаборанттың ""дәрігер-дәрігер"" және ""дәрігер-науқас""жүйесі бойынша тәжірибеші дәрігермен және пациентпен қатар өзара қарым-қатынас жасауы маңызды екенін айтты.
""Біз бұл бағытты мақсатты түрде дамытқымыз келеді және келесі жылға дәрігерлер мен медбикелерді жұмыс істеуге және зерттеу нәтижелерін түсіндіруге үйрететін семинарлар жоспарладық. Бұл дұрыс және дәл диагноз қоюға, пациенттерге дұрыс жеке емдеуді тағайындауға көмектеседі. Атипті түрде болатын созылмалы және онкологиялық ауруларды диагностикалау кезінде тест нәтижелері ерекше маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ, Қазақстанда әлі диагностикаланбаған сирек кездесетін ауруларға да қатысты"", – деді Айғаным Асқарова.
Кездесуді аяқтай отырып, INVIVO зертханалар желісінің бас директоры Роман Чернов автоматтандырылған технологияны енгізгеннен кейін науқастар қысқа мерзімде талдаулардың сапалы және дәл нәтижелерін алатындығы және бұл оларға ұзақ және жақсы өмір сүруге мүмкіндік беретініне үміттенетінін жеткізді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Informburo.kz Invivo-мен бірге жаңа зертханадағы заманауи технологиялар қалай қысқа мерзімде дәл талдаулар жасауға мүмкіндік беретінін баяндайды.,,2022-11-21T12:15:25+05:00
zuregime-tynystyq-pen-baqyt-syilaidy-sabandoz-aruzan-toqtarbekpen-suxbat,informburo.kz,"""Жүрегіме тыныштық пен бақыт сыйлайды"". Шабандоз Аружан Тоқтарбекпен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zuregime-tynystyq-pen-baqyt-syilaidy-sabandoz-aruzan-toqtarbekpen-suxbat,"19 жастағы Аружан Тоқтарбек Алматы қаласындағы ""Спорт және туризм"" академиясының 4-курс студенті. Бала күнінен би өнерін меңгеріп, отандық ""Алатау"" гандбол құрамасының сапында ойнайды. 2022 жылдың наурыз айында ""Сарбаз рухы"" кастингінен өтіп, небәрі бір айда ат үстінде түрлі трюк жасауды үйренген. Ару алғаш кастингтің қалай өткенін, ат спортының денсаулыққа пайдасы және өнер көрсететін тұлпармен тіл табысу туралы әңгімеледі.
– Ат үстіндегі өнермен қашан айналыса бастадыңыз?
– Кәсіби түрде ат спортымен шұғылданбасам да, бала күнімнен атқа қызығып өстім. Ара-тұра атпен серуендегеннің өзі маған жылулық сыйлайтын еді. 2022 жылдың наурыз айында мен білім алатын топтың чатына кастинг туралы сілтеме жіберілді. Сол жерде атпен өнер көрсету деген талапты көріп көзім жанып кетті. Кейін жазылған нөмірге хабарласып, кастингке қатыстым. Түрлі трюкті бір айда жасауды үйреніп, 7 мамырда дебют жасадым. Осылайша ""Сарбаз рухы"" атпен өнер көрсетушілер қатарына қосылдым.
– Кастинг қалай өтті? Бірден трюктер жасауға көштіңіздер ме?
– Жүгіріп, түрлі жаттығудан бастап спорттық ағаш нысандардың үстінде кішігірім трюктер жасадық. Бұл денеміздің иілгіштін дәлелдеу үшін қажет болды. Бұдан бөлек, ең басты талаптардың бірі – актерлік қабілет еді. Арасында ""ит бол, мысық бол"" деген тапсырмалар да берілді. Бірінші күннен бастап қазіргі күнге дейін жаттықтырушымыз Куван Сопубеков. Барлығы үлкен көмек пен қолдаудың арқасында келеді. Көре алмаушылық деген жоқ, керісінше бір-бірімізге бір отбасының адамдарындай мейірімдіміз.
– Шоу көрсетуге дайындық қалай жүреді?
– Жігіттік өнерді көрсетуге дайындық барысында атты арнайы дайындау маңызды. Адам өзінің денесін қалай бірте-бірте қыздырса, аттарды да дәл солай дайындаймыз: жай жүрістен бастап, қатты шабуға дейін ұласады. Әр аттың өзінің денесіне сай ер-тоқымы болады. Кейін жаттықтырушымыз нақты трюктер бойынша тапсырма береді. Осы трюктерді жасауға мұқият болу қажет. Себебі он шақты ат болса, жаттығушылар саны одан бірнеше есеп көп болуы мүмкін. Яғни сенің екі ғана мүмкіндігің болады.
Оқи отырыңыз: Режиссер Дархан Төлегенов: Кино – иррационал өнер, екі элементті қосқанда не шығарын білмейсің
– Өнер көрсететін тұлпармен тіл табысуға қанша уақыт керек?
– Жаттықтырушымыз бірінші күннен бастап тұлпар таңдамаңдар деп айтқан болатын. Өйткені, басқа қалаға өнер көрсетуге барған кезде қиналып қалуымыз мүмкін. Дәл қазір тұлпар таңдамайтындай деңгейге жеттік десем де болады. Сондай-ақ, бүгін өнер көрсеткен тұлпарлар ертеңінде демалып, олардың орнына басқалары шығады. Екінші жағынан серігіңді таңдамау мүмкін емес, біз аттармен сырласып, тіпті, еркелетіп тәтті мен сәбіз де береміз. Жалпы өзім жаңа аттармен тез тіл табысамын.
– ""Сарбаздар рухы"" бағдарламасына қандай өнер түрлері кіреді? Шоуға дайындық қалай жүреді?
– Көбінесе Алматы қаласы мен Алматы облысында өнер көрсетеміз. Бағдарламаға жігіт өнері, қыз қуу, аударыспақтан бөлек қонақтарды күтіп алып қазақ үйге кіргізу, ән, би, шашу, жүн түту, диірменде ұн дайындау және т.б. кіреді. Осылар көрсетіліп жатқанда бізге рациямен ""дайындалыңдар"" деген хабар береді. 15-20 минутта аттарды қыздырып дайын тұрамыз.
– Атты шулы ортаға үйрету үшін не істейсіздер?
– Басқа қалада қойылмаған атпен өнер көрсету қиын. Өйткені үстіне шығып, түрлі трюк жасап жатқанда қарапайым аттар түсінбей қалып, үрки жөнеледі. Сондықтан алдын ала трюктер мен шуға өзіміз өнер көрсететін музыканы қатты қосып қойып дайындаламыз. Өнер көрсететін күні сол музыка қосылғанда аттартың қаны қайнап, бірден трюктерге дайын тұрады.
– Қай трюктерді жасағанды ұнатасыз?
– Маған бәрі ұнайды, бірақ ішінде ""вышка"", ""дамская на шее"", ""пистолет лежа"" дегендерді ерекше атап өтетін едім. Кастингке дейін бұл трюктердің ешқайсысын жасап көрмедім, бірінші рет осы ""Сарбаздар рухының"" қатарында жүріп үйрендім. Бұл трюктерді тез үйренуіме бес жастан бастап биге қатысуым септігін тигізді. Хореографымыз жан-жақты болсын деп ұлттық билерден бастап заманауи түрлеріне дейін үйреткен еді.
– Өнер көрсету кезінде жарақат алатындар бола ма?
– Жігіттік өнер кезінде әркім әртүрлі жарақат алуы мүмкін – ат астында қалу, құлау деген секілді. Құдайға шүкір, ауыр жарақат алған кезім болмады.
– Керісінше ат спортының пайдалы тұстары қандай?
– Пайдалы тұстары өте көп. Көбіне атпен серуендейтін кешендер қала сыртында, тау бөктерінде орналасатындықтан жүйкеңіз кәдімгідей тынышталып, күйзелістен емделесіз. Арқаны тік ұстап, асқазан мен қан айналымының жұмысын жақсартады. Маған бұлардан бөлек аттардың ерекше төзімділік пен сабырлықтың символы іспеттес энергетикасы ұнайды.
Оқи отырыңыз: 700 мың теңгемен басталған бизнес. Ауыл кәсіпкері қалай агротуризмді дамытып отыр?
– Шабандоз болғысы келетін немесе жай атқа отырып үйренгісі келетін адам неден бастауы керек?
– Бірінші кезекте аттан қорықпай, моральдық тұрғыда дайындалу қажет. Біз де бірден атқа отырып шауып кеткен жоқпыз. Алдымен тіл табысуды, кейін бағындыруды, түрлі команда беруді үйрендік. Яғни практикадан бұрын іштей дайындық маңызды дер едім. Бұдан бөлек атқа алғаш отырғанда киімге аса мән берген жөн: бас киім, денеге жабысып тұратын шалбар, ұзын етік және қол мен мойындағы әшекей бұйымдарды алып тастау. Аттар өте сезімтал келетіндіктен, әтір сеппеген абзал. Бастапқыда осыларды ескерсеңіз, ат спортын жылдам меңгересіз.
– Бұдан бөлек кәсіби деңгейде айналысатын спорт түрі бар ма?
– Кәсіби түрде ганболмен айналысып жүргеніме 5 жыл толады. Алматыдағы Спорт және туризм академиясына осы спорт түрін меңгеру үшін түстім. Қазір ""Алатау"" командасының сапында отандық және халықаралық жарыстарға қатысып жүрміз.
– Халықаралық олимпиадаларға қатысу жоспарыңызда бар ма?
– Дәл қазір ""Неге қатыспасқа?!"" деген ой келіп тұр. Шынымды айтсам, сіз сұрақ қойғанға дейін бұл туралы ойланып көрмеппін. Әзірге ондай мақсат жоқ, бірақ сәті түсіп жатса, міндетті түрде қатысамын.
Оқи отырыңыз: Бақыт Оразымбетова: Қазақстанда Шоқан Уәлиханов маршрутын ұйымдастыру қажет
– Елдегі ат спортын қалай бағалайсыз? Инвестор, мүдделестерді табу оңай ма?
– Қазақстанда ат спорты бойынша серіктестер де, инвесторлар да көп. Өйткені, ат спорты – патриоттық сезімді, қазақтық пен рухты көтеретін спорт түрі. Жігіттік өнер ресми түрде ұлттық спорт түрлеріне қосылып жатыр. Қай жағынан алсақ та бұл спорттың біз үшін болашағы зор.
– Ат спорты сізге не береді?
– Ат спорты жүрегіме тыныштық пен бақыт сыйлайды. Жұмыс істей жүріп демалғандай күйде боласың, өз ісіңнен ләззат аласың. Бұл спорт түрін қаншалықты жақсы көретінімді сөзбен айтып жеткізе алмаймын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ару ат үстінде трюктер жасауды небәрі бір айда үйренген.,,2022-11-24T13:20:00+05:00
almatynyn-almasyn-qalai-ulttyq-brendke-ainaldyruga-bolady,informburo.kz,Алматының алмасын қалай ұлттық брендке айналдыруға болады?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/almatynyn-almasyn-qalai-ulttyq-brendke-ainaldyruga-bolady,"Қазақстан президенті Қасым-Жомат Тоқаев Алматы облысына жұмыс сапары кезінде Алматының алмасын әлемге танымал ұлттық брендке айналуы керектігін айтты. Бұл президенттің апортты жаңғырту туралы бірінші тапсырмасы емес. 2019 жылы мемлекет басшысы алма бақтарының оталуын сынға алып, алманың апорт сортын қалпына келтіруді тапсырған болатын. Бұл оқиға үшін Алматы қаласы әкімінің бірінші орынбасары Ерлан Қожағапановқа сөгіс жарияланған еді .
Алматы алмасының сан ғасырлық тарихы бар. Апорт алмасын XIX ғасырда Ресейдің Воронеж облысынан қазіргі Алматы қаласы аумағына жер аударылған Игорь Редько есімді орыс бағбаны шығарған деген дерек бар. Ол Алатауда өсетін жабайы алма мен Ресей топырағынан әкелінген жемістің тұқымынан апорт сортын шығарған. Жаңа сорт Іле Алатауын жатсынбай, жақсы жеміс береді. Апорт алмасының салмағы 1 келіге дейін жеткен.
1990 жылдары қалада қарқынды құрылыс басталғанда алма бақтары аяусыз оталған. Қазір апорт бақтарында бұрынғыдай алма төгіліп тұрмаса да, бұл сорт түбегейлі жойылып кеткен жоқ. Апортты әлемге танымал ұлттық брендке айналдыру мүмкін бе?
Оқи отырыңыз: Апорт алмасын жаңғыртуға жұмсалған 670 млн теңге еш нәтиже бермеген. Тоқаев тапсырмасы орындала ма?
Серік Садықов, Көшет өндіру қауымдастығының басқарма төрағасы:
– Апорттың 120 формасы бар. 5-6 жыл бұрын Жетісу Алатауынан 18 формасын тауып, зерттей келе 11 формасын алдық. Апортты жабайы алмаға қосып отырғызады. Бес гектар жерге 11 тамырды жабайы алмаға қосып ектік. Қай түрі жақсы өнім беретінін, қайсы ауруға, ауа райына төзімді екенін анықтап, екі форманы іріктеп алдық. Енді бақтан алған материалдар бойынша көшеттер дайындап, екі-үш жылдан кейін бағбандарға, фермелерге ұсынамыз.
Алматы облысы әкімдігімен бірге апорт өсіруге болатын жерлердің картасын дайындап жатырмыз. Апорт барлық жерде өсе бермейді. Теңіз деңгейінен 850-1250 метрге шамасындағы биіктікте өсіру керек. Ең алдымен Іле Алатауында, Талғар мен Қаскелеңде, Есіктен жоғары жерлер бос па, бос болса, су бара ма, климаттық жағдай қалай – соны анықтау керек. Кейін Жетісу және Түркістан облысында да осы жұмысты істеуге болады.
Кәсіпкерлер көшеті аласа шетелдік алмаларды еккенді қалайды. Олар сол алманың келісін көп болса 200-250 теңгеге көтерме бағада сатады. Былтыр апорттың келісін 2 мың теңгеге алдым. Осы көктемде кемінде 1 500 теңге болды.
Апортты сақтайтын сан түрлі технология бар. Шетелдік сорттар тамызға дейін қоймада сақтала береді. Ғалымдар апортты сақтау мерзімін қалай ұзартуға болатынын зерттеу керек.
Үкімет апорт өсіретіндерге субсидия берсе деген тілегім бар. Өйткені, апорт бес-алты жылдан кейін өнім бере бастайды. Фермер алты жылға дейін бақтан өнім ала алмайды. Ал орнына құлпынай не көкөніс ексе, олар қажет минералды элементтердің бәрін өзіне тартып алады. Сол себепті бауды күтіп-баптауға үкімет әр гектарға жылына 50-100 мың теңге төлесе, ол да көмек болар еді.
Қазақстанда апорт өсіретіндер көп емес. Ең біріншіден, бізде көшеттер жоқ. Кеңес одағы кезінде көшет дайындайтын мамандар болды. Апортты бренд дедік, сосын сұраныс артқаннан кейін лицензиясының бар-жоғына қарамай бәрі көшет дайындап кетті.
Жабайы алмаға апорт емес, басқа алманың тамырын салып отырғыза берген. Әке-шешеміз ""апорт үлкен болатын, қазіргі алма апорт емес"" дейтіні содан. Сондықтан көшеттің сапасын жоғарылату керек.
Біз шетелге Қазақстан бренді деп ""Рахат"" шоколадын апарамыз. Алма да дәл солай бренд болуы керек. Екі жыл бұрын Air Astana компаниясының өкілдерімен сөйлесіп, халықаралық рейстерде жолаушыларға апорт беруді ұсынған едім. Бұл арқылы шетелдіктер үшін апорт Қазақстан брендіне айналар еді.
Оқи отырыңыз: Кто привёз апорт в Казахстан? Новые сведения
Сағи Солтанбеков, Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының ""Талғар"" аймақтық филиалының директоры:
– 2009 жылы академик, профессор Мағжан Исин ""Алматы апортын жандандыру"" гранттық жобасын бастады. 2011 жылы жобаға қосылып, сол жылы Жетісу Алатауында жабайы сиверс алмасының 18 формасын жинап, оларға ДНҚ талдау жасағанда 11-і апортқа жақын болды. 2014 жылы екі жылдық вируссыз, таза ғылыми дәлелденген көшет алдық. 2015 жылы көктемде Талғар ауданы Алмалы ауылында бес гектар баққа апорт алмасы көшеттерін отырғыздық.
Биыл бақта апорттан алғашқы өнім алдық. Ғылыми себептермен алманы бір ай бұрын уақытына жеткізбей жинауға тура келді. Көшеттер 10 пайыз өнім берді. Иісі де, түрі де бұрынғы апорт сияқты. Апорт алмасының салмағы 470 граммға жетті. Уақытында алғанда салмағы 600-700 граммға жетер ме еді. Мақсатымыз – Алматы апортын жандандыру. Келер жылы 100 пайыз өнім алсақ, ""апорт қайта жанданды"" деп жар салып, бүкіл Алматы облысына таза көшеттер таратамыз.
Апорт таулы жерде өседі. Мемлекеттен биік жерлерді сұрап, сапалы көшеттер еккіміз келеді. Апорт алмасы жойылған жоқ, кішірейіп кетті. Оған өзіміз кінәліміз. Ғалымдар апорттың кішірейуіне, жоғалып бара жатқанына 16 фактор әсер етті дейді. Ең басты факторлар – теңіз деңгейін сақтамау, сапалы көшет дайындамау, агротехниканы сақтамау.
Алманың ең үлкен сорты – апорт. Ол 8-9 жылдан кейін өнім береді. Қазір бір-екі жылдан кейін-ақ өнім беретін сорттар бар, бірақ олар ары кетсе жиырма жыл өмір сүреді. Ал апорт алмасы 60 жылға дейін өмір сүріп, өнім бере алады. Апорттың келісі 1000-2000 теңгеден сатылады. Бірақ, бизнесмендер оның жемісін тоғыз жыл күткісі келмейді. Пайда табу үшін тиімсіз. Бірақ, дәл апорттай еш алма қымбат бағаланбайды.
Апорт – Алматының бренді. Қазақстанға сырттан келсе де, жерімізге сіңісіп, қасиеттерін көрсетті. Апортты ұлттық брендімізге айналдыру үшін жұмыс істеп жатырмыз.
Алатаудың баурайында пайда болған апорт 1900 жылдары көбейіп, көпестер арқылы шетелге де тарай бастаған. 1908 жылы Германияда өткен бау-бақша өнімдерінің көрмесінде Верный қаласында (қазіргі Алматы) өсірілген апорт өте жоғары бағаланып, арнайы жүлде алады. Сондай-ақ, Франция, Англия және Венгрияда ұйымдастырылған түрлі көрмелерде де үздік танылған.
Осыдан кейін шетелдік бағбандар Алматы апортының тұқымын алып, оны өз елдерінде өсіре бастайды. Бірақ, Еуропа елдері мен АҚШ-тың бірқатар штатында апорт тамырланбай, өспейді. Ал Қытай, Ресей, Қырғызстан, Өзбекстан сынды іргелес мемлекеттер өнім алған. Алайда, сапасы мен дәмі жөнінен Алматының апортына жетпейді. Бұл апорттың жер талғайтынын және Іле Алатауының алқабында ғана жақсы өсетінін білдіреді.
Редькодан кейін Алматы апортын дамытуға Никита Моисеев есімді бағбан күш салады. Ол бұл жемістің мыңға тарта көшетін өсірген. Бүкіләлемдік санақ бойынша 1945 жылы апорт сорты Алматы төңірегінде өсірілген басқа алма түрлеріне қарағанда 70 пайызға дейін көп болған. Бірақ, 1950 жылдары болған қаһарлы қыстың суығынан апорт түптерінің 11 пайызын үсік шалған.
1980 жылдары Қазақстандағы апорт бақтарының көлемі 100 мың гектарға жетеді. Алайда, көбісі қараусыз қалып, ондағы жеміс ағаштары тоза бастайды. 1990 жылдары алма бақтары аяусыз оталып, қалада қарқынды құрылыс жұмыстары жүргізіле бастаған. Кезінде апорт бақтары орналасқан аумақта ғимараттар бой көтерді. Айталық, қазіргі Қазақфильм, Алмагүл, Таулы қырат ықшамаудандарының орнында бұрын алма бақтары жайқалып тұрған еді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Апорт алмасының салмағы бір келіге дейін жеткен. Қазіргі таңда рекордтық салмағы жарты келіден де аз.,,2022-10-21T12:00:00+05:00
auyl-tirliginin-auyrlygy-zas-kunde-bilinbeidi-turkistan-oblysy-aielderinin-aleumettik-portreti,informburo.kz,"""Ауыл тірлігінің ауырлығы жас күнде білінбейді"". Түркістан облысы әйелдерінің әлеуметтік портреті",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/auyl-tirliginin-auyrlygy-zas-kunde-bilinbeidi-turkistan-oblysy-aielderinin-aleumettik-portreti,"Шымкент журналистері Әйгерім Бегімбет пен Жанерке Құмар Internews ұйымының грантын жеңіп алып, Түркістан облысы мен Шымкентте тұратын әйелдердің өмірін таныстыратын ""Түркістан әйелдері"" фотожобасын әзірледі. Олар жоба кезінде бірнеше ауылға барып, үй шаруасымен қоса еңбек етіп, қоғамға, экономикаға, айналасына пайда әкелетін әйелдермен сұхбаттасты. Кейіпкерлердің бәрі – еңбек адамдары. Олардың арасында әйел адам сирек ұшырасатын кәсіп түрін игерген қыз-келіншектер бар.
Жоба нәтижесінде Шымкент пен Алматыда алты кейіпкердің өмірін баяндайтын фотосуреттер көрмеге қойылды. Informburo тілшісі жоба авторларының рұқсатымен краншы Шәрбан апа, сауыншы Бағлан апай және теміржолшы Бүбісараның хикаясын оқырманға ұсынып отыр.
Шәрбан апаның жасы 70-те. 19 жасынан, яғни 51 жылдан бері кран айдайды. О баста мұғалім болуды армандаған екен. Бірақ өмір жолы кран рулін ұстатыпты. Айтуынша, бәрі де кездейсоқ болған.
1970 жылы Кентауда Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектеп бітіріп, құжат тапсыру үшін училищеге барған сәтін әлі күнге күліп еске алады. Кран тұрмақ, үйдің жанындағы қырға шығудан қорқатын қыз өзі де білмей, кран жүргізуші мамандығына құжат тапсырады.
""Кран айдау ойымда болмаған. Мектеп бітірген соң педагогикалық институттың физика-математика факультетіне оқуға тапсырдым, бірақ конкурстан өте алмай қалдым. Содан кейін ""тым болмаса училищеде оқиын"" деп шештім. № 150 кәсіптік-техникалық училищеде зертханашы мамандығын оқытады дегенді естігем. Сонда бара жатып, шатасып, қатар тұрған № 136 училищеге кіріп кетіппін. Қабылдау комиссиясында орыс әйел отыр. Бар білетін орысшамның басын құрап, ""лаборант болғым келеді"" дедім. Ол болса, ""бізде лаборант оқуы жоқ, қыздарға арналған мынадай мамандық бар"" деп бірнәрсені түсіндіріп жатты. Арасында кран машинисі дегенді де айтты. Кранның не екенін де білмеймін. ""Оқуға түспеймін"" деп те айта алмадым. Орыс апай құжаттарымды тас қып ұстап алған. Сұрап алып, кетіп қалуға орысшам жетпеді. Осылай тіл білмегенімнен кран машинисі мамандығына оқуға қабылданып кеттім. Әкем өмірден ерте озған. Анам мен ағам: ""Сен мұны енді қалай оқисың, кранды қалай айдамақсың? Мына тұрған қырға шықсаң, қорқып, қайта түсе алмай отырасың ғой"" деп қатты уайымдады"", – деп еске алды Шәрбан апа.
Шәрбан апа бала күнінде Кентаудағы шеткі көшелердің бірінде тұрған. Көршінің балаларымен ойнап жүріп, қыр басына шығып кетеді. Барлық бала төменге түсіп кеткенде, ол түсе алмай, ағасын күтіп отырады екен. Ағасы келіп, жетелеп түсіреді. Анасы мен ағасының уайымдағаны да сол – кішкентайында биіктен қорқатын болыпты.
Училищеде көптен күткен сабақ басталды. Алғашқы күннен-ақ теориясын жаттап, бәрін ұғып, түсініп алуға тырысты. Бар зейінін аударды. Ең алғаш кранға отырған сәті де көз алдында.
""Практикаға барғанбыз. Кран айдап отырған жігіт тоқтап, жоғары шығуымды өтінді. ""Қорқамын"" деп айта алмадым. Дірілдеп, әрең шықтым. Жанында 1-2 сағат тұрдым. Ертеңіне сол жердегі жас әйел қорыққанымды сезді ме, бірер кеңес айтып, қорқынышымды жеңуге көмектесті. Небәрі 17 жаста екенмін ғой. Оқу бітірген соң Кентаудағы ""Құрылыс материалдары комбинатының"" ағаш өңдеу цехында мұнаралы кран жүргізетін жұмысқа кірдім. Кран айдап келе жатқаныма 51 жыл толды. Мен айдаған ең биік кран 20 метрлік болды. Биік крандар кейін келді ғой. Көзім жақсы көреді, құлағым жақсы естиді. Жыл сайын денсаулығымды бірнеше рет тексеремін. Кентауда істеп жүргенде күн-түн демей жұмысқа шақыратын. Вагон-вагон бөренелер әкелетін. Уақытпен санаспай, түннің бір уағы демей, қар-жаңбырға қарамай, сол бөренелерді кранмен түсіріп, реттейтін едік. Бұл да бір керемет кездер екен ғой. Мұнаралы кран айдаған сол кездерді қатты сағынамын"", – деді ол.
Краншы апа сұхбат беріп жатқанда үлкен жүк көліктері құрылыс басына келді. Енді Шәрбан апа зауыт ғимараты ішіндегі краннан даладағы кранға ауысты. Құрылыс плиталарын жүк көлігіне артып беруі керек. Темір баспалдақпен жоғары өрлеп, жұмысына кірісті.
""Жұмысқа келсем, бәрін ұмытып кетемін. Зейнетке шыққаннан кейін, ұл-қызым да, жолдасым да жұмыс істеуіме қарсы болды. Маған ақша маңызды емес, өйткені жұмысымды жақсы көремін. Кран айдағанда уақыт қызық өтеді. Жан-тәніммен беріліп, жауапкершілігін сезініп істеймін. Бар ынтамды жұмысқа аударған сәтте ештеңені ойламаймын. Тіпті күйбең тірліктің бітпейтін мәселесін де ұмытып кетемін. Мұндағы бірге жұмыс істейтін серіктеріммен әңгімелесемін. Үйде отырғым келмейді"", – деді Шәрбан апа.
Кран айдау – үлкен жауапкершілікті талап ететін жұмыс. Шәрбан апа ""Кран айдау тек ер адамдардың жұмысы"" деп ойлайтын қыз-келіншектерді қанша үгіттесе де, көндіре алмаған.
""Көбі қорқады. Ер адамның жұмысы деп ойлайды. Олай деп еш жерде жазылмаған. Біраз қызды жаныма алып, үйретіп те көрдім. Қорқады, батылы бармайды. Қазір көп болмаса да, кран айдайтын қыз-келіншектер бар. Кран айдаудан қорқуға еш себеп жоқ"",– дейді краншы апа.
Оқи отырыңыз: Чемпионы көп, спорт мектебі жоқ ауыл
Өзбекстанмен шекарадағы жапсарлас Тұрбат ауылында тұратын Бағлан апайдың үйіне барсақ, шелегін ұстап, қора жақта жүр екен. Он шақты сиырды сауып, өріске жіберуі керек. Үй иесіне ердік.
