article_id,source_name,title,category,url,content,description,author,published_at
aldyn-alu-en-tiimdi-em-allergiiadan-qalai-saqtanuga-bolady,informburo.kz,Алдын алу – ең тиімді ем: Аллергиядан қалай сақтануға болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/aldyn-alu-en-tiimdi-em-allergiiadan-qalai-saqtanuga-bolady,"Әлемде жыл сайын 8 шілде – Дүниежүзілік аллергиямен күрес күні ретінде аталып өтеді. Бұл күн – денсаулығымызға шынайы назар аударып, өзіміз бен жақындарымызды қорғаудың маңызын түсінуге себеп болатын күн. Осы орайда Кардиология және ішкі аурулар ғылыми-зерттеу институты жанындағы республикалық аллергология орталығының жетекшісі, аллерголог-иммунолог Арай Батырбаева ауруды қоздыратын факторлар мен оның алдын алу жолы туралы айтып берді.
""Егер ағзаңызда күмән тудыратын белгілер болса, дәрігерге қаралуға асығыңыз. Аллергияны дер кезінде анықтап, дұрыс әрекет ету арқылы оның салдарын бақылауға болады. Бұл дерт адамның өмір сүру сапасын айтарлықтай төмендетіп қана қоймай, кейде тіпті өмірге қауіп төндіруі мүмкін"", – дейді Арай Батырбаева.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) деректеріне сүйенсек, бүгінде әлем халқының шамамен 30 пайызы аллергиялық аурулардан зардап шегеді. Бұл көрсеткіш, әсіресе, ірі қалаларда жоғары.
Аллергияның артуына себеп болатын негізгі факторлар:
Аллергия көбіне көктемде байқалады: түшкіру, мұрыннан су ағу, көз қышуы сияқты жеңіл белгілерден бастап, бронхиалды демікпе, тері бөртпелері немесе анафилактикалық шокқа дейін күрделі түрде көрінуі мүмкін.
Оқи отырыңыз: Бір минутта мидың 2 миллионға жуық нейроны өледі. Инсульттің алдын алу жолдары қандай
Арай Батырбаеваның айтуынша, аллергияны емдегеннен гөрі алдын алған тиімді. Маман аллергиялық реакциялардың қаупін азайтуға көмектесетін қарапайым, бірақ маңызды кеңестер айтты:
1. Үйдегі тазалық – қалыпты шекте
Тазалық қажет, бірақ шамадан тыс стерильділік иммунитеттің дұрыс қалыптасуына кедергі келтіреді, әсіресе балалар үшін. Иммундық жүйе қауіпсіз микроорганизмдермен ""жаттығу"" арқылы дамиды. Дегенмен, апталық ылғалды тазалау, үй-жайды желдету, шаң-тозаңнан, көгеруден және үй жануарларының жүнінен арылту – аллергиясы бар адамдар үшін өте маңызды.
2. Аллерген көздерін бақылауда ұстаңыз
Шаң кенелері, жануарлар жүні, зең – бұл үйдегі басты аллергендер. Гипоаллергенді жастықтар мен матрастарды пайдаланыңыз. Ескі кілемдер мен жұмсақ ойыншықтардан арылыңыз. Үй жануарлары бар болса, олардың гигиенасын үнемі бақылап отырыңыз. 3. Дұрыс тамақтану
Балалар үшін: әртүрлі тағамды ерте енгізу (педиатр кеңесіне сай) тамақ аллергиясының қаупін төмендетеді. Ересектер үшін: жартылай дайын өнімдер мен жасанды қоспалары бар тағамдарды азайту қажет. Табиғи өнімдер – иммунитеттің негізгі тірегі. 4. Ауруды асқындырып алмаңыз
Созылмалы ринит, синусит, тері бөртпелері – жай ғана ауа райына реакция емес. Уақытында дәрігерге қаралыңыз – ерте қойылған диагноз аллергияның ауыр түріне өтуіне жол бермейді.
Оқи отырыңыз: ""Аллергия бар болса, жарты сағат бақылау жеткіліксіз"". Екпе алғандар есте ұстауы тиіс 10 мәлімет
5. Өзін-өзі емдеуге жол жоқ
Барлық аллергия түрі бірдей емделмейді. Антигистаминдік препараттар уақытша жеңілдік қана береді. Кейбір жағдайларда қабынуға қарсы ем де қажет болуы мүмкін. Ең тиімді емдеу жолын тек маман анықтайды.
6. Маусымдық аллергия болса – алдын ала қамданыңыз
Поллинозбен (тозаң аллергиясы) ауыратындар үшін емді гүлдену маусымынан 2-3 апта бұрын бастау қажет. Аллергенге тән иммунотерапия (АСИТ) сияқты заманауи әдістер арқылы ағзаның сезімталдығын төмендетуге болады.
""Бүгінде медицина аллергиямен күресу жолдарын жақсы меңгерген. Бірақ бұл күресте науқастың рөлі де аса маңызды. Белгілерді назардан тыс қалдырмау, алдын алу шараларын сақтау және дәрігерге уақтылы қаралу – денсаулығыңызды қорғаудың ең сенімді жолдары"", – деп қосты аллерголог-иммунолог Арай Батырбаева.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша, әлемде аллергиялық аурулармен шамамен 30-40% халық зардап шегеді. 2040 жылға қарай бұл көрсеткіш 50 пайызға дейін жетуі мүмкін деп болжанып отыр. Сондай-ақ, әрбір үшінші балада қандай да бір аллергия түрі кездеседі (тамақ, тыныс алу, тері). Атопиялық дерматит (аллергиялық тері бөртпесі) – балалық шақта ең жиі кездесетін аллергиялық аурулардың бірі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","ДДСҰ мәліметінше, әлемде аллергиялық аурулармен шамамен 30-40 пайыз халық зардап шегеді.",,2025-07-08T16:30:00+05:00
bir-minutta-midyn-2-millionga-zuyq-neirony-oledi-insulttin-aldyn-alu-zoldary-qandai,informburo.kz,Бір минутта мидың 2 миллионға жуық нейроны өледі. Инсульттің алдын алу жолдары қандай,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/bir-minutta-midyn-2-millionga-zuyq-neirony-oledi-insulttin-aldyn-alu-zoldary-qandai,"Инсульт – бүкіл әлем бойынша миллиондаған адамның өмірін өзгертетін, жиі мүгедектікке және өлімге әкелетін аса қауіпті аурулардың бірі. Қазақстанда да бұл дерт өзектілігін жоғалтқан жоқ: статистика бойынша, елімізде жыл сайын 40 мыңнан астам адам инсульт алады, олардың едәуір бөлігі еңбекке қабілетті жастағы азаматтар.
Инсульт – кенеттен болатын жағдай. Бірақ оған алдын ала дайындық жасауға, қауіп факторларын бақылауға және белгілерін ерте тануға болады. Бұл жолда медициналық ақпарат пен мамандар кеңесінің рөлі ерекше. Осы материалда инсульттің себептері, алғашқы белгілері, емдеу жолдары және алдын алу шаралары туралы кеңінен тоқталамыз. Кәсіби түсініктеме беру үшін №14 қалалық емхананың кардиолог дәрігері Айнұр Қуанышева өз тәжірибесін бөлісіп, оқырманға инсультпен күрестің заманауи жолдарын түсіндірді.
– Инсульт дегеніміз не? Ол қандай түрлерге бөлінеді?
– Инсульт – бұл ми қанайналымының жедел бұзылуы, яғни миға оттегі мен қоректік заттардың жеткіліксіздігі нәтижесінде ми тіндерінің зақымдануы. Бұл жағдай тез арада ем көрсетілмесе, неврологиялық функциялардың жоғалуына, мүгедектікке және өлімге әкелуі мүмкін. Инсульттің екі негізгі түрі бар. Біріншісі – ишемиялық инсульт – миға баратын қан тамырларының тромбпен немесе эмболмен бітелуі нәтижесінде пайда болады. Ол барлық инсульттің 80-85 пайызын құрайды. Ал геморрагиялық инсульт қан тамыры жарылып, миға қан құйылғанда болады. Бұл жағдайда ми тініне қысым түсіп, жедел бұзылыстар дамиды. Бұл түрі шамамен 15-20 пайыз жағдайда кездеседі.
Менің тәжірибемде бір науқас – 56 жастағы ер адам – таңғы уақытта бір жақ бетінің қисайғанын, қолының әлсірегенін байқаған. Жедел жәрдем шақырылып, тексеру нәтижесінде ишемиялық инсульт анықталды. Жедел тромболитикалық терапиядан кейін сөйлеу мен қозғалыс қабілеті қалпына келді. Уақытында көмек көрсетілмегенде жағдай қиындауы мүмкін еді. Сол себепті жақыныңызда инсульт болуы мүмкін деп күдіктенсеңіз, ол адамды жалғыз қалдырмаған абзал.
– Ишемиялық және геморрагиялық инсульттің айырмашылығы неде?
– Ишемиялық инсульт кезінде мәселе қан жетіспеушілігінде, ал геморрагиялықта қан кетуде болады. Ишемиялық инсульт әдетте баяу дамиды, басты себептері: атеросклероз, жүрек аритмиясы, тромбоз. Геморрагиялық инсульт кенеттен, қан қысымы көтерілген кезде пайда болады, жиі артериялық гипертензияның асқынуы нәтижесінде болады. Мысалы, 48 жастағы әйел науқас қатты бас ауруымен келіп, сөйлеуі бұзылған болатын. КТ кезінде ми ішіне қан құйылу анықталды – бұл классикалық геморрагиялық инсульттің көрінісі.
Оқи отырыңыз: ""Әрбір үшінші науқас көз жұмады"". Дәрігер жастар арасында инсульт көбейгенін айтты
– Инсульттің жиі кездесетін белгілері қандай? Ерте кезеңде оны қалай тануға болады?
– Инсульттің алғашқы белгілерін ерте тану – өмірді сақтап қалудың шешуші кілті. Көзге бірден түсетін бірнеше негізгі симптом бар, соларға ерекше назар аудару қажет.
Ең жиі кездесетін белгілердің қатарына мыналар жатады:
Мұндай жағдайларда біз әрқашан FAST әдісін қолдануға кеңес береміз. Бұл – бүкіл әлемде мойындалған, инсультті жылдам тануға көмектесетін қарапайым ереже:
Себебі инсульт кезінде әр минут – ми үшін маңызды. Ерте тану – ерте көмек көрсету деген сөз, ал бұл – науқастың аман қалуы мен қалпына келу мүмкіндігін айтарлықтай арттырады.
– ""Микроинсульт"" деген ұғым қаншалықты ғылыми және ол не білдіреді?
– Микроинсульт – халық арасында жиі айтылатын сөз, ал медицинада бұл ""транзиторлы ишемиялық шабуыл"" немесе TIA деп аталады. Бұл – миға қан ағысының уақытша тоқтауы, 24 сағат ішінде симптомдар толық қайтады. Бірақ бұл – дабыл белгісі. Зерттеулерге сай, TIA-дан кейінгі 90 күн ішінде 15% науқаста нақты инсульт дамиды. Сондықтан ""міне, ештеңе болмады"" деп елемеуге болмайды – бұл нағыз алдын алу мүмкіндігі.
– Инсульттің негізгі қауіп факторлары қандай?
– Артериялық гипертензия – инсульттің ең басты себебі, барлық жағдайдың 50-70 пайызында кездеседі. Қант диабеті – қан тамырларын зақымдап, қан ұю процесін күшейтеді. Темекі шегу – қан тамырларын тарылтады, тромбоциттердің жабысып қалуына әсер етеді. Жоғары холестерин – атеросклерозға әкеледі. Жүрек аритмиясы, әсіресе фибрилляция – жүректен тромб бөлініп, миға жетуі мүмкін. Семіздік, гиподинамия, алкоголь – ал бұлар жанама түрде әсер етеді.
– Генетикалық бейімділік инсультке әсер ете ме?
– Иә. Ғылымда Genome-Wide Association Studies (GWAS) арқылы инсультке бейімділікті анықтайтын бірқатар гендер анықталған. Мысалы: HDAC9 – атеросклерозбен байланысты; PITX2, ZFHX3 – жүрек аритмиясымен байланысты. Егер отбасында ерте жаста инсульт алғандар болса, бұл фактор мұқият бақылауды қажет етеді. Бірақ генетика тағдыр емес, салауатты өмір салтын ұстану арқылы бұл қауіпті төмендетуге болады.
Оқи отырыңыз: Шертпе дегеніміз не және ол қандай ауруларға ем
– Қант диабеті, гипертония және холестерин деңгейі инсульт қаупін қалай арттырады?
– Бұл үшеуі ""триада өлімі"" деп те аталады. Диабет микроқантамырларды зақымдайды, қанның тұтқырлығын арттырады. Гипертония қан тамырларын қалыңдатып, жарылуға бейім етеді. Холестерин атеросклероз ""бляшкалары"" арқылы тамырларды тарылтады. Фрамингем зерттеуінде көрсетілгендей, бұл үш фактор инсульт қаупін 5 есе арттырады.
– Жыныс пен жас факторларының рөлі қандай?
– Жас ұлғайған сайын инсульт қаупі артады. 65 жастан асқан адамдарда жиілігі айтарлықтай жоғары. Ер адамдарда ертерек пайда болады, бірақ әйелдерде өмір бойғы қауіп жоғарырақ, әсіресе менопаузадан кейін. Әйелдерде гормоналды контрацептивтер мен жүктілік кезіндегі гипертензия да қауіп тудырады. Сондай-ақ, дәл қазір жастар арасында да инсульт көбейіп жатыр және әрбір үшінші жағдай өліммен аяқталып отыр.
– Инсульт кезінде уақыт неге аса маңызды? ""Алтын сағат"" деген не?
– ""Алтын сағат"" – бұл инсульттен кейінгі алғашқы 3-4,5 сағат, осы кезеңде тромболизис жүргізуге болады. Қан айналымы тоқтаған сәтте ми әр минут сайын 1,9 миллион нейроннан айырылады . Кешігу – мүгедектікке алып келеді.
– Заманауи диагностика әдістері қандай?
– Қазір инсультті анықтау үшін және ем жоспарын құру үшін қолданылатын бес әдісті атап өтейін. Олар – КТ (компьютерлік томография) – қан құйылғанды дереу көрсетеді, МРТ – ишемиялық инсультті алғашқы сағаттарда анықтай алады, КТ-ангиография, МР-ангиография – тамырлардың өткізгіштігін көрсетеді, Допплер УЗИ – мойын артерияларын тексереді, ЭКГ және ЭхоКГ – жүрек патологиясын анықтайды.
– КТ мен МРТ айырмашылығы неде?
– КТ тез, қан кетуді жақсы көрсетеді, жедел жағдайларда тиімді. Ал МРТ жұмсақ тіндерді жақсы көрсетеді, ишемияны ерте сатыда анықтай алады. Екеуі де бір-бірін толықтырады деп айтсам болады. Егер қан кету күдігі болса, алдымен, КТ жасаған жөн.
Оқи отырыңыз: Инсульт алғандардың 70 пайызы мүгедек боп қалады. Бұған қалай жол бермеуге болады
– Жедел жәрдем келгенге дейін не істеу керек?
– Алдымен, науқасты жатқызып, басын сәл көтеріңіз. Кейін киімін босатып, тынысын бақылаңыз. Ауызға су, дәрі, тамақ беруге болмайды ! Уақытын есте сақтап қалу маңызды.
– Тромболитикалық терапия деген не және ол қашан қолданылуы тиіс?
– Тромболитикалық терапия – ишемиялық инсульт кезінде миға баратын қан тамырындағы тромбты ерітетін арнайы дәрі-дәрмекті (мысалы, альтеплаза) енгізу әдісі. Бұл ем түрі тек инсульт басталғаннан кейінгі 4,5 сағаттың ішінде жүргізіледі. Одан кейін тромболизис жасау қауіпті. Себебі қан кету қаупі артады. Зерттеулер көрсеткендей, бұл терапияны уақытында жасағанда науқастың толық қалпына келу ықтималдығы 30-50 пайызға дейін артады. Әріптестерімде зейнеткер әйелге тромболизис 2 сағат 20 минут ішінде жасалып, 5 күннен кейін сөйлеуі толық қалпына келгенін білемін.
– Заманауи медицинада инсульт емдеуде қолданылатын жаңа технологиялар мен әдістер бар ма?
– Иә, қазіргі медицинада инсультпен күресте инновациялар кеңінен еніп жатыр. Мысалы, нейронавигация – хирургия кезінде нақты бағыттау жүйесі. Бұдан бөлек роботталған оңалту құрылғылары (мысалы, Ekso Bionics) – қимыл белсенділігін қалпына келтіруге көмектеседі. Транскраниальды магниттік стимуляция (TMS) – нейропластиканы белсендіріп, сөйлеу мен қозғалысқа оң әсер етеді. Қашықтықтан оңалту – телереабилитация – ауылдағы науқастарға қолжетімді мүмкіндік. AI диагностикасы – инсультті ерте тану үшін машиналық оқыту алгоритмдері – мысалы, Viz.ai.
– Инсульттан кейін қалпына келтіру процесі қалай жүреді?
– Қалпына келу – ұзақ және сатылы процесс. Алғашқы кезең – неврологиялық тұрақтану, кейін функционалды оңалту басталады. Мұнда мультидисциплинарлық топ, яғни невропатолог, реабилитолог, логопед, психолог, т.б. жұмыс істейді. Ерте басталған оңалту инсульттен кейінгі 48-72 сағатта неғұрлым тиімді. Қазір нейропластика, яғни ми жасушаларының жаңа байланыс құру қабілеті оңалтудың негізіне айналып отыр. – Қозғалыс, сөйлеу және психологиялық функцияларды қалпына келтіру жолдары қандай?
– Науқастың жағдайына қарай бір уақытта бірнеше бағыттағы оңалту терапияларын қатар қолдану – өмір сапасын жақсартып қана қоймай, жалпы өмір сүру ұзақтығын арттыруға да ықпал етеді. Біріншіден, физиотерапия – бұлшықет тонусын қалпына келтіру, қозғалысты үйлестіру және жүру дағдыларын қайта үйретуге бағытталған. Екіншіден, логопедтік терапия – сөйлеу функциялары бұзылған кезде (мысалы, афазия немесе дизартрия) өте маңызды. Бұл – тек сөздерді айтуды емес, жалпы қарым-қатынас жасау қабілетін қалпына келтіруді көздейді. Үшіншіден, когнитивті терапия – есте сақтау, зейін, назар шоғырландыру мен ойлау қабілеттерін дамытуға бағытталған, әсіресе инсульттен кейін когнитивті әлсіреу байқалатын науқастарға жақсы көмектеседі. Төртіншіден, психотерапия – депрессия, мотивацияның төмендеуі мен постинсульттік күйзелісті жеңуге көмектеседі. Өкінішке орай, бұл мәселелер науқастардың жартысынан көбінде кездеседі.
Мысалы, 39 жастағы ер адам афазиямен түсті. Алты ай бойы логопед маманмен жүйелі жұмыс істеген соң, сөйлеу қабілеті толығымен қалпына келді. Бұл – кешенді оңалтудың тиімділігін дәлелдейтін нақты мысал.
Оқи отырыңыз: ""Барлық жүйке ауруының басты емі – түнгі тыныш ұйқы"". Неврологпен сұхбат
– Оңалту терапиясының ұзақтығы мен тиімділігі не нәрсеге тәуелді?
– Оңалту терапиясының ұзақтығы мен тиімділігі бірнеше маңызды факторға байланысты. Ең алдымен, инсульттің түрі мен ауырлығы үлкен рөл атқарады. Мысалы, кең ауқымды геморрагиялық инсульттен кейінгі оңалту уақыты әлдеқайда ұзақ болуы мүмкін. Екінші фактор – пациенттің жасы мен қосымша ілеспе аурулары. Қант диабеті, артериялық гипертензия немесе жүрек жеткіліксіздігі сияқты жағдайлар оңалту процесін баяулатуы ықтимал. Сондай-ақ, оңалтуды қашан бастағанымыз – өте маңызды. Медициналық стандарттарға сай, оңалту инсульттен кейінгі алғашқы 48-72 сағат ішінде басталса, қалпына келу көрсеткіші әлдеқайда жоғары болады.
Сонымен қатар, пациенттің отбасы мен медицина қызметкерлерінің қолдауы да үлкен рөл ойнайды. Эмоциялық және физикалық қолдау оңалтудың нәтижелілігін айтарлықтай арттырады. Орта есеппен, белсенді оңалту 3-6 айға дейін созылады. Ауыр жағдайларда бұл кезең 1 жылға дейін жалғасуы мүмкін. Мәселен, Канада инсульт қорының зерттеуіне сүйенсек, оңалтуды ерте бастаған пациенттерде мүгедектік көрсеткіші 40 пайызға дейін төмендегені анықталған. Бұл – ерте оңалтудың маңыздылығын көрсететін нақты ғылыми дерек.
– Науқастың туыстары мен жақындарының қолдауы қалпына келу процесіне қалай әсер етеді?
– Отбасы – бұл реабилитациядағы психоэмоциялық тірек. Мотивацияны арттырып, науқастың белсенділігін сақтауға көмектеседі. Зерттеулерге сай, тұрақты отбасы қолдауы бар науқастарда функционалды қалпына келу екі есе жылдам жүреді. Тіпті қарапайым серуенге бірге шығу, сөйлесу, мадақтау – жүйке жүйесіне оң әсер береді.
– Инсульттің алдын алуда қандай нақты профилактикалық шаралар тиімді?
– Инсультті алдын алу – бұл ең тиімді ем. Себебі біз ми жасушалары зақымданбай тұрып, қауіп факторларын бақылауға ала аламыз. Клиникалық тәжірибемде байқағаным – дұрыс профилактика жүргізілген пациенттерде инсульттің даму қаупі айтарлықтай төмендейді. Ең алдымен, қан қысымын тұрақты бақылау – аса маңызды. Артериялық гипертензия инсульттің негізгі себептерінің бірі болып саналады. Қан қысымын 140/90 мм сын. бағ.-дан төмен деңгейде ұстау ұсынылады. Екіншіден, қандағы глюкоза мен холестерин деңгейін реттеу қажет. Қант диабеті мен дислипидемия ми қан тамырларын зақымдап, тромб түзілу қаупін арттырады. Егер пациентте жүрек аритмиясы, әсіресе атриальды фибрилляция болса, антикоагулянттар, мысалы, варфарин немесе жаңа пероральды антикоагулянттар қабылдау арқылы эмболиялық инсульттің алдын алуға болады. Тағам үлесінде салауатты диета, әсіресе қуырылған, тұзды тағамдарды шектеу, көкөніс пен балықты көбейту ұсынылады. Қимыл-қозғалыс белсенділігі – аптасына кемінде 5 күн, күн сайын 30 минуттан жүріп-тұру арқылы инсульт қаупін 30-40 пайызға азайтуға болады. Сонымен қатар, темекі шегу мен шамадан тыс алкоголь инсультке тікелей алып келетін факторлар. Бұл әдеттерден бас тарту – миды қорғаудың сенімді жолы.
Айта кетерлігі, БҰҰ мен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (WHO) бірлесіп ұсынған ""25×25"" бағдарламасы бойынша, егер елдер 2025 жылға дейін негізгі қауіп факторларын азайтса, жүрек-қантамыр аурулары мен инсульттің таралуын 25 пайызға дейін төмендетуге болады. Бұл – халықаралық деңгейде мойындалған стратегиялық бағыт.
– Салауатты өмір салты инсульттің алдын алуға қалай көмектеседі?
– Салауатты өмір салты – инсульттің ең табиғи әрі ең тиімді алдын алу жолы. Медициналық тәжірибеде біз мұндай тәсілдің әсерін күнделікті көріп отырмыз. Науқас өз өмір салтын өзгерткен кезде, инсульттің даму қаупі ғана емес, оның қайталану мүмкіндігі де айтарлықтай азаяды. Ең алдымен, салмақ пен артериялық қысым тұрақтанады. Артық салмақ – гипертония мен қант диабетінің негізгі себептерінің бірі. Ал бұл екі фактор инсультпен тікелей байланысты.
Сонымен қатар, қан айналымы жақсарып, мидың оттегімен және қоректік заттармен қамтамасыз етілуі қалпына келеді. Бұл – ишемиялық инсульттің алдын алуда маңызды. Қандағы глюкоза мен холестерин деңгейі қалыпты деңгейге түсіп, тамыр ішіндегі атеросклероздық ""бляшкалардың"" түзілу қаупі азаяды. Сондай-ақ, тұрақты физикалық белсенділік пен дұрыс тамақтану жүйке жүйесі мен жүрек-тамыр жүйесінің төзімділігін арттырады, стресске қарсы тұру қабілетін күшейтеді.
Зерттеулер бұл тәсілдің нәтижесін нақты көрсетіп отыр: салауатты өмір салтын ұстанатын адамдарда инсульт қаупі 70 пайызға дейін төмендейтінін дәлелдейтін бірқатар халықаралық мета-анализдер бар. Яғни, бұл – әркімнің өз қолынан келетін, тиімді әрі қауіпсіз профилактика. Дәрігер ретінде мен әр пациентке ең алдымен осыны ұсынамын.
Оқи отырыңыз: Инфаркт пен инсульт көбейді: Қан қысымын қалай өлшеген дұрыс?
– Қоғамда инсульт туралы білім деңгейін арттыру үшін қандай шаралар керек?
– Қоғамда инсульт туралы білім деңгейін арттыру – оның алдын алудың маңызды бөлігі. Себебі халық бұл аурудың белгілерін, қауіп факторларын және алғашқы көмек тәсілдерін білмесе, уақыт жоғалтып, қайтымсыз салдарға әкелуі мүмкін. Сондықтан ең алдымен, ақпараттық-ағартушылық науқандар өткізу қажет. Әсіресе, бүкіл әлемде қолданылатын FAST әдісін үйрету – инсульт белгілерін тез тануға көмектеседі. Мұны қарапайым плакаттар, бейнероликтер мен әлеуметтік желі арқылы жеткізуге болады.
Екінші маңызды бағыт – мектептер мен жоғары оқу орындарында денсаулық сағаттарын өткізу. Ерте жастан салауатты өмір салтына баулу, инсульттің негізгі себептері туралы түсіндіру – болашақтағы қауіптің алдын алады. Үшіншіден, жұмыс орындарында профилактикалық тексерулер ұйымдастыру өте тиімді. Мысалы, ""Қысым өлшеу күні"" немесе ""Холестерин тексеру апталығы"" сияқты акциялар арқылы көптеген адам алғаш рет өзінде қауіп барын анықтай алады.
Тағы бір маңызды қадам – телемедицина мүмкіндіктерін кеңейту, әсіресе шалғайдағы ауыл тұрғындары үшін. Олар онлайн кеңес алып, симптомдарын дер кезінде түсініп, уақытында жедел жәрдем шақыра алады. Мұндай кешенді шаралар қоғамдағы сауаттылықты арттырып қана қоймай, инсульттің алдын алу және емдеудегі уақыт факторын жақсартуға сеп болады.
– Қазақстанда инсультпен күреске арналған бағдарламалар бар ма? Олардың нәтижесі қандай?
– Қазақстанда инсультпен күреске арналған нақты ұлттық бағдарламалар бар және олардың алғашқы нәтижелері үміт күттірерлік. Бірнеше жыл бұрын Денсаулық сақтау министрлігі елімізде инсульттің таралуы мен одан болатын мүгедектік пен өлім-жітім деңгейін азайту мақсатында Инсульттің алдын алу және оңалту жөніндегі кешенді бағдарламаларды іске қосты. Соның нәтижесінде, инсульттік орталықтар саны айтарлықтай артты. Бұл орталықтарда заманауи диагностикалық құрылғылар, білікті мамандар және шұғыл көмек көрсету алгоритмдері бар.
Еліміздің барлық аймағында ""Жасыл дәліз"" жүйесі, яғни инсультке күдікті науқасты жедел жеткізіп, диагностика мен емді 1 сағаттың ішінде бастауға арналған хаттама енгізілді. Бұл – халықаралық стандарттарға сай келетін өте маңызды қадам. Сонымен қатар, нейрооңалту орталықтары ашылып жатыр, әсіресе ірі қалаларда – Алматы мен Астанада жоғары технологиялы реабилитация бөлімшелері жұмыс істеп тұр. Бұл орталықтарда пациенттер инсульттен кейінгі сөйлеу, қозғалыс және психоэмоциялық функцияларын қалпына келтіру үшін кешенді көмек алады. Дәрігер ретінде айтарым, бұл бастамалар әрі қарай да қолдауды қажет етеді. Себебі инсультпен күрес – тек медицина қызметкерлерінің ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті.
– Қазіргі таңда қандай ғылыми зерттеулер жүргізіліп жатыр?
– Қазіргі таңда әлемде инсультке қатысты бағытта қарқынды ғылыми зерттеулер жүргізіліп жатыр және олардың барлығы бір ғана мақсатқа – ми жасушаларын қорғау, қалпына келтіру және инсульттің алдын алу жолдарын жетілдіруге бағытталған.
Бірінші кезекте, стем – бағаналық жасушалар бойынша зерттеулер ерекше назарда. Бұл жасушалар зақымдалған нейрондардың орнына қайта жаңадан жүйке тіндерін құруға қабілетті. Бүгінде клиникалық зерттеулердің 2-3 фазаларында стем жасушаларды ишемиялық инсульттен кейінгі қалпына келу процесінде қолдану тиімділігі бағаланып жатыр. Мысалы, MULTISTEM атты халықаралық зерттеу осы бағытта үміт күттіреді.
Екінші бағыт – нейропротекторлар. Бұл – инсульт кезінде ми жасушаларының өлуін тежеуге немесе баяулатуға арналған молекулалар. Өкінішке қарай, бұған дейінгі бірнеше препарат клиникалық зерттеулерде тиімділігін дәлелдей алмаған еді. Алайда жаңа буын нейропротекторлар, мысалы, NA-1, ursodeoxycholic acid клиникалық тәжірибеге ену алдында тұр.
Үшінші үлкен бағыт – жасанды интеллект (AI) пен үлкен деректер (Big Data) технологияларын қолдану. Заманауи нейрорадиологияда AI көмегімен инсультті автоматты түрде тану, мидың зақымданған аймағын картаға түсіру және тромболизиске жарамдылықты нақтылау мүмкіндігі бар. Сонымен қатар, Big Data платформалары қауіп факторларын алдын ала болжауға, яғни инсульт болу мүмкіндігін ерте сатыда бағалауға мүмкіндік береді.
Төртінші бағыт – генетикалық терапиялар. Зерттеушілер инсультке бейімдік тудыратын гендер (мысалы, PITX2, HDAC9) мен олардың мутацияларын анықтап, оларды модификациялау арқылы аурудың алдын алу жолдарын іздестіруде. Бұл болашақта жеке медицина (precision medicine) бағытын дамытпақ.
Тағы бір қызықты әрі болашағы зор бағыт – нейроинтерфейстер, яғни мидың электрлік сигналдары арқылы сыртқы құрылғыларды басқару технологиясы. Инсульт алған, қозғалыс қабілеті шектелген пациенттерге арналған осындай жүйелер арқылы қол-аяқты ой арқылы басқару немесе экзоскелеттерді пайдалану мүмкіндігі туып отыр.
Яғни, ғылым бүгінгі таңда тек емдеумен шектелмей, инсультті ерте болжау, болдырмау және толық қалпына келтіру жолдарын нақты зерттеуде. Бұл – медицинадағы нағыз үміт тудыратын бағыттардың бірі.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 3600 адам бүйрек ауыстыруды қажет етеді. Олардың сексені – балалар
– Болашақта инсультке қарсы вакциналар немесе гендік терапиялар пайда болуы мүмкін бе?
–Қазіргі таңда инсультке қарсы нақты вакцина жоқ. Бірақ атеросклерозға қарсы вакциналар клиникалық зерттеу сатысында. Мысалы, PCSK9 ингибиторларына негізделген. Гендік терапия – болашақтың бағыты. Әсіресе жасуша регенерациясы мен қан тамырларын қалпына келтіру бағытында үміт зор.
– Жасанды интеллект пен Big Data инсультке қалай әсер етуде? Толығырақ айтып өте аласыз ба?
– Жасанды интеллект (AI) пен Big Data технологиялары қазіргі медицинада, соның ішінде инсультке қатысты бағытта, нағыз серпіліс әкеліп отыр. Бұл технологиялар ауруды ерте анықтау, диагностика жүргізу, емдеуді жоспарлау және денсаулық сақтау жүйесін тиімді басқаруда кеңінен қолданыла бастады.
Алдымен, AI инсульт диагностикасында нақты әрі жедел шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Мысалы, науқас жедел жәрдем шақырмай тұрып, смартфон арқылы сөйлеу мен бет қимылдарындағы өзгерісті автоматты түрде анықтайтын симптом-тану жүйелері енгізілуде. Компьютерлік томография нәтижелерін автоматты талдайтын алгоритмдер арқылы инсульт түрін, зақымдалған аймақты және емге жарамдылықты тез әрі дәл анықтауға болады. Бұл науқасқа тромболизис немесе тромбэктомия секілді өмірлік маңызды араласуларды уақытылы жасауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, PredictAI, StrokeNet, DeepStroke сынды жобалар науқастың жасын, қан қысымын, холестерин, қант, жүрек ырғағы секілді мәліметтерді сараптап, инсульт қаупін алдын ала болжай алатын болжамдық модельдер жасап жатыр.
Ал Big Data – бұл денсаулық сақтау саласында жиналған орасан көлемдегі медициналық деректерді талдай отырып, бүкіл ел бойынша қауіп картасын жасауға мүмкіндік береді. Мысалы:
Осындай деректер негізінде медициналық ресурстарды тиімді жоспарлау, яғни инсульт орталықтарын дұрыс орналастыру, кадр мен техникамен қамтамасыз ету, профилактикалық жұмыстарды күшейту – бәрі нақты дерекке сүйене отырып шешіледі.
Қорыта айтқанда, AI мен Big Data инсультке қарсы күресте болашақтың емес, қазіргі күннің қуатты құралдары. Біз оларды неғұрлым ерте және кеңірек енгізсек, соншалықты тиімді нәтижелерге қол жеткізе аламыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрігер жасанды интеллект пен Big Data-ның инсульттің алдын алуға қалай көмектесетінін айтып берді.,,2025-07-02T11:30:00+05:00
gid-aleksandr-golovanov-barin-bilemin-deu-taudagy-en-qauipti-psixologiia,informburo.kz,"Гид Александр Голованов: ""Бәрін білемін"" деу – таудағы ең қауіпті психология",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/gid-aleksandr-golovanov-barin-bilemin-deu-taudagy-en-qauipti-psixologiia,"Тау – ғажайып көріністер мен еркіндіктің мекені болғанымен, бейқамдықты кешірмейтін қатерлі аймақ. Жолды дұрыс жоспарламау, ауа райын елемеу, жабдыққа салғырт қарау – мұның бәрі соңы қайғылы аяқталуы мүмкін қауіптерге апарып соқтырады. Сол себепті қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру – тауға шыққысы келетін әр адам үшін аса маңызды міндет.
Осы орайда кәсіби гид, нұсқаушы және Shymbulak Outdoor резиденті Александр Голованов тауға алғаш шығушылар жиі жіберетін қателіктер мен олардан сақтанудың жолдары туралы әңгімеледі.
– Александр, тауға алғаш шығатындар ең жиі қандай қателіктер жібереді?
– Тәжірибемде байқағаным: қателіктер бір-біріне ұқсас әрі жүйелі түрде қайталанып отырады. Біреулер қалада киген кедимен тауға шығады, енді біреулер су алуды ұмытады, тағы бірі бағыттан жаңылып, қараңғы түскенде ғана кері қайтады. Мұның бәрі, сайып келгенде немесе тәжірибе арқылы үйрену, немесе құтқару қызметінің статистикасына айналу деген екі нәтижеге әкеледі.
Ең жиі кездесетін мәселе – маршрутты дұрыс бағаламау. ""Небәрі 5 шақырым екен, бір сағатта барып келем"" деп ойлайды. Ал шын мәнінде, бұл – 800 метр тік көтерілу, тайғақ соқпақ, аптап ыстық, тау желі, аяқтың шаршауы деген сияқты қиындықтармен ұштасып жатады. Таудағы әр шақырым – жазықтағыдан мүлде бөлек.
– Киім мен жабдыққа қатысты қандай кеңес бересіз?
– Ең үлкен қателік – қажетті жабдықтың мүлде болмауы. Көп адам тауға әдеттегі серуенге шыққандай киініп келеді. Ыңғайлы аяқ киім, треккинг таяқшалары, ауа райы күрт өзгерсе киетін қосымша киім, бұлардың барлығы көбіне ескерусіз қалады. Жалпы қағида мынадай: артық зат алмаңыз, бірақ ең қажеттілерін ұмытпаңыз. Мақаланың соңында міндетті жабдықтар тізімін де беріп отырмыз.
Оқи отырыңыз: Қыста тауға шыққанда қандай қауіпсіздік ережелерін ескеру керек
– Тауға шығып, жоғалып кету жағдайлары жиі бола ма?
– Иә, өкінішке қарай, бұл да жиі кездесетін мәселе. Көп адам маршрутты алдын ала зерттемейді, тректі жүктемейді, соқпақтың бағытын білмейді. Құтқарушылардың әлеуметтік желілеріне көз жүгіртсеңіз, күн сайын біреуді іздеп жататынын көресіз. Тағы бір маңызды нәрсе – қайда бара жатқаныңызды жақындарыңызға ескерту. Бұл іздеу уақытын айтарлықтай қысқартады. Сол себепті: маршрутты алдын ала зерделеңіз, офлайн-карта жүктеңіз, тректі сақтаңыз және отбасыңызды хабардар етіңіз.
– Тағы қандай қателіктер қауіпті деп санайсыз?
– Ауа райына назар аудармау – ең қауіпті қателіктің бірі. Көп адам қалада күн ашық болса, тауда да солай болады деп ойлайды. Ал таудағы жағдай әп-сәтте өзгереді: мысалы, Көк Жайлауда күн ашық тұрған жерден бірден нөсер жаңбыр жауып, салқын түсіп кетуі мүмкін. Жұқа футболкамен жүрген адам су болады, телефон істен шығады, ал күш-қуаты сарқылып, қайтуы қиынға соғады. Кедимен тауға шығу да жарақат алу қаупін арттырады. Тағы бір ескеретін нәрсе – жорыққа жалғыз шығу. Кей жағдайларда бұл өмірге қауіп төндіретін шешімге айналуы мүмкін.
– Жаңа бастап жүргендерге қандай кеңес берер едіңіз?
– Ең бастысы – біліңіз, оқыңыз және сұраудан ұялмаңыз. Қай кезде де ""Кері қайту – жеңіліс емес"" екенін ұмытпаңыз. Бару нүктеңіз туралы толық ақпарат жинаңыз, ауа райын тексеріңіз және ешқашан ""бәрін білемін"" деген иллюзияға берілмеңіз. Бұл – тауда ең қауіпті психология. Жеңіл маршруттардан бастаңыз. Тәжірибелі адамдармен бірге шығыңыз. Telegram-чаттар мен жорық топтарына қосылыңыз. Биіктікті де, машықты да біртіндеп арттырыңыз.
– Өзіңіз жасаған, есіңізде ерекше қалған бір қателік туралы айтып беріңізші.
– Мен тауға алғаш альпинизм секциясы арқылы шықтым, ол жерде маршруттар өзгеше, бірақ негізгі қағидалар бәрібір бір: өз күшіңді асыра бағаламау, бағытты нақты білу, тактикалық және техникалық дайындықтың маңызын түсіну. Альпинизмде қателіктің құны әлдеқайда жоғары екенін ерте түсінесің.
– Демалыс күнгі жорыққа қажетті жабдықтар тізімі қандай?
– 15-25 литр көлемінде рюкзак. Маршрут неғұрлым жеңіл болса, сөмке де шағындау болады.
Міндетті жабдықтар:
Оқи отырыңыз: Альпинист Альмир Қымбатбайұлы: Қазақ қызын Эверестке шығару миссиясын сәтті орындадық
Не алмаған дұрыс:
Шығар алдында өзіңізге сұрақ қойыңыз:
Есіңізде болсын: Тау – сұлулықтың ғана емес, жауапкершіліктің де кеңістігі. Білім мен сақтық – қауіпсіз саяхаттың кепілі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Тәжірибелі нұсқаушы тауға алғаш шығатындардың жиі жіберетін қателіктері мен қауіпсіз жорықтың басты қағидалары туралы айтып берді.,,2025-07-31T15:30:48+05:00
kiberalaiaqtardan-qalai-qorganuga-bolady-policiiadan-10-kenes,informburo.kz,Кибералаяқтардан қалай қорғануға болады? Полициядан – 10 кеңес,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/kiberalaiaqtardan-qalai-qorganuga-bolady-policiiadan-10-kenes,"Алматы облысы ПД Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының қызметкерлері Қонаев қаласында интернет-алаяқтықтың алдын алуға бағытталған түсіндіру іс-шарасын өткізді. Мақсат тұрғындарды онлайн алаяқтықтың түрлі түрінен сақтандыру және қауіпсіз интернет пайдаланудың маңыздылығын насихаттау болды. Сондай-ақ, Алматы облысы полиция департаменті киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілі, полиция майоры Олжас Қосжанов интернет алаяқтықтан сақтануға көмектесетін бірнеше кеңес ұсынды.
""Іс-шара барысында киберқылмыстардың қазіргі әдістері мен алданбаудың жолдары туралы ақпарат беріліп, азаматтарға интернетте жеке мәліметтерін қорғау және күмәнді сайттар мен хабарламалардан сақтану тәсілдері түсіндірілді. Осындай профилактикалық шаралар арқылы полиция онлайн алаяқтықты азайтып, тұрғындардың киберқауіпсіздігін арттыруды көздейді. Aspan Fest мәдени бағдарламасы аясында апта сайын өтетін ашық форматтағы акция қала тұрғындарын біріктіріп, мерекелік атмосферада полиция қызметкерлері маңызды ақпаратты кең аудиторияға тиімді жеткізе алды. Бұл акция тұрғындармен еркін қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік беріп, қоғамдағы өзара түсіністікті нығайтты"", – деді полицияның ресми өкілі Олжас Қосжанов.
Олжас Қосжановтың айтуынша, полиция қызметкерлері азаматтарға интернет-алаяқтықтың кең тараған тәсілдерін еске салып, сақ болуға шақырған. Атап айтқанда, фишингтік сілтемелерге абай болу, жалған интернет-дүкендерге алданбау, ""банк қызметкерлерінен"" келетін күмәнді қоңырауларға сенбеу және инвестициялық тұзақтардан сақтану қажеттігін ескерткен. Сонымен қатар, тәртіп сақшылары онлайн сауда кезінде мұқият болуға, бөгде адамдарға жеке және банк деректерін бермеуге кеңес берді. Күдікті жағдайлар туындаған кезде құқық қорғау органдарына жедел түрде жүгіну керектігін атап өтті.
Оқи отырыңыз: Интернет алаяқтары қоңырау шалса, не істеу керек? Полиция кеңесі
""Бұл ескертулер азаматтардың интернеттегі қауіпсіздігін күшейтуге және алаяқтықтың алдын алуға бағытталған. Қазіргі таңда халықты ақпараттандыру, сондай-ақ құқықтық және цифрлық сауаттылықты арттыру өзекті мәселеге айналды. Осы бағытта полиция мен тұрғындар арасындағы сенімді нығайту мақсатында түрлі шаралар өткізілуде. Соның айқын мысалы – ""Қазпошта"" бөлімшелері мен қаланың танымал жағажайларында жүргізілген түсіндіру жұмыстары. Бұл орындар кездейсоқ таңдалмаған, өйткені полиция қызметкерлері ақпаратты көпшілікке кеңінен жеткізуге баса назар аударып отыр. Мұндай іс-шаралар азаматтардың құқықтық және цифрлық сауаттылығын арттыру арқылы қоғамда өзара түсіністік пен сенімді қалыптастыруға ықпал етеді"", – деді полиция майоры.
Полиция өкілі аталған шаралардың тұрғындардың құқықтары мен қауіпсіздігін қорғауға бағытталып, қоғамда сенім мен тұрақтылықты қалыптастыруға өз үлесін қосатынына сенімді.
Қазіргі заманда интернет кеңістігінде алаяқтық әрекеттер жиілеп кетті. Әсіресе жеке деректер мен қаржылық мәліметтерді ұрлауға бағытталған қылмыстар көбейіп отыр. Сондықтан азаматтардың цифрлық қауіпсіздігіне ерекше назар аударуы маңызды. Алматы облысы полиция департаменті киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілі, полиция майоры Олжас Қосжанов киберқылмыстың алдын алу үшін мынадай қарапайым, бірақ маңызды ережелерді ұстануға кеңес берді:
1. Құпиясөз – сіздің алғашқы қалқаныңыз. Жеке аккаунттарыңызға мықты және күрделі құпиясөз орнатыңыз. Ол бас және кіші әріптерден, сандар мен арнайы таңбалардан тұруы керек. Әрбір сервисте әртүрлі құпиясөз қолдану ұсынылады.
2. Қауіпсіздік үшін қосымша растауды қосыңыз. Екі факторлы аутентификация (2FA) – аккаунтыңызға бөгде адамның кіруін қиындататын тиімді амал. Әсіресе банк, пошта және әлеуметтік желілер үшін бұл әдіс аса маңызды.
3. Келген сілтемеге соқыр сеніммен кірмеңіз. Хабарлама немесе хат арқылы келген белгісіз сілтемелерді ашпас бұрын, оның қайдан келгенін тексеріңіз. Белгісіз жіберушілерден келген хаттар фишинг немесе вирустық шабуыл болуы мүмкін.
4. Жеке мәліметтеріңізді тексерілмеген сайттарда қалдырмаңыз. ЖСН, банк картасының деректері, логин мен құпиясөз секілді маңызды ақпараттарды тек сенімді ресурстарда ғана енгізіңіз.
5. Қосымшаларды тек ресми платформалардан жүктеңіз. Смартфоныңызға қажет бағдарламаларды тек Google Play немесе App Store сынды сенімді дүкендерден алыңыз. Бейтаныс сайттардан жүктелген қосымшалар зиян тигізуі мүмкін.
6. Құрылғыңызды қорғаңыз. Компьютер немесе телефонда сапалы антивирус бағдарламасын қолданыңыз. Жүйелік жаңартуларды уақытында орнатып отыру да қауіпсіздік үшін маңызды.
7. Жалпыға ортақ Wi-Fi арқылы жеке мәліметтерге кірмеңіз. Қоғамдық интернет желілерін пайдаланғанда банк қосымшаларына немесе жеке аккаунттарға кіруден аулақ болыңыз. Қауіпсіздік төмен желілерде деректеріңіз ұрлануы мүмкін.
8. Балалардың онлайн әрекетін қадағалаңыз. Жасөспірімдер интернет кеңістігінде әртүрлі қауіпке тап болуы мүмкін. Ата-ана ретінде оларға интернеттегі алаяқтар мен қауіпті контент туралы түсіндіру – маңызды міндет.
9. Онлайн сатып алуларда сақ болыңыз. Қаражат аудармас бұрын сатушының сенімді екеніне көз жеткізіңіз. Әлеуметтік желілердегі күмәнді жарнамалардан абай болыңыз.
10. Киберқылмыс белгілерін байқаған сәтте әрекет етіңіз. Егер сіз интернеттегі алаяқтық әрекетті байқасаңыз немесе жеке деректеріңізге қол сұғылғанын сезсеңіз, бірден полицияға немесе 102 нөміріне хабарласыңыз.
Оқи отырыңыз: Deepfake қолданатын алаяқтардан қалай сақтанамыз? Полиция кеңесі
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Тәртіп сақшылары азаматтарға интернет-алаяқтықтың кең тараған тәсілдерін еске салып, сақ болуға шақырды.",,2025-07-31T13:30:00+05:00
kiik-etinen-zasalatyn-5-tagam-kasibi-aspazdyn-kenesteri,informburo.kz,Киік етінен жасалатын 5 тағам. Кәсіби аспаздың кеңестері,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/kiik-etinen-zasalatyn-5-tagam-kasibi-aspazdyn-kenesteri,"Қазақстанда киік еті ресми түрде сатылып жатыр. Астана супермаркеттерінде бір келі етінің бағасы 2300 теңгеден басталады. Диетологтар мен нутрициологтардың айтуынша, киік етінде В5 дәрумені, темір, мырыш, сондай-ақ, магний, селен бар. Сол үшін ол D дәрумені, темір және ақуыз тапшылығы бар адамдар үшін пайдалы. Осы ретте Informburo.kz тілшісі киік етінен қандай тағамдар жасауға болатынын анықтап, қарапайым рецепттерді жинақтады.
Аспаз Мақпал Нұрғалиеваның айтуынша, базарда сатыла басталғалы бері киік етінен тапсырыспен қуырдақ дайындауға сұраныс өскен.
""Киік етін сатуға рұқсат берілгелі тапсырыспен қуырдақ дайындап жүрмін. Жиі деп айта алмаймын, бірақ сұраныс бар. Себебі оның құрамында дәрумендер өте көп, пайдалы өнім"", – дейді аспаз.
Мақпал Нұрғалиеваның айтуынша, киік етінен жасалған қуырдаққа міндетті түрде май немесе құйрық май қосу қажет, әйтпесе ет өте қатты, құрғақ болып қалады.
""Киік етінен қуырдақ қана дайындаймын. Ет өте құрғақ болғандықтан, алдымен қазанға май құйып, тұз сеуіп, қыздырып аламын. Сосын көп пияз салып қуырып, етті содан кейін ғана саламын. Сонда пияздың дәмі етке жақсы сіңеді. Ет біраз бұқтырылған кезде дәмі ашыла бастайды. Киік еті жабайы болғандықтан, өзіндік ерекше дәмі бар. Сол дәмді басу үшін ет толық піскен соң дәмдеуіштер қосамын. Соңында картоп қосамын"", – дейді аспаз.
Аспаздың айтуынша, киік еті – өте майсыз, талшықты, қаракесек ет. Сондықтан көп адам ет асып, сорпа сияқты ұлттық тағамдарды дайындай бермейді. Алайда Жезқазған облысында бабын келтіріп, басқа тағамдарды жасайтын адамдар да бар.
Оқи отырыңыз: Киік етінің пайдасы мен бағасы қандай және оны жеуге Ислам рұқсат ете ме? Маңызды 8 сұраққа жауап
Бұл тағамды дайындау үшін етті ұзақ уақыт маринадтау қажет. Ол үшін бір келі етті ішіне қант, бұрыш, қалампыр, кориандр, сірке суы мен түрлі дәмдеуіштер қосылған 5 литр суға 3-4 тәулікке толығымен батырып қою қажет. Кейін сол етті маринадымен бірге отқа қойып, жарты сағат қайнатады. Қайнаған етті алып, табаға салып, майға орташа отта қызарғанша қуырады. Табада қалған сорпаға жарты стақан құрғақ жүзім шарабын және жарты стақан маринад қосуға болады. Дәміне қарай тұз бен бұрыш қосып, бетін жауып, бір сағатқа жуық бұқтыру қажет. Дайын болған кезде жанына көкөністер немесе картоп қосуға болады.
Киік етінен дайындалған палаудың дәмі ерекше. Ол үшін киік еті, күріш, сәбіз, пияз, алдын ала дайындалған ноқат, сарымсақ, зира, тұз, дәмдеуіштер, май қажет.
Етті текшелеп турап, қазанда қыздырылған майға етті қызарғанша қуыру қажет. Кейін пияз бен сәбізді қосып, тағы 7-10 минут қуырыңыз. Кейін дәмдеуіштерді қосып, қайнатылған ноқатты салып, аздап су құйып, ет жұмсарғанша 20-30 минут бұқтыру қажет. Сол аралықта күрішті суы мөлдір болғанша жуып, ет пен сәбіздің үстіне тегістеп салу қажет. Күріш 1-2 см батып тұратындай мөлшерде қайнаған су құйып, қазанның ортасына тұтастай сарымсақ басын салу керек. Қазанның астындағы отты азайтып басып, қақпағын жауып, күріш суды толығымен сіңіргенше 20-25 минут қайнату қажет. Піскен кезде оттан алып, 10 минут демдеп, абайлап араластырып, дастарқанға ұсынуға болады.
Оқи отырыңыз: Ғалымдар есебінше киік шаруашылығынан Қазақстан жылына қанша пайда көреді
Киік етінің бабын тауып, кәуап немесе кебаб пісіруге де болады. Ол үшін тартылған киік еті, пияз, сарымсақ, жұмыртқа, кептірілген нан ұнтағы, тұз, бұрыш, зира қажет. Сонымен қатар табиғи йогурт, аскөк, лимон шырынынан соус жасайды. Ең алдымен тартылған етті ұсақтап туралған пияз, сарымсақ, жұмыртқа, нан ұнтағымен және дәмдеуіштермен араластырып, қоспа жасайды. Сол қоспадан ұзынша кебабтар жасап, шампурға тізеді де, 20-30 минутқа тоңазытқышқа қатырып қояды. Кейін кебабты орташа отта, әр жағынан 6-8 минуттан  толық піскенше қуыру қажет. Піскен соң, дайын соусымен, лавашпен және жаңа көкөністермен бірге дастарқанға ұсынуға болады.
Киік етінен дайындалған тұшпаралы сорпа – өте жұмсақ әрі жеңіл тағам. Ол үшін киік еті, су, май, пияз, тұз, бұрыш, дәмдеуіштер, ұн, жұмыртқа қажет. Бірінше сүйегі бар етті суға салып, баяу отта 1,5-2 сағат қайнату қажет. Сорпаның бетіне шыққан көбікті алып тастауды ұмытпаңыз. Ет пісіп жатқан кезде тартылған киік етіне пияз, қара бұрыш, тұз, май қосып, қамырын илеп, тұшпара түйіп қою қажет. Ет піскен кезде дайын сорпаға тұшпараны 5-6 минут пісіріп, сорпамен бірге ұсынады.
Киік етін сатып алу кезінде қауіпсіздік шараларын қатаң сақтау қажет, өйткені ветеринарлық бақылаудан өтпеген ет адам денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәлімдемесіне сәйкес, киік етінің шығу тегі мен қауіпсіздігін растайтын ветеринарлық анықтамасы болуы керек. Сол себепті ве теринарлық бақылау комитеті қазақстандықтарға киік етін тек ресми орындардан – барлық қажетті құжаттары бар дүкендерден ғана сатып алуды ұсынады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Киік еті – бірегей диеталық өнім.,,2025-11-25T12:30:00+05:00
kozge-qarap-zurektin-zagdaiyn-qalai-biluge-bolady,informburo.kz,"Көзге қарап, жүректің жағдайын қалай білуге болады?",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/kozge-qarap-zurektin-zagdaiyn-qalai-biluge-bolady,"Көздің тор қабығындағы микроскопиялық тамырлар адамның биологиялық жасы мен жүрек-қан тамыр ауруларының даму қаупін анықтауға көмектесе алады. Канаданың Макмастер университетінің ғалымдары көз торындағы тамырлардың құрылысы арқылы ағзаның қартаю үдерісін және жүрек ауруларының ықтималдығын болжауға болатынын анықтады.
Зерттеу авторы, Макмастер университетінің медицина кафедрасының доценті доктор Мари Пигейрдің айтуынша, көз – бүкіл ағзаның тамыр жүйесін инвазивті емес әдіспен бағалауға мүмкіндік беретін ерекше мүше.
""Тор қабықтағы қан тамырларындағы өзгерістер денедегі барлық ұсақ тамырларда жүріп жатқан үдерістерді көрсетеді"", – дейді ол.
Ғалымдар 74 мың адамның деректерін, соның ішінде көздің тор қабығын сканерлеу нәтижелерін, генетикалық ақпаратты және қан талдауларын біріктіріп зерттеген. Нәтижесінде, тор қабықтағы тамырлардың тармақталуы төмен адамдарда ағзаның жедел қартаю белгілері жиі байқалатыны анықталды. Олар:
Зерттеу авторларының айтуынша, бүгінде инсульттен бастап деменцияға дейінгі жасқа байланысты ауруларды анықтау үшін күрделі диагностикалық тексерістер қажет. Ал болашақта қарапайым көз торын сканерлеу әдісі тамырлардың жағдайын және адамның биологиялық жасын жылдам әрі қолжетімді түрде анықтауға мүмкіндік беруі мүмкін.
Зерттеудің тағы бір маңызды тұсы – қан биомаркерлері мен генетикалық деректерді талдау. Ғалымдар қартаю процесімен байланысты екі негізгі ақуызды анықтады: MMP12 және IgG-Fc IIb рецепторы. Екеуі де қабыну үдерістеріне қатысады және тамырлардың қартаюын баяулатуға бағытталған жаңа дәрі-дәрмектерді әзірлеуде перспективалы нысан бола алады.