Жолдасы Бақыт ағай əр сауынды сиырдың алдына шөп тастады. Бұзауын енесінің бауырынан тартуға көмектесіп жүр. Бағлан апай сиырды балаша еркелетіп, шелегін алып, жақындады.
Бір қызығы – əр сиырдың мінезі мен түр-түсіне қарай ат берген. Жуас болғаны үшін Момынай атанған сиыр, қарын тұсы ақ түсті болғаны үшін қара сиыр Қарнақ атанған.
Бағлан Қасымбекова – 57 жаста. 1986 жылы 21 жасында Қазығұртқа, көпбалалы отбасына келін боп түседі. Соған дейін кітапханашы боп жұмыс істеген. Шағын ауылда жұмыс табылмайды. Күйеуі – үйінің тұңғышы. Соңынан ерген үйелмелі-сүйелмелі тоғыз бауыры бар екен.
""Сиыр, бие саууды келін боп түскеннен кейін үйрендім. Бұған дейін мұндай тірлік жасап көрмеген едім"", – деп əңгімесін бастады. ""Ата-енем өте еңбекқор, қол қусырып қарап отырмайтын, шаруа адамдары еді. Келін болған соң ауылдың күнде нан пісіру, кір жуу деген секілді тірлігіне араласып кеттік. 90-жылдары одақ тарады. Отбасымызда адам саны көп болған соң, еншімізге де көбірек үлес жер тиді. Атам қараған бауда алма-алмұрт, өрік, шабдалы, бәрі-бәрі бар еді. Күйеуім үйдің үлкені болған соң барлық жауапкершілікті мойнына алды. Жеміс сатып, ақша қылдық. Қандай мəселе болса да шешті. Іні-қарындастарын үй қылып, ұлды ұяға, қызды қияға қондырды. Бәріне өз баласындай қарап, аяғынан тұрғызды. Атамыз 2000 жылы қайтыс болды. Сол кезде әлі шаңырақ көтермеген ұл-қыз бар еді. Бəрін жайына қондырып, жайғастырдық. Мұның барлығына ақша керек. Сол кезде үйде екі бие болатын. Бұған қоса, басқа адамдардың биесін ақысына сауа бастадық. Сауыншылық осылай келді"".
Баудағы алма бір жылы жақсы өнім берсе, келер жылы жеміс салмайды. Ауылда егін мен малдан басқа жұмыс жоқ. Сондықтан қой алып, уақ малды көбейтпек болады. Жылқыға құрық салады. Ұлдары мектеп бітіріп, жоғары оқуға түсіп, ауылдан қалаға аттанғанда қой мен жылқыны сатып, сиыр ұстауға көшеді.
""Ірі қараны 2017 жылдан көбейте бастадық. Күнде таңертең сағат 5-те тұрамын. Әуелі сиырларға жем-шөбін беріп, содан кейін сауамыз. Қазір суалып қалды. Сондықтан он шақты сиырды бір сағатта сауамын. Кейін сүтті қайнатып, айран ұйытып, май аламыз. Баяғыда күбі пісетін едік. Қазір бір жақсысы машинаға айналдырып аламыз. Бірақ күбіге піскен май бəрібір басқаша ғой. Майы жақсы түсіп, құрты дəмді болады. Сүт көп кезде ғана машинаға айналдырып, басқа уақытта күбі піскенді жөн көрем. Осылайша сиыр сауып, сүт пісіріп, күбі пісіп, түскі сағат 12-ге дейін барлық жұмысты бітіреміз. Түстен кейін құрт жасаймыз, нан жабамыз, қора тазалаймыз. Әйтеуір ауылда тірлік көп. Уақыт зымырап өте шығады"", – деді Бағлан апай.
Бақыт ағай ошақ басына қап-қап тезек əкеліп берді де, сиырларды өріске қарай айдап кетті. Бағлан апай шелек-шелек сүтті ошақтағы дəу қазанға құйып, от тұтатты.
""Ауыл тірлігінің ауырлығы жас күнімде білінбейтін еді. Ойнап-күліп, барлық жұмысты жапырып істеп тастаушы едім. Жас келген соң, ауырлайды екен. Кейде белің ауырады, кейде аяғың ауырады. Əсіресе, қыста қиын. Күн суықта қолыңды мұздай суға салып, сиыр сауу, күбі пісіп, май алу, күбіні тазалау, отын-суыңды қамдау, бəрі-бәрі ауыр жұмыс. Қысы-жазы құрт, сары май істеп, сатамыз. Сиыр жаңа бұзаулағанда сүт молайып, күніне 50 литрге дейін сүт аламыз. Құрт, сарымай сатып аптасына 40-50 мың теңгеге дейін табамыз"", – деді сауыншы.
Сүті аз он сиыр сауғанша сүтті бес сиыр сауған жақсы. Бағлан сауыншы мұны кейін келе түсінгенін айтады.
""Осы сиырлар сауылмай қалмасын"" деп той-жиыннан өте көп қалып қоямын. Көбіне отағасы барады. Себебі ""малды сауып, жем-шөбін берем"" дегенше тым кеш болады. Туысқандар да бұған үйреніп қалған. ""Бағлан сиырларын қимайды"" деп әзілдейді. ""Бұзауын емізе салсаң болмай ма?"" деп те өкпе-ренішін айтып жатады. Бірақ бұларға адам сияқты күтім жасамаса болмайды. Әр сиырымның сыры маған мәлім. Бір сиырлар қатал түр танытып, мінез көрсеткеніңді қалап тұрады. Енді бірі сылап-сипағанды жақсы көреді. Мен де тойға барғым келеді. Бірақ тіршілігіміз осы ғой. Тұрбаттағы біз отырған жерде газ жоқ. Малдың тезегін жағып, тамақ пісіріп, су қайнатамыз. Бәз-баяғыдағыдай тезек істейміз. Көң оямыз. Тандырға нан жабамыз"", – деді Бағлан апай.
Оқи отырыңыз: Қамыс – табыс көзі. Орақ ұстаған отбасының тұрмысы қалай түзелді?
Сан бағытқа қатынаған әр пойызға қол бұлғап, сондағы жолаушылардың діттеген жеріне аман-есен жетуін тілеп жүретін бір жан бар. Ол – Бүбісара Тұрдықұлова. Қашан қарасаңыз да қолына ауыр қайласын алып, рельсті бақылап, кем-кетігін жөндеп жүргені. Жол жөндеуші боп, табан аудармастан еңбек етіп келе жатқанына биыл тұп-тура 34 жыл болыпты.
Түркістан облысы, Сарыағаш ауданының Дарбаза ауылындағы теміржол станциясын жолай кездескен ауыл адамдарынан сұрап жүріп, оп-оңай таптық. Бүбісара апай да теміржол бойындағы жұмысын аяқтап, жанымызға келе қалды. Маңдайын жуған ащы терді сүрте отырып, сұрақтарымызға жауап берді.
""Бұл жұмысқа тағдырдың өзі айдап әкелген шығар. Әйтпесе мектеп бітіргеннен кейін Қапланбек ауылындағы училищеде бухгалтерияны оқыдым. Тұрмысқа шықтым. Ауылда жұмыс жоқ. Күйеуім теміржолда істеді. Әуелі мастер, кейін бригадир болды. Үйде құр қол қарап отырмайын деп, жол монтері боп жұмысқа кірдім. Кейін балалы болдық. Баланың ас-суын дайындап, марқұм енеме қалдырып кететін едім. Жұбайым екеуміз де таңның атысы, күннің батысы осы станцияда жүрдік. Бүкіл өміріміз, қиындық пен қуанышымыз осында өтті. Өкініштісі жан жарым үш жыл бұрын, 55 жасында өмірден озды. Зейнет жасына да жетпеді. Үш ұл, бір қызымыз бар. Оларды осы еңбектің арқасында өсірдік"", – деді Бүбісара апай.
Бүбісара апай жол монтері боп жұмысқа тұрғанда 25 жаста еді. Күздің қара суығы. Бұрын-соңды салмағы ауыр темір-терсек көтермеген талдырмаш келіншекке жол жұмысын бел шешіп, бастап кету оңай болмады. Бірінші алған тапсырмасы – рельсті жолға бұру тетігін тазалап, майлау болды. Кейде бұрандылары босайды, сынып қалады. Ауыстыру немесе қатайту керек.
Кезінде бұл станцияда Нурипа, Марина атты әйелдер бірге еңбек еткен екен. Бірақ олар зейнетке шыққан соң, кілең ер адамдардың арасында ауыр жұмыс істеуге Бүбісара апай жалғыз қалды. Станция басшылығы жеңілдеу жұмысқа ауысуды бірнеше рет ұсынған. Бірақ өзі үйреніп қалған, қыр-сырын білетін жұмыстан кеткісі келмепті. Бірлігі жарасқан ұжымды да қимапты.
""Үкіметтің ""Әйелдерді ауыр жұмыстан босату жайлы"" арнайы қаулысы шықты. Сондықтан ауыр өндірісте әйелдер саны азайған. Қазір мұндай ауыр жұмысқа алмайды. Ал менің зейнетке шығуыма бірер жыл қалды. Жүктелген міндетті мүлтіксіз орындауға тырысамын. Қыстың суығанда рельстер тартылады. Ал ыстықта балқып, созылады. Сондықтан кейде жұмысқа ерте шығып, жөндеп қоямыз. Қыста жолды қар басып қалады. Тастар сырғиды. Сондай кезде де демалыс күндеріне қарамай, шығып, тазалаймыз. Кейде өрісте жайылып жүрген мал тура пойыз өтерде жолға шығып кетеді. Жүгіріп жүріп айдаймыз. Жұмысымыз күнделікті жауапкершілік пен ұқыптылықты талап етеді. Көз алдымыздан қаншама жолаушы, тонналаған жүк өтеді. Олардың аман-есен жеткені маңызды"", – деді Бүбісара апай.
Қыстың ызғарлы суығына, жаздың аптап ыстығына, көктем мен күздің жаңбырлы күндеріне қарамастан ауыр темір-терсегін көтеріп, теміржол бойында тер төгіп жүрген Бүбісара апайдан арманын сұрадық. Ойланып қалды.
""Күйбең тіршілік армандауды да ұмыттырып жібереді екен. Іштей қалайтын арманым – барша мұсылман баласының қасиетті орны саналатын Меккеге бару. Қағбаны айналу. Киелі, қадірлі мекенді өз көзіммен көргім келеді. Пойызбен жиі шықпаймын. Шипажай, демалыс орындарына да барған емеспін. Жұмыстан еңбек демалысы кезінде жолдама беруін береді ғой. Бірақ сол кезде үйге жөндеу жұмыстарын жүргізіп алайын, той-томалақ, құдалық өткізіп алайын дейсің. Әйтеуір ауылдың күнделікті тірлігімен-ақ жылына бір келетін демалысымыз да өтіп кетеді. Зейнетке шыққаннан кейін немерелерімді ертіп елді аралағым келеді. Бұйыртса соған да аз уақыт қалды ғой"", – деп күлімсіреді апа.
Бір барғанда ауылда +40 градусты көрсетіп тұрған. Ал теміржол бойында темір мен қиыршық тастар ауа температурасын тағы + 5+10 градусқа көтеріп жібереді екен. Бірер минут жүрсеңіз төбеңізді тесетін аптап ыстық басыңызды айналдырып, әлсіретіп, алып ұратын сияқты. Бүбісара апай бұл ыстыққа да, ауыр жұмысқа да үйреніп қалған. Шыт орамалын басына қаттырақ байлап, күнделікті жұмысын жалғастыруға кетті.
""Түркістан әйелдері"" жобасы АҚШ Халықаралық даму агенттігі (USAID) арқылы америка халқының қолдауымен Internews жүзеге асыратын Орталық Азияның MediaCAMP бағдарламасы аясында дайындалды. Beine.Pro шығармашылық тобы мазмұнына тікелей жауапты жəне мазмұны USAID, АҚШ үкіметі немесе Internews көзқарасына сай келмеуі мүмкін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",&quot;Түркістан әйелдері&quot; фотокөрмесін Шымкентте City Shopping Gallery-ден тамашалауға болады.,,2022-10-14T17:15:00+05:00
podkast-qalai-medianaryqty-zaulap-zatyr-tabys-qupiyalary,informburo.kz,Подкаст қалай медианарықты жаулап жатыр? Табыс құпиялары,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/podkast-qalai-medianaryqty-zaulap-zatyr-tabys-qupiyalary,"Астанада отандық медиа индустрияны дамыту және іскерлік қатынастарды күшейту мақсатында ұйымдастырылатын Astana Media Week шарасы өтіп жатыр. Оған Қазақстандағы мемлекеттік, тәуелсіз, кәсіби және жаңа БАҚ өкілдері қатысып, медиаиндустрияда болып жатқан жаңалықтарды талқылап, идеясын бөліседі.
Informburo.kz тілшісі шараның панельдік сессиясына қатысып, Қазақстандағы подкастинг, оның қалыптасу және даму жолы туралы сала мамандарының пікірін тыңдап қайтты.
Әйнел Әмірхан, Oy-Detox подкастының авторы:
– Мен подкаст саласына 2019 жылы келдім. Oy-Detox – ""Мен маман ретінде кіммін?"", ""Қандай сұрақтарға жауап тапқым келеді?"" деген сұрақтардан туындаған подкаст. Яғни, ақпарат ағынында адасып кетпей, ой-сана тазалығын сақтауға мүмкіндік береді. Мен ұзақ жылдар бойы ҮЕҰ-да, адам құқығын, сөз бостандығын насихаттайтын ұйымдарда жұмыс істедім және көптеген үлкен алаңда замандастарыммен сөйлесіп жүрмін. Өкінішке қарай, оларды теледидардан көрмеймін. Сонда неге осындай баламалы пікір айта алатын, көзі ашық, көкірегі ояу азаматтарды теледидарға шақырмайды деп ойладым. Егер ешкім шақырмаса, өзім шақырайын деп, осындай подкаст жасадым. Біз ол жерде адам жайлы емес, маман жайлы, маманның бүгінгі қоғамдағы рөлі жайлы сөйлесеміз.
Пандемия кезінде біз, подкастерлер, қатты қорықтық. Себебі, подкасты жұмысқа бара жатқанда, кептелісте тұрғанда, яғни шын мәнінде қолы бос емес адамдар тыңдайтын. Ал елдің бәрі үйге қамалып қалған кезде подкасты кім тыңдайды деп ойладық. Бірақ өте таңғаларлық жағдай болды. Керісінше, қазақша, орысша подкастар шыға бастады. Бір күндік, маусымдық подкастар болады. Десе де, подкаст ұзақ уақытқа арналғаны жөн.
Қазақстанда подкаст саласының дамуы туралы статистикаға негізделген зерттеу жоқ. Тек Youtube-тағы және подкастинг платформалардағы тыңдалым санынан басқа статистика жоқ. Ал жарнама берушілерге сападан бұрын сан керек. Сондықтан өзім осы мәселемен бетпе-бет келгендіктен, бізден кейін осы салаға келетін замандастарымыз бұл жолды тезірек өтіп, қаржыландыруға ие болуы үшін, зерттеу жасап жатырмын.
Қазақстан нарығындағы подкасты кім тыңдайды, қай уақытта тыңдайды, жалпы болашағы бар ма деген сауалдарды қамтимыз. Оны әдістемелік нұсқаулық ретінде журналистика факультеттеріне де ұсынамыз. Қазір үкіметтік емес ұйымдар ғана өзінің саласына байланысты подкастарға демеуші болады. Менің негізгі мақсатым – подкаст саласына үлкен қаражат бөлетін коммерциялық ұйымдарды тарту.
Тағы бір айтарым, подкастингке телебағдарлама жасағандай қараудың қажеті жоқ. Міндетті түрде сапалы камера, жарық керек емес. Еркін, қарапайым болу керек. Ізденемін десеңіз, подкастинг саласында жүрген замандастар қаншама, оқуға неше түрлі кітаптар бар. Бұл жүріп өтілген жол, яғни велосипед ойлап табудың қажеті жоқ. Бастысы – өзіңе және сол салада жүрген адамға сенім білдіріп, байқап көру.
Подкаст жасау үшін, ең бастысы, қызығушылық, еңбек және өзіңе деген сенім керек. Көп ақшаның да керегі жоқ. Қолыңызда телефон бар, интернетке қосылғансыз, сөйлескіңіз келетін адамдар мен тақырыптар болса, жеткілікті. Қазір қол жетпейтін адам жоқ. Алыста отырған адаммен сұхбатты Zoom арқылы, басқасы арқылы онлайн түсіріп, Youtube желісіне, подкаст платформаларына сала аласыз.
Сұранысты күтіп отырмау керек. Сұранысты өзіміз қалыптастыруымыз керек. ""Бізді аудитория тыңдамайды"", ""қаралым аз"" дегенге қарамау керек. Ертең аудитория келгенде сіздің контентіңіз сол жерде болуы керек. Кез келген тақырыпта. Ол бір сағаттық әңгіме болсын, жиырма минуттық зерттеу болсын. Балалар да бір күні подкаст плафтормасына кіргенде ""маған арналған ештеңе жоқ екен"" деп шығып кетпеуі керек.
Оқи отырыңыз: 31 арна басшысы Ұлттық киноны қолдау орталығының қаржысын телеарналарға беруді ұсынды
Нұржан Еркінұлы, ""Көзтиед"" подкастының теле-радио жүргізушісi:
–  Қонақ таңдаудың екі тәсілі бар. Бірі – қаралым жинау үшін. Кейде арнаны бір сілкіп алу керек болады, сондай кезде қаралым жинайтын, күн тәртібіндегі адамдарды шақырамын. Бірақ мұндай қадамдарға көп бара бермеймін. Ал жалпы өзіме әңгімелесу қызық болатын адамдарды шақырамын. Ол подкастың форматына да байланысты. Мысалы, бұрын ""Фея-перизат"" подкастын жасап жүрген кезде екі мәдениеттің адамдарын шақырып, бір тақырып төңірегіндегі пікірін сұрайтынбыз. Мысалы, қаланың жастары мен ауылдың жастары деген сияқты.
Жалпы, адам әлеуметтік ортаға, қоғамға мұқтаж. Қазіргідей асығыс, ешкімде уақыт жоқ кезде адамдарға подкаст тыңдау көмектеседі. Себебі адамдар қоғамның бір бөлшегі болғысы келеді ғой. Подкаст тыңдағанда өзің де солармен бірге отырғандай боласың, бір ойда, бір толқында жүресің.
Қазір қазақ тілді контентті тұтынатын жастар алғыр, білімге құштар, ізденіске ұмтылып тұрады. Бізде сол жастардың сұранысын қанағаттандыратын контент аз. Сұраныс өте көп. Сонымен қатар қазір Youtube қазақ тілді контентке мұқтаж. Сондықтан біз подкастымызды бірінші YouТube желісіне саламыз. Ол жақта 70-80 мың адам көргеннен кейін ғана аудиоплатформаларда бөлісеміз.
Оқи отырыңыз: TikTok интерфейсі қазақ тіліне аударылады
Марина Шәріпова, блогер, подкастинг курсының авторы:
– Бұл смартфондардың танымалдығымен байланысты. Қазір бәрін смартфонмен тыңдаймыз. Бәріміздің де подкастарға қатысты өз талғамымыз бар. Қазір адамдар музыка тыңдаудың орнына пайдалы, қызық ақпарат алу үшін де подкаст тыңдай бастады. Сонымен қатар музыка да, подкастар да топтастырылған стримиң алаңдары бар. Локдаун кезінде подкаст саны алты есе өскен. Яғни, бәріміз үйде отырғанда подкаст жазатындар саны көбейді. Себебі ол үшін сізге тек ноутбук пен микрофон жеткілікті. Өз бөлмеңізде отырып, бүкіл әлемге хабар тарата аласыз.
Подкаст жасаудың маңызы қандай? Біріншіден, адамдар дауысқа көбірек сенеді. Бізге шындыққа сену үшін бейне немесе сурет түсірудің қажеті жоқ. Мысалы, фольклорды алайық. Ол тек ауыздан ауызға жеткен. Ешқандай видео, иллюстрациясы болмаған. Көбі хикаяларды өте жақсы айтады. Сондықтан осы қабілетті өзіңіз туралы, хоббиіңіз туралы немесе бизнес туралы айтуға пайдалана аласыз.
Подкаст – тыңдарман өз еркімен тыңдайтын жалғыз медиаөнім. Адам подкаст тыңдағанда қолы мен көзі бос болады, сондықтан басқа шаруамен айналысып жүріп те тыңдай алады.
Сонымен қатар әлеуметтік желідегі контент ұзақмерзімді дей алмаймыз. Бір ай бұрын жазылған постты тауып алып, оқу да қиын. Ал подкастарды адамдар ұзақ уақыт өткеннен кейін де тауып алып, тыңдай алады.
Қазір подкастың дамуының арқасында жаңа мамандықтарға сұраныс пайда болды. Мысалы, батыс нарығында подкаст продюсері, редакторы, дыбыс режиссері, подкаст постерінің дизайнері, SMM-менеджері деген мамандар шықты.
Подкаст контент марктингке де айналды. Яғни, компаниялар сторис, рилздің қысқа форматына сыймайтын хикаяларды подкастта айтып, компанияның ішкі өмірін, жаңалықтарын бөлісіп отыра алады. Егер сарапшы болсаңыз, подкаст сіз үшін де пайдалы бола алады. Егер адам сіздің подкастыңызды тыңдап, өз салаңыздың үздігі екеніңізді білсе, қызметіңізді сатып алуы мүмкін.
Қазір подкастың тыңдармандары өте білімді, ересек, лояльді. Олар өзін-өзі дамыту, мақсат қою, салауатты өмір салты, психология, инвестиция, қаржы тақырыбына қызығады.
Оқи отырыңыз: 2022 жылғы Абай атындағы мемлекеттік сыйлыққа кімдер ие болды?
Елдар Құдайбергенов, Қазақстандағы алғашқы подкастинг орталығының иесі:
– Подкасты монетизациялаудың түрі көп. Кез келген медиа қалай монетизацияланса, подкаст та солай монетизацияланады. Жарнама алатын подкастар бар. Біріншіден, қазіргі таңда Қазақстанда түсініктер жаңарып жатыр. Подкастинг – жанр емес, формат емес, ол аудио мен видеоны тарату жолы. Оның ішінде әңгіме болуы мүмкін, монолог болуы мүмкін, тіпті адам сөйлемеуі мүмкін, бірақ ол подкаст болады.
Екіншіден, егер подкастингке жарнама берілсе немесе мемлекеттік тапсырыс берілетін болса, ол цензураға ұшырайды. Сондықтан подкаст бастағанда мақсатыңыз ақша жасау болса, подкаст жасау қиын болады.
Подкаст жасу үшін өзіңізге қызық, тыным таптырмайтын тақырыпты таңдаған дұрыс. Менің алғашқы подкастым университетте оқып жүргенде басталды. Ол оқу дағдыларын зерттеу туралы еді. Сол кезде маған осы тақырып қызық болды. Сосын мен оқып үйренген соң, бұл подкаст өзінен-өзі тоқтады. Кейін үйлендім. Әке болу тақырыбын зерттедім. Бұл тақырып та мені өте қатты мазалады, сондықтан саналы әке болудың не екенін зерттедім. Қазір қызым екіге толды, әкелікті аз да болса үйренген соң, ол подкаст та тоқтады. Қазір қазақша подкастингті зерттеп жүрмін. Онда мен подкастың технология екенін көпшілікке жеткізіп, зерттеймін.
Себебі 2014-2015 жылдары ""блогинг"" деген түсінікті бұрмалап жіберді. Негізі әлеуметтік желіде парақшасы бар кез келген адам блогер бола алады. Бірақ ол кезде блогер болу үшін арнайы бір сайтта жазу керек деген түсінік болды. Қазір подкастингте де солай болып жатыр. Егер подкастинг әлемде жиырма жыл бойы қалай дамыса, біздің елде де солай дамуы керек. Ол адамдардың дұрыс түсінуі, дұрыс жасауы арқылы дамиды. Қазір көбі подкаст десе, Youtube-та шығып жатқан видеоформаттарды көреді де, видео түсіріп, сұхбат жасауым керек деп ойлайды. Аудио да, видео да подкаст бола алады, тек технологиясы дұрыс қойылуы керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Мамандардың айтуынша, подкаст жасау үшін ноутбук пен микрофоның болcа жетіп жатыр.",,2022-10-27T17:25:25+05:00
qazaqstanda-prezident-sailauy-qalai-otetinin-bilesiz-be-test,informburo.kz,Қазақстанда президент сайлауы қалай өтетінін білесіз бе? Тест,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanda-prezident-sailauy-qalai-otetinin-bilesiz-be-test,"Президент жарлығымен Қазақстандағы кезектен тыс президент сайлауы 2022 жылғы 20 қарашаға белгіленді. Биылғы сайлаудың жаңалықтары көп. Оларды жақсы білесіз бе? Сенімді болсаңыз, тест сұрақтарына жауап беріңіз.
Информбюро порталы әзірлеген өзге тапсырмаларды да орындап көріңіз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",20 қараша күні Қазақстанда кезектен тыс президент сайлауы өтеді.,,2022-10-26T17:00:00+05:00
respublika-kueni-tarihyn-zhakhsy-bilesiz-be-test,informburo.kz,Республика күні тарихын жақсы білесіз бе? Тест,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/respublika-kueni-tarihyn-zhakhsy-bilesiz-be-test,"Биыл 25 қазанда Қазақстан 13 жылдан кейін Республика күнін атап өтеді. Қазақстанның егемендігін жариялаған күн мереке қатарынан алынып тасталғанымен, президент Қасым-Жомарт Тоқаев жақында оны қайтадан атаулы күндердің бірі етіп бекітті.
Ел егемендігін жариялау тәуелсіздік алуға деген алғашқы әрі маңызды қадам еді. Бірнеше жыл атап өтілмеген соң Республика күнінің мән-маңызы, тарихы ұмытыла бастады. Қазақстан егемендігін жариялаған күн туралы Informburo әзірлеген сынақты тапсырып, біліміңізді жаңғыртыңыз.
Информбюро порталы әзірлеген өзге тапсырмаларды да орындап көріңіз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Республика күні биылдан бастап ұлттық мереке болып саналады.,,2022-10-22T15:10:30+05:00
setten-milliondarga-akelingen-asyl-tuqymdy-maldar-zersinbedi-qazaqqa-qandai-tulik-qazet,informburo.kz,Шеттен миллиондарға әкелінген асыл тұқымды малдар жерсінбеді. Қазаққа қандай түлік қажет?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/setten-milliondarga-akelingen-asyl-tuqymdy-maldar-zersinbedi-qazaqqa-qandai-tulik-qazet,"Бүгін Астанада KazAgro/KazFarm-2022 Орталық Азиядағы ең ірі ауылшаруашылық көрмесі басталды. Оған 20-дан астам елден 300-ден астам түрлі компания мен ұйым өкілдері өнімдерін ұсынған.
Көрмеге ""элита"" класының асыл тұқымды аталықтары, Еділбай, Гэмпшир, Дорпер, Қаракөл, Меринос, Цвартблес тұқымдары, Заанен сүтті ешкілері қойылды. Сонымен қатар асыл тұқымды қошқарлар мен ешкілер ұрығының аукционы ұйымдастырылды.
Шара барысында Informburo.kz тілшісі аукцион жүргізушісі ""Республикалық мал шаруашылығын асылдандыру орталығы ""Асыл түлік"" акционерлік қоғамының басқарма төрағасы Болат Сейсеновпен сұхбаттасып, асыл тұқымды мал шаруашылығының жай-күйі, шетелдік және отандық асыл тұқымды малдарға сұраныс туралы сұрады.
– Неге біз шетелден асыл тұқымды мал не ұрығын алуға құмартып кеттік. Қазақтың өзінің Ақбас бұқасы, Еділбай қойлары әлдеқайда жақсы емес пе? Осыған қатысты пікіріңіз қандай?
– Өте өзекті сұрақ. Шынына келсек, қазір әлемдегі барлық мемлекет биотехнология саласында қаншама өзгерістер жасап, жаңалық ашып жатыр. Малдың күшеюі, еттің құнарлылығын арттыру бойынша түрлі селекция жасайды. Ол өте қымбат та емес. Білікті маман болса, өз елімізде де асыл тұқымды малдарды шығаруға болады. Өзіміздің атақты Еділбай, Ақбас тұқымымыз, қазір селекция бойынша шығарылған Әулиекөл тұқымы бар.
Бүгін көрмеде мекемеміздің бұқаларын көрсетіп жатырмыз. Көзге көрсетіп, мақтанатындай жағдайымыз бар. Түрі де, салмағы да келісті бұқалардың қанша ұрық беріп жатқанын, оны қайда пайдаланып жатқанымыздың бәрін көрсетіп, айта аламыз.
Үкіметтің, ғылыми-зерттеу институттарының да назарын аударып, биотехнологияны дамытуға жағдай жасау керек деп ойлаймын. Себебі, қазір шет мемлекеттерде ет экспортына сұраныс жоғары. Сол үшін селекция арқылы біздің Еділбай тұқымды қойларымыздың ет құнарлылығын арттыру керек деп ойлаймын.
Оқи отырыңыз: Еділбай, Қаракөл, Меринос. Астанада асыл тұқымды қошқарлар аукционы өтеді
– Ал шетелде селекцияланған асыл тұқымды малдар Қазақстанның табиғатына қаншалықты бейімделе алады?
– 2007-2010 жылдары ет экспортының бағдарламасы басталды. Сол кезде елге шетелден көп мал келді. Алайда, шынын айтсақ, біз оған дайын болған жоқпыз. Неге десеңіз, Қазақстанға сол арқылы көптеген мал ауруы кірді. Сосын елге әкелген асыл тұқымды малдың көбін жоғалтып алдық. Себебі, малдың біздің ауа райымызға, шөп құнарлылығына бейімделу кезеңі болады. Сол дұрыс болмады. Қанша уақыт өткенімен, Ангус, Герефорд тұқымдары енді ғана қалпына келе жатыр. Біз үш-төрт жылда үлгереміз деп ойлағанбыз, алайда бағдарламалар ерте басталып кетіп, оған дайын болмай қалдық.
Қазір халқымыз, ауыл шаруашылығы кәсіпкерлері ақырындап өзіміздің Ақбас пен Еділбай, жүнді-етті Меринос асыл тұқымды малдарын ұстауға көшіп жатыр.
– Тағы қандай асыл тұқымды малдарға сұраныс жоғары?
– Фермерлердің көбі басында субсидия беріліп, кредит алғаннан кейін шетелдік тұқымдарға әуес болады. Себебі, олардың жарнамасы жақсы. Содан тезірек табыс тапқысы келеді. Бұл – үлкен қателік. Себебі, олар біздің климатты, малды ұстау жағдайын ескермегендіктен, бәрібір соңында өз тұқымдарымызға оралады. Бұл сүтті тұқымдарға да, етті ірі қара малдарына да қатысты сөз.
Қазір Еділбай, Гиссар тұқымды етті қойларға деген сұраныс жоғары. Бәрі де сапалы ет сатумен айналысып, шаруашылығын дамытқысы келеді. Егер жайылымы мен жем-шөп базасы болса, сұраныстағы тұқымды ұстауға талпынады. Шаруалар малды жергілікті жағдайға бейімдеу, үйретудің орнына, тез сойып сатуға тырысады.
Сол себепті ірі қара мен ұсақ малдардың ішінде етті тұқымдарға деген сұраныс жоғары. Себебі, олар экспорт үшін тиімді. Әлемге сапалы ет керек.
– Олай болса, Қазақстанның қай өлкесі қандай асыл тұқымды малдарға жайлырақ?
– Біздің табиғатымыз әр өлкеде әр жерде әртүрлі. Мысалы, Орталық Қазақстан, Солтүстік Қазақстан өңірлерін алсақ, қысы қатты болғандықтан, Мұғалжар, Жабы тұқымды жылқылар, сүтті ірі қарадан Қырдың қызыл сиыры, Симментал тұқымы, етті малдардан Ақбас, Әулиекөл, қазір әкеліп жатқан Ангус, Герефордтарға, ұсақ малдан  Еділбайға жайлырақ.
Ал оңтүстік өңірлердің жазы ұзақ, қысы жылы болғандықтан, ол жақта көп төлдейтін қойларды ұстауға тырысады. Қазір ешкіге деген сұраныс та артты. Сонымен қатар жүнді, етті малдарға да сұраныс бар.
Батыс өңірдің климаты орталыққа жақын. Сондықтан ол жақта да қазақтың Ақбас тұқымы секілді етті мал ұстауға жайдай бар. Себебі, Батыс Қазақстан өңірі Кеңес одағы кезінен бері Ақбас тұқымымен танымал. Ақтөбе, Батыс Қазақстан облыстарында өзіміз тұқымын алып отырған Шағатай тұқымды бұқалар бар. Ол басқа аймақтардағыдан өзгеше.
Біз әртүрлі тұқымды малдармен жұмыс істегендіктен, Батыс Қазақстанға бейімделген бұқаны Шығыс Қазақстанға да бейімдеуге тырысамыз. Кейін Шығыс Қазақстанға үйренген бұқаны Оңтүстік Қазақстанға бейімдейміз. Сол себепті де ғылыми институттармен, Қазақ мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтымен, Батыс Қазақстандағы, Солтүстік Қазақстандағы институттармен жұмыс істейміз.
Біздің негізгі міндетіміз – өлкемізге бейімделген және сұранысқа ие түліктерді түрлендіру. Бүгін аукционға тек қойлардың ұрығын шығарамыз. Себебі, қазір өндіріс уақыты. Адамдарға өзіміз жұмыс істеп отырған, елдің климатына бейімделе алатын Гэмпшир, Дорпер сынды тұқымдарды ұсынамыз. Олардың көбін өзіміздің Еділбай, қазақы қойлармен селекциялап, еттің сапасын арттырып отырмыз. Әлемдік тәжірибеде ет бренді, ет сапасы күн тәртібінен түспейді.
Оқи отырыңыз: Камриден қымбат қошқар. Гиссар тұқымы Қазақстанның қой шаруашылығын дамыта ма?
– Асыл тұқымды мал шаруашылығы саласында өзге қандай өзекті мәселелер бар?
– Жайылым мәселесі. Қазір біздің көп фермерлер қандай мал ұстаған тиімді екенін, қайсымен пайда табуға болатынын түсінді. Президенттің өзі жер мәселесіне мән беріп, пайдаланылмай жатқан жер телімдерін мемлекетке қайтарып жатыр. Сол арқылы ауыл шаруашылығын, мал шаруашылығын дамыту көзделіп отыр. Сосын жем-шөп мәселесі де өзекті. Су жетіспеушілігі байқалады. Құдықтар, мал суаттары дұрыс ұйымдастырылуы қажет.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Мамандардың айтуынша, кәсіпкерлердің қазақтың Ақбас пен Еділбай, жүнді-етті Меринос асыл тұқымды малдарын ұстауға деген ықыласы артып келеді.",,2022-10-12T16:40:23+05:00
it-maman-bizdin-industriiaga-zana-bagdarlamalar-emes-durys-zuieler-qazet,informburo.kz,"IT-маман: Біздің индустрияға жаңа бағдарламалар емес, дұрыс жүйелер қажет",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/it-maman-bizdin-industriiaga-zana-bagdarlamalar-emes-durys-zuieler-qazet,"Орта және үлкен кәсіптер цифрлық трансформация туралы сөйлескенде көбінесе қозғалатын тақырыптар автоматтандыру, замануи платформалар, интеграциялар, жасанды интеллект. Алайда табысты цифрландырудың шынайы іргетасы байқалмаса да, ол адамдар, процестер және жүйелер арасындағы байланысты басқаратын құрылым.
Осы құрылымды ең терең меңгерген еліміздегі ең беделді мамандардың бірі – Аида Мейрбекова.
Инженерлік білім алған, бизнес-талдау саласын толықтай меңгерген, ал өзінің аналитикалық әдістері мен жұмыстарын халықаралық компаниялар корпоративтік стандарт ретінде қабылдаған сарапшы. Халықаралық PwC, KPMG, EPAM Systems және АҚШ-тағы Corastone компаниясындағы мол тәжірибе оны өңіріміздегі цифрлық өзгерістерге қатысты пікірталастардың маңызды дауысына айналдырды.
Бұл сұхбатта Аида компаниялардың неге трансформацияда жиі қателесетінін, аналитикалық тәртіптің неге соншалықты маңызды екенін, және неге біздің нарыққа жаңа бағдарламадан бұрын  жаңа құрылым қажет екенін ашық айтып берді.
– Аймақтық нарықтағы және АҚШ-тағы тәжірибеңізді салыстырғанда, компаниялардың цифрландыруға көзқарасындағы қандай айырмашылықтарды байқайсыз?
– Айырмашылық көп, бірақ ең үлкені  құрылым болып саналады. Біздің нарықта талант өте көп: инженерлер, аналитиктер, дизайнерлер және бәрі жылдам үйренеді, жаңа шешімдерді тез табады, қиын тапсырмалардан қорықпайды. Бірақ сол талантты толық іске асыратын біртұтас құрылым әрдайым бола бермейді.
АҚШ-та тіпті орташа деңгейдегі компаниялардың өзінде аналитикалық жұмысқа қатысты нақты тәртіп бар. Қажеттіліктер қалай жазылады, тәуекел қалай бағаланады, өзгерістер қалай бекітіледі, техникалық командалар бизнеспен қалай әрекеттеседі секілді бәрінің қалыптасқан жүйесі бар.
Ал біздің нарықта процестер кейде тым ауыспалы: жобалар ауызша келісімдерге сүйенеді, құжаттардың нұсқалары бірнеше рет өзгереді, әр бөлім талаптарды өз түсінігімен қабылдайды. Нәтижесінде, тамаша мамандар болғанымен, олардың жұмысы тұрақты әрі болжамды жүйеге түспей жатады.
Қысқаша айтқанда мәселе  талантта емес, тәсілде. Жүйе болмаған жерде тұрақты нәтижеге жету қиын.
– Көп компаниялар талдау бұл артық құжат деп жатады. Неліктен талаптардың анықтығы соншалықты маңызды?
– Себебі талап  жай құжат емес, ал өнімнің архитектурасы. Егер оның негізі дұрыс болмаса, бүкіл құрылыс қисаяды. Бұл бағдарламалық жасақтамаға да дәл келеді.
Мен компанияларға үнемі бір мысал келтіремін. Ешкім бірнеше сөйлеммен жазылған эскиз бойынша көпқабатты үй салмайды. Бірақ көптеген ұйымдар күрделі платформаларды дәл солай, жеткіліксіз сипаттамала және болжамдар арқылы қуруға тырысады.
Талап анық болмай, әр бөлім оны өз түсінігімен талқылайды. Әзірлеушілер өздері естіген нұсқаны жасайды, тестілеу кеш қателер табады, ал бизнес нәтижені көргенде, бұл біз ойлаған нәрсе емес деп таң қалады. Бұл жерде қате әзірлеушілерде мәселесі емес, ал әлсіз аналитикалық негіздің нәтижесі. Талап дұрыс болмаса, өнім де дұрыс болмайды. Бұл қарапайым ақиқат.
– Сіздің BIFFY әдістемеңіз соңғы жылдары кең танылды. Бұл жүйені жасауға не түрткі болды?
– Шынымды айтсам BIFFY нақты қажеттіліктен туды. Мысалы мен жасаған күрделі жобаларда қойылған талаптардың толық еместігі өте көп қиындық тудырды. Командалар әр детальді қайта-қайта сұрайды, тестілеушілер құжатқа енбеген жағдайларды табады, ал клиенттер құжат пен шындықтың сәйкес еместігін байқайды.
Содан кейін мен талап және тапсырмаларды бірнеше қабатқа бөлетін жаңа құрылым BIFFY-ді  ойлап шығардым. Бұл әдістеме бизнес логиканы техникалық талаптан бөліп көрсетеді, инженерлік тілмен айтқанда нақты қандай жұмыс ‘front-end’, қандайы ‘back-end’ екенін белгілейді, тестілеуге жарамды қабылдау критерийлерін береді, ал бүкіл ‘user story’ бизнес контекстке байланыстырылады.
Нәтиже бірден байқалды және түсінбеушіліктер, қателер азайды және жоспарлау тұрақтанды. АҚШ-тағы Corastone компаниясына келгенде де BIFFY енгіздік және ол біздің корпоративтік стандартқа айналды.
Мен үшін ең құндысы – бұл әдістеме туған жерімдегі тәжірибемнен басталып, халықаралық деңгейде өз тиімділігін дәлелдегені!
– Біздің аймақта көптеген секторлар кең көлемде жаңару үстінде. Индустриядағы қандай қиындықты ең өткір деп санайсыз?
– Ең үлкен қиындық жүйелердің ретсіз болуы. Көптеген компанияларда әр бөлім өздігінше өмір сүреді. Мысалы операциялар  бір жүйеде, маркетинг – екіншіде, қаржы – үшіншіде, ал IT олардың арасында байланыстырушы көпірге айналады. Деректер қайталанады, шешім қабылдау баяулайды, процестер бір-біріне сәйкес келмейді.
Бұл жасырын шығындар тудырады. Қанша күш, уақыт және ақшаның тек жүйелердің бір-бірімен “сөйлесе алмауынан” жоғалатынын көбісі байқамайды.
Менің ойымша осы салада жасаған ең үлкен үлесімнің бірі - аналитикалық экожүйелер құру.  Мысалы ортақ құжат стандарттары, бірыңғай бизнес ережелері, трассировка модельдері, өзгерістерді басқару жүйелері. Компаниялар бір тілде сөйлей бастағанда, олар әлдеқайда жылдам, тиімді жобаларды іске асырады.
– Инженерлік біліміңіз талдау тәсіліңізге қалай әсер етеді?
– Инженерлік білім маған тәртіп пен логиканы сыйлады. Инженерияда жүйенің мінез-құлқы, құрылымы, тәуелділіктері болады. Егер соларды елемесеңіз, жүйе міндетті түрде істен шығады. Менің талап жазу, модельдеу, қабылдау критерийлерін құру, тәуекелді бағалау тәсілдерім модульдік құрылым, тестілеу мүмкіндігі, деректер ағынын картаға түсіру, функционалдық тәуелділіктерді есептеу  секілді инженерлік принциптерге сүйенеді.
Сонымен қатар талдау тек логика емес қой, ол коммуникация. Менің міндетім және қабілетім бизнес стратегиясын техникалық шешімге айналдыру. STEM маған дәлдік әкелді, ал бизнес маған бағыт берді. Менің жұмысым осы екі әлемнің тоғысқан жерінде жүреді  және шынайы трансформация дәл сол жерде орын алады.
– Біздің нарықта шынайы модернизацияны қалай бастау керек? Компанияларға қандай кеңес берер едіңіз?
– Ең алдымен айқындық керек. Жаңа жүйе сатып алудан бұрын немесе жаңа команда жалдаудан бұрын  ағымдағы процестерді түсініп, құжаттап, реттеп алу қажет. Бөлімдер арасында ортақ анықтамалар мен бірыңғай талап форматы болуы керек.
Технология тек құрал ғана. Егер аналитикалық негіз мықты болса, технология компанияны тездетеді. Егер негіз әлсіз болса, технология проблемаларды көбейтеді. Сондықтан шынайы модернизация тәртіптен және құрылымнан басталады.
Аймағымыздың бизнестік ортасы жылдам дамуда. Компаниялар бәсекеге қабілетті болу үшін жылдамырақ жұмыс істеуі, дәл шешімдер қабылдауы және клиенттің жаңа талаптарына сай болуы керек.
Бірақ барлық өзгерістің негізінде бір нәрсе жатыр – ол айқындық.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бизнес-талдау сарапшысы және IT-маман Аида Мейрбековамен сұхбат.,,2022-10-03T15:15:22+05:00
monarxiyalyq-memlekette-parlament-sailauy-qalai-otedi-fotoreportaz,informburo.kz,Монархиялық мемлекетте парламент сайлауы қалай өтеді? Фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/monarxiyalyq-memlekette-parlament-sailauy-qalai-otedi-fotoreportaz,"Кувейт мемлекетінде 29 қыркүйекте Ұлттық ассамблея сайлауы өтті. Парламентке 27 депутат жаңадан сайланды, оның ішінде 12 адам алғаш рет депутат мандатына ие болды. Сайлаудың өту барысын Кувейттің Ақпарат министрлігінің шақыруымен Қазақстаннан жалғыз журналист – Informburo.kz тілшісі бақылап қайтты.
Бұл мақалада Кувейт елінің басқару формасы мен заң шығару билігі, сондай-ақ парламент сайлауы жайлы баяндаймыз. Осыған дейін әлемдегі ең қымбат валютаға ие Кувейт халқы қалай өмір сүретінін жазғанбыз .
Кувейт тәуелсіздігін 1961 жылғы 19 маусымда алды. 1962 жылы 11 қарашада ел Конституциясы қабылданды. 1970-1980 жылы мұнайды экспорттаудың арқасында әлемдегі бай елдердің біріне айналды. Өмір сүру деңгейі де жоғарылады. Дегенмен көршілерімен тату тұру оңайға соқпады. 1991 жылы 26 ақпанда Ирактан босап шықты. Қаншама қақтығысқа қарамастан Кувейт аздаған жылдың ішінде қалпына келіп, гүлдене түсті.
Кувейттің басқару формасы – конституциялық монархия. Елді әмір басқарады. Мемлекет басшысы – әмір, шейх Наваф әл-Ахмед әл-Джабер әс-Сабах. Әмір премьер-министрді тағайындап, парламентті тарата алады. Сонымен бірге заңдарға қол қойып, парламентке қайтаратын билікке ие.
Одан бөлек, әмір тақ мұрагерін тағайындайды .
Мұрагерді басқарушы әулеттің барлық мүшесі мақұлдауы керек және заң шығарушы оган Ұлттық ассамблея бекітуге тиіс. Ұлттық ассамблея әмір ұсынған үміткерге қарсы дауыс берсе, онда басқарушы әулеттен басқа үш кандидатты ұсынуға міндетті. Ал ассамблея солардың ішінен біреуін таңдайды.
Оқи отырыңыз: Әлемдегі ең қымбат валютаға ие Кувейт халқы қалай өмір сүреді? Жолсапар очеркі
Кувейт Парсы шығанағындағы сайланбалы заң шығарушы органы бар жалғыз мемлекет. Заң шығарушы орган Ұлттық ссамблея деп аталады. Маңызды іс-шаралар болмаса кез келген адам ассамблея ғимаратына кіріп, депутаттардың жұмыс орнын көре алады. Шетелдік журналистер де депутаттардың жұмыс орнымен танысты. Үлкен аумақты алып жатқан ғимаратта кітапхана мен бақты көзім шалды. Барлық жағдай жасалған депутаттардың кабинетінен Парсы шығанағы көрінеді.
Әмір басқарушы отбасы мүшелерінен премьер-министрді тағайындайды. Ол өз кезегінде министрлер кабинетін жасақтайды. Ал Ұлттық ассамблеяның 50 депутаты жалпыхалықтық сайлау арқылы 4 жылға сайланады.
15 депутатты премьер-министр тағайындайды.
Сол себепті министрлердің барлығы Ұлттық ассамблеяға мүшелік етеді. Кемінде бір министр халық сайлаған депуттаттардың ішінен тағайындалуға тиіс. Осыған дейін халық сайлаған төрт депутат министрлікке ауысқан.
Кувейтте әйелдер мен ерлердің саяси құқығы тең. 21 жастан асқан Кувейт азаматы сайлауда дауыс бере алады. Елде саяси партия құруға тыйым салынған.
Конституцияның 82-бабына сәйкес, туғаннан кувейттік саналатын, 30 жастан асқан, арабша оқу-жазу білетін Кувейт азаматы депутат бола алады. 2005 жылы әйелдердің сайлауда дауыс беруге және сайлауға түсуге құқығы бар деген норма енгізілді.
2009 жылғы Ұлттық ассамблея сайлауында алғаш рет 4 әйел депутат сайланды .
Оқи отырыңыз: ""Гамарджоба, генацвале"". Грузияның бейресми астанасы – Кутаиси қонақтары тамашалауы тиіс 7 көрікті жер
Таңғы сағат 9.00-ден сайлаушылар дауыс беруге мектептерде орналасқан сайлау учаскелеріне келе бастады. Әр сайлау учаскесінде құқық қорғаушылар, медициналық көмек қызметкерлері, өрт сөндіру техникалары болды.
Азаматтар қабырғаға ілінген тізімнен өздерін тауып, паспортын көрсетіп, дауыс беру парағын алып, кандидатты белгілеп жәшікке тастады. Кувейттіктер кешкі сағат 21.00-ге дейін өз таңдауын жасады. Елде 795 мыңдай сайлаушы бар.
Олардың 70 пайыздан астамы сайлауға бей-жай қарамай, азаматтық белсенділік танытты .
Бұл өте жақсы көрсеткіш екенін айта кету керек.
Кувейт парламенті араб елдеріндегі ең тәуелсіз заң шығарушы орган саналады. Израиль ғалымы Эран Сегал Ұлттық ассамблеяны Таяу Шығыстағы ең мықты парламенттердің бірі деп бағалаған. Қазіргі әмірдің ұлы 2022 жылы 24 шілде елдің жаңа премьер-министрі болып тағайындалды. Мұрагер ханзада Мешал әл-Ахмед аль-Джабер ас-Сабах маусым айынла алдыңғы парламентті таратты. Содан кейін сайлау тағайындалды.
Сайлауға қатысқан 305 кандидаттың арасында халықтың көп дауысын жинаған 50 депутат іріктелді. Оның ішінде екі әйел Дженан Мохсин Рамадан Бушехри мен Алия Фейсал Әл Халед парламент депутаты сайланды.
Бұрынғы министр Дженан Мохсин Рамадан Бушехри ""Алдағы мәжілісте сіздердің сөздеріңізді сөйлеймін, құқықтарыңыз бен мүдделеріңізді қорғаймын"" деді.
Оқи отырыңыз: Шетелге барғанда ұялы байланысқа қосылудың 4 жолы қандай?
Кувейттің Ұлттық ассамблеясы 1963 жылы 23 қаңтарда құрылды. Депутаттардың өкілеттігі – 4 жыл. Заң шығарушы орган 50 депутаттан тұрады және олар жалпыға ортақ сайлауда тікелей жолмен сайланады. Сайлау әдетте 5 округ бойынша өтеді. Жоғарғы заң шығару органға әр окургтен 10 өкіл сайланады. Соңғы сайлау 2020 жылы 5 желтоқсанда өтті.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Кувейт – Парсы шығанағында парламент сайлауын өткізетін жалғыз ел.,,2022-10-10T12:16:07+05:00
qazaq-ertegilerin-zaqsy-bilesiz-be-test,informburo.kz,Қазақ ертегілерін жақсы білесіз бе? Тест,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-ertegilerin-zaqsy-bilesiz-be-test,"Ертегі – ауыз әдебиетінің көне де негізгі жанрларының бірі. Әсіресе, қазақ халық әдебиеті ертегіге өте бай.
Адамдар бала күнде бесік жырынан соң әдебиеттің осы жанрымен танысады. Ғалымдардың айтуынша, ертегі адам есінде ең ұзақ жатталып қалатын шығарма екен. Ендеше, қазақ ертегілері есіңізде ме? Тексеріп байқаңыз.
Информбюро порталы әзірлеген өзге тапсырмаларды да орындап көріңіз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Тест қазақ халқының танымал ертегілері кейіпкерлерін табуға негізделген.,,2022-09-22T14:26:13+05:00
qosqar-muiiz-ben-arqar-muiizdi-azyrata-alasyz-ba-oyu-test,informburo.kz,Қошқар мүйіз бен арқар мүйізді ажырата аласыз ба? Ою-тест,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qosqar-muiiz-ben-arqar-muiizdi-azyrata-alasyz-ba-oyu-test,"Суретші, дизайнер, ""Қазақ оюындағы тәңіршілдік мәдениеттің пиктограммалары"" кітабының авторы Ерлан Қожабаевтың айтуынша, қазақ ою-өрнектерінен негізгі үш пішінді байқауға болады. Олар:
Дегенмен, қазақ оюларында мүйіздің алатын орны зор. Қошқар мүйіз, арқар мүйіз, сынық мүйіз... Атауларын жақсы білеміз, ал бейнелерін ажырата аласыз ба? Информбюро әзірлеген 10 сұраққа жауап беріңіз.
Информбюро порталы әзірлеген өзге тапсырмаларды да орындап көріңіз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Көшпенді қазақ халқы ою таңбалары тылсым күштер мен тіл-көзден сақтайды деп сенген.,,2022-10-07T16:45:00+05:00
tuerkiyada-iv-dueniezhuezilik-koeshpendiler-ojyndary-oetip-zhatyr-fotoreportazh,informburo.kz,Түркияда IV Дүниежүзілік көшпенділер ойындары өтіп жатыр. Фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/tuerkiyada-iv-dueniezhuezilik-koeshpendiler-ojyndary-oetip-zhatyr-fotoreportazh,"29 қыркүйекте Түркияның Изник қаласында IV Дүниежүзілік көшпенділер ойындары басталды. Оған Қазақстан намысын қорғауға қазақ күресі, көкпар, көкбөрі, жамбы ату, дәстүрлі садақ ату спорт түрлері бойынша 53 спортшы аттанды.
Ұлттық және ат спорты түрлері орталығының мәліметінше, IV Дүниежүзілік көшпенділер ойындарында көкпардан ҚР ұлттық құрамасы екі ойын өткізді.
Алғашқы ойынды Өзбекстанмен өткізген құрама мүшелері ойынды 8-1 есебімен аяқтаған болатын.
Оқи отырыңыз: Қазақстанның Дүниежүзілік көшпенділер ойынына дайындығы қандай?
Бүгін Моңғолияның құрамасымен ойын өткізген шабандоздар 12-2 есебінен жеңіске жетті.
IV Дүниежүзілік көшпенділер ойындарында ат үстінде садақ ату (жамбы ату) спорты бойынша жарыстар да аяқталды. Халықаралық додаға әлемнің 21 елінен 75 мерген келген болатын.
Үш стиль бойынша жарыста қазақстандық спортшылардан жамбы атудан Әлем чемпионы Ералхан Айкөз үздіктер қатарынан көрінді.
Ералхан ""қабақ"" атудан (түрік стилі) күміс  жүлде иеленсе, ""табла"" атудан (түрік стилі) қола жүлде алды. Венгр стилінде нысанадан мүлт кеткен Ералхан жалпы есепте (үш стильді қосқанда) бесінші орынға тұрақтады.