""Қазіргі технологиялар организмге ота жасамай-ақ үңілуге мүмкіндік береді. Тор қабықты зерттеу – жүрек-қан тамыр ауруларының қауіптерін алғашқы белгілер пайда болғанға дейін анықтауға жол ашады. Бұл – персонализирленген медицинаның дамуына серпін беретін маңызды қадам"", – деді ""Денсаулық"" ұлттық қаымдастығының президенті, дәрігер Бақыт Түменова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ғалымдар жүрек-қан тамыр ауруларын болжаудың жаңа тәсілін анықтады.,,2025-11-19T18:26:03+05:00
naqty-onim-qoldanbasy-dari-darmekti-qalai-baqylauga-bolady,informburo.kz,Naqty Onim қолданбасы: Дәрі-дәрмекті қалай бақылауға болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/naqty-onim-qoldanbasy-dari-darmekti-qalai-baqylauga-bolady,"Қазақстанда дәрі-дәрмектердің сапасы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында цифрлық таңбалау жүйесі белсенді түрде енгізілуде. Бұл бастама фармацевтикалық өнімдердің заңдылығын бақылауды күшейтуге және тұтынушыларды жалған дәрілерден қорғауға бағытталған.
Енді еліміздегі дәрілік заттардың әр қорабында бірегей Data Matrix коды орналастырылады. Бұл – дәріге арналған цифрлық ""төлқұжат"". Тұтынушылар бұл кодты сканерлеу арқылы дәрінің түпнұсқалығын тексере алады. Бұл үшін Naqty Onim деп аталатын тегін мобильді қосымшаны жүктеу жеткілікті.
Қолданба тауарларды таңбалау және қадағалау жөніндегі бірыңғай оператордың бастамасымен әзірленген. Naqty Onim арқылы пайдаланушылар дәрі қаптамасындағы кодты сканерлеп, өнім туралы мәліметтің дерекқорда бар-жоғын, оның заңды екенін және кодтың күдік тудыратынын тексере алады. Тексеру процесі небәрі бір минутты алады, алайда бұл қарапайым әрекет адамның денсаулығын немесе тіпті өмірін сақтап қалуы мүмкін.
«Naqty Onim – бұл тек технологиялық құрал ғана емес, сонымен қатар азаматтардың денсаулығын қорғау жолындағы сенімді серіктес», – дейді Тауарларды таңбалау және қадағалау жөніндегі бірыңғай оператордың басқарушы директоры Алмат Исмаилов.
Оның айтуынша, таңбалау жүйесі тұтынушылардың құқықтарын қорғауға және сауданың ашықтығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
«Контрафактілік өнімдерді сатып алу қаупін жою үшін әрбір тұтынушы өнім түпнұсқалығын өзі тексере алады. Бұл – көлеңкелі экономиканың таралуына қарсы қоғам тарапынан бақылау жасаудың тиімді құралы», – деді ол.
Naqty Onim мобильді қосымшасын пайдаланушылар саны күн сайын артып келеді. Оператордың деректеріне сәйкес, қосымша іске қосылғалы бері 25 мыңнан астам рет жүктелген.
Жобаға фармацевтикалық нарықтың жетекші өкілдері де қолдау білдіруде. Polpharma Santo компаниясының бас директоры Адам Алексейюк бұл жүйенің маңыздылығын атап өтті:
«Жалған дәрілер – бүкіл саланың алдында тұрған күрделі мәселе. Енді қазақстандықтар дәрілердің түпнұсқалығын өздері оңай тексере алады. Бұл пациенттерге деген қамқорлықты арттырады және денсаулық сақтау саласына деген сенімді нығайтады», – деді ол.
Қолданбаны пайдалану өте қарапайым: смартфон камерасын қаптамадағы екі өлшемді штрих-кодқа бағыттау жеткілікті. Егер код жүйедегі мәліметтермен сәйкес келмесе немесе күдік тудырса, қосымша дереу ескерту жібереді.
Бүгінде Naqty Onim – отандық денсаулық сақтау жүйесінің қауіпсіздігі мен ашықтығын қамтамасыз етудегі маңызды қадам ретінде бағалануда.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әрбір дәрі қорабында оның төлқұжаты – Data Matrix коды бар.,,2025-08-14T15:56:33+05:00
ontustik-koreiaga-saiaxatynyzdy-zenildetetin-12-qosymsa,informburo.kz,Оңтүстік Кореяға саяхатыңызды жеңілдететін 12 қосымша,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/ontustik-koreiaga-saiaxatynyzdy-zenildetetin-12-qosymsa,"Саяхатшылар үшін мұнда көруге тұрарлық көрікті жерлер, дәмі тіл үйірер ұлттық тағамдар мен әсерлі дәстүрлер жетерлік. Дегенмен, тілдік кедергі, көлік жүйесінің күрделілігі мен күнделікті тұрмыстағы ерекшеліктер алғашқы сапар кезінде кейбір қиындықтар тудыруы мүмкін. Осындай сәттерде арнайы жасалған мобильді қосымшалар саяхатты әлдеқайда жеңіл, ыңғайлы әрі тиімді етеді. Осы орайда Оңтүстік Кореяға сапарыңызды оңай ұйымдастырып, уақыт пен қаржыңызды үнемдеуге көмектесетін ең пайдалы қосымшалар туралы баяндаймыз.
Naver Map – Оңтүстік Кореяда ең жиі қолданылатын картографиялық қосымша. Оны елдің ірі интернет-компаниясы Naver Corporation әзірлеген. Бұл қосымша әсіресе туристер мен жергілікті тұрғындар үшін аса қолайлы, өйткені Google Maps жұмысы Кореяда шектелген, ал Naver Map нақты, егжей-тегжейлі ақпарат береді.
Қосымшаның интерфейсі корей, ағылшын, жапон және қытай тілдерінде қолжетімді. Қазақ тілі әлі енгізілмегенімен, ағылшын нұсқасы арқылы қолдану ыңғайлы. Naver Map Android және iOS құрылғыларына арналған және тегін жүктеледі. Қосымшада картадан орындар мен мекенжайларды іздеу, бағытты белгілеу, қоғамдық көлік кестелерін көру, жол кептелістері мен арақашықтықты бағалау сияқты мүмкіндіктер бар. Жүргіншілерге, көлік жүргізушілеріне, тіпті велосипедшілерге арналған бағыттар бөлек ұсынылады. GPS арқылы нақты орналасқан жеріңізді анықтап, қайда бару керектігін көрсетіп отырады.
Қоғамдық көлік туралы ақпарат өте дәл: метро мен автобустардың бағыты, аялдамалар, келу уақыты нақты беріледі. Қосымша бірнеше маршрутты бірден ұсынып, олардың қайсысы тиімді екенін көрсету арқылы таңдау жасауға көмектеседі. Әр бағыттың бағасы, жүретін уақыты, қашықтығы мен ауысып отыру нүктелері нақты көрсетіледі. Кейбір автобустарды нақты уақытта картадан бақылауға болады, бұл әсіресе үлкен қалаларда ыңғайлы.
Naver Map-тың тағы бір артықшылығы – ол ғимараттардың ішкі жоспарларын да көрсете алады. Бұл, мысалы, үлкен сауда орталықтары мен метро станцияларында дұрыс бағыт табуға көмектеседі. Кейбір аудандарда 3D карталар мен көше көрінісі функциясы бар. Сонымен қатар, қосымша арқылы жақын маңдағы мейрамхана, кафе, дәріхана, дүкен немесе банкомат сияқты нысандарды оңай табуға болады. Олардың рейтингісі мен пайдаланушылардың пікірлері де көрсетіледі.
Навигация жүйесі дауыстық нұсқаулықпен жұмыс істейді. Бұл әсіресе көлікпен жүргенде немесе жаяу жолда бағытты бақылап отыру қажет болғанда өте пайдалы. Жол кептелістерін, жөндеу жұмыстары жүріп жатқан көшелерді және басқа да жол қозғалысына әсер ететін факторларды ескеріп, нақты әрі тиімді маршрут ұсынады. Алайда, қосымшаның кемшілігі де бар: кейбір мекемелердің немесе көше атауларының тек корейше жазылуы алғашқы қолданушыларға кедергі келтіруі мүмкін. Бірақ аздап үйреніп алған соң, оны қолдану әлдеқайда жеңіл әрі интуитивті болады. Қосымша жиі жаңартылып отырады, сондықтан онда көрсетілетін ақпараттар өзекті және сенімді.
Оқи отырыңыз: Сеулде Оңтүстік Корея тоғызқұмалақ федерациясы құрылды
KakaoMap – Тағы бір өте дәл карта, әсіресе қоғамдық көлікті пайдалануға ыңғайлы. KakaoMap – Оңтүстік Кореядағы тағы бір танымал картографиялық қосымша. Оны Kakao Corporation әзірлеген және ол әсіресе қоғамдық көлік пен жол бағыттарын дәл әрі жылдам көрсетуімен ерекшеленеді. Бұл қосымша да Android және iOS жүйелеріне арналған, интерфейсі ағылшын, корей және басқа тілдерде қолжетімді.
KakaoMap көмегімен метро, автобус, жаяу және көлік бағыттарын оңай жоспарлауға болады. Ол нақты маршруттар мен келу уақыттарын көрсетіп, жол кептелісін де ескереді. Сонымен қатар, жақын маңдағы мейрамханалар, дәріханалар, дүкендер мен банкоматтарды іздеу мүмкіндігі бар. Қосымшада мекенжайды енгізген соң, бірнеше тиімді нұсқа ұсынылады, ал пайдаланушылар пікір қалдырып, бағалай алады.
KakaoMap интерфейсі жеңіл әрі түсінікті, жаңадан келген туристерге де ыңғайлы. Google Maps-пен салыстырғанда Кореяда анағұрлым дәл жұмыс істейді. Жалпы алғанда, ол күнделікті бағыт табу мен қаланы зерттеуге таптырмас құрал.
KakaoMetro – метро бағытын оңай табуға көмектеседі. Қай станциядан қай уақытта шығу керегін нақты көрсетеді. KakaoMetro – Оңтүстік Кореядағы метро жүйесін пайдалануды жеңілдететін арнайы қосымша. Оны Kakao Corporation жасап шығарған және ол елдің барлық ірі қалаларындағы (Сеул, Пусан, Тэгу, Тэгжон, Кванджу т.б.) метро желілерін толық қамтиды.
Қосымша арқылы екі станцияны таңдап, сол бағыттағы ең тиімді маршрутты табуға болады. Ол жол жүру уақытын, ауысу қажеттілігін, пойыздың келу уақытын, жалпы сапардың бағасын және қай вагонға мінген тиімді екенін нақты көрсетеді. Интерфейсі қарапайым әрі түсінікті, әсіресе ағылшын тілін білетіндерге ыңғайлы. KakaoMetro нақты ақпарат пен оңай пайдалануға негізделген, сондықтан Кореяда метро арқылы еркін қозғалғысы келетін туристер мен тұрғындар үшін өте ыңғайлы құрал.
KakaoT (KakaoTaxi) – такси шақыруға арналған. Uber-ден гөрі кең таралған. KakaoT (бұрынғы атауы KakaoTaxi) – Оңтүстік Кореяда такси, қоғамдық көлік, автотұрақ, велосипед жалдау және тағы басқа көлік қызметтерін ұсынатын көпфункционалды мобильді қосымша. Оны Kakao Corporation әзірлеген және ол елдегі ең танымал такси шақыру платформасы болып саналады.
Қосымша арқылы такси шақыру өте оңай: орналасқан жеріңізді автоматты түрде анықтап, баратын мекенжайды енгізсеңіз жеткілікті. Такси түрін де таңдауға болады – қарапайым, deluxe немесе ван. Жүргізуші қай жерде келе жатқанын нақты уақыт режимінде бақылауға болады. Сонымен қатар, жол ақысы мен болжамды келу уақыты да алдын ала көрсетіледі.
KakaoT ағылшын тілін қолдайды, сондықтан туристерге ыңғайлы. Төлем қолма-қол ақшамен де, карта арқылы да жүзеге асады, кейбір жағдайда KakaoPay арқылы да төлеуге болады. Бұл қосымша Кореядағы Uber-дің баламасы десе болады, бірақ жергілікті халық арасында кеңірек таралған. Қалаларда такси табу қиын болғанда немесе қоғамдық көлікпен жүру ыңғайсыз жағдайда KakaoT – өте тиімді шешім.
Papago – Naver жасаған аударма қосымшасы. Корей тілінен қазақ тіліне тура аудармасы болмаса да, ағылшын арқылы жақсы жұмыс істейді. – Оңтүстік Кореяның Naver Corporation компаниясы әзірлеген аударма қосымшасы. Ол әсіресе корей тілінен және корей тіліне аударуға арналған ең сенімді құралдардың бірі саналады. Papago нейрондық желілер негізінде жұмыс істейді, сондықтан сөйлем құрылымын, мән-мағынасын жақсы түсініп, табиғи аударма жасауға бейім.
Қосымша 13 тіл арасында аударма жасай алады, олардың ішінде корей, ағылшын, қытай, жапон, француз, испан және т.б. бар. Қазақ тілі тікелей қолжетімді болмаса да, ағылшын арқылы пайдалану өте тиімді. Papago жазбаша мәтінді ғана емес, сөйлеуді, суреттегі мәтінді (мысалы, мәзір, белгілер) және нақты уақыттағы сөйлесуді де аудара алады.
Интерфейсі қарапайым әрі қолдануға ыңғайлы. Кореяға алғаш рет барған туристер үшін, әсіресе жергілікті халықпен сөйлесуде немесе мейрамхана мәзірін түсінуде Papago үлкен көмек болады. Google Translate-пен салыстырғанда корей тілін нақтырақ және табиғи аударады, өйткені ол корей тілінің ерекшеліктеріне бейімделген. Жалпы, Papago – Кореядағы тіл кедергілерін жеңілдететін, туристер мен шетелдік қонақтар үшін таптырмас қосымша.
KakaoPay – Оңтүстік Кореядағы ең кең таралған мобильді төлем жүйелерінің бірі. Бұл қызметті Kakao Corporation жасап шығарған және ол негізінен KakaoTalk мессенджерімен біріктіріліп жұмыс істейді. Яғни, қолданушылар төлемдерді, ақша жіберу мен шот төлеуді мессенджер ішінен-ақ жүзеге асыра алады.
KakaoPay арқылы дүкендерде, мейрамханаларда, кафелерде, қоғамдық көлікте және онлайн сатып алуларда төлем жасауға болады. Қосымша QR-код сканері арқылы немесе NFC технологиясымен жұмыс істейді. Сонымен қатар, коммуналдық төлемдер, сақтандыру, инвестиция және жеке қаржы басқару сияқты қосымша қызметтер де бар.
Жергілікті тұрғындар арасында өте кең қолданылатын бұл жүйе, өкінішке қарай, шетелдік туристерге толық қолжетімді емес. Яғни, оны пайдалану үшін Кореяда тіркелген телефон нөмірі мен жергілікті банктік шот қажет болады. Соған қарамастан, егер сіз Кореяда ұзақ уақыт қалатын болсаңыз немесе жергілікті банктік карта ашсаңыз, KakaoPay – күнделікті өмірді жеңілдететін өте ыңғайлы құрал.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда Оңтүстік Кореяның үш университетінің филиалы ашылады
Coupang / Gmarket – тауар сатып алуға арналған қосымшалар. Coupang Amazon сияқты. Coupang пен Gmarket – Оңтүстік Кореядағы ең ірі және танымал онлайн сауда платформалары. Бұл екі қосымша арқылы киім, электроника, азық-түлік, тұрмыстық техника, косметика сияқты кез келген затты сатып алуға болады.
Coupang – Amazon-ға ұқсас кореялық электронды коммерция алыбы. Оның басты артықшылығы – ""Rocket Delivery"" деп аталатын жедел жеткізу қызметі. Тапсырысты сол күні немесе келесі күні жеткізу мүмкіндігі бар. Интерфейсі қарапайым әрі тауар бағалары жиі жеңілдікпен ұсынылады. Coupang-да төлем жасау үшін корей банкі картасы қажет, шетелдік карталар әрдайым қабылдана бермейді.
Gmarket – халықаралық қолданушыларға көбірек бейімделген, сондықтан шетелдік карталар мен PayPal арқылы төлем жасауға мүмкіндік береді. Gmarket-те корейлік және шетелдік брендтердің кең таңдауы бар, сондай-ақ ағылшын тіліндегі интерфейс қолжетімді.
Екі платформа да Кореяда ұзақ уақыт тұратындар үшін өте ыңғайлы. Ал туристерге – әсіресе Gmarket – тапсырыс беру мен төлем жағынан оңайырақ.
KakaoTalk – Кореяда ең танымал мессенджер. Халықтың басым бөлігі осыны пайдаланады, туристтер үшін де пайдалы. KakaoTalk – Оңтүстік Кореядағы ең кең таралған мессенджер қосымшасы. Оны Kakao Corporation әзірлеген және ол ел халқының басым көпшілігі күнделікті қолданатын басты байланыс құралы болып саналады. Бұл қосымша арқылы хабарлама жазуға, қоңырау шалуға, бейнеқоңырау жасауға, файл мен сурет жіберуге болады.
KakaoTalk-тың басты артықшылығы – ол тек чат қосымшасы ғана емес, сонымен қатар KakaoPay, KakaoT, KakaoStory, KakaoGames сияқты басқа да қызметтермен тығыз байланысты. Яғни, бір қосымша арқылы төлем жасау, такси шақыру, жаңалық оқу және ойын ойнау мүмкіндігі бар. Интерфейсі жеңіл, ағылшын тілінде де қолжетімді, сондықтан шетелдіктер үшін де ыңғайлы. Қолданушылар достар тізімін телефон нөмірі арқылы автоматты түрде байланыстырып алады. Сонымен қатар, топтық чаттар жасау, хабарламаларды жоспарлау, тіпті жеке күнтізбелік ескертулер орнату сияқты мүмкіндіктері бар.
KakaoTalk Кореяда тек байланыс құралы емес, күнделікті өмірдің маңызды бөлігіне айналған. Сондықтан егер сіз Кореяда болуды немесе біреумен жиі байланысуды жоспарласаңыз, бұл қосымшаны орнату өте орынды.
Visit Korea – Корея туризм ұйымының ресми қосымшасы. Көрікті жерлер, іс-шаралар мен кеңестер бар. Visit Korea – Оңтүстік Кореяның ресми туризм ұйымы (Korea Tourism Organization) әзірлеген туристік қосымша. Ол Кореяға келетін шетелдік қонақтар үшін ең маңызды және пайдалы ақпараттарды бір жерге жинақтайды. Бұл қосымша арқылы елдің басты көрікті жерлері, мәдени іс-шара, фестиваль, саяхат бағыттары, мейрамхана мен дүкендер жайлы толық ақпарат алуға болады.
Қосымшада ағылшын, қытай және жапон тілдері қолжетімді, интерфейсі қарапайым әрі пайдалануға ыңғайлы. Visit Korea түрлі аймақтарға бөлініп ұсынылады – мысалы, Сеул, Пусан, Чеджу және тағы басқа қалалар бойынша арнайы нұсқаулықтар мен ұсыныстар бар. Сондай-ақ, визалық талаптар, төтенше жағдай нөмірлері, тегін Wi-Fi карталары, валюта бағамы секілді пайдалы мәліметтер де қамтылған.
Visit Korea туристерге бағыт жоспарлауда, көрнекі орындарды таңдауда және саяхатты тиімді ұйымдастыруда үлкен көмек береді. Егер Кореяға алғаш рет бара жатсаңыз, бұл қосымша – жолсерігіңізге айналады.
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтардың 56,8 пайызы отбасымен бірге саяхаттағанды жақсы көреді – зерттеу
Mangoplate – мейрамханалар мен дәмханаларды іздеуге арналған. TripAdvisor-дан гөрі нақтырақ. Mangoplate – Оңтүстік Кореядағы мейрамхана, дәмхана және тамақтану орындарын іздеуге арналған ең танымал қосымшалардың бірі. Ол Yelp немесе Zomato сияқты қызметтерге ұқсас, бірақ Корея нарығына бейімделген, сондықтан жергілікті дәмханалар туралы нақты әрі жан-жақты ақпарат береді.
Қосымша арқылы қолданушылар өздеріне жақын орналасқан тамақтану орындарын, олардың мәзірлерін, бағаларын, жұмыс уақытын және шынайы пікірлер мен бағалауларын көре алады. Mangoplate әсіресе гастрономиялық туризмді ұнататындар үшін таптырмас құрал, себебі ол танымал емес, бірақ дәмі ерекше жерлерді табуға көмектеседі.
Интерфейсі қарапайым, ағылшын тілі қолжетімді, дегенмен кейбір пікірлер тек корей тілінде жазылады. Дегенмен фотосуреттер мен бағалар арқылы керекті ақпаратты түсіну қиын емес. Сонымен қатар, белгілі бір тағам түрі немесе аймақ бойынша іздеу мүмкіндігі бар. Mangoplate – дәмді әрі сапалы асхана іздеген кез келген турист үшін пайдалы қосымша. Кореядағы тамақ мәдениетін тереңірек тануға көмектеседі.
Klook / Trazy – турлар мен іс-шараларға билет сатып алуға ыңғайлы қосымшалар. Klook пен Trazy – Оңтүстік Кореяда саяхат пен бос уақытты ұйымдастыруға арналған екі танымал онлайн платформа. Олар арқылы әртүрлі турлар, көрнекі орындарға билеттер, шоу-бағдарламалар, мәдени іс-шаралар, көлік жалдау мен әуежай трансфері сияқты қызметтерге алдын ала тапсырыс беруге болады.
Klook – халықаралық деңгейдегі ірі платформа. Оның интерфейсі толық ағылшын тілінде және төлем жасау үшін шетелдік карталар қабылданады. Кореяда Lotte World, Everland, N Seoul Tower, DMZ туры сияқты көптеген туристік бағыттарға билеттерді арзан бағада табуға болады. Сонымен қатар, мобильді ваучер арқылы билетті басып шығармай-ақ көрсетуге мүмкіндік бар.
Trazy – тек Корея мен Тайландқа маманданған туристік сайт. Ол жергілікті турлар мен ерекше тәжірибелерді ұсынады – мысалы, ханбок киіп көру, K-pop студиясына бару, ауылдық аймақтарға экскурсия, шынайы корей тағамын әзірлеу шеберлік сабақтары. Trazy-де де ағылшын тілі қолжетімді, туристерге бейімделген.
Екі платформа да Кореяға баратын саяхатшылар үшін өте ыңғайлы, әсіресе уақытты үнемдеп, кезек күткісі келмейтіндер үшін. Алдын ала жоспар құрып, барлық қызметті онлайн түрде сатып алу арқылы саяхатты әлдеқайда жеңіл әрі ыңғайлы етуге болады.
Оқи отырыңыз: Виена Камарота: Орталық Азия елдеріне саяхат қауіпсіз екенін әлем білгенін қалаймын
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Оңтүстік Корея – заманауи технология мен бай мәдениетті үйлестірген ел.,,2025-07-22T14:40:00+05:00
qol-aiaqtyn-uiyuy-koru-men-estudin-nasarlauy-midagy-qaterli-isiktin-belgileri-qandai,informburo.kz,"Қол-аяқтың ұйыуы, көру мен естудің нашарлауы. Мидағы қатерлі ісіктің белгілері қандай",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/qol-aiaqtyn-uiyuy-koru-men-estudin-nasarlauy-midagy-qaterli-isiktin-belgileri-qandai,"Орталық жүйке жүйесінің қатерлі ісіктері – ми мен жұлын ісіктері – онкологиялық аурулардың басқа түрлеріне қарағанда сирек кездеседі. Алайда олар ағымының ауырлығымен және науқастың өміріне төндіретін жоғары қауіп-қатерімен ерекшеленеді. Мамандардың айтуынша, сырқаттың ауырлығы ісіктің орналасуына, көлеміне және өсу жылдамдығына байланысты. Мидың функционалды маңызды аймақтары зақымданған жағдайда қатты ауыру синдромына, мүгедектікке және өлім қаупіне алып келуі мүмкін.
ҚазОРҒЗИ тіркелімі деректеріне сәйкес, 2024 жылы елде орталық жүйке жүйесінің қатерлі ісіктерінің 845 жаңа жағдайы анықталды. Бұл 100 мың халыққа шаққанда 4,2-ні құрады. 2023 жылмен (790 жағдай, 100 мың халыққа шаққанда 3,97) салыстырғанда, аурушаңдық көрсеткіші 7 пайыз өскен. Негізгі науқастар тобы – 60-69 жас аралығындағылар. Жыныстық айырмашылық байқалмайды: 440 ер адам және 431 әйел.
""2024 жылдың соңында ми және жұлын ісіктерімен 5 мыңнан астам науқас диспансерлік есепте тұрды. Бұл 2023 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 4,6% артық (4 962 науқас)"", – деп атап өтті ҚазОРҒЗИ нейрохирург-онкологы Дамир Дубчев.
Оқи отырыңыз: Жаңа оқу жылы басталды. Күзде қандай жұқпалы аурулардан сақтану керек
2024 жылы 341 өлім жағдайы тіркелді (100 мың халыққа шаққанда 1,69). 2023 жылы бұл көрсеткіш 320 жағдайды құрады (100 мың халыққа шаққанда 1,61). Қайтыс болғандардың негізгі жас тобы да – 60-69 жас аралығы. Ер адамдардың өлім-жітімі әйелдерге қарағанда жиірек кездеседі: 183 ер адам және 158 әйел.
Ауру ерте кезеңінде симптомсыз өтуі мүмкін. Ісік үлкейген сайын қол-аяқ әлсіздігі немесе ұйып қалуы, жүрістің теңселуі, құрысу ұстамалары, көру немесе есту қабілетінің төмендеуі, қосарланып көру, мінез-құлықтың өзгеруі, сөйлеу бұзылыстары пайда болады. Сондай-ақ бас сүйегінің ішіндегі қысымның жоғарылауының белгілері күшейеді: тұрақты бас ауыру (әсіресе таңертең және түнде), жүрек айну мен құсу (тамақтануға байланысты емес), есінің бұзылуына немесе комаға дейін жеткізуі мүмкін.
""Мұндай симптомдардың пайда болуы – шұғыл тексеруден өтуге себеп"", – деп атап өтті Дамир Дубчев.
Дәрігердің айтуынша, диагностиканың ең ақпараттық әдісі – МРТ және контрастпен МРТ. Бұл әдіс ісікті нақты бейнелеуге және неврологиялық белгілердің себебін анықтауға мүмкіндік береді. Емдеу тактикасы морфологиялық зерттеу нәтижелері мен мультидисциплинарлық топтың қорытындысына сәйкес айқындалады. Институтта заманауи инновациялық әдістер қолданылады: миының функционалды маңызды құрылымдарын барынша сақтап қалуға мүмкіндік беретін жоғары технологиялық хирургиялық араласулар, сондай-ақ сәулелік терапия және химиотерапия. Емнің тиімділігін арттыруға және науқастардың өмір сапасын жақсартуға ықпал ететін кешенді тәсіл кеңінен қолданыс табуда.
ОЖЖ ісіктерінің арнайы профилактикасы жоқ. Дегенмен дәрігерлер салауатты өмір салтын ұстануды, темекіден бас тартуды, алкогольді шамадан тыс тұтынбауды, дене белсенділігін сақтауды және профилактикалық тексерулерден тұрақты өтіп тұруды ұсынады. Әсіресе басқа ағзаларда онкологиялық ауруы бар науқастарға ерекше көңіл бөлу қажет – метастаздарды уақытылы жоққа шығару үшін.
Оқи отырыңыз: Қандай тағамдар қатерлі ісік пен семіздікке әкеледі? Нутрициологпен сұхбат
Онколог дәрігердің айтуынша, ауруды ерте анықтау – табысты емделу мен өмір сапасын сақтаудың басты кепілі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2024 жылы елде орталық жүйке жүйесінің қатерлі ісіктерінің 845 жаңа жағдайы анықталды.,,2025-09-03T13:00:00+05:00
tauga-nege-zalgyz-syguga-bolmaidy-alpinist-gid-maxambet-abdullaevtyn-kenesteri,informburo.kz,Тауға неге жалғыз шығуға болмайды? Альпинист гид Махамбет Абдуллаевтың кеңестері,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/tauga-nege-zalgyz-syguga-bolmaidy-alpinist-gid-maxambet-abdullaevtyn-kenesteri,"Жыл басынан бері Алматы маңайындағы тауларда бірнеше адам қайтыс болып, жоғалып кетті. Алматы қалалық альпинизм мектебінің жетекшісі Ада Дусалиеваның айтуынша, күн сайын құтқарушылар тауға дайындықсыз шығып кететін 13-17 жасар жеткіншектерді іздейді. Жастар тауға, салауатты өмір салтына қызыққанымен қауіпсіздік шараларына мән бермейді. Кейбіреуі жастық жалынмен альпинизм санатындағы бағыттарға жалғыз шығып кетіп, үйіне тірі оралмайды.
Осы орайда Информбюро тілшісі альпинист, KMGA сертификатталған треккинг-гиді Махамбет Абдуллаевпен тауға қауіпсіз шығу жөнінде сұхбаттасты.
– Тауға шығарда гидті қалай таңдау керек?
– Гид қызметіне жүгінер кезде келесі мәселеге назар аударыңыз. Гид физикалық дайындығыңызды шамалап, қайда баратыныңыз туралы ақпарат бермесе оның кәсібилігіне күмәнмен қараңыз. Кәсіби гидтер толық ақпарат береді: қай жаққа бара жатырсыз, орташа жүру уақыты, қанша шақырым жүресіз, қанша биікке көтерілесіз, қадағалау нүктелерде қай уақытта болу керек.
Гид болып ақша тапсам да, ең алдымен адамдардың қауіпсіздігін ойлаймын. Оларға тауға қауіпсіз барып-келу жолын үйретіп, білгеніммен бөлісіп келеді. Туристерді жорыққа апармас бұрын оларға 12 сұрақтан тұратын сауалнама жібереміз. Аты-жөні, жасы, медициналық қарсы көрсеткіштердің бар-жоғы, биіктен қорқа ма, треккинг аяқ киімінің суреті, соңғы рет 2500 метрге төмен қандай бағытқа қашан шықты, қанша уақытта жетті, жорық қаншалық қиын болды, созылмалы аурумен ауыра ма, нақты диагнозы қандай, қандай дәрі ішеді дегендей сұрақтарға берген жауабына қарай бағыт анықтаймыз. Таңдаған бағыты сәйкес келсе апарамыз, болмаса басқа бағыт ұсынамыз.
Оқи отырыңыз: Алматыда жазда қай тауға оңай жетуге болады? Жеңіл бағыттарға шолу
– Қазақстанда гидтерден сертификат талап етіле ме?
– Заң жүзінде гидте сертификат бар ма, жоқ па тексерілмейді. Қырғызстанда сертификат талап етіледі. Ол жақта гидтер жауапкершілікті толықтай өзіне алады. Өкінішке қарай, бізде ондай жоқ. Реестрде қалада экскурсия жасайтын экскурсоводтар туралы мәлімет бар. Ал таулы аймаққа апаратын тау гидтері бекітілмеген.
– Тау қатені кешірмейді дейді. Тауға серуендеуге қалай дайындалу керек?
– Өзім 2000-жылдары мектеп кезінен тауға шыға бастадым. Ол кезде интернет бәрінде болған жоқ. Қазір бағыттар туралы арнайы сайттардан ақпарат алуға болады. Екіншіден, физикалық дайындығыңызға назар аударыңыз. Тауға бірінші рет шығып жатсаңыз 2500 метрден биікке көтерілмеңіз. Тауда серуендеп денені үйрету керек. Бағытыңыз биік болса оны кейінге қалдырып, қиналмай жететін жерге шығыңыз.
Дайындық  үйден басталады. Ең алдымен баратын бағытыңызды зерттеп алыңыз. Бағыт туралы ақпарат жинап, шамаңызды аңғарған соң жоспар жасаңыз. Кесте сызып, старт, орташа жүріп өту уақыты, бағыттың қашықтығы, биіктігі, бақылау нүктелерін жазыңыз. Фурманов шыңына бара жатсаңыз бақылау нүктесі ретінде Медеу аялдамасын, одан кейін экопост, асу алдындағы алтыбақан, 2800 биіктегі әткеншек, энтузиастер алаңы, ең соңында Фурманов шыңын көрсетесіз. Осылай бақылау нүктесін белгілеп, әрқайсына жету уақытын жазу керек. Жазғы уақытта түскі бірге дейін бағытқа жетпесеңіз артқа қайту керек. Тау сол орнында тұрады. Тағы да келесіз. Басыңыздың амандығын ойлаңыз.
Жоспарға кіммен қайда бара жатқаныңызды, телефон нөмірлерін, жедел жәрдем мен құтқару қызметінің телефондарын жазу керек. Бұл ақпаратты жақындарыңызға, достарыңызға жіберіңіз. Бара жатқан аймақ туралы аз да болса түсінігі бар, білетін адамға айтыңыз. Тауда бірдеңе бола қалса ол адам құтқарушыларға хабарласып, қайда кеткеніңізді түсіндіре алуы керек.
Ауа райын қараймыз. Windy секілді картадан дәл сол жердің ауа райын қарайтын қосымшалар мен сайттар бар. Шымбұлақ тау-курортындағы онлайн камералардан да қараса болады. Қала мен таудағы ауа райы екі бөлек. Қалада күн шығып тұрса, тауда жаңбыр жауып, дауыл соғуы мүмкін. Таудағы ауа райын екі сағат көлемінде қарау керек. Сағат 12-де жаңбыр жауады десе, таңғы онда немесе түскі екіде жауып кетуі мүмкін.
– Қалай киіну керек, қандай құрал-сайман алу қажет?
– Үш қабатты киіну қағидасы бар. Бірінші – дене қабаты: жазда жеңі қысқа, қыста жеңі ұзын синтетика, полиэстер материалдан жасалған футболка, лонгслив кию керек. Мұндай материалдардан жасалған киімдер денеден бөлінген терді өзіне сіңіріп алады да, ары қарай шығарып отырады. Екінші қабат – жылу сақтау қабаты: флис жейделер мен мамық желетке. Үшіншіден, қорғаныс қабаты ретінде жауын-шашын мен желден қорғайтын күртешелер киеміз.
Жазда 2500 биіктен төмен жақта серуендесеңіз трейл аяқ киім алсаңыз болады. Одан биік болса треккинг аяқ киім қажет. Треккингке арналған аяқ киімдер жеңіл, орташа, ауыр деп бөлінеді. Ал альпинизм аяқ киімі бөлек.
Құрал-саймандарға келер болсақ, треккинг таяқша, рюкзак, күн сәулесінен қорғайтын крем мен көзілдірік, бас киім, адам басына кем дегенде бір литр су, термосқа шай құйып алыңыз, жаңбырдан қорғайтын шекпен, ауа райы күрт өзгеретіндіктен жылы киім алу керек. Өзіңізге ұнайтын тағам алыңыз. Бәрі калория қуалап дәмсіз тағам алады. Ол дұрыс емес. Ұнамайтын тамақты жегіңіз келмесе әлсіреп қаласыз.
Апаттық жабдық деген бар. Көп орын алмайды. Үш жыл бұрын Құмбелсу шатқалында қайтыс болған ер адам құтқарушыларды көргенімен, оларға белгі бере алмаған. Адам он минуттан көп айқайлай алмайды. Сондықтан ысқырық алып алу керек. Одан кейін бір жағы жылу ұстайтын, екінші жағы күн сәулесінен қорғайтын құтқару жамылғысы кіреді. Қуатталған power bank, пышақ, маңдайға тағатын шам алыңыз. Апаттық жабдыққа дәрі-дәрмек қобдишасы болады. Оның ішінде қан тоқтататын дәке болуы керек. Өзіңізге қажет дәрі-дәрмекті алып алыңыз.
– Тауда биіктің, қысымның әсерінен адамдар ауырып қалады. Оны тау ауруы деп айтады. Мұндайда не көмектеседі?
– Тек қана төмен түсу керек. Дәрі біреуге көмектессе, біреуге көмектеспеуі мүмкін. Жеңіл бағыттарға алты адам апарсақ, жандарында екі гид жүреміз. Артта жүрген гид өзін жайсыз сезінген адамды төменге түсіреді. Санатты бағыттар болса тау ауруын денсаулығына, моральдық күйіне қарай еңсереді. Тау ауруы жеңіл және ауыр деп бөлінеді. Өкпе ісінуі, мидың ісінуі де бар. Ми ісінуі болса 90% жағдайда өлімге әкеледі.
– Тау ауруы болса артқа қайту керек дедіңіз ғой. Басқа тағы қандай жағдайда болса артқа қайту керек?
– Сағатты артқа жылжытып, бір сағатымызды алып қойды. Бұл тауға шығатын және сонда жұмыс істейтін адамдарға өте қатты әсер етті. Бұрын жазда түскі екіге дейін, қыста бірге дейін тауға шығуға болатын. Қазір күн қысқарып, жазда бірге дейін, қыста 12, тіпті 11.30-ға дейін бет алған бағытқа жету керек.
Өзіңізді нашар сезінсеңіз, ас-суыңыз азайып жатса, ауа райы күрт бұзылып, жаңбыр жауып, найзағай ойнаса дереу артқа қайту туралы шешім қабылдау керек.
Шұғыл қоңырау шалу телефондарын жазып алыңыз: құтқарушы қызметі – 112, Алматы құтқару қызметі – 109, полиция – 102, жедел жәрдем – 103, өрт сөндіру – 101. Тауда бірнәрсеге тап болсаңыз бірден 112-ге хабарласыңыз.
Оқи отырыңыз: Гид Александр Голованов: ""Бәрін білемін"" деу – таудағы ең қауіпті психология
– Жыл басынан бері он шақты адам тауда қайтыс болды. Жоғалып кеткені де, үстіне тас құлап мерт болғаны да бар. Осы жазда Турист шыңына жалғыз шыққан жігіт өлі табылды. Одан кейін Жастар шыңына жалғыз барған жігіт жартастан құлап қаза тапты. Екеуі де жиырма жаста еді. Қазір 14-18 жастағы балалар тауда көп жоғалады. Жастардың тауда көп жоғалуына, жалғыз шығып кетуіне не себеп? Жалғыз шығып кеткен жағдайда қалай тірі қалуға болады?
– Telegram мессенджерінде жасөспірімдердің тауға шығатын топтары бар. Жастар шыңында қайтыс болған бала сол топтардың бірінің жетекшісі болған. Тауды біз жауып тастап, ешкімді шектей алмаймыз. Мұндай балалар тауға дайындықсыз шығады.
Таулы аймаққа барарда мына бес қағиданы ұстанамыз. Ең біріншісі – жалғыз шықпау. Екіншіден жоспарды өзгертпеу керек, себебі бірдеңе бола қалса құтқарушылар сол жоспар бойынша іздейді. Жолды қысқартпаңыз. Ең қысқа жол – сіз білетін жол. Жол қысқартамын деп адасып кетуге болады. Төртіншіден, өзіңізді жаман сезінсеңіз артқа қайтыңыз. Мобильді байланысты тексеріп отырыңыз. Бесіншіден, серуен барысында басқа туристерден немесе ұлттық парк жұмысшыларынан ақпарат сұрап отырыңыз. Ұлттық паркте жұмыс істейтін қызметкерлердің бірі аспанға қарап-ақ ""осы уақытта жаңбыр болады"" деп айта алады. Тауда басқалармен амандасу дәстүрі бар. Бұл әрі мәдениет, әрі ол адам сізді есінде сақтайды, әрі жол көрсетеді.
Публикация от Makhambet Abdullaev (@abdullaev.m.i)
Бұл балалардың ең бірінші қатесі – олар жалғыз шықты. Жастар шыңына кеткен бала дауыл туралы келген хабарламаға назар аудармаған. Жеңіл киінген. Альпинистік бағытқа арнайы аяқ киім кимеген.
– Баланың өміріне ата-анасы, жақындары да жауапты ғой. Олар не істей алады?
– Бала тауға шығатынын айтпай паркке бара жатырмын деп айта салуы мүмкін. Ата-ана оның қайда жүргенін қарай алмайды. Көп ата-ананың GPS-сағат алып беруге мүмкіндігі жоқ. Қазіргі балалар ешкімді тыңдағысы келмейді. Үлкендер ""өмірін қиындатады"", ""көп нәрсеге рұқсат бермейді"" деп ойлайды.
Shymbulak Outdoor ағарту жұмыстарын жасап, балалардың тауға қауіпсіз шыққанын қалаймыз. Апта сайын қалада әртүрлі тақырыпта дәрістер өтеді. Қазақ тілінде білім беру жорықтарын жасаймыз. Адамдарға соқпақтар, таудағы бағыттар, қауіпсіздік туралы ақпарат береміз. Мұның бәрі тегін. Кез келген адам қатыса алады. Үлкен демей, кіші демей бәрін дәрістеріміз бен жорықтарымызға шақырамыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Бұл сұхбаттан тауға қауіпсіз шығу жолдары, қажет құрал-саймандар мен киімдер тізімі туралы оқи аласыз.",,2025-08-21T11:00:00+05:00
zana-oqu-zyly-bastaldy-kuzde-qandai-zuqpaly-aurulardan-saqtanu-kerek,informburo.kz,Жаңа оқу жылы басталды. Күзде қандай жұқпалы аурулардан сақтану керек,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zana-oqu-zyly-bastaldy-kuzde-qandai-zuqpaly-aurulardan-saqtanu-kerek,"Жұқпалы аурулар – адамзат тарихында ең көп зардап әкелген, қоғамның әлеуметтік және экономикалық дамуына елеулі әсер еткен дерттердің бірі. Әсіресе, мектеп, университет секілді көпшілік орындарда аурудың таралуы күшейе түседі. Сондықтан жұқпалы аурулардың алдын алу үшін вакцина салу, тиімді ем жүргізу, тазалық сақтау әркез маңызды.
Осы ретте тәжірибелі дәрігер-инфекционист, жоғары санатты маман Бақтығали Ережепов жаңа оқу жылына дайындық кезінде инфекциялық аурулардың алдын алуға ерекше назар аударды.
""Әрбір ата-ана баласының жағдайына мұқият болуы қажет. Егер балада ЖРВИ, ішек инфекциясы немесе өзге де жұқпалы ауру белгілері байқалса, оны мектепке немесе балабақшаға апармай, дереу медициналық көмекке жүгінген жөн. Ауруды ерте анықтап, уақытылы ем жасағанда ғана жұқпалы індеттерді тоқтата аламыз. Баланың денсаулығы – ұлт болашағының кепілі. Дені сау ұрпақ – дені сау қоғам мен қуатты мемлекеттің негізі. Сондықтан әрқайсымыз осы бағыттағы жауапкершілікті терең сезініп, өз үлесімізді қосуымыз қажет"", – Бақтығали Ережепов.
Күз-қыс маусымында ең жиі тіркелетін аурулар тобы. Қоздырғыштары – тұмау вирусы, парагрипп, аденовирус және риновирус.
Белгілері: дене қызуының көтерілуі, мұрыннан су ағу, жөтел, бас ауруы, жалпы әлсіздік. Асқыну жағдайында бронхит, пневмония, отит дамуы мүмкін. Алдын алу шаралары: жыл сайынғы тұмауға қарсы вакцинация, жеке гигиена және санитарлық талаптарды сақтау.
Оқи отырыңыз: Мектептерде оқушылар арасында тұмау артса, оқу процесі онлайн режимге өтеді
Қызылша – өте жұқпалы вирустық инфекция. Кейінгі жылдары вакцинация деңгейінің төмендеуі салдарынан қызылша жұқтыратындар көбейген. Ауру дене қызуының көтерілуі, конъюнктивит, жөтел, бөртпе шығуымен сипатталады. Асқынулары – пневмония, энцефалит, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Қызылшаға қарсы вакцинация (ҚҚК) бұл аурудың алдын алудың негізгі құралы болып отыр.
Көкжөтел (коклюш) – бактериялық инфекция. Балаларда тұншығу сипатындағы ұзақ жөтел ұстамаларын тудырады. Әсіресе жас балаларда апноэ, энцефалопатия секілді ауыр асқынуларға алып келуі мүмкін. АКДС вакцинациясы – сенімді алдын алу әдісі.
Дифтерия: тамақта фибринді қабат түзіп, тыныс жолдарының тарылуына, ауыр улану белгілеріне және жүрек, жүйке жүйесі тарапынан асқынуларға әкеледі. АКДС немесе АДС-М вакцинацияларын салып аурудың алдын алуға болады.
Сіреспе (столбняк): clostridium tetani бактериясы жаралар арқылы ағзаға еніп, бұлшықеттердің тырысуымен сипатталатын ауыр ауру. Алдын алу жолы – жоспарлы вакцинация және жарақаттарды уақытылы өңдеу.
Оқи отырыңыз: Қызылша қалай жұғады және оған қарсы екпе алу міндетті ме? Маңызды 8 сұраққа жауап
Ішек инфекциялары (ротавирус, дизентерия, сальмонеллез, энтеровирустар): негізгі белгілері – іш өту, құсу, дене қызуының көтерілуі, сусыздану. Инфекция ластанған тағам мен судан, сондай-ақ тұрмыстық қарым-қатынас жолымен таралады. Алдын алу жолдары – жеке гигиена, таза ауыз су мен дұрыс тамақтану.
Менингит – Neisseria meningitidis және басқа қоздырғыштар тудыратын ауру. Ауыр клиникалық белгілері – қатты бас ауруы, қызба, мойын бұлшықеттерінің тартылуы, құсу. Эпидемиологиялық көрсеткіштерге қарай вакцинация алу арқылы алдын алуға болады.
Алдын алу шараларының кешенді жүйесі:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Дәрігер ЖРВИ, тұмау, қызылша, ішек инфекцияларынан сақтану жолдарын айтты.",,2025-09-02T10:30:00+05:00
zeke-tulgalar-qalai-avtolizingpen-kolik-ala-alady,informburo.kz,Жеке тұлғалар қалай автолизингпен көлік ала алады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zeke-tulgalar-qalai-avtolizingpen-kolik-ala-alady,"Парламент мәжілісінің депутаты Олжас Құспеков 1 желтоқсаннан бастап азаматтарға арналған автолизинг іске қосылатынын мәлімдеді . Бұған дейін Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев азаматтарға көлік алу қолжетімді болуы үшін шаралар қабылдауды тапсырған болатын. Енді жеңілдетілген автонесиелеу бағдарламасынан бөлек азаматтар лизинг арқылы көлікті жалға алып, кейіннен оны сатып ала алады.
Бұл – мемлекеттік бағдарлама емес. Лизинг – көлікті ұзақ мерзімге жалға алу механизмі. Көлікті белгілі бір мерзімге жалға алғаны үшін ай сайын ақы төлеу қажет.
Сауда министрлігі қазақстандықтарға автокөлікті лизингке алуға мүмкіндік беретін ішкі сауда ережелеріне түзетулер дайындады. Бұдан бөлек, авто лизинг үлгі шарты бекітіледі. Автолизинг шарттары әлі нақтыланған жоқ. Лизинг мерзімін, мөлшерлемесін және жарнасын лизинг компанияларының өзі белгілейді. Ал үкімет тек құқықтық базаны реттейді.
Олжас Құспеков болса үкіметті жеке тұлғаларға арналған лизингті жаңа автонесиеге айналдырмақ болғаны үшін сынға алды. Ол мемлекеттік органдардың президент тапсырмасының мәнін бұрмалап отырғанын айтты.
""Президент жеке тұлғаларға арналған лизингті жедел енгізу жөнінде нақты тапсырма берді. Бұл тапсырма есеп үшін емес, адамдар үшін берілді. Бүгінде көп азамат отбасын асырау үшін көлікті несиеге немесе жалға алып жүр. Бұл бастама 2023 жылы көтерілген еді. Мақсат – азаматтарға автонесиесіз, жоғары пайызсыз, бастапқы жарнасыз көлік алу мүмкіндігін беру. ""Бастапқы жарна бола ма, пайыз қандай, бұл автонесиеден несімен өзгеше?"" деген сұрақтар орынды қойылып отыр. Өкінішке қарай, мемлекеттік органдар ескі жүйені жаңа атаумен ұсынбақ. ""Лизинг"" деп әдемі атағанымен, шын мәнінде сол бұрынғы автонесиенің өзі"", – деді депутат.
Оқи отырыңыз: Қазақстан азаматтары көлікті лизингпен ала алады – Қасым-Жомарт Тоқаев
Ол сақтандыру, техникалық байқау және қызмет көрсету шығындары азаматтардың мойнына жүктелмеуі үшін ай сайынғы төлемге нақты қандай шығындар кіретінін егжей-тегжейлі көрсету қажет екенін айта кетті. Оның пікірінше, жеке тұлғаларға арналған лизинг банктердің мүддесін емес, халықтың жағдайын ойлауы тиіс. Лизинг әлеуметтік құрал болғандықтан ашық, әділ әрі баршаға қолжетімді болуы керек.
""Такси жүргізушілерімен жиі сөйлесемін. Олардың жартысы көлікті жалға алады. Тек отбасын асырау үшін күніне 12 сағат жұмыс істейді. Бұл идея осы әңгімелерден кейін пайда болды. Егер біз сол адамдарды қайтадан қарызға батыратын болсақ, онда бұл бастаманың мәні қайда? Егер лизинг бастапқы жарнамен және пайыздық мөлшерлемемен берілсе, бұл реформа емес, ұғымды бұрмалау ғана. Ал егер мемлекеттік органдар президент тапсырмасын мәні бойынша емес, тек түрі бойынша орындаса – бұл азаматтардың мүддесіне қарсы әрекет. Бізге жалған прогресс емес, адамдарға көлік иесі болуға мүмкіндік беретін нақты шешімдер қажет"", – деді Олжас Құспеков.
Автосарапшы Сұңқар Жұртбай Қазақстанда бұрыннан құрылыс және ауыл шаруашылығы техникалары лизингке беріліп келгенін, енді жеке тұлғалар да көлікті лизингке ала алатынын айтты. Әрі бұл механизм ешқандай мәселе тудырмауы керек дейді ол.
""Көбінесе құрылыс техникалары, жүк машиналарын лизингке берілетін. Лизинг туралы заң болмағанымен жалпы жеке тұлға мен фирмалар арасында келісімшартқа келу, келісімшарт тармақтары бар. Бизнес жүргізуге қатысты заңдарға байланысты құрылыста, ауыл шаруашылығында көп пайдаланатын техникаларға лизинг беріліп келді. Енді жеке тұлғаларға лизинг беруге қатысты заң болмаса да, жеке тұлғалар мен фирмалар арасында сауда-саттық жасауға байланысты заңдар, лизинг беруші мен лизинг алушылар арасында заңгерлер қойған келісімшарт тармақтары және келісімшартқа байланысты мемлекет талаптары бар. Сол талаптарға сай болса жұмыс істей беруге болады деп ойлаймын. Оған байланысты үлкен мәселе шыққан жоқ. Әзірге қолданыстағы заңнама аясында лизинг алуға мүмкіндік бар. Лизинг беретін компаниялардың тәжірибесі мол.  Сондықтан айтарлықтай мәселе болмайды деп ойлаймын. Қалыпты жағдай"", – деді автосарапшы.
Оқи отырыңыз: 20 мың теңге: енді автокөлікті 5 минуттан артық оталдырған жүргізушілер жазаланады
Лизингтің несиеден айырмашылығы – несие алғанда көлік бірден несие алушының атына жазылады және ай сайын көліктің жалпы құнын мөлшерлемемен қоса бөліп төлеп отырады. Ал лизинг алған кезде көліктің иесі емес, оны жалға алушы болады және көлікті пайдалану мерзіміндегі құны мен амортизациялық шығынды төлейді. Мерзім аяқталған соң ғана көліктің қалған сомасын төлеп сатып алуға болады. Ал оған дейін лизинг компаниясының меншігінде қалады. Көлік одан кейін қажет болмаса лизинг берушіге қайтарады.
Лизингке жаңа көліктерді ғана алуға болады. Әзірге айдалған көліктерді лизингке берілмейді. Сондай-ақ, көлікті лизингке алар кезде сақтандыру рәсімдеу қажет.
Лизинг қанша жылға берілетінін лизинг компаниясы белгілейді. Әдетте ол екі жылдан бастап 5-6 жылды құрайды. Лизингтің жылдық мөлшерлемесі де болады. Төлемді кешіктірсе өсімпұл есептеледі. Жалға алушы өлемді екі есептік кезеңде кешіктірсе лизинг беруші келісімшартты біржақты бұзып, көлікті қайтарып ала алады.
Бұл механизм іске қосылса көлік салығын кім төлейтіні белгісіз болып отыр. Әдетте көліктің заңды иесі компанияның өзі болғандықтан салықты өзі төлеуі қажет. Алайда олар салықты және автосақтандыру шығынын жеке тұлғаның мойнына артуы мүмкін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әзірге лизингпен тек жаңа автокөліктер беріледі.,,2025-11-07T15:30:00+05:00
adam-tunde-nege-zii-oianady-zane-bugan-qanttyn-ne-qatysy-bar,informburo.kz,Адам түнде неге жиі оянады және бұған қанттың не қатысы бар,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/adam-tunde-nege-zii-oianady-zane-bugan-qanttyn-ne-qatysy-bar,"Ғалымдардың зерттеуінше, жер бетіндегі адамдардың 33 пайызы созылмалы ұйқысыздық ауруына шалдықса, 38 пайызы апноэмен ауырады. Ұйқының бұлай сапасыз болуы физикалық және психикалық денсаулыққа кері әсер етеді және адамның әртүрлі саладағы өнімділігін төмендетеді.
Nutri Kaz (Қазақстанның тамақтану бойынша дәлелді мамандар қоғамдастығы) мүшесі, фитнес жаттықтырушы, нутрициолог Рамзан Чемурзиев ұйқысыздықты қандағы қант мөлшерінің құбылуымен байланыстырады. Әсіресе, Рамазан айында ұйқы мен тамақтану режимінің өзгеруі гормондар қызметіне кері әсер етеді. Осы орайда нутрициолог Рамазан айында ұйқы сапасын қалай жақсартуға болатынын әңгімеледі.
– Глюкометр мен қандағы қант – неге қант мөлшерінің құбылуы Ораза ұстауға кедергі жасайды?
– Егер сізде диабет болса, дәрігерге қаралғаныңыз абзал. Ал жоқ болса, қандағы қант мөлшерін глюкометрмен өлшеудің қажеті жоқ. Диабеті бар адамға ауыз бекітуге болатынын-болмайтынын дәрігер анықтайды. Сол себепті тағы да өз бетінше емделмеуге шақырамын.
Диабетке шалдыққан адамға Ораза кезінде глюкоза мөлшерінің құбылуы бірнеше себеппен қауіпті болуы мүмкін:
1. Гипогликемия (глюкоза < 3,9 ммоль/л)
2. Гипергликемия (глюкоза > 10 ммоль/л)
3. Жүрек-қан тамырлары аурулары
Диабетпен ауыратындар не істеуі керек?
Тағы да қайталаймын: Ауыз бекіту әркімге әртүрлі әсер етеді!
– Қантпен байланысты созылмалы ауруы жоқ адамдарға қант мөлшерінің құбылуы қалай әсер етеді?
– 1. Глюкоза деңгейінің күрт құбылуы:
2. Қант көптігінен маңызды нутриенттердің жетіспеушілігі:
3. Микробиомға әсері:
Ораза ұстап жүрген жанға қант мөлшерінің құбылуын алдын алу үшін келесілер маңызды:
– Неге көп адам түнгі сағат 2-3 шамасында оянады? Бұған қант, кортизол және жүйке жүйесінің не қатысы бар?
– Түнде ояну – көп адамды мазалайтын мәселе, әсіресе ұйқы мен тамақтану тәртібі өзгеретін Рамазан айында. Басты себептердің бірі – гормондық өзгерістер мен жүйке жүйесінің сыр беруі.
Негізінен әсер ететіндер:
Қан құрамындағы қанттың күрт төмендеуі
Оқи отырыңыз: Ораза алдында кімдер check-up өтуі тиіс және ашығып қалмау үшін не істеу керек
Жүйке жүйесінің гипер белсенділігі
Циркадты ырғақтың бұзылуы
Мәселені қалай шешеміз?
Баланс сақталған кешкі ас:
Тұрақты ұйқы кестесі:
Ұйқы алдындағы релакс:
Ұйқыға оңтайлы шарттар:
Түнде оянып кетсеңіз, не істеу керек?
Егер 2 аптадан көп уақыт ұйқысыздық мазалап жүрсе, дәрігермен кеңескеніңіз жөн.
– Ұйқы мен қайта қалпына келу – қатты ұйықтап кетіп, өзіңізді жайлы сезіну үшін не істеу керек?