Қазақстан құрама командасы бұған дейін өткен Дүниежүзілік көшпенділер ойындарына белсене қатысып, жалпыкомандалық есепте 2014 жылы – 2 орын, 2016 жылы – 3 орын, 2018 жылы – 2 орынды иеленген болатын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Көкпардан Қазақстан құрамасы Өзбекстан және Моңғолия спортшыларымен ойын өткізіп, екеуінде де жеңіске жетті.",,2022-10-01T20:04:52+05:00
menin-atym-qoza-filminin-keiipkerleri-esinizde-me-test,informburo.kz,"""Менің атым Қожа"" фильмінің кейіпкерлері есіңізде ме? Тест",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/menin-atym-qoza-filminin-keiipkerleri-esinizde-me-test,"ХХ ғасырдың елуінші жылдардағы қазақ ауылы мен мектеп өмірін суреттейтін ""Менің атым Қожа"" фильмі әліге дейін үлкен де, кіші де сүйсініп көретін классикалық кинолардың бірі. Ол жазушы Бердібек Соқпақбаев 1957 жылы жазған ""Менің атым Қожа"" повесінің желісімен түсірілген. Шығарманың бір ерекшелігі – кейіпкерлері мен оқиғаларының көп есінде жеңіл жатталып қалатыны.
1 қыркүйек – білім күні қарсаңында Информбюро порталы әзірлеген тест сұрақтарына жауап беріп, жасырылған кейіпкерлерді тауып көріңіз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Тест фильм кейіпкерлерін табуға арналған 10 сұрақтан құралған.,,2022-08-31T14:35:00+05:00
rezisser-darezan-omirbaev-zeke-kino-institutynyn-bolmauy-auru,informburo.kz,Режиссер Дәрежан Өмірбаев: Жеке кино институтының болмауы – ауру,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/rezisser-darezan-omirbaev-zeke-kino-institutynyn-bolmauy-auru,"Локарнода өткен 75-халықаралық кинофестиваль шеңберінде көрсетілген ""Соңғы сеанс"" фильмінің режиссері Дәрежан Өмірбаев түсірілім жұмыстарының барысы мен туындының негізгі ойы туралы әңгімеледі. Дәрежан Өмірбаев алғаш рет 1992 жылы Швейцарияда өткен осы халықаралық кинофестивальға ""Қайрат"" картинасымен қатысып, ""Күміс жолбарыс"" жүлдесімен қоса ФИПРЕССИ сыйлығын жеңіп алды. 30 жылдық шығармашылық жолында сегіз толықметражды, үш қысқаметражды картина түсіріп, Венеция, Канн, Локарно, Токио және тағы басқа әлемдік кинофестивальдерде жүлделі орындар жеңіп алды.
– Фильмді түсіру туралы ой қалай келді?
– Канн фестивалінің кинолар жинағында оқиғасы кинотеатрда өтетін фильмдер болатын. Сондай фильм түсіру туралы ой келді. Алайда маған ешкім тапсырыс берген жоқ, ал идея бейсанамда қалды. Кейін араға 10 жыл салып Bilimhana мектептерінің негізін қалаған бизнесмен Толон Тойчубаев хабарласып, осы фильмді түсіруге ұсыныс айтты. Кейін фильмге өз басымнан өткен кішігірім жағдайларды қостым. Мысалы, кинотеатрда сеансты көру үшін кемінде 5 адам болуы керек деген ереже бар еді. Мен ешкім болмағанда өзім танымайтын адамдарға билет сатып алып беретінмін. Бұдан өзге жұмысқа автобуспен бара жатып адамдарды бақылап қараймын. Осы кино арқылы қазіргі заман өмірін көрсеткім келді.
– Фильм неге ""Соңғы сеанс"" деп аталады?
– Шындыққа тура қарауға тырысамын. Қазір кино саласы ""өліп"" барады. Қалай десек те, кино саласының сапасы 60-жылдардағыдай емес. Сондай-ақ, Питер Богдановичте ""Соңғы киносеанс"" деген туынды болған еді.
Оқи отырыңыз: Бақыт Оразымбетова: Қазақстанда Шоқан Уәлиханов маршрутын ұйымдастыру қажет
– Ақын, жазушы Адольф Арцишевскийді бұл фильмге түсуге қалай көндірдіңіз?
– Бұл кейіпкерді ұзақ уақыт іздедік. Солардың бірі Толон Тойчубаевтың досы архитектор Камал және тағы бір режиссер азамат болды. Кейін кейіпкерді іздестіріп жүргенде Антон Чеховтың күнделігіндегі естелігі есіме түсті. Ол Таганрогтағы кітапханада өзінен басқа тек еврей ұлтының адамдары келетіні туралы жазған еді. Еврей халқының білімге ерекше құштар жан екенін мойындауымыз керек. Еврейлерді ""кітаптың халқы"" деп айтуға болатын шығар. Сондықтан да неге еврей ұлтының азаматын отырғызбасқа деп ойладық.
Оның үстіне ол кісімен жұмыс істеу қызық болды. Өзі ұсынысымызға қуана келісті. Ол кісіге қатысты бір оқиғаны айтсам, ренжімейтін шығар деп үміттенемін. Соңында қар жауып тұрғанда келе жатқан сәтін түнгі үшке дейін түсірдік. Кейін жылынып отқанда ""Жаны жарыққа толы"" жанды сомдау үшін өміріңіздегі қандай оқиғаны еске алдыңыз?"" деп сұрадым. Сонда ""Жастық шағымда бір әйелдің үйінде қонақта болдым. Түнде күйеуі келіп қалып терезеден секіріп түсіп, сол сәтте терең ойға шомдым. Жаңа сол оқиғаны есіме алдым"" деп жауап берді.
– Ал бас кейіпкерді қалай таңдадыңыз?
– Алдыңғы жылы астанадағы ""Шабытта"" емтихан өткіздім. Сонда бір жас жігіт ""Nissan көлігін жақсы көретін астаналықтар"" туралы фильм көрсетті. Фильм де, режиссер де ұнады. Кейін біз хабарландыру жариялағанда сол азамат кастингке келді. Бұл кездейсоқтық деп айта алмаймын. Оның үстіне ол өз жасынан кіші көрінетін еді.
– Түсірілім жұмыстары қалай жүрді?
– Біз автобусты бір күнге жалға алып, кейін ішінде жүріп түсірдік. Қай кейіпкердің қандай видео қарайтынын, не тыңдайтынын алдын ала білдік. Бұл менің сценарисіз түсірген алғашқы туындым. Фильмде бірде-бір актер жоқ. Арцишевский – жазушы, Ілияс Шәкіров – студент, болашақ режиссер, киномеханик – сол кинотеатрда жұмыс істейтін қызметкер. Меніңше, кәсіби актерлерге қарағанда қарапайым адамдардың ойыны қызығырақ. Танымал актерді бұл фильмге түсіретін болсақ, ол барлығын құртатын еді.
Өз басым кәсіби актерлерді киноға жолатуға болмайды деп есептеймін. Бұл өнердің мүлдем басқа түрі. Ішінде үндіс азаматты ойнаған қазақ жігіт бар. Басына чалма кидірдік. Үндістерге қарағанда бұл жігіт үндістерге көбірек ұқсайды. Осы кейіпкерлер тыңдап отырған видеолардың ішінде ең маңыздысы қазіргі заманда ғылымның рөлі туралы еді. Ғылым мен техника дамымаған мемлекеттер артта қала беретін болады.
– Өзіңіз сомдаған кейіпкер қазақ халқының, менталитетінің екіге бөлінуі туралы айтқан бағдарламаны тыңдап отырады. Бұл жаныңызға жақын жара ма?
– Алдыңғы күні мейрамханада ұлымның тойы өтті. Тойда қойылған барлық ән ағылшын тілінде болды. Тек соңында ""Шудың бойында"" деген бір қазақша ән қосылды. Оның үстіне жиналған қонақтардың 99 пайызы қазақтар. Бұл факті. Алайда бұл жерде біреуді кінәлаудың қажеті жоқ. Бізде, расымен, Шымкент, Тараз, Қызылордада таза қазақ тілді халық тұрады. Ал үлкен қалаларда көбінесе орыс тілді азаматтар шоғырланған. Бұл жалғыз менің емес, әрбір қазақтың ойында жүрген нәрсе.
Осы тақырыпқа байланысты Қанағат Жүкешев есімді философты тауып алып, еңбектерін оқуға, айтқандарын тыңдауға кеңес беремін. Ол объективті шындықты айтады. Қазақ халқы екіге бөлініп отыр. Мысалы, менің ұлым да, қызым да қазақ мектебін тәмамдады. Бірақ біз үйде орысша сөйлесеміз. Немерем қазақ балабақшасына барады, бірақ барлық жерде орысша сөйлейді. Ешкімді кінәламай, тарихтың осындай кезеңінде өмір сүріп жатқанымызды түсініп, оны өзгертуіміз үшін жұмыс істеуіміз керек.
Оқи отырыңыз: Сәнгер Алмас Керімбек: Сән – жай ғана жылтыр көйлек емес, ол – тарих пен философия
– Қалай өзгертуге болады?
– Қырғыз балаларының қазақша сөйлей бастағаны туралы жаңалықты оқыдым. Олар қазақ тілін ""Балапан"" телеарнасын көру арқылы үйренген екен. Осыдан-ақ, мультфильмнің тіл үшін рөлі қандай екенін көруге болады. ""Қазақ тілін дамыту керек, өліп барады"" деп байбалам салудың қажеті жоқ. Орнына бірінші кезекте қазақ тілінде  сапалы мультфильмдер жасауымыз керек. Ал жақсы мультфильм шығару үшін арнайы кадрлар даярлау қажет. Кадр дайындау үшін кино институт ашу керек. Мысалы, Қытайда тек мультипликаторлар даярлайтын екі институт бар. Қажетсіз кітаптарды басып шығара бергенше, қаражатты осы салаға салуымыз керек.
– Бізде кино факультеттері бар емес пе?
– Кино факультеттері бұл мәселені шеше алмайды. Онкологияда жаман ауруды дер кезінде емдемейтін болсаңыздар, метастаздар пайда болады. Сол секілді Қазақстанда кино институтын ашпайтын болсақ, әрбір ауылда кино факультеті ашылады. Жеке кино институтының жоқтығы – ауру. Ал ашылып жатқан кино факультеттері сол аурудың метастаздары. Мысалы, Шымкентте кино факультеттері бар. Бірақ Шымкентте арнайы маманды қайтан табасыз? Ол жақта киностудия, кино түсіретін азаматтар да жоқ.
Оқи отырыңыз: Режиссёр Фархат Шәріпов: Жасөспірімдерді жыныстық құлдыққа салу әлі бар
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",&quot;Соңғы сеанс&quot; – режиссердің сценарийсіз түсірген алғашқы туындысы.,,2022-09-02T09:30:00+05:00
test-zuda-bittei-bytyqana-dialekt-sozderdin-magynasyn-qansalyqty-bilesiz,informburo.kz,"Тест: ""Жүдә"", ""біттей"", ""бытықана"". Диалект сөздердің мағынасын қаншалықты білесіз?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/test-zuda-bittei-bytyqana-dialekt-sozderdin-magynasyn-qansalyqty-bilesiz,"Ені үш мың шақырымға созылып жатқан Қазақстанның әр өңірінде жергілікті халық қана қолданатын сөздер бар. Диалект деп аталатын бұл сөздер кез келген адамға түсінікті болмауы мүмкін. Информбюро осындай диалект сөздерді жинақтап, арнайы тест әзірледі. Бұл сөздерді бұрын естіген де боларсыз. Ендеше, тексерейік.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Тест 10 сұрақтан тұрады.,,2022-07-27T14:05:23+05:00
tuerkiya-taezhiribesi-aes-khazakhstandy-ekologiyalykh-taza-energiyamen-khamtamasyz-ete-me,informburo.kz,Түркия тәжірибесі: АЭС Қазақстанды экологиялық таза энергиямен қамтамасыз ете ме?,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/tuerkiya-taezhiribesi-aes-khazakhstandy-ekologiyalykh-taza-energiyamen-khamtamasyz-ete-me,"Биылғы мамырда Энергетика министрлігі Қазақстанда атом электр станциясы Алматы облысындағы Үлкен ауылының төңірегінде бой көтеретінін нақтылады. Қазіргі таңда елімізге қауіпсіздік, экология және экономика тұрғысынан ең қолайлы технологияны таңдау мақсатында әлем тәжірибесіне жан-жақты зерттеу жасалып жатыр. Үздік танылған төрт тәжірибе терең талдауды қажет етеді. Солардың бірі – Үлкеннен тұп-тура төрт жарым мың шақырым қашықтықта, Түркия елінде, Жерорта теңізінің жағалауында орналасқан Мерсин қыстағында салынып жатқан ""Аккую"" атом электр станциясы. Осы орайда атом энергетикасы саласының мамандары, Парламент Мәжілісінің депутаттары, Алматы облысы әкімдігі мен мәслихатының өкілдері, сондай-ақ, сарапшылар мен журналистерден құралған делегация ""Аккую"" АЭС-ның құрылыс алаңына арнайы барып, түрік елінің тәжірибесімен танысып қайтты.
Аккую – түрік тілінен тәржімалағанда ""Таза бұлақ"" дегенді білдіреді. Әлбетте, ""таза атом энергиясының бұлағы"" дегенді меңзеп тұр. Бұл – Түркия тарихындағы алғашқы атом электр станциясы болғанымен, төрт реакторды қатар салу жөнінен әлем тарихындағы алғашқы тәжірибе. Құрылыс Түркия мен Ресей арасында 2010 жылы қол қойылған Үкіметаралық келісімге сәйкес жүргізіліп жатыр.
Қазіргі таңда құрылыс алаңы күндіз-түні, бірнеше ауысымда қарқынды жұмыс жүріп жатыр. Өйткені, станцияның алғашқы блогын жоспарлы мерзімнен ертерек, Түркия Республикасының 100 жылдық мерейтойы аясында 2023 жылы іске қосу межеленіп отыр.
Қазақстандық делегация үшін АККУЮ НУКЛЕАР компаниясының өкілдері құрылыс нысандарына арнайы экскурсия әзірлеп қойған екен. Компанияның құрылыс және өндірісті ұйымдастыру жөніндегі директоры Дмитрий Сезёмин Түркия елінде атом станциясын салудың өндірістік ерекшеліктері туралы әңгімеледі.
Қысқаша баяндасақ, бір уақытта бой көтеріп жатқан төрт ВВЭР-1200 энергетикалық реакторының әрбірінің қуаты 1200 МВт. Төртеуі қатар жұмыс істей бастаған уақытта ""Аккую"" бүкіл Түркияның электр энергиясына деген қажеттілігінің 10 пайызын өтемек. Жоспар бойынша, 2026 жылдан бастап. Өйткені, бұл жылы төртінші реактор жұмыс істей бастауы тиіс. Ал арадағы екеуін іске қосу 2024 және 2025 жылдарға жоспарланған.
Дмитрий Сезёминнің айтуынша, станция 60 жыл қызмет етеді, одан әрі оны пайдалану мерзімін тағы 20 жылға ұзарту мүмкіндігі бар.
""Аккую"" – қазіргі таңда әлемде салынып жатқан ең үлкен атом электр станциясы. Қауіпсіздік мәселесіне айрықша көңіл бөлеміз. Гүлнар және Силифке аудандарының аумағында радиациялық жағдайды автоматты режимде бақылайтын 19 бекет жұмыс істейді. Біздің сайтымызда ол туралы ақпаратпен онлайн танысуға болады. Одан қалды, біз тұрақты түрде ашық есік күндерін өткізіп, жергілікті тұрғындарды құрылыс барысымен таныстырып, атом станциясының қалай пайдаланылатыны жөнінде түсіндіреміз. Біз сапа мен қауіпсіздікке жауап береміз"", – дейді ол.
Қауіпсіздік шараларының жақсы жолға қойылғанын аңғару қиын емес. Стратегиялық нысан алаңына еркін кіріп-шығуға рұқсат жоқ. Алаңда бір уақытта 20 мыңнан астам адам жұмыс істесе де, бірде-бірі құрылыс алаңына тексерусіз жіберілмейді. Бірақ, соған қарамастан, алаңға кіргізу-шығару бекеттерінде кептеліс байқалмайды.
""Аккую Нуклеар"" АҚ еншілес компаниясы болып табылатын ""Росатом"" мемлекеттік корпорациясы үшін Аккую атом электр станциясын салудың тағы бір ерекшелігі – станция ""Сал – иелік ет – пайдалан"" (Build – own – operate) бағдарламасы бойынша салынып жатыр. Яғни, ресейлік компания станцияны жобалау, салу, оған қызмет көрсету, пайдалану және ақыр соңында станцияны істен шығару міндетін де өз мойнына алады. Сәйкесінше, бүкіл құрылыс жұмыстарына да қаражатты ""Росатом"" МК бөледі. Құрылыс бюджеті – 20 млрд АҚШ доллары шамасында.
Бұл орайда ""Аккую Нуклеар"" АҚ бас директоры Анастасия Зотеева Аккую Түркияда салынып жатқан алғашқы АЭС екенін еске салып, ""Сал – иелік ет – пайдалан"" бағдарламасы түркиялықтар саналы түрде таңдағанын атап өтті.
""Бұл елде бұрын-соңды ядролық кластер болмағандықтан, жобаны жүзеге асыру кадр мәселесінен бастап, нормативтік құжаттарды жаңадан әзірлеуге дейінгі дайындық жұмыстарын нольден бастауды қажет етті. АЭС жобасы Түркия Республикасының 76 ведомство мен министрліктерінде мақұлдаудан өтті. Атап өтерлігі, біздің тәжірибеміздегі ең көп талап қойған ел – Түркия болды. Ал талап жоғары болған кезде сапа да жоғары болады"", – деп атап өтті Анастасия Зотеева.
Ең маңыздысы, алғашқы киловатт электр энергиясын өндірмей жатып-ақ, атом станциясы Түркияның экономикасын дамытуға үлкен үлес қосып жатыр. Айталық, құрылыс алаңындағы 20 мыңнан астам жұмысшының 80 пайызы – Түркияның азаматтары. Әрине, олардың көбі құрылыс жұмыстарына тартылғанымен, АЭС іске қосылғаннан кейін онда жергілікті мамандар да жұмыс істей алуы үшін 2010 жылдан бері түркиялық 500 жас ресейлік жоғары оқу орындарында білім алып, қазірдің өзінде ""Аккуюда"" қызмет етіп жатыр. Алдағы бес жылда мұндай мамандар қатары артып, саны мыңға жеткізілмек.
Бұл – кадр дайындау мәселесі болса, АЭС құрылысы жергілікті кәсіпкерліктің дамуына да тың серпін берген. Өйткені, Аккую Нуклеар құрылыс тауарларының басым бөлігін жергілікті кәсіпорындардан алып отыр. Бұл екі тарапқа да тиімді: түрік кәсіпкерлері сатып алушыны алыстан іздемейді, Аккую Нуклеар да алыстан құрылыс материалдарын тасып, әуре болмайды.
Қазақстандық делегацияның Силифке қаласы басшылығымен кездесуінде қала басшысы Садык Алтунук та, Сауда-өндірістік палата өкілдері де мұны растады. Құрылыс материалдарынан бөлек, ежелден ауыл шаруашылығымен танымал Мерсиннің шаруалары саудаға шығаратын азық-түлігін Аккую Нуклеарға өткізіп отыр. 20 мыңнан астам жұмысшыны күнделікті тамақтандыру үшін аз өнім қажет емес екені белгілі. Осылайша, жергілікті шаруалар тауарын шекара асырмастан-ақ экспорттап отыр. Ал металл құрастыратын, цемент өндіретін түркиялық кәсіпорындар логистиканы жеңілдету үшін цехтерін тұп-тура құрылыс алаңының өзінде-ақ ашып алған. Станция құрлысы басталғалы бері Аккую Нуклеар тапсырыстарын орындайтын жалпы саны 150-ден астам түркиялық жаңа компания Силифке қаласының Сауда-өнеркәсіптік палатасына мүше болғаны көп жайттан хабар беріп тұр.
Құрылыс барысында экологиялық қауіпсіздік мәселелеріне айрықша көңіл бөлінеді. Өңірдің ауыл шаруашылығы мен туристік әлеуеті ескеріле отырып, атом станциясының қоршаған ортаға ықпалын барынша азайту бағытындағы бағдарламалар әзірленген. Мемлекеттік корпорация мамандары 3+ буынды технологияларды қолдану арқылы станция жұмысы өңірдің экожүйесіне теріс ықпалын тигізбейтініне сенімді. Зиянды заттар жерге, ауаға және теңізге шығарылмайтын болады.
""Станцияның салқындату жүйесінде қолдану мақсатында теңізден алынатын және теңізге қайта құйылатын су ешқандай физикалық, химиялық және радиациялық ықпалға ұшырамайды. Судың теңізден алынған және қайта құйылған кезіндегі температурасы 3 градустан ауытқымайды. ""Аккую"" атом электр станциясын пайдалануға беру атмосфераға бөлінетін көмір қышқыл газының жылдық көлемін 17 миллион тоннаға азайтады"", – деді ""Росатом – халықаралық желі"" компаниясының басшысы Вадим Титов.
Дүйсенбай Тұрғанов, ҚР Парламент Мәжілісінің депутаты:
– ""Аккую"" АЭС құрылыс алаңында Росатом мамандарымен әңгімелесе келе, бұл жобаның қалай жүзеге асып жатқанымен таныса келе, заманауи атом станцияларын салу және пайдалану экологияға да, адам денсаулығына да қауіпсіз екеніне тағы бір мәрте көз жеткіздік. Біз энергетиканың бұл түрінің барлық артықшылықтары туралы халыққа түсіндіруіміз керек. Қазақстанда атом станциясына арналған өзіміздің отынымыз, атом станциясын салу мүмкіндігіміз бен экономикалық қажеттілігіміз қатар бар. Өткен күз бен қыс электр энергиясы дефицитінің артып келе жатқанын аңғартты. Қазақстанға 2-2,5 мың МВт емес, одан екі есе көп энергия көзі қажет. Сондықтан, бізге дәл осы Түркиядағыдай, әрбірі 1200 МВт болатын 4 энергоблоктан тұратын АЭС қажет деп есептеймін. Оларды бір станцияда салу маңызды. Өйткені, қуаттылықтарды бір жерде жинақтау арқылы біз жалпы инфрақұрылымға ие болып, үнем жасаймыз, әрі тиімді тариф белгілей аламыз.
Марат Дұлқайыров, ҚР Инженер - энергетиктер одағының бас директоры:
– Мен бұрыннан атом электр станциясын салу қажеттігін жиі айтып келе жатқан адаммын. Сапар барысында бұл ойымды тағы бір бекемдеп қайттым. Қазақстанда таяу жылдары электр энергиясына деген дефицит тек күшейе түсетіні анық. Бұл туралы сараптамалық зерттеулер де, Энергетика министрлігінің есептері де бар.
Қазақстанда энергия дефицитінің алдын алудың ең тиімді жолы – атом электр станциясын салу. Рас, тарихи тұрғыда атом электр станциясын пайдалану кезінде болған қайғылы оқиғаларға қатысты халықта қорқыныш пен үрей бар. Бірақ, қазір АЭС салу технологиясы әлемде мүлде бөлек. Заманауи технологиялар қолданысқа енгізілді. Қауіпсіздік шаралары әлдеқайда күшейтілген. Сондықтан, мұны халыққа дұрыстап түсіндіру, жеткізу маңызды.
Тимур Жантикин, ""Қазақстандық атом электр станциялары"" ЖШС бас директоры:
– ""Аккую"" станциясының ""Сал – иелік ет – пайдалан"" бағдарламасы өте қызық. Біз оны Қазақстанда қолдану қаншалықты дұрыс екенін мұқият зерттейміз. Өйткені, бізге келетін де, келмейтін де тұстары бар. Әрине, ресейлік компанияның басты артықшылығы – олардың тек өз елінде ғана емес, әлемнің көптеген елінде АЭС салу бойынша бай тәжірибесі. Оған қоса, олардың жалпы нормативтік базасы орыс тілінде болғандықтан, біз үшін түсінікті. Ал Аккую жобасының бізге қолайлы емес тұсы – есепке алынған тариф, яғни 1 кВт/сағат электр энергиясының 12,5 цент құны. Бұл біз үшін қымбат.
Сондай-ақ, ядролық отынды жергіліктендіру де маңызды мәселе. Кеңестік уақытта бүкіл Одақтың реакторларына арналған отын таблеткалары Өскемендегі Үлбі металлургиялық зауытында (ҮМЗ ""Қазатомөнеркәсіп"" ҰАК құрамына кіреді) өндірілетін. Зауыт қазір де таблеткалар өндіреді, бірақ олар франциялық, қытайлық атом станцияларына лайық болғанымен, ресейлік АЭС үшін қайта құрылымдау қажет болады. Сондықтан, біз нақты бір технологияға басымдық бермей, жүйелі түрде талдау жасаймыз.
Ал жалпы АЭС салу тек қана ол бой көтеретін өңір емес, тұтас Қазақстанның индустриясының дамуына қуатты серпін бермек.
Ерік Әбитов, Алматы облыстық мәслихатының депутаты:
– Таяу келешекте атом электр станциясы салынады деп жоспарланып отырған өңірдің өкілі ретінде бізді, әрине, облыс тұрғындарын алаңдататын мәселелер толғандырады. Ең бірінші кезекте қауіпсіздік мәселесі болса, екінші орында экономикаға тигізетін ықпалы. Бұл туралы біз Аккую жобалаушылары, құрылысшылары мен инженерлерінен сұрап білдік. Көп нәрсені көрдік, көзіміздің жеткені – мұнда жаңа да заманауи технологиялар қолданылып жатыр. Оларды, айталық, Чернобыльмен салыстыруға әсте болмайды.
Жәнібек Байдулла, энергетика саласы бойынша тәуелсіз сарапшы:
– Мен Ұлыбританияда оқыған кезімде Шотландия мен Англияның ядролық энергетика нысандарында, мәселен Эдинбургтен 30 миль қашықтықтағы Torness станциясында болдым. Ол 30 жылдан астам уақыттан бері Шотландия астанасын таза энергиямен қамтамасыз етіп келеді. Сондықтан, Аккуюға келгенде менде өзге елдің тәжірибесімен салыстыра қарау мүмкіндігі болды. Бұл жоба расымен өте ауқымды. Қазақстан үшін нақты бір шешімге келу үшін әлі де салалық мамандардың қатысуымен нақтырақ зерттеулер жүргізу керек. Сондықтан, бұл сапар – үлкен жұмыстың тек басы ғана. Ерекше тәжірибенің қалай жүзеге асып жатқанымен таныстық.
Менің назарымды аударғаны – Түркия АЭС құрылысына тек энергетика мен экология мәселесін ғана емес, тұтас ауданның әлеуметтік-экономикалық мәселелерін шешетін ұлттық жоба сипатын берген. Бұл АЭС салынып жатқан ауданға ерекше мәртебе беріп, жаңа тынысының ашылуына дем септеседі. Түркия тәжірибесі бізге халықаралық консорциум мен үздік әлемдік тәжірибелерді қолдана отырып, энергетиканың жүйесі мәселелерін шешуге болатынын анық аңғартты.
Бану Н ұ р ғ азиева, ""Қазақстанның азаматтық альянсы"" ЗТБ президенті:
– ""Аккую"" атом станциясымен танысу Қазақстанда АЭС салу қажеттілігі туралы шешім қабылдаудың маңызды сатысы деп білемін. ""Аккую"" станциясының салыну кезеңінің өзінде оның Түркия экономикасының драйверіне айналып, өзге өңірлермен салыстырғанда даму деңгейі төмен аймақты қайта түлетіп жатқанына көз жеткіздік.