Рамазан қалыпты өмір тәртібін өзгертеді – түнгі намаз бен ерте ішетін сәресі ұйқыны бұзуы мүмкін. Ұйқының қанбауы нәтижелілікті төмендетіп қана қоймай, гормон деңгейлеріне тікелей әсер етеді, тәбетті қатты ашып, Ораза ұстауды қиындатып жібереді. Сол себепті ұйқы сапасына көңіл бөлу маңызды.
Қайта қалпына келуге не көмектеседі?
1. Ұйқы кестесін бекітіңіз
2. Күндіз ұйықтап алыңыз
3. Ортаңыз жайлы болсын
Оқи отырыңыз: Ораза-2025: Қалай ниет етіп, сәресі мен ауызашар ішеміз? 12 сұраққа жауап
4. Жарықтың әсерін азайтыңыз
5. Кофеин мен асқазанға ауыр тағамдардан бас тартыңыз
6. Физикалық белсенділікті реттеңіз
7. Психикалық денсаулығыңызға мән беріңіз
Бастысы – күн тәртібін өз мүмкіндіктеріңізге қарай ыңғайлау. Нақты жоспарлау, күндізгі ұйқы және жайлы шарттар Рамазан кезінде сергек жүруге көмектеседі.
– Рамазан серотинин мен окситоцин деңгейіне қалай әсер етеді?
– Рамазан кезінде ұйқы мен тамақтану тәртібі өзгеретіндіктен, серотонин мен окситоцин деңгейі өзгереді.
Серотонин
Серотонин – көңіл-күй, қуаныш және жалпы эмоциялық фонға жауап беретін нейромедиатор.
Оның бөлініп шығуы триптофан аминқышқылдарының бөлініп шығуымен байланысты. Ол келесі тағамдардың құрамында бар:
✔ жұмыртқа;
✔ күркетауық;
✔ сүзбе;
✔ жаңғақ.
Аз ұйықтау мен әртүрлі уақытта тамақтану серотонин деңгейін төмендетіп, адамды ашуланшақ етіп жіберуі мүмкін.
Окситоцин
Окситоцин – бірлік пен сенім арту сезімін арттыратын ""бауыр басу"" гормоны. Жақындармен сөйлескенде, құшақтасқанда, дұға еткенде оның деңгейі көтеріледі:
Осы гормондардың балансын сақтау үшін рационға триптофанға бай тағамдарды қосып, рухани амалдар мен әлеуметтік байланысқа және ұйқы сапасына мән берген жөн.
Оқи отырыңыз: Ораза-2025: Сәресі мен ауызашарда оқитын дұғалар
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Ғалымдардың зерттеуінше, жер бетіндегі адамдардың 33 пайызы созылмалы ұйқысыздық ауруына шалдықса, 38 пайызы апноэмен ауырады. Ұйқының бұлай сапасыз болуы физикалық және психикалық денсаулыққа кері әсер етеді және адамның әртүрлі саладағы өнімділігін төмендетеді.",,2025-03-04T15:30:30+05:00
balalar-stomatitinin-aldyn-alu-ata-analarga-arnalgan-paidaly-kenester,informburo.kz,Балалар стоматитінің алдын алу: ата-аналарға арналған пайдалы кеңестер,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/balalar-stomatitinin-aldyn-alu-ata-analarga-arnalgan-paidaly-kenester,"Стоматит – балалар арасында жиі кездесетін ауыз қуысының қабыну ауруы. Ол ауыздың шырышты қабатында жара, қызару, ісіну, ауыру және дене қызуының көтерілуі сияқты белгілермен көрінеді. Алматы қаласындағы №2 қалалық емхананың Арнайы емдеу-диагностикалық профилактикалық бөлімінің меңгерушісі Мустафа Дастан Бақытұлының айтуынша, көптеген ата-ана бұл мәселеге баласының алғаш рет шағымданған кезінде ғана мән береді. Алайда, стоматиттің алдын алуға болады және бұл көп күшті қажет етпейді. Тек күнделікті әдеттерді дұрыс қалыптастыру жеткілікті. Осы орайда дәрігер аурудың алдын алу жолдарын түсіндірді.
Стоматиттің пайда болуына бірнеше фактор әсер етеді:
Стоматиттің алдын алу үшін қарапайым, бірақ тиімді шараларды күнделікті дағдыға айналдыру қажет.
1. Тазалық – ең басты ереже
Баланы ерте жастан қол жууға, жеке гигиенаны сақтауға үйрету керек. Ойыншықтарды, әсіресе, жиі қолданатындарын, жүйелі түрде жуып, дезинфекциялап отыру қажет. Баланың ыдыстары мен жеке күтім құралдары (қасық, тіс щеткасы, сүлгі) тек өзіне арналуы тиіс.
2. Дұрыс тамақтану
Баланың күнделікті рационында көкөніс, жеміс, сүт өнімдері, ет және балық болуы керек. Витаминдерге бай тағамдар ауыз қуысының шырышты қабатын күшейтеді және инфекцияларға төзімділікті арттырады. Сонымен қатар, тым ыстық, өте ащы немесе қышқыл тағамдардан аулақ болған жөн.
3. Ауыз қуысын күту
Тіс тазалау – стоматиттің алдын алудың негізгі жолдарының бірі. Баланы бір жасынан бастап тіс күтіміне үйреткен дұрыс. Жасына сай сапалы тіс пастасы мен жұмсақ щетка таңдау маңызды. Егер балада тісжегі болса, оны уақытында емдеу қажет.
Оқи отырыңыз: Шертпе дегеніміз не және ол қандай ауруларға ем
4. Жаман әдеттерден арылту
Көптеген бала саусағын, ойыншығын немесе басқа заттарды ауызға салуды ұнатады. Бұл әдеттен ерте бастан арылту керек, себебі ол стоматиттің жиілеуіне себеп болуы мүмкін.
5. Иммунитетті нығайту
Күшті иммунитет кез келген инфекцияға төтеп беруге көмектеседі. Ол үшін бала дұрыс тамақтанып, таза ауада жеткілікті уақыт өткізуі, қозғалысты көп қажет ететін ойындар ойнауы керек. Сонымен қатар, жеткілікті ұйқы да маңызды рөл атқарады.
""Егер балаңыздың ауыз қуысында жаралар пайда болып, тамақтанудан бас тарта бастаса немесе қызуы көтерілсе, уақыт жоғалтпай дәрігерге қаралған жөн. Өйткені, кей жағдайда стоматит басқа инфекциялық аурулардың белгісі болуы мүмкін. Дәрігер диагноз қойып, дұрыс ем тағайындайды. Стоматиттің алдын алу – ата-аналардың қолында. Баланың тазалыққа, дұрыс тамақтануға, денсаулығын күтуге деген әдеттерін ерте жастан қалыптастыру арқылы стоматиттен ғана емес, басқа да көптеген аурудан қорғауға болады. Бастысы – бұл кеңестерді күнделікті өмірде ұстану және балаңызға қамқор болу"", – деп кеңес берді дәрігер Мустафа Дастан Бақытұлы.
Оқи отырыңыз: Ораза алдында кімдер check-up өтуі тиіс және ашығып қалмау үшін не істеу керек
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Кей жағдайда стоматит басқа инфекциялық аурулардың белгісі болуы мүмкін.,,2025-03-17T15:15:15+05:00
balany-xodunokqa-otyrgyzuga-bola-ma-zane-besikke-qalai-bolegen-durys,informburo.kz,"Баланы ""ходунокқа"" отырғызуға бола ма және бесікке қалай бөлеген дұрыс",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/balany-xodunokqa-otyrgyzuga-bola-ma-zane-besikke-qalai-bolegen-durys,"Қазір балалар арасында жамбас ұршығының дұрыс қалыптаспауы, шығып кетуі, тіпті, ұршықтың мүлде жоқ болуы сынды диагноздар көбейді. Одан бөлек, балалар аяғының варусты, вальгусты өзгеріске ұшырауы да халық арасында кеңінен таралуда. Мұндай дерттердің көбеюіне себеп көп. Ал ең бірінші себеп – аналардың салғырттығында жатыр. Бұл туралы медицина  маманы, ортопед және физиотерапевт Айнұр Әкімжанқызы айтты.
Оның сөзінше, бүгінде көптеген  аналар жаңа  туған сәбиін невропатолог дәрігерге апарып, тексертіп алады. Нәресте алты айға  толғанға дейін ортопед маманның тексерісінен өту де артық болмайды. Бұл жоғарыда аталған дерттердің алдын алуға көмектеседі.
""Баланың тірек қимыл қозғалысындағы проблемаларды көп ата-ана кейін байқайды. Мәселе  ушығып, емдеу, жөнге салу өте қиынға түсетін кезде ғана бәрі жанұшырып, ортопед іздей бастайды. Ал шын мәнінде, бала туған бойда оның сүйектеріне, аяғына, буынына ерекше мән беру керек. Осылайша, сіз көптеген қауіпті дерттердің алдын алып, өзіңізді де, балаңызды да проблемадан құтқарасыз. Өкінішке қарай, қазір баланың арқа сүйектерінің  қисық бітуі, табанның ішке қарауы, дисплазия өте көп. Мұның бәрі құрсақтан басталған проблемалар. Одан бөлек, антибиотикті көп алу, иммунитеттің төмендеуі де бала сүйегінің деформациялануына әкеледі. Сондықтан, ең алдымен аналар сауатты болуы керек. Баланың тамақтануына ерекше көңіл бөліп, тәтті сусындардан, құрамы нашар тағамдардан аулақ ұстаған жөн. Егер бала аяғын қисық басса, тірсектері ""О"" әрпі сында дөңгеленіп тұратын болса, міндетті түрде ортопед дәрігерге қаралуы керек"", – дейді маман.
Сондай-ақ, Айнұр Әкімжанқызы сәбилерді ""ходунокқа"" отырғызып, ""шезлонгқа"" жатқызатын аналардың әрекетін сынға алды.
Оқи отырыңыз:
""Қазір біз ходунок пен шезлонгты қолданыстан мүлде алып тастадық. Неге? Себебі өте көп. Жаңа босанған аналар  өмірді жеңілдету үшін баласын ходунокқа салып қояды, шезлонгқа жатқызады. Сондағы мақсаты – баланың тыныш болуы. Бұл – үлкен қателік! Өйткені, осы екеуінде отырған балалардың тірек-қимыл аппаратына зиян келеді. Егер балада гипотонус болса, яғни, бұлшық еті мен буындары әлсіз, бос болса, шезлонг пен ходуноктан келетін қауіп көп. Омыртқа жотасы қисаяды, варусты, вальгусты өзгеріс болады, тіпті, балада дисплазия патологиясы қалыптасады. Сондықтан, бұл екі құралдан дереу бас тартқаныңыз жөн. Ал өзіміздің бесікке тек күндіз, бір-екі сағатқа қана бөлеңіз. Онда да, қатты қыспай, бостау байлағаныңыз дұрыс. Ал баланы түнімен бесікке бөлеуге қарсымын"", – дейді Айнұр Әкімжанқызы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Ортопед маман бала аяғын қисық басса, дәрігерге қаралуды кейінге қалдырмауға кеңес берді.",,2025-05-26T15:00:00+05:00
dari-qobdisasy-setelge-syqqanda-qandai-dari-darmekti-ozinmen-ala-baru-kerek,informburo.kz,Дәрі қобдишасы: Шетелге шыққанда қандай дәрі-дәрмекті өзіңмен ала бару керек,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/dari-qobdisasy-setelge-syqqanda-qandai-dari-darmekti-ozinmen-ala-baru-kerek,"Жазғы демалыс маусымы қызу жүріп жатыр. Бірі шетел асып жатса, енді бірі ел ішіндегі шипажайларға, теңіз жағасына немесе тауға сапар шегеді. Мұндай кезде аяқ асты денсаулық сыр беріп, көңіл-күйді бұзбауы үшін өзіңізбен бірге шағын дәрі қобдишасын алып жүру маңызды. Ол қобдишада қандай дәрілер мен құралдар болуы керек? Тәжірибелі педиатр Нұржамал Асылбекқызы тізім жасап берді.
Демалыс кезінде, әсіресе жолда немесе шетелде суық тию, іш өту, жәндік шағу, аллергия секілді оқыс жағдайлар жиі кездеседі. Ал жақын маңда дәріхана болмауы мүмкін. Сонымен қатар дәрілердің атауы әр елде әртүрлі болады, көптеген елде антибиотиктер, гормоналды препараттар немесе ауырсынуды басатын күшті дәрілерді дәрігердің рұқсатынсыз сатып алу мүмкін емес. Сондықтан кез келген сапарға шығар алдында отбасыңызға арналған шағын, бірақ тиімді дәрі қобдишасын дайындап алған жөн. Бұл аурудың өршіп кетуінің алдын алады және алғашқы көмек көрсетуде маңызды рөл атқарады. Әсіресе, балалармен немесе созылмалы ауруы бар адамдармен саяхаттаған кезде дәрі-дәрмекті өзіңмен алып жүру өте маңызды.
Оқи отырыңыз: Зерттеу: Қазақстандықтардың 48 пайызы саяхат туралы ақпаратты туыстары мен достарынан сұрайды
Қазақстанда саяхатқа арналған медициналық сақтандыруды бірнеше жолмен алуға болады:
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар жиі саяхаттайтын топ-5 орын қайсы?
Міне, дәрілер мен олардың халықаралық атаулары (INN) тізімі:
Оқи отырыңыз: Жазғы демалыс – 2025: балалармен бірге қайда демалуға болады
Дәрінің нұсқаулығын оқыңыз. Сол жерде дәрінің құрамындағы белсенді зат оның халықаралық атауымен (INN) сәйкес келеді.  Мысалы: ""Зодак"" дәрісінің құрамындағы белсенді зат – цетиризин дигидрохлорид. Демек, ""Зодактың"" халықаралық атауы – Cetirizine.
Дәрілердің нұсқаулығы қолыңызда болмаса, apteka.kz, europharma.kz, vidal.kz сынды сайттардан қарауға болады.
Сонымен қатар интернет қолжетімді болса, кез келген іздеу жүйесінен ""Дәрінің атауы INN"" деп іздеуге болады. Мысалы, ""зодак INN"".
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Балалармен немесе созылмалы ауруы бар адамдармен саяхаттаған кезде дәрі-дәрмекті өзіңмен алып жүру өте маңызды.,,2025-06-26T11:40:00+05:00
deepfake-qoldanatyn-alaiaqtardan-qalai-saqtanamyz-policiia-kenesi,informburo.kz,Deepfake қолданатын алаяқтардан қалай сақтанамыз? Полиция кеңесі,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/deepfake-qoldanatyn-alaiaqtardan-qalai-saqtanamyz-policiia-kenesi,"Қазақстанда интернет көмегімен жасалатын алаяқтық саны артып келеді. Ішкі істер министрлігінің мәліметтері бойынша, 2024 жылғы қараша мен қаңтар аралығында интернеттегі алаяқтыққа қатысты шағымдар саны 30-40 пайыз өскен. Өткен жылдың өзінде қазақстандықтар интернет алаяқтары себебінен 20 миллиард теңгеден астам қаржысынан айырылған. Осы орайда Алматы облысы полиция департаменті киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілі, полиция майоры Олжас Қосжанов Deepfake технологиясымен жасалған фото және видеоларды түпнұсқадан ажырату жолдарын айтып берді.
""Киберқылмыскерлер нейрожелілерді пайдаланып, атақты адамдардың, саясаткерлердің немесе беделді сарапшылардың қатысуымен сенімді бейнероликтер жасайды. Бұл видеолар күмәнді жобаларға инвестиция салуды ұсынып, жоғары пайдаға уәде береді. Deepfake технологиялары алаяқтарға шынайы суреттер мен видеолар жасауға мүмкіндік беретіндіктен, оларды шындықтан айыру қиын"", – дейді Олжас Қосжанов.
Соңғы жылдары әлем бойынша Deepfake технологиясын қолданып жасалған алаяқтықтардың саны айтарлықтай өскен. Onfido компаниясының ""Identity Fraud Report 2024"" есебінде бұл көрсеткіштің бір жыл ішінде 31 есе, яғни 3000% артқаны көрсетілген. Бұл күрт өсу арзан әрі қарапайым онлайн құралдардың көбеюімен және генеративті жасанды интелектің кең қолжетімді болуымен байланысты екендігі анықталды. Deepfake технологиясы арқылы жасалған суреттер мен видеоларды тану үшін арнайы әдістерді қолдану маңызды. Бұл әдістер нақты дәлдік пен қырағылықты талап етеді әрі жаңа технологияларды пайдаланып ажырату жолдары тұрақты түрде жаңартылып отыруы қажет.
Полиция майорының айтуынша, қазіргі таңда киберқылмыскерлер адамның жеке мәліметтерін пайдаланып, қаржылық алаяқтықтарды жүзеге асырудың жаңа тәсілін ойлап табуда. Олар, мысалы, жеке тұлғаның банктегі шотына кіру арқылы ақша ұрлайды немесе оның атынан жалған несие рәсімдейді. Кейде қылмыскерлер қайтыс болған адамның деректерін қолдана отырып, оның атынан интернетте қаржылық операциялар жүргізеді.
""Бұдан бөлек, олар күрделі алаяқтық схемаларына қатысу үшін жаңа адамның ""жасанды бейнесін"" қалыптастырып, ірі қаржылық транзакциялар мен несие рәсімдеуге талпынады. Сонымен қатар, белгілі бір танымал адамның атына жалған видео жасалып, одан кейін осы арқылы халықтан ақша жинайды"", – деп түсіндірді Олжас Қосжанов.
Оқи отырыңыз: Интернет алаяқтары қоңырау шалса, не істеу керек? Полиция кеңесі
Қаскүнемдер суреттерді өңдеп, жәбірленушілерден ақша бопсалауы да мүмкін. Белгілі бір елдер арасында араздық туғызу мақсатында жалған фото және видеоларды тарататындар да бар. Мұндай әдістер қоғамда наразылық пен сенімсіздік тудырып, халық арасында алаңдаушылықты арттыруға бағытталған.
Қазақстанда Deepfake технологиясын қолдану арқылы жасалатын алаяқтық әрекеттер туралы нақты статистикалық мәліметтер жоқ. Алайда әлеуметтік желілерде бұл технологияның теріс пайдалану жағдайлары жиі кездеседі. Соңғы уақытта Deepfake арқылы жасалған шындыққа жанаспайтын бейнелер мен аудиолар қоғамдағы белгілі адамдардың атынан тарап, халықты адастыруда. Атап айтқанда, танымал әзілкеш Нұрлан Сабуров, инвестор және бизнесмен Марғұлан Сейсембаев, сондай-ақ спортшы Шавкат Рахмонов атынан жалған хабарлар таратылғаны байқалды. Мұндай әрекеттер адамдарды шатастырып, ақпараттың шынайылығына деген сенімсіздік тудыруда. Сондықтан, Deepfake технологиясының таралуы мен оның салдарын қадағалап, азаматтарды ақпараттық қауіпсіздік туралы хабардар ету маңызды.
Deepfake технологиясы арқылы өзгертілген фото немесе видеоны анықтау кейде қиын болуы мүмкін, бірақ кейбір белгілер арқылы оны тануға болады:
Жасанды интеллект көмегімен жасалған фото мен видеоларды анықтауға арналған бірнеше бағдарлама бар, соның ішінде Deepware, Microsoft Video Authenticator және Hive AI Detector жақсы. Бұл құралдар медиа файлдарды сканерлеп, олардың шынайы немесе жалған екенін пайыздық мөлшерде көрсетуге мүмкіндік береді.
Оқи отырыңыз: Alayaq.net жобасы Қазақстанда 200-ден астам алаяқтық әрекетті анықтауға көмектесті
Hive AI Detector бағдарламасын пайдалану үшін алдымен оны орнатып, содан кейін фотоны зерттеу қажет. Сонымен қатар, Deepware және Microsoft Video Authenticator қосымшалары да видеоларды тексеру үшін қолданылады. Пайдаланушы видеолардың сілтемесін тиісті формаға қойып, видеолардың шынайылығын пайыздық көріністе көре алады. Бұл бағдарламалардың мүмкіндіктері жасанды интеллект көмегімен ақпараттық кеңістіктегі жалған материалдардың таралуын тоқтатуға немесе азайтуға көмектеседі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2024 жылы қазақстандықтар интернет алаяқтары себебінен 20 миллиард теңгеден астам қаржысынан айырылған.,,2025-03-28T11:30:00+05:00
gipnoz-12-qadam-zane-terapiia-qumar-oiynga-taueldilikten-qalai-tolyq-aryluga-bolady,informburo.kz,"Гипноз, 12 қадам және терапия. Құмар ойынға тәуелділіктен қалай толық арылуға болады",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/gipnoz-12-qadam-zane-terapiia-qumar-oiynga-taueldilikten-qalai-tolyq-aryluga-bolady,"Қазақстандағы әскери қызметкерлердің құмар ойындарға қатысты тыйымдарды қаншалықты ұстанатынын Әскери полиция бас басқармасының профилактика басқармасының жетекшісі Ертай Ералин баян етті. Сондай-ақ, жуырда депутат Талғат Жүнісов елдегі әскери қызметшілер арасында лудомания жағдайларының көбеюіне қатысты алаңдаушылық білдіріп, Қорғаныс министрлігінен бұл мәселені шешу жолдарын сұраған болатын.
Ертай Ералин әскери қызметкерлердің құмар ойындар мен бәс тігуге қатысуын анықтау бойынша жұмыс жүргізіліп жатқанын хабарлады. 2024 жылғы 9 қыркүйектен бастап заңнамадағы өзгерістер күшіне еніп, бұл әдеттеріне байланысты қызметкерлердің жұмыстан босатылатынын ескертті. Осыған орай, биыл лудоманиямен байланысты ешқандай суицид фактілері тіркелмегенін және жеті әскери қызметкер заңсыз құмар ойындарға қатысқандығы үшін қызметтен шеттетілгенін айтты.
Осылайша, еліміздегі әскери қызметкерлердің лудоманиямен күрес мәселесі заңнамалық тұрғыда реттеліп, тиісті шаралар қабылдануда.
Осы орайда психолог, коуч Назира Бурханова ойынға тәуелділік сатылары мен зардаптары, оның қанша уақытта емделетіні туралы әңгімеледі.
Оқи отырыңыз: ""Бәрін сатып жібердім"". Құмар ойынға салынған әйелдің хикаясы
Ойынға тәуелділік сатылары
Ойынқұмарлық инфекциялық ауру секілді бірден көзге түспейді. Бұл ұзаққа созылатын процесс. Оның үш кезеңі бар:
Жеңістер кезеңі. Адамның ойында жиі жеңіске жетуі тәуелділікті арттыра түседі. Себебі лудоман уақыт өткен сайын ірі жеңістерді көз алдына елестетіп, бәсті біртіндеп көбейте бастайды. Ешқандай негізсіз оптимиз пайда болады.
Жеңілістер кезеңі. Егер алғашқы кезеңде құмар ойыншы компания үшін ойнаса, енді ол жалғыз ойнайды. Адамның барлық ойы тек ойынға бағытталады, әсіресе жеңіліс сериясы басталған кезде. Бұл кезеңде ол тоқтай алмаса да, мәселе барын мойындамайды. Шығын және өсіп келе жатқан қарыздарын достарынан, туыстарынан жасырады. Қарыздар өсіп, адам ашуланшақ және тұйық бола бастайды. Өзі күрессе де, нәтиже бермейді.
Жабырқау кезеңі. Адам бар уақытын ойынға жұмсайды. Ол өзінің отбасымен және достарымен дерлік араласпайды, жұмыста да, үйде де беделін жоғалтады. Қарыздардың өсуімен алаңдаушылық күшейіп, кейде шынайы үрей пайда болады. Нақты жағдайға байланысты үмітсіздік сезімі тудырған депрессия басталуы мүмкін. Кейде ойыншыға өзіне қол жұмсау туралы ойлар келеді.
Ойынқұмарлық – бұл ауру, емделуі міндетті. Ойыншы тек отбасымен және достарымен араласпауды қоймай, қоршаған әлеммен байланысын үзеді. Ойынқұмарлық қауіпті, өйткені адам жақындарын оңай құрбан етеді. Оларға оның қарыздарын төлеуге, коллекторлардан жасырынып жүруге тура келеді. Қатар басқа да тәуелділіктер – ішімдік пен есірткі құмарлық дамуы мүмкін.
Ойынқұмарлық тәуелділікті емдеу әдістері
""Құмар ойынға тәуелділіктен қалай құтылуға болады деген сұрақты құмар ойыншылардың жақындары жиі қояды. Бірақ алдымен ойыншының өзі бұл мәселеден арылуды қалауы керек. Егер әйелі күйеуін апарса, бірақ ол терапияны бастауға дайын болмаса, нәтиже шықпайды. Кешенді терапия жүргізген жағдайда құмар ойынға тәуелділіктен арылуға болады"", – деп түсіндірді Назира Бурханова.
Оқи отырыңыз: Алматыда TikTok-та құмар ойын ұйымдастырғандар 4 жылға сотталды
Оған мыналар кіреді:
"" Құмар ойыншыны емдеуге болады , бірақ онымен кәсіби психолог айналысуы керек. Құмар ойынға тәуелділік ауыр сатысына жеткенде, ойыншының жеке басын өзгертеді және ол бұл жағдайды өз бетінше жеңе алмайды, күш-жігері жеткіліксіз болады. Туыстарының көмегі маңызды, бірақ ол емдеу курсын толықтырушы рөлінде болуы керек, негізгісі емес. Сөйлесу, ескерту, қорқыту ойыншыға әдетте көмектеспейді, психологпен жұмыс жасау қажет"", – деді маман.
12 қадам
Бұл бағдарлама Америкада анонимді ішімдік құмарлар қоғамы үшін жасалған. Ол құмар ойыншыларға да сай келеді. Бұл бағдарлама арқылы құмар ойынға тәуелділіктен қалай құтылуға болатынын психолог егжей-тегжейлі түсіндіреді. Бірақ алдымен мәселені мойындаудан бастау керек. Келесі қадамдар – өзін ерекше деп санамау, саналы түрде ойынды тоқтату, өз әрекеттеріне объективті анализ жасау, өзімен және айналасындағылармен татуласу және т.б. Он бірінші қадам – әлеуметтік бейімделу, ал он екінші – басқаларға көмектесу.
Кодтау
Ойынға деген тәуелділікті тек кодтау арқылы толығымен жойып тастау мүмкін емес. Бірақ ол тәуелділікті жеңуге, одан ары терапия үшін негіз жасауға көмектеседі. Кодтау гипноз әдісі арқылы жүргізіледі.
Ойынға тәуелділікті болдырмау және алдын алу
Бұл отбасының міндеті. Көптеген ойынқұмарлар 18-ден 30 жасқа дейінгі жас топтарында кездеседі. Тәуелділіктің алғашқы белгілері, әдетте, ата-аналары аз көңіл бөлетін кешегі жасөспірімдерде байқалады. Қоршаған ортаның әсерімен ойынқұмарлар слоттарды, казиноларды немесе спорттық бәстерді дұрыс көңіл көтеру түрі деп есептейді. Сондықтан жақындары уақытында араласып, ойынқұмарлықтың жаңа деңгейге өтуіне жол бермеуі қажет.
Оқи отырыңыз: Батыс Қазақстанда бюджет қаражатын құмар ойынға жұмсаған есепші сотталды
Ойынға тәуелділіктің алдын алу
""Рецидивті қоздыратын факторларды жою қажет – бұрынғы ойыншының ескі ортаға оралып кетпеуін қадағалау, смартфон мен компьютерге қорғаныс бағдарламасын орнату. Бос уақытты эмоцияны және эндорфинді ойыннан алған әсерлердің орнын толтыратындай етіп өткізу – спортпен айналысу, таза ауада пикник ұйымдастыру, шығармашылықпен бірге айналысу керек"", – деп кеңес берді Назира Бурханова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жыл басынан бері жеті әскери қызметкер заңсыз құмар ойынға қатысқаны үшін қызметтен шеттетілді.,,2025-03-27T11:00:00+05:00
internet-alaiaqtary-qonyrau-salsa-ne-isteu-kerek-policiia-kenesi,informburo.kz,"Интернет алаяқтары қоңырау шалса, не істеу керек? Полиция кеңесі",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/internet-alaiaqtary-qonyrau-salsa-ne-isteu-kerek-policiia-kenesi,"Алматы облысы полиция департаменті киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілі, полиция майоры Олжас Қосжанов халықты интернет алаяқтықтан сақтандыру үшін қандай шаралар қолға алынғаны және қылмыскерлермен бетпе-бет келген кезде не істеу керектігі туралы әңгімеледі. Осы бағытта ересектермен ғана емес, оқушы, жасөспірімдермен де жұмыстар жүргізіліп жатқанына тоқталды.
""Қазіргі заманда интернет алаяқтарының әрекеттерінен қорғану үшін қарапайым сақтық шараларын есте сақтау маңызды. Ең алдымен, бөгде адамдарға жеке деректеріңізді айтпаңыз. Бұл банк картасының нөмірі, пин-код немесе ұялы телефоныңызға келіп түскен құпия сөз болуы мүмкін. Sim-картаның жарамдылық мерзімі болмайтынын да ұмытпаңыз"", – деді Олжас Қосжанов.
Сондай-ақ, полиция өкілі интернетте сауда жасаған кезде сақ болуға шақырды. Өйткені сауда процесі кезінде алаяқтар жеке деректерді иемденіп, банк шоттарынан ақша шешіп алуы мүмкін.
Оқи отырыңыз: Астанада Қазақстан азаматтарының деректерін алаяқтарға берген дроппер ұсталды
""Интернет арқылы тауар сатып алу немесе сату барысында сақ болыңыз. Тауардың бар екеніне көз жеткізбей, алдын ала төлем жасамаңыз. Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде ұсынылатын күмәнді қаржыландыру мен инвестициялардан аулақ болыңыз. Сондай-ақ, күмәнді мобилді қосымшаларды жүктеп алмауға тырысыңыз. Банк немесе полиция қызметкерлері сізге қоңырау шалып, шотыңызда қандай да бір операциялар жүріп жатқаны туралы хабарламайды, сондықтан осындай қоңырауларға сенбеңіз. Егер сіз немесе жақындарыңыз интернет алаяқтардың құрбаны болса, міндетті түрде 102 нөміріне хабарласыңыз. Бұл сақтық шаралары сіздің интернетте қауіпсіздігіңізді қамтамасыз етуге көмектеседі"", – деді киберқылмысқа қарсы іс-қимыл басқармасының жедел уәкілі.
1. Банк немесе басқа ұйымның ""Қауіпсіздік қызметінен"" қоңырау түседі
Алаяқтар әртүрлі нөмірден қоңырау шала алады, сондай-ақ ұйымдардың нөмірін алмастырып, өзін қолдау қызметінің қызметкері ретінде таныстыра алады. Кейде алаяқтар смартфонға ""тексеру жүргізу"" үшін құрылғыны қашықтан басқаруға арналған арнайы бағдарламаларды орнатуға көндіреді. Олардың мақсаты – қосымшаларға қол жеткізу, банк картасының реквизиттерін, банктік операцияларды растау үшін кодтар мен құпия сөздерді және басқа да құпия мәліметтерді білу. Сондай-ақ алаяқтар халықаралық нөмірлерден қоңырау шалуы мүмкін, олар атақты компаниялардың немесе Қазақстанның мемлекеттік ұйымдарының байланыс орталығының нөмірлеріне ұқсас болады. Мессенджерлер де алаяқтық қоңыраулар үшін пайдаланылады. Нанымды болу үшін профильдерге банктердің логотиптері мен басқа ұйымдардың символикасы қойылады.
Ұсыныс:
2. Сізге жоқ ""банктен"" SMS жібереді
Алаяқтар түрлі нөмірден банк атынан SMS жіберіп, хабарламада көрсетілген нөмірге қоңырау шалуды сұрайды. Хабарламадағы мәтін, мысалы, осындай болуы мүмкін: "" Сіздің банк картаңыз бұғатталды. Бұғаттан шығару мәселелері бойынша мына нөмірге хабарласыңыз... "".
Ұсыныс:
3. Тауарлар мен қызметтерді SMS арқылы жарнамалайды
Сізге алаяқтық SMS-хабарламалардан басқа, тауарлар мен қызметтерді жарнамалайтын SMS-спам да жіберілуі мүмкін.
Ұсыныс:
Оқи отырыңыз: 13 миллион теңге: Астанада әжейді алдап соққан дропперлер ұсталды
4. Құпия мәліметтерге қол жеткізуге тырысады
Банк карталары мен шоттарының нөмірлері, құпия сөздер мен қолданбалар кодтары, куәлік және басқа да жеке деректер – тек сізге белгілі болуы тиіс құпия ақпарат. Алаяқтар әлеуметтік желілерде, хабарландыру сайттарында, SMS-терде және қоңырауларда оларға қол жеткізуге тырысады.
Ұсыныс:
5. Көмек сұрайды
Алаяқтар жақын немесе таныс адамыңыздың атынан белгісіз нөмірден SMS жіберіп, ақша аударуды сұрайды.
Ұсыныс:
6. ""Қате төлем"" туралы хабарлап, ақшаны қайтаруды сұрайды
Алаяқтар сізге қоңырау шалуы немесе SMS жіберуі мүмкін, олардың мақсаты сіздің шотыңызға қате аударылған төлемді қайтаруды сұрау.
Ұсыныс:
Оқи отырыңыз: Полицейлер алматылықтар жиі жасайтын алты заң бұзушылықты атады
7. Бейтаныс нөмірден қоңырау шалып, қоңырауды өзі үзеді
Wangiri қоңыраулары – алаяқтық схема, мұнда қаскөйлер белгісіз нөмірге қайта қоңырау шалуға итермелейді. Сізді желіде ұстап тұрып, есепшотыңыздан ақша жымқырады.
Ұсыныс:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Егер сіз немесе жақындарыңыз интернет алаяқтардың құрбаны болса, міндетті түрде 102 нөміріне хабарласыңыз.",,2025-03-20T17:46:38+05:00
psixoanaliz-boiynsa-qai-tulga-tipine-zatasyz,informburo.kz,Психоанализ бойынша қай тұлға типіне жатасыз?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/psixoanaliz-boiynsa-qai-tulga-tipine-zatasyz,"Америкалық психоаналитик Нэнси Мак-Вильямс жаны ауыратын және әртүрлі терең психикалық ауытқуы бар адамдарға жақсы ем жүргізу үшін 8 тұлға типін ойлап шығарған. Оның айтуынша, адамның белгілі бір тұлға типіне жатуына әсер ететін бірнеше фактор бар: генетикалық, әлеуметтік, отбасылық жағдай, ата-ананың қандай адамдар екені, еркін таңдау жасай білу қабілеті және стимул мен қалыптасқан жағдайға бала күнінде қалай жауап бергені. Сондай-ақ, бір адамда бірнеше типтің элементтері кездесуі мүмкін. Осы орайда әрқайсысына берілген сипаттамаға қарай өз тұлға типіңізді анықтап көруді ұсынамыз.
Басты белгілері:
Қорғану тәсілдері:
Адамның бұл типке жатуына не себеп?
Антиқоғам типіне келетін адамдардың балалық шағы тұрақсыздық, хаос және қатаң тәртіптен құралады. Көп жағдайда анасы моральдық және физикалық жағынан әлсіз, ұзақ уақытта депрессияда жүрген, мазохист адам. Ал әкелері бірден ашуға бой алдыратын, садист және тұрақсыз жандар болып келеді. Отбасында ішімдік пен есірткіге құмартқан адамдар бар. Сондай-ақ антиқоғам типтегі адамдар бала күнінде жиі көшіп-қонып, жақындарынан айырылғандар. Мұндай адамдар өмірінің басым бөлігін ""менің қолымнан бәрі келеді"" деген ойдың жетегінде өткізеді.
Психопат адамдар өзінің қарапайым эмоцияларды сезіне алатынын мойындамайды. Өйткені олар үшін мұның барлығы әлсіздік пен кемшілік іспетті. Басына түскен оқиғасын тыңдап отырсаңыз, оларға балалық шағында эмоциясын басқаруға ешкім көмектеспеген. Әдетте адамдар сөзді өзінің ішкі жай-күйін көрсетуге пайдаланса, психопаттар манипуляция жасау үшін қолданады. Клиникалық бақылаулар олардың отбасында тілді өзге адамды басқару үшін ғана қолданғанын көрсетеді.
Психопатия ата-анадан балаға берілуі мүмкін. Бала әке-шешесінің қорғаныс механизмдерін қайталайды.
Көбіне ер адамдар осы типке жатады.
Басты белгілері:
Қорғану тәсілдері:
Оқи отырыңыз: Адам түнде неге жиі оянады және бұған қанттың не қатысы бар
Адамның бұл типке жатуына не себеп?
Әке-анасы мен басқа туғандары тым қатты жақсы көріп, барынша еркелетіп өсірген адамдар нарцисс болады. Алайда бұл баланы жай ғана өмірге келгені үшін емес, белгілі бір ""міндетті"" атқарғаны үшін жақсы көреді. Шынайы болмысы үшін емес, жасанды образы үшін. Мысалы, әке-шешесі балам үлкен жетістіктерге жетіп, әлемді мойындатуы керек немесе мектепті алтын белгіге тәмамдауы керек деп ойлайды. Іштей нарцисс бала ішімдегі шынайы болмысымды көрсетсем, жақындарым менен теріс айналатын болады деп қорқады. Осының барлығы жалған ""меннің"" қалыптасуына алып келеді.
Нарцисс балаларға әке-анасы үнемі не істесе де, баға беріп отырады. Осылайша ата-ана өзінің ""төмен бағасын"" баласы арқылы көтеріп алуға тырысады, ал кішкене ағаттық жасаса, аямай сынап-мінейді.
Басты белгілері:
Қорғану тәсілдері:
Адамның бұл типке жатуына не себеп?
Әке-анасы жеке шекарасын бұзып, өміріне қатты араласатын, асқан қамқорлық танытатын балалар шизоид болып келеді. Көп жағдайда ұл балалар махаббаты асып-тасып тұрған анасынан зиян шегеді. Әдебиеттерден көптеген мысал табуға болады. Клиникалық зерттеулер шизоид ер адамдардың анасы шекара бұзатын, ал әкесі өте сыншыл болып келетінін көрсетеді. Осылайша бала өзін қауқарсызбын деп ойлап өседі.
Басты белгілері:
Оқи отырыңыз: Шертпе дегеніміз не және ол қандай ауруларға ем
Қорғану тәсілдері:
Адамның бұл типке жатуына не себеп?
Клиникалық зерттеулер бойынша, мұндай балалар өзін қорлап, балағаттайтын отбасында өскен. Осының себебінен өзін әлсізбін деп ойлайды. Адамның параноид болуының түбінде критицизм жатыр – әкесі мен анасының қыңырлығы таусылмайды, балаға зорлық-зомбылық көрсетеді. Әдетте мұндай адамдардың әке-анасы басынан өткенін көрсетеді. Ата-ана барлығына күдікпен қарайтындықтан, бала екеуінен басқа ешкімге сенбеу керек деп ойлайды.
Мұнымен қатар балаға қамқорлық танытатын адамның мазасыздығы мен қорқынышы да басты себептердің бірі. Мысалы, анасының жүйке жүйесінің тозғандығы соншалық, өзімен бірге су құйылған термос көтеріп жүреді. Өйткені ауызы қатты құрғап кете береді.
Басты белгілері:
Көп жағдайда әйелдер осы типке жатады.
Қорғану тәсілдері:
Адамның бұл типке жатуына не себеп?
Депрессия әке мен анадан балаға берілуі мүмкін. Әсіресе баланың алғашқы жылдарында депрессияда жүрген болса. Әдетте отбасы мүшелері жылап, жақын адамды жоқтағанды құп көрмейді. Әке мен ана баласын қорғау үшін ойлап тапқан ""аңызға"" сенуге шақырады. Жоғалтқан адамсыз өмірдің жақсы екенін айтып, баланың қайғыруына мүмкіндік бермейді. Бала ішкі сезімімен қалай арпалысу керегін білмей, іштей менде бірнәрсе дұрыс емес деп ойлайды.
Анасында сепарация-индивидуализациямен қиындықтар бар. Осының себебінен бала жеке тұлға болып бөлініп шыққаны үшін өзін кінәлі сезінеді. Бұл фазада депрессивті динамика күшейе түседі.
Басты белгілері:
Қорғану тәсілдері:
Адамның бұл типке жатуына не себеп?
Баланың өмірінде сепарация өте көп болған. Бауыр басқан адамдары қайтыс болған немесе белгілі бір себептермен олармен араласа алмаған. Жиі қоныс аударып, адамдармен де, тұратын жерімен де қоштасып үлгермеген.
Басты белгілері:
Басты қиындықтары келесілермен байланысты:
Қорғану тәсілдері:
Оқи отырыңыз: Псориаз жұға ма және оны Қазақстанда тегін емдету үшін не керек? Дерматологпен сұхбат
Адамның бұл типке жатуына не себеп?
Отбасында әке-ана мен баланың орны ауысып кеткен жағдайда адам осылай қиналады. Терапияда қатты қиналғанда қасында болған адамдар туралы айтады. Жалғыздықтан арылу үшін екінші тарапты өзіне жаны ашитындай қылады.
Басты белгілері:
Қорғану тәсілдері:
Адамның бұл типке жатуына не себеп?
Мұндай балалардың әке-анасы кішкентайынан үлкен стандарттар белгілеп, баласының соған сай болғанын қалайды. Жақсылығы үшін мақтап, жамандығы үшін сынайды, кішкене балаға адам айтса нанғысыз талаптар қояды. Тіпті ойы мен қиялы дұрыс болмаса, жазалауға бейім келеді. Отбасында мораль туралы көп айтылады, көп кінәлайды.
Басты белгілері:
Қорғану тәсілдері:
Адамның бұл типке жатуына не себеп?
Матриархат отбасында өскен ұл балалар осы типке келеді. Яғни мұндай адамдар бойдағы ерге тән деген қасиетті жоққа шығаратын отбасында тәрбиеленеді. Бір сөзбен айтқанда: психикасы жаралы ана мен нарцисс әкенің қосылуынан истериялық типтегі адам қалыптасады.
Оқи отырыңыз: Нанды қалай жеу керек? Диетолог кеңесі
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Адамның тұлға типін дәл анықтау, терапияда емнің жемісті болуына тікелей әсер етеді.",,2025-03-14T15:00:00+05:00
qyzylsaga-qarsy-ekpenin-autizmge-akeletini-ras-pa-dariger-zauaby,informburo.kz,Қызылшаға қарсы екпенің аутизмге әкелетіні рас па? Дәрігер жауабы,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/qyzylsaga-qarsy-ekpenin-autizmge-akeletini-ras-pa-dariger-zauaby,"Мамандандырылған емдеу-диагностикалық профилактикалық бөлімшесінің меңгерушісі Мустафа Дастан Бақытұлының айтуынша, қызылша – адамнан адамға оңай таралатын және ауыр асқынулар тудыруы мүмкін қауіпті вирустық инфекция. Бұл аурудың алдын алудың ең сенімді жолы – вакцинация. Қызылшаға қарсы екпе – балаларды және жалпы қоғамды осы дерттен қорғаудың ең тиімді әдісі.
– Қызылша ауруы неге бүгінгі күнге дейін өзекті?
– Иә, шынымен де қызылша – бүгінгі таңда әлем бойынша, соның ішінде Қазақстанда да өзекті мәселелердің бірі. Бұл ауру алғаш рет ғылыми сипаттамаға 9-ғасырда енгенімен, әлі күнге дейін адамзат баласына қауіп төндіріп отыр. Қызылша – өте жұқпалы және жылдам таралатын вирустық инфекция. Оның қоздырғышы – Morbillivirus деп аталатын вирус. Қызылша ауа-тамшы арқылы, яғни түшкіру, жөтелу кезінде ауада таралып, басқа адамның тыныс алу жолдары арқылы жұғады. Ең қауіптісі – бұл вирустың жұғу деңгейі өте жоғары: бір адам орта есеппен 12-18 адамға жұқтыруы мүмкін. Бұл, мысалы, тұмау вирусынан бірнеше есе жұқпалы.
– Яғни, қызылша қоғам үшін үлкен эпидемиологиялық қауіп тудырады ғой?
– Дәл солай. Мәселен, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) 2024 жылғы есебіне сәйкес, 2023 жылы әлем бойынша қызылшамен 9 миллионнан астам адам ауырған, соның ішінде 136 мың адам қайтыс болды. Бұл өлім-жітімнің 90 пайызы вакцина алмаған немесе жеткіліксіз иммунизацияланған балалардың арасында тіркелген. Өкінішке орай, Қазақстан да бұл статистикадан тыс емес.
– Қазақстандағы жағдай қандай? Соңғы жылдардағы деректер бар ма?
– Иә, бар. ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің мәліметінше, 2023 жылы елімізде қызылшамен ауырғандар саны 18 мыңнан асты. Оның ішінде 60 пайыздан астамы – 14 жасқа дейінгі балалар. 2024 жылдың алғашқы үш айында ғана 3500-ден астам жағдай тіркелді. Алматы, Шымкент және Астана қалаларында ауру деңгейі әсіресе жоғары болды.
Негізгі себептердің бірі – вакцинация деңгейінің төмендеуі. Мысалы, ҚҚП (қызылша, қызамық, паротит) вакцинасын бірінші рет 1 жаста алатын балалардың қамтылуы 2019 жылы 95% болса, 2023 жылы бұл көрсеткіш 88 пайызға дейін төмендеді. Ал ұжымдық иммунитет қалыптасуы үшін кем дегенде 95% халық вакцина алуы қажет.
Оқи отырыңыз: HPV-ге қарсы екпе: Кімдер салдыруы керек және ол қаншалықты қауіпсіз
– Қызылша вакцинасы туралы толығырақ айтып берсеңіз. Ол қалай жұмыс істейді?
– ҚҚП вакцинасы — тірі әлсіретілген вирустар негізінде жасалған. Бұл вакцина ағзаға аз мөлшерде әлсіретілген вирустарды енгізу арқылы иммун жүйесін ""үйретеді"". Соның нәтижесінде ағза нақты вируспен бетпе-бет келгенде оған қарсы тұратын антиденелерді жылдам шығара алады. Бірінші доза 12 айлық балаға, ал екінші доза 6 жастағы балаға салынады. Бір доза алған балаларда ауруға қарсы иммунитет 93 пайызға дейін, ал екі доза алған балаларда 97 пайызға дейін артады.
– Вакцинаның қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылық білдіретін ата-аналар көп. Бұл жайында не айта аласыз?
– Бұл сұрақ өте маңызды және жиі кездеседі. ҚҚП вакцинасы әлемде 50 жылдан астам уақыт бойы қолданылып келеді және миллиондаған адамның өмірін сақтап қалды. Вакцинаның қауіпсіздігі бірнеше мәрте халықаралық зерттеулер арқылы дәлелденген. ДДСҰ, АҚШ-тың CDC (Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы), сондай-ақ Еуропа мен Азия елдерінің денсаулық сақтау органдары ҚҚП вакцинасын қолдануды ұсынады.
Кейбір мифтер, әсіресе ""вакцина аутизмге әкеледі"" деген қауесет – 1998 жылы жарияланған жалған ғылыми зерттеуден шыққан. Бұл мақала кейін ғылыми қауымдастықпен жоққа шығарылып, авторы медициналық лицензиясынан айырылды. Сондықтан бұл ақпаратқа сенудің қажеті жоқ.
– Екпеден кейін болатын жанама әсерлер туралы не айтасыз?
– Вакцинадан кейінгі реакциялар өте сирек және көбінесе жеңіл түрде өтеді. Мысалы, 10 баланың бір-екеуінде аздап қызу көтерілуі, денесінде бөртпе пайда болуы мүмкін. Бұл – қалыпты иммундық жауап. Ауыр асқынулар – анафилаксия немесе жоғары температура нәтижесінде тырысу (фебрильді судороги) өте сирек кездеседі. Орта есеппен, миллион екпенің біреуінде ғана осындай жағдай тіркеледі. Яғни, қызылшаның өзі әкелетін қауіп вакцинадан әлдеқайда жоғары.
Оқи отырыңыз: ҚМДБ ""Спутник V"" вакцинасы халал екенін мәлімдеді
– Қоғамда ""балама ем"", ""табиғи иммунитет"" туралы пікірлер кең таралған. Бұл туралы көзқарасыңыз қандай?
– Табиғи иммунитет – қызылшаны бастан өткергеннен кейін қалыптасатын иммунитет, бірақ ол жолда бала ауыр асқынуларға ұшырауы мүмкін. Қызылшадан кейінгі пневмония, ортаңғы құлақтың қабынуы, ми қабынуы (энцефалит), тіпті соқырлық пен өлім жағдайлары болуы мүмкін. Сондықтан баланы ""нағыз жолмен"" ауыртып, иммунитет қалыптастырамын деген – өте қауіпті және жауапсыз шешім.
Балама емдер – шөптер, дәрумендер, немесе гомеопатия сияқты тәсілдер вирусқа қарсы дәлелденген әсерге ие емес. Бұл – ғылыми негізсіз тәсілдер. Вакцинация – ғылыми тұрғыда тиімділігі дәлелденген жалғыз алдын алу әдісі.
– Ересек адамдар вакцина алмаған болса, не істеуі керек?
– Егер адам өзінде қызылшаға қарсы вакцина бар-жоғын білмесе, дәрігерге барып, ҚҚП вакцинасының екі дозасын салдыруына болады. Бұл ересектер үшін де қауіпсіз. Әсіресе, медицина, білім беру салаларында жұмыс істейтіндер, жиі сапарлайтын адамдар және жүкті болуды жоспарлап жүрген әйелдер екпе алу керек. Айта кету керек, жүктілік кезінде қызылша өте қауіпті, ол түсікке, туа біткен ақауларға әкелуі мүмкін.
– Қызылшамен күресуде қандай қоғамдық, ұлттық деңгейдегі шаралар қабылданып жатыр?
– Қазақстанда 2023 жылдан бері қызылшаға қарсы қосымша иммундау науқаны жүргізіліп жатыр. Мысалы, 2023 жылдың қараша-желтоқсан айларында қосымша вакцинациямен 9 айдан 5 жасқа дейінгі 1 миллионнан астам бала қамтылды. Сонымен қатар, ДДСҰ-мен бірлесіп, қауіпті аймақтарда эпидемиологиялық бақылау күшейтілді. Қоғамдық ақпараттық кампаниялар да маңызды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Бұл вирустың жұғу деңгейі өте жоғары, бір адам орта есеппен 12-18 адамға жұқтыруы мүмкін.",,2025-04-22T15:30:13+05:00
su-tasqyny-kezinde-qaida-xabarlasu-kerek-zane-nege-qazir-balyq-aulauga-bolmaidy,informburo.kz,Су тасқыны кезінде қайда хабарласу керек және неге қазір балық аулауға болмайды,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/su-tasqyny-kezinde-qaida-xabarlasu-kerek-zane-nege-qazir-balyq-aulauga-bolmaidy,"Ақмола облысының төтенше жағдайлар департаменті су тасқынын алдын алу үшін өзендерде мұз жару процесінің басталғанын және еріктілердің мыңға жуық ардагердің ауласын қардан тазартып жатқанын мәлімдеді. ТЖД осы уақыт аралығында тыныштық сақтап, қауіпсіздік шараларын орындауды сұрады. Бұл шаралардың барлығы өңірде табиғи апаттардың алдын алу және тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылып жатыр.
Степногорск қаласында Ақмола, Павлодар және Солтүстік Қазақстан облыстарының төтенше жағдайлар департаменттерінің жетекшілері маңызды кездесу өткізді. Бұл жиынның негізгі мақсаты – алдағы су тасқынына төтеп беру үшін бір-бірімен шектесіп жатқан үш өңірдің үйлесімді іс-қимылын талқылау болды. Делегация мүшелері облыстағы ең ірі су қоймаларының бірі – Селетин су қоймасына барып, жиналған су көлемін бағалады, сондай-ақ су тасқынына қарсы іс-шаралар жүргізілген учаскелерді қарады.
""Кездесу барысында Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарының су басуын алдын алу үшін суды ағызу мәселелері де қарастырылды. Делегация мүшелері Селета өзенінің арнасын да назардан тыс қалдырған жоқ. Сонымен қатар, ТЖ департаменттерінің өкілдері жергілікті атқарушы органдардың қызметкерлерімен кеңеске қатысты. Су тасқыны кезеңі басталған кезде үш өңірдің күштерінің ықпалдастығы ерекше талқыланды. Алдағы күндері күрт жылыну болжануда, сондықтан тиімді жедел шаралар қабылдау қажеттігі айтылды"", – деді ТЖД өкілдері.
Облыста су тасқынына қарсы арнайы штаб ашылды . Бұл штаб су тасқыны жағдайына жедел әрекет ету және тұрақты мониторинг жүргізу үшін негізделген. Штаб құрамына төтенше жағдайлар департаментінің және басқа да мүдделі мемлекеттік органдардың қызметкерлері кірді. Егер тұрғын үйлерді су басу қаупі туындаса, азаматтар 8 (716-2) 55-14-84 немесе 112 нөміріне хабарласуына болады.
Сонымен қатар, ауа температурасының көтерілуі және аймақтың су айдындарында жарылыс жұмыстарының жүргізілуіне байланысты мұзда жарықтардың пайда болу қаупі бар. Осыған байланысты, Ақмола облысының төтенше жағдайлар департаменті тұрғындар мен қонақтардан, сонымен қоса балық аулауға қызығушылық танытатын адамдардан мұзға шығудан бас тартуды сұрайды .
Оқи отырыңыз: Қазақстан тарихындағы ең ірі су тасқындарына шолу
""Ақмола облысында қарқынды көктемге дайындық жұмыстары жүргізілуде. ""Көктем дайындығы"" акциясы аясында төтенше жағдайлар департаментінің қызметкерлері, жергілікті атқарушы органдар мен еріктілердің көмегімен шамамен 1000 зейнеткердің аулалары қардан тазартылды. Бұл акция кезінде ерекше назар жалғыз тұратын зейнеткерлер мен әлеуметтік осал топтағы азаматтарға бағытталды"", – деді ТЖД баспасөз қызметінің өкілдері.
Сонымен қатар, аймақта су тасқыны кезеңінің қауіпсіз өтуін қамтамасыз ету мақсатында өзендердегі мұз ""кептелістерінің"" алдын-алу жұмыстары да басталды. Демалыс күндері Ақмола облысының Есіл, Атбасар, Аршалы, Жарқайын, Шортанды және Бұланды аудандарында орналасқан Есіл, Қызылсай, Қайрақты, Бақсық, Жолболды, Жабай, Жыланды, Талқара және Қалқұтан өзендерінде мұз жару жұмыстары жүргізілді. Бұл мақсатта барлығы 1 3 мың шаршы метр аумақта 1764 кг жарылғыш заттар қолданылды .
Жергілікті билікке құлақ асу
Ауа райы туралы ақпарат пен ресми хабарларды алу үшін жергілікті жаңалықтар немесе радио станцияларын бақылап отырыңыз. Сізге эвакуациялау ұсынылса, өзіңіздің алғашқы қажеттіліктер жинағыңыз бен құжаттарыңызды алып, дереу эвакуацияланыңыз. Егер құтқарушылар бөгеттер орнатқан болса, оларды айналып өтпеңіз – олар аса қауіпті аймақтардан адамдарды қауіпсіз бағыттау үшін орнатылған. Уақыт пен өз қауіпсіздігіңізді қамтамасыз ету мүмкіндігі болса, эвакуация алдында электр қуатын, газды және суды өшіріңіз.
Оқи отырыңыз: Су тасқыны 2024: Өтемақы, несиені шегеру және гуманитарлық көмек. Зардап шеккендер қандай көмек алып жатыр
Барынша биікке шығыңыз
Тұрып қалған, ағып жатқан немесе көтеріліп келе жатқан судан аулақ болу үшін биіктеу жерлерге қарай ауысыңыз. Қатты ағып жатқан тасқын су арқылы ешқашан жүрмеңіз, жүзбеңіз немесе көлікпен өтпеңіз. Егер көлігіңіз суға тола бастаса, шатырға шығыңыз. Ғимаратта қамалып қалсаңыз, ең жоғарғы деңгейге шығуға тырысыңыз және шатырға қажет болғанда ғана көшіңіз. Үйіңіздің жоғарғы деңгейінде жабық кеңістікке, мысалы шатыр немесе қосымша бөлмеге кірмеңіз, өйткені бұл сізді көтеріліп келе жатқан тасқын су астында қамап қоюы мүмкін.
Отбасы мүшелеріне қамқорлық танытыңыз
Тасқын кезінде ластанған су сіз және отбасыңыз үшін көптеген қауіп төндіреді, мысалы, су арқылы тарайтын аурулар, холера және сүзек сияқты. Балаларыңызды мүмкіндігінше су тасқынынан аулақ ұстаңыз – ол микробтармен ластанған болуы мүмкін. Егер балаларыңыз су тасқынының суымен байланыста болған болса, оларды мүмкіндігінше тезірек жуындырғаныңызға көз жеткізіңіз және оларға қолын жиі жуу қажеттігін түсіндіріңіз. Егер сіз немесе отбасыңыздың біреуі өзін нашар сезінсе, дәрігерге мүмкіндігінше тезірек жүгініңіз.
Тамақ пен судың қауіпсіздігін сақтаңыз
Тамағыңыз бен суды ластанудан қорғау үшін жабыңыз және өңделмеген көздерден алынған суды қолданар алдында кемінде үш минут қайнатыңыз. Ластанған суды ішпеңіз немесе жаңбыр астында қалып қойған тамақты жемеңіз.
Оқи отырыңыз: Су тасқыны: Қазақстан мешіттерінде имамдар дұға жасады
Үйге оралғанда оны жақсылап тазалаңыз
Үйіңіздегі суды сорып алу кезінде абай болыңыз. Мұны баяу жасаңыз және қоқыс пен жұлынып қалған электрлік сым сияқты қауіп-қатерлерге көңіл бөліңіз. Егер мүмкіндік болса, 24-48 сағат ішінде көп затты құрғатыңыз, дымқыл орындарды жақсылап желдетіңіз және құрғату немесе жөндеу мүмкін емес заттарды тастаңыз. Балаларды бұл процеске араластырмағаныңыз жөн.
Психологиялық жай-күй
Су тасқынынан кейін балаларыңызды тыныштандырыңыз. Балаңызбен су тасқыны кезінде өзін қалай сезінгені туралы сөйлесіп көріңіз, ішкі қорқыныш, уайым секілді сезімін бөлісуге ынталандырыңыз. Көптеген бала бір айдай уақыт су тасқынынан кейін күйзеліске түскенін көрсетпейді. Сол себепті бірден психолог маманға жүгінген артық болмайды. Бұл ережелер тек балаларға қатысты емес. Отбасының басқа мүшелері де сізден қамқорлық күтуі мүмкін екенін ұмытпаңыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Егер тұрғын үйлерді су басу қаупі туындаса, азаматтар 8 (716-2) 55-14-84 немесе 112 нөміріне хабарласуына болады.",,2025-03-18T16:30:00+05:00
teri-mikozy-degen-qandai-auru-zane-ony-qalai-emdeuge-bolady-dermatovenerologtan-kenes,informburo.kz,Тері микозы деген қандай ауру және оны қалай емдеуге болады? Дерматовенерологтан кеңес,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/teri-mikozy-degen-qandai-auru-zane-ony-qalai-emdeuge-bolady-dermatovenerologtan-kenes,"Алматы қаласындағы №2 емхананың І санаттағы дерматовенерологы Азадям Ибрагимова микоз тері ауруының пайда болу себебі мен оны емдеу жолдары туралы әңгімеледі. Дәрігердің айтуынша, микозды емдеу саңырауқұлақша түрі, ауру кезеңі және инфекцияның таралу аймағымен тікелей байланысты.
Тері микозы дегеніміз – теріде әртүрлі саңырауқұлақша әсерінен пайда болатын инфекциялық ауру. Бұл инфекция эпидермистің беткі қабаты мен терінің терең құрылымын зақымдайтын, қабыну, қышыну, қабыршықтану секілді жайсыз белгілері бар ауру.
Тері микозының себебі
Микоздың басты қоздырғыштары ашытқы және зең саңырауқұлақтары мен дерматофиттер:
Оқи отырыңыз: Адам түнде неге жиі оянады және бұған қанттың не қатысы бар
Саңырауқұлақша түрі мен инфекцияның қаншалықты таралғанына байланысты микоз белгілері әртүрлі болып келеді:
Микоздар терінің әртүрлі бөлігін зақымдауы мүмкін: өкше, саусақ арасы, тырнақ, кеуде, бет, тіпті, шашты.
Тері микозына диагностика жасау науқасты сырттай қарап шығып, анамнез жинаудан басталады. Диагнозды растау үшін келесі зерттеулер қажет болуы мүмкін:
Микозды емдеу саңырауқұлақша түрі, ауру кезеңі және инфекцияның таралу аймағымен тікелей байланысты. Инфекция таралуын тежеп, ауруды асқындырып алмас үшін емді ертерек бастаған жөн.
1. Антифунгальды препараттар
Тері микозын емдеуге арналған кең таралған препараттар:
Оқи отырыңыз: Ораза алдында кімдер check-up өтуі тиіс және ашығып қалмау үшін не істеу керек
2. Тері күтімі
Гигиена ережелерін сақтап, табиғи маталардан тігілген кең киім кию қажет. Сондай-ақ ылғал мен терлеуден аулақ болып, аяқ киім мен шұлықты жиі ауыстыру пайдалы.
3. Рецидивтердің алдын алу
Емдеу курсы аяқталған соң, профилактикалық препарат ретінде саңырауқұлақшаға қарсы дәрілерді пайдаланған артық болмайды.
4. Қосымша шаралар
Тырнақ зақымданған кезде арнайы саңырауқұлақшаға қарсы лак қолданылып, ота жасалуы мүмкін.
Тері микозын болдырмау үшін бірнеше маңызды ережені ұстану қажет:
""Тері микозы – уақытылы емді қажет ететін, кең таралға ауру. Дұрыс диагностика жасап, ауруды емдеген жағдайда ешқандай жайсыздық сезімі болмайды. Инфекцияны болдырмау үшін алдын алу шаралары маңызды рөл ойнайтынын ұмытпаңыздар. Ал маманға ертерек жүгіну көптеген мәселенің алдын алады"", – деп қорытты Азадям Ибрагимова.
Оқи отырыңыз: Ерлерге қарағанда әйелдер жиі шалдығады. Циститтің себебі не және оны қалай емдейміз
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрігер ылғал ортада сақ жүруге шақырды.,,2025-03-05T15:36:02+05:00
ubt-dan-keiingi-kuizelis-tomen-ball-algan-balalarga-qalai-psixologiialyq-qoldau-korsetken-durys,informburo.kz,ҰБТ-дан кейінгі күйзеліс: Төмен балл алған балаларға қалай психологиялық қолдау көрсеткен дұрыс,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/ubt-dan-keiingi-kuizelis-tomen-ball-algan-balalarga-qalai-psixologiialyq-qoldau-korsetken-durys,"ҰБТ – оқушының білім деңгейін ғана емес, оның психологиялық және физикалық жағдайын да сынайтын маңызды кезең. Осы уақытта ата-аналар мен мұғалімдердің қолдауы, сондай-ақ, дұрыс тамақтану мен уайымсыз ұйқы оқушының сәттілігіне айтарлықтай ықпал етеді, дейді probio.online мектебінің негізін қалаушы Малика Ильяс. Мұнымен қатар, маман ҰБТ-дан төмен балл алып қалған жағдайда өзімізге қалай қолдау көрсетуге және керісінше келесіде жоғары нәтижеге қол жеткізу үшін не істеуге болатынын әңгімеледі.
""ҰБТ нәтижесі – көптеген мектеп түлектері үшін өте маңызды әрі күйзеліс тудыратын кезең. Бұл сынақтың нәтижесі көбінесе баланың болашағына әсер ететіндіктен, оған деген қысым өте жоғары болады. Бірақ, егер ҰБТ-дан төмен балл алып қалсаңыз, бұл сіздің құндылығыңыз бен болашағыңызға деген ешқандай дәлел емес. Осы орайда, өзіне қолдау білдіру, депрессия мен суицид туралы ойлардан арылу үшін бірнеше маңызды психологиялық әдістер мен ғылыми зерттеулер бар"", – дейді Малика Ильяс.
ҰБТ-ның нәтижесі оқушылар үшін, әсіресе олардың болашақ жоспарларына қатысты үлкен қысым мен күдік туғызады. Бұл кезеңде түрлі эмоция: ашулану, үмітсіздік, көңілсіздік сезімдері пайда болуы мүмкін. Психологтар мұндай күйзелістің қалыпты екенін және психикалық денсаулыққа әсер етуі мүмкін екенін ескертеді.
Зерттеулер нәтижесінде ҰБТ алдында және соңында мектеп бітіруші түлектердің қатты күйзелісе ұшырайтыны анықталған. Күйзеліс, сенімсіздік, үмітсіздік сияқты сезімдер көбінесе нәтижеге байланысты болды. Алайда, бұл күйзеліс уақытыша және дұрыс психологиялық көмек көрсету арқылы жеңілдетілуі мүмкін.
Психологиялық қолдаудың маңызы
ҰБТ нәтижесінен кейінгі психологиялық күйзелісті жеңудің ең тиімді әдісі – қолдау көрсету. Ата-аналар, достар және мұғалімдер – жақындардың қолдау көрсетуі, әсіресе, осы күйзелісті жеңу үшін маңызды. Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, әлеуметтік қолдау күйзеліс деңгейін айтарлықтай төмендетеді және адамның өзін-өзі бағалауы мен психологиялық күйін жақсартады.
Оқушылардың академиялық жетістіктері олардың зияткерлік қабілеттеріне ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік қолдау мен эмоционалды интеллект деңгейіне де байланысты. Мысалы, Испанияда жүргізілген зерттеу нәтижелері бойынша, оқушылардың академиялық көрсеткіштері мұғалімдер мен отбасынан алған қолдау деңгейіне тікелей байланысты екені анықталған. Бұл зерттеу эмоционалды интеллект пен әлеуметтік қолдаудың академиялық жетістікке әсерін көрсетеді.
Өзін-өзі қабылдау мен шыдамдылық
ҰБТ-дан төмен балл алған соң, өзін кінәлі немесе үмітсіз сезіну қалыпты, бірақ бұл сезімдер ұзақ уақытқа созылмауы керек. Өзін-өзі қабылдау өте маңызды. Сіз төмен балл алсаңыз, бұл сіздің болашағыңыздың және мүмкіндіктеріңіздің аяқталғанын білдірмейді. Қателіктер мен сәтсіздіктер – адам өмірінің ажырамас бөлігі.
2014 жылы жүргізілген зерттеу нәтижелері бойынша, өз-өзіне деген қабылдау деңгейі төмен адамдар күйзелісті сезініп, өзін қайтадан табу үшін ұзақ уақыт қажет етеді. Алайда, өзін жақсы көретін адамдар жылдам қалыпқа келеді және болашаққа деген оптимистік көзқарас қалыптастырады.
Оқи отырыңыз: Негізгі Ұлттық бірыңғай тестілеу 7 шілдеге дейін жалғасады
Төмен балл алғаннан кейін суицид туралы ойлар туындауы мүмкін, әсіресе егер оқушы қатты күйзелістен өтсе. Бұл жағдайда психологиялық қолдау мен қауіпсіздік шараларын қабылдау өте маңызды.
2017 жылы Джон Хопкинс университетінде жүргізілген зерттеу суицидтің алдын алу үшін жүйелі психологиялық қолдаудың маңыздылығын көрсетті. Ғалымдар белгілі бір психологиялық тәсілдерді, мысалы, когнитивті мінез-құлық терапиясының суицидке деген ойлардың төмендеуіне және жағдайды жақсартуға көмектесетінін анықтады. Бұл әдіс адамның қиын жағдайларға қалай жауап беретінін өзгертуге мүмкіндік береді.
Когнитивті мінез-құлық терапиясы – адамдардың теріс ойлары мен эмоцияларын өзгертуге бағытталған тиімді әдіс. Мысалы, оқушы өзіне деген сенімсіздікті жеңіп, ""мен ешқашан жақсы болмаймын"" деген ойды ""бұл сынақ, мен одан үйренемін және жақсы боламын"" деген ойға алмастыруы мүмкін. Мұндай әдіс ҰБТ нәтижелерінен кейінгі күйзелісті жеңуге көмектеседі.
Психологиялық көмек алу
Егер суицид туралы ойлар пайда болса, жедел психологиялық көмек алу керек. Суицидтік ойлар – ауыр психикалық мәселелердің белгісі болуы мүмкін. Қазақстанда және басқа елдерде суицид туралы ойлары бар адамдар үшін арнайы дағдарыс орталықтары мен қолдау желілері жұмыс істейді. Оған қосымша, психотерапевт немесе психиатрмен кеңесу өте маңызды.
Қазақстанда психологиялық көмек алу үшін бірнеше мемлекеттік және қоғамдық ұйымдар мен дағдарыс орталықтары жұмыс істейді. Олар өз қызметін тегін немесе қолжетімді бағамен ұсынады. Қазақстандағы кейбір тегін психологиялық көмек көрсету орталықтары мен жедел көмек нөмірлері:
ҰБТ-дан кейінгі жаңа мүмкіндіктер
ҰБТ – тек өмірдің бір кезеңі ғана. Төмен балл алғаннан кейін мүмкіндіктер азаймайды. Көптеген университет пен білім беру мекемесі баламалы жолдарды ұсынады, мысалы, арнайы конкурстар, білім гранттары немесе қосымша емтихандар арқылы оқу орындарына түсуге мүмкіндік береді. Оның үстіне Қазақстанда ҰБТ-ны бірнеше рет тапсыру мүмкіндігі бар.
Өзін-өзі дамыту және жаңа мақсаттар қою
Төмен балл – жаңа мақсаттар қоюға мүмкіндік. Өмірдің әр кезеңінде өзіңізді дамыту үшін жаңа жолдар іздеу қажет. ҰБТ-ға дайындық сәтінен кейін өмірде жаңаша қадамдар жасауға болады. Оқушы, мысалы, басқа оқу бағдарламаларын немесе арнайы курстарды қарастыруы мүмкін.
Жаңа дағдыларды игеру адамға болашаққа деген сенім ұялату мүмкіндігін береді. 2016 жылы жүргізілген зерттеу өмірлік дағдыларды дамытуға негізделген курстардың жеке тұлғаны дамытуға және стресс деңгейін төмендетуге әсері жоғары екенін көрсетті.
ҰБТ нәтижесінен кейін өзін теріс бағалап, суицид туралы ойлардың пайда болуы психикалық және физикалық күйзелісті тереңдетуі мүмкін. Алайда, бұл күйзеліс уақытша. Өзін жақсы көріп, қателіктер мен сәтсіздіктерден үйрену, жаңа мүмкіндіктерді іздеу және психологиялық қолдау арқылы болашаққа оң көзқарас қалыптастыру – ең маңызды қадамдар. Өз-өзіңізді бағалауды үйрену және жаңа мақсаттар қою арқылы өмірдегі қиындықтарды жеңуге болады.
Оқи отырыңыз: 2025 жылғы негізгі ҰБТ: Үміткерлер қандай бейіндік пәндерді таңдады
ҰБТ алдында дұрыс тамақтану оқушының когнитивті функцияларын жақсартуға және энергия деңгейін тұрақтандыруға көмектеседі. Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, дұрыс тамақтану есте сақтау қабілетін жақсартып, концентрацияны арттырады.
ҰБТ алдында ұсынылатын тамақтану кеңестері:
Гарвард қоғамдық денсаулық сақтау мектебінің зерттеулері бойынша, кешіктірілген көмірсулар мен ақуыздарға бай тағамдар есте сақтау қабілетін 20 пайызға дейін жақсарта алады.
ҰБТ алдында тамақтану уақыты
ҰБТ алдында тамақтану уақыты да маңызды. Зерттеулер көрсеткендей, емтиханға кемінде үш сағат қалғанда тамақтану оқушының нәтижелерін жақсартуға ықпал етеді. Ерте таңғы ас немесе түскі ас кезінде дұрыс тамақтану ағзаның энергиямен қамтамасыз етілуін және когнитивті функциялардың жоғары деңгейде болуын қамтамасыз етеді.
Ұлттық бірыңғай тестілеу алдындағы ұйқы – баланың сәттілігіне айтарлықтай әсер ететін маңызды фактор. Ұйқының сапасы мен ұзақтығы оның ми қызметіне, есте сақтау қабілетіне және когнитивті функцияларына тікелей әсер етеді. ҰБТ сияқты стресстік кезеңде дұрыс ұйқы алу оқушының нәтижесіне үлкен ықпал етуі мүмкін.
Ғылыми зерттеулер ұйқының адам миының жұмысын жақсартатынын және білім мен дағдыларды сақтау қабілетін арттыратынын дәлелдеді. Мәселен, Калифорния университетінің зерттеуі бойынша, ұйқы кезінде ми ақпаратты қайта өңдеп, еске сақтау қабілетін жақсартады. Зерттеулер көрсеткендей, ұзақ және сапалы ұйқы есте сақтауды жақсартады және жаңа ақпаратты қабылдауға көмектеседі.
Ұйқының маңызын тағы бір зерттеу анықтады: АҚШ-тың Әскери медицина академиясында жүргізілген зерттеу ми мен ұйқының арасындағы байланысқа қатысты болды. Зерттеу нәтижелері бойынша, ұйқының кез келген тапшылығы когнитивті функцияларды төмендетеді, оның ішінде есте сақтау, шешім қабылдау және назарды сақтауды нашарлатады.
Сондықтан ҰБТ алдындағы түнде толыққанды ұйқы алу өте маңызды. Оқушы жақсы демалған кезде ғана мидың ақпаратты сақтау, өңдеу және есте сақтау қабілеті жақсы жұмыс істейді.
Оқи отырыңыз: Өзіңізде депрессия барын қалай білуге болады және одан дәрігерсіз емделу жолы қандай
ҰБТ алдындағы ұйқының ұзақтығы
ҰБТ алдындағы түнде ұйықтау ұзақтығы маңызды рөл атқарады. Ұйқының сапасы мен ұзақтығы арасындағы байланыс жайлы бірнеше зерттеу жүргізілген. Ұйқының ұзақтығы мен ми қызметінің арасындағы байланыс туралы зерттеу жүргізген Американдық неврология академиясы ұйқының сапасы мен ми функцияларын жақсартатындығын анықтаған. Олардың зерттеуіне сәйкес, адамдар 7-9 сағат аралығында ұйықтағанда, олардың есте сақтау қабілеті және ойлау дағдылары айтарлықтай жақсарады.
ҰБТ алдында 7-9 сағаттық ұйқы ұсынылады. Ұйқының ұзақтығы 5-6 сағатқа дейін қысқарса, оқушының когнитивті және психоэмоционалды жағдайы нашарлауы мүмкін. Көптеген зерттеу көрсеткендей, толыққанды ұйқының арқасында адамның есте сақтау қабілеті 20 пайызға дейін жақсарады. Ал ұйқының аздығы тест нәтижелерін төмендетіп, күйзелісті арттыруы мүмкін.
ҰБТ алдындағы ұйқының сапасы
Ұйқының сапасы – ұзақтығымен қатар маңызды фактор. Ұйықтап жатқанда ми белсенді жұмыс істейді. Ұйқы фазалары деп аталатын процестерде ми күндізгі уақытта қабылданған барлық ақпаратты өңдеп, маңызды мәліметтерді сақтайды. Бұған әсіресе терең ұйқының фазасы әсер етеді. Ұйқының бұл фазасы когнитивті процестердің, оның ішінде есте сақтау, шешім қабылдау және ақпаратты өңдеу қабілетінің дұрыс жүруі үшін маңызды. Сондықтан ұйықтау алдында бөлменің жайлылығы мен тыныштықты қамтамасыз ету өте маңызды.
ҰБТ алдындағы ұйқыға әсер ететін факторлар
Ұйқының сапасына бөлменің температурасы мен жарығы әсер етеді. Зерттеулер көрсеткендей, бөлмедегі тыныштық, қараңғылық және дұрыс температура мидың терең ұйқыға кетуін жеңілдетеді. Ұйқыны жақсарту үшін ең қолайлы температура – 18-20°C аралығы. Көбірек немесе аз температура оқушының ұйқысы мен тыныштықты бұзады, бұл оның күйін нашарлатуы мүмкін.
Сондай-ақ, бөлмедегі жарықтың аз болуы маңызды. Жасанды жарық ұйқының сапасын бұзып, мидың демалуы мен тынышталуына кедергі келтіреді. Ұйықтар алдында бөлмені қараңғылау, жақсы желдету және тыныштықты сақтау ҰБТ алдындағы түні үшін аса қажет.
Төсектің жайлылығы да ұйқының сапасына әсер етеді. Тым қатты немесе тым жұмсақ төсекке жату дененің дұрыс орналасуына мүмкіндік бермейді. Ғылыми зерттеулерге сүйенсек, дұрыс таңдалған төсек, арнайы жастықтар мен матрацтар ми мен дененің толықтай демалуы үшін қажет. Бұл, әсіресе, ҰБТ алдындағы стресстік жағдайда өте маңызды, себебі дұрыс ұйқы тыныштық пен тепе-теңдікті қамтамасыз етеді.
Ұйқы алдында электронды құрылғыларды пайдаланудың ұйқыға теріс әсері ғылыми тұрғыдан дәлелденген. Жарық шығарушы құрылғылар (смартфондар, планшеттер, компьютерлер) ұйқы гормоны – мелатониннің өндірісін тежейді. Бұл ұйқының басталуын қиындатады және ұйқының терең фазасына өтуге кедергі жасайды. Сондықтан ҰБТ алдында кемінде 1-2 сағат бұрын гаджеттерді пайдалануды тоқтату керек.
Оқи отырыңыз: Адамдардың 79 пайызы жұмысына байланысты күйзеліске ұшырайды. Одан емделу үшін не істеу керек?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Маман тестілеу алдындағы физиалық-психологиялық дайындықтың тиімді тәсілдерін де айтып берді.,,2025-06-03T11:00:00+05:00
usaq-biletindegi-qateni-qalai-tuzetuge-bolady,informburo.kz,Ұшақ билетіндегі қатені қалай түзетуге болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/usaq-biletindegi-qateni-qalai-tuzetuge-bolady,"Ұшақ билетін сатып алар кезде қобалжитынымыз бар, әсіресе бұл көптен күткен сапар немесе арнайы науқан болса. Асыққанда есіміңді қате жазып, тегің мен есіміңді шатастырып, тіпті жақында тегіңді ауыстырғаныңды ұмытып кетуің мүмкін.
Билетте қате кетуі жағымсыз, бірақ шешімі бар жағдай. Ең бастысы – дүрлікпеңіз, әуе компаниясының ережелерін тексеріп, тез арада қатені түзету керек. Мұны қалай жасауға болатынын түсіндірейік.
Ұшақ билеттері төлқұжат деректері бойынша рәсімделеді. Жолаушының аты-жөні латын әліпбиінде жазылады, тіпті бір қате әріптің кесірінен ұшаққа кіргізбеуі мүмкін.
Қате кеткенін байқасаңыз, әуе компаниясының ережелерін тексеріп, өзгертулер енгізу үшін билетті сатып алған жерге хабарласыңыз. Егер билет әуе компаниясының сайтында сатып алынған болса, түзетулерді өзіңіз енгізе аласыз. Деректерді түзету үшін қосымша ақы алынуы мүмкін екенін де ескеріңіз.
Аты-жөніңіздің мағынасы мен оқылуына әсер етпейтін қателерді ғана түзетуге болады. Мысалы:
Жолаушының деректерін ауыстырып, өз атыңызға берілген билетті біреуге ""сыйлағыңыз"" келсе, ойлағаныңыздай болмайды. Сізге билетті тариф шарттарына сәйкес қайтарып, жаңасын сатып алуға тура келеді.
Оқи отырыңыз: Қазақстан нарығына БАӘ әуе компаниясы келеді: рейс деректері белгілі болды
Әрбір әуе компаниясының өз ережесі бар. Билет әуе компаниясының сайты немесе қосымшасы арқылы сатып алынған жағдайда ғана тасымалдаушы арқылы тікелей өзгертулер енгізуге болады. Бұл әдетте ұшуға дейін 24 сағаттан кем уақыт қалмаған жағдайда ғана мүмкін.
Оқи отырыңыз: Биыл Қазақстаннан қай елдерге тікелей ұшып баруға болады? Жаңа бағыттарға шолу
Жалпы ереже: тегі немесе аты қате жазылған жолаушылар рейстерге (ішкі және халықаралық) жіберілмейді. Бірақ әуежайда әріп қатесін тапқандар үшін ескеретін бір-екі нәрсе бар.
Air Astana және Scat ережелеріне сәйкес, тек бір қате кетсе, жолаушылар ішкі рейстерге жіберіледі. FlyArystan әуежайда үш әріпке дейін түзетуге мүмкіндік береді, әрине ол үшін қосымша ақы төлейсіз. Сондай-ақ, Scat тіркеу үстелінде де өзгертулер енгізуге болады (екі әріптен бастап), қызмет құны: ішкі рейстерге – 7 мың теңге, халықаралық рейстерге – 7800 теңге ($15).
Маңызды: халықаралық рейстер үшін ереже қатаң болады. Стресс пен қажетсіз шығындардың болмауы үшін билетті сатып алмас бұрын бәрін мұқият тексерген дұрыс.
Материалды Demalys ұсынды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Әдетте, билетте есім мен текті жазуда жиі қате кетеді.",,2025-05-20T10:30:00+05:00
zazda-betke-qalai-kutim-zasau-kerek-kosmetologtan-8-kenes,informburo.kz,Жазда бетке қалай күтім жасау керек? Косметологтан 8 кеңес,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zazda-betke-qalai-kutim-zasau-kerek-kosmetologtan-8-kenes,"Жаз мезгілі – адам ағзасы үшін де, тері үшін де ең белсенді әрі ең қиын маусымдардың бірі. Қазақстан аумағында жаз айлары күн сәулесінің белсенділігімен, ауа температурасының күрт көтерілуімен және ылғалсыз, ыстық климатпен сипатталады. Мұндай жағдайлар терінің барлық типіне – майлы, құрғақ, аралас, сезімтал – ерекше күтім мен қорғанысты қажет етеді. Осы орайда косметолог маман Айжан Тахирова күн ыстық кезде бет терісіне қалай күтім жасау керегін әңгімеледі.
""Бет терісі – денеміздің ең ашық жері. Ол тәулігіне бірнеше сағат бойы ультракүлгін сәулелерге, ыстыққа, желге, кондиционерден шыққан құрғақ ауаға, тер мен сыртқы ластану факторларына ұшырайды. Бұл мақалада мен кәсіби косметолог ретінде, жазда теріні қорғау мен күтуге арналған ең тиімді тәсілдер мен ғылыми дәлелденген әдістермен бөлісемін"", – деді косметолог.
1. Жазғы маусымдағы тері физиологиясының ерекшеліктері
Тері – бұл біздің денемізді қоршаған ортадан қорғайтын күрделі жүйе. Жазда терідегі физиологиялық өзгерістер күшейеді:
""Осының нәтижесінде бет терісі майланады, безеу пайда болуы мүмкін, пигментация мен ерте қартаю белгілері күшейеді. Ғылыми дерек: Американдық Dermatology зерттеу институтының 2022 жылғы есебі бойынша, жаз мезгілінде терінің қорғаныс қабатының липидтік құрамының төмендеуі тері сезімталдығының артуына әкелетіні анықталған"", – деп түсіндірді Айжан Тахирова.
Оқи отырыңыз: Тері микозы деген қандай ауру және оны қалай емдеуге болады? Дерматовенерологтан кеңес
2. Күн сәулесінің әсері және күннен қорғану
2.1. UVA және UVB сәулелері:
2.2. Күннен қорғайтын құралдарды дұрыс қолдану:
Қолдану техникасы:
3. Жазда теріні дұрыс тазарту – бет күтімінің негізі
Тазарту – жазғы күтімнің басты қадамы. Ыстықта тері бітеліп, май мен тер араласып, бактериялар көбеюі мүмкін.
Тазарту ережелері:
Тазартуға арналған белсенді заттар:
4. Ылғалдандыру және антиоксиданттық қорғаныс
Көпшілік жазда ылғалдандырғыш қажет емес деп ойлайды. Бұл – қате пікір. Ыстық, кондиционер, ультракүлгін сәулелер теріде трансэпидермалдық су жоғалуын (TEWL) күшейтеді.
Ылғалдандырғыштарда болуы керек компоненттер:
Оқи отырыңыз: Шертпе дегеніміз не және ол қандай ауруларға ем
5. Апталық күтім: маскалар мен пилингтер
Аптасына 1-2 рет теріге қосымша күтім қажет:
""Жазда агрессивті қышқылдарға негізделген пилингтерден аулақ болыңыз – тері пигментацияға бейім болады"", – деп ескертті косметолог.
6. Макияж бен күнделікті өнімдер таңдауы
7. Ішкі күтім: тамақтану мен су ішу тәртібі
Жазда ішкі күтім – сұлулықтың ажырамас бөлігі:
8. Косметологтың кәсіби кеңесі
Күнделікті күтім жоспары:
Таңертең:
Кешке:
Оқи отырыңыз: Ораза алдында кімдер check-up өтуі тиіс және ашығып қалмау үшін не істеу керек
""Жаз – бет терісіне қосымша жауапкершілік кезеңі. Бірақ дұрыс күтім арқылы сіз теріңізді қорғап, оның сұлулығы мен денсаулығын сақтай аласыз. Терінің қажеттілігін түсініп, оған ғылыми негізделген, кәсіби тәсілмен қарау – нағыз сау және жарқын терінің кілті. Егер сіз өзіңіздің тері типіңізге сай нақты күтім жоспарын жасағыңыз келсе – кәсіби косметологтың қабылдауына жазылыңыз. Сұлулық – бұл табиғи сұлулықты сақтай білуден басталады"", – деп кеңес берді косметолог Айжан Тахирова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Маман тек бет терісін ғана емес, құлақ пен мойынды да күн сәулесінен қорғау маңызды екенін айтады.",,2025-05-15T15:00:00+05:00
2025-zylgy-san-aleminin-trendteri-chanel-gucci-erdem-zane-ozge-brendter-ne-usynuda,informburo.kz,"2025 жылғы сән әлемінің трендтері. Chanel, Gucci, Erdem және өзге брендтер не ұсынуда",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/2025-zylgy-san-aleminin-trendteri-chanel-gucci-erdem-zane-ozge-brendter-ne-usynuda,"2025 жылы көңілге жайлылық сыйлайтын табиғи түстер сәнде болады. Chanel, Gucci, Erdem секілді брендтер қандай киімдер мен түстердің сәнде болатынын көпшілікке жария етіп үлгерді. Ал трендтерге келетін болсақ, үлкен сөмке, көзге бірден түсетін аксессуарлар мен ерлер киімінің элементтері барынша образды сәнді етіп көрсетеді.
Үлкен сөмкелер
2025 жылы үлкен сөмкелер сәнде болып қана қоймай, иесінің керегіне жарайды. Әсіресе өзімен бірге көп зат алып жүретін белсенді адамдар үшін. Ал материалына келетін болсақ, былғары, эко былғары және күдері сөмкелер барынша ыңғайлы болмақ.
Тізеге дейін түсіп тұратын белдемшелер
Элементтері аз етегі түзу немесе аз ғана кеңдеу белдемшелер сәнде болады. Мұнда белдемшелер 90-жылдары сәнде болған еді.
Оқи отырыңыз: Брекет салдырмас бұрын не білу қажет? 12 сұраққа жауап
Ерлер стилі
Әйелдер сәніндегі ерлер стилі – 2025 жылдағы басты трендтердің бірі. Бұл бағыт барынша дамып, әйелдер ерлер әлемінің дәстүрлі элементтерін белсенді қолданады: костюмдер, оversize образдар, шалбарлар, галстук пен аксессуарлар.
2025 жылы Pantone түстер институтының вице-президенті Лора Прессманның айтуынша, жанға жайлылық сыйлайтын mocha mousse түсі сәнде болады. Аталған түс шоколад пен кофенің қосындысына ұқсайды. Мұнымен қатар сары, қызғылт, қызыл, көк және жасыл түстердің белгілі бір реңдері де сәнде болады. Танымал брендтер осы түстерді қолдана отырып коллекцияларын таныстырып үлгерді. Сондай-ақ база түстер – ақ, қара және ашық қоңыр сары түстерді қолдана отырып үйлесімді киінуге болады.
Күнге ұқсас сары
Versace күнге ұқсас сарыдан жырығы жоғары орналасқан, ұзындығы макси көйлек; Chanel бүрмеленген кейп жейдеше, Erdem күміс түсті гүлмен кестеленген атлас белдемше; Tod’s ұзын, түзу пальто ұсынды. Егер көзге түскенді ұнатпайтын жандар қатарынан болсаңыз, сары түсті аксессуарды ғана  қолдануға болады.
Мокко мусс
2025 жылы mocha mousse түсі сәнде болады. Бұл тәтті десертті еске түсіретін, қызыл немесе күлгін реңі бар қоңыр түс. Pantone түстер институтының вице-президенті Лора Прессманның айтуынша, бұл түс табиғилық, гармония және қарапайым заттарға қуана білуді меңзейді. Осы орайда коллекцияларында Max Mara денеге жабысып тұратын пальто, трикотаж макси белдемше мен көйлек; Hermès белі жоғары орналасқан шалбар мен плащ, кроп-топтан құралған образ ұсынды. Сырт көзге кербез болып көрінгіңіз келсе, мокко мус түстегі белдік, былғары сөмке таңдаңыз. Valentino осы түстегі өкшесі кішкене ғана биік етік ұсынған болатын.
Балалық шақты еске түсіретін алқызыл
Бұған дейін ""Барби реңдер"" сәнде болса, қазір романтикалық эстетика әсерін сезіндіретін нәзік алқызыл сәнде. Chanel жеңі қысқа, белдік тағылған жейде көйлектер; Erdem шалбары бар костюм; Dolce & Gabbana нәзік алқызыл түсті футляр көйлек; Simone Rocha жеңіл жейделер мен бүрмеленген белдемшелер ұсынды.
Оқи отырыңыз: ""Бақытты жандарға қанша сағат ұйықтайтыны маңызды емес"". Психолог ұйқысыздық туралы
Батыл қызыл
L'Officiel басылымы қызыл түстің биыл да ерекше сәнде болатынын айтады. Tommy Hilfiger қызыл түсті пуловерді сұр түсті қысқабалақ шалбармен; Givenchy түзу белдемшені қысқа күртемен үйлестірсе; Gucci шие түстес қызыл шалбар, жейде, көйлек және костюм ұсынды. Valentino образды қызыл қолғап, бас киім, мойын орамалы немесе колготка киюге кеңес береді. Тіпті, стилистер Меган Фокс пен Кендалл Дженнер секілді шашты қызғылт түске бояуды ұсынып отыр.
Батыл көк
Стилистердің айтуынша, көк түс адамды өзіне сенімді етіп көрсетеді. Осы орайда, Tommy Hilfiger А мүсінді миди көйлек; Chanel джинсы кюлоттар мен көк түсті түрлі бұйым; Max Mara ұзын белдемшелер мен жейде; Erdem қою қара көк түсті макси көйлек тігіп шықты.
Жасыл реңді түстер
Бұл түс барлық маусымда сәнде болады: боз жасыл түстен бастап көк-жасыл түске дейін. Gucci жасыл түсті пальто, Victoria Beckham шөп түсіне ұқсайтын атлас көйлек; Chanel жалбыз түстес көйлек; Erdem шалбары бар костюм тігіп шықты.
Оқи отырыңыз: Италия биотехнологы: Косметика өндіріп бастауыма баламның тері ауруы себеп болды
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Биыл ерлер гардеробының элементтері сәнде болмақ.,,2025-01-07T11:30:00+05:00
artyq-salmaqtan-qalai-aryluga-bolady-psixologtan-7-kenes,informburo.kz,Артық салмақтан қалай арылуға болады? Психологтан 7 кеңес,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/artyq-salmaqtan-qalai-aryluga-bolady-psixologtan-7-kenes,"Nature журналында жарияланған ғылыми жұмыс адам артық салмақ жоғалтса да, оның ағзасында ""естеліктер"" қалдыратын май жасушалары болатынын айтады. Мақалада Швейцария мен АҚШ ғалымдары жүргізген зерттеу адамның не себепті артық салмағанын қайта жинап ала беретінін түсіндіреді. Мұндай ""естеліктердің"" есте қалуына эпигеномдағы өзгерістер себепші. Эпигеномдағы өзгеріс дегеніміз – ДНҚ мен ақуыз жасушаларынан алынып тасталатын немесе керісінше қалатын химиялық жиынтық дегенді білдіреді.
Ғалымдар артық салмақтан асықпай арылған кезде ғана оң нәтижеге қол жеткізуге болатынын алға тартады. Осы орайда психолог, коуч Назира Бурханова да асықпай арықтаудың жоғары нәтижеге алып келетінін және артық салмақ себебінің әрдайым мида болатынын айтады. Маман семіздіктен арылғысы келіп жүргендерге көмектесетін жеті қадамды ұсынды. Ішінде әсіресе агрессия, ыза секілді эмоцияларды эко жолмен сыртқа шығаруға көмектесетін белсенділік түрін табу маңызды екенін ескертті.
Семіздіктен арылуға көмектесетін бірінші қадам – жеке пайданы табу. Өзіңіз қалаған салмаққа қол жеткізген соң, өміріңіздің жақсы жаққа қалай өзгеретінін тауып көріңіз. Алдыңызға қойған нақты мақсат болсын.
Артық салмақтан қандай пайда болуы мүмкін екенін бірнеше мысалмен қарастырайық:
Оқи отырыңыз: Жарық терапиясы деген не және ол жалғызсыраған адамға қалай көмектеседі
Адам қатаң диета ұстанып, жылдам арықтағанымен, бұрынғы салмағын қайта жинап алады. Сол себепті асығыстан аулақ болыңыз. Ал егер нәтиженің тұрақты болғанын қаласаңыз, өзіңізге уақыт беріңіз.
Қатаң диета деп күніне 500-1000 калория тұтынуды айтамыз. Ол небәрі 2 аптаға созылады. Ал одан көп ұстанатын болса, ағзада дәрумен, минерал, ақуыз, талшықты тағамдар жетіспеушілігі басталады. Оның үстіне осы екі апта ішінде адам дұрыс тамақтанумен байланысты әдеттер қалыптастырып үлгермейді. Ең бастысы – адам жеткен нәтижесін сақтап қала алмайды.
Қатаң диета ұстанған кезде ағзадағы артық су, ақуыз және гликогеннен арыламыз. Бірінші аптада адам 3-5, екінші аптада 2-3 килограмға арықтаса да, кейін адам су ішкен кезде бұрығы салмағын қайта жинап алады. Сондай-ақ қатты ашыққан соң бұрынғысынан бетер көп тамақ жеп, қайтадан май жинап алады. Сол себепті жылдам арықтау туралы ойды алып тастау қажет.
Ол кез келген жиын, жаңа ашылған мейрамхана, бар және т.б. болуы мүмкін. Көп тамақ жеп қоятыныңызды білсеңіз, бармауға тырысыңыз.
Көп тамақ жеп қоюыңызға әсер ететін тағамдарды немесе белгілі бір өнімдерді анықтаңыз. Адамдар фаст-фуд және газды сусын көрген кезде өзін ұстай алмай қалады. Өзіңіздің әлсіз тұсыңызды анықтап, одан арылудың амалын іздеңіз.
""Тоқтамай жейтін тамақ әркімде әртүрлі және олардың саны шексіз. Әдетте бұл тәтті, майлы немесе аса тұзды тағам. Өзіңіздің осындай тағамыңызды анықтауға көмектесетін қарапайым тест бар. Ол үшін өзіңіз жиі тұтынатын тағамды алып, бір рет тістеп көріңіз. Егер ары қарай тоқтамай жей беретін болсаңыз, онда бұл тағам дәл өзі. Тіпті отбасыңызға деп алып келсеңіз де, өзіңіз жеп қоюыңыз мүмкін. Жалғыз шешім – мұндай тағамнан бас тарту. Егер бір тістесеңіз, тоқтай алмай қалатыныңыз айтпаса да түсінікті"", – деп түсіндірді психолог Назира Бурханова.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда семіздік дертіне шалдыққан балалар күрт артқан
Үйіңіз керісінше сіздің мақсаттасыңызға айналсын, арықтауға шабыт сыйласын. Тоңазытқышта барынша пайдалы тағамдарды ғана қалдыруға тырысыңыз.
Міндетті түрде арықтағысы келіп жүрген топқа барып қосылу қажет емес. Қарапайым отбасы мүшелеріне қалауыңыз туралы айтып, олардан өзіңізге қолдау сұрай аласыз.
""Артық салмақтың себебі әрдайым мида болады. Егер артық салмақтан арылғыңыз келсе, мимен жұмыс істеңіз. Сол мидағы мазалаған ойды тынышталдыру, жақындарымыздың тарапынан қамқорлық пен махаббатты сезіну кейде жеткілікті. Ең бастысы – өзімізге өзіміз қолдау білдіру"", – дейді Назира Бурханова.
Басты шарт – бұл физикалық белсенділік сізге ләззат алып келуі қажет. Шын мәнінде жан-тәніңізбен қалайтын спорт түрін анықтап көріңіз.
""Көп адам спортпен шұғылдану үшін міндетті түрде залға барып, жаттықтырушы жалдап, көп ақша құрту керек деп ойлайды. Керісінше мұндай белсенді спорттан кейін адам қатты ашығып, көп тамақ ішіп қоюы мүмкін. Сол себепті бастапқыда үйде интернеттен көріп жеңіл жаттығулар жасауға болады. Бастысы – бұл іштегі жағымсыз эмоцияны шығарудың құралына айналуы тиіс. Әдетте ішке жасырылған агрессия, ашу, ыза секілді сезімдер де артық салмаққа алып келеді"", – деп кеңес берді психолог.
Оқи отырыңыз: Эльвира Ибрагимова: Гипертензия, қант диабеті және семіздік ауруы барлар коронавирусты ауыр өткеріп жатыр
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Маман қатаң диеталардың арықтауға не себепті көмектеспейтінін түсіндірді.,,2025-02-07T12:00:00+05:00
astan-ulanganda-ozinizge-qalai-algasqy-komek-korsetuge-bolady,informburo.kz,Астан уланғанда өзіңізге қалай алғашқы көмек көрсетуге болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/astan-ulanganda-ozinizge-qalai-algasqy-komek-korsetuge-bolady,"Сақтау мерзімі өткен, сапасыз және дұрыс піспеген тамақ жеген кезде адам улануы мүмкін, мұны тағамдық токсикоинфекция деп атайды. Сапасыз деген әртүрлі микроағза мен олардың токсиндерін жұқтырған өнімдер. Ал саңырауқұлақтан улануды бөлек топқа жатқызуға болады. Ең қауіптісі – ет, балық, шұжық, консерві, сүт, балмұздақ секілді жануарлардан алынатын өнімдер. Әсіресе, фарш секілді ұсақталған ет түріне инфекция жылдам жұғады. Осы орайда Алматы қаласындағы №2 емхананың инфекционист дәрігері Гаухар Бөденбаева уланудың белгілері мен қиын жағдайда қалай алғашқы көмек көрсету керегін әңгімеледі.
""Тамақтан уланудың алғашқы белгілерін ас ішкен соң 2-4 сағаттан кейін немесе 20-26 сағаттан кейін байқауға болады. Сирек жағдайда 30 минуттан кейін байқалады. Улану белгісінің байқалу уақыты токсин түрі, дозасы және адамның иммундық жүйесімен байланысты"", – деп түсіндірді Гаухар Бөденбаева.
Ары қарай дәрігер белгілердің өзіне тоқталды:
Оқи отырыңыз: МӘМС: Сақтандырылмаған азаматтар сақтандыру мәртебесін қалай ала алады
Уланудың алғашқы белгілері кезіндегі шаралар ағзадан токсиндерді барынша жоюға және дегидратацияның алдын алуға бағытталған.
""Осы шаралар жеңіл улану кезінде жақсы көмектеседі. Алайда уланудың себебін анықтау, осындай жағдай қайталанбауы үшін дәрігер шақыртқан абзал. Әсіресе, үш жасқа дейінгі бала мен қарт адам уланса, бей-жай қарауға болмайды. Сондай-ақ, кез келген ересек адам тәулігіне 10 реттен артық құсса, қатты әлсіреп кеткен болса, жедел жәрдем шақырған жөн. Тағы бір ескеретіні – сальмонелла, шигелла, ботулизм бацилласы және т.б. сияқты қоздырғыштардан туындаған ауыр улану кезінде жалпы улануға тән белгілер болмауы мүмкін. Мысалы, бацилламен ластанған ботулизмді қабылдағаннан кейін жалпы әлсіздік, бас ауруы, бас айналу пайда болуы мүмкін. Бұл жағдайда дене температурасы қалыпты болады, іш кебеді, бірақ нәжіс болмайды. Кейін араға бір күн салып бір затты екеу етіп көресіз, іш қатты кеуіп, зәр жүрмей қалады"", – деп ескертті Гаухар Бөденбаева.
Оқи отырыңыз: Бүйрегі ауыратын науқастар саны үш жылда 22 пайыз өсті. Аурудың қалай алдын алуға болады
Дәрігер адам қатты уланған кезде уақыттың аса маңызды рөл ойнайтынын айтады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрігер улану кезінде дегидратациядан сақтанудың аса маңызды екенін айтады.,,2024-09-13T16:00:00+05:00
dariger-dermatit-adamdy-asulansaq-etip-depressiyaga-saldyqtyrady,informburo.kz,"Дәрігер: Дерматит адамды ашуланшақ етіп, депрессияға шалдықтырады",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/dariger-dermatit-adamdy-asulansaq-etip-depressiyaga-saldyqtyrady,"Атопиялық дерматит – бүкіл әлемдегі миллиондаған адамға, әсіресе балаларға әсер ететін аллергиялық сипаттағы созылмалы қабыну тері ауруы. Жыл сайын 14 қыркүйекте Дүниежүзілік атопиялық дерматитпен күрес күні бұл ауру туралы хабардар болу және одан зардап шеккендерге қолдау көрсету мақсатында атап өтіледі.
Ауру әдетте балалық шақта, көбінесе өмірдің алғашқы айларында басталады және өмір бойы жалғасуы мүмкін.
""Бұл аурудың басты белгілері – терінің қатты қышуы, қызаруы және қабыршақтануы, сонымен қатар, ауырсыну мен ұйқының бұзылуына әкелетін қабынулар. Атопиялық дерматиттің нақты себептері толығымен анық емес, бірақ олар генетикалық, экологиялық және иммунологиялық факторлардың жиынтығын қамтиды"", – деді республикалық аллергология орталығының меңгерушісі Арай Батырбаева.
Дәрігер атопиялық дерматиттің пациенттердің өмір сапасына айтарлықтай әсер ететінін айтады. Қышу мен қабыну көбінесе ұйқының бұзылуына, ашуланшақтыққа, тіпті депрессияға әкеледі. Сонымен қатар, үнемі қасыну тері инфекцияларына әкелуі мүмкін, бұл симптомдарды нашарлатады.
Оқи отырыңыз: Босанғаннан кейінгі депрессия. Күйзеліспен күрескен аналардың оқиғасы
Арай Батырбаеваның айтуынша, бүгінде атопиялық дерматитті емдеудің әртүрлі тәсілі бар. Оларға жергілікті кортикостероидтар, кремдер, антигистаминдер және кейбір жағдайларда жүйелік препараттар жатады.
""Ерте диагностикалау мен емдеу симптомдарды айтарлықтай жеңілдетеді және терінің күйін жақсартады"", – деп қосты дәрігер.
Дүниежүзілік атопиялық дерматит күні – бұл проблема туралы хабардар болу мүмкіндігі ғана емес, сонымен қатар осы сырқаттан зардап шеккендер үшін ауруын жеңілдету мүмкіндігі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",14 қыркүйек – Дүниежүзілік атопиялық дерматит күні.,,2024-09-14T09:30:00+05:00
erlerge-qaraganda-aielder-zii-saldygady-cistittin-sebebi-ne-zane-ony-qalai-emdeimiz,informburo.kz,Ерлерге қарағанда әйелдер жиі шалдығады. Циститтің себебі не және оны қалай емдейміз,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/erlerge-qaraganda-aielder-zii-saldygady-cistittin-sebebi-ne-zane-ony-qalai-emdeimiz,"Цистит дегеніміз – қуықтың қабынуымен байланысты ауру. Ер адамдарға қарағанда әйелдер циститпен жиі ауырады. Мың ер адамның сегізі циститке шалдыққан болса, әрбір үшінші әйел өмірінде кемінде бір рет болсын осы аурумен ауырған. Екіншілерінің жартысында цистит асқынып, созылмалы ауруға айналған. Осы орайда №2 қалалық емхананың уролог-андролог дәрігері Азамат Азимтаев осы аурудың басты белгілері, себебі және қанша уақытта емделетіні туралы әңгімеледі.
Дәрігер циститтің бактериалды, созылмалы және сәулелі деген үш түрі болатынын, емді дұрыс жүргізу үшін аурудың түрін ажыратып алу маңызды екенін айтады.
""Циститтің ең басты төрт себебі бар. Біріншісі – қуыққа суық тигізіп алу. Екіншісі – Escherichia coli бактериясының қозуы. Бұл бактерия адам ағзасында әрдайым өмір сүреді, тек иммунитет төмендеген кезде күшейеді. 90 пайыз жағдайда осы бактерия ауруды асқындырады. Үшіншісі – адамның психологиялық жай-күйінің дұрыс болмауы, яғни күйзеліс. Себебі күйзеліс кортизол деңгейін жоғарылатады. Осының әсерінен иммунитет төмендеп, тағы да бактериялардың көбеюіне алып келеді. Төртіншісі – онкологиялық ауруларға сәулемен ем жүргізгенде қуықты зақымдау"" – деп түсіндірді уролог.
Ары қарай дәрігер циститтің басты екі белгісін атады. Ол – кіші дәреттің жиілеуі және зәр шығарған кезде қуықтың ашып ауыруы.
Оқи отырыңыз: Шертпе дегеніміз не және ол қандай ауруларға ем
""Егер адам кенеттен кіші дәретке күніне жеті реттен көп барса, онда цистит болуы мүмкін. Ал жылына цистит 4-5 рет қайталанса, онда бұл созылмалы ауру болғаны. Емді ертерек бастау арқылы созылмалы ауруға айналуын алдын алуға болады. Ешқандай аналогтары жоқ ""Уроваксом"" деген дәрі өте жақсы көмектеседі. Бірақ оны ішпес бұрын дәрігерге барып қаралған жөн. Сондай-ақ ""Канефрон"" деген шөп дәрінің де пайдасы бар. Яғни циститті емдеу үшін міндетті түрде бактерияға қарсы дәрі қолданған жөн"", – деді дәрігер.
Азамат Азимтаевтың айтуынша, анатомиялық ерекшелігіне байланысты бұл ауруға көбінесе әйел адамдар шалдығады. Мұнымен қатар, қуықтың қабынуына жеген тағамдар аса әсер етпейді.
""Әйел адамдардың зәр каналы жеті жарым ғана сантиметр, ал ерлердікі 12 сантиметр болады. Сондықтан әйелдердің қуығына бактериялар тез өтеді. Ең бастысы – циститтің асқынған түрін 5-7 күнде, ал созылмалы түрін 10-14 күнде емдеп жазуға болады. Ем кезінде иммунитетті нығайтуға, кортизол деңгейінің жоғарылап кетпеуіне жағдай жасау, күйзелістен аулақ болу маңызды"", – деді Азамат Азимтаев.
Оқи отырыңыз: Бүйрегі ауыратын науқастар саны үш жылда 22 пайыз өсті. Аурудың қалай алдын алуға болады
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Уролог-андролог дәрігер циститті 5-7 күнде емдеп жазуға болатынын айтады.,,2025-02-27T11:30:10+05:00
ipotekamen-ui-alganda-qalai-aqsa-unemdeuge-bolady,informburo.kz,Ипотекамен үй алғанда қалай ақша үнемдеуге болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/ipotekamen-ui-alganda-qalai-aqsa-unemdeuge-bolady,"Қазақстанда жылжымайтын мүлікті сату-сатып алу келісімшарттары көбіне нотариус кабинетінде жасалады. Алайда, нотариус кабинетін айналып өтіп, 40 мың теңгеден астам соманы үнемдеуге болатынын көп адам біле бермейді. Ол үшін не істеу қажет?
Бұл үшін сату-сатып алу келісімшартын өз бетіңізше Халыққа қызмет көрсету орталығында тіркеу қажет.
ҚР Азаматтық кодексіне сәйкес, келісімшартты нотариусқа барып немесе жай ғана жазбаша түрде жасасуға болады. Яғни, баспананы нотариусқа бармай-ақ сатуға, сатып алуға болады. Қатесіз толтырылып, мемлекеттік базада тіркелген сату-сатып алу келісімшарты мен заңгердің көмегімен толтырылған келісімшарттың заң жүзінде күші бірдей.
Қанша теңге үнемдеуге болады?
2024 жылы нотариустың сату-сатып алу келісімшартын куәландыру қызметі 45 765 теңге тұрады (алдағы жылы бұл сома өзгереді). Мұның ішіне 12 АЕК (44 304 теңге) және 1 461 теңге (меншік құқығын тіркегені үшін төленетін мемлекеттік баж салығы) кіреді. Ал, келісімшартты Халыққа қызмет көрсету орталығында рәсімдесеңіз, тек 1448 теңге көлемінде мемлекеттік баж төлейсіз. Осылайша, 44 мың теңгеден астам қаражат қалтаңызда қалады.
Келісімшартты өз бетінше рәсімдеу тәртібі:
Ондағы барлық ақпаратты мұқият түрде толтырып шығыңыз: – сатушы мен сатып алушының аты-жөні, ЖСН, мекенжайы, азаматтығы, отбасылық жағдайы; – жылжымайтын мүлік туралы ақпарат (тура құжаттағыдай толтырыңыз: кадастр нөмірі, мекенжай, ауданы және т.б.).
Жазылған ақпаратты жақсылап бір тексеріп шығыңыз. Келісімшарт қатесіз болуы тиіс.
Оқи отырыңыз: Тұрғын үй кезегіне кім және қалай тұра алады? Маңызды 8 сұраққа жауап
Келісімшартта төмендегі нәрселер көрсетілуі қажет: – Жылжымайтын мүліктің сатылатын бағасын санмен және әріптермен, теңге бағамында жазып шығыңыз. Егер сізге сатып алушы алдын-ала кепілақы берген болса, оны да көрсетіңіз. – Төлем түрі мен мерзімін жазыңыз. Мысалы, келісімшарт жасасқан күн немесе оны тіркегеннен кейін деп көрсетіп, төлем түрін қолма-қол ақша не банк шотына аудару деп жазыңыз.
– Объектіні тапсыру шарттары. Бұл жерде пәтерді босатып, кілтті тапсыратын күнді нақтылап жазу қажет. Сатушы үйді босатпаған жағдайда қарастырылатын айыпппұлды да көрсетуге болады.
Сондай-ақ, келісімшартта пәтерде қалдырып бара жатқан жиһаз бен техниканы көрсетіңіз.
Сонымен қатар, ХҚКО барғанда сатылып жатқан жылжымайтын мүліктің құқық белгілеуші құжаты мен техникалық паспортын да ала бару қажет. Учаскесі бар жер үй сатқан жағдайда мемлекеттік актті де апару керек. Одан бөлек, сатушы мен сатып алушының жеке куәліктері, олар заңды некеде болса, жұбайларынан келісім алу қажет.
Жұбайыңыздың келісімін нотариус арқылы немесе онлайн алуға болады. Бұл қызметтің құны 1,5 АЕК-ке тең.
Халыққа қызмет көрсету орталығының қызметкері келісімшартты тексеріп болған соң, 2 экземплярына қол қояды.
Оқи отырыңыз: Тұрғылықты және уақытша тіркеу. Маңызды 8 cұраққа жауап
3. Келісімшартты тіркеңіз. Бұдан кейін баспананы сатып алушы азамат ХҚКО қызметкеріне жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеуге өтініш береді.
Мемлекеттік тіркеу құны (қосылған құн салығымен бірге есептегенде):
Мемлекеттік баж салығын үйді сатып алушы азамат төлейді.
Тіркеу процесі 3 жұмыс күніне созылады. Жеделдетілген тіркеуге де тапсырыс беруге болады, бірақ, оған 5 мың теңге көлемінде қаражат төлеу қажет.
Келісімшартты нотариусқа бармай жасаудың кемшіліктері бар ма?
Келісімшартты нотариус куәландырған кезде ол өзінің әрекеті үшін әкімшілік және қылмыстық жауапкершілікті мойнына алады. Ал, сату-сатып алу келісімшарттары нотариуссыз жасалған кезде барлық жауапкершілік сатушы мен сатып алушыға жүктеледі. Сондықтан, үйді сатпас бұрын жылжымайтын мүліктің және оның иесінің барлық құжаттарын мұқият тексеріп алған жөн.