Бұл орайда мен үшін біздің елімізде де АЭС салынатын Балқаш өңірінің гүлдене бастағаны маңызды. Бұл тек электр энергетикасының мәселелерін шешу үшін ғана емес, сонымен бірге тұрғындардың тұрмыс деңгейін арттыру үшін де қажет. Сондықтан, кәсіпкерлермен қазірден бастап барынша көбірек ақпараттық жұмыс жүргізу қажет деп есептеймін. Олар бірнеше жылдан соң көптеген құрылыс материалдары мен қызметтерге, жұмыс күшіне үлкен сұраныс туатынын біліп, оған дайын болуы керек.
Сондай-ақ, техникалық мамандар да –  дәнекерлеушілер, газбен кесушілер, инженерлер, кран мен арнайы техника жүргізушілері де көптеп қажет болады. Ал бұл үшін осы бастан кәсіби техникалық білім алған маңызды!
Алматы – Анталья – Мерсин – Анталья – Алматы
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда АЭС Алматы облысының Үлкен ауылының төңірегінде бой көтереді деп жоспарланған.,,2022-08-02T14:26:07+05:00
ansi-qazybek-quraiys-minezin-korkem-ani-anama-arnalgan,informburo.kz,"Әнші Қазыбек Құрайыш: ""Мінезің көркем"" әні анама арналған",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/ansi-qazybek-quraiys-minezin-korkem-ani-anama-arnalgan,"– Қазыбек, cіз туралы интернеттен мардымды ақпарат таппадым. Бұған дейін еш жерде сұхбат бермеуіңіздің себебі неде?
– Мені көбіне видеосұхбаттарға шақырады. Өзім камера алдында сөйлеуге шорқақпын. Сондықтан, әзірге ұсыныстардан бас тартып жүрмін. Өнер саласына үш қайнаса сорпасы қосылмайтын саланың өкілімін. Араласатын ортам да басқа. Шығармашыл жандардың ортасына біртіндеп сіңісіп келе жатқаныма шамамен 2 жыл болды. Адамдардың назарына түскенді онша ұната бермеймін. Бірақ, бойымдағы бұл фобиядан арылу керегін білемін. Маған осы нәрсемен күресу қажет.
– Ал сахнада өзіңізді еркін ұстайсыз ба?
– Иә, үлкен сахнаға біртіндеп бой үйреттім десем болады. Мектепте оқып жүргенде көптеген байқауларға қатысқанмын. Ол кезде баламыз ғой, біреуден қысылу, жасқану деген болмапты. Мектеп бітірген соң, 7 жыл бойы өнерден мүлдем алыс мамандықта оқыдым. Содан кейін маған бұл салаға қайта келу кішкене қиындау тиді.
– Сонда қай салада білім алдыңыз?
– Алдымен Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде ""радиотехника, электроника және коммуникация"" мамандығын тәмамдадым. Одан соң магистратураны Ресейдің Самара қаласында аэроғарыш саласы бойынша бітірдім. 2018 жылы Астанаға келіп, жұмысқа тұрамын деп жүрген кезімде ойламаған жерден музыкаға бет бұрдым.
– Оған не себеп болды?
– Негізі, басында мені бір кісілер ""Қазғарышқа"" жұмысқа шақырған еді. Сол үшін Астанаға барып, жұмысты 2 айдай күтіп қалдым. Ауылға қайтқым келмеді. Аранжировкамен айналысатын Ізбасар Кеңесов деген досымның студиясына барып, уақыт өткізіп жүрдім. Ізбасардың жұмыс процесін қызыға тамашалайтынмын. Бір күні Қайрат Нұртастың продюсерінен бір әнге тапсырыс түсті. Ізбасар өзі үлгермей жатқан соң, ""әнді сен жазып көрші"" деп маған қолқа салды, мен жаздым. Бұл менің алғашқы тәжірибем еді. Ән продюсердің көңілінен шықпады. Бірақ, сол кездегі ән жазу процесі өзіме қатты ұнап қалды. Содан бастап 2 айдың көлемінде 7-8 ән жаздым.
– Сонда ""Мінезің көркем"" сіздің алғашқы әніңіз емес пе?
– Жоқ, ол кейінірек дүниеге келді. Ол жарық көргенге дейін мен 1 жылдай басқа әншілерге ән сатып жүрдім. Әнін де, сөзін де өзім жаздым.
Оқи отырыңыз: Актриса Әлия Әнуарбек: Жолдасым туралы фильм басқа отбасыларға ой салады деп үміттенемін
– Интернеттен сіздің ""Халың қалай?"", ""Қолымнан ұста"", ""Таптым-ау сені"" деген әндеріңізді таптым. Оларды Қуандық Рахым, Бүркіт пен Аиша, Ернар Амандықтар орындайды екен.
– Иә, қазір Бүркіт пен Аиша менің 5-6 әнімді орындап жүр. Бір кездері ""МузАРТ Life"" деген жобаның жігіттерімен жақсы жұмыс істедім.
– Әндеріңіздің бәрі махаббат жайында екен. Алдағы уақытта басқа тақырыптарда жазу ойда бар ма?
– Жазғым келеді. Соңғы кезде осы мәселе мені қатты мазалап жүр.
– Халық арасында ""Мінезің көркем"" деген әніңіз тез тарап кетті. Бұл әннің шығу тарихы қандай?
– Негізі, ""Мінезің көркем"" әнін анама арнап жазғанмын. Ол менің шикілеу кезім еді, сөзін жазғанда кәдімгідей қиналдым. Ана, туған жер сияқты тақырыптарға қалам тербеу үлкен жауапкершілікті талап етеді екен. Ал, махаббат тақырыбында жазсам, сөздерім төгіліп тұр (күлді). Осылайша, анама арналған махаббат туралы ән дүниеге келді. Байқасаңыз, ән мәтінінде ""жаныма шашатын сәуле, боп жүретін мен үшін әуре"" деген жолдар бар. Сол сөздер анама арналған. Осы әннен кейін менің Инстаграмдағы парақшама да, YouTube арнама да біраз адам жазылды.
Оқи отырыңыз: Сазгер Бақытжан Қажымұқанов: Димаш әнімді әлемдік сахнаға алып шықса деймін
– Әлгінде ғарыш саласында білім алдым дедіңіз ғой. Бұл мамандыққа өз қалауыңызбен бардыңыз ба?
– Әрине. Еуразия университетінде оқып жүргенде бір оқытушымыз Самара қаласындағы Сергей Королев атындағы ұлттық зерттеу университетіне оқу үлгерімі жақсы студенттер іздеп жатқанын айтты. Бала күнімнен ғарыш әлеміне қызығып өскендіктен болар, көп ойланбастан Самараға аттандым. Бір жағынан, өмір бойы тек қазақша оқыған адаммын, орыс тілін тереңірек үйреніп, орысшамды дамытқым келді.
– Ресейдің білім беру жүйесіне көңіліңіз толды ма?
– Иә, Ресейдегі оқу орындарының базалық білімі мықты екен. Олардың беріп жатқан білімі мен біздікін салыстыруға келмейді. Университетте оқып жүргенде біз ғарышқа наносерік ұшырдық. Бұл жай ғана студенттердің жобасы, бір кафедраның жұмысы болатын. Өкінішке қарай, қазір біздің елімізде аэроғарыш саласы кенжелеп тұр. ""Қазғарышқа"" екінші рет жұмысқа шақырғанда бармағанымның бірден-бір себебі сол. Ол жерде немен айналысам, ғылыми жобалары бар ма деп көп ойландым. Қысқасы, болашағымды ""Қазғарышпен"" байланыстыра алмадым. Тағы бір себеп, бұл кезде мен өнер жолына келіп, ақырындап табыс таба бастаған едім.
– Техникалық мамандықты өзіңіз таңдадыңыз ба деп бекер сұрап отырған жоқпын. 2017 жылы әнші-сазгер Марат Омаров бір бағдарламада сіз туралы ""Біраз жыл бұрын ""Балдәурен"" байқауында қазылар қатарында отырдым. Сол байқауда жеңісті көлденеңнен келген шалғай ауылдың баласы алып кетті. Ол – қойшының жалғыз баласы Қазыбек Құрайышов деген інішек еді. Тума талант. Қазыбек ұлттық құндылықты сақтап, ұлттық киіммен, қолындағы қамшымен ""Ақсиса"" әнін айтып, бәрімізді таңғалдырды. Италиядан келген әділқазы сонда маған ұсыныс жасады. ""Мына бала – даланың қазағы. Италияға апарсақ, біраз жетістікке жетеді"" деді. Мен Қазыбекті Астанаға шақыртып, біраз аралаттым. Содан балаға ""Дайындал, Италияға оқуға барасың!"" дедім. Грантқа тегін оқытатын болдық. Ол үйіне кетті. Сол кеткеннен хабарсыз. Ауылға қоңырау шалып, іздедік. Кейін Қазыбектің әнші болуына ата-анасы қарсы екенін естідім. 5 жылдан кейін Қазыбектің өзі келді. Оның айтуынша, ата-анасы ән айтқызбай қойған. Ауылшаруашылық мамандығын бітірген. Бірақ, өнер адамдарына қарап, сахнаға шыққысы келетінін айтты. Екеуіміз де жыладық"" депті. Бұл туралы не айтасыз?
– Осы сұхбатты пайдалана отырып айта кетейін, Марат Омаровтың біраз сөзі шындыққа жанаспайды. 2006-2007 жылдары Алматы қаласында ""Балдәурен"" деген халықаралық байқауға қатыстым. Оны ""Қазақ радиосы"" ұйымдастырды. Мен байқауда халық әні ""Аққурай"" мен Сейдолла Бәйтерековтің ""Әлиясын"" орындадым. Марат ағамыз біраз нәрсені ұмытып қалған шығар, себебі, ""Балдәурен"" байқауына қатысты"" дегенінен басқасының бәрі өтірік (күлді). Мен қойшының жалғыз баласы емеспін. Әкем өмір бойы инженер болған адам, анам – мұғалім. Олар менің ән айтуыма ешқашан қарсы болған емес. Біз ол кісі айтқандай фермада тұрмағанбыз, мен ауыл шаруашылығы емес, техника саласында білім алдым.
– ""Сонда сізді Италияда тегін оқытамын"" дегені жалған сөз бе?
– Иә, ондай ұсыныс болған жоқ. ""Сахнаның артында бір бала жылап келіп тұр. Мен Қазыбек Құрайышпын дейді. Екеуміз қосылып жыладық"" депті (күлді). Ондай жағдай болған жоқ.
– ""Байқаудан соң, Астанаға шақырып аралаттым"" дегені де өтірік пе сонда?
– Онысы рас. Менімен бірге 5-6 баланы шақырды. Біз ол кісінің Астанада, Бурабайда өткен концертттеріне қонақ ретінде қатыстық.
– Марат Омаровқа осы жайтты айтып хабарластыңыз ба енді?
– Жоқ. Өзім дау-дамай, жанжалдан алыс жүретін адаммын. Осы әңгімені сәті түскен кезде айтармын деп жүргенмін. Бүгін реті кеп тұр екен. Марат ағамызбен соңғы рет Астанада оқып жүрген кезде кездескенмін. Джаз стиліндегі концертте өнер көрсететін болдық. Сол кісінің ""Талант"" деген орталығында дайындалдық. Бірақ, концерт өтпей қалды. Содан кейін хабарсыз кеттік.
Оқи отырыңыз: Карина Абдуллина: Басыма түскен қайғы менің балет жазуыма түрткі болды
– Шығармашылығыңызға кімдердің музыкасы әсер етті?
– Бала күнімде анам маған Шарль Азнавур, Демис Руссос, Шәмшінің әндерін айтып беретін. Ол кісінің дауыс тембрі, вибрациясы керемет. Анамның арқасында сол әншілердің шығармашылығына құштар боп өстім. Сондай-ақ, ағам Алматыда оқып жүргенде маған шетел әншілерінің әнжинақтарын салып жіберетін. Соның ішінен Мирей Матье, Хулио Иглесиас, Брайан Адамс, Лучано Паваротти, Андреа Бочелли, Селин Диондарды сүйіп тыңдайтыным есімде қалыпты.
– Ғалымжан Молданазар өзінің бір сұхбатында әртістер ән мәтінін де, әуенін де өзі жазып, өзі орындағанын құптайтынын айтып еді. Сіз бұған қалай қарайсыз?
– Сізге Молданазардың сөзін қайталап отырғандай көрінуім мүмкін, дегенмен, мен де солай ойлайтын адаммын. Шын мәнінде өнер адамы деген әнін де, сөзін де, аранжировканың идеясын да өзі ойлап таба алатын жан-жақты адам болуы керек деп санаймын. Бұл жерде әнші деген ұғымды бөлек қояйық. Өкінішке қарай, қазір сахнада ешқандай туабітті таланты жоқ, біреудің дайын әнін алып, фонограммамен ән орындап жүргендер де бар. Олардың жанында шығармашылығына толықтай өзі жауап беріп, тек жанды дауыспен ән салатын әртістердің орны бөлек деп ойлаймын. Мен басқа саладан келген адаммын ғой. Сондықтан, осы пікірім үшін мені аға буын өкілдері сынауы да мүмкін. Не десе де, менің ойым осы.
Кейінгі кезде шығып жатқан жас әншілерге ризамын. Көпшілігі фонограмманы қойып, минуспен ән шырқап жүр. Мен де сахнаға солай шығып жүргенмін. Жақында Алматыда эксперимент жасап, минусовка қолданбай, live концерт бердік. Мұндай концерттің атмосферасы ерекше болады екен. Сол кештен кейін бұдан былай тек жанды дыбыспен, аспаптардың сүйемелдеуімен концерт берем деп шештім. Осы ойымды біраз әнші жігіттерге айтып көріп ем, бәріміздің ойымыз бір жерден шықты.
– Әндеріңізді сұрап жатқан отандық арналар бар ма?
– ""Гәкку"" арнасының жігіттері ""біз сенің әндеріңе бейнебаян түсірейік, сосын оны біздің YouTube арнамызға саламыз"" деп ұсыныс айтқан еді. Оларды жақсы түсінемін. Қазір нарық заманы, әркім өз рейтингін көтергісі келеді дегендей. Бірақ, мен тек өз арнама саламын деп ол ұсыныстан бас тарттым. Жеке брендті дамытсам деген оймен әндерімді еш жерге бергім келмейді.
Оқи отырыңыз: Алуа Қонарова: Жасым жер ортасына келгенде жаңа өмір бастауға мәжбүр болдым
– Қазір сіздің YouTube арнаңызға 7 мың адам, ал, ""Гәккуге"" 2 миллионнан астам адам жазылған. Шығармашылық жолыңызды бастағаныңызға көп болған жоқ, бәлкім танымалдығыңызды арттыру үшін ""Гәккумен"" бірігіп 1-2 бейнебаян түсірген де дұрыс шығар?
– Әрине, өз арнама емес, солардың арнасына жүктелсе, қазір әндерім көбірек тыңдалушы еді. Бірақ, менің көзім жеткен бір дүние бар: шығарма өтімді болса, халық оны өзі-ақ іздеп табады. Жалпы, өзім жетістікке жеңіл жолмен жетуге қарсымын. Бұл дұрыс па, бұрыс па, білмеймін, бірақ, ішімде сондай бір күрес бар.
– Ерке Есмаханның ""Қайда"" деген әнінің бейнебаяны қазірге дейін 136 миллион қаралым жинаған. Оны сол ""Гәкку"" арнасы түсіріп берді. Ерке – оған дейін де сахнада он жылдан астам уақыт жүрген әнші. Бірақ, оның танымалдығы осы бейнебаяннан соң артты деуге болады.
– Бұл пікіріңізге келісуге де, келіспеуге де болады. Менің ойымша, бұл жерде бейнебаян емес, ән хит болып тұр. Ол әннің аранжировкасы досым Ізбасардың студиясында жасалған еді. Біз оның хит болатынын сол кезде-ақ білгенбіз. Өте өтімді ән. Бұл жерде ол бейнебаян ""Гәккудің"" арқасында танымал болмады деуден аулақпын. Дегенмен, әнші оны өзінің жеке арнасына салса да, ол кемінде 70-80 миллион рет қаралар еді деп ойлаймын.
– Түсінікті. Өзіңіз продюсер не лейблдармен жұмыс істегіңіз келмей ме?
– Жоқ, шығармашылықта біреуге тәуелді бола алмаймын. Өз толқынымда жүрген адаммын. Біреудің дегенімен жүргім келмейді.
– Тыңдармандарыңыздан қандай мақтау сөз не сын естіп жүрсіз?
– Ара-тұра ""әндеріңе темп қосшы, бәрі бірдей баяу болып кетті"" деп жазатындар бар. Шыны керек, табиғатыма баяу әндер жақын. Билеп тұрып ән айта алмаймын. Сол себепті хореографияға барып, өз-өзімді дамытқым келеді. Тыңдарманның тілегін ескеріп, алдағы уақытта ритмі тез әндер жазуға ден қоймақпын.
– Қандай жоспарларыңыз бар?
– Бұйырса, күзге қарай бірнеше қалада жеке концертімді берсем деп отырмын. Астанадан бастаймыз. Концертте толықтай жанды дыбыс болуы үшін live құрам жинағым келіп отыр. Әндеріме бейнебаян түсіру де ойда бар. Одан бөлек, Әміре, Мирас Жүгінісов секілді жігіттермен дуэт жазып, сахнада бірге өнер көрсетсек деген жоспар бар. Жеке кешімді лаунж бар сияқты жерде өткізгім келеді. Өзіме сондай жерлердің атмосферасы ұнайды. Оның үстіне стадион жинайтындай тыңдарманым да көп емес (күлді).
Сондай-ақ, күн тәртібінде тұрған мәселенің бірі – отбасын құру. Отбасында төрт ағайындымыз. Үйдің кенжесі, қарашаңырақта қалатын баламын. Қиялымдағы аруды тезірек жолықтырғым келеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әнші Қазыбек Құрайыш алғашқы сұхбатын Информбюро тілшісіне берді.,,2022-06-29T13:15:00+05:00
qazaq-tarixyna-gasyq-boldym-kanadalyq-galym-qazaqliq-enbeginde-ne-zazdy,informburo.kz,"""Қазақ тарихына ғашық болдым"". Канадалық ғалым Qazaqlïq еңбегінде не жазды?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaq-tarixyna-gasyq-boldym-kanadalyq-galym-qazaqliq-enbeginde-ne-zazdy,"Shon қоры белгілі ғалым, түркі-парсы зерттеулерінің маманы Джу Юп Лидің ""Qazaqlïq және қазақтардың қалыптасуы. Постмонғолдық Орталық Еуразиядағы мемлекет және бірегейлік"" атты кітабын аударып, басып шығарды.
Бұл – ағылшынтілді оқырманға постмонғолдық Орта Азиядағы қазақ феноменінің қалыптасуы және оның қазақтардың пайда болуымен байланысы туралы авторлық пікір ұсынған алғашқы кітап. 2016 жылы әйгілі Brill баспасында басылды. Джу Юп Ли осы еңбегі үшін 2017 жылы Орталық Еуразиялық зерттеулер қоғамының тарих және гуманитарлық ғылымдар саласындағы ең үздік зерттеу сыйлығын жеңіп алды.
Түпнұсқа зерттеулерге негізделген ғылыми монографияда qazaqlïq аясында қазақтардың қалыптасуы мен қазақ бірегейлігі жан-жақты қарастырылған. Автор ""қазақлық"" сөзіне өз мемлекетін немесе руын тастап кету, шекаралық аймақтағы еркін халықтың өмірін қамтитын саяси көшпеліліктің бір түрі деп түсініктеме береді.
""Қазақлық"" деген сөзде -лық жұрнағы уақыт ұзақтығы және қозғалыс дегенді, яғни қазақтардың өмір сүру тәсілін білдіреді. Монғол кезеңніне кейінгі Орта Азияда және Қыпшақ даласында ""қазақлық"" қашқын немесе босқын, қарақшы, шекара бойындағы қарақшы және қазақ деген мағыналарға ие болған. Қазақтардың құрылуын неліктен ""қазақлы"" тарихи контекстінде қарау керек деген сұрақ туындайды. Сол кездері елдің негізін қалаушы және билеушілер ең алдымен қазақтар болған. Оған дәлел – Әмір Темір, Тоқтамыс хан, Әбілқайыр хан, Жәнібек және Керей хан, Мұхаммед Шайбани және Бабыр. Жаңа мемлекеттердің құрылуында қазақлықтың маңызы зор"", – деді зерттеу авторы Джу Юп Ли кітаптың тұсаукесерінде.
Оның сөзінше, орта ғасырларда кейбір көшбасшылар қиындықтарға тап болып, шекара маңындағы аймақтарға қашуға тура келдген. Мемлекет күштері әлсіз болғанда күнелту үшін қарақшылықен, тонашулықен айналысуға мәжбүр болған. Өзін көрсете білген басшылар айналасына жауынгерлерді жинап, саяси және әскери қуатын күшейте түскен. Қазақтар билікке келген соң егеменді ел құрып, хандыққа айналған. Тарихшы мұны теория ғана емес, болған шындық дейді.
""Зерттеуімде көшбасшыларды өзім таңдап алмадым. Олар сол заманда шынымен қазақлықпен айналысқан. Дереккөздердің бірінде Әмір Темірді ""қазаққа айналып, 24 сағат бір жерде отыра алмады, қарақшылықпен айналысып, қолына түскеннің бәрін тонады"" деп жазылған. Тоқтамыс хан да қазақ болып, Жәнібек пен Керей ханның бабасы Ұрыс ханнан бөлек шыққан. ""Шайбанинамада"" Әбілқайыр ханның да қазақлықпен айналысқаны жазылған"", – деді Джу Юп Ли.
Автордың айтуынша, ""Тарих-и-Рашиди"" кітабында ""Керей мен Жәнібек қашып, халқынан бөлініп, біршама уақыт ас-сусыз, өмір сүруге қажет заттарсыз қалды. Даланы мақсатсыз кезіп жүрген оларды ""қазақ"" деп атай бастады"" – делінген. ""Бахр әл-асрар"" кітабында Керей мен Жәнібекті Моғолстанға келгеннен кейін уақытын қалмақтар мен қырғыздарды тонаумен өткізгенін, шекара маңындағы жерлерде қасқыр секілді ұрлықпен айналысқанын, сол себепті бұл топты ""қазақтар"" деп атағаны жазылған"".
""ХIV-XVI ғасырда Орталық Азияда бірнеше билеуші қазақлықпен айналысқан. Әбілқайыр ханнан бөлек кеткен Керей мен Жәнібек қазақ атанып, шығыс Қыпшақ даласының билеушілеріне айналды. Әбілқайыр ханның немересі Мұхаммед Шайбаниға да қазақ болды. Оған Бабыр хан мен Темір әулетінің ханзадаларын қорғауға тура келды. Бабыр да Ауғанстанда қазаққа айналды. Қазақлық монғол кезеңінен кейінгі Орта Азияда жаңа мемлекеттердің құрылуында маңызды рөл атқарды"", – деді ғалым.
""Qazaqlïq және қазақтардың қалыптасуы. Постмонғолдық Орталық Еуразиядағы мемлекет және бірегейлік"" кітабы мынадай сұрақтарға жауап береді:
Автор оқырмандар өзінің көзқарасымен келіспеуі мүмкін екенін айтып, өзін осы теорияны жазып қалдырған Шоқан Уәлихановтың шәкірті деп қабылдауды өтінеді.
""Шоқан Уәлиханов қазақтардың даланы кезген көшпенділер тобынан шығып, олар қазақлық өмір салтын ұстанғанын, XIV ғасыр соңында олар аштықтан және биліктің озбырлығынан Сырдариядан солтүстікке қашқанын жазады. Енді бірде оларды Жошы ұлысының ізбасарлары болғанын, Қазақ хандығының негізі әртүрлі түрік және монғол тайпаларынан қаланған дейді.
Джу Юп Лидің сөзінше, ерте кезеңдегі қазақ тарихының зерттеу үшін парсы, шағатай түрік, орыс, қытай, моңғол, араб, француз, неміс секілді бірнеше тілді меңгеру керек. Бұл еңбекті жазу үшін автор бес жылдай тіл үйренген.
Белгілі француз тарихшысы, профессор Винсент Фурнио Орталық Азия тарихын зерттеп жүрген тарихшылар ""қазақлық"" түсінігімен таныс екенін, алайда олар классикалық авторлардың дәйексөздері мен дереккөздері жиналған осындай кітапты көп күткенін айтты.
""Қазақлық"" – күрделі түсінік, сондықтан автор өте көп жаңа дәйексөздер ұсынған. Джу Юп Ли қазақлық институтын қазақ атанудан ажырата білген. Қазақтарға бұл біртұтас дүние болғанымен, тарихшылар үшін екі бөлек нәрсе. Әрбірінің өзіндік жылнамасы бар. Авторға қазақлық пен көшпенділік арасында байланыс жасауды ұсынар едім. Номадизмді өмір салты мен экономика тұрғысынан жеткілікті қаралмаған. Қазақлық номадизм аясында дамыды, осыны зерттеу керек"", – деді Винсент Фурнио.
Тарихшы Қанат Өскенбай Джу Юп Лимен дос, әріптес екенін, оның бұрыннан Қазақстанды жақсы көретінін және қазақ тарихына қатты қызығатынын атап өтті.
""Ғылымда ұлт, ұлттық көзқарас болмайды. Ғылым болғаннан кейін бейтарап дерекке сүйеніп жазу керек. Осы тұрғыдан бұл өте құнды еңбек. Кітап өте ғылыми тілде жазылған, жақсы деректерге сүйенген. Қазақлық деген ұғымға, қазақ терминніне, қазақ пен өзбек ұғымының бір-бірінен ажырауы туралы көптеген деректі пайдаланған. Джу Юп Лидің әдісі – деректерге жаңа тұрғыдан, сырттай көзқараспен қараған. Қазақстандағы көп тарихшы бұл деректерді түпнұсқадан оқи алмайды. Олардың  көбі орта ғасырлық араб, парсы, қытай, монғол тілінде жазылған. Оқу үшін сол тілдердің маманы болу керек. Ал Джу Юп Ли тарихшы ғана емес, тіл маманы.
Shon қорының президенті Гаухар Нұрова автордың бірнеше елдің архивін ақтарып, өте көп дереккөздерді пайдаланып іргелі еңбек жазып шыққанын айтты. Бұл қоғамдық қордың кітапты аударып, оны басып шығару бойынша алғашқы жобаларының бірі. Ұйымдастыру жағынан және қаржылай қиындықтар болса да Канададан Джу Юп Лиді шақырып, кітаптың тұсауын кесті.
""Кітапта шетелдік ғалымның тарихымызға деген өзгеше көзқарасы қамтылған. Бұл тәуелсіз көзқарас, басқа көзқарастардан ерекшеленеді. Қазақ тарихы, қазақлық туралы осындай үлкен еңбек жазған алғашқы шетелдік автор деуге болады. Кітапты аударуға, басып шығаруға бір жылдай кетті. Қазақ тіліндегі аудармасы тамыз айында шығады"", – деді Гаухар Нұрова.
Автор XIV-XVI ғасырлардағы қазақтарға қатысты ""тонау"", ""қарақшы"" деген сөздерді пайдаланғанымен, ""қазақ"" түсінігі жағымсыз мағынаға ие емес екенін айтты. Оның сөзінше, қазақ ""еркін"", ""тәуелсіз"" дегенді білдіреді. Ал еркін болу үшін қиындықтарды еңсеру керек. Кейде адамдарды тонап, азық табуға тура келеді. Бұл идея менікі емес, бірнеше дереккөзде жазылған дейді ол.