Одан бөлек, нотариус жылжымайтын мүлікті сату-сатып алу процесінің тікелей куәгері болады. Баспананы өз бетіңізше сатқан кезде қасыңызға куәгер алып барасыз ба, жоқ па, оны да ойланғаныңыз жөн. Құжаттардан қандайда бір қате тапсаңыз немесе сатушыдан күдіктенсеңіз, өз бетіңізше келісімшарт жасауға асықпаңыз. Мұндай жағдайда тәжірибелі заңгердің көмегіне жүгінгеніңіз дұрыс.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сату-сатып алу келісімшартын Халыққа қызмет көрсету орталығында рәсімдесеңіз, 1448 теңге көлемінде мемлекеттік баж төлейсіз.",,2024-12-09T14:00:00+05:00
ozinizde-depressiya-baryn-qalai-biluge-bolady-zane-odan-darigersiz-emdelu-zoly-qandai,informburo.kz,Өзіңізде депрессия барын қалай білуге болады және одан дәрігерсіз емделу жолы қандай,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/ozinizde-depressiya-baryn-qalai-biluge-bolady-zane-odan-darigersiz-emdelu-zoly-qandai,"Депрессия дегеніміз – адамның бұрыннан бері жасап жүрген іс-әрекеттерден, өмірде болып жатқан оқиғалардан ләззат ала алмауы, күш-қуатының толықтай сарқылуы және үнемі мұңайып жүруімен сипатталатын күйі. Барлық адамның өмірінде қайғыратын кезі болады және осы күйден ертелі-кеш арылады. Ал депрессия кезінде адамның ұзақ уақыт көңіл-күйі түсіп, өмір сүруге еш құлшынысы болмайды. Осының себебінен өмір сапасы нашарлап, қоғамнан қол үзеді.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, жер бетінде 300 млн адам депрессияға шалдыққан. Оған барлық жастағылар шалдығады, алайда бәрінен көп ересек азаматтар бейім келеді. Депрессия адамның денсаулығына ғана емес, оқуына, жұмысына, жақын адамдармен қарым-қатынасына және қаржылық жағдайына тікелей әсер етеді. Оған бей-жай қарауға болмайды, себебі ақырында суицидке алып келуі мүмкін.
Осы орайда психоаналитик Жанар Оспан депрессияның пайда болу себебі, белгілері және одан арылу жолдары туралы әңгімеледі.
""Депрессиядан емделу үшін күйзеліс пен эмоцияға төтеп беру маңызды. Бұл үшін күнделікті өмірде не нәрсе күйзеліске түсіріп жатқанын анықтап аламыз. Кейін медитация, тыныс алу секілді күйзеліс деңгейін төмендететін техникаларды үйренеміз. Сондай-ақ сезімді экологиялық түрде жеткізу тәсілдерін меңгереміз. Отбасы мен достардың қолдауы, бұрынғыдай немесе жаңа хоббимен айналысу, терапиялық топтарға қатысу да адамның ел қатарына қосылуына үлкен көмегін тигізеді"", – деп түсіндірді Жанар Оспан.
Оқи отырыңыз: Босанғаннан кейінгі депрессия. Күйзеліспен күрескен аналардың оқиғасы
Психоаналитиктің айтуынша, ішкі жан-дүниемен қатар тәнге де мән беру маңызды. Мысалы:
""Осындай қарапайым өзгерістер расымен де депрессиядан арылуға көп көмегін тигізеді. Дегенмен депрессия белгілері ұзақ уақыт бойы кетпегенін байқасаңыз, көпке созбай психолог маманға жолығыңыз. Депрессияның белгілерін физикалық, эмоциялық, когнитивті және іс-әрекетпен көрініс табатын деп төртке бөлуге болады"", – деді психолог.
Физикалық белгілері:
Оқи отырыңыз: Психолог кітап оқудың пайдасы туралы: Депрессия мен күйзелістен арылтады
Эмоциялық белгілері:
Когнитив белгілер:
Адамның іс-әрекетінен білінетін белгілер:
""Кемінде екі апта бойы осы белгілерді байқасаңыз, сізде депрессия бар деген сөз. Емді неғұрлым созған сайын, адам өзіне қол жұмсауға бейім келеді. Оның үстіне депрессияның ушығуына биологиялық, психологиялық және әлеуметтік фактор әсер етеді. Мысалы: 40 пайыз жағдайда генетикалық бейімділік; мидағы химиялық баланыстың бұзылуы; созылмалы аурулар; психоактив заттарды тұтыну; отбасылық анамнез, өзіне берер бағаның төмен болуы және қолдаудың болмауы. Кейде адамның депрессиясы физиология деңгейінде асқынғанын көріп тұрсам, дәрігер мамандарға жіберемін"", – деді Жанар Оспан.
Маман депрессиядан арылуға бірінші кезекте медитацияның өте жақсы көмектесетінін айтады. Ол үшін келесі қадамдарды жасау қажет:
""Медитацияны тұрақты түрде және жиі жасайтын болсақ, жағымсыз ойлардан арыламыз"", – деп сендірді психолог.
Оқи отырыңыз: Жалғыздық және депрессия. Қазақстанда жастардың өз-өзіне қол жұмсауына не түрткі?
Өзіңізге беретін бағаны көтеру жолы:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Психологтың айтуынша, адамда депрессия екенін төрт түрлі белгіге қарап білуге болады.",,2024-12-11T16:30:00+05:00
qalai-bronx-demikpesinin-aldyn-aluga-bolady,informburo.kz,Қалай бронх демікпесінің алдын алуға болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/qalai-bronx-demikpesinin-aldyn-aluga-bolady,"11 желтоқсанда әлем Дүниежүзілік демікпемен күресу күнін атап өтеді. Бұл күнді атап өтудегі басты мақсат – халықты ауру мен оны бақылау әдістері, ерте белгілері және емдеудің жаңа тәсілдері туралы хабардар ету. Сондай-ақ, аурудың алдын алу маңыздылығын насихаттап, ингаляторды дұрыс қолдануды үйрету.
Бронх демікпесі – тыныс алу жолдарының созылмалы қабыну ауруы, олардың әртүрлі тітіркендіргіштерге жоғары сезімталдығымен сипатталады. Негізгі белгілері: ентігу, жөтел (көбінесе түнде), кеуде қуысының қысылу сезімі мен сырылдар.
Демікпенің себептері әртүрлі, олар:
""Демікпе балаларда да, ересектерде де болуы мүмкін. Аталған ауру экологиясы нашар немесе аллергендердің әсеріне ұшыраған адамдарда жиі кездеседі"", – дейді Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ республикалық аллергология орталығының басшысы Арай Батырбаева.
Дүниежүзілік денасулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша, әлемде 262 миллионнан астам адам демікпемен өмір сүреді және жыл сайын ауру 455 мыңға жуық өлімнің себебі болады. Статистика аймаққа, экономикалық даму деңгейіне және қоршаған орта жағдайына байланысты өзгереді.
Дәрігердің айтуынша, демікпені емдеу тыныс алу жолдарының қабынуын азайтуға және өршудің алдын алуға бағытталған.
Негізгі тәсілдер:
Оқи отырыңыз: Гинекологқа неше жастан қаралу қажет және бұл қандай аурулардың алдын алады
Салауатты өмір салты маңызды рөл атқарады: дұрыс тамақтану, физикалық белсенділік және темекі шегуден бас тарту.
Дүниежүзілік демікпемен күресу күні бұл ауруды дұрыс қараған жағдайда бақылауда ұстауға болатындығы туралы еске салады. Демікпе толыққанды өмір сүруге кедергі болмауы керек және бұған мемлекеттердің, медициналық ұйымдардың және пациенттердің күш-жігерін біріктіру арқылы қол жеткізуге болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Демікпе балаларда да, ересектерде де болуы мүмкін.",,2024-12-11T12:15:00+05:00
qan-qysymy-asa-zogary-bolsa-qandai-tamaq-isken-durys-nutriciologtardan-kenes,informburo.kz,"Қан қысымы аса жоғары болса, қандай тамақ ішкен дұрыс? Нутрициологтардан кеңес",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/qan-qysymy-asa-zogary-bolsa-qandai-tamaq-isken-durys-nutriciologtardan-kenes,"Салауатты өмір салтын ұстанып, денсаулыққа пайдасы мол тағамдар таңдауға көмектесетін нутрициолог мамандар қан қысымының көтерілуінен сақтану және гипертониядан емделу жолын ұсынды.
Нутрициолог, тамақтану гигиенасы және салауатты өмір салты бойынша маман, Қазақстанның балабақшалары мен мектептерінде тамақтану стандарттарын қайта қарау туралы петицияның тең авторы Мария Үсенованың айтуынша, гипертония – жоғары қан қысымын емдеуге DASH диетасы жақсы көмектеседі. Ал диета күнделікті тұтынатын тағам құрамында қаныққан майлар мен тұзды азайтуға және керісінше құрамында калий мен магний бар тағамдарды көбірек тұтынуға бағытталған. Мұнымен қатар, соңғы зерттеулер осы диетаны қатаң түрде ұстанатын адамдардың ұйқысы да жақсаратынын көрсетіп отыр.
""DASH ""гипертониямен күресудің диеталық тәсілдері"" дегенді білдіреді (Dietary Approaches to Stop Hypertension). DASH диетасы – гипертония деп те аталатын жоғары қан қысымының алдын алуға немесе емдеуге арналған дұрыс тамақтану жоспары. Ол сондай-ақ жүрек ауруымен байланысты холестерин деңгейін төмендетуге көмектеседі (төмен тығыздықтағы липопротеидтер немесе LDL). Бүгінгі таңда жоғары қан қысымы мен жоғары LDL деңгейі жүрек ауруы мен инсульт үшін екі негізгі қауіп факторы болып отыр"", – деп түсіндірді Мария Үсенова.
Салауатты өмір салтын ұстану маманының айтуынша, DASH диетасы тұзды тұтынуды күніне 2300 миллиграммға дейін шектейді . Бұл күніне шамамен 1 шай қасық тұз деген сөз.
Оқи отырыңыз: Жоғары қан қысымын жылдам төмендету дұрыс па? Дәрігер кеңесі
""Диета өмір бойы жүрекке пайдалы тамақтану стилін қалыптастыруға көмектеседі. Арнайы тағамдар немесе сусындар қажет емес. Диетаға енгізілген тағамдарды барлық азық-түлік дүкендерінен және көптеген дәмхана мен мейрамханалардан табуға болады"", – деп қосты нутрициолог.
DASH диетасын ұстанған кезде келесі тағамдарды таңдау маңызды:
Ары қарай Мария Үсенова күніне 2 мың калория қажет болған кезде DASH диетасына арналған тағамдардың әр тобынан ұсынылатын порциялардың мысалын келтірді:
Оқи отырыңыз: Инфаркт пен инсульт көбейді: Қан қысымын қалай өлшеген дұрыс?
""Алкогольді шамадан тыс тұтыну қан қысымын жоғарылатуы мүмкін. DASH диетасы кофеинді қарастырмайды. Кофеиннің қан қысымына қалай әсер ететіні толық түсініксіз. Алайда кофеин қысымды уақытша жоғарылатуы мүмкін. Егер сізде жоғары қысым болса немесе кофеин сіздің қысымыңызға әсер етеді деп ойласаңыз, оны азайту туралы ойланыңыз. Кофеин туралы дәрігермен кеңесуге болады"", – деп ескертті Мария Үсенова.
Сондай-ақ нутрициолог күнделікті тұзды тұтыну мөлшерін азайтуға көмектесетін кеңестерге тоқталды.
Тұзды тұтынуды азайту үшін:
""Өңделген, тұзды тағамдарды тұтынуды азайта отырып, тағамның дәмі басқаша болатынын байқай аласыз. Сіздің дәм сезгіштігіңіз жаңа дәмдерге үйренуі үшін уақыт қажет болуы мүмкін. Бірақ олар бейімделгеннен кейін сізге DASH диетасы көбірек ұнай түседі. Осының арқасында сіз сау боласыз"", – деді Мария Үсенова.
Оқи отырыңыз: ""Жүрек ауруына шалдығуды 21 пайыз арттырады"". Трансмайларды тұтынудың қаупі қандай
Нутрициолог Арайлым Мұратқызы қан қысымының көтерілуіне тұқымқуалаушылық, артық салмақ және жас ерекшеліктері де әсер ететінін айтады.
Қан қысымының жоғары болуына түрлі факторлар әсер етеді. Мысалы:
""Жоғары артериялық қысым гипертония деген атпен де белгілі. Ол қан тамырларының қабырғаларына қанның күші тым жоғары болғанда болады. Әдетте гипертония егде жастағы адамдарда жиірек кездеседі, дегенмен жоғарыда аталған факторлар – бұл сырқаттың жас буында да дамуына үлкен себеп. Яғни, тұқымқуалаушылық, стресс, артық салмақ және өмір салтының дұрыс болмауы. Тіпті балаларда да кездесуі мүмкін екенін ескеру қажет (тұқымқуалаушылық, мысалға). Сонымен қатар, екінші дәрежелі гипертензия деген де бар. Яғни, қан қысымының жоғары болуына басқа бір сырқат себеп болып жатады"", – деді нутрициолог.
Маманның айтуынша, зерттеулерге сенсек, жастардың 10-12% (35 жасқа дейін) қан қысымы жоғары болады екен (Америкалық жүрек ассоциациясы ). Ал біздің елдегі ресми мәліметтер бойынша, 35-50 жас аралығындағы әрбір оныншы адамда жүрек-қантамыр ауруы бар .
""Жоғарыда гипертония деген дүние жас талғамайтынын білдік. Қуанышымызға қарай, оның алдын алуға болады. Еліміздегі ұсынылып отырған ресми рекомендацияларға сай өмір салтын ұстанатын болсақ, жүрек пен қан денсаулығының сапасын сақтап қалуға болады"", – деді Арайлым Мұратқызы.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 3600 адам бүйрек ауыстыруды қажет етеді. Олардың сексені – балалар
Ары қарай дұрыс тамақтану маманы жүрек-қан тамыр ауруларының алдын алу жолдарын ұсынды.
Мен келтіретін кеңестер қарапайым болып көрінуі мүмкін, алайда көптеген ауру-сырқаттың алдын алу үшін оларды орындау шынымен де маңызды. Бей-жай қарамауларыңызды сұраймын.
""Көпшіліктің түсігінде профилактика ол – түрлі табиғи белсенді қоспаларды ішумен байланысты (БАД). Алайда, аурудың алдын алу шаралары тегін, қарапайым әрі қолжетімді!"" – деді нутрициолог.
Маманның ұсынуы бойынша, рационыңызда мына топтар болғаны жақсы:
""Егер адамда қан қысымы жоғары болса, медикаментозды еммен қатар өмір салтын да қолға алу керек болады. Жоғарыда жазған тамақтануға қатысты кеңестер науқас адамға да, сау адамға да жарайды. Сау адам үшін профилактика болады. Ал наукас үшін өмір сапасын жақсартатын тамаша көмек болмақ. Сонымен қатар, науқас үшін DASH-диетасын ұсынар едім. DASH диетасының мақсаты – қан қысымын қалыпқа келтіріп, жүрек денсаулығын жақсарту"", – деп қосты Арайлым Мұратқызы.
Негізгі принциптері:
Оқи отырыңыз: Қазақстанда әрбір оныншы адамның бүйрегі ауырады. Бұған энергетик пен газды сусындардың қандай қатысы бар
""Диетаның тиімділігі көптеген ғылыми зерттеулермен дәлелденген. АҚШ-та жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, DASH диетасы қан қысымын төмендетуге және жүрек ауруларының қаупін азайтуға көмектеседі. Осы диетаны ұстану арқылы адамдар салмақтарын бақылап, жалпы денсаулықты нығайта алады"", – деді Арайлым Мұратқызы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда 35-50 жас аралығындағы әрбір оныншы адамда жүрек-қантамыр ауруы бар,,2024-11-07T16:15:00+05:00
sertpe-degenimiz-ne-zane-ol-qandai-aurularga-em,informburo.kz,Шертпе дегеніміз не және ол қандай ауруларға ем,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/sertpe-degenimiz-ne-zane-ol-qandai-aurularga-em,"Шертпені кімдер жасатады және ол қандай ауруларға ем? Процесс қалай жүреді және аяқталған соң қалай күтіну керек? Сондай-ақ оны кімдерге мүлдем жасатуға болмайды? Ежелден жасалып келе жатқан шертпе туралы осы және өзге де сұрақтарға хиджама мен шертпе маманы Өмірзақ Өтегенов жауап берді.
– Шертпе дегеніміз не? Медицинадағы бұл әдіс қалай, қашан пайда болды? Оны кім ойлап тапты?
– Шертпе – дәстүрлі медицинада қолданылатын емдік әдіс. Ол терінің белгілі бір нүктелерін арнайы құралдармен шерту арқылы жасалады. Бұл әдіс ежелден келе жатқан ата-баба медицинасының бір бөлігі және оның нақты пайда болған уақыты мен авторы белгісіз.
""Шертпе"" өзінің аты айтып тұрғандай маңдайды шертіп тұрып жасалады. Оны аталарымыз бұрын ұстарамен жасайтын болған. Ал қазір біздер оны арнайы медициналық құралдармен жасаймыз. Инеұстауышқа отапышақ қойып жүзеге асырамыз. Қан бастың тамырынан шығады, капиллярлық емес.
– Шертпе қалай жасалады? Процесті бастан-аяқ түсіндіріп берсеңіз.
– Шертпе процесін үш үлкен бөлікке бөлеміз: дайындық, шертпенің өзін жасау және аяқтау-күтім.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 3600 адам бүйрек ауыстыруды қажет етеді. Олардың сексені – балалар
– Шертпе қандай ауруларға ем? Оны кімдерге жасатуға кеңес бересіз?
– Шертпе осы ауруларға жақсы көмектеседі:
Бас және жүйке жүйесі аурулары:
Қан қысымы және жүрек-қан тамыр жүйесімен байланысты аурулар:
Көз, құлақ, мұрын аурулары:
Психологиялық және жүйке жүйесі мәселелері:
– Шертпе кезінде қан түсінің әртүрлі болуы немен байланысты? Біреулерде атқылап қызыл қан ағады, енді екіншілерінде қою қоңыр түсті болады.
– Расымен де, шертпе жасаған кезде кей адамдардың қаны субарқақ секілді атқыласа, енді екіншілерінде керісінше әрең ағады. Сондай-ақ түстері де әртүрлі болады – кей адамдардікі қаралау, қою қызыл болып келеді. Бұл адамның денсаулығында кінәрат барын, тамырының жіңішкеріп кеткенін көрсетеді. Ол медициналық көрсеткіштерден бөлек, күйзеліс, ашу, ыза секілді психологиялық себептермен де байланысты болуы мүмкін. Өйткені көптеген аурудың себебі жүйке жүйесімен байланысты.
Публикация от ӨМІРЗАҚТЫҢ ШЕРТПЕСІ №1 | АНГИНА - АЛЛЕРГИЯ ~ АЛМАТЫ - АСТАНА🇰🇿 (@omirzak_hijama)
– Керісінше кімдерге түбегейлі шертпе жасатуға болмайды? Қандай да бір теріс әсері болуы мүмкін бе? Ондайда не істеу керек?
– Бір ем түрі барлығына бірдей жағуы мүмкін емес. Сол себепті біз пациенттің қазіргі жағдайына, бұрын қандай аурулары болғанына – медициналық көрсеткіштеріне аса мән береміз. Мысалы, келесі аурулары бар адамдарға мүлдем шертпе жасатуға болмайды:
– Шертпені жасатпас бұрын нені ескеру керек? Шертпе жасайтын дәрігер мен мекемені қалай таңдаймыз?
– Шертпені бас салып жасатуға болмайды, міндетті түрде маманнан консультация алу қажет. Кейде шертпе, кейде хиджама немесе емнің басқа да түрлерін жасауымыз мүмкін. Әдетте баста тамыр анық көрінбесе, хиджама жасауға кеңес береміз.
Шертпе жасатуға келген кезде жарты аспирин ішкен жақсы. Ал дәрігер мен мекемеге келетін болсақ, ол әрине – білімі мен осы күнге дейін келген адамдардың пікіріне мән беру.
Оқи отырыңыз: Жаңа уақыт белдеуінің денсаулыққа әсері: Эндокринолог, кардиолог, психолог және нутрициолог пікірі
– Шертпе жасатқан соң қалай күтінеміз? Қандай кеңес бересіз?
– Ем дұрыс жүруі үшін шертпеден кейінгі кезең аса маңызды. Әсіресе, суықтап қалмауға мән берген жөн және:
Публикация от ӨМІРЗАҚТЫҢ ШЕРТПЕСІ №1 | АНГИНА - АЛЛЕРГИЯ ~ АЛМАТЫ - АСТАНА🇰🇿 (@omirzak_hijama)
– Шертпені бір жылда неше рет жасатуға болады? Мұны қалай анықтаймыз?
– Шертпені айына бір реттен жылына 5-6 рет жасатуға болады. Толықтай емделіп алған соң, арасын профилактика ретінде сиретіп жасатуға болады.
– Қазақстанда, Алматы қаласында шертпе жасату бағасы қандай мөлшерде?
– Басқа қалаларда 10 мың теңге, Алматы және Астана қалаларында 20 мың теңгеден.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда суррогат ана қызметі қанша тұрады? Репродуктологпен сұхбат
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Хиджама мен шертпе маманы Өмірзақ Өтегенов ежелден келе жатқан бұл ем түрінің қандай пайдасы барын түсіндірді.,,2025-02-12T13:00:00+05:00
telefonynyzdy-urlap-ketse-ne-isteu-kerek-sagyn-nusqaulyq,informburo.kz,"Телефоныңызды ұрлап кетсе, не істеу керек? Шағын нұсқаулық",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/telefonynyzdy-urlap-ketse-ne-isteu-kerek-sagyn-nusqaulyq,"Телефон ажырамас құралға айналды. Онсыз өмірді елестету қиын. Хат-хабар алмасудан бөлек ақшаңыз да, құжаттарыңыз да соның ішінде. Ұялы телефон жоғалса не ұрлатып алсаңыз ешкіммен хабарласа да, төлем жасай алмай да қаласыз. Ал бөгде біреу әлеуметтік желілер мен банк қосымшаларына кіріп, жеке деректеріңізді біліп қойса, оның арты жақсылыққа әкелмеуі мүмкін. Олай болмасын десеңіз Fingramota.kz ұсынған кеңестерге құлақ түріңіз.
Алаяқтар SIM-картаңызды пайдаланып, басқа адамдарға қоңырау шалып не хабарлама жіберіп, мессенджерлер арқылы жазуы мүмкін. Мысалы, алаяқтар телефоныңызда байланыс кітапшасындағы адамдарға WhatsApp арқылы сілтеме жіберуі мүмкін. Ал ол сілтемені ашқан адамның телефонына вирус жүктейді. Не болмаса алаяқтар дауысыңызды бұрмалап, адамдардан ақша сұрауы мүмкін. Мұндайда мұны сіз жасамағаныңызды дәлелдеу оңай емес. Сол себепті телефоныңызды таппай қалсаңыз дереу ұялы байланыс операторының қолдау қызметіне жүгініңіз.
SIM-карта бұғатталған соң ол нөмірден қоңырау шалу, хабарлама жіберу мүмкін емес. Алаяқтар картаңызды пайдаланар болса төлемді растай алмайды, өйткені нөміріңізге код келмейді.
Ал WhatsApp-ты қалпына келтіру үшін сол нөміріңізге жаңа SIM-карта алып, оны іске қосыңыз. Алты таңбалы кодты енгізу арқылы WhatsApp-қа қайта тіркеліңіз. WhatsApp-қа қайта тіркелген соң жоғалған не ұрланған құрылғыдағы есептік жазбаңыздан автоматты түрде шығарып жібереді, себебі бұл мессенджерге бір нөмірмен бір уақытта тек бір құрылғыда кіруге болады. Аккаунтыңызға кірген соң екі факторлы құрылғыны қорғау аутентификациясы, құпиясөз не саусақ ізі, Face ID бойынша бұғаттау секілді қорғау шараларын жасаңыз.
Телефонды қашықтан бұғаттасаңыз алаяқтар оны аша алмайды. Қосымшаларды пайдалана алмайды. Қашықтан құрылғыңыздағы маңызды ақпаратты жоя аласыз немесе жасыра аласыз. Android телефон болса, ""Құрылғыны табу"" қызметін пайдаланып көріңіз. Ол үшін телефон нөміріңіз тіркелген Google-аккаунтқа кіру қажет. Бұдан әрі ""Құрылғыны бұғаттауды"" таңдаңыз. Телефоныңызды ешкім ұрламаса, өзіңіз жоғалтып алсаңыз телефоныңыздың бұғаттау экранына шығатын хабарлама орната аласыз. ""Телефонды жоғалтып алдым. Осы нөмірге хабарласыңыз"" деп нөміріңізді жазыңыз. Ал IPhone болса басқа құрылғыдан iCloud-қа кіріп, ""Iphone табу"" бөлімінен құрылғыны таңдап, ""Жоғалған режимді"" қосыңыз. Телефоныңыз ұрланбаса, яғни жоғалтып алсаңыз құпиясөзді орнатып, тауып алуы мүмкін адамға хабарлама қалдырыңыз.
Телефоныңыз құпиясөзбен қорғалмаса немесе алаяқтар оны бұзса, ұрланған телефон арқылы сіздің аккаунттарыңызға (банктердің немесе басқа ұйымдардың қосымшаларына, поштаға, әлеуметтік желілерге, мемлекеттік қызметтер сервисіне және т.б.) кіріп, ақшаңызды ұрлай алады немесе бопсалау үшін пайдалана алады. Сондықтан жаңа құрылғыдағы барлық құпиясөздерді міндетті түрде өзгерту керек.
Оқи отырыңыз: ""Ақша сұраса, жіберуге асықпаңыз"". Сарапшы алаяқтар, онлайн несие және жеке деректерді қорғау туралы
SIM-картаны бұғаттап, деректеріңізді қорғадыңыз. Енді полицияға арыз жазыңыз. Ол үшін құжаттарды (чек, кепілдік, телефон сатып алуға арналған шарт) және IMEI (бірегей құрылғы нөмірі) бар телефон қорабын жинаңыз. Өтініш жазғанда міндетті түрде қалай жоғалтқаныңызды не қалай ұрлатып алғаныңызды, телефон моделін және оның IMEI нөмірін көрсетіңіз. Сондай-ақ, құқық қорғау органдарына жүгінгеніңіздің дәлелі ретінде өтініштің көшірмесін сақтаңыз.
Бұл артық болып көрінсе де, сақтықта қорлық жоқ деген. Өзіңіз қолданатын банктерге, қаржы ұйымдарына қоңырау шалу ешқашан артық болмайды. Телефон жоғалғанын хабарлаңыз және мұндай жағдайда не істеуге болатыны туралы кеңес алыңыз. Картаңызды бұғаттаңыз. Бөгде біреу пайдаланбағанын тексеріңіз.
Келеңсіз жағдайға тап болмас үшін мынадай қауіпсіздік қағидаларын есте сақтаңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алаяқтар телефоныңыздағы деректерді өз мақсатына пайдаланбауы үшін сақтық шараларын жасаған жөн.,,2024-11-27T16:00:00+05:00
tumau-men-zrvi-mausymy-uide-emdelu-zoldary-qandai,informburo.kz,Тұмау мен ЖРВИ маусымы: Үйде емделу жолдары қандай,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/tumau-men-zrvi-mausymy-uide-emdelu-zoldary-qandai,"Күз – ЖРВИ мен тұмау өршитін кез. Күн салқындағанда адам ағзасының түрлі инфекциядан қорғанысы төмендеп, вирусты тез жұқтырады. Жіті респираторлық вирустық инфекциялар (ЖРВИ) деп тыныс алу жолдарының ауруларын тудыратын вирустар тобын атайды. Тұмау – оның бір түрі ғана. Тұмау ЖРВИ тобына жатқанымен, мұны жай ғана суық тиюмен шатастырмау керек. Себебі тұмау өкпе, жүрек, ми қабынуының асқынуына әкеп соқтыруы ықтимал.
Осы орайда Информбюро порталы ЖРВИ мен тұмаудан сақтану және үйде емделу жолдарын баяндайды.
Тұмаудың негізгі белгілері:
ЖРВИ-ді емдеудің нақты әдісі жоқ. Десе де суық тигенде иммунитетті жақсартудың бірнеше жолы бар. Соның бірі – үйде дайындап ішуге болатын сусындар.
Оқи отырыңыз: Тұмаудан кейін иммунитетті қалай көтеруге болады? Дәрігер кеңесі
Жөтел – аурудың өзі емес, ағзаның қорғаныс реакциясы. Оның екі түрі бар: құрғақ және дымқыл. Қандай жөтел болса да ауруды асқындырмай дәрігерге қаралған жөн. Алайда жөтелді үй жағдайында емдеп жазуға болатын бірнеше тәсіл бар:
Ал тұмау мен ЖРВИ-ден кейін иммунитетті нығайту үшін салауатты өмір салты қағидаларын ұстау жеткілікті:
Оқи отырыңыз: Тұмау инфекциясынан қалай қорғануға болады? Елордалық дәрігерлер кеңес берді
Тұмауратқанда үйден шықпай, көбірек демалып, жылы сұйықтық (су, шай, компот, морс, сорпа және тағы басқа) ішу керек. Тұмаудың алдын алу үшін қоғамдық орындарда маска тағып және әлеуметтік арақашықтықты сақтап, жыл сайын тұмауға қарсы екпе салдырған жөн. Келесідей тәсілдер тұмаудың алдын алады:
Дене қызуы түспей, тыныс алу қиындап, ентіге бастағанда, кеуде тұс, іш ауырса, бас айналса дәрігерге жүгініңіз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Бірақ, ескертеміз: ауру асқынса, үйде емделгеннен гөрі дәрігерге қаралған жөн.",,2024-10-17T11:00:00+05:00
zaryq-terapiyasy-degen-ne-zane-ol-zalgyzsyragan-adamga-qalai-komektesedi,informburo.kz,Жарық терапиясы деген не және ол жалғызсыраған адамға қалай көмектеседі,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zaryq-terapiyasy-degen-ne-zane-ol-zalgyzsyragan-adamga-qalai-komektesedi,"Қаржы және өнеркәсіп секторына талдау жасаумен айналысатын Spherical Insights компаниясының мәліметінше, 2030 жылға қарай жарық терапиясының жаһандық нарықтағы айналымы 2,10 млрд долларға жетеді. Жарық терапиясы немесе фототерапия дегеніміз – емді жасанды жарықпен жүргізу түрі. Ол негізінен маусымдық аффективтік ауруларды, депрессия мен көптеген тері ауруын емдеуге қолданылады. Оны псориаз, экзема және витилиго секілді ауруларды емдеу үшін де қолданады. Мұнымен қатар, терапия кезінде ақ түс қана емес, қызыл және көк түсті жарықтар да пайдаланылады. Осы орайда психолог Назира Бурханова жарық терапиясының кімдерге керек екенін және өзіңізде маусымдық депрессия барын қалай анықтауға болатынын айтып берді.
Психолог Назира Бурханованың айтуынша, күннің тас төбеге шығып тұратын уақыты қысқарып, тұн ұзарған кезде адамдарда ""маусымдық аффективтік аурулар"" бұрынғысынан бетер асқына түседі.
""Ғалымдар бұл ауру түрін SAD деп атайды, бірақ оның неден туындайтыны әзірге толық белгісіз. Десе де зерттеулер оның күн сәулесінің және жарықтың аз болуымен байланысын көрсетіп отыр. Депрессияның бұл түрі күздің соңы мен қыстың басында басталып, көктем жазға ұласқан маусымда аяқталады. Халық SAD күйіне үйренген, яғни олар өзінде осы аурудың бар екенін де байқамайды. Дегенмен оны емдемеске болмайды. Қыс мезгілінде жарық терапиясын қолдансаңыз, көптеген жан және психикамен байланысты аурудың алдын аласыз"", – деді психолог.
Оқи отырыңыз: Семіздікке шалдықпас үшін балалардың ас мәзіріндегі қант мөлшері қандай болуы керек
SAD қалай пайда болады? Күн сәулесі гипоталамусқа стимуляция береді. Осы процесс өз кезегінде 24 сағат ішіндегі ұйқы мен сергек жүру уақытын реттейді –яғни циркадтық ырғақты басқарады. Ал жарық жетіспеушілігі циркадтық ырғақты бұзуы мүмкін. Дәлірек айтсақ, ми ұйқы гормоны мелатонинді көбірек бөліп, керісінше сергектік сыйлап, көңіл-күйді жақсартатын серотонинді азайтуы мүмкін. Кейін осы химиялық теңсіздік салдарынан өзіңізді әлсіз сезінесіз. SAD ауруының тағы бір басты белгілерінің бірі – көмірсу мен калориясы көп тағамдарды шамадан тыс жеу және қоғамнан алшақтау.
""SAD көңіл-күйге ғана әсер етпейді. Ол ойды жинақтай алмау, алаңғасарлық, есте сақтау қабілетінің нашарлауы, ақпаратты есте сақтай алмау секілді салдарға алып келеді. Мұнымен қатар адам екі сөздің басын құрай алмай қиналады. Солтүстік өңірлерде тұратын адамдар бұл ауруға жиі шалдығады"", – деді Назира Бурханова.
Кемінде екі жыл қатарынан күз бен қыс мезгілі кезінде адамда депрессия болса, оған SAD диагнозын қоя аламыз. Диагноз бар-жоғын анықтау үшін дәрігерге бару қажет. Ал басты белгілері:
Оқи отырыңыз: Өзіңізде депрессия барын қалай білуге болады және одан дәрігерсіз емделу жолы қандай
Көптеген елде дәрігерлер ем үшін деп антидепрессанттар жазып береді. Алайда соңғы уақытта жарық терапиясы оң нәтиже беріп жүр.
""Жарық терапиясы дегеніміз – күн сәулесін жасанды сәулемен алмастыратын ем түрі. Аталған ем кезінде ақ түс бөліп шығаратын жарық бокстары қолданылады. Ми жасанды сәулені күн сәулесі деп қабылдайды. Жарық бокстарын кез келген адам сатып ала алады. Олардың дұрысын таңдау үшін келесі кеңеске құлақ асыңыз"", – деді психолог.
""Жарық терапиясынан кейін кішкене бас ауырып, адам мазасыздануы мүмкін. Дегенмен оның пайдасы болмаса, еш зияны жоқ. Оның үстіне кейбір ішіп жүрген антибиотиктер сіздің теріңізді жарыққа сезімтал етіп жіберуі мүмкін. Бұл жөнінде де дәрігермен кеңесіп алған артық болмайды. Бастысы – бұл миға күн сәулесіндей әсер ететіндіктен, тәнмен бірге жан саулығын да қамтамасыз етеді"", – деді психолог Назира Бурханова.
Оқи отырыңыз: Дәрігер: Дерматит адамды ашуланшақ етіп, депрессияға шалдықтырады
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Маманның айтуынша, ми жасанды жарықты күн сәулесі деп қабылдайды.",,2024-12-20T14:30:00+05:00
zrvi-belgileri-qandai-zane-odan-uide-qalai-emdeluge-bolady,informburo.kz,ЖРВИ белгілері қандай және одан үйде қалай емделуге болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zrvi-belgileri-qandai-zane-odan-uide-qalai-emdeluge-bolady,"Жіті респираторлық вирустық инфекциялар (ЖРВИ) дегеніміз – тыныс алу жолдарының ауруларын тудыратын вирустар тобы. Тұмау – оның бір түрі ғана.
""Санитариялық-эпидемиологиялық сараптама және мониторинг ғылыми-практикалық орталығы"" филиалының дерегінше, 2024 жылғы 13 ақпанға дейін Қазақстан бойынша ЖРВИ және тұмаумен ауыратын 19 760 науқас тіркелген. Оның ішінде 11 463 (58%) науқас – 14 жасқа дейінгі балалар.
ДДСҰ мәліметі бойынша, жыл сайын осы аурумен ауыратын науқастар саны артып келеді. Оның таралуының басты себептерінің бірі – урбанизация, адамдардың бір-бірімен тығыз қарым-қатынаста болуы және олардың құрлықаралық қозғалысы.
Бұл ауру ауа тамшылары арқылы жұғады. Науқас адам түшкіріп, жөтелген кезде вирус ауаға тарайды. Сыртта болғанда күн сәулесі әсерінен бұл вирустар тез өледі. Ал жабық бөлмеде ылғал жоғары болғандықтан, олар тез тарайды.
ЖРВИ қоздырғыштары өте көп, бірақ ең көп таралғандары келесілер:
Ауру күз-қыс және қыс-көктем кезінде қатты өршиді. Бұл осы маусымдарда адам иммунитетінің төмендеуімен байланысты.
Ағзаға енгеннен кейін вирус тыныс алу жолдарының шырышты қабығының эпителийіне еніп, сол жерде көбейіп, одан әрі қабылдаушы жасушаны бұзады. Қоздырғыштың қалдықтары қанға еніп, қан тамырларына әсер етеді. Болашақта вирустың осы штамына қарсы иммунитет дамиды.
Оқи отырыңыз: Нанды қалай жеу керек? Диетолог кеңесі
Тұмау мен ЖРВИ-дің клиникалық белгілері қатты ұқсайды және қоздырғыштарын бір-бірінен ажырату қиын.
ЖРВИ басты белгілері:
Барлық вирустық ауруларға тән, бірақ қоздырғыштары ЖРВИ-ден аздап өзгешеленетін белгілер:
Оқи отырыңыз: Гриппол плюс және Инфлювак тетра. Тұмауға қарсы қандай екпе алған дұрыс?
Бүгінгі таңда вирустар қатты мутацияға ұшырайтындықтан, үйде бар нәрселер бүрынғыдай жақсы көмектеспеуі мүмкін. Дегенмен дәрігерлер әжелеріміз кеңес беретіндей шайға таңқурай салып, сүтке бал мен май араластырып ішуге кеңес береді. Суық тиген кезде ыстық су ішкен өте пайдалы. Сондай-ақ зімбір, бал және лимон араластырып ішкен шай да жақсы көмектеседі. Олар иммунитетті нығайтып, қабынуды басады.
Дәрігерлер эпидемия кезінде балалар мен иммунитеті әлсіз жандарға көп адам жүретін жерлерге бармауға кеңес береді. Әсіресе мектептерде оқушылар ауырып бастағанда карантин енгізген жақсы.
Сондай-ақ:
Оқи отырыңыз: Жүрек саулығын сақтау үшін не істеу керек? Дәрігерден кеңес
Жағдайыңыз қатты нашарлап, үйге жедел-жәрдем шақырған болсаңыз, келесі сұрақтарға жауап беруге дайын болыңыз:
Мамандар бұдан өзге де қосымша сұрақтар қоюы мүмкін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2024 жылғы 13 ақпанда Қазақстан бойынша ЖРВИ және тұмаумен ауыратын 19 760 науқас тіркелген.,,2025-01-16T11:30:00+05:00
zurek-syr-bergende-qandai-zattygular-zasagan-zon-kardiolog-kenesteri,informburo.kz,"Жүрек сыр бергенде, қандай жаттығулар жасаған жөн? Кардиолог кеңестері",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zurek-syr-bergende-qandai-zattygular-zasagan-zon-kardiolog-kenesteri,"Кардиолог Ақбота Қыдыкенованың айтуынша, жүрек аурулары кезінде дұрыс таңдалған дәрі-дәрмектер өмірді ұзартады және өмір сапасын жақсартуға көмектеседі. Дегенмен жүрек-қан тамырлары жүйесінің көптеген ауруының алдын алу және емдеуде бірінші кезекте ұзақ өмір сүруге арналған тағы бір дәрі бар, ол – физикалық белсенділік.
Спортпен шұғылдану жүректің жұмысына жақсы әсер етеді. Дене белсенділігі:
Егер үнемі жаттығулар жасаса, онда жүрек-қан тамырлары жүйесі төзімді болады. Жүктемелерді неден бастау керек?
""Физикалық белсенділікті жаяу жүруден бастаған жөн. Бұл жүректің емі десек те болады. Күнделікті далаға шығуға тырысу керек, мысалы, азық-түлік сатып алуға немесе қоқысты шығару үшін немесе автобустан бір аялдама ерте түсіп, жаяу жүру керек. Егер сіз бұрыннан жаяу жүріп жүрсеңіз, денсаулығыңыз физикалық белсенділікті күшейтуге мүмкіндік береді деп ойласаңыз, велосипедпен жүрген немесе жүзуге барған жөн. Біртіндеп қашықтықты, жүктемені арттыра отырып, жаттығу керек"", – дейді Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ кардиология және оңалту бөлімшесінің кардиолог дәрігері Ақбота Қыдыкенова.
Оқи отырыңыз: Жүрек саулығын сақтау үшін не істеу керек? Дәрігерден кеңес
Жаттығу кезінде сіз сөйлесе алатын болсаңыз, бәрін дұрыс жасадыңыз деп саналады. Сөйлеу қиын болса, онда шамадан тыс күш салынғанын білдіреді. Егер ентігу, бас айналу, кеудедегі ауырсыну, жүрек айну немесе суық тер пайда болса, дереу тоқтатыңыз. Егер симптомдар сақталса, дәрігерге немесе мейірбикеге хабарласу керек. Тойып тамақтанғаннан кейін және аш қарынға спортпен шұғылданбаған жөн. Жеңіл таңғы ас немесе түскі астан кейін 1-2 сағат өткен соң жаттыққан дұрыс.
""Шамадан тыс жүктеменің шегі барлығына бірдей болмауы мүмкін. Әр адам үшін шамадан тыс жүктеме шегі жынысына, жасына және созылмалы аурулардың болуына байланысты әртүрлі болады. Жаттығуды қауіпсіз ету үшін алдымен дәрігермен кеңесіп, жаттығулардың қолайлысын таңдап, жаттығу кезінде және одан кейін көбірек таза су ішу керек. Егер күн тым ыстық немесе суық болса, сыртта спортпен шұғылданбаған жөн"", – деді дәрігер.
Егер толыққанды спортпен шұғылдануға уақыт болмаса, күнделікті өмірде белсенді өмір салтын ұстану керек: жиі серуендеу, лифтпен емес, баспалдақпен көтерілу, үйді тазалау, итпен серуендеу және т.б. – күніне кем дегенде 30 минут.
Оқи отырыңыз: Кардиохирург: Созылмалы жүрек аурулары екпе алуға қарсы көрсеткіш емес
Спорттық жаттығуларды бастамас бұрын кардиологпен кеңесу керек.
Жоғарыда айтылғандардан басқа, физикалық белсенділік – миокард инфарктінен және ашық жүрек операцияларынан кейін науқастарды қалпына келтірудің негізгі әдістерінің бірі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрігер жүрегі ауыратын адамдарға физикалық белсенділікті неден бастау қажет екенін айтты.,,2025-01-15T17:00:00+05:00
2024-zyl-sonyna-deiin-qalai-baspana-aluga-bolady-turgyn-ui-bagdarlamalaryna-solu,informburo.kz,2024 жыл соңына дейін қалай баспана алуға болады? Тұрғын үй бағдарламаларына шолу,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/2024-zyl-sonyna-deiin-qalai-baspana-aluga-bolady-turgyn-ui-bagdarlamalaryna-solu,"Бұл бағдарлама 2018 жылдан бері бар. Оны Ұлттық банк қаржыландырады. 2023 жылдың басынан бастап ""7-20-25"" бағдарламасына қаржылық шектеу қойылды. Енді жыл сайын тек 100 миллиард теңге бөлінетін болды. Бұл шектеуден кейін бағдарламаның халыққа қолжетімдігі төмендеді.
Бағдарлама шарттары :
""7-20-25"" бағдарламасымен 7 банкте несие рәсімдеуге болады. Олар: ""Банк ЦентрКредит"", Фридом, Halyk, РБК, Алтын, Форте және Еуразия банкі.
2024 жылы екі ипотека іске қосылды. Біріншісі ""Отау"" – Отбасы банктің өнімі. Екіншісі – ""Наурыз"" бағдарламасы. ""Наурыз"" бағдарламасымен Отбасы банк арқылы несие алуға болады. Бірақ, субсидия мемлекеттен беріледі.
Бағдарламаға өтініш беру процесі автоматтандырылған. Оны Отбасы банк қадағалайды. Басты шарт — өтініш берушінің және оның отбасының (жолдасы, кәмелет жасқа толмаған балалары) атында соңғы бес жыл көлемінде баспананың болмауы.
""Отау"" бағдарламасының шарттары :
Өтініш берушілерге қойылатын талаптар :
Банк жыл сайын 7 мыңдай өтініш берушіге 150 миллиард теңге көлемінде қаражат бөлуді жоспарлап отыр. Бағдарлама 7 жыл жұмыс істейді.
Оқи отырыңыз: ""9-20-25"", ""7-20-25"", ""Жас отбасы"": 2024 жылы ипотекамен қалай пәтер алуға болады?
""Наурыз"" бағдарламасының шарттары :
Биыл ""Наурыз"" бағдарламасы бойынша 12 мыңдай өтініш берушіге 300 миллиард теңге бөлініп отыр. Алдағы жылдарда 200 миллиард теңгеге 8 мың адамға несие беру жоспарланған. Бағдарлама 8 жыл жұмыс істейді.
Өтініш берушілерге қойылатын талаптар :
""Наурыз"" бағдарламасына маусым айының соңына дейін өтініш беруге болады.
Отбасы бан ктің бағдарламалары
Қазақстанның баспана нарығының 60 пайыздан астам бөлігі Отбасы банкіне тиесілі.
Банк үш түрлі займ ұсынады:
Займ шарттары :
""30/70"" бағдарламасы
Отбасы банктің ""30/70"" бағдарламасы бойынша тек құрылыс салушылардан сатып алған жаңа үйлерден пәтер алуға болады. Бағдарламаның ерекшелігі сол, мұнда 50 пайыздық бастапқы жарнаның орнына баспана құнының 30 пайызын ғана салса жеткілікті. Баспананы тек банкпен арнайы келісімшарт жасаған құрылыс компанияларынан алуға болады. Пәтерлер туралы ақпаратты банктен сұрау қажет.
""30/70"" бағдарламасының шарттары :
Бұдан бөлек, Отбасы банкінде төмендегідей ипотекалар бар:
Коммерциялық банктердің ипотекасы
Қазақстандағы 21 коммерциялық банктің арасында 10 банкте ипотекалық бағдарлама бар.
Шарттары :
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазіргі кезде жұмыс істеп тұрған ипотекалардың ерекшеліктерін түсіндіреміз.,,2024-06-15T11:30:00+05:00
arzan-aue-biletterin-qalai-izdep-tabuga-bolady,informburo.kz,Арзан әуе билеттерін қалай іздеп табуға болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/arzan-aue-biletterin-qalai-izdep-tabuga-bolady,"Шетелге саяхаттау алдымен билет қараудан басталады. Әуе билеттерін неғұрлым ерте алсаңыз, соғұрлым арзан шығады. Әуе билеттерін қалай іздеу қажет? Қалай арзан ұшуға болады? Осы орайда Информбюро порталы арзан ұшу жолдарын түсіндіреді.
Билет алу үшін алдымен арнайы сайттарға кіріп іздеу керек. Aviasales, Skyscanner секілді сайттарда қажет параметр бойынша арзан билеттер табуға болады. Мұндай сайттар барлық әуе компания рейстерінің ішінен ең арзанын тауып береді. Басқа қай уақытта билеттер арзан екенін қайта іздеп отырмай баға кестесінен көре аласыз. Қашан ұшатыныңызды нақты білмесеңіз бір айды таңдап, қай күні арзан екенін анықтауға болады.
Мысалы, Алматыдан Ыстанбұлға билет қарасаңыз, тікелей рейс, ауысып отыру, күндізгі не түнгі рейс, визасыз елден ауысып отыру деген секілді әртүрлі параметрлерді таңдап, өзіңізге қажет билетті таба аласыз. Өзіңіз ұшатын қаланы таңдаған соң ""кез келген жаққа ұшу"" дегенді таңдап, қандай қалаларға арзан жетуге болатынын көруге болады.
Сайттар мен туроператорлардың хабарламаларына жазылсаңыз, онда арзан билеттер туралы ақпарат өзі келіп отырады. Соның ішінен ойда жүрген қалаға арзан билет табылып қалуы мүмкін. Хабарлама келген бойда билетті тезірек алып үлгеріңіз.
Туроператорлар әр қалаға, елге не аралға арзан турларды іріктеп жібереді. Кейде сатылмаған чартер рейстердің де билетін шығарады. Мұндай рейстердің билеті әдетте арзан тұрады, өйткені туроператор ұшақтағы барлық орынды сатып алады да, бос орындарды ұшар алдында сатып жіберуге тырысады. Тез шешім қабылдайтын адамдарға бұл таптырмас мүмкіндік.
Оқи отырыңыз: Ұшақ билетінің ақшасын қалай қайтаруға болады?
Ақша үнемдегіңіз келсе жоспарлаған уақыттан басқа күнге қараңыз. Бір күнді ғана қарамай бірнеше күнді, қандай билеттер барын қарап шығыңыз. Жоспарыңызды өзгертіп, бір-екі күн жылжытсаңыз да айтарлықтай ақша үнемдей аласыз.
Басқа күндерге қарағанда апта басындағы күндерде билеттер арзан болуы мүмкін. Ал мереке қарсаңында билет іздесеңіз мейрам күндерінде емес, басқа күндерге іздеңіз. Мысалы, Наурызда бес күн демалыс болса, соған дейінгі не кейінгі уақытты қараңыз.
Skyscanner-де бір айға қарау деген функция бар. Ұшатын және қонатын қаланы жазасыз да, уақыт дегенге ""ай бойы"" дегенді таңдайсыз. Осылайша айдың әр күніндегі бағаны бірден көре аласыз. Aviasales-те де датаны көрсете бастағанда сол айдағы бағаны бірден көрсетеді. Әр күнді жеке-жеке қарамай, бір ай бойғы билет бағасын қарап, ең тиімдісін сатып алуға болады.
Әр маусымда баға әртүрлі болады. Билет құнына жыл мезгілдері, баратын жердің танымалдығы да әсер етеді. Жазда, мейрамдарда билеттер күрт қымбаттайды. Кейде орын болмай қалып жатады.
Көктемге билет қарасаңыз саяхатқа бір-екі апта қалғанда не болмаса 100 күн бұрын алыңыз. Ал жазда ұшуды жоспарласаңыз, онда шетелге екі-төрт апта бұрын алыңыз. Күзде ұшатын болсаңыз бір-бес апта қалғанда, ал қыста екі-төрт ай бұрын жоспарлаңыз.
Оқи отырыңыз: Жазда Қазақстанда қайда демалуға болады? Бес туристік бағытқа шолу
Арзан билет алу үшін лоукостерлерді таңдаған дұрыс. Лоукостер – барынша арзан билет ұсынатын бюджеттік компания. Олар ұшақпен саяхаттау қолжетімді болуы үшін бағаны өсірмейді. Wizz Air, RyanAir, Pegasus Airlines секілді лоукостерлерден 5-10 мың теңгенің билетін табуға болады. Мұндай билеттерді сатып алғанда жолаушылар үшін аздаған ыңғайсыздықтар болуы мүмкін. Билет құнына қол жүгі мен орын ғана кіруі мүмкін. Қосымша жүкті, тамақты, сусынды сатып аласыз. Ыңғайлы орын алғыңыз келсе, оны да таңдаған кезде ақы төлеу қажет. Орындықтары шалқаймауы мүмкін. Онлайн тіркелмесеңіз кей компаниялар әуежайда ақылы түрде тіркейді. Ұшақ салонындағы орындықтар арасы тығыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Кейде әуе компаниялары акция жасап, билеттерін арзан бағаға сатады.",,2024-07-19T17:02:00+05:00
buiregi-auyratyn-nauqastar-sany-us-zylda-22-paiyz-osti-aurudyn-qalai-aldyn-aluga-bolady,informburo.kz,Бүйрегі ауыратын науқастар саны үш жылда 22 пайыз өсті. Аурудың қалай алдын алуға болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/buiregi-auyratyn-nauqastar-sany-us-zylda-22-paiyz-osti-aurudyn-qalai-aldyn-aluga-bolady,"2023 жылғы статистикаға сәйкес Қазақстанда 130-дан астам диализ орталығы бар, ал бүйрек ауруымен байланысты терапия алатын науқастар саны соңғы үш жылда 22,5 пайыз өсті (2021 жылы – 11 320, 2022 жылы – 12 546, 2023 жылы – 13 869 науқас). Алматы қаласының өзінде 19 диализ орталығы бар. Созылмалы бүйрек ауруының 70 пайыздан астамы кеш анықталып, гемодиализ бастауға тура келеді. Осы орайда Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ №2 терапия бөлімшесінің нефролог дәрігері Сәрсенбай Қармақбаев жедел және созылмалы бүйрек ауруын алдын ала анықтаудың бірнеше тәсілін ұсынды.
Дәрігер бүйрек ауруын алдын ала анықтауға генетикалық тексерулердің көмектесетінін айтады:
Оқи отырыңыз: Қазақстанда 3600 адам бүйрек ауыстыруды қажет етеді. Олардың сексені – балалар
Бүйрек ауруларының жаһандық нәтижелерін жақсарту бастамасы (KDIGO) келісу конференциясының клиникалық практикалық ұсыныстарын ескере отырып, Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ профессорлары мен нефролог дәрігерлері алғашқы медициналық-санитарлық көмек деңгейінде созылмалы бүйрек ауруын ерте анықтаудың арнайы алгоритмін әзірлеп, ұсынды. Алгоритм бойынша артериалдық гипертония, қант диабеті, жүрек қан-тамыр аурулары, отбасылық ауру тарихында созылмалы бүйрек аурумен ауыратын науқастардың қандағы креатинин деңгейін және зәрдегі альбумин/креатинин арақатынасын анықтау арқылы бүйректің қызметін және зақымдануын бағалау қажет.
""Егер зәрдегі альбумин/креатинин арақатынасы >30 мг/г жоғары, шумақшаның сүзілу жылдамдығы 60 мл/мин/1,73м2 төмен болса, зертханалық талдауды 3 айдан кейін қайталау керек. Егер 3 айдан кейін шумақшаның сүзілу жылдамдығы әлі төмен болса, зәрдегі альбумин/креатинин арақатынасы жоғары болуы сақталса, онда созылмалы бүйрек ауру диагнозы қойылып, нефролог дәрігеріне жіберіледі. Егер зәрдегі альбумин/креатинин арақатынасы 30 мг/г-ға дейін, шумақшаның сүзілу жылдамдығы 60 мл/мин/1,73м2 жоғары болса, талдауды жылына кемінде бір рет қайталап отыру керек. Қорыта келгенде емхана деңгейінде жедел және созылмалы бүйрек ауруы туралы арнайы дәріс жүргізу және жоғарыдағы ұсыныстарды іске асыру арқылы бүйрек алмастырушы терапия алатын науқастардың санын азайтуға болады"", – деді дәрігер Сәрсенбай Қармақбаев.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Былтыр гемодиализ бастағандар саны 13 869 адам болды.,,2024-08-12T16:00:00+05:00
ginekologqa-nese-zastan-qaralu-qazet-zane-bul-qandai-aurulardyn-aldyn-alady,informburo.kz,Гинекологқа неше жастан қаралу қажет және бұл қандай аурулардың алдын алады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/ginekologqa-nese-zastan-qaralu-qazet-zane-bul-qandai-aurulardyn-aldyn-alady,"Алматы қаласындағы №2 емхананың гинеколог-акушері Анар Бұланбаева гинекологқа уақытылы қаралу арқасында қандай аурулардың алдын алуға болатынын айтты. Мұнымен қатар дәрігер аналық без обыры, бедеулік, менструалдық цикл себебі мен оларды емдеу жолы және барлық әйелдерге дерлік қажет дәрумендер туралы әңгімеледі.
– Қазір жасөспірімдер де, жастар да гинекологқа бірінші рет қаралуы мүмкін. Осы тұста гинекологқа қай жастан бастап қаралған тиімді?
– 20-30 жыл бұрын 35-40 жастағы әйелдерде көп кездесетін ауруларды қазір 14-18 жастағы қыздардан байқаймыз. Эндометриоз секілді көп кездесетін аурулардың жасарып келе жатқанын ескерсек, гинекологқа бірінші рет етеккір келген соң қаралу қажет. Ал бірінші етеккір әдетті 12-15 жас арасында келеді. Осы жас аралығында келмесе де, балалар гинекологына барамыз. Жасөспірімдердің өзіндік ерекшеліктері болатындықтан, дәрігердің міндетті түрде балалар гинекологы деген сертификаты болуы керек. Бұл кезде қыз баланың жыныстық жетілу процесі қалай жүріп жатқанын, екінші деңгейлі жыныстық белгілер бар ма, цикл кезінде еш жері ауырмай ма – осының барлығын тексереміз. Мысалы, туған күн секілді маңызды бір датаны белгілеп қойып, жыл сайын сол күні қаралып тұрған артық болмайды.
– Жасөспірімдік шақта артық салмағы бар қыз балаларға етеккір кеш келеді. Бұл немен байланысты?
– 5-10 килограмнан асатын артық салмақ, инсулиннің жоғары болуы – бұл поликистозды аналық безінің белгілері. Артық салмағы бар әйел затында жасушалар инсулинді сезінуді қойып, бұл биохимиялық процестерді іске қосады. Нәтижесінде циклдік трансформация мен эндометрия бұзылады, овуляция жүрмейді, ана атану мүмкіндігі төмендейді. Гормонға стимуляция болмай, орнына пролактин өсе береді. Цикл үш айда бір рет келетін деңгейге жеткенде осы процесті жолға қою үшін қарапайым күнделікті жейтін көмірсулар деңгейін азайту жеткілікті. Бірінші кезекте глютен, бәліш, ұннан жасалған және ашытқы қосылған тағамдарды азайтамыз. Екіншіден, психосоматикаға назар аударамыз. Пролактиннің көтерілуі емтихан, сессия, үйдегі ұрыс-керіспен байланысты болуы мүмкін. Осының барлығымен жұмыс істеген соң салмақ азайып, цикл өз қалпына келеді.
– Қарапайым сөзбен дәрігерлер пролактиннің қатты жоғары болуын ""Басыңызда ісік бар"" деп түсіндіреді. Пролактин мөлшері қаншадан асқанда дәрігерге баруға кеңес бересіз?
– Пролактиннің қалыпты мөлшері 200-300 арасында. Адам қатты күйзеліске түскенде, жүйкесі ауырып, ұйқысыздық мазалағанда бұл сан мыңға жетуі мүмкін. Осы кезде дабыл қағып, басымда ісік бар деп жамандық шақырудың қажеті жоқ. Бар болғаны препараттардың көмегімен емделеміз. Ал мыңнан асқан жағдайда магниттік-резонанстық томографияға түсу үшін дәрігерге жолығамыз. Осылайша микро-макро оденомалардың алдын аламыз.
Оқи отырыңыз: Қарбыздан уланбау үшін не істеу қажет? Дәрігер кеңесі
– Бірінші етеккір 15 жасқа дейін келуі керегін айттыңыз. Ал уақытылы келмеуі немен байланысты?
– Бұл көбінесе гипофиздің түзілу процесімен байланысты. Артық салмақ тудыратын себептердің циклға қалай әсер ететінін талдадық. Сондай-ақ балет, гимнастика секілді кәсіби спортпен айналысатын салмағы тым аз қыздарда осындай жағдай болуы мүмкін. Себебі гормондарының барлығы дерлік нөлде. Оларға әдетте гормонды алмастыратын терапия тағайындаймыз, содан кейін цикл реттеледі.
– Маммологтармен қатар гинекологтар да жиі анықтайтын аналық безі обырын қалай алдын алуға болады?
– Әйел адамның омырауын төртке бөлетін болсақ, соның қолтыққа жақын тұсында обыр анықталады. Бұның басты себебі – антиперспиранттар құрамындағы бутан, пропан, изобутан, сынап және тағы басқа зиянды заттар Кейде обырдың бұл түрінің алдын алу үшін табиғи антиперспиранттар қолдану жеткілікті.
– Жеке тәжірибеңізде ерте ана атанғысы келетіндер көп пе әлде керісінше ме?
– Көптеген елмен салыстырғанда Қазақстанда бала туу көрсеткіші жоғары. Ал аналардың жасы әртүрлі. Көп байқайтыным әйел адамдар баланы қатты жақсы көреді, өмірін баласыз өткізгісі келмейді. Бірақ ана атану процесін 35-40 жасқа қарай жылжытады.
– Алдын ала жоспарлағандарға жүкті болу үшін қанша уақыт қажет?
– Бізге келетін әйелдер интернеттегі форумдардан, айналасындағылардан негатив ақпаратты көп сіңіреді. Қазір 5-10 жыл күтіп балалы болып жатқан отбасылар өте көп. Бастысы білікті маманды таңдау. Жалпы 35 жасқа дейін бір жыл ішінде, ал 35 жастан асқан соң жарты жыл ішінде ана атануға болады. Яғни болашақ ата-ана еш алаңдамай өзіне осыншама уақыт беруі керек. Сондай-ақ овуляцияға тест жасата берудің де қажеті жоқ. Ол шарықтау шегіне жеткеннен кейін тағы бірнеше күн ішінде жүкті болуға болады.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда әрбір оныншы адамның бүйрегі ауырады. Бұған энергетик пен газды сусындардың қандай қатысы бар
– Ал ұзақ уақыт жүкті бола алмаудың себебі немен байланысты?
– Алдымызға он науқас келсе, соның кемінде екеуінде көп кездесетін себептер анықталып жатады. Мұндайда да байбаламға салынудың қажеті жоқ, тек теріс салдарлардан арылу қажет. Біріншісі – овуляцияның жоқтығы, екіншісі – түтікшенің бітелуі, үшіншісі – ер адамның бедеулігі, мұны да емдеуге болады, төртіншісі – қордың болмауы. Мысалы, бес жыл бойы балалы бола алмаған, бірақ осы уақыт ішінде қарапайым түтікшені тексертпеген аналар бар. Жүктілікке дайындалу қажет деп есептемейтін ер азаматтар да бар, кейде гормон жетпей жатады. Осылардың барлығы емделеді.
– Баланы емізіп жүргенде жүкті болу мүмкін бе?
– Бұл өте маңызды мәселе. Барлық дерлік әйел жаңа босанып, нәрестені емізіп жүрген кезде келесі балаға жүкті болмаймын деп ойлайды. Яғни өзін жоспарсыз жүктіліктен сақтандырмайды. Алайда тәжірибеме сүйенсек, бала емізіп жүріп те жүкті болғандар көп. Бір баладан кейін ағзадағы дәрумен қорын толықтырып, денсаулықты жақсартып алған әлдеқайда пайдалы. Бұл баланың болашақ өмірі үшін де пайдалы.
– Әйел адамдарға қандай дәрумендер ішуге кеңес бересіз?
– Гормонға ұқсас әсері бар D3 дәруменін ішуге кеңес беремін. Ол кез келген жастағы әйелдер үшін маңызды. Екіншісі – біздің база, жүйке жүйеміздің саулығы – В тобында дәрумендер. Үшіншісі – омега, омега 3 – қабынуды болдырмау үшін алдымен ішекті дайындап алған абзал. Төртіншіден, циклға тікелей әсер етіп, адамның тәбетін бір қалыпта ұстап тұратын инозитолға кеңес беремін. Ал ең бастысы, әрине – өмірге құштарлық пен көтеріңкі көңіл-күй. Бұл екеуін ешқандай дәрумен алмастыра алмайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрігер әйелдерге аса пайдалы деген дәрумендерді атады.,,2024-08-14T16:00:00+05:00
isimdik-pen-temekige-auester-nege-emdeluge-asyqpaidy-psixiatr-darigermen-suxbat,informburo.kz,Ішімдік пен темекіге әуестер неге емделуге асықпайды? Психиатр дәрігермен сұхбат,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/isimdik-pen-temekige-auester-nege-emdeluge-asyqpaidy-psixiatr-darigermen-suxbat,"Central Intelligence Agency ұйымының соңғы зерттеуіне сүйенсек, Қазақстан алкоголь өнімдерін тұтыну көрсеткіші бойынша рейтингте 100-ші орында тұр. Бірнеше жыл бұрын бұл көрсеткіш бұдан жоғары болған. Мемлекет халық арасындағы алкогольдік ішімдіктер пен темекіге тәуелділікті азайту үшін атқарып жатқан жұмыстарының арқасында Қазақстан рейтингтегі көрсеткішін жақсартып келеді. Ел үкіметі Қазақстандағы темекі тартатындардың санын 2025 жылға қарай 21,5%-дан 19%-ға дейін азайтуды көздеп отыр.
Сарапшылардың айтуынша, алкогольдік ішімдік пен темекіге тәуелділік – Қазақстандағы әлеуметтік мәселелер мен қылмыстық жағдайларға тікелей әсер ететін факторлар. Соған орай, Қазақстанда аталған зиянды әдеттерге тәуелді азаматтарды емдеу қызметі тегін көрсетіледі. Дегенмен, бұл қызметке өз еркімен жүгінетіндер аз. Оның себебін Астана қаласындағы медициналық орталықтың психиатр-нарколог дәрігері Анар Тастембекова түсіндіріп берді.
– Сіз қызмет ететін орталыққа ішімдікке не темекіге тәуелді адамдар қаншалықты жиі келеді?
– Орталық Астана қаласының тұрғындарына медициналық көмек көрсетеді. Орталық тегін негізде келген азаматтарға диагностика жасап, медикаментті ем, стационарлық және амбулаториялық ем ұсынады. Қазір орталықта қала бойынша ішімдікке салынған 4977 адам тіркеуде тұр.
– Олардың арасында ер адамдар көп пе әлде әйел адамдар көп пе?
– Олардың ішінде 904 ер адам, 473 әйел адам бар.
– Жасыратыны жоқ, Қазақстанда ішімдікке салынған адамдардың жақындары оларды ""дұғалап"", ""код"" қойып емдейтіндер бар. Сіз бұндай емдеу тәсіліне қалай қарайсыз?
– Дұғалап, код қойып емдейтін жағдайлармен жиі кедесеміз. Себебі, ішімдікке салынған адамды туыстары емханаға әкелуге ұялып жатады. Оны ""стигматизация"" (жеке адамның сипаттамасы ұят немесе айыптауға лайық деп санау – ред.) деп атаймыз. ""Көршілер көріп қояды"", ""ел біліп қояды"" деп ұялады. Сондықтан, халық емшілеріне көп жүгінеді. Емшіге апарады, имамдарға апарады, шөппен ""код"" жасатып жатады. Бұндай жағдайлар көп. Әрине, бұндай ""емнің"" әсері жоқ деп те, одан айығып кетті деп те айта алмаймыз. Бірақ, осындай жағдайлардан кейін ішімдікке тіпті көп салынып, кейін бізге жүгініп жатқан адамдар бар.
Тағы бір айта кетерлігі, біз мекемеге келген адамды бірден тіркеуге аламыз. Сәйкесінше, олардың бірқатар әрекеттеріне тыйым салынады. Мысалы, тіркеуге алынған адамға көлік жүргізуге болмайлы. Адамдар көбінесе осындай шектеулерден қашып, болмаса, жұмысынан айырылып қаламын ба, болашақта бұл тіркеу өміріне кедергі бола ма деген күдікпен көмекке жүгінбей жатады. Бірақ, тіркеуге алынған адамдар бұл тізімде өмірінің соңына дейін қалмайтынын ұмытпау керек. Стандартқа сай, олар нақты бір уақыт аралығында ғана тіркеуде болады. Біздің орталық мемлекеттік мекеме болғандықтан, көмектің бәрін тегін көрсетеміз. Ем алу да тегін, диагностика да тегін.
Егер адамдар жекеменшік емханаларға барса, бұл қызметтердің бәріне қыруар ақша жұмсайтын еді. Сондықтан, біз мемлекет тарапынан тегін көмек бар екенін хабарлап, орталық жұмысын насихаттап отырамыз. Мұндай орталықтар республиканың әрбір қаласында бар.
Оқи отырыңыз: ""Арақты қою үшін бармаған жерім жоқ"". Анонимді алкоголиктер тобындағы әйелдің хикаясы
– Ішімдік пен темекіге тәуелділік қандай ауруларға әкеледі?
– Алкоголь адам денесінің барлық мүшесіне әсер етеді. Тіпті, қайтымсыз физикалық салдарға әкелуі мүмкін. Мысалы, церебральді инсульт, бүйрек, бауыр ауруларын, психикалық ауруларды тідырып, деменцияға әкелуі мүмкін. Тіпті, ішімдікті шамадан тыс ішудің соңы өліммен аяқталатын жағдайлар аз емес. Ал жүктілік кез келген әйел үшін ең маңызды кезең десек, алкоголь ішіп, темекі тарту арқылы ана баласына үлкен зиян тигізетінін ұмытпағаны жөн. Маскүнемдік – аурушаң және әлсіз баланың дүниеге келуіне әкеп соғады.
Темекіге келсек, оның құрамында 5 мыңнан астам улы зат бар. Бір темекенің құрамындағы никотинді қанға енгізсе, ол адамның өліміне әкелуі мүмкін. Яғни, алкоголь мен темекі ұрпақ саулығы үшін өте зиян дүниелер.
– Ата-ана ұрпақ саулығы үшін не істеуі керек деп ойлайсыз?
– Алкогольді ішімдікке тәуелді адамның өзі ғана емес, оның отбасы да қиналады. Өйткені, баланың алғашқы ұстазы – өзінің ата-анасы. Отбасында жанжал болып жатса, балағат сөздер айтылып жатса, бала қайдан жақсы тәрбие алады? Алкогольді ішімдік пен темекенің зиянын балаға үйретудің орнына ата-ана өздері оларды тұтынып жатса, бұл отбасының ойраны шығады.
Отбасындағы жағдай, ата-анаға деген құрметтің жойылуы жасөспірімнің тұйық болуына және оның әлеуметтік позицясына кері әсерін тигізеді. Жасөспірімдердің жаман әдеттерге деген әуестігі үлкендерге қарағанда өте тез дамитынын ұмытпаған жөн.
Сондықтан, біз өсіп келе жатқан ұрпағымызды бұл індеттен құтқаруымыз керек. Салауатты өмір салтын насихаттау арқылы балаларды спорт үйірмелеріне баулып, ұлттық тәрбиені алдыңғы қатарға шығару керек. Қазір адамзатты осы маскүнемдік пен есірткі, құмар ойын құртып бара жатыр. Оның алдын алмасақ, осы әдеттерді қойдырмасақ, бұл індеттер тұтас ұлттар мен халықтардың түбіне жетеді. Адамдар азғындайды. Ішімдік пен жаман әдеттерге құмарлықтың алдын алу үшін қазір мемлекет те, қоғам да, жекелеген адамдардың тобы да бірігуге мәжбүр екенін түсініп отырмыз.
– Үкіметтің алкогольді ішімдіктің алдын алу үшін қолға алған шараларын қалай тиімді ете түсуге болады деп ойлайсыз?
– Бұл бағытта, әрине, атқарылған жұмыстардың өте көп екенін айта кету керек. Ұсыныстар да аз емес. Бұл ретте темекі мен ішімдіктің зиянды екенін айтып қана қоймай, зиянды әдеті жоқ адамның өмірін солардың өмірімен салыстыру керек деп ойлаймын. Мысалы, ішімдік ішпей, темекі тартпай, спортпен шұғылданып, өмірде зор жетістікке жеткен адамдардың өмірін салыстыру керек. Атақты спорт шебері болсын, қайраты қажымаған қарапайым адам болсын, соларды үлгі ету керек. Сонда өсіп келе жатқан бала өз бойында жақсы әдет қалыптастыруға ұмтылады. Бұл әдеттерден бас тартуды әр адам өзінен бастау керек деп ойлаймын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда 2025 жылға дейін салауатты өмір салтын ұстанатын халық санын 19-дан 45 пайызға дейін арттыру жоспарланған.,,2024-06-28T15:00:35+05:00
kopqabatty-uidegi-ort-turgyndar-qandai-saqtyq-saralaryn-bilui-tiis,informburo.kz,Көпқабатты үйдегі өрт: Тұрғындар қандай сақтық шараларын білуі тиіс,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/kopqabatty-uidegi-ort-turgyndar-qandai-saqtyq-saralaryn-bilui-tiis,"Өрт – тілсіз жау. Қайдан шығатынын ешкім білмейді. Жазда ыстық күнде өрт қаупі арта түседі. Әсіресе, үйде тоқтан, газдан өрт тұтануы мүмкін. Көпқабатты үйде өрт шықса, көршілер де зардап шегеді. Олай болса пәтерде өрт тұтанса, не істеу керек? Өртті немен сөндіруге болмайды? Информбюро порталы осы және өзге де сұрақтарға жауап береді.
Оқи отырыңыз: Өрт сөндіруші Әліби Сәрсенбай: Құтқарушының дайындығы кәсіби спортшынікінен кем болмауы керек
Оқи отырыңыз: Өрттің 70 пайызы тұрғын үй секторында болады. Бір жылда кешендердегі өрт саны 9 пайыз қысқарған
Балаларыңызға Төтенше жағдайлар жөніндегі қызметтің нөмірлерін жаттатыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Өрт ауқымы үлкен болса дереу 101 немесе 112 құтқару қызметіне қоңырау шалыңыз,,2024-07-29T15:30:00+05:00
mams-saqtandyrylmagan-azamattar-saqtandyru-martebesin-qalai-ala-alady,informburo.kz,МӘМС: Сақтандырылмаған азаматтар сақтандыру мәртебесін қалай ала алады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/mams-saqtandyrylmagan-azamattar-saqtandyru-martebesin-qalai-ala-alady,"Алматыда 1,7 млн жуық адам сақтандырылған. Алайда тағы 503 мың тұрғын түрлі себепке байланысты МӘМС жүйесінен сырт қалып отыр. Медициналық көмекті толыққанды пайдалану үшін қазірден бастап сақтандыру мәртебесіне ие болуды ойластырған жөн. Себебі сақтандырылған азаматтар МӘМС пакеті арқылы көптеген қызметтерді тегін пайдалана алады.
Осы орайда Информбюро порталы Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының Алматы қалалық филиалы сарапшыларымен бірлесе сақтандыру мәртебесінен айырылу себептері және мәртебені қалай алуға болатынын түсіндіреді.
1. Жалдамалы жұмысшылар
Ресми жұмыс істейтін болсаңыз жұмыс беруші тарапынан жасалған төлемдер жайлы толық ақпаратты eGov порталынан ала аласыз. Ол үшін ""МӘМС туралы ақпарат"" деп аталатын онлайн-қызметке кіресіз.
Бірінші мысал. Жәнібек бұл мекемеде 2022 жылдан бері еңбек етеді. Ай сайын жалақысынан салықтың барлық түрі, соның ішінде МӘМС жарнасы да ұсталады. Ендеше оның мәртебесі ""сақтандырылған"" болуы шарт. Бірақ мекеме есепшісі 2024 жыл басында белгілі бір себептермен оның атына екі айға жарна аудармағандықтан ол сақтандыру мәртебесінен айырылып қалды. Мұндай жағдайда жұмыс беруші сол екі айдың берешегін өтеуге тиіс.
Екінші мысал. Айгүл қазіргі жұмыс орнына 2024 жылдың қаңтарында орналасты. Яғни, МӘМС жарнасы мен аударымдары да сол кезден бастап аударыла бастады. Qoldau 24/7 мобильді қосымшасы арқылы тексерген кезде ол өзінің ""сақтандырылмағанын"" білді. Бұған не себеп? Себебі ол жұмысқа тұрғанға дейін ешқандай жарна аудармаған болатын. Заң бойынша, жұмыс істейтін азаматтар ""сақтандырылған"" болуы үшін соңғы 12 айға төлем жасалған болуы тиіс. Яғни, Айгүл осы айда мәртебеге ие болу үшін былтырғы тамыз-желтоқсан айлары үшін дербес төлеуші ретінде жарна аударуға тиіс. 2023 жылға белгіленген жарна мөлшері – 3500 теңге .
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтардың 17 пайызы МӘМС жүйесінде сақтандырылмаған. Оларға медициналық қызмет көрсетіле ме
2. Азаматтық-құқықтық келісімшарт бойынша еңбек ететіндер
Азаматтық-құқықтық келісімшарт (АҚК) негізінде еңбек ететіндер МӘМС жүйесіндегі мәртебесін өз бетінше қадағалап отырғаны абзал. Себебі ол үшін жарнаны салық агенті, яғни жұмыс беруші төлейді. Жарна АҚК негізінде еңбек ететін азаматтың жалақысынан ұсталады, жарна келісімшарт бойынша қызмет көрсеткен мерзім үшін ғана аударылады.
Мысал: Әлібек 2024 жылы наурыз-шілде аралығында АҚК негізінде еңбек етті. Осы уақыт ішінде салық агенті оның жалақысынан 2% ұстап Қорға аударып отырды. Бірақ ""сақтандырылған"" мәртебесін алу үшін өткен 12 ай ішінде жұмыс істемеген айлар үшін дербес төлеуші ретінде жарна аударуға тиіс. 2023 жылға белгіленген жарна мөлшері – 3500 теңге .
3. Жеке кәсіпкерлер
Жеке кәсіпкерлер (ЖК) арасында ""ЖК нысаны табыс таппаса МӘМС жарнасын төлеудің қажеті жоқ"" деген жаңсақ пікір қалыптасқан. Сақтандыру туралы заң бойынша жеке кәсіпкерлер табысы болмаса да МӘМС жарнасын төлеуге міндеттелген (жарна мөлшері 1,4 ең төменгі жалақының (ЕТЖ) 5%-ы немесе 2024 жылы – 5950 теңге ). Сондықтан табысы жоқ кәсіпкерлік субъектісінің жұмысын ресми түрде тоқтатқаны дұрыс. Сонда жеке кәсіпкер МӘМС жарнасын төлеуден босатылады.
Оқи отырыңыз: 2024 жылға сақтандыру мәртебесін қалай алуға болады
Филиал өкілдерінің сөзінше, алматылықтар арасында МӘМС енгізілгелі бері бірде-бір рет сақтандырылмаған азаматтар да бар. Олардың алдағы немесе өткен 12 айға жарна төлеп сақтандыру жүйесіне қосыла алады.
Еске сала кетсек, сақтандыру мәртебесі мен МӘМС жүйесіне қатысты ақпаратты Қордың телеграмм арнасындағы Сақтандыру боты , fms.kz сайты мен ""Qoldau 24/7"" мобильді қосымшасы арқылы алуға болады. Сонымен қатар, мәліметтер екінші деңгейлі банктердің мобильді қосымшаларына да енгізілген.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Cақтандырылған азаматтар МӘМС пакеті арқылы көптеген қызметтерді тегін пайдаланады.,,2024-09-06T16:30:00+05:00
mausymdyq-allergiya-qasan-zane-qalai-em-alu-kerek,informburo.kz,Маусымдық аллергия: Қашан және қалай ем алу керек,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/mausymdyq-allergiya-qasan-zane-qalai-em-alu-kerek,"Көктем мен жаз маусымдары – аллергиясы бар адамдар үшін жайсыз уақыт. Көптеген зерттеулерге сәйкес, планетаның әрбір төртінші тұрғынын шырышты қабықтың маусымдық қабыну ауруы мазалайды. Бұл шырышты қабықтың әсіресе, кейбір өсімдіктердің гүлдену кезеңінде ерекше сезімтал болатыны белгілі.
№10 Алматы қалалық емханасының аллергологы Дмитрий Ким осындай диагнозы бар адамдарға қарапайым ережелер мен дұрыс таңдалған терапияны пайдалана отырып, өмір сүру сапасын жақсартуға, жайсыздықтарды басуға болатынын айтып берді.
Маман кейбір шектеулерді сақтай отырып, бұл кезеңді қиналмай өткеруге болатынын жеткізді. Ол қазіргі уақытта дәрі-дәрмектердің кең спектрі бар екеніне назар аударды: бір-бірінің әсерін күшейтетін қоспалы, сондай-ақ мұрынға арналған спрейлер, көз тамшылары секілді жергілікті препараттар.
""Бұл орайда әртүрлі тамыр тарылтқыш тамшыларға ерекше назар аударғым келеді. Олармен мұқият болу керек. Және дәрігер тағайындаған қабылдау мерзімінен асырмау қажет. Құрамында гормон бар препараттардан қорқудың керегі жоқ, сіз оларға үйреніп кетпейсіз, алаңдамаңыз"", – деп сендірді Дмитрий Ким.
– Адамды осы аурудан толықтай арылтуға бола ма және аллергияға қарсы вакцинация бар ма?
– Өкінішке орай, қазір барлығына көмектесетін әмбебап әдіс ұсына алмаймыз. Бірақ ағзаның белгілі бір аллергендерге әсерленгіштігін төмендету арқылы аурудың себебін емдейтін ""аллергенге тән иммунотерапия"" (АСИТ) деп аталатын емдеу әдісі бар. Оның мәні денеге аллергендердің төмен концентрациясын енгізуде, кейін бірте-бірте мөлшері жоғарылайды. Осылайша, ағза жаттығады. Сөйтіп, ауадағы аллергендердің концентрациясы максималды болған кезде, ағзаға бұрынғыдай қатты әсер етпейді. Бұл иммунотерапияның алдында тексеруден өту керек: арнайы сынақтарға қан тапсыру және аллерголог-иммунологтың кеңесін алу. Соның қорытындысы бойынша шешім қабылданады. Жас ерекшелігі бойынша АСИТ алты жастан бастап алынады. Иә, мұны ""аллергиялық вакцинация"" деп атауға болады.
– Аллергия кезінде жағдайды жеңілдету үшін не істеу керек?
– Бірқатар алдын алу шараларын сақтаған жөн. Мысалы, тозаңнан барынша аулақ болуға тырысу. Шуақты және желді күндерде мүмкіндігінше үй-жайда болу. Терезелерді ашпай, ауа баптағыш қолдану. Мұрынның шырышты қабығында пленка жасайтын арнайы спрейлерді қолдану, осылайша тозаңмен жанасуды азайту. Сыртта медициналық маска мен күннен қорғайтын кең көзілдірік кию. Сырттан келген соң бетті жуып, мұрынды тұзды ерітіндімен шаю, жуыну керек.
Оқи отырыңыз: Маусымдық аллергия мен астмадан қалай арылуға болады? Аллергологпен сұхбат
– Қандай өсімдіктер поллинозды (аллергияның медициналық атауы) тудыруы мүмкін  және бұған алдын ала дайындалуға бола ма?
– Тозаң шығаратын барлық өсімдіктер. Сондай-ақ бұл тозаңның жеткілікті концентрациясы болуы керек және ағзаның сенсибилизациялануы үшін біраз уақыт қажет. Аллергологқа маусымның басталуына бірнеше апта қалғанда баруға болады.
– Қазақстан аумағында қандай маусымдық кезеңдерде поллиноздар жиі дамиды?
– Солтүстік жарты шардың барлық жеріндегідей, кейбір шеткі нүктелерді есептемегенде, бұл – көктем, жаз, күз. Яғни, шөптер немесе ағаштар гүлдейтін кезеңдер.
Біздің аймақта гүлдену кезеңі сәуір айының соңынан мамырдың басына дейін, ағаштар (қайың, терек) гүлдей бастағанда, содан кейін шалғынды шөптер гүлдейді. Шілденің ортасынан қыркүйекке дейін – арамшөптердің гүлденуі (жусан, квиноа және басқалары). Мерзім ауа-райына байланысты өзгеруі мүмкін. Егер бір ай жылырақ болса, онда гүлдену маусымы ертерек басталуы мүмкін.
– Маусымдық аллергияның пайда болуына қандай факторлар ықпал етеді?
– Бірінші кезекте, тұқым қуалайтын бейімділік. Оның үстіне, ата-аналардың немесе аталардың, әжелердің аллергиясының түрі кез келген болуы мүмкін. Екіншісі, тұрғылықты жер әсер етуі мүмкін. Мысалы, егер айналада жусан өссе, онда осы тұрақты байланысқа бола жусанға сезімталдықтың даму қаупі артады.
Оқи отырыңыз: Обыр, аллергия, цирроз. Қымыз қандай ауруларға ем?
– Маусымдық тозаң аллергиясын қандай белгілерден анықтауға болады?
– Тұмау, мұрынның бітелуі, мұрынның қышуы, түшкіру, көздің қызаруы, көздің қышуы. Мұның бәрі жалпы ауырсынумен бірге жүруі мүмкін. Ең бастысы – бұл маусымдық көріністер.
– Поллиноздың себебі сезімтал адамның арнайы тозаң бөлшектеріне реакциясы деп айтуға бола ма?
– Дұрыс, поллиноз – бұл аллергиялық риниттің ерекше жағдайы, ол маусымдық және өсімдік тозаңына сезімталдықпен сипатталады.
Тозаңның ерекше бөлшектері дегеніміз өте дұрыс тұжырым. Салыстырмалы түрде жақын уақытқа дейін аллерген бүтін, біртұтас нәрсе ретінде қарастырылды. Ал қазір зертханалық зерттеулердің арқасында бұл аллергеннің құрамдас элементтерін бөліп тануға мүмкіндік бар. Бұл айқасқан реакцияларды анықтауға көмектеседі. Және АСИТ-ті онсыз елестету қиын.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Кәсіби аллерголог Дмитрий Кимнің кеңестерін ұсынамыз.,,2024-04-24T10:30:00+05:00
mausymdyq-zumys-qazaqstanda-zazda-qosymsa-zumys-qalai-tabuga-bolady,informburo.kz,Маусымдық жұмыс: Қазақстанда жазда қосымша жұмыс қалай табуға болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/mausymdyq-zumys-qazaqstanda-zazda-qosymsa-zumys-qalai-tabuga-bolady,"Жаз қосымша жұмыс істеп, ақша табуға таптырмас уақыт. Себебі жазда көп адам еңбек демалысына шығады, күн де жылы әрі студенттер оқу жылы біткен соң жұмыс істеуге уақыт табады. Осы орайда Информбюро порталы жаз мезгілінде қандай қосымша немесе уақытша жұмыстар сұранысқа ие екенін және қайдан табуға болатынын түсіндіреді.
Сіз пәтерді сапалы жөндеу жасап, резеткі жөндей аласыз ба немесе бала баға аласыз ба? Қабілеттеріңіз бен таланттарыңыз қандай болса да, inDrive.Мастер сервисінде қосымша жұмыс таба аласыз. Сервисте маманның анкетасын толтырып, қызметіңізге сәйкес тапсырыстарға жауап бере аласыз. Тұрғындар қажет ететін қызметтер де көрсетіледі. Соларға жауап беріп, өзіңізге ыңғайлы уақытта іске кірісуге болады.
Мысалы, сервисті пайдаланушылар арасында кілемді химиялық тазалау, дөңгелек ауыстыру, тұрмыстық техниканы жөндеу, репетитор қызметі, аккумуляторды қуаттау, картина ілу, құлыпты жөндеу, ғимаратты не ауланы тазалау, сантехниканы орнату және басқа да қызметтер сұранысқа ие.
inDrive.Мастер қызметі шұғыл жұмыс табуға таптырмас платформа. Оны inDrive қосымшасынан таба аласыз. 2023 жылы “мастер” қызметі 600 мыңнан астам адамның өмірін айтарлықтай жеңілдетіп, мыңдаған адамдарға қосымша табыс табуға мүмкіндік берді.
Мастерлер сағатына орта есеппен 2 мыңнан 5 мың теңгеге дейін табыс табады. Бірақ бұдан да көп болуы мүмкін. Мастердің табысы қолынан келетін дағдылары мен клиенттің сұрауына байланысты. Негізгі жұмысыңыз бітіп, қол босағанда тапсырыстар қабылдап, өзіңізге ыңғайлы уақытта қосымша ақша таба аласыз.
Қоғамдық тамақтану орындарында әсіресе жастар көп жұмыс істейді. Өйткені оларға толық емес жұмыс кестесі ыңғайлы. Жазда көп адам еңбек демалысын алады, сәйкесінше демалу, көңіл көтеру орындарына сұраныс арта түседі. Жазда кез келген қалада не туристік орындарда асхана, кафе, мейрамханадан жұмыс таба аласыз.
Даяшы бір күнде 5-15 мың теңге табуы мүмкін. Жұмыс ауысымы 8 сағаттық немесе 14 сағаттық болуы мүмкін. Даяшының жалақысы неғұрлым көп болса, оған қойылатын талаптар да соғұрлым жоғары болады.
Бармен ретінде де қосымша жұмыс істей аласыз. Бірақ бармен болып 1-2 күн жұмыс істеп кете аламын дей алмайсыз, өйткенң барға жауапты адам боласыз. Бардағы барлық затқа, сусындар мен ыдыстарға жауап бересіз. Бармендердің орташа айлық жалақысы – 250 мың теңге.
Бариста –  ақша табудың тағы бір жолы. Ірі қалаларда кофехана желілері жылдам қарқынмен дамып жатыр, сондықтан баристалар әрдайым қажет болады. Мысалы, Астанада көптеген кофехана жұмыс тәжірибесі жоқ баристаны жұмысқа ала береді. Кофе қайнатуды өздері үйретеді. Мұндай болса сағатына 750 теңгеден 1000 теңгеге дейін төленеді. Тәжірибеңіз болса бір ауысымына 10 мың теңгеден жоғары ақша ала аласыз.
Оқи отырыңыз: Алматы облысында биыл 66 мың жаңа жұмыс орны құрылады. Жұмыс іздегендерге қандай жеңілдіктер бар
Жас болсаңыз, күшіңіз тасып тұрса, өзгелерге қуаныш сыйлағанды жақсы көрсеңіз онда ойын-сауық саласында жұмыс істеп көріңіз. Аниматор немесе аттракциондар паркінің қызметкері ретінде өзіңізді байқап көріңіз. Бұл ешқашан жалықтырмайтын жұмыс.
Ойын-сауық паркінде немесе аниматор болып жұмыс істеу сізге болашақ жұмыстарыңызда көмектесетін бірегей тәжірибелер береді. Сіз іс-шараларды ұйымдастыруды, балалармен және ересектермен жұмыс істеуді және ұйымдастыру мәселелерін шешуді үйренесіз.
Жазғы лагерь кеңесшісі ретінде толық емес жұмыс күні студенттерге қолайлы болуы мүмкін. Бұл әрекет сізге көптеген таныстар, ұмытылмас әсерлер мен естеліктер әкелетіні сөзсіз, бірақ бұл жұмыс сізге сеніп тапсырылған балалар үшін жауапкершілікті де қамтитынын ұмытпаңыз. Кеңесшілерге арналған жұмыс туралы хабарландырулар көбінесе 100-ден 150 мың теңгеге дейін жалақы ұсынады.
Оқу бітірсеңіз не болмаса журналистика не филология факультетінде оқып жатсаңыз, бос уақытыңызда копирайтер болып жұмыс жасай аласыз. Тапсырысқа мәтін жазу ақша табуға ғана емес, сонымен қатар дағдыларыңызды жетілдіруге, жаңа нәрсені үйренуге мүмкіндік береді.
Мектеп оқушыларының жазда демалысқа шығатынын ескерсек, бұл уақытта репетиторлық қызметке сұраныс артады. Біліміңіз болса, әрі төзімді  болсаңыз онда өзгелерге білгеніңізді үйрету арқылы ақша таба аласыз. леді. Кеңсеге бармай-ақ та кез келген жерде отырып онлайн сабақ берсеңіз болады. Уақытыңызды да, ақшаңызды да үнемдейсіз.
""Жасыл ел"" – жастарды жұмысқа орналастыруға бағытталған негізгі мемлекеттік бағдарламалардың бірі. Студенттер мен жастар жазда көгалдандыру және абаттандыру жұмыстарына қатысып, қоғамға пайдасын тигізе алады. Сондай-ақ, өңірлік жастар ресурстық орталықтарына барып жұмысқа орналастыру мәселелері бойынша кеңес алуға болады.
""Жасыл ел"" бағдарламасына қатысатын жастар жасыл аймақтар мен қалалар, елді мекендердегі дендросаябақтарды құруға қатысады. Елді мекендерге жақын маңдағы орман, бақтардың демалыс аумақтарын тазалап, суғарып, әктеп, көріктендіреді.
Оқи отырыңыз: ""Дипломмен – ауылға"": Алатау қаласына енген ауылдарға жұмысқа барғандарға жәрдемақы төлеу тоқтатыла ма
Бүгінде ""Жасыл ел"" республикалық штабы жалпы мемлекеттік жастар қозғалысына айналды.
Еңбек маусымына 2024 ж. 1 маусым жағдайы бойынша 14 жастан 34 жасқа дейінгі (қоса алғанда) жастар қатыса алады.
Дегенмен ""Жасыл ел"" бағдарламасына тіркелу өтіп кетті. Еңбек маусымына қатысу үшін жастар қалалар мен аудандардың жастар ресурстық орталықтарына барып, мына құжаттарды тіркеу қажет:
in D rive.мастера : inDrive сервисінің ішіндегі кез келген күнделікті ситуацияда көмек көрсетуге арналған қызмет.
HeadHunter.kz : Қазақстандағы жұмыс іздеуге арналған ең ірі сайттардың бірі. Мұнда қосымша жұмысқа қатысты көптеген хабарландыру таба аласыз.
Rabota.nur.kz : бос жұмыс орындары көп, соның ішінде қосымша жұмыс табуға болатын танымал платформа.
OLX.kz : Жеке тұлғалар мен компаниялардың хабарландырулары жарияланады. Дегенмен сервисті қолданғанда алаяқтардан абай болыңыз. Жұмыс беруші туралы ақпаратты тексеріңіз.
LinkedIn : компаниялар мен рекрутерлер ұсынатын жұмыс орындарын таба алатын кәсіби желі.
Kwork.kz : копирайтинг, дизайн, бағдарламалау және басқа да саладағы тапсырыстар табуға болатын фрилансерлерге арналған қазақстандық платформа.
Freelance.kz : уақытша жұмыс пен жобаларды табуға арналған ресурс.
Upwork и Freelancer : шетелдік тапсырыс берушілердің жобаларын табуға болатын халықаралық платформалар.
Жұмыс іздеген кезде жұмыс берушілер туралы ақпаратты тексеріңіз. Telegram-да ғана байланысу мүмкін болса, онда оған күмәнмен қараңыз, өйткені олар алаяқтар болуы мүмкін.
Оңай жұмысқа тым көп ақша ұсынатын жұмыс берушілерден сақ болыңыз. Уәде еткен жұмыс жағдайларын тексеріңіз. Тым мінсіз болып көрінсе, олар сізді алдауы мүмкін.
Ең бастысы, жеке мәліметтерді, яғни ЖСН, жеке куәлік нөмірі және банк деректемелерін ешкімге бермеңіз. Тексерілген платформаларды пайдаланыңыз, ақпаратты мұқият тексеріңіз және тәжірибесі мол адамдардан кеңес сұраңыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қосымша жұмыс істеп, сағатына орта есеппен 2-5 мың теңге табуға болады.",,2024-07-18T17:28:35+05:00
nandy-qalai-zeu-kerek-dietolog-kenesi,informburo.kz,Нанды қалай жеу керек? Диетолог кеңесі,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/nandy-qalai-zeu-kerek-dietolog-kenesi,"Нан ұзақ сақталуымен, тойымды болуымен және бойға күш-қуат беруімен өзге тамақтардан ерекшеленеді.
Нанның құндылығы қандай?
Оқи отырыңыз: Қазақстанда нан бір жылда 9% қымбаттады. Ең арзан баға Батыс Қазақстанда тіркелген
Наннан түбегейлі бас тартса не болады?
Біз бұл сұрақты диетолог маман Қымбат Жанғазықызына қойдық.
""Нанды глютенге төзбейтін, бидайға аллергиясы бар және қант диабетіне шалдыққан жандарға жеуге болмайды. Ал қара бидай нанын гастрит, асқазан жарасы, бауыр және өт қабының аурулары бар жандарға жеуге рұқсат етілмейді. Нанның кейбір түрлеріне өнім өндірушілер қоспа қосады, дәм арттырғыш пен иіс бергіш заттар қосады, бұл нанның пайдасын азайтады. Сондықтан, нан сатып алғанда сыртындағы қағазынан құрамын да оқып алғаныңыз абзал . Өйткені, қымбат нанды табиғи қоспалардан жасайды, консерванттар мен ароматизаторларды қоспайды. Қымбат нанның құрамы құнарлы. Жалпы, нанды үйде дайындағаннан артығы жоқ"", – дейді диетолог Қымбат Жанғазықызы.
Алайда әлем бойынша нанды қадір тұтпайтын халық кемде-кем. Қазақ жеті шелпек, бауырсақ тәрізді ұлттық мәзірдің өзегін ұннан жасайды. Орыс халқы үшін қадірлі кулич, құймақ тәрізді тамақтар да ұннан жасалады. Америкалық бургердің де құрамы ұннан тұрады.
Нутрицолог Дана Ержанқызының пікірінше, нан тек аз тұтынған жағдайда ғана пайдалы. Нан таңдағанда ең бастысы ұнның түріне назар аудару керек.
""Ең пайдалы нан дәнді дақылдан жасалғаны. Мұндай нанның құрамында диеталық талшық және ағзаға пайдалы кейбір дәрумендер болуы мүмкін. Сондықтан, егер оның құрамына ірі ұн, тұз, су, мысалы, өңделмеген зығыр немесе чиа дәндері кірсе, онда мұндай нан пайдалы қасиеттерге ие деуге болады. Ол астықтағы барлық құндылықтарды сақтайды. Бұл нанда витаминдер, аминқышқылдары, көмірсулардың әртүрлі түрлері бар. Ал нанның басқа түрлерінде көбіне қант пен иістендіргіш қоспалар болады, олар денсаулыққа зиян. Көбіне ақ нанда қоспа, крахмал көп. Жүрек, қан-тамыр жүйесінде ақауы бар, артық салмаққа ие адамдар рационынан ақ нанды алып тастап, дәнді дақылдан жасалған нанға көшкені жөн "", – деп түсіндірді нутрицолог Дана Ержанқызы.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазіргі таңда диетологтардың көбі нанды жемеуге кеңес береді. Бұл қаншалықты дұрыс?,,2024-05-20T16:50:33+05:00
psoriaz-zuga-ma-zane-ony-qazaqstanda-tegin-emdetu-usin-ne-kerek-dermatologpen-suxbat,informburo.kz,Псориаз жұға ма және оны Қазақстанда тегін емдету үшін не керек? Дерматологпен сұхбат,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/psoriaz-zuga-ma-zane-ony-qazaqstanda-tegin-emdetu-usin-ne-kerek-dermatologpen-suxbat,"Псориаз терінің созылмалы қабынуымен байланысты ауру. Псориаз кезінде науқастың денесінде қызыл түсті бөртпелер мен ақшыл түсті қабыршықтар пайда болады. Көбінесе тұқым қуалайтын бұл ауру қышиды және адамда ауырсыну сезімі пайда болады. Сондай-ақ дәрігерлер оның психологиялық себебі көп екенін, адамға моральдық тұрғыдан қиындық тудыратынын айтады.
Аурудың атауы гректің ""Psora"" ""тырнау"" деген сөзінен шыққан. Халықаралық статистикалық мәліметтерге сүйенсек, шамамен жер бетіндегі адамдардың 3 пайызы осы ауруға шалдығады және көбінесе 15 пен 45 жас аралығындағы азаматтар ауырады. Ауру өмір үшін аса қауіпті болмаса да, емделуі қиын.
Мамандар аурудың туындауының басты төрт себебін атайды:
Оқи отырыңыз: Қарбыздан уланбау үшін не істеу қажет? Дәрігер кеңесі
Алматы қалалық №2 емхананың дерматолог дәрігері Азадям Ибрагимова псориаздың туындау себебі мен Қазақстанда бұл ауруға шалдыққандарға қандай көмек көрсетілетіні туралы әңгімеледі. Дәрігердің айтуынша, 2020 жылы енгізілген псориаздың ауыр түрін тегін емдеу бағдарламасының арқасында емнің оң нәтижесін көріп жатқандар көп.
– Бұл ауру қалай басталады?
– Дәл қазір Қазақстанда бұл аурулар балаларда да жиі кездесіп жатыр. Бастапқы кезде безеу секілді бөртпелер пайда болатындықтан, оны ажыратып алу қиын. Дегенмен оны шығатын орындарының ерекшеліктеріне қарай ажыратуға болады. Көбінесе дененің түкті бөлігі мен аяқ-қолға шығады. Сосын құлақтың артқы бөлігінде пайда болады. Мысалы, әріптестеріміз Солтүстік Қазақстан облысында зерттеу жүргізген болатын. Нәтижесінде псориаздың құлақ және басты бірінші зақымдайтыны анықталды. Дегенмен дененің қай бөлігіне шығатыны әр адамда әртүрлі.
– Псориаз ауруы тұқым қуалайды деген рас па?
– Егер псориаз ата-әжелеріңізде, ата-аналарыңызда болса, сізге де жүз пайыз шығады деген сөз емес. Бұл тек бейімділіктің бар екенін білдіреді. Әсіресе қатты күйзеліс кезінде шығуы мүмкін. Яғни алдын алатындай жағдай жасалмаса, шығуы мүмкін. Біз алдымызға науқас келген кезде оны бастан-аяқ тексеріп қана қоймай, отбасылық анамнез жасаймыз. Осы талдау барысында көп жағдайда жақындарында болғаны анықталады.
– Бұл ауру жұқпалы ма? Сырт көзге жұғатын ауру секілді болып көрінеді және қоғамның да жиіркенішпен қарайтынын жасыра алмаймыз.
– Псориаз аса қауіпті ауру болмаса да, созылмалы індетке жататындықтан жан-жақты зерттелген. Әсіресе психосоматика тұрғысынан. Қазір медицина әлдеқайда дамыған. Барынша аурудың алдын алу жолын іздейміз, вакцина жасап шығарамыз және психологиялық себебін анықтаймыз. Мысалы, онкологияны өкпе-реніш, кек алумен байланыстырсақ, псориаз махаббатқа зәрулік, өзіне берер бағаның төмендігімен, болып жатқан оқиғаның немесе белгілі бір адамның өзіне жақпауымен байланысты болуы мүмкін. Терінің қызметі бөліп шығару, тыныс алу және алмасу. Ең көп жүйке талшықтары осы теріде орналасқан. Яғни тері ауруы жүйкесіне тиетін бірнәрсе болып жатыр деген сөз. Өмірде бұл туралы ашық айта алмағандықтан, ол терісі арқылы адамдарды немесе бір ситуацияларды өзінен алыстады. Псориаздың денеге жылдам таралатыны рас, бірақ бұл жұқпалы ауру емес. Дегенмен оны бірден бастала салысымен емдеткен абзал. Яғни мұның барлығы псориазды кешенді түрде емдеу қажет екенін көрсетеді.
Оқи отырыңыз: Күйік пен теміреткіге шипа. Жантақ пен түйе сүтін қалай емдік мақсатта қолдануға болады
– Қазақстанда алты мыңнан астам адам псориазбен есепте тұр. Оларға мемлекет тарапынан қандай да бір қолдау көрсетіле ме?
– Жыл басындағы есеп бойынша елімізде 6242 науқасқа псориаз диагнозы қойылған. Осылардың отыз пайызының жағдайы асқынған. Яғни ауру орташа немесе орташа ауыр түрінде таралған. 2020 жылдан бастап псориаз тегін амбулаториялық дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етілуі тиіс аурулар тізіміне енді. Емдеу процесі медициналық сақтандыру шеңберінде жүзеге асады. Дәл қазір псориазды емдейтін фототерапия әдісі өз жемісін беріп жатыр. Яғни науқастар посриазбен есепке тұрғаннан кейін қажет дәрі-дәрмек пен емді тегін ала алады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Шамамен жер бетіндегі адамдардың 3 пайызы осы ауруға шалдығады.,,2024-08-05T16:00:00+05:00
qarbyzdan-ulanbau-usin-ne-isteu-qazet-dariger-kenesi,informburo.kz,Қарбыздан уланбау үшін не істеу қажет? Дәрігер кеңесі,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/qarbyzdan-ulanbau-usin-ne-isteu-qazet-dariger-kenesi,"Қарбыз маусымы маусым, шілде айларында басталып, қыркүйекке дейін жалғасады. Сәйкесінше, дәл осы кезеңде қарбыздан уланған жандардың саны да күрт өседі. Қарбыздан уланған адамға алғашқы көмекті қалай көрсету керек? Қарбыздан уланудың алдын алу жолдары қандай? Осы және өзге де сұрақтарымызға Астанадағы 12 қалалық емхананың салауатты өмір салты жөніндегі дәрігері Рузанна Жанболатқызы жауап берді.
– Рузанна Жанболатқызы, алдымен бізге қарбыздан уланудың ең көп таралған симптомдары туралы айтып берсеңіз.
– Қарбыздан уланған адамның бойында әлсіздік пайда болады. Жүрегі айнып, лоқсып, күніне бірнеше рет құсуы мүмкін, іші өтеді. Сондай-ақ, дене қызуы көтеріліп, қан қысымы төмендеп, пульсі жоғарылайды.
–  Науқас қарбыздан уланғанын білу үшін қандай талдау (анализ) тапсыруы тиіс?
– Қарбыздан уланған адам жалпы қан талдауын, жалпы зәр талдауын, қанның биохимиялық көрсеткіштерін, K, Na, Са- электролиттер мөлшерін анықтауы қажет.
– Қарбыздан уланған кезде улану процесі көбіне бактериялардың әсерінен бола ма, әлде пестицидтердің бе?
– Адам осы екі жағдайда да улануы мүмкін. Қарбыздың құрамында 100 грамға шаққанда 15 грамм қант болғандықтан, оны белгілі бір деңгейде сақтау және тасымалдау шарты бұзылған кезде құрамындағы бактериялар өте тез көбейеді. Өкінішке қарай, қарбызды өсіру және өңдеу шаруашылығында адам денсаулығына қауіпті көптеген пестицидтер мен нитраттар өте көп мөлшерде қолданылады. Нитраттардың мөлшері 1 килограмға шаққанда 60 миллиграмм ғана болу керек. Одан асып кетсе адамның улану қаупі жоғарылайды.
Оқи отырыңыз: Шілденің ортасында Қазақстанда күн ерекше ысиды. Аптап ыстықтан қалай қорғанған дұрыс
– Қарбыздан уланған адамдардың ең көп тіркелетін уақыты қай кез?
–  Қарбыздан уланған адамдардың ең көп тіркелетін уақыты жаздың маусым айынан басталады. Ал, ең жоғары көрсеткіш шілде мен тамыз айларына келеді.
– Қарбыздан улануға бейім топтар бар ма? Мысалы, балалар, қарттар дегендей?
– Қант диабетімен ауыратын адамдар, созылмалы өт жолдары, ұйқы безі және бүйректің созылмалы аурулары, сонымен қатар, жүрек-қан тамыр жүйесінің созылмалы аурулары бар науқастарға қарбызды тым көп мөлшерде жеуге болмайды. Жас ерекшелігіне байланысты кішкентай балалар мен қарт адамдарға да өте сақ болу қажет.
– Қарбыздан уланудың алдын алу жолдарын айтсаңыз.
– Қарбыздан уланған адамға ең алғашқы көмекті қалай көрсету қажет? Қандай дәрі беріп, қандай процедура жасалғаны дұрыс?
– Ең алдымен ""Жедел жәрдем"" шақыруыңыз керек. Уланған адамға үйде энтеросорбенттер (белсенді көмір, ""Полисорб"", ""Смекта"" сорбенттері) беру қажет. Уланған адам өте көп су жоғалтатындықтан, оған аз-аздан су немесе ""Регидронды"" суға ерітіп беріп отырған абзал. Сосын міндетті түрде дәрігердің көмегіне жүгіну керек.
Оқи отырыңыз: Нанды қалай жеу керек? Диетолог кеңесі
– Қарбыздан уланған ағзаның қалпына келу процесі қанша уақытқа созылуы мүмкін?
– Ол науқастың қарбыздан улану деңгейіне байланысты жеңіл, орта және ауыр дәрежелі болып бөлінеді. Бұл мерзім бір аптадан бір айға дейін, кейде ауыр жағдайда одан да көп уақытқа созылуы мүмкін. Әсіресе созылмалы ауруы көп, егде жастағы адамдардың, иммундық жүйесі енді қалыптасып келе жатқан бүлдіршіндердің сауығып кету уақыты ұзағырақ болуы мүмкін.
Айта кететін жағдай, енді ғана қосымша тамақ беріп бастаған 6 айдан 3 жасқа дейінгі балаларға қарбызды мүлдем бермегеніңіз абзал.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",6 айдан 3 жасқа дейінгі балаларға қарбызды мүлдем бермеген абзал.,,2024-07-17T17:38:00+05:00
sildenin-ortasynda-qazaqstanda-kun-erekse-ysidy-aptap-ystyqtan-qalai-qorgangan-durys,informburo.kz,Шілденің ортасында Қазақстанда күн ерекше ысиды. Аптап ыстықтан қалай қорғанған дұрыс,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/sildenin-ortasynda-qazaqstanda-kun-erekse-ysidy-aptap-ystyqtan-qalai-qorgangan-durys,"""Қазгидромет"" мәліметінше, шілде айының бірінші онкүндігінің соңы мен екінші онкүндігінің басында ауа температурасы қайтадан көтеріліп, республиканың басым бөлігінде ыстық болады. Осы орайда №2 емхананың жалпы практикалық дәрігері Ерназ Баритов аптап ыстықтан қорғану жолдарын түсіндірді.
Синоптиктердің мәліметінше, шілде айының бірінші онкүндігінде Қазақстанның басым бөлігінде ауа райы тұрақсыз болады. Солтүстік-батыс, солтүстік және оңтүстік-шығыстағы таулы аудандарда қатты жаңбыр жауып, найзағай ойнайды. Ал елдің оңтүстік бөлігінде шаңды дауыл тұрады.
Бірінші онкүндікте аптап ыстықтың басылуы:
""Бірінші оңкүндіктің соңы мен екінші онкүндіктің басында республиканың басым бөлігінде ыстық болады. Артынша аз уақыт қатты жел болып, бұршақ аралас жаңбыр жауады. Сондай-ақ шаңды дауыл тұрып, күн салқындай түседі"", – делінген хабарламада.
Оқи отырыңыз: Инсульт алғандардың 70 пайызы мүгедек боп қалады. Бұған қалай жол бермеуге болады
Ауа температурасының құбылуы:
№2 емхананың жалпы практикалық дәрігері Ерназ Баритов биыл жазда аптап ыстық болмаса да, салыстырмалы түрде өзге маусымдарға қарағанда әлдеқайда ауа температурасы жоғары болатындықтан, сақтық амалдарының артық болмайтынын айтады. Дәрігердің айтуынша, ауа температурасының жоғарылауы белгілі бір топтағы адамдар үшін қауіпті болуы мүмкін.
""Тәуекел тобына бірінші кезекте егде жастағы адамдар кіреді. Жас қосылған сайын дененің терморегуляция қабілеті төмендейтіндіктен, егде жастағы адамдар үшін күн ыстық кезде жүру қауіпті. Ата-әжелерде жүрек-қантамырлары мен тыныс алу жүйесімен байланысты созылмалы аурулар жиі кездеседі. Ал бұл аурулар ауа температурасы жоғары болған кезде асқынуы мүмкін"", – деді дәрігер.
Оқи отырыңыз: Ішімдік пен темекіге әуестер неге емделуге асықпайды? Психиатр дәрігермен сұхбат
Мұнымен қатар Ерназ Баритов балалар мен сәбилердің де осал топқа кіретінін айтады. Себебі оларда терморегуляция механизмі әлі толық дамымаған. Осының себебінен температураның өзгеруіне сезімтал болып келеді. Нәрестелер әсіресе сусыздану және ыстық соғу қаупіне жиі ұшырайды.
""Бұл санатқа созылмалы аурулары бар адамдар да кіреді. Мысалы жүрек-қан тамырлары аурулары, қант диабеті, тыныс алу органдарының аурулары және басқа да созылмалы аурулары бар науқастар ыстық ауа райында асқыну қаупіне көбірек ұшырайды. Жоғары температура симптомдарды, жалпы денсаулықты нашарлатуы мүмкін. Сондай-ақ жүкті әйелдерде сусыздану және күйзеліске түсу қаупі жоғары болады. Сол себепті аталған топтағы адамдар сусыздануды болдырмау үшін суды жеткілікті мөлшерде ішкені абзал. Шамамен 11:00-ден 16:00-ге дейін көп жүрмей, жеңіл әрі бос тұратын киім кигені пайдалы. Қызып кетуді болдырмау үшін мақта немесе зығыр сияқты табиғи матадан жасалған киім киюге болады. Бұдан өзге теріңізді зиянды ультракүлгін сәулелерден қорғау үшін қалпақ, күннен қорғайтын көзілдірік және жоғары SPF крем жағыңыз"", – деді Ерназ Баритов.