""Кітап жарық көрген соң кеудем үңірейіп, жүрегімде бос кеңістік қалғанын сездім. Менің басты аудиториям қазақтар еді. Осыдан он бес жылдай бұрын қазақ тарихына ғашық болдым. Жылдар бойы Қазақстан миымнан, жүрегімнен шықпады. Бұл жауапсыз махаббат еді. Бір күні кітабым Қазақстанда оқылса екен деп армандадым. Ғылым академиясына үлес қосқым келді. Иә, бүгін арманым орындалды. Қазақ тарихын зерттеу өмірімдегі бақыт дер едім. Зерттеуді тоқтатпаймын"", – деді кітап авторы Джу Юп Ли.
ҚР Ұлттық кітапханасының ғылыми хатшысы Болат Жүнісбеков ағылшын тіліндегі еңбектің Қазақстанды, қазақ халқының тарихын шетелге танытуға қосылған үлкен үлес деп бағалады. Оның сөзінше, автор қазақ тарихына жан-жақты үңіліп, ""қазақ"" пен ""қазақлық"" терминдеріне түсінік беруге тырысқан.
""Тарихшыларға методологиялық жағынан тарихты зерттегенде жаңа бір көзқарасты пайымдауға көмектеседі. Ұлттық кітапханамызда әлемнің 122 тілінде жеті миллионнан астам кітап бар. Бүгін олардың қатарына тағы бір жақсы кітап қосылды"", – деп сөзін түйіндеді Болат Жүнісбеков.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Джу Юп Лидің қазақ тарихы туралы кітабының қазақша нұсқасы биыл тамыз айында жарық көреді.,,2022-06-22T16:30:38+05:00
sildede-nege-qyryq-kun-qazaq-xalqynyn-aua-raiy-bolzamdary,informburo.kz,"""Шілдеде"" неге қырық күн? Қазақ халқының ауа райы болжамдары",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/sildede-nege-qyryq-kun-qazaq-xalqynyn-aua-raiy-bolzamdary,"Қазір 25 маусымнан 5 тамызға дейін созылатын ""қырық күн шілденің"" белортасына жеттік. ""Қазгидромет"" 20 шілдеден бастап Қазақстанның орталық, оңтүстік және оңтүстік-шығысында +45 градусқа дейін аптап ыстық болатынын хабарлады . Шілденің шіліңгір ыстығы қазірдің өзінде Қазақстанның барлық өңірінде байқалып тұр. Аптап ыстықтан қалай қорғану керек?
Қазақта ай, ауа райы мен табиғат құбылыстары атауларының өзіндік мағынасы бар. ""Мәдениет"" порталының мәліметінше, Маусым айының басында үркердің мүлде көрінбей кетуін ""үркердің батуы"" деп атайды. Кейде үркердің жерге түсуі дейді. 24 маусымда Үркер таң ата батыстан көрінеді де, содан шілде айында 40 күнге созылатын ыстық басталады. Халық жұлдызшылары ""Үркер жерге түспей жер қызбайды"" деген. 25 маусым мен 5 тамыз арасындағы жаздың ең ыстық қырық күнін ""Ұлы шілде"" деп атайды. Оның өзі кіші шілде (5 шілде-25 шілде) және үлкен шілде (25 шілде – 5 тамыз) болып екіге жіктеледі.
Шілде сөзінің түбірі парсы тіліндегі ""чиһал, чиһил"" сөзінен шыққан. Ол ""қырық"" деген сөзді білдіреді. Ал ай ортасындағы аңызақ аптап күндер ""шіліңгір"" деп аталады. Араб-парсы тілдеріндегі ""һә"" дыбысы қазақ тілінде айтылмайды. ""Чиһил – чиил – шіл"" ретінде тілдік өзгеріске ұшырап, оған -лә, -ле, -де қосымшасы жалғанып қазақ халқының сөздік қорына ""шілде"" деп еніп кеткен делінеді.
Қазақ есепшілері жаздың ыстығы мен қыстың суығы қырық күндік уақытпен есептеп, ""қырық күн шілде"" деп атаған. Қырық күн шілде деп жаздың нағыз аспан айналып жерге түсер ыстығын айтады. Бұл халық аузында ""суыр"" деп те аталады. ""Сұмырай"" сөзі ""суыр айы"" деген мағынаға саяды деседі. Қазақта ""Сұмырай келсе, су құриды"" деген мақал бар, яғни, шіліңгір шілде басталса, құрғақшылық жайлайтынын меңзеген.
Оқи отырыңыз: Климаттың өзгерісінен кімдер ең көп зардап шегеді? Қазақстанда қуаңшылық бола ма?
Ежелгі қазақ күнтізбесі бойынша шілдені ""әсет"" деп те атаған. Кейбір деректерде ""асад"" деп қолданылады. ""Асад"" сөзі араб тілінде ""арыстан"" сөзін білдіреді. Жұлдыз белгілері бойынша ""Арыстан"" шоқжұлдызының атауы.
Батысқазақстандықтар шілде-тамызда тұзды сордың шипалы қара балшығына түсіп, ем алатын кезді ""тұз айы"" деп те атайды.
Халық арасында тас балқытар ыстық күннің тек шілдеде болатыны да айтылып кеткен. ""Қысқы шілдеде қу сақта, жазғы шілдеде су сақта"" деген мәтел бар.
Халық даналығында аңызақ ыстық күндері табиғаттағы белгілі бір өзгерістерге қарай алдағы күннің ауа райын болжауға болады екен. Мысалы, шілденің алғашқы он күнінде:
Шілденің екінші он күнінде:
Оқи отырыңыз: Ағзада су мөлшері жеткіліксіз не артық екенін қандай белгілерден байқаймыз?
""Үркердің толғағы"" шілде айының орта шенінде басталады. Бұл кезде үркер туады. Жер құрғап, шөп буыны қатып, сарғая бастайды. Тамыздың ортасында ауа райы салқын тартады, қою бұлт пайда болып, алғашқы күз нышаны біліне бастайды. Осы кезеңді ""Таразының тууы"" деп атайды ""Таразы туса – таң суыр"" деген мəтел содан шыққан.
Қырық күн шілде өтіп, үркер шоқ жұлдызы көкжиекке көтерілгенде аспан әлемінен қайта көрінгеннен бастап, өсімдік тамыры тереңге тартып, дәнді-дақылдар дән ала бастайды, шөп буыны бекіп, дәрілік шөптер қуаттанады. Мұндай жайылымға жайылған мал тез шелденеді. Жайылым малға жұғысты бола бастайды, өрістер шұрайлана түседі. Осыған орай туған қазақта ""Күзде аққан су семіз, күз өрісіндегі мал семіз"" деген тәмсіл сөз бар.
Дәрігерлер ыстық ауа райында адамдарға күн астында жүрмей, жолға шықпай сақтанған дұрыс деп кеңес береді. Аптап ыстықта сағат таңғы 10.00-ге дейінгі немесе кешкі 17.00-ден кейінгі уақытта далаға шыққан жөн. Себебі ең жоғары температура 11.00 мен 17.00 аралығында болады. Осы уақытта далаға шығу қажет болса ашық реңкті жеңіл матадан тігілген, кең киім киген жөн. Күн астында екі сағаттан астам уақыт қалмауға кеңес береді. Әйтпесе күн өтіп не күнге күйіп қалуыңыз мүмкін.
""Күн астында көп жүрген адамның көзі қарауытып, басы айналуы, жүрегі айнуы мүмкін. Жүрек соғысы жиілеп, терісі боп-боз болып кетсе, күн өткеннің белгісі. Ал күнге күйгенде тері қызара бастайды. Ондай кезде көлеңкелі жерге отырып демалу, ғимаратқа кіріп жата тұру керек. Көп су ішкен де пайдалы. Аптап ыстықта су мен аса тәтті емес жеміс шырынын ішуге болады. Шай ішкіңіз келсе, біраз суығанын күткен жөн. Мұндай күндері қуырылған, ыстық тамақтан, ішімдіктен, қою шай мен кофеден, газдалған сусындардан бас тарта тұрған дұрыс. Жеміс-жидек, салқын сорпа, майлы емес ет пен балық жеуге болады"", – дейді №10 қалалық емхана дәрігері Нарғыз Әбдірайымова.
Дәрігер бөлмені жиі желдетіп, терезелерді қараңғылап қоюға кеңес береді. Үйді салқын ұстау үшін терезелерді таңертең ерте және кешкі мезгілде ашып желдетіп алу қажет. Жарық шамдарын жылуды аз бөлетін диодты шамдарға ауыстырған жөн. Еденді күніне екі-үш рет сулап сүрткен дұрыс. Ірі жапырақты гүлдер де бөлмені салқындатады. Олардың жапырақтарына су бүркіп тұру қажет. Терезеге фольга қағазын жапсыруға болады.
Күн өткен адамның терісі қызарып, құрғап, тер шығуы тоқтайды. Басы ауырып, жүрегі айниды. Есінен айрылып, бұлшық еттері тырысады. Ыстық өткен адамды салқын әрі ауасы таза жерге жатқызып, денесін салқын сулы шүберекпен жауып, су ішкізу керек. Күйген теріге мұз қоюға, адамды тоңдыруға, ыстығын түсіру үшін аспирин немесе басқа дәрі ішкізуге болмайды. Мұндайда бірден дәрігерге жүгінген жөн.
Оқи отырыңыз: Қан қысымы тұрақты болуы үшін не істеу керек? Дәрігер кеңесі
Аптап ыстық жүрек-қан тамыр аурулары бар адамдарға үлкен қауіп төндіреді. Ыстық ауа ағзадағы қан айналым жүйесіне кері әсерін тигізеді. Ағзадағы су жоғалып, қан ұйып қалады. Салдарынан тромб түзіліп, тамырлар қысылады. Бұл уақытта тромбозға бейімділік пайда болып, артериалды қан қысымының жоғарылауы да, төмендеуі де байқалады. Ыстық ауа райынан инфаркт, инсульт, қан ұйылу тәрізді қан-тамырлар ауруы көбейеді. Сондықтан жүрек-қан тамырлары аурулары бар науқастар жылдың осы мезгілінде өте мұқият болу керек. Пациенттер дәрі-дәрмекті өзімен бірге алып жүруі қажет. Мысалы, гипертониямен ауыратындарда қан қысымын төмендетуге арналған дәрілер, ал жүректің ишемиялық ауруы бар науқастарда стенокардия ұстамасын басатын аэрозоль немесе басқа да дәрілер болуы керек.
""Көлік айдасаңыз, жолға өзіңізбен бірге салқындатылған сусындар алып жүріңіз. Дене ысып, өзіңізді нашар сезінсеңіз, онда көлеңкеге тоқтап, демалып алыңыз. Автокөліктен шығып, далада жүре тұрыңыз, сол уақытта көлігіңіздің барлық терезелерін ашып қойыңыз. Өзіңізді жақсы сезінгеннен кейін ғана көлікке қайта отырыңыз. Балаларды ешқашан жабық көлікте қалдырмау керек. Аптап ыстықта мойынға дымқыл орамал тағып алуға да болады.Жиі-жиі беті-қолыңызды салқын сумен жуыңыз. Көлік қозғалтқышы қызып кетсе көлеңкеге қойып, салқындауын қадағалаңыз"", – дейді Нарғыз Әбдірайымова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ыстық әсіресе гипертониялық аурулары мен жүрек ишемиясы бар адамдар үшін аса қауіпті.,,2022-07-18T17:16:32+05:00
714-myn-quzat-ali-qupiya-qugyn-surgin-men-asarsylyq-tarixy-qalai-zerttelip-zatyr,informburo.kz,"""714 мың құжат әлі құпия"". Қуғын-сүргін мен ашаршылық тарихы қалай зерттеліп жатыр?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/714-myn-quzat-ali-qupiya-qugyn-surgin-men-asarsylyq-tarixy-qalai-zerttelip-zatyr,"Қазақ жерінде болған ашаршылықтан 3 миллионға жуық халық қырылды. 1937-38 жылдары 100 мыңнан астам адам қуғын-сүргінге ұшыраған. Архивтерде әлі миллионға жуық құжат ашылмаған. Бұл деректер елордадағы Ұлттық академиялық кітапханасында қуғын-сүргін қасіретіне орай өткен ""Ақмола өңірдіндегі қуғын-сүргін қасіреті"" атты ғылыми тәжірбиелік конференцияда аталды.
Informburo тілшісі конференцияда сөйлеген тарихшылар мен ғалымдардың, қонақтардың пікірін жазып алды.
Нұртөре ЖҮСІП, Сенат депутаты:
– Арқаның төсінде өсіп тұрған бидайдың әр сабағын кешегі аштықтан қырылған арыстарымыздың, азаматтардың сүйегінің үстіне шығып тұрған дән деп қабылдау керек. Қазақ дәнді, қиқымды далаға тастамаған. Әжелеріміз, аталарымыз дастархандағы қиқымды алақанға салып, нанның қадір-қасиетінің қандай екенін бойымызға сіңіріп кетті. Сондықтан да 31 мамыр – Саяси қуғын-сүргін құрбандары мен ашаршылық құрбандарын еске алу күні болып белгіленген.
Еврей жұрты Екінші жаһандық соғыста 6 миллион азаматынан айырылып қалдық деп, жыл сайын қасірет күнінде бір минут үнсіздікпен еске алады. Бүкіл еврей атаулы қай елде, қай жерде, қандай жұмыс істеп жүрсе де, дәл сол белгіленген күні, белгіленген уақытында орнынан тік тұрып, тағзым етеді.
Біз әлі күнге дейін ашаршылық құрбандарының толық санын анықтап шығарған жоқпыз. Бір дерек 2,5 млн халық дейді, бір дерек 3 млн дейді, тағы бірі 4 млн-ға жуық дейді. Өткен ғасырдың басында Ахмет Байтұрсынұлы ""Әлһамдулилла, 6 млн қазақпыз"" деп айтқан. Енді соның тең жартысы қырылды десе, 3 миллионға ресми тоқтап, аза тұту күнінде сонша азаматымыздан, арыстарымыздан айырылдық деп, жас ұрпақтың қаперіне салып отыру керек сияқты.
Өйткені, кешегі Алматыда болған концертте көк Туымыздың қандай келемежге ұшырап, бейәдеп сөздермен концерт беріп жатқанын көрдіңіздер. Осындай ұрпақ өсіп келе жатыр. Нанның, елдің, мемлекеттің, Тудың қадірін білмейтін, тәуелсіздіктің қадірін түсінбейтін ұрпақтардың төбе көрсетуі – бәріміз үшін қасірет. Біз кешегі қасіретті айтамыз. Қазіргі ұрпақтың санасы солай кететін болса, олардың намысы болмаса, елдікті, мемлекеттікті құрметтейтін болса, бұл бізге үлкен сын болады.
Оқи отырыңыз: Гарвард профессоры Нұрлан Кенжеахмет: Қазақ тарихының тағдыры ел ғалымдары мен үкіметінің қолында
Сабыр ҚАСЫМОВ, Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссия мүшесі, саясаттанушы, заң ғылымдарының кандидаты:
– Бұрын қуғын-сүргін құрбандарын ақтау процесі жоғары жақтан жүретін. Билік қай категорияны, қай зардап шеккендерді ақтау керек деп санаса, солар ақталынған. Әрине, көп жұмыс жасалды, 125 мың адам ақталды. Ал жалпы алғанда топпен атылғандар, мәжбүрлі түрде қоныс аударғандар – бәрін қосқанда 350 мыңнан астам зардап шеккендер ақталды. Қазір біз соны жан-жақты зерттеуге кірістік.
Мемлекеттік комиссия біраз жұмыс жасады. Соның ішінде 2 млн-нан астам бұрын құпия болған архивтерді аштық. Сол архивтерді инвентаризация жасадық, анықтадық, жаңа арнайы қор құрдық. Осы күнге дейін ақталмаған 250 мың кісі ақталды. Оның көбі – мәжбүрлі түрде қоныс аударған, депортацияланған халық.
Жалпы кеңес үкіметінің 37-38 жылдарда жасаған репрессиясы үлкен террор деп аталып жүр, жан-жақты зерттелді. Қазақ халқына жасалған ең үлкен террор, ең үлкен қасірет 28-30 жылдарда болған. Сол кезде репрессия, аштық салдарынан халқымыздың жартысынан айырылып қалдық. Қоғамда бір жалған пікір бар. Көбі 3-4 млн адам аштықтан қырылды деп ойлайды. Олай емес. Көбі репрессиядан кетті. Біз соны анықтап жатырмыз.
Бәрі кәмпескеден басталды. Байлардың, шаруалардың қолда бар мүлкін тартып алды. Ахмет Байтұрсынұлы оны 1917 жылы Ресейде болған мемлекеттік төңкеріспен салыстырып, қазақ жеріндегі бірінші мемлекеттік төңкеріс деп атаған. Артынан ұжымдастыру, отырықшылыққа үйретудің бәрі зорлық-зомбылықпен, халықтың мүддесіне қарсы жүрді. Сол кезде көп халық қырылған. Біздің комиссия соның бәрін ескеріп, зерттеп, репрессияның үш миллионға жуық құрбаны әлі ақталмағанын анықтады. Әлі бір млн-ға жуық архив ашылған жоқ. Біздің мемлекеттік комиссия осы бағытта жұмыс істеп жатыр.
Оқи отырыңыз: Саяси қуғын-сүргін құрбандарына қатысты жаңа құжаттар табылды
Зиябек ҚАБЫЛДИНОВ, Шоқан Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының директоры, тарих ғылымдарының докторы, профессор:
– Қазақтың рухын көтеріп, қазаққа бүкіл халқын жақсы мағынада ұлтшыл қылып, қазақ мектебіне баратындай, ертең өзінің аты-жөнін өндейтіндей, тарихын қалпына келтіретіндей қимылдарды жасайтын заман келді. Әрине, мемлекет тарапынан да көп жұмыс жасалып отыр. Бірақ, мемлекетке қарай бермей, ел азаматтары өздері талпынып, қимылдауы керек деп ойлаймын.
Шынын айту керек, соңғы уақытта бір елде кеңес үкіметін қалпына келтіреміз деген қимылдар жасалып жатыр. Кеңес үкіметі қалпына келу керек пе, керек емес пе? Залда отырғандардың біразы сол 70-80 жылдарды есіне алады да, сол кезде оқу тегін, ем тегін, парақорлық аз болғанын есіне алады да, сол кезді аңсайды. Бірақ, егер де сол билік бір адамдың жанын заңсыз алса, ол мемлекет те заңды емес, ондай мемлекет өмір сүрмеуі керек деп ойлаймын.
Неге ол мемлекетті аңсамауымыз керек? Біріншіден, 1921-1922 жылдары қазақ жерінде 1 миллиондай халық аштан қырылыпты. Одан кейін 1928 жылы 1054 бай отбасының малын тәркілеп, отбасын итжеккенге немесе басқа өңірлерге айдатып, қазақтың жерін талан-тараж қылды.
НКВД дерегінше, 1931-1933 жылдар арасында қазақ даласында 2,5 млн-дай адам қырылған. Оның өзін ""толық емес"" мәлімет деп ұсынған. Кей зерттеушілер ашаршылықта 4 млн-ға дейін қазақ қырылғанын айтады. Мүмкін. НКВД-ның өзі толық емес мәлімет бойынша 2,5 млн адам қырылды деп тұрса, менің ойымша, одан да көп адам қырылған болуы мүмкін.
Ал 1937-38 жылдары 100 мыңның үстінде адам қуғын-сүргінге ұшырады дейміз. Қазір архивтерде 714 мың құжаттың әлі ""құпия"" грифы алынбаған. Олар ашылса, цифрлардың көкесі сонда көрінеді. Бірақ олар қашан ашылады деп күтіп отырғанша, жасы 90-нан асқан қариялармен сөйлесіп, қанша адам, қандай жағдайда аштан қырылды немесе саяси қуғын-сүргінге ұшырады деген сипатта әңгімелерін жазып алу керек.
Үлгі ретінде айтайын, бір кісі бар, бір өзі жамбылдық қариялардың осындай ашаршылық туралы деректерін жазып алып, үш томдық кітап шығарды. Қазір статистика бойынша жасы 90-нан асқан кісілердің саны 30 мыңға жуық екен. Солардың бәрімен сөйлесіп, есінде қалған естеліктерін жазып, мәліметтерді топтастырсақ, қазақтың трагедиясын көрсете алатын едік.
Оқи отырыңыз: Шымкентте жол құрылысы астынан саяси қуғын-сүргін құрбандарының сүйектері табылды
Мақсат АЛПЫСБЕК, Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің профессоры, тарих ғылымдарының докторы:
– Егер біз тарихтан тәлім алмасақ, жиындарымыздың еш мәні жоқ. Жылап-сықтап, болған жайтты айта берудің мәні қандай? Мемлекеттің түзелуі әрқайсымыздың мойнымызда. Архив құжаттары әлі ашылады. Бұл – тарих.
Жақсы мемлекеттердің архивтері ешқашан жабық болмайды. Неге? Өйткені жақсы мемлекеттердің архивінде мемлекеттердің даму тарихы жатады. Ол қалай ел болды, қалай гүлденді, қалай әлемде озық ел қатарына енді деген мәліметтер жатады. Ал тозық мемлекеттердің архиві үнемі жабық жатады. Неге? Өйткені, тозық мемлекеттердің архивтерінде үкіметтің өз халқына жасаған қылмыстарының дәлелдері жатады. Сол дәлеледерді көрсетпес үшін олар архивті жауып, жасырып, халыққа көрсеткізбейді.
Қазіргі Қазақстанның құқықтық тұрғыда Кеңсе одағының архивтерін күзетіп отыратын құқысы жоқ. Өйткені Кеңес одағы басқа мемелкет болған. Ол қазір тарихта жоқ. Біздің мемлекет бүгінде жоқ мемлекеттің құпиясын сақтап отыр. Қандай негізде сақтап отыр? Сенің мемлекетің 1991 жылы құрылған. Ендеше, оған дейінгі мемлекеттің құжаттарына қандай қатысың бар деген сауал туындайды. Не үшін күзетіп отырасың? Не үшін ол халықтың игілігіне берілмейді? Франция, Германия сынды әлемнің көптеген елінде оны жауып тастамақ түгілі, цифрландырып, интернет арқыл жария етіп қойған. Қандай құжат алғыңыз келсе, ала аласыз.
Біз Шортанды ауданында аштық қалай болғанын сұрастырдық. Сол жақта Егемен деген ауыл бар, бұрын  Голощекин деп аталған екен. Сонда аштықтан қазақтар 100 пайыз қырылып қалған. Екі-үш адамның ғана ұрпағы бар. Солар халықтың кезінде қалай қырылып қалғанын айтып отыр. Сол жылдары қазақтардан босаған жерлерге  поляктарды, басқа халықтарды жер аударып әкелген.
Бүгінгі күні біреулер ""Біз келгенде қазақтың даласы елсіз жатқан, адам болмаған"" деп айтады. Ол бос жатқан жер емес еді. Олар келгенге дейін қазақты қырып салған. 44 млн малын тартып алып, аштық ұйымдастырып, жерді қазақтан босатқан соң, әртүрлі халықты әкеліп қоныстандыруға ниеттенген саясат жатқанын біз ешқашан ұмытпауымыз керек.
Оқи отырыңыз: ""Бір жылда 12 ғасыр тарихын оқиды"". Алматылық ұстаз оқу бағдарламасын өзгертуді ұсынды
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Ғалымдар ол деректердің ашылғанын күтіп отырмай, зерттеуді жалғастыра беру керектігін айтады.",,2022-05-31T14:25:00+05:00
3-it-pen-100-mysyqqa-pana-elordadagy-zanuarlar-uiinen-fotoreportaz,informburo.kz,3 ит пен 100 мысыққа пана. Елордадағы жануарлар үйінен фоторепортаж,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/3-it-pen-100-mysyqqa-pana-elordadagy-zanuarlar-uiinen-fotoreportaz,"2022 жылдың 2 наурызында ""Жануарларға жауапкершілікпен қарау туралы"" заң күшіне енді. Ол бойынша азаматтар асырап отырған жануарларының өмірі, денсаулығы және күтіміне жауапты. Дегенмен, еріктілердің айтуынша, қаңғыбас жануарлар азаймай отыр. Олардың арасында асыл тұқымдылары да бар. Жануарлар қандай жағдайда иесіз қалады? Ит-мысықтар көшеден қандай жағдайда ауланады? Оларға жаңа үй тауып беру мүмкін бе?
Informburo.kz тілшілері Нұр-Cұлтан қаласындағы ""Спаси друга"" жануарлар үйіне барып, мұндағы жануарлардың өмірімен танысты.
"" Спаси друга "" жануарлар үйі 2019 жылы ашылған. Мұнда 100 шақты мысық пен 3 ит мекендейді. Жануарларға Людмила мен Мәдина есімді екі азаматша кезектесіп қарайды. Людмила күнде сағат 10:00 – 14:00 арасында жануарларға күтім жасаса, Мәдинаның кезегі 14:00 – 18:00 аралығына сәйкес келеді.
Людмила екі жылдан бері жануарларды бағып-қағушы болып жұмыс істейді. Айтуынша, бұл жұмысқа кездейсоқ тап болған.
""Ол уақыт карантин кезі еді. Үйде отырғанмын. Кенет ""Спаси друга"" жануарлар үйі жануарларға қарайтын адам іздейді"" деген хабарландыруды көзім шалды. Қызық болып көрінді де, хабарластым. Ажар бәрін түсіндірді. Ертеңінде бірден жұмысқа кірісіп кеттім. Жұмысым өзіме ұнайды"", – дейді ол.
Людмиланың айтуынша, мұндағы жануарлардың бәрі далада қалған жерінен жинап алынған.
""Мұндағы ит-мысықтардың көбі адамдардан жапа шеккен. Көбі өте ауыр жағдайда келеді: түрлі ауруға шалдыққан, үсті-басы жара-жара болады. Оларды бірден ветеринарға апарамыз. Сосын қажетті ем-дом жасаймыз. Олар да адам сияқты: ауырады, еркелейді, назар аударғанды қалайды"", – дейді Людмила.
Людмиланың айтуынша, оларға көшеден иесіз жануар тауып алғанын айтып хабарласатын еріктілер көп.
""Орын болса, қабылдауға тырысамыз. Алғашқы уақытта жануарлардың әрқайсын кварцталған торларға жеке-жеке орналастырамыз. Барлық екпесі салынып, кастрация мен ем-домы жасалғанша оңаша тұрады. Аптасына бір рет ветеринар келіп, қарап кетеді. Қайсына ем керек, қайсына күтім керек, айтады. Соған сай әрекет етеміз"", – дейді ол.
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар 2023 жылдың қыркүйегінен бастап үй жануарларын тіркеуге міндеттеледі
Орталықта британ, шотланд, бенгал, бирман тұқымды мысықтар көп. Арасында марғаулар да бар.
""Бұл марғаулардың туғанына 1,5 апта ғана болды. Оларды анасымен бірге Луи Пастер көшесінде орналасқан бір жатақханадан алып келдік. Ол жердегі тұрғындар жануарларға мүлде қарамайды екен. Олар туралы шағымданып хабарласқандар көп. Мысықтардың жағдайы өте нашар"", – деді Людмила.
Мәдина да оның сөзін растады.
""Иесі мысықтарды дәлізге шығарып тастап, өзі үш күнге кетіп қалған. Көршілерінің айтуынша, марғаулар бұдан да көп болған. Кейбіреуі өліп қалыпты. Қазір оларды анасынан бөлек ұстап отырмыз. Себебі, мәулен ауырып қалды, карантинде отыр"", – дейді Мәдина.
Мәдина алғаш рет бұл жерге марғау асырап алу үшін келген. Бірақ, мейірімге зәру қанша жануарды көргенде бұл жұмысқа өзі сұраныпты.
Қызметкерлердің айтуынша, қараусыз қалған жануарларды орналастырғысы келіп хабарласатындар қатары қыстыгүні арта түседі. Алайда, жануарлар үйінде орын шектеулі болғандықтан бәрін бірдей қабылдай алмайды екен. Десе де, жануарлар үйінен мысық, ит асырап алушылар да көп.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда қандай жануарларды үйде ұстауға болмайды?