Дәрігердің айтуынша, осы қарапайым нұсқаулық көптеген аурудың алдын алуға көмектеседі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Дәрігер аптап ыстықта қимыл-қозғалысты шектеп, мақта немесе зығыр сияқты табиғи матадан жасалған киім киюге кеңес берді.",,2024-07-09T10:16:00+05:00
bank-kartasynyn-derekterin-suraidy-telefon-alayaqtarynan-qalai-qorganuga-bolady,informburo.kz,"""Банк картасының деректерін сұрайды"". Телефон алаяқтарынан қалай қорғануға болады?",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/bank-kartasynyn-derekterin-suraidy-telefon-alayaqtarynan-qalai-qorganuga-bolady,"Kaspersky Who Calls қосымшасының мәліметінше, 2023 жылғы қаңтар-қараша айларында Қазақстандағы спам қоңырауларын алған пайдаланушылардың үлесі 76,3 пайызды құрады. Бұл ретте шамамен үштен бірі, яғни 30,3%-ы алаяқтармен бетпе-бет келген және жыл бойы мұндай қоңыраулар саны артпаса, азаймаған. Алаяқтар бұрынғыдан да белсенді бола бастағаны байқалады.
Банк қызметкерлерінің атынанын қоңырау шалу – алаяқтар қолданатын ең танымал схемалардың бірі. Әдетте пайдаланушыға шоттық жазбасында күдікті әрекет болғанын хабарлайды. Алаяқтар әңгіме барысында банк картасының деректерін, құпия сөзін, пин-код пен басқа да ақпаратты біліп алуға тырысады. Оған қоса басқа ""қауіпсіз"" шотқа ақша аударуды сұрауы мүмкін.
Тағы бір схема – құқық қорғау қызметкерлерінің атын жамылып хабарласу. Олар адамға тергеу ісі жүріп жатқанын айтып, әңгіме барысында жеке ақпаратын немесе банк картасының деректерін алуға тырысады.
Алаяқтар жүлде ұтып алғанын хабарлап та қақпанға түсіргісі келеді. Көбінесе автокөлік ұтып алғанын, ал оны алу үшін өз деректерін енгізу керек екенін айтып, фишинг сайттің сілтемесін жібереді. Ал мұндай сайттарға деректерді енгізсе қылмыскердің тұзағына түсу оп-оңай. Алаяқтар жүлдені рәсімдеу үшін шағын комиссия төлеуді сұрауы мүмкін.
Оқи отырыңыз: Банк карталарымен жасалатын алаяқтықтың қалай алдын алуға болады?
Бұрынғыдай хабарландыру сайттарынан да жиі қоңыраулар түседі. Қандай да бір заңды ұйымның қызметкері пайдаланушыға хабарласып, тауарын сатып алуды және ақшаны картаға аударуды ұсынады. Содан кейін ол жалған веб-сайттың сілтемесін жіберіп, қажет жолдарды толтыруды сұрайды. Банк картасының деректерін, пин-код енгізген соң алаяқ шоттағы ақшаны ұрлай алады.
""Телефон алаяқтығы тек Қазақстанда ғана емес, басқа елдерде де басты киберқауіптердің бірі болып отыр. Мұндай жағдайлардың көбеюіне киберқылмыскерлердің схемалары әлі де тиімді жұмыс істеп жатқанын көрсетеді. Қолданушылар да олардың жемтігіне айналып отыр. Оған қоса алаяқтар мессенджерлер арқылы қоңырау шала бастады. Алаяқтар алдап-арбау схемаларын сол кездегі оқиғаларға қатысты бейімдейді. Мысалы, қазір Жаңа жыл мерекесіне қатысты схема ойлап табуы мүмкін. Сол себепті қолданушылар жыл соңына қарай барынша қырағы болғаны жөн"", – деді Касперский зертханасының Қазақстандағы, Орталық Азия мен Монғолиядағы басқарушы директоры Валериий Зубанов.
Телефон алаяқтығынан қорғану үшін Kaspersky Lab сарапшылары келесідей кеңес береді:
Деректер 2023 жылғы қаңтар-қараша айларында Kaspersky Who Calls қосымшасының дерекқорына күдікті нөмірлерді енгізген пайдаланушылардың анонимді шолулары (шағымдары) арқылы алынды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2023 жылы Қазақстанда қолданушылардың үштен бірі дерлік телефон алаяқтарына тап болған.,,2023-12-14T14:00:00+05:00
darigerge-terapevt-zoldamasynsyz-qalai-tikelei-zazyluga-bolady,informburo.kz,Дәрігерге терапевт жолдамасынсыз қалай тікелей жазылуға болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/darigerge-terapevt-zoldamasynsyz-qalai-tikelei-zazyluga-bolady,"1 сәуірден бері Қазақстан азаматтары бейінді дәрігерлерге терапевтің жолдамасын алмай-ақ қарала береді. Осылайша дәрігерге кезек күту уақыты анағұрлым қысқарады. Алайда бұл жаңашылдық барлық пациентті қамтымайды. Әрі бейінді дәрігерлердің санаты да шектеулі. ЛОР, тіс дәрігері, травматолог, психолог, онколог, дерматолог, кардиолог, невропатолог және хирургтың қабылдауына тікелей жазылу үшін не істеу қажет? Мұны Информбюро порталы түсіндіреді.
Денсаулық сақтау министрлігі мамандандырылған медициналық көмек беру ережелерін бекіту туралы бұйрықты 2022 жылы әзірленгенімен, құжат енді ғана ресми күшіне еніп отыр. Министрліктегі медициналық көмекті ұйымдастыру департаменті басқармасының басшысы Әсел Қыдырәлиеваның сөзінше, содан бері азаматтар мен дәрігерлердің шағымдарын есепке ала отырып ақпараттық жүйелерді жетелдіру жұмыстары жүргізілген.
Келесі жағдайларда арнайы мамандарға тікелей жазылуға болады:
Оқи отырыңыз: Дәрігерге қалай онлайн жазылуға болады? Шағын нұсқаулық
Бейінді мамандарға медицина қосымшасында (Damumed) немесе call-орталыққа хабарласып жазылуға болады. Call-орталықтар аймақтарда енді қосылады. Осылайша дәрігердің қабылдауына емханаға немесе Астанадағы 109 call-орталығы секілді арнайы нөмірге хабарласу арқылы жазылуға болады.
""Әр емхананың өзіндік механизмі, ақпараттық қосымшалары, түрлі медициналық ақпараттық жүйелері әзірленді. Сол арқылы онлайн немесе тіркеу бөлімі арқылы жазылуға болады. Кейбір емханада әлі күнге дейін кезекке тұру ұажет. Сондықтан әр емхананың маманға жазылу механизмі әртүрлі"", – деді денсаулық сақтау вице-министрі Тимур Сұлтанғазиев.
Кардиолог, ревматолог, эндокринолог секілді бейінді маманның диспансерлік есебінде тұрған пациенттер аталған мамандарға терапевт жолдамасынсыз call-орталық арқылы хабарласып немесе Damumed қосымшасы арқылы жазыла алады.
Бұған дейін дәрігерге жазылу кестесі екі күннен бір аптаға дейін ашық болса, қазіргі таңда – кем дегенде 15 күнге ашық. Мұны бір айға жеткізу жоспарланып отыр.
Ал терапевтке eGov порталы және eGov mobile қосымшасы, Damumed сайты және мобильді қосымшасы арқылы онлайн жазылуға болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","ЛОР, тіс дәрігері, травматолог, психолог, онколог, дерматолог, кардиолог, невропатолог және хирургтың қабылдауына тікелей жазылуға болады.",,2024-04-17T15:45:35+05:00
granttar-men-tegin-tagylymdama-qazaqstandyqtar-qandai-it-zobalarga-qatysa-alady,informburo.kz,Гранттар мен тегін тағылымдама. Қазақстандықтар қандай IT жобаларға қатыса алады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/granttar-men-tegin-tagylymdama-qazaqstandyqtar-qandai-it-zobalarga-qatysa-alady,"Әлемде белсенді және табысты жүзеге асырылып жатқан корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік (ESG) туралы жиі айтылып жүр. Компаниялар өз қаржысын бизнесін дамытуға ғана емес, білім беру, медицина, ғылым, экология секілді маңызды салаларға инвестиция жасай отырып, қоғамдағы өзекті мәселелерді шешуге үлес қосады.
Корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік IT-компаниялар үшін де өте маңызды. Жаңа технологиялар қарыштап дамыған заманда IT-компаниялар экономикада шешуші рөл атқарады әрі қоғамға оң ықпал етеді. Қазақстанда да адамдардың өмірін жақсартуға, әлеуметтік және экологиялық мәселелерді шешуге үлес қосатын компаниялар қатары артып келеді.
ESG – қоршаған орта, әлеуметтік жауапкершілік және басқару дегенді білдіреді. Компаниялар әлеуметтік жауапкершілікке назар аудару арқылы өз беделін арттырып қана қоймай, серіктестері мен клиенттерін жақсы жобаларға қатысуға шақырады әрі қарапайым адамдардың өмірін өзгертуге атсалысады.
Әлеуметтік жауапкершілік компанияның өз еркінде, оны ешкім міндеттей алмайды. Десе де ESG тәжірибесін енгізген компаниялардың қоғамда бағасы артып, инвесторларға тартымды бола түседі әрі еңбек өнімділігі жоғарылайды.
Зерттеулерге сүйенсек, тұтынушылардың 77%-ы ESG жобалары бар компанияларға көбірек жүгінеді. Ал инвесторлардың 73%-ына компанияларда әлеуметтік жобалардың болуы өте маңызды, яғни бұл олардың инвестициялық шешімдеріне тікелей әсер етеді.
Қазақстанда да адамдардың өмірін жақсартуға, әлеуметтік және экологиялық мәселелерді шешуге үлес қосатын IT-компаниялар аз емес. Бүгін біз солардың бірқатарын таныстырамыз.
Қазақстанда IT саласында әлеуметтік жобалар жасап жүрген компаниялар туралы айтқанда ең алдымен Astana Hub халықаралық IT-стартаптар технопаркі ойға келеді. Astana Hub өте көп жобаларды қолдайды. Соның бірегейі – Startup Orda деп аталатын аймақтық стартап-инкубаторлар желісі . 2022 жылы ашылған бағдарлама қатысушыларына тәлімгерлік, оқыту ғана емес, таңдалған стартаптарға қаржылық қолдау көрсетілді.
Сондай-ақ, Astana Hub экономикадағы өндірістік секторларды жақсарту үшін ғылыми-зерттеу институттары, университеттер, ғылыми және инженерлік зертханалар мен кәсіпорындар арасындағы ынтымақтастықты ынталандыру мақсатында гранттық бағдарламалар ұсынады. Олардың арасында өндірістік сектор ғана емес, халықтың әлеуметтік осал топтарының өмір сүру сапасын жақсартуға бағытталған инклюзивті инновациялардың арнайы консорциумдары бар. Гранттың ең көп сомасы 1 миллион теңгені құрайды. Басым бағыттар – жасанды интеллектіні дамыту, су ресурстарын ұтымды пайдалану, энергетика және машина жасау, ауыл шаруашылығы, денсаулық сақтау және т.б.
Astana Hub жекеменшік мектептерде IT мамандарын даярлауға арналған Tech Orda атты қаржыландыру бағдарламасын іске асырып келеді. Қаржыландыру сомасы – бір студентке 600 мың теңгеге дейін. Бұл бағдарлама Қазақстанның барлық аймағында ІТ-мектептердің ашылуына әрі білікті мамандар даярлауға ықпал етеді.
Оқи отырыңыз: Әлеуметтік жобаларға 1 млн теңге грант беріледі. Кімдер қатыса алады?
Қазақстанда әлеуметтік жобаларға баса назар аударатын компаниялардың бірі – inDrive. Көлік және қалалық қызмет көрсетуге арналған жаһандық платформа жобалары ауыл тұрғындарын да қамтиды.
Supernovas – шағын елді мекендердің балаларына арналған коммерциялық емес жоба. Компания футбол алаңдарын жалға алып, балаларға арналған тегін жаттығулар өткізеді. Бапкерлерді іріктеп, футбол алаңдарын толығымен жабдықтап, балалардың футбол ойнауына жағдай жасайды. Балалардың спортқа деген махаббатын арттыруды көздейтін бұл жоба Қазақстанның 10 ауылы мен елді мекенінде жүзеге асырылып жатыр.
Өңір жастарына арналған көшбасшылық Begin_it жобасы балалар үйлерінің, мектеп-интернаттардың және ауылдық мектептердің дарынды балаларын анықтауға, сондай-ақ олардың жаңа технологиялар саласында мансап құруына көмектесуге бағытталған әлеуметтік-білім беруді көздейді. Іріктелген қатысушылар бағдарламалау негіздері бойынша бір жыл бойы қашықтан тегін білім алады. Балалар көпшілік алдында сөйлеуді үйренеді. Оған қоса Алматы тауларында апталық оқу лагеріне қатысады. Кәсіби мамандардың қолдауымен жасаған әлеуметтік жобаларын қорғайды. Үздік қатысушылар білім гранттары мен бағалы сыйлықтарға ие болады.
Spark Lab – Алматы университеттерінің студенттерін Қазақстандағы әлеуметтік маңызды мәселелерді шешуге бағытталған жобаларда жұмыс істеу үшін біріктіретін inDrive жобалау және білім беру зертханасы. Студенттер сәтті жүзеге асырылған SparkLab IT жобалары қатарында ""Мусору.нет"", GreenVision, ""Метеодрон"", inRoad, пластикті қайта өңдеу шағын орталығын құру, мұнай төгілуін спутниктік бақылау жобалары бар.
One Technologies IT-компаниясы білім беру жобасы аясында OneLab атты тегін оқу және тағылымдамадан өту бағдарламасын ұсынады. Іріктелген қатысушылар тегін білім алып қана қоймай, ақы төленетін тағылымдамадан өтіп, жоба әзірлеп, сертификатқа ие болады. Ең үздіктері компанияға жұмысқа тұрады. Жобаға 3-4 курс студенттері, сондай-ақ IT университеттердің магистранттары қатыса алады және тағылымдама төрт бағытының бірін таңдай алады.
Samsung Electronics компаниясы ғылым мен техниканың көмегімен айналасына көмектескісі келетін жас стартап иелеріне арналған Solve for Tomorrow республикалық конкурсын үш жылдан бері өткізіп келеді. Бұл байқауға 13 пен 18 жас аралығындағы орта мектеп оқушылары қатысады. Бұл әлеуметтік жоба әлемнің 23 елінде бар. Қатысушылар бағдарламаға енгеннен кейін қоғам алдында тұрған қиындықтар мен тәуекелдерді еңсеру үшін инновациялық шешімдерді әзірлеп, алты ай бойы стартаптарымен жұмыс істейді. Олардың міндеті – ғылым, технология, инженерия және математика (STEM) көмегімен өзекті әлеуметтік мәселенің шешімін табу. 2023 жылы 1600-ден астам оқушы қатысуға өтініш білдірді. Финалға жолдама алған жеңімпаздар мен жүлдегерлер қомақты ақшалай сыйлықтармен марапатталды.
Samsung Innovation Campus – 2017 жылы іске қосылған жоба. Мұнда әртүрлі жастағы мектеп оқушылары мен студенттер мобильді қосымшаларды әзірлеу, Big Data-мен жұмыс істеу немесе жасанды интеллект, машиналық оқыту курсы сияқты заманауи IT дағдыларын тегін меңгереді. Емтихан ретінде ұйымдастырылатын хакатонда қатысушылар 24 сағат ішінде жобаларын әзірлеп шығады. Оған дейін олар шақырылған қонақтардың дәрісі мен баяндамаларын тыңдап, білім алады. Осы бағдарлама аясында болашақ бағдарламашыларға арналған тегін жазғы курстар ұйымдастырылады.
Samsung компаниясының әлеуметтік жобаларының бірі – Smart School атты смарт сыныптарды жабдықтау. Мұндай смарт сыныптарда балалар жалпы білім беретін пәндерді ғана емес, бейнелеу өнері, шахмат, робототехника, LEGO құрастыру секілді сабақтарды өтіп, шығармашылық тұрғыдан дамиды. Ауруханаларда жабықталған арнайы бөлмелерде жас емделушілер емделе жүріп білім алады.
Оқи отырыңыз: IT мамандығын игерудің үш артықшылығы қандай? Сала маманынан пайдалы кеңестер
Huawei компаниясы жыл сайын Huawei ICT Competition халықаралық білім беру байқауын өткізеді. Мақсаты – әлемнің түкпір-түкпірінен шыққан талантты студенттерді қолдау, сондай-ақ АКТ саласындағы білім беру, ғылыми және қолданбалы қызметті ынталандыру. Қазақстанда ICT Competition байқауының іріктеу кезеңіне 2 мыңнан астам студент қатысты. Олар Network track, Cloud track және Computing track атты үш бағыт бойынша бақ сынады. Бұл бағдарлама студенттерге білім алуға, инновациялар ойлап табуға және еліміздің өсуі мен өркендеуіне үлес қосуға мүмкіндік береді. Huawei ICT Competition байқауына қатысушылар өз дағдыларын көрсетуге, пікірлес адамдармен қарым-қатынас жасауға және соңғы технологиялық жетістіктерден хабардар болуға мүмкіндік алады.
Lenovo компаниясы Connect-ED және TECHNODOM компанияларымен бірлесе ескі жабдықтарды жинап алу жобасын іске қосты. Акция мақсаты – ерекше білім беру қажеттіліктері бар және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған мектеп оқушыларын компьютерлермен және басқа да жабдықтармен қамтамасыз ету арқылы цифрлық алшақтықты жою. Бағдарлама халық арасында айналмалы экономика және электронды құрылғыларды экологиялық таза қайта өңдеу қағидаттарын насихаттауға бағытталған. Жоба аясында 1000-нан астам оқушы ноутбукқа ие болды. Табысталған әр техника білім мен дамудың кілтіне айналып, мұқтаж адамдарға жаңа мүмкіндіктер ашады.
Citix компаниясы 2023 жылы әйелдерге қатысты зорлық-зомбылықпен күресетін халықаралық HeForShe жобасында БҰҰ-ның ресми серіктесі болды. Осылайша серіктестік аясында 2023 жылы 8 наурызға орай Алматы мен Астанада өзінің смартбордтарында HeForShe виджетін іске қосты. Осы жоба аясында цифрлық өнер арқылы тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандары бастан кешкен оқиғаларын баяндайтын ""Есіктің артында"" жобасына қолдау білдірді.
Жаңа Jerry смартбордында жедел жәрдем, полиция немесе өрт сөндіру бөлімін шақыруға арналған SOS түймесін басқан кезде бейнежазба жазыла бастайды. Shark гаджеттері орнатылған таксилерде де SOS түймесі пайда болады. Оны басқан кезде полицияға сигнал беріледі, ал гаджет экранында жолаушыға қауіп төніп тұрғанын көрсететін ескерту жанады.
Оқи отырыңыз: Мықты табыс табатын IT маман болу үшін не істеу керек? Бағдарламашымен сұхбат
FHC әртүрлі жастағы балалар мен ЖОО студенттерін ақшаны дұрыс қолдануға және қаржылық мақсаттарға жетуге үйретуді көздейтін Freedom Camp жобасын іске асырып келеді. Ал Freedom Academy миссиясы – адамдардың инвестициялау және өз әл-ауқатын арттыру дағдыларын меңгеруіне көмектесу арқылы қоғамды дамыту. Сондай-ақ, FHC Арал теңізін қалпына келтіріп, сақтап қалу үшін маңызды қадамдар жасады. Маңғыстау облысында тұщы су тапшылығы мәселесін шешу экологиялық жобасын қолға алды. Компания Астана және Алматы қалаларында пластик пен қалайы құтыларды қабылдайтын фандоматтар орнату жөніндегі жобаны іске асырады.
FHC мектеп мұғалімдерін қайта даярлап, мамандар тапшы аймақтарға жіберуді көздейтін Teach for All жаһандық бастамасының бөлігі – Teach for Qazaqstan білім беру қорына демеушілік көрсетеді. IQanat мектебінің жаңа кампусын салды. Компания шахмат спортын насихаттауға зор үлес қосып келеді.
Ал Freedom Shapagat корпоративтік қоры білім беру, спорт және гуманитарлық көмекті қолдауға бағытталған жобаларды қаржыландырды.
Қайырымдылық, волонтерлық, экологиялық және әлеуметтік жобалар, тұтынушылардың құқығын қорғау корпоративті әлеуметтік жауапкершілік формалары саналады. Осылайша компаниялар табыс тауып қана қоймай, қоғамға пайдасын тигізуді көздейді.
Қазақстанда IT-компаниялар да өз қызметіне әлеуметтік жауапкершілікті белсенді түрде енгізіп жатыр. Мұндай жобалар қоғамға, қоршаған ортаға және компаниялардың өздеріне пайдалы. IT-технологиядарды әлеуметтік жауапкершілікпен үйлестіру қоғамның өркендеуіне үлес қосады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Бұл мақалада IT компаниялардың әлеуметтік, экологиялық және білім беру жобаларына шолу жасаймыз.",,2024-01-30T14:25:30+05:00
kasipker-qolma-qol-tolem-zasaudy-talap-etse-ne-isteu-qazet,informburo.kz,"Кәсіпкер қолма-қол төлем жасауды талап етсе, не істеу қажет?",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/kasipker-qolma-qol-tolem-zasaudy-talap-etse-ne-isteu-qazet,"Қазақстандықтар саудагерлердің 1 қаңтардан бастап онлайн-төлемнен бас тартып, қолма-қол ақша ғана қабылдай бастағанына шағымданып жатыр. Мемлекеттік кірістер комитетінің мамандары бұл талаптың заңсыз екенін айтып отыр. Саудагерлер тек қолма-қол ақшамен төлеуді талап етсе, не істеу керек? Осы сұраққа жауап береміз.
Кейінгі жылдары қазақстандықтар төлем жасау үшін банктердің мобильді қосымшаларын көбірек пайдаланады. 2023 жылы 11 айда қолма-қол ақшасыз төлемдердің үлесі 86%-ға дейін өскен. Алты жастан асқан балалар да қолма-қол ақшасыз төлем жасайды. Ал ата-аналардың 41,4%-ы балаларына карта рәсімдеген.
1 қаңтарда қазақстандықтардың мобильді аударымдарын тексеру басталғандықтан жеке кәсіпкерлер өткізген тауарлары, көрсеткен қызметтері үшін қолма-қол ақша төлеуді талап етіп, банк картасы, QR төлемі мен мобильді аударымдарды қабылдамауы жиі кездесіп жатыр. Алайда қолма-қол ақшасыз төлемдерді қабылдаудан бас тарту заңсыз. ""Төлемдер және төлем жүйелері туралы"" заңының нормаларында әртүрлі төлем әдістері – банк картасы, QR төлемі немесе қолма-қол ақша қарастырылған. Сондықтан онлайн не карта төлемдерді қабылдаудан бас тартқандар жазаланады. Оларға бірінші ескерту жасалады, ал қайталап заң бұзғаны үшін 147 680 теңге (40 АЕК) мөлшерінде айыппұл салынады.
Оқи отырыңыз: 2024 жылы 4 миллионға жуық адам декларация тапсырады. Не білу керек?
Қолма-қол ақшасыз төлемдерді қабылдаудан бас тарту фактілері туралы мемлекеттік кірістер органдарына хабарлау қажет. Сондай-ақ, eOtinish арқылы растайтын құжаттарды жүктей отырып немесе Wipon Cashback тегін қосымшасы арқылы арыздануға болады
Тауарларды сатқанда немесе қызмет көрсеткенде кәсіпкерлер сатып алушыға түбіртек беруге міндетті. Оны беруден бас тартса, әкімшілік жауап тартылады.
2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап барлық кәсіпкерлер мен олардың жұбайлары декларация тапсыруға тиіс, сондықтан кәсіпкерлік қызметтен алынған кірістерді дұрыс көрсету өте маңызды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",1 қаңтардан бастап қазақстандықтардың мобильді аударымдары тексеріледі.,,2024-01-05T13:00:00+05:00
kuiik-pen-temiretkige-sipa-zantaq-pen-tuie-sutin-qalai-emdik-maqsatta-qoldanuga-bolady,informburo.kz,Күйік пен теміреткіге шипа. Жантақ пен түйе сүтін қалай емдік мақсатта қолдануға болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/kuiik-pen-temiretkige-sipa-zantaq-pen-tuie-sutin-qalai-emdik-maqsatta-qoldanuga-bolady,"Қызылорда облысы Арал қаласының тұрғыны Арсена Күшжанова әртүрлі тері аурулары мен ашық жараларды емдейтін бірегей сабын жасап жүр. Бұл сабындар негізінен түйе, ешкі сүтінен және жантақ шөбінен әзірленеді.
Арсена Күшжанова – 4 баланың анасы. Бір жыл ішінде екі бірдей мемлекеттік грант иегері атанып, бүгінде авторлық өнімін шетелге экспорттауға дайындалып отыр. Ол экологиялық таза сабын жасауына баласының тері ауруы себеп болғанын айтады.
""Сабын жасауды қолға алғаныма 8 айдың жүзі болды. Бастапқыда бұл істі табыс көзіне айналдыру, пайда табу деген мақсат болмады. 6 айлық қызым ауырып, денесіне бөртпелер шығып кетті. Сабын мен одан басқа химиялық заттар қолдануға тыйым салынды. Сол кезде youtube видеохостингіндегі түрлі видеоларды қарап, Ресейден алдырған дайын өнімнен сабын жасап көрдім. Итошаған, түймедақ, әртүрлі қоспа мен эфир майын араластырдым. Алайда уақыт өте келе өзіміздің Аралдан шығатын шикізаттың өте пайдалы екеніне көзім жетіп, соларды пайдаландым. Ал ең керек деген қоспаларды қазір тек Малайзия мен Америкадан алдыртып жатырмын"", – деді Арсена Күшжанова.
Кәсіпкер бастапқыда сабынның 11 түрін жасап шығарған. Кейін жүргізілген зерттеулерден соң ең пайдалы деген 6 түрін қалдырған. Оларды Павлодар, Астана, Ақтөбе және Қызылорда дүкендерінен табуға болады.
""Қазір сабындарды негізінен ешкі мен түйе сүті және жантақ шөбінен жасап жатырмыз. Осының ішінде жантақ шөбі қолданылатын түрі – өзімнің авторлық сабыным. Ол дәл қазір үлкен тексеруден өтіп жатыр. Толықтай пайдалы екеніне көзіміз жеткен соң шетелге экспорттайтын боламыз. Өйткені, қазір тек Қазақстан бойынша емес, шетелдіктер тарапынан да сұранысқа ие болып жатқанын көріп отырмыз. Дәл қазір жанымда бір көмекшім бар. Дегенмен, сабынды қаптау жұмыстарына, шөп оруға, олардан тұнбаларды қайнатуға үйдегі жақындарым мен балаларым көмектеседі. Осылай отбасыммен бірге кәсіпті дөңгелетіп отырған жайымыз бар"", – деді кәсіпкер.
Арсена Күшжанова кәсіпті бастау алғашқыда қиынға соққанын жасырмайды. Менің артымда көптеген адам тұр, соларға алғысым шексіз, дейді кәсіпкер. Себебі өнімді дайындаудан бөлек, бизнес бастау бойынша білімін жетілдіру үшін әртүрлі қалаға барып курстар оқуына тура келген. Мұнымен қатар ол неліктен түйе сүтіне басымдық берілгенін түсіндірді.
Оқи отырыңыз: Италия биотехнологы: Косметика өндіріп бастауыма баламның тері ауруы себеп болды
""Түйе сүті – косметикалық өнімдерге тамаша қоспа. Ең алдымен, оның құрамында күшті зеңге, вирусқа қарсы және бактерияға қарсы қасиеттерге ие иммуноглобулиндер бар. Түйе сүтінен жасалған сабын теріні сау, сұлу қалпында ұстауға көмектеседі. Оны псориаз және тағы басқа тері ауруларына ем ретінде қолдануға болады"", – деп түсіндірді Арсена Күшжанова.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Түйе сүтінен жасалған сабын теріні сау, сұлу қалпында ұстауға көмектеседі.",,2024-02-21T16:17:02+05:00
lankester-sabuyl-zasasa-qalai-qorganu-qazet,informburo.kz,"Лаңкестер шабуыл жасаса, қалай қорғану қажет",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/lankester-sabuyl-zasasa-qalai-qorganu-qazet,"2023 жылы Қазақстанда экстремизм мен терроризм үшін 122 адам сотталды. Тексеру кезінде радикалдардың үштен бір бөлігінің терроризмді насихаттаумен немесе терроризм актісін жасауға үндеумен айналысқаны белгілі болды. Ең жиі кездесетін құқық бұзушылықтар – қоғамдық немесе діни бірлестіктердің қызметін ұйымдастыру және қатысу, әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік, таптық немесе діни араздықты қоздыру болды.
Ranking мәліметі бойынша, өңірлер бойынша экстремизм мен терроризмге қатысты ең көп қылмыс Астанада тіркелген – 50 оқиға, бұл бір жыл бұрынғы көрсеткіштен 28,2% көп. Сондай-ақ:
Тінту кезінде 153 экстремистік материал тәркіленді, бір жыл бұрын 302 материал табылған еді. Осы орайда Ішкі істер министрлігі лаңкестер шабуылы туралы хабарланғанда және террористер шабуыл жасағанда не істеу керегін айтып берді.
Оқи отырыңыз: Наиб мүфти: Діни басқарма лаңкестер мен содырлардың теріс әрекетін айыптайды
Оқи отырыңыз: Ұлттық қауіпсіздік комитеті: Лаңкестер Қожа Ахмет Ясауи кесенесін жармақ болды
Қарапайым азаматтардың лаңкестермен келіссөз жүргізу әрекетінің арты жақсы бола бермейді. Сол себепті барынша олармен байланысқа шықпауға тырысу қажет. Қауіпсіздігіңіз үшін толық сенімді болмасаңыз, қашуға тырысудың қажеті жоқ. Мұндайда ең маңыздысы – полицияға хабар беруге тырысу.
Оқи отырыңыз: Қаңтар оқиғасына 20 мың террорист қатысып, адамдардың басы кесілгені рас па? Бас прокурор жауабы
Мұнымен қатар құтқарушылар келген кезде оларға қарай жүгірудің қажеті жоқ. Қолыңызды басыңыздың үстіне қойып, жерге жатыңыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Өңірлер бойынша экстремизм мен терроризмге қатысты ең көп қылмыс Астанада тіркелген.,,2024-04-12T16:00:00+05:00
nege-zuzim-men-sieni-qosyp-zeuge-bolmaidy-biz-kundelikti-zeitin-biraq-paidasy-az-zemister-tizimi,informburo.kz,"Неге жүзім мен шиені қосып жеуге болмайды? Біз күнделікті жейтін, бірақ пайдасы аз жемістер тізімі",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/nege-zuzim-men-sieni-qosyp-zeuge-bolmaidy-biz-kundelikti-zeitin-biraq-paidasy-az-zemister-tizimi,"Нутрициолог маман, дұрыс тамақтануды зерттеуші Мөлдір Аймугамбетова пайдалысынан бастап зиянына дейін 10 жемісті атады. Маманның айтуынша, адамның ағзасы үздіксіз жеміс-жидекті қорытуға дағдыланбаған. Осы орайда ол күнделікті 100-150 грамм ғана жеміс жеуге, мүмкіндігінше оларды бір-бірімен араластырмауға кеңес берді.
Авокадо мен зәйтүн – құрамында пайдалы майы көп әрі теріні әжімнен сақтайтын жемістер. Сондай-ақ оларда гормоналды тепе-теңдікті реттеуге көмектесетін Е, В6 дәрумендері мен фолий қышқылы бар. Зәйтүн, стерин қышқылдары ішектің микрофлорасын қалпына келтіреді және пайдалы бактерияларды көбейтеді.
Бұл жемістердің құрамында К, С дәрумендері мен калий өте көп. Лимон асқазан суының қышқылын көтеріп, қыжыл мен кекіруді кетіреді. Ең бастысы ішектегі сілтілік балансты сақтап отырады. Лимон қосылған суды тәуліктің кез келген уақытында ішуге кеңес беремін.
Анар құрамында фосфор, кальций және магний бар екенімен пайдалы. Ол тамырдың қабырғаларын қатайтып, қан айналымын жақсартады. Сондай-ақ анар сүйектерінің пайдасы мол, тамыр үшін пайдалы. Алайда анардан fresh жасап ішу зиян. Кейде анарды ағзаны темірмен байыту үшін жеп жатады, алайда темір оның қабығында ғана бар. Оның үстіне өсімдік тектілерден келетін темірді ағза 5-10% ғана сіңіреді.
Ананастың арықтауға пайдасы мол екені туралы көп айтылады. Ананас тәтті, фруктозасы аз және құрамында ас қорытатын ферменттері бар. Оны негізгі тағамнан 15 минут бұрын жейтін болсақ, асты ыдыратады. Ал қуырылған түрі тамырды бұзады.
Бұл екеуінің құрамында С дәрумені басым және калий мен жасұнық бар. Фруктоза мен глюкоза да бар болғандықтан, күніне біреу ғана жеген абзал. Әртүрлі жарнамада жемістерден жасалған, әсіресе апельсиннен жасалған шырынның пайдалы екенін көрсетуге тырысады. Алайда ұйқы безі, инсулинге төзімділігі мен микрофлорасы бұзылған адамдарға fresh ішу зиян.
Олардың құрамында фруктоза аз және аса қатты тәтті емес. Өрік пен шабдалы нектаринге қарағанда әлдеқайда пайдалы. Құрамындағы микроэлементтер мен дәрумендер бойынша тең болып келеді.
Қызғылт түсті жемістердің құрамында каротиноид, яғни А дәрумені мол болады. Құрма құрамындағы лютеин, зеаксантин, ликопин көзіміз үшін өте пайдалы. Алайда бұл каротиноидтарды әркімнің ағзасы әртүрлі сіңіреді. Мысалы, балық майы түріндегі А дәруменін барлық адамның ағзасы 100% сіңіруі мүмкін. Ал өсімдік тектілерде бар каротиноидтарды барлығы бірдей сіңіре алмайды. Құрма немесе асқабақ жеген соң еріннің айналасы, алақан, табанның сарғылт түске боялғанын көрсеңіз, бұл каротиноидтар сіңірілмеді деген сөз. Дегенмен күніне бір құрма жеуге болады.
Құрамында жасұнық, флавоноидтар және пектин, С дәрумені және калий мол. Алайда, құрамында глюкозаға қарағанда фруктоза көп болғандықтан, асқазан мен ішек жолдарында жүретін биохимиялық процесс қиындай түседі. Алманың өзімізде көп өсуінің де пайдасы мол, өңдейтін заттар аз қосылады. Ал шетелден келетін алма-алмұрттардың зияны басымдау.
Бананның құрамында калий көп болғандықтан, дәрігерлер оны емдеу протоколына қосады. Дегенмен, крахмал мен қанты да көп. Егер саңырауқұлақ, бактерия, безеу, кандидоз болса, бананнан түбегейлі бас тарту қажет.
Жүзімнің 100 грамында фруктоза мен глюкоза көп болғандықтан, оны ең пайдасыз жемістер қатарына жатқызуға болады. Осының себебінен адамдар көп жүзім жеген кезде өзін жайсыз сезінеді. Біздің ағзамыз фруктозаны үздіксіз қорыта алмайды. Ал қарбыз, шие секілді жемістерді жүзіммен мүлдем қатар жеуге болмайды. Құрамында дәрумендердің көп екенін қарамастан, зияны басымырақ. Әсіресе бүйрек ауырып жүрген болса мүлдем жеуге болмайды.
Оқи отырыңыз:
Дененің ісінуі, шаштың түсуі және ұйқысыздықтың себебі не? Фармацевт-нутрициолог түсіндірді
""Аллергия шақырмайды, жүйке ауруларын емдейді"". Ғалымдар түйе сүтінің пайдасы туралы әңгімеледі
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мөлдір Аймугамбетова бірнеше жемісті араластырып жеу денсаулыққа зиян екенін айтады.,,2024-01-15T12:30:00+05:00
oraza-2024-ait-namazy-qasan-zane-qalai-oqylady,informburo.kz,Ораза 2024: Айт намазы қашан және қалай оқылады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/oraza-2024-ait-namazy-qasan-zane-qalai-oqylady,"Әбу Ханифа мәзһабында Ораза айт намазы әрбір мұсылманға – уәжіп. Уәжіп болуының басты себебі – Мұхаммед пайғамбар (с.ғ.с.) дүниеден өткенше ешқашан айт намаздарын тастамаған, әрі жұртқа бұл күні намазға шығуларын бұйырған.
Айт намаздарының дұрыс орындалу шарттары жұма намазының шарттарымен бірдей. Мысалы: уақыттың кіруі, жамағатпен оқылуы (айт пен жұма намазы жеке оқылмайды) секілді шарттар. Тек құтпаның үкімі бұдан тыс. Яғни, құтпа жұма намазы үшін шарт болса, айт намазы үшін сүннет қана және құтпа айт намазынан кейін оқылады.
Оқи отырыңыз: Ораза айты 2024: ҚМДБ айт намазының кестесін жариялады
Ораза айт намазы күн найза бойы көтерілгенде, яғни күн шыққаннан кейін 45 минут өткен соң мешіттерде оқылады. Айт намазын оқып жатқанда күн тас төбеге көтерілген болса, намаз бұзылады. Айт намазын күн шығып жатқан уақытта оқыса, намаз жарамсыз. Егер Ораза Айт намазы, жұма күнге сай келсе, оны өз уақытында, жұма намазын өз уақытында оқиды. Ораза айт намазы жұма намазының орнына жүрмейді. Ораза айт намазын алғашқы уақыты кіре салысымен емес, біраз уақыт өткізіп оқу – мұстахап. Бұл көпшілік пітір садақасын беріп үлгеруі үшін тиімді.
Айт намазы екі рәкаттан тұрады. Азан мен қамат айтылмайды. Айт намазының өзге намаздан ерекшелігі, Айт намазының әрбір рәкатында үш тәкбір айтылады. Бұл тәкбірлерді орындау – уәжіп. Бұл тәкбірлер бірінші рәкатта қырағаттан бұрын, ал екінші рәкатта қырағаттан кейін айтылады.
Оқи отырыңыз: Ораза қазасы немесе қарызы. Оны қалай өтейді?
Ораза құтпасын оқу – сүннет. Намаздан кейін имам мінберге шығып құтпа оқиды. Құтпада Аллаға шүкіршілік пен мақтаулар, пітір садақасы жайлы айтылғаннан кейін, ""Аллаһу әкбар, Аллаһу әкбар, лә илаһа иллаллаһу уаллаһу әкбар, Аллаһу әкбар уа лиллаһил-хамд"" деп тәкбір айтады. Жамағат бұл сөздерді имаммен бірге бәсең дауыспен қайталайды. Имам Ораза Айт құтпасын жұма құтпасы секілді екіге бөліп, арасында аз кідіріспен айтады.
Ораза Айтта мешітке бара жатып іштей тәкбір айтылады. Мешітке келгенде, намазға тұратын уақытқа дейін жамағатпен тәкбір айтылады.
Материалды әзірлеуде muslim.kz сайтының материалдары қолданылды
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ораза айты биыл 10 сәуірге тура келеді.,,2024-04-08T15:00:00+05:00
oraza-2024-dariger-kimderge-auyz-bekitpeuge-kenes-beredi,informburo.kz,Ораза 2024: Дәрігер кімдерге ауыз бекітпеуге кеңес береді,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/oraza-2024-dariger-kimderge-auyz-bekitpeuge-kenes-beredi,"Гастроэнтеролог Нұржамал Дегенбаева ораза ұстауға дайындалып жүрген қазақстандықтарға кеңес берді. Дәрігердің айтуынша, ауыз бекітпес бұрын жалпы және биохимиялық тексеруден өту маңызды.
""Асқазан-ішек жолы ауырса, ФГДС өтіп, ішастар қуысына УДЗ жасатқан абзал. Бұл қандай да бір аурудың асқынбағанына көз жеткізу үшін қажет. Мұнымен қатар, оразаға дайындықты Рамазан айынан 2-3 апта бұрын бастап, дұрыс тамақтануды қолға алған пайдалы. Ораза кезінде асқазанға салмақ түспеуі үшін рационға жеміс, көкөніс және жаңғақтарды көбірек қосу қажет болады"", – деді гастроэнтеролог.
Сондай-ақ, Нұржамал Дегенбаева келесі адамдарға ауыз бекітпеуге кеңес берді.
""Жүрек талмасына ұшыраған, қан қысымы жоғары және ішек жолымен байланысты аурулары бар адамдардың ораза ұстамағаны жақсы"", – деді Нұржамал Дегенбаева.
Оқи отырыңыз: 2024 жылғы ораза кестесі: Қазақстан қалалары мен елді мекендері
Дәрігерлер ораза кезінде физикалық белсенділіктен қорықпауға шақырады. Десе де ауыз бекіткендерге таңертең жеңіл қозғалыстармен шектелуге кеңес береді. Мысалы, жүгіру, созылу, жаттығулар, планка жасау, тартылу және жерден көтерілу. Бір-екі сағат сайынғы жеңіл жүктемелердің міндеті – қан ағымын белсендіру, бұлшық еттерді (әсіресе аяқтың) қосып, жүректен жүктемені түсіру және миға оттегінің жетуіне әсер ету.
""Бұл ойды айқындап, эмоционалды оянуды күшейтеді. Нәтижесінде жинаған күшіңіз 14.00-ге дейін сақталады. Содан кейін, мысалы, түскі үзіліс кезінде кем дегенде 20-40 минут ұйықтап алыңыз. Ұйқы мидың жаңадан іске қосылуына мүмкіндік береді және кешке және ұйқы келесі таңға дейінгі қуат іспетті"", – деп жазылған umma.kz сайтында.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Биыл Рамазан айының бірінші күні 11 наурызға тура келеді.,,2024-03-05T14:45:31+05:00
qalqansa-bezi-auruy-istegi-balanyn-miyna-qalai-aser-etedi-dariger-tusindirdi,informburo.kz,Қалқанша безі ауруы іштегі баланың миына қалай әсер етеді? Дәрігер түсіндірді,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/qalqansa-bezi-auruy-istegi-balanyn-miyna-qalai-aser-etedi-dariger-tusindirdi,"Қалқанша безінің ауруы – бұл оның зақымдалғанын білдіреді. Қалқанша безінің гормондары ағзадағы энергия шығынын бақылайды. Әр ағзаның дұрыс жұмыс істеуіне, тіпті жүректің қалыпты соғуына жауап береді. Сол себепті оны жүкті болмас бұрын емдету маңызды, дейді Кардиология және ішкі аурулар ғылыми-зерттеу институтының №1 терапия бөлімшесінің эндокринолог дәрігері Балнұр Сұлтанова.
Қалқанша безі гормонының тым көп болуы гипертиреоз деп аталады және ол ағзада көптеген процестің шектен тыс жылдам жүруіне әсер етеді. Ал керісінше осы гормон мөлшерінің тым төмен болуы гипотиреоз деп аталады және ағзадағы көптеген процестің баяулауына алып келеді.
Қалқанша безі гормондары жүктілік кезінде қандай рөл атқарады?
Балнұр Сұлтанованың айтуынша, қалқанша безі гормондары баланың миы мен жүйке жүйесінің қалыпты дамуы үшін маңызды. Жүктіліктің алғашқы үш айында сәби плацента арқылы ағзаға түсетін қалқанша без гормондарына тәуелді болады. Жүктіліктің шамамен 12 аптасында сәбидің қалқанша безі өз бетінше жұмыс істей бастайды, бірақ ол жүктіліктің 18-20 аптасына дейін қалқанша без гормондарын жеткілікті дәрежеде өндірмейді.
""Жүктілікке байланысты екі гормон – адамның хориондық гонадотропині (АХГ) және эстроген – қанда қалқанша без гормонының деңгейінің артуына себепші болады. Гипертиреоздың кейбір белгілері қалыпты жүктілік кезінде жиі кездеседі, оның ішінде жүректің жиі соғуы, ыстыққа төзімділік пен шаршау. Жүректің жиі ретсіз соғуы, қолдың дірілі, себепсіз салмақ жоғалту немесе жүктілік кезінде қалыпты салмақтың болмауы гипертиреоздың көрсеткіші болуы мүмкін. Жүктілік кезінде гипертиреоз әдетте Грейвс ауруынан туындайды және бүкіл әлемде 1000 жүктіліктің 1-4 жағдайында кездеседі. Грейвс ауруы – аутоиммундық ауру, онда иммундық жүйе қалқанша бездің тым көп тиреоид гормондарын шығаруына себепші болатын антиденелер бар. Қалқанша безі гормондарының тым жоғары деңгейі ананың және сәбидің денсаулығына зиян келтіруі мүмкін"", – деді Балнұр Сұлтанова.
Оқи отырыңыз: Әйелдердің жүкті болмас бұрын қандай дәрумендер ішкені абзал? Гинекологтан кеңес
Дәрігердің айтуынша, сирек жағдайларда жүктілік кезінде гипертиреоз гипермезиспен – ауыр жүрек айнумен және құсумен байланысты. Ол салмақ жоғалтуға және ағзаның сусыздануына әкелуі мүмкін. Жүктілік кезінде емделмеген гипертиреоз түсік тастауға, мерзімінен бұрын босануға, туу кезінде нәресте салмағының төмендігіне, жүктіліктің кеш мерзімінде қауіпті жоғары артериялық қан қысымына, жүрек қызметінің жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін. Ал жаңа туған нәрестенің қалқанша безінің шамадан тыс белсенділігі жүректің жиі соғуына, жүрек қызметінің жетіспеушілігіне, салмақ қосуының нашарлауына шалдықтырады.
""Жүкті әйелдерде қалқанша бездің белсенді емес белгілері көбінесе гипотиреозға шалдыққан басқа адамдардағыдай болады. Симптомдарға қатты шаршау, суыққа төзбеудің қиындығы, бұлшық еттердің тартылуы, іш қату, есте сақтау мен назар аудару қабілетіне қатысты проблемалары жатады. Көп жағдайда жүктілік кезінде гипотиреоз жеңіл өтеді және белгілері болмауы мүмкін. Жүктілік кезінде гипотиреоз әдетте Хашимото ауруынан туындайды және 100 жүктіліктің 2-3 жағдайында кездеседі. Хашимото ауруы – аутоиммундық ауру, онда иммундық жүйе қалқанша безге шабуыл жасайтын антиденелер шығарады, оның қабынуына және зақымдануына себепші болады, нәтижесінде тиреоид гормондарын өндіру қабілетін жоғалтады. Жүктілік кезінде емделмеген гипотиреоз жүктіліктің кеш сатысында қауіпті жоғары артериялық қан қысымына, анемияға, түсік тастауға, туу кезіндегі нәресте салмағының төмендігіне, өлі тууға әкелуі мүмкін. Сондай-ақ кейде жүрек қызметінің жетіспеушілігін тудырады. Емделмеген гипотиреоз, әсіресе жүктіліктің алғашқы триместрінде төмен IQ және қалыпты даму проблемаларын тудыруы мүмкін"", – деді эндокринолог.
Гипотиреоздың емі –  қалқанша без енді өндіре алмайтын гормонды ауыстыру. Айқын симптомдары жоқ аурудың жеңіл түрімен ауыратын кейбір әйелдер емдеуді қажет етпеуі мүмкін. Эндокринолог дәрігер жүктіліктің бірінші жартысында әрбір 4-6 апта сайын және 30 аптадан кейін бір рет қалқанша без гормонының деңгейін тексереді. Дәрілік препараттың дозасын бірнеше рет түзету қажет болуы мүмкін.
""Жүктілік кезінде йод көбірек қажет болады – тәулігіне шамамен 250 мкг. Сүт, теңіз өнімдері, жұмыртқа, ет, құс еті, йодталған тұз йодтың көздеріне жатады. Мамандар жүктілік кезінде құрамында йод бар дәрумендерді қабылдауды ұсынады. Йод нәрестені емізген кезде де қажет, өйткені сәби емшек сүтінен йод алады"", – деді Балнұр Сұлтанова.
Оқи отырыңыз: Дененің ісінуі, шаштың түсуі және ұйқысыздықтың себебі не? Фармацевт-нутрициолог түсіндірді
Алайда теңіз балдырлары сияқты қоспалардағы йодтың артық мөлшері қалқанша бездің проблемаларын тудыруы да мүмкін. Дәрігеріңізбен дұрыс тамақтану жоспары және қандай қоспаларды қабылдау керектігі туралы сөйлесіңіз, деп қосты маман.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жүктілік кезінде гипертиреоз әдетте Грейвс ауруынан туындайды және бүкіл әлемде мың жүктіліктің 1-4 жағдайында кездеседі.,,2024-01-04T16:00:00+05:00
uleskerlik-qurylys-arqyly-ui-alganda-neni-eskeru-kerek-alayaqtarga-aldanbau-zolyn-tusindiremiz,informburo.kz,Үлескерлік құрылыс арқылы үй алғанда нені ескеру керек? Алаяқтарға алданбау жолын түсіндіреміз,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/uleskerlik-qurylys-arqyly-ui-alganda-neni-eskeru-kerek-alayaqtarga-aldanbau-zolyn-tusindiremiz,"Үлескерлік құрылысты бір ғана заң реттейді. Ол – ""Тұрғын үй құрылысына үлестік қатысу туралы"" Заң.
Бұл Заң бойынша, құрылыс компаниясы үлескердің ақшасын үш жағдайда ғана тартуға құқылы:
1) Бірыңғай оператордан кепілдік алу (""Қазақстан тұрғын үй компаниясы"" АҚ);
2) екінші деңгейлі банктің жобаға қатысуы;
3) көппәтерлі тұрғын үйдің қаңқасы тұрғызылғаннан кейін үлескерлердің ақшасын тарту тәсілдерінің бірі арқылы ұйымдастырылады.
Үш жағдайда да құрылыс компаниясы мен үлескердің арасында келісімшарт жасалып, ол әкімдікте тіркелуі міндетті.
Тұрғын үй құрылысына үлестік қатысу шарты жасалуы керек. Бүгінде кейбір құрылыс компаниялары ұсынып жүрген броньдау шарты, инвестициялау шарты, алдын-ала шарт және басқаларының бәрі заңсыз. Олар автоматты түрде жарамсыз деп танылады.
Үлестік қатысу шарты әкімдікте есепке қойылған сәттен бастап жарамды болып саналады. Әрбір шарт бойынша шарттың есептік жазбасы туралы үзінді көшірме беріледі.
""Қазақстан тұрғын үй компаниясы"" АҚ құрылыс компаниясына кепілдікті тек мына нәрселерді тексеріп барып береді:
Құрылыс компаниясы осы тексерістің бәрінен өткеннен кейін де банкрот болып, объектіні уақытында өткізе алмаса, ""Қазақстан тұрғын үй компаниясы"" заң бойынша құрылысты аяғына дейін қаржыландырып, бақылауға міндетті. Үлескер қандай жағдай болмасын, өз баспанасына қол жеткізеді.
Ал, тұрғын үй құрылысын екінші деңгейлі банк қаржыландырған жағдайда , үлескерлердің ақшасы үйдің қаңқасы тұрғызылғаннан кейін ғана қолданылады. Құрылыс кезінде жер мен салынып жатқан объект үлескерлердің кепілінде болады. Банк кепілге қойылған мүлікті пайдалануды шешсе, түскен қаражат үлескерлердің талабын орындауға жұмсалады.
Осылайша, үлескерлік қатысу шарты үлескердің заңсыз үй салушыларға ұрынып қалмауына сеп болады.
Үлескер құқығы:
Үлескер міндетті:
""Қазақстан тұрғын үй компаниясының"" ресми сайтында, ""Жеке тұлғаларға"" бөлімінің ішіндегі ""Үлескерлер үшін"" бөлімшесінде салынып жатқан объектілерге кепілдік беру туралы келісімдер және тұрғын үй кешендерінің құрылыс барысы туралы ақпарат беріледі.
Сонымен қатар, ""Қазақстан тұрғын үй компаниясы"" ""Тұрғын үй порталы"" ақпараттық жүйесін әзірлеген. Үлестік құрылыстың заңды объектілерінің тізімін сол жерден қарауға болады. Сонымен қатар, тұрғын үй порталында үлескерлерден қаражат тартуға тиіс рұқсаты немесе кепілдігі жоқ құрылыс компаниялары туралы ақпарат жарияланады (жергілікті атқарушы органдардың мәліметтері бойынша).
Құрылыс компаниясы төмендегі құжаттарды ұсынуға міндетті:
Құрылыс саласының сарапшысы Найля Аппасова ең алдымен бұл жерде маркетинг үлкен рөл ойнайтынын айтады.
""Құрылыс компаниялары үйлерін сату үшін танымал адамдарға, блогшыларға қаражат төлеп, жарнама жасатады. Үйдің дизайнын әдемі етіп көрсететін мінсіз роликтер жасайды. Сөйте тұра, олардың көбі үйдің құжаттарын көрсетуге асықпайды. Мәселен, эскиз жобалары туралы еш жерде тіс жармайды. Сізбен заңды түрде үлескерлік қатысу шартын жасай ма, жоқ па, оны да айтпайды"", – дейді сарапшы.
Сарапшының сөзінше, тұрғындар сату бөліміне келгенде әдетте тек әдемі, жылтыр суретті ғана көреді. Олар үйді сатып алмас бұрын сату бөлімінен үйдің эскиз жобасы бар-жоғын сұрауға хақылы . Сондай-ақ, оның мемлекеттік сараптамасы бар-жоғын міндетті түрде сұрауы қажет. Сараптамасы болған жағдайда, тұрғын үйдің салынып бітетініне 90 пайыз сенімді болуға болады. Себебі, бұл – компанияның қолында рұқсат қағазы бар деген сөз. Яғни, учаске де, мемлекеттік сараптама да компанияға мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасы (МСҚББ) құрылысты заңды түрде бастауға рұқсат бергенін білдіреді.
""Құрылыс компаниясы сізге әдемі интерьерді, болашақ үйіңіздің жоспарын, түрлі жиһаздар мен бөлмелер, ауласының суреті салынған кітапшаны қоймастан көрсетеді. Мұның бәрі жай ғана маркетинг екенін естен шығармаңыз! Үйді алатыныңызға толықтай сенімді болу үшін құрылыс компаниясы туралы ақпараттарды оқып шығып, лицензиясы бар-жоғын білу керек. Лицензияны eLicense.kz сайтына құрылыс компаниясының ЖШС атын, БИН нөмірін жазып тексеруге болады"", – дейді Найля Аппасова.
Оқи отырыңыз: Пәтер таңдауда неге мән беру қажет?
Құрылыс компанияларының на­рық­тағы тәжіри­бе­сіне назар аудару қажет. Ком­­па­ния­ на­рық­та қанша уақыттан бері келе жатыр? Оның сәтті аяқтаған жобалары қаншалықты көп? Осыған мән беріңіз. Таңдаған компанияңыздың тарихын БАҚ беттерінен, түрлі форумдардан іздеп, мұқият зерттеңіз. Компанияның құрылған күнін және оның құрылыспен қанша уақыттан бері айналысатынын, салынған, пайдалануға берілген нысандарының санын компанияның өз сайтынан немесе басқа да сайттардан білуге болады. Содан соң, әлеуметтік желідегі қолданушылардың да пікіріне құлақ асыңыз. Әдетте, тұрғын үй компаниялары туралы әділ әрі шынайы пікірлер, шағымдар баспаналы болу туралы парақшаларда жиі жарияланады.
Бұл мәселеге қатысты құрылыс саласының сарапшысы Найля Аппасова былай дейді:
""Қазақстанда мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасы (МСҚББ) деген мемлекеттік орган бар. Заңсыз салынып жатқан құрылысты бақылау осы органның міндетіне кіреді. Алайда, оның штатында салынып жатқан құрылыс объектілерін тексеретін қызметкерлер жоқ. Бұл басқарманың қолынан келетін жалғыз нәрсе, олар салынып жатқан обьектіге келіп, құрылысты бастау үшін берілген рұқсат талонын тексере алады. Бұл талон сол сәулет-құрылыс бақылау басқармасында беріледі. Құрылыс компаниясында талон жоқ болып, құрылыс жұмысы басталып кеткен жағдайда оларға айыппұл салынады.
Сарапшы қазақстандық компаниялар көбіне айыппұлын төлеп, заңсыз құрылысын ары қарай жалғастыра беретінін айтады:
""Көптеген құрылыс алаңдары құрылысты бастау үшін талон алмаған. Сол себепті қазір қайда қарасаңыз да, заңсыздықты көресіз. Өйткені, оларды арнайылап тексеріп жатқан ешкім жоқ. Кезінде мониторинг болған еді, қазір оны алып тастады. Ал, мемлекеттік сәулет-құрылыс бақылау басқармасы (МСҚББ) әрбір салынып жатқан объектіге барып, әрқайсысын бір тексеріп жүрмейді. Бірақ, осылай тексеруге тек сол басқарманың ғана құқығы бар. Басқалардың мұндай бақылауға құзыреті жүрмейді"".