""Ақырындап жануарларды жаңа үйлерге оналастырып жатырмыз. Басшымыз мысық, ит асырап алғысы келетіндерді өте мұқият іріктейді. Ұзақ уақыт бақылауда ұстайды. Фото-бейне есеп сұрап отырады. Қандай тамақ беру керек, қандай дәрігерге апару керек екеніне дейін айтады. Себебі әртүрлі адамдар бар. Мысалы, бір британ мысығын иесі табыс көзі ретінде пайдаланған. Марғауларын сатып отырған. Бес рет күшіктегеннен кейін мысық стресске түскен, иесін тістеп, тырнап алатын болған. Сол кезде оны керексіз деп тауып, көшеге қуып жіберген. Біз оны ұзақ уақыт емдедік. Басында бізді де маңайына жолатқысы келмейтін. Қазір үйреніп қалды. Жақында оны да жаңа иесі алып кетеді"", – дейді Людмила.
Орталықта бес ит болған. Оның екеуі жуырда үйлерге орналастырылған. Енді үшеуі қалыпты.
""Умка деген итіміз болды. Асыл тұқымды ақ түсті ит еді. Оны күшік кезінде Лесозаводтан тауып алдық. Адамдар әбден қинаған: арқасының бәрі күйіп қалған, темекі шоғының іздері болды. Керекті ем-домын жасадық. Соны алдында бір кісілер асырап алды. Жағдайы жақсы. Суретін жіберіп тұрады"", – дейді Людмила.
""Үй жануарын асырап алғысы келетіндер бізді инстаграм арқылы табады. Кейде өздері келіп, көріп алып кетеді. Кейде біз айтқан жерлеріне апарып береміз"", – дейді ол.
Оқи отырыңыз: Брижит Олуа, Бардо қорының жетекшісі: Иесіз жануарларды панажайда ұстау нәтиже бермейді
""Жануарлар да бала сияқты. Оларға да жылу, мейірім керек. Балалар өзіне не керек екенін айта алса, бұлар айта алмайды. Бұлардың ешкімге зияны жоқ. Кейде адамдар жануарларды асырап алып, стерилизация жасатпайды. Сосын оларды бей-берекет көбейтіп, ие бола алмай қалады. Былтыр тегін стерилизация болды. Көп адам ол туралы тіпті білмеді де. Біраз адамға біз айтып, жасаттырдық"", – дейді Людмила.
""Жануарлар үйін ұстаудағы ең үлкен мәселе – қаржы жетіспеушілігі. Себебі, қаладағы барлық жануарлар үйі жекеменшік. Демеуші жетіспейді. Мемлекет тарапынан ешқандай қаржыландыру жоқ. Ал біздің мекенді жалға алу, тамақ, стерилизация, екпе сияқты шығындарымыз бар. Мысалы, біз мекенді ай сайын 170 мың теңгеге жалдаймыз. Тамаққа ай сайын 500-600 мың теңге кетеді. Сонымен қатар медициналық препараттар, ветклиника қызметі, стерилизация, екпе – бәрі қымбат тұрады. Оған ай сайын кем дегенде 150 мың теңге жұмсаймыз. Сондықтан, жануарлар үйін ұстау оңай емес. Қазір қолы ашық, әрдайым көмекке дайын тұратын адамдардың арқасында ғана жұмысымызды жүргізіп отырмыз. Әрқашан жабылып қалу қаупі бар. Ал біз жабылып қалсақ, қарауымыздағы жануарлар көшеде өліп қалады"", – дейді жануарлар үйінің негізін қалаушы Ажар Назарбекова.
Ажар халықаралық компанияда жұмыс істейді. Сонымен қатар ерікті ретінде жануарларды қорғау мәселесімен айналысады.
Ажар Назарбекованың айтуынша, қаладағы зооқорғау қызметіндегі негізгі мәселе – жануарларды қорғау туралы заңның орындалмауы.
""Заң қабылданды, бірақ, өкінішке қарай, мемлекеттік билік өкілдері оны орындамайды. Мәселен, қалалық жануарлар үйі салынған болатын. Оны INUCOBO жануарларды қорғау ассоциациясына береміз деп уәде еткен. Бірақ әлі бермеді, қолданылмай тұр. Неге екені түсініксіз. Ветқызметте жануарлар үйі бар, бірақ ондағы жағдай өте нашар. Жануарларды тамақтандырмайды, санация жасалмайды. Яғни, қалада жүрген жануарды алып, ветқызметке апару өлімге апарумен тең. Шын мәнінде қаладағы жануарлары қорғау саласында жағдай өте нашар. Жалпы ел бойынша да жақсы дей алмас едім"", – дейді Ажар Назарбекова.
Оқи отырыңыз: ""Қазақстан халқынан ит пен мысықты өлтірмеуді өтінемін"". Брижит Бардомен эксклюзив сұхбат
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Еріктілер қазіргі уақытта жануарлар үйін ұстау оңай емес екенін айтады.,,2022-05-20T16:00:00+05:00
zol-belgisin-qazanga-qaqpaq-etedi-kolik-apatynyn-ziileuine-ne-sebep,informburo.kz,"""Жол белгісін қазанға қақпақ етеді"". Көлік апатының жиілеуіне не себеп?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/zol-belgisin-qazanga-qaqpaq-etedi-kolik-apatynyn-ziileuine-ne-sebep,"""Қазақавтожол"" ЖШС Алматы облысының негізгі туристік және экономикалық кластерлеріне апаратын жолдарды жөндеу, құрылымдарды орнату бойынша баспасөз турын өткізді. Informburo тілшісі шұңқырды жөндеу, жол белгілері мен қоршауларды орнату секілді қауіпсіздік мақсатында жасалатын жұмыстарды көзімен көріп қайтты.
Биыл жол төсемін қалпына келтіруге және республикалық маңызы бар жолдарда қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында 473 500 шаршы метр жолға шұңқырларды жөндеу көзделген, ол жұмыстың 60 мың шаршы метр. Алматы облысында жоспарланған. Жөндеу жұмыстары екі айға созылады. Жолдың жартысы сәуір-мамырда, қалған жартысы күзде жөнделеді.
Баспасөз туры барысында ең бірінші ""Алматы-Талғар-Бәйдібек Би"" автожолының 57-шақырымында шұңқырды тазалап, бетін жабу, жарықты битуммен бітеу жұмыстары жүргізілді.
""Шұңқырларды жолдың мерзімін ұзарту үшін және болашақта бүлінбеуі үшін жабамыз. Көктемде жер жұмсақ болғандықтан жаңбыр жауғанда су кіріп, бүлінбес үшін жолдағы жарықшақтарға битум құямыз. Жолдың бүлінуіне көбіне 70 тоннаға дейін жүк алып жүретін машиналар себеп. Бізде көлік пен жүктің салмағына шектеу қойылған. Әріптестерімізбен бірге рейдке шығып, талапты бұзғандарды ұстауға тырысамыз"", – деді ""Қазақавтожол"" ЖШС Алматы облыстық филиалының бас инженері Берік Сарқытбаев.
Жол жабдықтарын ұрлау мәселесі де назардан тыс қалмады. 2021 жылы жол құрылымдарының ұрлануы салдарынан 60 миллион теңгеден астам залал келтірілген.
Оларды көбінесе жол маңындағы ауыл тұрғындары күнделікті тіршілікте пайдалану үшін немесе темір қабылдау пунктеріне өткізу мақсатында алады. Қораны жабуға қисыз сызықты білеу мен торлы қоршауларды жиі ұрлайды. Мұның салдары жол-көлік оқиғаларына әкелуі мүмкін. Мысалы, торлар болмаса түнде мал жолға шығып кетіп, көлікпен соғысуы мүмкін.
Ал қисық сызықты білеу болмаса қалғып кеткен жүргізуші жолдың қарсы бетіне шығып кетіп, бұл ауыр жол апатына әкеп соқтыруы мүмкін. Сондықтан ""Қазақавтожол"" өкілдері жол құрылымын ұрлау фактілерін дереу полицияға хабарлауды сұрайды.
""Жақында ""Алматы-Бішкек"" автожолында жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқанын білдіретін сары түсті уақытша белгілер іліп қойдық. Көз алдымызда 1 не 2-сынып оқитын кішкентай арқалап әкетіп бара жатыр. Тоқтатып оны не істейтінін сұрасақ ""металлға өткіземіз"" деді. Қазанның бетін жабу үшін әкететіндер бар. Көк-қызыл түсті катафоттардың түгін қалдырмай алып кетті. Арыз-шағым түсірдік. Былтыр ""Алматы-Қорғас"" автожолында жануарларды өткізбейтін торлар орнаттық. Тұрмыста пайдалану үшін тұрғындар 353 метрін ұрлап кетті. Келтірген шығынға байланысты полиция қызметкерлері әкімшілік не қылмыстық іс қозғап, азаматтарды жауапқа тартады"", – деді ол.
2021 жылы үй жануарларының қатысуымен 109 жол-көлік оқиғасы тіркеліп, салдарынан 139 адам зардап шегіп, 30 адам қаза тапқан. Ал 2022 жылдың бірінші тоқсанында 11 жол-көлік оқиғасы тіркеліп, 15 адам түрлі жарақат алып, 3 адам қайтыс болған. Әсіресе, Маңғыстау облысында осындай жағдай жиі болады.
""Қазақавтожол"" республикалық маңызы бар жолдар бойында жануарлардың жолға шығуын болдырмайтын 855 331 шақырым қорғаныс қоршауларын орнатқан.
""Жол бойындағы ауыларда жануарлардың көбінің құлағында сырға болмайды. Түнде қараусыз жібергенде жолға шығып кетіп, көлікпен соғысса иесін таба алмаймыз. Үлкен автобандарда 120-150 км/сағ жылдамдықпен жүретіндер бар. Алдынан жануар шықса дер кезінде тоқтап үлгермейді. Азаматтар жануарларды қараусыз жібермесе дейміз. Жүргізушілер көріп үлгеруі үшін жануарларға жарық шағылыстырғыш ленталар тағып қойса дұрыс болушы еді"", – деді ""Қазақавтожол"" ЖШС баспасөз қызметінің жетекшісі Адина Айнаева.
""Қазақавтожол"" жолдағы қауіпсіздікті сақтау мақсатында республикалық акция бастап, үй жануарларын ұстауға қатысты жадынама әзірлеп, мал иелерімен жеке кездесулер мен түсіндіру жұмыстары жүргізіп жатыр. Акция аясында үй жануарларына арналған жарық шағылыстыратын ленталар таратылады.
Мекемеде ел бойынша 3 500 адам жұмыс істейді. Жолды жөндейтін, тазалап, қыста қарын күрейтін жұмысшылар қауіптің ортасында жүреді. Неге десеңіз жөндеу жұмыстары кезінде жүргізушілер жылдамдықты 20 км/сағ асырмау керек. Бұл талап сақталмай, жұмысшыларды соғып кету оқиғалары жиі болады.
Адина Айнаева бүлінген жолдар туралы әлеуметтік желілердегі ресми аккаунттарда хабарлауға болатынын атап өтті. Халықтың арыз-шағымына құлақ асатынын, алайда бюджет қаржысы жеткілісіз, өйткені қажет соманың 66 пайызы ғана бөлінеді дейді ол.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2021 жылы жол жабдықтарының ұрлануынан 60 миллион теңгеден астам залал келген.,,2022-05-13T16:30:00+05:00
qazaqsa-uirengisi-keletinder-kop-orys-zigit-qalai-qazaq-tili-klubyn-qurdy,informburo.kz,"""Қазақша үйренгісі келетіндер көп"". Орыс жігіт қалай қазақ тілі клубын құрды?",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqsa-uirengisi-keletinder-kop-orys-zigit-qalai-qazaq-tili-klubyn-qurdy,"Алексей Скалозубовтың ""Батыл бол!"" қазақша сөйлеу клубының негізін қалағанына көп болған жоқ. Клуб кездесулеріне қазақ тілін үйренемін деген кез келген адам тегін қатыса алады. Informburo.kz тілшісі Алексеймен сұхбат құрып, қазақ тілін үйренуге және қазақ тілі клубын құруға не себеп болғанын сұрады.
– Алексей, қазақ тілі клубының идеясы қалай дүниеге келді?
– Мен қазақ тілін бұрыннан үйренгім келетін. Мектепте жақсы оқыдым. Пәндердің бәрінен, оның ішінде қазақ тілінен де бестік баға алуға тырыстым. ҰБТ-да қазақ тілінен 25 ұпайдың 23-ін жинадым. Қостанайда университетте оқығанда деңгейімді көтеріп, ойымды қазақша жазып үйренуге тырыстым. Бірақ, ол уақытта менде қазақша сөйлесетін ешкім болмады. Сыныптастарым мен курстастарымның арасында қазақтар болса да, олар қазақша сөйлемейтін. ""Қазақша түсінеміз, бірақ сөйлей алмаймыз"" дейтін олар. Шыны керек, мен туып-өскен Есіл мен Қостанайда бәрі орысша еді.
Үш жыл бұрын Алматыға көшіп келдім. Дәмхана мен асханаға барғанда тілімді жаттықтыра бастадым. Бірақ, бұл жеткіліксіз болды. Кассада тұрып жарты сағат әңгімелесе алмайсың. Уақыт өте келе жаңа достар таптым. Олардың көбі Шымкент, Тараз, Түркістан, Қытайдан келгендер. Карантин кезінде жиі жолығып, қазақша сөйлесіп, ауызекі тілді жаттықтырдық. Бұл мен үшін өте күшті практика болды. Кейін карантин талаптары әлсіреп, мұндай кездесулеріміз сиреп кетті.
Бір жыл бұрын Instagram желісінде қазақша үйрететін жақсы репетитор іздеп, сториз салдым. Солай ""Батыл бол"" клубының негізін қалаушылардың бірі Ақжарқынмен таныстым. Бір-екі ай сабақ алып, үзіп, қайта жалғастырып, тағы да үзіп жүрдім. Бірде ақша, бірде уақыт жетпесе, енді бірде күш-жігер болмады. Онлайн сабақ маған ұнамайтын. Сөйтіп, қазақша сөйлесу клубтарын іздедім. Бірақ, олардың бәрі ақылы екен. Міне, осылай клуб құру идеясы қажеттіліктен туды.
Оқи отырыңыз: Владислав Тен: Мемлекеттік қызмет иелеріне қазақ тілін білуді міндеттеу қажет
– Клуб неге ""Батыл бол!"" аталады?
– ""Батыл бол!"" орысша ""Смелее!"" немесе сөзбе-сөз ""Будь смел!"" деп аударылады. Клубтың атауы қазақ тілінде сөйлеуге деген жеке кедергілер мен қорқынышты жеңу деген ойды жақсы ашып тұр. Күнделікті өмірде қазақша сөйлеп бастау үшін батылдық қажет.
– Тіл үйренуде қандай әдістемені қолданасыздар?
– Кездесулерді волонтерлармен бірге өткіземіз. Қазақ тілін ауызекі бастапқы деңгейде білемін, бірақ бұл кездесуді ұйымдастыруға, тапсырмаларды үлестіріп, рөлдерді бөліп, уақытты бақылауға кедергі емес. Оған қоса әр кездесуде қазақ тілін еркін меңгерген, қазақ тілін үйрететін және репетитор тәжірибесі бар волонтерлер мен кураторлар болады. Олар түсінбеген сұрақтарға жауап беріп, сөйлем мен диалог құрауға, бейтаныс сөздеді аударуға көмектестеді.
Әдістемеміз өте қарапайым. Біз бірден қазақша сөйлеп бастаймыз. ""Танысу"" секілді қарапайым диалогтар жазылған брошюралар таратамыз. Онда қысқа да жеңіл сөйлемдер бар. Диалогтар әртүрлі форматта болады. Екі адам сөйлескенде қалғандары тыңдайды. Не болмаса бәрін жұпқа бөлеміз, сосын олар өзара ауысып отырады. Осы қарапайым әдістеме соншалықты тиімді болады деп ойламаппын. Тіпті қазақ әліпбиін білмейтін жаңадан үйренушілер мен шетелдіктер бірінші кездесуден-ақ сәлемдесіп, дәмханада тамаққа тапсырыс береді. Қатысушылардың бойында қазақ тіліне деген құштарлық пен ынтаның қалай оянатынын сөзбен айтып жеткізу қиын.
Оқи отырыңыз: Қазақ тілі қайтсек қажет тіл болады?
– Клуб мүшелері қазақ тілін не үшін үйренгісі келеді?
– Сауалнама жүргізгенде қатысушылардан мұны тікелей сұраймын. Әртүрлі жауап бар. Біреуге ана тілін білмеу – ұят. Біреу Қазақстанды аралап, кездескен жанның бәрімен еркін сөйлескісі келеді. Біреуге қазақ фильмдері мен музыкасы ұнайды. Енді біреуге қазақ тілі жұмыста, бизнесте көмектеседі. Ал біреу мұны азаматтық борышы санайды. Қатысушылардың арасында жақындары мен туыстарын түсінгісі келетіндер де, қазақтілді адамға ғашық болып қалғандар да бар.
– Қазақ тілін үйренуге өзіңізді қалай жігерлендіресіз?
– Тіл үйренуге ойын түрінде қараймын. Күнделікті өмірде әріптестеріммен, достарыммен, сондай-ақ таксиде, дүкенде немесе кафеде қазақша сөйлесуге тырысамын. Әрбір жетістік қуанышқа кенелтіп, әрі қарай әрекет ете беруге түрткі болады. Әсіресе, айналамдағылардың қолдауы мен қошеметі қуантады.
– Көп адам ""тіл үйренуге қабілетім жоқ"" деп сылтауратады. Бұл миф пе, әлде шынымен солай ма?
– Миф. Біз клубта ережелерді үйренбейміз, грамматика мен бітпейтін қызықсыз жаттығуларға байланып қалмаймыз. Бір-бірімізді тыңдап, сөйлесеміз. Мұнда құштарлық көп те, жүктеме аз. Тілдік ортаға толық енеміз. Сөйлеу әдетін жиі қайталау мен сұрақтарға қазақша жауап беру арқылы қалыптастырамыз. Балалар екінші-үшінші сабақтардан-ақ сұрақтарға тез жауап беріп, өзі де сұрақты жылдам қояды.
Публикация от Батыл бол! Бесплатный разговорный клуб казахского языка (@batylbolclub)
Оқи отырыңыз: ""Субтитр қазақ тілінің мәртебесін түсіреді"". Қазақстанның кино нарығы туралы дубляж режиссерімен сұхбат
– Клубқа қатысу тегін екен. Сонда қандай да бір көмек керек емес пе?
– Клубымыздың негізгі қағидасы – ақы алмау. Қазақ тілін меңгеріп жүрген адамның алдынан болмашы кедергі шықпауы керек. Тіпті 100 теңге жинағанның өзі кедергі. Әр адам өзін барынша жайлы, тең жағдайда сезінуі қажет.
Twitter мен Facebook-та бірнеше адам бірден кездесу өткізетін орын беруге дайын екенін жазды. Бірі өз кеңсесін ұсынса, енді бірі мемлекеттік мекемелерге жүгінуге кеңес берді. Жазбамды оқығаннан-ақ Әлеуметтік инклюзивті бағдарламалар орталығынан Салтанат Мурзалинова-Яковлева жазып, орталықтан кездесу өткізетін орын ұсынды. Клуб сол жерде ашылды. Facebook-та оқырмандардың көмегімен Visit Almaty-мен кездесу өткізуге келістік.
Бізге блогер Яков Фёдоров келгеннен кейін әкімдіктен адамдар байланысып, кездесуге шақырды. Әкімнің орынбасары бастамамызды қолдау көрсетті. Осылайша Жастар ресурстық орталығы мен Visit Almaty-да тұрақты кездесу орнымыз пайда болды.
– Сабақта адамдар көп күліп, қол шапалақтайды екен. Бұл бір-біріңізді қолдаудың тәсілі ме?
– Иә, кездесулер үнемі көңілді өтеді. Топта әр диалогтан кейін қол шапалақтаймыз. Бұл әр қатысушы үшін үлкен қолдау, сөйлеушіге қуаныш сыйлап, мотивация береді. Сұрақтарға қызықты берілген жауап жайлы және бейресми атмосфера тудырады. Оның үстіне қазақша әзілдеу және сол әзілді түсіну тамаша емес пе?!
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",&quot;Батыл бол&quot; клубының кездесулеріне қатысу – тегін.,,2022-04-28T15:44:42+05:00
60-myn-uige-zaryq-beredi-almaty-oblysyndagy-zel-stanciyasynyn-qurylys-alanynan-reportaz,informburo.kz,"""60 мың үйге жарық береді"". Алматы облысындағы жел станциясының құрылыс алаңынан репортаж",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/60-myn-uige-zaryq-beredi-almaty-oblysyndagy-zel-stanciyasynyn-qurylys-alanynan-reportaz,"Алматыдан 140 шақырым жерде қуаты 60 МВт жел электр станциясы салынып жатыр. Станция жылына 225,7 млн кВтс электр энергиясын өндіреді. Бұл – 60 мың үйді қамтуға жеткілікті қуат. ЖЭС парниктік газдар шығарындыларын 206 мың тоннаға дейін азайтуға мүмкіндік береді, сондай-ақ жылына шамамен 89 мың тонна дәстүрлі отынның орнын басады. Informburo.kz тілшісі Шелек дәлізіне барып, ЖЭС құрылысымен танысып қайтты.
Энергетикалық нысан Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданындағы Шелек дәлізінде орналасқан. Мұнда әрбір номиналды қуаты 2,5 МВт болатын 24 жел энергетика қондырғысы, қосалқы станция, электр қуатын тасымалдайтын әуе желілері мен ілеспе инфрақұрылым нысандары салынады. Жобаның жалпы құны – 37,4 млрд теңге.
Шелек дәлізіндегі желдің орташа жылдық жылдамдығы 50 метр биіктікте 7,8 м/с деңгейіне жетсе, ағынның тығыздығы 310 Вт/м 2 құрайды. Болашақта ЖЭС қуатын 300 МВт-қа дейін арттыру жоспарланып отыр.
""Құрылысты бастамас бұрын жел қарқынын өлшедік. Одан кейін жел генераторларын орналастыру моделі әзірленді. Көлеңкелеу деген эффект бар, жел қондырғысы желді өткізгеннен кейін екіншісіне де мүмкіндік беру керек. Мұнда жел қарқыны 8,1 м/с құрады. ЖЭС жылдамдығы 5 м/с асатын алаңдарға салынады. Жері теп-тегіс, Шелек дәлізінің қос қалқаны тау болған соң жел екі бағытқа соғады. Бұл жерде ЖЭС-тен бір ГВт-тан жоғары электр қуатын өндіруге болады. Жергілікті электр компаниясы нысанды қабылдауға дайын. Паркті кеңейтер болсақ, жаңа қосалқы станциялар мен желілер салу қажет"", – деді ""Самұрық-Энерго"" АҚ ""Жобалар портфелін басқару"" кеңсесінің басшысы Аңсар Айдаров.
Оқи отырыңыз: Энергетика сарапшысы: Көмір станцияларынан әзірге бас тартудың қажеті жоқ
Жел генераторлары өндірген электр энергиясы ортақ жинау қосалқы станциясында жинақталады. Трансформаторлар кернеуді 35 кВ-тан 110 кВ-қа көбейтеді. Электр энергиясы 42 км жердегі ""Шелек 68И"" торапты аралық станциясына жеткізіліп, әрі қарай энергокешендерге таратылады. Энергияны теңгерімдеуге желілік оператор жауап береді.
ЖЭС іске қосылғанда қосалқы станцияда бес оператор ғана жұмыс істейді. Олар қондырғылардың жағдайын бақылап отырады. Әр генераторда 30-35 датчик бар. Э лектр энергиясын тіркейтін автомат жүйесі, мониторинг, болжау бағдарламалары жұмыс істейді.
Жобада энергияны жинақтауыш қарастырылмаған. Десе де болжам жасау жүйесі жұмыс істейді. Аңсар Айдаров жобаны кеңейткенде міндетті түрде жинақтауыш қолдану керек дейді. Ол кезде энергияны бірқалыпты кестемен беріп, режимді сақтау қажет.
"" Жел генераторы айтарлықтай операциялық шығындарды талап етпейді. Майды ауыстырып, күтіп-баптау керек. Барлығы бірге жұмыс істейді. Біреуінде ақау болса тоқтатылады, ал қалғаны жұмыс істей береді. ЖЭС жел жылдамдығы 25 м/с дейін жұмыс істейді. Егер жел одан да күшті болса генераторлар тоқтайды"", – деді ол.
Жел генераторлары 25 жылға жарамды. Оларды әрі қарай жаңғыртып, жаңасына ауыстыруға болады. Инвестиция төлқұжатында 15 жыл деп көрсетілген, өйткені осы уақыт аралығында мемлекет субсидиясымен кепілді электр энергиясын береді. Әрі қарай қалыпты нарық шарттарымен жұмыс істейді.
""Жоба 15 жыл бойы кепілдендірілген электр энергияны сатып алу мемлекет қолдауы есебінен іске асырылады. ЖЭС үшін 1 кВт – 22,68 теңге тарифі бекітілген. Бүгінде тарифтің мемлекет субсидиялайтын бөлігі 1 теңгеден аспайды. Түпкілікті тұтынушының қалтасына салмақ түскенімен экология, инвестиция, жаңа жұмыс орны мен компетенциялар, халықаралық деңгейде міндеметтелерді алу және орындау секілді оң тұстары барын ұмытпау қажет"", – деді ""Самұрық-Энерго"" өкілі.
Оқи отырыңыз: Қазақстанға қандай ядролық реактор қажет? Сұхбат
Аңсар Айдаров Шелекте ЖЭС қана емес, қуаты 350 ГВт СЭС салуға болатынын айта кетті. ""Самұрық-Энерго"" Шелек дәлізінен бөлек, Ерейментауда қуаты 50 МВт жел электр станциясын салу жобасын іске асырып жатыр.
Құрылыс 1,5 жылдан бері жалғасып жатыр, 75 пайызға аяқталған. 24 қондырғының 13-і орнатылды. Қытайлық GoldWind компаниясы шығарған жабдықтар әкелінген. Жобаны ""Самұрық-Энерго"" холдингі Power China қытай корпорациясымен бірге жүзеге асырып жатыр. Қ ұрылысқа 300 адам жұмылдырылған. Оның ішінде шетелдік инженерлер де, жергілікті жұмысшылар да бар.
Қытайлық мамандар жергілікті инженерлерге станция салу, жобалау, іске қосу және күтіп-баптауды үйретеді, яғни ЖЭС құрылысы жаңа компетенцияларды меңгеруге мүмкіндік берді.
""2000 жылдардан бастап Қытайда жаңартылатын энергия көздеріне ерекше мән беріліп, үлкен жобалар қолға алынды. Елде ауаның ластануы үлкен мәселеге айналғандықтан көмірді пайдалануды азайтты. Қазір технологиялар дамығаны сонша ЖЭС-ті кез келген жерде, тіпті теңізде де сала береміз. Бұл жобаны 2019 жылы бастадық, бірақ коронавирус пандемиясына байланысты жұмыс баяулады. Шелек дәлізі жел және күн электр станциясын салуға таптырмас орын. Ж оба аяқталған соң қазақстандықтарға білгенімізді үйретіп, әлеуметтік жобалар жасаймыз"", – деді Hydrochina корпорациясының өкілі Хэ Дзюнвень.
Алматы қаласы мен облысы бір энергокешенге кіреді. Алматы ЖЭО, Қапшағай және Алматы Каскад ГЭС, Жамбыл ГРЭС, сондай-ақ Есік, Мойнақ, Қатарал, Талдықорған ГЭС жұмыс істеп тұрғанына қарамастан Алматы қаласы мен облысында энергия тапшылығы бар. Облыстағы өндіруші күштер мұндағы электр қуатына деген сұраныстың жартысын ғана өтейді.
Тапшылық сыртқы энергия өндірушілер, яғни республиканың солтүстік облыстары, Жамбыл ГРЭС және Қырғызстан есебінен жабылады. Осы аталған факторлар, сондай-ақ өңірде жаңартылатын энергия көздерінің қолайлы ресурстық базасының болуы ""Самұрық-Энерго"" жобасы – Шелек дәлізіндегі қуаты 60 МВт жел электр станциясын салуға негіз болып отыр.
""Алматыдағы жылу электр орталығын газға ауыстыру және қуатын арттыру секілді стратегиялық кешенді шаралар бар. Агломерацияда жаңартылатын энергия көздері нысандарын салып, кәсіпорындар мен тұрғындарға қажет электр жүктемесін жабу керек. Жаңартылатын энергия көздері есебінен генерация көлемін арттыру үшін маневрлік қуатты да арттыру керек. Ол үшін газбен жұмыс істейтін үшінші ЖЭО қуатын арттыруды жоспарлап отырмыз. Екінші ЖЭО бойынша техникалық-экономикалық негіздемесін әзірледік. Мемлекеттік сараптама оң бағасын берді. Жоспар бойынша жобаны ЕҚҚД банкі қаржыландырады. Банк жобаны мақұлдау үшін экологиялық, техникалық және қаржылық сараптама жасап жатыр. Биыл келісімшартқа қол қойып, жобалау мен құрылыс-монтаждау жұмысына кірісеміз"", –  деді ""Самұрық-Энерго"" АҚ ""Жобалар портфелін басқару"" кеңсесінің басшысы Аңсар Айдаров.
2009 жылы жаңартылатын энергия көздерін қолдауға бағытталған алғашқы заң қабылданды. Қазақстанда 135 электр станция, оның ішінде 50-ге жуығы – күн, 40 – жел, 40 – су, бес био электр станциясы бар. 2021 жылы 4 млрд кВтс электр энергиясы өндірілген. Тағы 10 электр станция пайдалануға берілмек.
"" 2030 жылы жалпы баланстағы электр энергиясының үлесінде жаңартылатын көздерді 15 пайызға жеткізу керек. Қазір 3 пайыздан астық. Жаңартылатын энергия көздеріне су, жел, күн және био жатады. Бізде био өте аз, өйткені электр энергиясын генерациялау үшін биомасса көп қажет. Өте қымбат тұратын жоба және өндіретін электр қуаты да өте аз. Бүгінде ел жаңартылатын энергия көздеріне толық көшкен бір де бір ел жоқ. Германияда шахталардың барлығы жабылып жатыр, бірақ газбен жұмыс істейтін станциялар бар. Скандинавия елдері де жаңартылатын энергия көздерін толық тұтынуға жақындап келеді"", – деді 80-ге жуық мүшесі бар ""Қазақстанның жаңартылатын энергетика қауымдастығы"" ЗТБ басшысы Алмат Қабыкенов.
""Жасыл экономикаға"" көшу тұжырымдамасы бойынша электр энергиясын өндірудің жалпы көлеміндегі жаңартылатын энергия көздерінің үлесін 2030 жылға қарай 15 пайызға, 2050 жылға қарай 50 пайызға жеткізу көзделген.
Энергетика министрлігінің мәліметінше, Қазақстанның жаңартылатын энергия көздерінің ресурстық әлеуеті:
Қазақстанда жаңартылатын энергия саласындағы барлық жобалар инвесторлардың меншікті және қарыз қаражаты есебінен жүзеге асырылады және республикалық бюджеттен қаржыландырылмайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда  40 жел электр станциясы жұмыс істейді.,,2022-04-08T17:38:19+05:00
qazaqstanga-qandai-yadrolyq-reaktor-qazet-suxbat,informburo.kz,Қазақстанға қандай ядролық реактор қажет? Сұхбат,Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/qazaqstanga-qandai-yadrolyq-reaktor-qazet-suxbat,"""Қазақстан атом электр станциялары"" АҚ бас директоры Тимур Жантикин ""Қазақ радиосы"" эфирінде берген сұхбатында Қазақстанда атом электр станциясын салудың маңызына тоқталды.
– Қазақстанға АЭС салу қаншалықты қажет? Энергия дефицитінің алдын алудың басқа жолы жоқ па?
– Біріншіден, Қазақстанның энергетика жүйесі станцияларды жаңартуды қажет ететінін айту керек. Өйткені, тозу деңгейі өте жоғары. Бұл туралы таяуда энергетика министрі де айтты. Кеңес дәуірінде салынған станциялардың бәрі әбден ескірген.
Екінші мәселе – әлемнің жасыл экономикаға бет бұрғаны. Қазақстан жағдайында техникалық және экономикалық талаптарға атом энергетикасы жауап бере алады. Бұл салада бізде тәжірибе де бар. Ақтауда салынған ядролық реакторды электр энергиясын өндіруге, тұрғын үйлерді жылытуға және теңіз суын тұшытуға қолданып келдік. Яғни, бұл технология біз үшін жаңа сала емес деген сөз.
Уран өндіруді білеміз. Бірнеше жылдан бері Қазақстан әлемде уран өндірісі бойынша бірінші орынды иеленеді. Ал өткен жылы Қазақстанда ядролық отын өндіретін зауыт іске қосылды. Қазір ол Қытай нарығына жұмыс істеп жатыр. Бірақ, негіз бар деген сөз.
Оқи отырыңыз: Сәтқалиев: Оңтүстіктегі энергия дефицитін шешудің ең тиімді жолы – АЭС салу
– Ал Қазақстанның жағдайына қандай ядролық реактор сәйкес келеді?
– Біз қазір бірнеше компаниямен жұмыс істеп жатырмыз. Оның ішінде ресейлік, қытайлық, оңтүстік кореялық реакторлар бар. Франция компанияларынан да ұсыныс күтіп отырмыз. Олар Чехияға 1 200 мегаваттық реактор жасап жатыр. Бізге де осындай реактор ұсынатын болар.
Бұдан бөлек, АҚШ шағын модульдік реакторлар өндіреді. Олардың өндірістік көрсеткіштері жақсы, тек біздің энергожүйеге интергациялау қажет болады. Алайда бұл реакторларға кезек өте үлкен. Дегенмен, оң шешім қабылданып жатса, екі арада жасалған ынтымақтастық туралы меморандумдар бар. Жалпы әзірге түрлі ұсыныстар қаралып жатыр.
– Таңдауда қойылатын нақты талаптар бар ма?
– Түрлі компаниялар жасайтын реакторларда аса үлкен айырмашылықтар жоқ. Технологиялар ұқсас. Дегенмен, қауіпсіздігі мен экономикалық тиімділігіне баса мән береміз.
– Ресейге салынып жатқан санкцияларға байланысты бұл елдің ұсыныстары қарастырыла ма?
– Иә, біз Ресейді серіктес ретінде қарастырып жатырмыз. Өйткені, Ресейдің атом өнеркәсібіне санкция салынған жоқ. Оның үстіне, бізге Ресейдің жобаларымен жұмыс істеген оңайырақ. Тілі түсінікті, ехникалық сипаттамалары мен нормативті базасы ұқсас. Бірақ, санкциялар қосалқы бөлшектердің жеткізіліміне әсер етуі мүмкін. Бұл жағын да ескеруге тура келеді.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда салынатын бір АЭС үшін 2 мыңға жуық маман даярлау қажет
– Әлемде әскери қақтығыстар жиіледі. Мұндай жағдайда атом станциясына ие ел болу қаншалықты қауіпсіз?
– Әскери әрекеттер – форс мажор жағдайлар. Мұндай кезде тек атом емес, кез келген өндіріс қауіпті болады. Мәселен, химиялық кәсіпорынды алайық. Ұрыс кезінде өндіріс ошағынада жарылыс болса, қоршаған ортаға улы заттар таралуы мүмкін. Сондықтан атом өндірісі қауіпті, басқа салалар қауіпсіз деп бөліп-жарып айтуға келмейді.
– Жақсы. Қаржы тұрғысынан келгенде атом станциясын салу басқа энергия көздерін дамытудан арзан ба, әлде қымбат па?
– Әрине, АЭС салуға қажет шығындар көбірек. Бірақ, бұл ретте оның экономикалық тиімділігіне қарау керек. Қандай АЭС болмасын, оның пайдалану мерзімі 60 жылмен есептеледі. Оны 80 не тіпті 100 жылға дейін ұзарту мүмкіндігі бар. Осы уақыт аралығында салынған инвестициялар ақталады. Жалпы, атом энергиясы ең арзан энергия көзі саналады. Өйткені, операциялық шығындары аз және пайдалану мерзімі өте жоғары.
– АЭС салынған кезде тариф өзгере ме? Тұтынушылар үшін оның әсері қандай?
– Бұл мәселені де энергетиктер талқылап жатыр. Жалпы, жаңа станция салынған кезде тариф өсуі тиіс. Заңдылық сондай. Әрине, егер электр энергетикасы нарығын дамытқымыз келетін болса. Қазақстандағы электр энергиясының тарифі өзге елдерден әлдеқайда төмен. Өйткені, станциялардың көбі Кеңес дәуірінде салынған. Бірақ, мәңгі бұлай болып тұрмайды ғой. Станциялар тозады, істен шығады. Оларды жөндеу және ауыстыру керек. Ал оған қаржы көзі болуы шарт.
Оқи отырыңыз: Энергетика министрі: Қолда бар энергия көздері 10 жылдан кейінгі қажеттілікті өтей алмайды
– Әлем елдері атом энергетикасынан бас тартып жатыр деген әңгіме бар...
– Бұл сөз шындыққа жанаспайды. Бас тартып жатқан 3-4 ел ғана. Анығында африкалық Нигерия, Гана мемлекеттері, Сауд Арабиясы, БАӘ, Польша, Беларусь, Өзбекстан, Қытай, бірқатар Оңтүстік Азия елдері де атом энергетикасы бағдарламаларын іске қосып және күшейтіп жатыр.
Қараңыз, жасыл энергетикаға көшу бастамасына байланысты көмір станцияларын енді ешкім қаржыландырмайды. Қазақстанда газбен де мәселе бар. Гидроресурстар көп емес. Ендеше, атом станциясы не жаңартылатын энергия көздері ғана қалады. Бірақ, екіншісі өте қымбат және тұрақты емес. Ал тұрақсыздық – үлкен мәселе. Оның орнын толтыратын балама өндіріс көздерін қатар салуға тура келеді. Ол үшін тағы газ керек. Болмаса энергияны сақтау жүйелерін қосымша дамытуға болады Бірақ, ол да өте қымбат технология.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Энергия дефицитін жоюдың ең тиімді шешімі неге АЭС салу болып отыр?,,2022-03-30T16:27:18+05:00
subtitr-qazaq-tilinin-martebesin-tusiredi-qazaqstannyn-kino-narygy-turaly-dublyaz-rezisserimen-suxbat,informburo.kz,"""Субтитр қазақ тілінің мәртебесін түсіреді"". Қазақстанның кино нарығы туралы дубляж режиссерімен сұхбат",Қоғам,https://informburo.kz/kaz/kogam/subtitr-qazaq-tilinin-martebesin-tusiredi-qazaqstannyn-kino-narygy-turaly-dublyaz-rezisserimen-suxbat,"Жуырда Kinopark кинотеатрлар желісінің басшысы Голливуд киноөндірушілерінің Ресейден кетуіне байланысты Қазақстандағы кинотеатрлар желісінің уақытша жабылатынын мәлімдеді. Осыған байланысты қоғамда ""Қазақстан кинонарығының жай-күйі қалай болады?"", ""Фильмдерді қазақша дубляждай аламыз ба?"" деген сауалдар туындап жатыр. Осы ретте Informburo.kz тілшісі дубляж режиссері Назерке Лесбекқызымен қазақша дубляж жетістіктері мен қиындықтары туралы сұхбат құрды.
Назерке Лесбекқызы – Aray Media Group компаниясында Disney, Pixar, Marvel, Sony Pictures сынды әлемдік студиялардың туындыларын қазақша ""сөйлетіп"" жүрген режиссер. Осы уақытқа дейін ""Болашақ"" қорының қолдауымен ""Өзіңнен баста"" атты шетелдік фильмдерді дубляждау жобасының аясында балалар мен ересектерге арналған 38 туынды қазақ тілінде ""сөйледі"". Олардың 9-ы ""Оскар"" марапатын иеленген.
– Шетел фильмдерін қазақша сөйлету туралы мәселе 2016 жылдары көтерілді. Алайда оған кинопрокатшылар қарсы шығып, нәтижесінде фильмдер қазақша субтитрмен шығатын болған. Одан бері 6 жыл өтті. Неге фильмдерді қазақша дубляждау мәселесі шешілмей келе жатыр?
– Бұл мәселе менің жаныма батады. Мен үшін субтитр қазақ тілінің мәртебесін түсіру секілді көрінеді. Өйткені, Қазақстанда тұрып, кинотеатрдан орыс тіліндегі фильмдерді көру ақылға қонымсыз. Қазақстанда субтитрді ешкім оқымайды да. Өйткені, бәрі орыс тілін біледі. Еш пайдасы жоқ дүние үшін ақша жұмсап жатырмыз. Мысалы, балаларға арналған фильмдердегі субтитрді ешкім оқып үлгермейді. Бұл балалардың құқығы бұзылып жатқанын білдіреді. Әр бала мультфильмді қазақ тілінде көруге құқылы.
Оқи отырыңыз: ""Энканто"" анимациялық фильмінің қазақша дубляжы онлайн жарық көрді
– Жуырда Kinopark Голливуд кинокомпанияларының Ресейден кетуіне байланысты жұмысын уақытша тоқтататынын хабарлады. Бұл жағдайды отандық киноөндірісті дамытуға пайдалануға бола ма?
– Дәл қазір бұл – біз үшін үлкен мүмкіндік. Себебі, біз осы уақытқа дейін Disney-дің фильмдерін Ресей арқылы алып отырдық. Өзіміз бара алмадық. Енді Ресейдің жолы жабылғаннан кейін, өзіміз тікелей байланыс орнатуға тырысып жатырмыз. Бұйырса, жағымды жаңалық болып қалады. Осы сәтті пайдаланып қазақша дубляжды аяққа тұрғызуға мемлекет тарапынан қолдау керек. Өйткені, мәселе ақшаға кеп тіреледі.
Бұл жерде кинотеатр басшыларына да айтарым бар. Қазақша дубляждалған туындыларды ыңғайсыз уақыттарға қояды. Прайм-тайм уақыттарда тура сол туындының орысшасын көрсетеді. Неге екенін сұрасақ, ""сұраныс жоқ"" дейді. Сұраныс бар, қазақша көретіндердің қатары артып келеді. Бірақ, сол көрерменге дайын туындыларымызды дұрыстап ұсына алмай отырмыз. Нұр-Сұлтан мен Алматыдан басқа қалалардағы кинотеатрлар кейде қазақша туындыларды репертуардан ерте алып тастайды. Бұл бізді қынжылтады.
Мұндай жағдай болмас үшін мемлекет бізге қолдау білдіруі керек. Мемлекет тірек болып тұрса, қазақша дубляж гүлденер еді. Біздің жұмысымыздың сапасы жоғары, ешкімнен кем емес. Disney компаниясының өкілі келіп, туындыларды көріп кетеді. Мысалы, ""Энкантодағы"" әженің қазақша дубляжын өте жоғары деңгейде бағалады.
Өзбекстанның әлеуметтік-экономикалық жағдайы Қазақстаннан төмендеу болса да, өзбекше дубляж саласы бұрыннан шешілген. Деңгейі мүлдем басқа, жоғары. Себебі, Кеңес одағы кезінде Ташкентте үлкен киностудиялар болды, соны сақтап қала алған.
– ""Энканто"" анимациялық фильмі ""Оскар"" жүлдесін иеленді. Оны қазақша сөйлеткен Сіздер. Байқауымша, көрермендер қатарында кішкентай балалар өте көп болған секілді.
– Бұның өзі қуантарлық жағдай. Өйткені, балалардың қазақша көруге ынтасы бар деген сөз. 2015-2016 жылдары қазақша дубляж мәселесі көтерілгенде біраз адам үрке қарады. ""Оны кім көреді?"" десті. Қазір біздің қазақша туындылардың жанкүйерлері көбейген. Бізге ""Қазақшасы қашан шығады?"", ""Мына фильм орысша шығыпты, қашан аударасыздар?"" деп жазатындар көп. Себебі, біз де кейіпкерлерді халыққа барынша өтімді әзілдермен, ауызекі қолданыстағы сөздермен сөйлетуге тырысып жатырмыз. Сонда көрерменнің қызығушылығы артады.
Қазір көрермендер біздің туындыларды ""Осы жолы қандай әзіл қосыпты?"" деп те қарайтын болған. Мысалы, біз ""Лука"" анимациялық фильмін дыбыстағанда ""Жұмабектің бажасы"", 42 500 теңге туралы қостық. Бұлар сол уақыттағы өтімді тақырыптар еді. Халық жақсы қабылдады. Көрермендер ду ете қалатындай әсері болды.
""Жан"" анимациялық фильміне Димаш Құдайбергенді қостық. Ол да көрерменге өтімді болды. Тұсаукесерден шыққан көрермендер: ""Біздің дубляж жаңа деңгейге көтеріліпті ғой"" деп рахметін айтып жатты.
Дегенмен, қазақ дубляжына жарнама жетіспейді. Көрермендер әлеуметтік желіде бөлісіп, қолдау білдірсе, бір-бірін қазақша сөйлеген фильмге шақырса, басқа адамдардың да қызығушылығы артады. Әр туындыға кем дегенде 4-5 диалект қосып, сол кездегі өзекті саяси, әлеуметтік тақырыптарды да қамтуға тырасамыз. Тіпті ""бір бала жақсы, екі бала өкініш орай"" дегенді де қосқан едік.
– Сіздер Walt Disney компаниясының Қазақстандағы ресми серіктесісіздер. Компания барлық студияға рұқсат бере бермейді. Бұған сіздер қалай қол жеткіздіңіздер?
– Шынымды айтсам, ол жағынан хабарым аздау. Біздің басты қолдаушымыз – ""Болашақ"" корпоративтік қоры. Студиямен, кинотеатрлармен сөйлесіп, бізге демеуші тауып береді. Оған алғысым шексіз. Олар бастамаса, қашан қолға алар едік, білмеймін. Дубляж жасалғанын бәріміз қалаймыз. Алайда ол өте үлкен жұмыс, қомақты қаражатты қажет етеді. Бір туындыны аудару үшін миллиондаған қаражат керек. Ал біз осы уақытқа дейін 38 туындыны қазақша сөйлеттік.
""Диснейдің"" серіктес компанияға қоятын нақты талаптары бар. Ол құрылғыларға, акустикаға, қауіпсіздік қызметіне байланысты. Мысалы, туындыны жазу кезінде студияға бөтен адамның кіруіне рұқсат берілмейді. Оның бәрі ""Диснейдің"" қадағалауында болады. Студияға кіретін адам телефон, камера дегеннің бәрін әкімшіге қалдырып кетуі керек. Туындының тұсаукесері өтпей тұрып, белгілі бір кадрлары тарап кетсе, жауапкершілік қарастырылған.
– Туындыларға қазаққа тән диалектілер, қоғамдағы өзекті әзілдерді қосасыздар. ""Дисней"" оған рұқсат ете ме?
– Рұқсат бар. Басында ресейліктер түпнұсқадан ауытқуға қарсы болатын. Кейін көнді. Өйткені, кейде түпнұсқадағы әзілдер біздің көрерменге түсініксіз болып қалады. Мәселен, ""Жан"" фильміне Димаш Құдайбергенді неге қостық? Себебі, түпнұсқада ағылшын әншісінің есімі аталады. Ал оны біздің көрермен танымайды. Бұл жерде басты мақсат – туындының қызықты жерін көрерменге ""дәмді"" қылып беру. Ол жағынан қазір ""Дисней"" бізге толық еркіндік берген.
– Дубляж режиссері ретінде мәтінге қаншалықты араласасыз?
– Толықтай. Фильмді аудармашыдан бұрын өзім көремін. Сосын аудармашымен бірге қазақша мәтінді бір тексеріп шығамын. Кейін мәтінді редакторға береміз. Одан келген мәтінді тағы бір рет тексеріп, аудармамен салыстырамын. Түпнұсқадан алшақтап кетпеуге тырысамыз. Редактордан кейін ""укладчикке"" береміз. Ол кейіпкердің аузына мәтіннің сай келуін қадағалайды. Мәтінді сол кісімен бірге тағы бір рет қараймыз.
Көбінесе ""You"" деген сөздердің аудармасын кейіпкердің аузына келтіруге қиналамыз. Ағылшындарда ""йу"" дыбысы сөздің басында айтылады. Ал бізде ""у"" әрпімен бітетін сөз аз. Сосын дыбыс жазу кезінде кейіпкердің аузының ашылып-жабылуына кей сөздер келмей қалады. Сол кезде тағы ауыстырамыз. Сол үшін басынан бастап, туынды әбден дайын болғанша мәтінмен жұмыс істеймін.
– Дубляж актерлерін де өзіңіз таңдайсыз ба? Олар қалай іріктеледі? Білуімше, Қазақстанда дубляж актерлерін даярлайтын оқу орындары жоқ.
– Иә, бізде дубляж актері деген мамандық жоқ. Кино және театр актерлері ғана бар. Сондықтан дубляж актерлерін өзім таңдап аламын. Ол үшін фильмді алғаш көргенде кейіпкердің мінезі мен дауыс ырғағына қарап, кім дыбыстай алатынын шамалап отырамын.
Мысалы, ""Энкантоны"" дыбыстау үшін өте үлкен кастинг өткіздік. Себебі, мюзикл жанрында болғандықтан, ән көп айтылады. ""Энкантоны"" көрген бетте Долорес деген кейіпкерден әнші Ayree-ді көрдім. Әні, дауыс ырғағы – бәрі келіп тұрды. Бас кейіпкеріміз Мирабельді дыбыстайтын адамды табу қиынырақ болды. Өйткені, үлкен роль, оның үстіне тез сөйлейді және ән айтады.
Бізде Disney-дің барлық ханшайымын Назерке Серікболова мен Шахназ Қызыханова дыбыстайды. Шынымды айтсам, басында Мирабельдің рөліне жаңа дауыс алғым келді. Кастингке небір талантты әншілер мен актрисалар келді. Бірақ роль өте күрделі болғандықтан, ешбірі жоғары деңгейде алып шыға алмады. Сосын Назерке Серікболованы бекіттік, бірақ дауысын төмендеттік. Себебі, түпнұсқадағы Мирабельдің дауысы сәл жуандау. Назерке ролін өте жоғары деңгейде алып шықты. Тіпті біздің тұрақты көрермендеріміз де Мирабельден оның дауысын тани алған жоқ. Бәрі жаңа адам деп ойлаған.
Оқи отырыңыз: ""Оскар"" жүлдесін алған ең үздік 20 анимациялық фильм
– Ал дубляж режиссері қазір оқытыла ма? Сіздің еңбек жолындағы алғашқы қадамдарыңыз қашан басталған едіңіз?
– Білуімше, қазір дубляж режиссері деген мамандық оқытылмайды. Біз соңғы түлектер екенбіз. Топта 11 студент болған едік, соның ішінде дубляжбен айналысып жүргені мен ғана. Өйткені, Қазақстанда дубляж әлі дамымай отыр. Қыздар тұрмыс құрған соң, басқа салаға кетіп қалды.
Дубляж режиссері ретінде тұсауымды Алматы қаласындағы Kazmedia Mobile деген жеке студия кескен. Ол жерде біз Balapan арнасының мультсериалдарына синхрон дубляж жасайтынбыз. Дубляж синхрон және дыбыстау болып екіге бөлінеді. Дыбыстауда түпнсұқа дыбыс естіліп тұрады. Синхронда толықтай қазақша дыбысталады.
Сол кезде кинотеатрда көрсетілетін туындылардың деңгейіне көтерілсем екен деп армандайтынмын. Қазір соған жеттік, шүкір. Кәсіби мамандармен жұмыс істейміз. Алматы мен Нұр-Сұлтан қалаларында кастинг өткізіп, үздіктерді таңдап аламыз. Енді кастинг өтетін қалалардың қатарына Шымкент қаласын қосқым келіп жүр. Ол жақта да небір талантты актерлер мен актрисалар бар.
– Телеарналарда көрсетіліп жүрген түрік, үнді сериалдарының дыбысталуына көңіліңіз тола ма?
– Ол жердегі мамандарды кінәлауға болмайды. Бұл актерлердің, режиссерлердің кінәсі емес. Бюджет аз бөлінеді, тиісінше сапа да соған сай болады. Тәржімасына келсек, ол енді аудармашыға байланысты. Көбіне ақы мен уақыттың аздығы сапаға кері әсер етеді. Бірақ, қолға алу керек. Алдында ""Никелодеонның"" бір жобаларын аудардық. Сол кезде көзім жетті. Дегенмен, кез келген дүниенің сапалы шығуы үшін адамда алдымен бәрібір де азаматтық ұстаным, жауапкершілік болуы қажет.
– Жазушылар жүрген жерінде кейіпкер іздеп жүреді. Сіз дауыс іздеп жүресіз бе?
– Иә, жүрген жерімнен дауыс іздеп жүремін. Басқаша тембр, ебі бар актерлер іздеймін. Дауыс реңкі бір ғана кейіпкерді дыбыстауға келетін, бірақ соның өзін керемет алып шығатын актерлер болады.
– Қазақша дубляждың тұрақты көрермендері болмаса, көп адам кімді қай актер дыбыстап жатқанын тани бермейді. Мысалы, Ресейде Анджелина Джолидің дауысы, Бред Питтің дауысы дейтін дубляж актерлері бар. Бізде ондай актерлер бар ма?
– Бізде де қалыптасып келеді. Мысалы, ""Малефисента"" фильмінің екі бөлімінде де Анджелина Джолидің кейіпкерін Гүлназ Әуесбаева дыбыстады. Ол – қатқан қағида. Біз де сол принципті ұстанғымыз келеді. Берік Айтжанов – Джони Депптің қазақша дауысы. Заңғар Әбенов – Өрмекші адамның дауысы. Сол секілді тұрақты дыбыстап жүргендер бар. Бірақ, бізде дубляж әлі өз деңгейінде дамып, бір жүйеге түскен жоқ. Ресейдегі сияқты конвейер болса, бізде де солай қалыптасар еді. Бір актерге бір адамды бекіту – өте жақсы нәрсе. Мен оны қолдаймын.
– Дубляж актерлері көрермен залдан шығып жатқанда немесе сериал аяқталғанда көрсетілетін титрдің соңғы тізімінде болады. Осылайша, көпшілік арасында олардың сүйікті кейіпкерін кім дыбыстағанын білетіндер аз. Сіздің ойыңызша, көрермен дубляж актерін танып, бағалауы үшін не істеу керек?
– Әлеуметтік желіде тарата беру керек. Қазір әлеуметтік желілер тегін жарнама алаңына айналды. Оны біз тек тұсаукесер кезінде көп жасаймыз. Әрі қарай актерлердің еншісіндегі нәрсе.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Назерке Лесбекқызының айтуынша, қазақша дубляжды дамытуға мемлекеттің қолдауы қажет.",,2022-03-30T14:57:29+05:00