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар пәтерінің техникалық паспортын ауыстыруы тиіс. Ол үшін не қажет?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Үлескерлік құрылысқа қаражат құйғанда неге назар аудару керек екенін осы материалдан оқи аласыз.,,2024-02-14T10:04:37+05:00
zer-silkinisi-kezindegi-dabyl-sabadany-ony-qalai-zinap-qaida-saqtau-kerek,informburo.kz,"Жер сілкінісі кезіндегі дабыл шабаданы. Оны қалай жинап, қайда сақтау керек?",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zer-silkinisi-kezindegi-dabyl-sabadany-ony-qalai-zinap-qaida-saqtau-kerek,"Кеше түнде Алматы қаласының тұрғындары қаладан 264 шақырым жерде, Қырғызстан мен Қытай шекарасында болған жер сілкінісін сезді. Жер сілкінісінің магнитудасы – 6,7. Алматы төтенше жағдайлар департаментінің хабарлауынша, құзырлы мемлекеттік органдар өзара әрекет алгоритміне сәйкес хабарланған. Қазір қала бойынша жер сілкінісінің салдарын бағалау бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр.
Осындай табиғи апат кезінде бәріміз де жедел эвакуацияға тап боламыз. Сондықтан, отбасымыз бен жақындарымыздың қауіпсіздігі үшін әр үйде дабыл шабаданы болғаны дұрыс. Оның ішіне әдетте маңызды құжаттар мен күнкөріс үшін ең қажетті заттар салынады. Мұндай жинақ кез келген төтенше жағдай кезінде керек болады.
Бұл үшін сізге шағын шабадан, рюкзак не сөмке қажет. Оның матасы су өтпейтін әрі сапалы болғаны абзал. Эвакуация кезінде дабыл шабаданын көтеріп жүресіз. Сондықтан, оның аса ауыр болмағаны өзіңізге жақсы. Егер сіздің отбасыңызда адам саны көп болса, онда сіздерге бірнеше сөмке алуға тура келеді. Мүмкіндігінше отбасының әр мүшесінің өзі көтере алатындай көлемде дабыл шабаданы болғаны жақсы.
Оқи отырыңыз: Алматыда жер сілкінісі кезінде неге дабыл ойнамады?
Алматы қаласының төтенше жағдайлар жөніндегі басқармасы дабыл шабаданына мына заттарды салуға кеңес береді:
Бұл – алғашқы уақытқа жететін ең қажетті заттар тізімі. Бұл тізімге қуаттағыш құрылғы, сағат, арқан, пышақ, қасық, қосымша ішкиім және тігін құралдарын қосуға болады. Кішкентай балаларыңыз болса, олардың арнайы тамағы мен жөргегін де салып алыңыз.
Оқи отырыңыз: Алматыдағы жер сілкінісінің таудан түсірілген видеосы желіде тарады
Дәрі қобдишасына не салған дұрыс?
Дәрі қобдишасы – дабыл шабаданының маңызды бөлігі.
Оның ішіне мына заттарды салыңыз:
Егер өзіңіз не сіздің жақындарыңыз созылмалы аурумен ауыратын болса, онда дәрі қобдишасына өзіңізге керек дәрілерді міндетті түрде салыңыз.
Заттарды үйдің кіреберіс есігіне жақын жерге қойған абзал. Отбасындағы барлық адамдар дабыл шабаданы туралы білуі тиіс. Егер сіз тұратын аймақтағы төтенше жағдайлар басқармасы төтенше жағдай болуы мүмкін екенін ескертсе, олардың ескертуіне құлақ асыңыз. Бірден дабыл шабаданын тексеріп, тамақ пен дәрі-дәрмектің сақтау мерзімін бір қарап шығыңыз.
Осы қарапайым ғана нұсқаулыққа сүйене отырып, сіз жер сілкінісі, су тасқыны не қатты дауыл кезінде өміріңізді сақтап қалуға көмектесетін дабыл шабаданын дайындап қоя аласыз. Өміріңізде сізге дабыл шабаданы шынымен қажет болатын жағдайлар болмайды деп үміттенеміз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Ең қажет заттарды шұғыл түрде жинау нұсқаулығын назарларыңызға ұсынамыз.,,2024-01-23T11:50:34+05:00
zinakhorlykhty-akhtau-azamattykh-nekening-islamdaghy-uekimi-khandaj,informburo.kz,"""Зинақорлықты ақтау"". Азаматтық некенің Исламдағы үкімі қандай",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zinakhorlykhty-akhtau-azamattykh-nekening-islamdaghy-uekimi-khandaj,"ҚМДБ Шариғат және пәтуа бөлімі Қуандық Бишімбаев пен Салтанат Нүкенованың некесіне қатысты сұрақтар туындағаннан кейін азаматтық некеге қатысты діни ұстаным қандай екенін жария етті.
""Соңғы кезде қоғамда ер мен әйелдің ерікті түрде бір-бірін сынау мақсатында некесіз қосылып, ата-ана, туған-туыстарына жарияламай ерлі-зайыпты болып бірге тұратын ""азаматтық неке"" ұғымы пайда болды. Кейбіреулер оны ""еркін махаббат"" немесе ""іс жүзіндегі неке"" деп те атайды. Алайда некесі қиылмаған ""азаматтық неке"" шариғатта некесіздікке жатады. Себебі, АХАТ бөлімінде ресми тіркелмей немесе мұсылманша неке қиылмай жақындасу зина ұғымына кіреді. Осылайша, екі тарап ""ерлі-зайыпты болуға дайындық, тәжірибе"" деген желеумен ауыр күнә болып саналатын зинақорлықты ақтауға тырысады. Негізінде мұсылман шариғатында халал мен харам анық ажыратылып көрсетілген"", – делінген ҚМДБ хабарламасында.
Оқи отырыңыз: ҚМДБ Бишімбаев пен Нүкенованың некесіне қатысты мәлімдеме жасады
""Азаматтық некенің"" шариғатқа қайшылықтары:
Үкімі:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Некесі қиылмаған &quot;азаматтық неке&quot; шариғатта некесіздікке жатады.,,2024-04-19T09:15:00+05:00
aielderdin-zukti-bolmas-buryn-qandai-darumender-iskeni-abzal-ginekologtan-kenes,informburo.kz,Әйелдердің жүкті болмас бұрын қандай дәрумендер ішкені абзал? Гинекологтан кеңес,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/aielderdin-zukti-bolmas-buryn-qandai-darumender-iskeni-abzal-ginekologtan-kenes,"Алматы қалалық №2 емхананың гинеколог дәрігері Елмира Елізекова жүктілікті жоспарламас бұрын қандай дәрумен ішіп, қалай күтім жасау қажет екенін айтты.  Осы орайда дәрігер жүктілікті алдын ала жоспарлаудың маңыздылығына тоқталды.
""Балалы болуды алдын ала жоспарлайтын отбасылар бар. Бұл – өте дұрыс шешім және жүктіліктің жайлы өтіп, шарананың дұрыс дамуы үшін аса маңызды. Ең алдымен, жүктілікке дейін және кейін әйелдердің құнарлы өнімдермен тамақтанғаны жөн. Күнделікті ас мәзірінде көкөніс, жеміс, ет, балық, сүт өнімдерін көбейткен дұрыс. Алайда аса қажет кейбір дәрумендерді тағамнан сіңіру мүмкін емес. Сондықтан бала көтергеннен 4-6 ай бұрын дәрумендер мен минералды элементтер ішуді бастау қажет. Ол үшін дәрігермен кеңесіп, тапшы элементтерді анықтап, дозасын білеміз"", – деді Елмира Елізекова.
Келесі санаттағы жүкті әйелдерге міндетті түрде дәрумен қабылдау қажет:
Оқи отырыңыз: Қант диабеті бар әйелдер жүктілікті қалай жоспарлауы керек? Эндокринолог кеңесі
Гинеколог жүкті әйелдерге фолий қышқылы, темір, кальций, B, C, D дәрумендері, омега-3 ауадай қажет екенін айтып, әрқайсысына тоқталды.
Бала көтеруді жоспарлаған әйелдер фолий қышқылын міндетті түрде ішуі керек. Фолий қышқылы тапшы болса, баланың жүйке және жүрек-қантамырларында ақау болуы мүмкін. Дәрігер күніне 400 мкГр фолий қышқылын ішуге кеңес береді.
""Темірдің жетіспеушілігі ананы да, баланы да қан аздыққа алып келеді. Бұл дегеніңіз мерзімінен бұрын босанып қалу қаупін тудырады. Жүктіліктің екінші жартысында аяғы ауыр әйелдің ағзасындағы темірге деген сұраныс артады: күндік мөлшері – 30 мгр. Бұл 30 мгр темірді тамақтан алу мүмкін емес деуге болады. Сондықтан алғашқы уақытта ағзада жиналған темір қоры пайдаланылады. Ол таусылғанда ғана барып қосымша темір препараттарына деген сұраныс туындайды. Көптеген әйелдегі темір қоры етеккір кезінде және алдыңғы жүктілік кезінде таусылып қалады немесе өте аз мөлшері сақталады. Осындай себептерге байланысты жүктіліктің 30-аптасына қарай әйелдерде жүктілік кезіндегі темір жетіспеушілігі симптомдары байқалады. Темір жетіспеушілігінің салдарынан шаршау мен бозару байқалады, әйел індеттерге жиі шалдығатын болады. Осыдан кейін темір препараттарын қабылдаудың жөні бар"", – деп қосты дәрігер.
Елмира Елізекованың айтуынша, ағзада йодтың жетіспеушілігі жүктілікті мезгілсіз үзуге әкеп соғуы мүмкін. D дәрумені мезгілінен ерте босанудан сақтаса, екінші жағынан баланың салмағының өсуіне пайдасы мол. Сондай-ақ Омега-3 майлы қышқылы ананы босанудан кейінгі күйзелістен қорғайды.
""А дәрумені жануарлардың өнімдерінде болады: жұмыртқа, бауыр, сүтте. Сары түсті көкөністер мен кейбір жемістерде бета-каротин болады. Ағзаға жануар өнімінен болатын А дәрумені тиісті мөлшерде түспегенде А провитаминдер А дәруменіне синтезделеді. Сондықтан сәбізді А дәрумені көп болуы үшін жеуіңізге болады. Бірақ шамадан тыс мөлшерде жиналған А дәруменінің пайдасынан зияны көп. Орнымен болғаны дұрыс"", – деп қосты маман.
Оқи отырыңыз: ""Гендерлік ауру"": Неге әйелдердің буындары көбірек ауырады? Ревматолог дәрігермен сұхбат
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Дәрігер жүктіліктің 30-аптасында ағзада темір қоры азаятындықтан, міндетті түрде дәрумендер ішу қажет екенін айтады.",,2023-10-27T14:30:00+05:00
alayaqtyqtar-sany-3000-osti-deepfake-zasagan-foto-men-videony-qalai-azyratamyz,informburo.kz,Алаяқтықтар саны 3000% өсті. Deepfake жасаған фото мен видеоны қалай ажыратамыз?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/alayaqtyqtar-sany-3000-osti-deepfake-zasagan-foto-men-videony-qalai-azyratamyz,"2023 жылы әлем бойынша Deepfake көмегімен жасалған алаяқтықтар саны бір жылда 31 есе, яғни 3000% өсті. Бұл туралы Onfido компаниясының ( Identyty Fraud Report 2024 ) жеке мәліметтермен байланысты алаяқтықтар туралы есебінде жазылды. Компания бұл көрсеткіштің күрт өсуін арзан әрі қарапайым онлайн құралдардың көбеюімен және генеративті жасанды интелектің қолжетімді болуымен байланыстырып отыр. Осы орайда Deepfake арқылы жасалған суреттер мен видеоларды ажырата білу жолын ұсынамыз.
Onfido компаниясының мамандары соңғы бірнеше жылда жасанды интеллект көмегімен жасалатын алаяқтықтардың ортақ белгілері пайда болғанын айтады. Бұл ортақ белгілер қарапайым азаматтар мен үлкен кәсіпкерліктерге кибер шабуылдардан қорғануға көмектесуі мүмкін. Олар:
Яғни алаяқтар ақшаның соңынан жүреді және елдегі тәртіпсіздікті пайдаланады.
Оқи отырыңыз: Пирамида құрылысының суреті: Жасанды интеллект қалай жалған ақпараттың көбеюіне жол ашты?
Бастапқыда желі қолданушылары Deepfake құралын әзіл үшін пайдалана бастаған-ды. Алайда уақыт өте келе оның көмегімен жүзеге асқан ірі алаяқтықтар анықталды.
Мысалы, 2019 жылы Deepfake көмегімен жасалған алғашқы ірі алаяқтықтардың бірі тіркелді. Ұлыбританияда алаяқтар жасанды интеллект көмегімен ірі энергетикалық компания басшысының дауысын пайдалана отырып өз шоттарына шұғыл түрде 220 мың еуро аудартады . Алаяқтар қосымша төлем талап еткен кезде компания басшысы бір шикілік барын сезіп, тексеріс барысында хакерлік шабуыл жасалғаны анықталады. Алайда алаяқтарды табу және қаражатты қайтару мүмкін болмады.
Осы секілді әртүрлі жылдары көптеген алаяқтық фактілері тіркелді.
Оқи отырыңыз: Жасанды интеллект қазақша сөйлей бастайды – ""Тіл-Қазына"" орталығының директоры
Қазақстанда Deepfake технологиясын қолдану арқылы жасалған алаяқтық фактілері туралы нақты статистикалық мәлімет жоқ. Дегенмен әлеуметтік желілерде президент Қасым-Жомарт Тоқаев , қазақстандық әзілкеш Нұрлан Сабуров , отандық инвестор, бизнесмен Марғұлан Сейсембаев , спортшы Шавкат Рахмонов атынан жалған хабарлар тараған болатын.
Массачусетс технологиялық институты (MIT) адамдарға фейктерді анықтауға көмектесетін Detect Fakes деп аталатын ғылыми жоба мен веб-сайтты іске қосты. MIT адамдарға бейненің фейк екенін анықтауға көмектесетін 8 сұрақ ұсынады. Сұрақтар негізінен бейнедегі нысанның қалай көрінетініне негізделген.
Егер арнайы арнайы құралдардың көмегіне жүгінуге ерінсеңіз, келесі белгілерге назар аударыңыз:
Оқи отырыңыз: Президент 2 жылда жасанды интеллектіге маманданған дата-орталықтар салуды тапсырды
Бұдан өзге:
Жасанды интеллект көмегімен құрастырылған фото мен видеоларды Deepware , Microsoft Video Authenticator және Hive AI Detector сканерлері анықтауға көмектеседі. Аталған қосымшалар фото мен видеоны сканерлеп, жалған немесе шынайы екенін тексеріп береді.
Hive AI Detector бағдарламасын пайдалану үшін оны орнату қажет болады. Ол фотоны тексеріп, пайыз түрінде қаншалықты шынайы немесе жалған екенін көрсетеді. Мысалы, Informburo.kz порталының "" Пирамида құрылысының суреті: Жасанды интеллект қалай жалған ақпараттың көбеюіне жол ашты? "" атты материалындағы келесі суретті тексеріп көрелік.
Яғни бұл суретті толығымен жасанды интеллект жасап шығарған.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың видеосын Deepware арқылы тексеріп көретін болсақ, нәтижесі келесідегідей:
Deepware, Microsoft Video Authenticator қосымшаларын пайдалану үшін – видеоның сілтемесін тиісті формаға қойғанда видеоның қаншалықты шынайы екенін осылай пайыз жүзінде көруге болады.
Оқи отырыңыз: ChatGPT: Жасанды интеллект адам еңбегін алмастыра ала ма?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мамандар алаяқтардың қай уақытта белсенді болатынын анықтады.,,2023-12-08T13:17:01+05:00
balany-nese-aiga-deiin-emizuden-sygaruga-bolmaidy-psixolog-kenesi,informburo.kz,Баланы неше айға дейін емізуден шығаруға болмайды? Психолог кеңесі,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/balany-nese-aiga-deiin-emizuden-sygaruga-bolmaidy-psixolog-kenesi,"""Балам 1 жастан асты. Жұмысқа шығуыма байланысты емізуді тоқтатпақ едім, бірақ психологиялық тұрғыда ол қаншалықты дұрыс шешім екенін білгім келеді. Жалпы, сәбиді неше жасқа дейін емізген дұрыс?"" деген оқырман сұрағына Орталық Азия психоанализ институтының мамандары жауап берді.
Жалпы, психоанализ тұрғысынан қарағанда да, ислам діні тұрғысынан қарағанда да баланы 2 жасқа дейін емізген абзал. Психологиялық тұрғыдан қарағанда сәби 3 жасқа келгенше анасы барынша қасына болғаны дұрыс, бірақ әлеуметтік жағдайға байланысты сәбиді емізуден ерте шығаратын жағдайлар болады. Мұндай кезде сәбиді емізуден неше айда шығару керектігі емес, неше айында емізуден шығаруға болмайтынына баса назар аудару қажет. Өмірге келген сәттен бастап 8 айға дейінгі кезең – сәбидің өміріндегі ең маңызды кезеңдердің бірі. Сәби физикалық тұрғыда өмірге келгенмен, оның психикасының ""дүниеге келуіне"" кемінде 8 ай қажет болады.
Психологиялық тұрғыда туылу – тән мен жанның үйлесім табуы. Туған сәттен бастап 8 айға дейін анасынан махаббат, жылу, мейірім алмаған бала болашақта жаны жаралы адам болады. Тіпті, ерте жастан шизофрения дертіне шалдығуы мүмкін.
8 айға дейін сәби мен қоршаған ортада шекара болмайды. Сәби өзі мен анасын біртұтас әлем деп қабылдайды. Мұны психоанализ тілінде ""симбиоз"" деп атайды. Бұл кезеңде сіздің ана ретінде міндетіңіз – сәбиіңіз бен қоршаған ортасындағы шекараны белгілеп беру.
Жан-жануарлардың төлдері туа салып, ойнақтап, жүгіріп кетеді. Ал адам баласының жаратылысы бөлек. Ол туа салып жүріп, жүгіріп кете алмайды. Айналасы түгіл, өз бойында не болып жатқанын түсінбейді. ""Піш"" етіп қойса да, қозғалып кетсе де, қарны ашса да – қорқады. Туған сәтінен бастап адам қатарына қосылып кетуі үшін мәпелеп, бағып-қағуыңыз керек.
Сәбиіңізді әлдилеп, мәпелеген кезде оның жүрегіне тыныштық орнап, қорқыныш сезімі басылады. Осыны баланың миы ""ләззат алу"" деп қабылдайды. Осылайша оның миында жаңа нейрондар қалыптаса бастайды. ""Піш"" етіп қойғанда – астын құрғатқаныңызды, қарны ашқанда – емізгеніңізді ол бірден бейсанасында сақтап отырады. Осы кездегі ең маңыздысы – тұрақтылық. Бір жылағанда емізіп, екінші жылаған кезде емізуге уақыт таппай, үй шаруасымен айналысып кетсеңіз – оның психикасы қай кезде қандай әрекет жасау керектігін, қай кезде қандай көмек болатынын түсінбей қалады. Дәл осы кезде оның бойында шекара пайда болып жатыр: жылаған – мен, емізген – басқа адам. Жылаған сәтінде қасында бірде бар, бірде жоқ болсаңыз – бала ересек өмірінде шынайы болып жатқан оқиғалар мен галлюцинацияны ажырата алмайтын болады. Жылаған кезде бірден емізсеңіз – сәбиіңіз үшін әлем жақсы, ал емізбей, жылатып қойсаңыз –сәбиіңіз үшін әлем жаман. Сәбиіңіз әлемді Сіздің әрекетіңіз арқылы таниды. Осы кезеңде сәбиіңіз бен оның қоршаған ортасында шекара дұрыс қалыптаспаса, ересек өмірінде қиындыққа сынып кететін адамға айналады.
Тағы бір ескеретін жайт – сәби 8 айға толғанша жанында тек анасы болуы керек. Бұл кезеңде сәбиге анасынан басқа ешкім керек емес. Жоғарыда жазып өткендей, ол осы кезеңде анасымен біртұтас әлем. Осы кезеңде келіннің ата-енесі, туған-туысқаны көмектескісі келсе – сәбиді көтеріп, қолына алып, бауырына басып емес, яғни сәбидің тікелей өзіне емес, оның анасына көмектесуі керек. Мысалы, сәбидің анасына тамағын пісіріп, кірін жуып, үйін жинап көмектесу қажет. Осылайша анасы баласының қасында барынша көбірек болуына жағдай жасалуы керек.
Сәбиіңіз 8 айға толғанша күйзелісте, жанжал, ұрыс-керісте жүрсеңіз, оған жан жылуыңызды беретін мүмкіндігіңіз болмаса – ол ересек өмірінде соның салдарын көреді: алтынмен апталып, күміспен қапталса да бір нәрсе жетіспей тұрғандай, бұл әлемге керексіз сезімде жүретін, қуыс кеуде адамға айналады. Ал 8 айға дейін сүтпен бірге күйзелісіңізді емес, мейіріміңізді емізсеңіз – оның ересек өмірінде қандай қиындық болса да, қанша сүрінсе де қайта тұрып кететін ерік-жігерлі, іші махаббатқа толы адамға айналады.
Қорыта айтқанда: сәбиіңізді 8 айға дейін жұмақта жүргендей күйге бөлеңіз. Жыласа – бірден емізіңіз, ""піш"" етіп қойса – астын бірден құрғатыңыз. 8 айында баланың психикасы ""туылады"", сол себепті дәл осы айда сәбиіңізді емізуді тоқтатуға болмайды. Бұл уақытта оған онсыз да қиын. Өзі – бір адам, айналасындағылар – басқа адам екенін түсіне бастайтын күрделі кезең, сондықтан емізуді тоқтату туралы ойласаңыз – 8 айға дейін немесе 8 айдан кейін ғана қолға алыңыз. Ал 8 айдан кейін сәбиіңізге жұмақта жүргендей күйге бөлеудің қажеті жоқ, ол –  үлкен қателік, себебі 8 айдан кейін сәбидің жанжыныстық дамуының келесі кезеңі басталады. Ол кезеңде баланы тәрбиелеу – мүлде басқаша болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сәби өмірге физикалық тұрғыда келгенмен, оның психикасы бірден қалыптаспайды. Ол психологиялық тұрғыда тууы үшін кемінде 8 ай уақыт қажет.",,2023-11-28T12:30:00+05:00
baqytty-zandarga-qansa-sagat-uiyqtaityny-manyzdy-emes-psixolog-uiqysyzdyq-turaly,informburo.kz,"""Бақытты жандарға қанша сағат ұйықтайтыны маңызды емес"". Психолог ұйқысыздық туралы",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/baqytty-zandarga-qansa-sagat-uiyqtaityny-manyzdy-emes-psixolog-uiqysyzdyq-turaly,"Әлемдік медицинадағы статистикалық мәліметтерге сүйенсек, әйелдердің 35 пайыздан астамы және ер адамдардың 30 пайызға жуығы осы аурумен ауырады. Ал балаларда ұйқысыздық сирек кездеседі, шамамен – әрбір төртінші балада. Осы орайда High school мектептер желісінің психологы, педагогика және психология ғылымдарының магистрі Жайнагүл Маденова қазақстандықтардың ұйқысыздыққа шалдығу себебі, оны емдеу жолы және осы тақырыптағы ғылыми зерттеулерге тоқталды.
Маман өзіне қаралуға келетін науқастардың көбіне келесі себептерге байланысты ұйқысыздыққа шалдығатынын айтады:
Психолог Жайнагүл Жортарқызының айтуынша, ұйқысыздықтың қай түрі болса да, әдетте екі жолдың бірімен емделеді. Біріншісі – ауру белгілерін жылдам жеңілдету үшін дәрі-дәрмек ішу: антипсихотик, транквилизатор, антидепрессант. Алайда бұл ақырында дәріге тәуелді болуға алып келеді. Екіншісі – психотерапия арқылы себебін анықтау, шындықты қабылдау.
– Соңғы уақытта ғылымда ұйқы тақырыбына қатысты қандай зерттеулер бар?
– Ұйқы өмір сүруімізге қажет барлық процесті жүзеге асыратындықтан, онсыз ешбір тірі ағза өмір сүре алмайды. Ғалымдардың зерттеуінше, адам ұйқысыз 7-10 күн ғана тірі жүреді. Ғылымға келетін болсақ, 2017 жылы Нью-Йорктегі Рокфеллер университетінің қызметкері Майкл Янг, Брандейс университетінің қызметкері Майкл Росбаш және Мэн университетінің қызметкері Джеффри Холл циркадиялық ритмді басқаратын молекулалық механизмдерді зерттегені үшін Нобель сыйлығын алды. Қарапайым тілмен айтқанда – биологиялық сағат механизмін ашты. Айта кету керек, бұл Нобель сыйлығының 117 жылдық тарихында ұйқы циклын зерттегені үшін берілген бірінші сыйлық болуы мүмкін. Атақты сомнолог Натаниэль Клейтман мен REM – rapid eye movement – ұйқы фазасын ашқан Евгений Азеринский тек PhD дәрежесін алған болатын.
– ""Ұйқысыздыққа тек қала тұрғындары шалдығады"" деген қаншалықты рас?
– Соңғы жүз жылда қала тұрғындарының ұйқы ұзақтығы 8-ден 6 сағатқа дейін қысқарды. Ал кейбір мегаполистерде одан да аз болуы мүмкін. Дегенмен бұл ақпарат ұйқы трекерлері, фитнес блезіктер және смарт сағаттар арқылы алынды, шынайы статистика мүлдем басқа болуы мүмкін.
Оқи отырыңыз: Дененің ісінуі, шаштың түсуі және ұйқысыздықтың себебі не? Фармацевт-нутрициолог түсіндірді
– Сонда адамға бір тәулікте қанша сағат ұйықтаған пайдалы?
– Бұл тақырыпқа қатысты қарама-қайшы зерттеулер өте көп. Біреулер кемінде 8 сағат ұйықтау керек, дейді. Екіншілері 6 сағат ұйқының жеткілікті екенін айтады. Меніңше, бірінші орында ұйқының сапасы тұрса игі. Әдетте ұйқысыздыққа шалдыққан адамды мазалайтын бір жағдай болады. Айналып келгенде физиологиялық денсаулық ішкі жай-күймен тікелей байланысты. Мысалы, күнделікті 4-5 сағат ұйықтаса да, өзін жақсы сезінетін адамдар бар. Өйткені олар бақытты, алға қойған мақсатын толық орындап келеді. Сондай-ақ ішкі жай-күйі нашар болып, аз ұйықтағандықтан барлық ауруын асқындырып алатындар да бар.
– Ол қандай аурулар?
– Түнде қорылдайтын болсаңыз, бұл денсаулықта қандай да бір кінәрат барының белгісі екенін бәрі біледі. Қорылдайтын адамдардың 80-90% жағдайда 2-ден 60 секундқа дейін әдеттегідей тыныс ала алмай қиналатын кездері болады. Бұл – апноэ синдромы. Апноэ кезінде қандағы оттегінің концентрациясы төмендеп, көмірқышқыл газының мөлшері артады. Кейін адам қатты қорылдап, осы цикл бір түнде жүз ретке дейін қайталанады. Сондай-ақ апноэден кейін ми қайта-қайта оянып, адамның түнгі демалысы бұзылады. Бұл өз кезегінде әр жасушаның метаболизміне әсер етеді. Жүрек-қан тамырлары, қант диабеті, семіздік, тыныс алу жолдарымен байланысты аурулары асқынады. Осылайша ұйқысы қанбаған адамның жұмыс қабілеті төмендеп, күндіз маужырап жүреді.
– Ұйқысыздықтың түрлері бола ма?
– Қазір ұйқысыздықтың 80-нен астам түрі сипатталады, ішінде ең көп қарастыратынымыз тек – апноэ мен ұйқысыздық. Соңғысы екіге бөлінеді – қысқа мерзімді ұйқысыздық, ол үш айға дейін созылады және үш айдан астам уақытқа ұласатын созылмалы ұйқысыздық. Қысқа мерзімді ұйқысыздыққа барлық адам өмірінде бір рет болсын шалдығады. Ал созылмалы ұйқысыздыққа жер бетіндегі адамдардың 30 пайызына дейін шалдығады. Ұйқысыздық көптеген психикалық және соматикалық аурулардың себебі болғандықтан, жоғарыдағы статистиканы назардан тыс қалдыра алмаймыз.
Оқи отырыңыз: Ұйқысыздық – ауру емес, синдром. Салдары неге әкеп соғады?
– Ұйқының сапасына не әсер етеді?
– Бір қарағанда аса маңызды болып көрінбеуі мүмкін, бірақ көзге тағатын масканың пайдасы мол . Өйткені терезеден көше жарығы, жанымызда жатқан адамның смартфонының жарығы түнде қосылып тұратындықтан, миға ""ұйықтайтын уақыт болды"" деген сигнал бармауы мүмкін. Ал маскамен ми тыныш болады. Сондай-ақ жарықтан бөлек ұйқы сапасына көлік, метро, пойыз шуылы әсер етеді. Ұйқысыздықты қаладағылардың ауруы деп айтуы осымен байланысты болса керек. Үшінші фактор – бөлме температурасының ыстық немесе тым суық болуы. Шамамен 20 градус ұйқы үшін жайлы . Төртіншісі – ұйықтар алдында құрамында кофеині бар тағамдарды көп тұтыну, энергетик ішу. Соңғысы психологиялық проблемалармен тікелей байланысты.
– ""Кофеин мидың доминантасын қолдайды"" деген теория қаншалықты рас? Яғни кофе ішкен сәтте сергек болсаңыз, ұйқыңыз ашылады. Керісінше маужырап, қалғып тұрсаңыз, одан бетер ұйқыңыз келеді.
– Мұны метаболизм ерекшеліктерімен байланыстыратын едім. Адамдардың шамамен 15 пайызы екі еселенген экспрессо ішіп, тыныш ұйықтайды. Дегенмен кофеин психосиммулятор болғандықтан, ұйқының сапасы нашарлайды. Шылым мен ішімдік те осылай әсер етеді. Кей адам алкогольді ішімдіктен кейін тез ұйықтап қаламын деп ойлайды. Иә, адам тез ұйықтайды, бірақ сәлден кейін ми ерте қозып, апноэ асқынады.
– Антидепрессанттар ұйқыға қалай әсер етеді?
– Бұл топтағы дәрілер өлім қаупін 10 пайыз арттырады. Сол себепті мүмкіндігінше, мұндай ауыр дәрілерсіз емдеуге тырысамыз. Тағайындағанның өзінде ішу мерзімі аз болады.
– Қала тұрғындарына қандай кеңес бересіз?
– Бір уақытта жатып-оянуға тырысыңыз және мұны ""ішкі қоңырауызды"" қоса отырып жасаңыз. Яғни смартфонның оятқышын қолданбай, тәніңіз қалаған уақытта жатып-ояну . Екіншіден – күндіз жарық жақсы түсетін жерлерде жүру . Осының арқасында күндіз және түнде мелатонин көп бөлінеді. Күндіз жарық аз болса да, мелатонин көп бөлінеді, бірақ түнге қарай мөлшері азаяды. Негізі керісінше болуы керек. Қарапайым сөзбен айтсақ, мелатонин әр жасушаға түнгі режимге ауысуы керегін айтып шығады.
Оқи отырыңыз: Ұйқы алдында спортпен шұғылдану зиян. Жақсы тынығуға арналған пайдалы кеңестер
Егер таңертең терезеден жарық түспесе, толқындары шамамен 470 нм болатын арнайы шамдарды пайдалансаңыз болады. Бұл күн сәулесі беретін жарықпен бірдей. Сондай-ақ жүгіру, жүзу, гимнастика секілді секілді жаттығулардың да маңызы зор.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Ғалымдардың зерттеуінше, адам ұйқысыз 7-10 күн ғана өмір сүре алады.",,2023-11-09T12:30:00+05:00
birinsi-ret-zukti-bolgan-aielder-qandai-analizder-tapsyrady-akuser-zauaby,informburo.kz,Бірінші рет жүкті болған әйелдер қандай анализдер тапсырады? Акушер жауабы,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/birinsi-ret-zukti-bolgan-aielder-qandai-analizder-tapsyrady-akuser-zauaby,"Жүктілік – әйел өміріндегі таңғажайып кезең. Әйелдің құрсағына бала біткенін білген күннен бастап, жауапкершілік сезімі арта түседі. Осы орайда №2 емхананың акушер маманы Динара Алтынбаева ана атануға дайындалып жүрген әйелдердің емханаға есепке тұруы жайында толығырақ айтып берді.
Маманның айтуынша, жүкті әйел бірінші рет емханаға жүгінген кезде акушер-гинеколог оның анамнезін мұқият жинайды. Қарап-тексеріп, ультрадыбыстық зерттеу жүргізеді.
""Дәрігерлер жүкті әйелді хромосомалық патология және құрсақішілік ұрықтың туа біткен ауытқуларды анықтау мақсатында пренаталдық скрининг жүргізуге жібереді. Бұл жүктіліктің 11-13 аптасында, бес күнге ұласады. Сондай-ақ дәрігер антенатальдық күтім туралы және бірінші триместрде не істеу керегін айтады"", – деді Динара Алтынбаева.
Оқи отырыңыз: Әйелдердің жүкті болмас бұрын қандай дәрумендер ішкені абзал? Гинекологтан кеңес
Жүкті әйелдер қандай анализдер тапсырады? Ол:
Акушер әйелдерге 12 аптадан кешікпей кеңес алуға келуді ұсынды. Өйткені осы кезеңде ұрықтың қалай дамитыны баланың болашақ денсаулығына тікелей әсер етеді.
Оқи отырыңыз: Қант диабеті бар әйелдер жүктілікті қалай жоспарлауы керек? Эндокринолог кеңесі
""Әйел емханаға қаралған күнінен бастап уақытылы бақылауда болуы үшін есепке алынады. Әйелге алмасу картасы беріледі және ары қарай скринингке жіберіледі. Егер кешіккен әйелдер бірінші скринингті жіберіп алса, онда жүктіліктің ерте кезеңінде анықталатын ақауларды білмей қалуы мүмкін. Сол себепті жүктілік кезінде ертерек есепке тұру маңызды"", – дейді акушер.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Маман әйелдерге 12 аптадан кешікпей кеңес алуға келуді ұсынды.,,2023-11-10T14:20:00+05:00
denenin-isinui-sastyn-tusui-zane-uiqysyzdyqtyn-sebebi-ne-farmacevt-nutriciolog-tusindirdi,informburo.kz,"Дененің ісінуі, шаштың түсуі және ұйқысыздықтың себебі не? Фармацевт-нутрициолог түсіндірді",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/denenin-isinui-sastyn-tusui-zane-uiqysyzdyqtyn-sebebi-ne-farmacevt-nutriciolog-tusindirdi,"Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, әлем бойынша ересектердің 30 пайызға жуығы қалқанша безімен байланысты әртүрлі аурудан зардап шегеді. Бұл аурулар без қызметінің бұзылуымен де, оның жалпы құрылымының өзгеруімен де байланысты. Ал аурудың пайда болуының басты себебі – йод тапшылығы. Халықаралық профилактикалық медицина қауымдастығының мүшесі, фармацевт, нутрициолог Айгерім Мұқатаева тапшылықты болдырмау үшін құрамында йод бар тағамды тұтыну жеткіліксіз екенін айтады. Алдымен ""екінші ми"" – ішек микрофлорасын қалпына келтіру қажет. Сонда ғана ағза өзіне керек қоректік заттарды алып отырады.
Мұнымен қатар маман ұйқысыздық, шаштың түсуі және адам жасын ұзартатын жерортатеңіздік диета туралы әңгімеледі.
– Ғалымдар ішекті мимен теңестіреді. Аурулардың осы ағзадан бастау алатыны рас па?
– Адамдардан ең маңызды ағза туралы сұраған кезде ""ми"" деп жауап береді. Расымен де, ми тыныс алу мен жүрек қағысынан бастап ойлау мен сезіну процестерінің ең негізгі қозғалтқышы. Ал екінші орында ішек тұрады. Ол көптеген нейрондық байланыс пен жасушадан тұратындықтан, оның өзіндік жүйке жүйесі бар. Ішек миға vagus жүйке жүйесі арқылы тікелей әсер етіп отырады.
Ғалымдардың зерттеуінше, әртүрлі белгінің басым бөлігі төменнен жоғарыға, яғни ішектен миға беріліп отырады. Сол себепті қазір депрессия мен өзге де психологиялық ауруларын емдеу үшін vagus жүйке жүйесімен қатар жұмыс істейді.
Ішекпен келесілердің тікелей байланысы бар:
Ішектегі бактериялардың бірі тәтті тағамдармен қоректенсе, енді екіншілері майлы тағамдарды жақсы көреді. Жеген тамағымызға қарай ішектегі белгілі бір бактериялар түрі көбейіп, күн сайын саны артады. Осының салдарынан адам әртүрлі ауруға шалдығады. Осы тұста ескеретіні – дәрі-дәрмектен гөрі, дұрыс тамақтану, кей тағамнан бас тарту жақсырақ көмектеседі.
– Тағы бір аса маңызды ағзалардың бірі – қалқанша безі. Метаболизм бұзылып, қалқанша безі ауырса, не істеуге болады?
– Салдары біреу болғанымен, әр аурудың себебі әртүрлі. Сондықтан қалқанша безі қызметінің неге бұзылғанын анықтап, дәл себебімен жұмыс істеу қажет. Мұны қажет анализдер тапсырудан бастаймыз. Қалқанша безі өзіне қажет қоректік заттарды ішектен алатындықтан, оған да назар аударуды ұмытпаймыз.
Келесілерге базалық көмектер деп қараңыздар:
Оқи отырыңыз: Италия биотехнологы: Косметика өндіріп бастауыма баламның тері ауруы себеп болды
– Ұйқыны дұрыстау үшін қандай себептермен жұмыс істейміз?
– Халықаралық зерттеулер ұйқысыздық пен адам жасының ұзақтығы арасында тікелей байланыс бар екенін дәлелдеді. Тәулігіне 6 сағаттан аз ұйықтайтын адамдардың өлім қаупі 7-9 сағат ұйықтайтындарға қарағанда 13% жоғары. Бұдан шығатын қорытынды: сапалы ұйқы = сапалы өмір.
Адам ұйықтап жатқанда ағза демалады және жаңарады. Қажетсіз заттар ағзадан сыртқа шығарылады. Ал ұйқысыздықтың себебіне келетін болсам, басты алтауын атай аламын:
Оқи отырыңыз: Маусымдық аллергия мен астмадан қалай арылуға болады? Аллергологпен сұхбат
– Адам жасын ұзартуға көмектесетін диета қайсы?
– Бұл, әрине, баланспен тамақтану. Негізінен:
Италия мамандарының зерттеуінше, жерортатеңіздік диета жастық шақты ұзарта түседі. Ол сондай-ақ адамның ойлау және анализ жасау қабілетін жақсартады. Әсіресе, кәрілік деменция кезінде өте пайдалы.
Жерортатеңіздік диетаға келесілер кіреді:
– Қыз-келіншектерді алаңдататын тағы бір мәселе – ағзаның ісінуі. Ол немен байланысты және дұрыс тамақтану арқылы қалай емдейміз?
– Бұл ең бірінші кезекте ағзада ақуыздың аз болуымен байланысты. Жарақат алғанда немесе теріні күйдірген кезде адам ақуыз жоғалтады. Қарапайым сөзбен айтар болсақ, ағза ұлпаларына қарағанда қанда ақуыз мөлшері көп. Егер адам ақуызды аз тұтынатын болса, онда ағзасы ақуызды қаннан алуға мәжбүр болады. Уақыт өте келе қандағы ақуыз көлемі азаяды. Қан тамырларындағы сұйықтық ағзаға өтіп, адамның денесінде су жиналады.
Екінші себеп – суды аз ішу немесе ішкен суда минералды тұздардың аз болуы. Дәл жоғарыда айтқанымдай, ұлпаларда қанға қарағанда минерал аз болады. Осылайша қан тамырларындағы сұйықтық жасушаларға өтіп, денеде ісік пайда болады.
Үшінші себеп – тез қорытылатын көмірсулардың көп болуы. Мұнда ісінудің бірнеше механизмі бар:
– Шаштың түсуін де қалқанша безімен байланыстырып жатады. Бұл қаншалықты шындыққа жанасады?
– Расымен де қазір ішкі себепті зерттеместен, шашты әртүрлі жақпа май, инъекция және сусабындармен емдеуге тырысып жатады. Нағыз себепті анықтамайынша, бұлардың ешқайсысы көмектеспейді. Шаштың жаппай түсуіне әкелетін өзара байланысы бар процестерге тоқталайын. Адам зиян диета ұстап, тәтті, шұжық секілді ешқандай дәрумені жоқ тағамдарды тұтынған кезде анемияға шалдығады. Яғни ағзаға темір, мырыш, марганец қажет мөлшерде келіп түспейді. Нәтижесінде шаш сирей бастайды. Сондай-ақ ас қорыту жүйесіндегі қиындықтарға байланысты микроэлементтер қорытылмауы мүмкін. Микрофлора дұрыс болмаған жағдайда пайдалы ас ағзаға сіңбейді. Тіпті БАД ішкеннің өзінде, ол қорытылмауы мүмкін. Сондықтан бірінші кезекте ішектің микрофлорасын қалпына келтіріп бастаймыз.
Гипоацидтілік – шаш түсу проблемасының ""тамыры"". Бұл – асқазанның тұзды қышқылды аз бөлетінін сипаттайтын ауру. Тұзды қышқыл бізге тағамдағы зиянкестермен күресуге және ақуыздарды қорытуға керек. Күйзеліске түсіп, дұрыс тамақтанбаған кезде асқазандағы тұзды қышқыл аз бөлінеді. Осының себебінен асқазанда қалып қойған тағамдар шіріп, ауыздан жағымсыз иіс шығады. Іш қатады немесе керісінше өтеді. Анемия мен авитаминоз пайда болады. Шаш түсуінің негізгі себебі осы. Ауруды ішінен емдемесеңіз, қымбат сусабындар көмектеспейді. Сондай-ақ, D дәруменінің жетіпсеушілігі туралы да ұмытпауымыз керек. Бұл да шаш түсуінің ең басты себептерінің бірі.
Оқи отырыңыз: Көктемде қалай арықтап, дұрыс тамақтану керек? Нутрицолог кеңестері
– Ішек микрофлорасын қалпына келтіру үшін қандай детокс сулар ұсынасыз?
– Ең пайдалы деген түрлері:
– Соңғы уақытта сүт пен жұмыртқаның қалқанша безі қызметіне зияны туралы жиі айтылып жүр. Сүтті қалай дұрыс таңдаймыз?
– Дүкен сөрелерінде тұратын көптеген сүт түрі қалқанша безін ғана емес, басқа да ағзаларды зақымдайды. Пайдасынан зияны көбірек. Дегенмен ішінен келесі кеңестерді ескеріп, пайдаласын таңдауға болады.
Негізінен сүттің құрамындағы зиянды заттар:
Келесілер пайдалы немесе зияны жоқ (табиғи қоюландырғыштар):
Яғни біз кез келген тағамнан бас тартпай, оның пайдалысын таңдай аламыз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Айгерім Мұқатаева жастық шақты ұзартуға жерортатеңіздік диетаның көп көмектесетінін айтады.,,2023-09-20T15:30:00+05:00
nege-bazalyq-stavka-manyzdy,informburo.kz,Неге базалық ставка маңызды?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/nege-bazalyq-stavka-manyzdy,"Қатардағы қарапайым адамға экономика, қаржы саласында ""кредит"", ""депозит"", ""процент"" деген ұғымдар ғана жақсы таныс. Қалғанына терең үңіле бермеуі мүмкін. Өйткені күнделікті өмірде ол терминдер кезіге бермейді.
Бірақ, қаржылық сауат тұрғысынан алып қарасақ, басқа басқа, ал ""базалық ставканың"" не екенін білу маңызды. Әдетте, жұрт ""ертең доллар не болады"", ""қай валютада ақша жинаған дұрыс"" деп нарыққа құлақ күріп, келешегі үшін ойланып жүреді. ""Базалық ставка"" да сондай маңызды дүние.
Егер сіз оның рөлін, маңызын, принципін дұрыс түсінетін болсаңыз, өз қаржыңызды дұрыс реттей аласыз, шығыныңыз бен кірісіңізді есептеп, ертеңгі күніңізді жоспарлай аласыз.
Себебі, базалық ставка – еліміздегі кредит пен депозиттердің пайыздық сыйақы мөлшерлемелеріне тікелей әсер етеді.
Базалық ставка – ""қатып"" қалған проценттік сан емес. Ол нарықта болып жатқан құбылыстарға, инфляцияға, қымбатшылыққа қарай өзгеріп тұратын мәндік көрсеткіш. Оны бекітетін – Ұлттық банк. Соның ішінде Ақша-кредит саясаты комитеті.
Базалық ставка арқылы Ұлттық Банк инфляцияны реттеп отырады. 2020 жылы орын алған пандемиядан кейін бүкіл әлем бойынша тауар тасылымы тоқтап қалды да, планета масштабында қымбатшылық күрт артып кетті. Қазақстанда 2021 жылдың қорытындысы бойынша инфляция 8,4% болып тұрған. Ал 2022 жылы ол 20,3 пайызға дейін бірден көтерілді.
Жалпы былтырғы жылды біз үшін инфляциялық шок кезеңі деп айтсақ болады.  Классикалық экономикалық теорияға сай, инфляция тым өршіп тұрғанда орталық банктер базалық ставканы жоғары деңгейде ұстау керек.
Біздің Ұлттық Банк те былтырғы жылдың соңында ставканы 14 пайыздан бірден 16,75 пайызға көтерді. Оның себебі өте қарапайым. Ақша массасы тауарлар мен қызметтен көбірек болса, бірден қымбатшылық басталады. Яғни, ақша тым көп кезде инфляция күшейеді. Нарықтағы осы ақша массасын қаржыгерлер ""өтімділік"" деп атайды.
Ал егер базалық ставка жоғары болса, онда коммерциялық банк депозиттерінің де сыйақысы жоғары қойылады. Мысалы, қазір базалық ставка 16% кезінде, банк депозиттері өз клиенттеріне қысқамерзімді салымдарға орта есеппен 16,8% ұсынуда.
Осы кезде банк депозиттеріне ақшаны салу, жинау өте тиімді болады. Барлық өтімділік осы депозиттерге (және облигацияларға) ауыса бастайды. Сәлден кейін нарықта басы бос ақша азаяды. Соның нәтижесінде, тауарлар мен қызметтердің бағасының өсуі баяулап, инфляция жоспарланған қалыпқа келеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Экономикада &quot;базалық ставка&quot; деген ұғым бар. Қарапайым жұрт оның маңызын түсіне бермеуі мүмкін. Бірақ біле жүрген дұрыс.,,2023-10-13T15:48:26+05:00
otbasyndagy-zanzal-qalai-azyrasudyn-aldyn-aluga-bolady,informburo.kz,Отбасындағы жанжал: Қалай ажырасудың алдын алуға болады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/otbasyndagy-zanzal-qalai-azyrasudyn-aldyn-aluga-bolady,"Әлем бойынша әр 13 секунд сайын бір отбасы ажырасады. Соңғы жылдары бұл көрсеткіш Қазақстанда да күрт өсті. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, елде жыл сайын 140 мың жұп некесін заңдастырады, 50 мың жұп ажырасады. Яғни ажырасу үлесі жыл сайын тіркелетін некенің 35,7 пайызын құрап отыр. Ал былтыр 17,7 мың отбасының шаңырағы шайқалған.
Сондай-ақ жуырда мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева қазақстандықтардың ажырасуына не себеп болып отырғанын айтты. Сарапшылардың зерттеуінше, ол – маскүнемдік пен нашақорлық, құмар ойынға тәуелділік, тұрмыстық зорлық-зомбылық, зина және ерлі-зайыпты құндылықтарының өзгеруі.
Халықаралық позитивті бағыттағы гуманитарлық ""Времена"" институтының түлегі, MBI коуч және психолог Назира Бурханова көбінесе ажырасуға алып келетін ұрыс пен жанжалдың неден туындайтыны және олардың бір-бірінен айырмашылығы туралы әңгімеледі. Мұнымен қатар маман жұптар арасындағы кикілжіңді қалай реттеуге болатынын айтты.
""Ұрыс пен жанжал да бір жағдайды екі тараптың әртүрлі түсінуімен байланысты. Алайда ұрыс кішігірім дене жарақатына, ал жанжал ұзақ емді қажет ететін созылмалы ауруға ұқсайды. Мысалы, сүрініп құлап, қолыңызды жырып алсаңыз, бір апта, ары кетсе бір айдай күтім қажет. Ал созылмалы ауру зиянды әдеттерді ұзақ қайталау нәтижесінен туады. Оны бір күнде емдеп жаза алмайсыз. Сол сияқты адам ұрыстың неден туындағанын да ұмытып кетуі мүмкін. Ал жанжалда керісінше адам ұзақ уақыт іштей ренжіп жүреді. Әдетте ұрысардың алдында екі тарап та немесе біреуі көңілсіз болып келеді. Жұмысында қиындық туындаған болуы мүмкін, кейде кезекте тұрып басқалармен ұрысадыдегендей Мысалы, әйелі күйеуінен балаларды сабақтан кейін алып қайтуды өтінді делік. Кенеттен ер адамды жұмыста ұстап қалып, ол мектепке дер кезінде бара алмай қалады. Осындайда әйел адам алдын ала жоспарлаған шаруасын қалдырып, балаларды өзі алып қайтуға мәжбүр болады. Кейін үйге келген соң ""Балаларды алып қайта алмасаң, алдын ала айтуың керек еді. Косметологқа төлеген ақшам күйді"" деп ұрыса бастайды"", – деді Назира Бурханова.
Оқи отырыңыз: Сіз үнемі кешігіп жүресіз бе? Прокрастинацияны жеңуге арналған 5 әдіс
Психологтың айтуынша, көңіл күй түскен кезде адам фактілерді бұрмалауға бейім келеді және жанындағы адамды естімейді.
""Кез келген отбасында мұндай ұрыс-керістер болады. Бастысы – қалай татуласу керегін білу және алда осындай жағдайға тап болғанда басқаша әрекет ету. Ұрыстан кейін екі тарап сабырға келіп, әрқайсысы өз ойын ортаға салатын болса, толық картинаны көруге болады. Мысалы, жоғарыдағы жағдайда әйел адам үй шаруасынан шаршаған болуы мүмкін, ал ер адамға әлдеқайда жоғары тұрған жетекшісі өтініш айтқан шығар. Орындамасқа амалы жоқ, бала-шағасын асырауы үшін ешкімге қарсы келе алмайды дегендей. Басқа жұмыс таба алса да, бір күнде орнын босатып кете алмайды дегендей. Бастысы іштегі шыyайы сезімді, ойды ортаға салу"", – деп қосты маман.
Осы орайда Назира Бурханова ұрыстан кейін көңілде сызат қалдырмауға көмектесетін бірнеше практикалық техника туралы айтты.
""Жауапкершілік алу""
Ұрыстан кейін жүйке тозып қана қоймай, адамның ішінде кінә және өкініш сезімі пайда болады. Өзіңізді бейсаналы жазалайтындай жағдайға тап болмас үшін ұрыстың қай жерінде басқаша әрекет ете алатыныңыз туралы ойланып көріңіз. Ұрыста бір тараптың ғана кінәлі болуы мүмкін емес, өз әрекетіңізге жауапкершілік алыңыз. ""Жақсы, осы жолы косметологқа бара алмадым. Ештеңке етпес, есесіне тағы бір рет баруыма ақша берерсің"" немесе ""Маған күнде өтініш айтып жатқан жоқ, айына бір рет косметологқа бара жатыр. Мен бұл өтінішті басқа біреуге айтуым керек еді"" деген сияқты. Осылай екі тарап жауапкершілік ала бастағанда-ақ ұрыс ұмытыла бастайды. Ең бастысы серігінің қателігін мойындап тұрғанын көргенде екінші тарапта жан жарасы болмайды, сезіміне сызат түспейді. Керісінше сүйіктісіне сый-құрметі артады.
Оқи отырыңыз: Босанғаннан кейінгі депрессия. Күйзеліспен күрескен аналардың оқиғасы
""Жанартау мен тоқтам сөз""
Ашуланып, ренжіп тұрған адам әсірелеуге бейім келеді. Жоғарыдағы ситуацияны әйелі мен күйеуі мүлдем бөлек сипаттауы мүмкін. Ұрыста бір тоқтамға келуге ""жанартау"" техникасы жақсы көмектеседі. Менде жанартауға ұқсас арнайы құрал бар. Сол жанартаудағы батырманы қанша рет бассаңыз, жарылатынын өзіңіз белгілейсіз. Бір адам үш рет, енді екінші бір адам үшін жеті рет басқанда ол атылады. Сонда жеті рет басқанда жанартау атқылайтын адам алты рет басқанда өзін тоқтататын бір сөзді айтуы керек. Мысалы ""табиғат, күн, ыстық ұя, балапан және т.б."". Яғни осы сөзді айтқан кезде екі тарап та ұрысты дереу тоқтатады. Бұл сөз артық кетіп жатқандарын білдіреді.
Сөз екі тарапқа да жақсы естелікті немесе алдағы бірге жетер арман-мақсатты еске түсіретіндей болса игі. Сол кезде татулықты бағалайды.
""Сағат техникасы""
Ашуға булыққан кезде сағатқа қараңыз.
Осы циклді 7-8 рет қайталасаңыз, жеңілдеп қаласыз.
""Шынайы алғыс айту""
Кейде әйел қауымы сөйлеспей қою арқылы ренішін білдіруге тырысады. Алайда бұл бала позициясы және көптеген ер адам ымды түсінбейді. Оларға қалауды тікелей айту маңызды. Мейлі ер адам болыңыз, әйел адам болыңыз, осылай үнсіз жүре берсеңіз, барлығы іште жиналып, бір күні жанартау болып атыласыз. Мұндайда алғыс айту техникасы жақсы көмектеседі. Алайда ол екі тарап қатар атсалысқан кезде ғана жемісін береді. ""Кел, татуласайық. Мен саған дауыс көтермеуім керек еді. Жүрекке тиетін сөздер айтқаным үшін кешірім сұраймын"" деп ашық айтыңыз. Бұл арадағы қысымды төмендетіп қана қоймай, адамға ""дұшпаны"" ақ жалау ұстап шыққандай әсер сыйлайды. Қандай жағдай болмасын бастысы диалог екенін ұмытпаңыз.
Оқи отырыңыз: ""Әйелім босанғанда жанында болдым"". Перзентханаға серіктес болып кірген әкелердің хикаясы
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қазақстанда ажырасу үлесі жыл сайын тіркелетін некенің 35,7 пайызын құрайды.",,2023-10-26T14:22:00+05:00
qalai-zuz-zasauga-bolady-gerontolog-dariger-ademi-qartayudyn-qupiyasyn-aitty,informburo.kz,Қалай жүз жасауға болады? Геронтолог дәрігер әдемі қартаюдың құпиясын айтты,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/qalai-zuz-zasauga-bolady-gerontolog-dariger-ademi-qartayudyn-qupiyasyn-aitty,"Дүниежүзілік қарттар күніне орай №2 емханада геронтолог, лор, хирург, жүрек дәрігерлері қарт кісілердің денсаулығын тексерістен өткізіп, пайдалы кеңесін айтты. Дәл қазір аталған емханада 60 жастан асқан 13 200 кісі тіркелген. Оның 156-сы 90 жастан асқан, ал 100 жасағандардың саны 11 адам.
Емхананың геронтолог дәрігері Сәрсенгүл Сүгірәлиева қартайғанда дәрі-дәрмек көмегіне жүгінбеу үшін бүгіннен бастап не істеу керегін айтты.
– Қартайғанда денсаулық жақсы болуы үшін не істеу керек?
– Адамның қалай қартаятыны өмір сүру салтымен тікелей байланысты. Ұзақ өмір сүргісі келетін адамдар ең алдымен дұрыс тамақтану, таңертең ерте тұрып, уақтылы ұйықтау, таза ауада серуендеу, көбірек қимылдауы керек. Қазір жастар да, егде жастағылар да кеңседе отырып жұмыс істейді. Бұл физикалық денсаулық үшін аса зиян. Әйгілі ойшыл Аристотель ""Дене қозғалмаса – өлгені"" деп айтқан екен. Сондықтан қимыл-қозғалыс, спорт – ұзақ өмір сүрудің бірінші кілті. Екіншіден, таза ауада және салқын бөлмеде ұйықтау. Үшіншіден, күйзеліске бой алдырмай, көңілді жүруге тырысу, қуанатын себеп іздеу, күлімсіреу. Ол да зат алмасу процесін жақсартуға көмегін тигізеді. Төртіншіден, дұрыс тамақтану.
– Дәрі-дәрмексіз денсаулықты жақсартуға бола ма?
– Әрине, дәріні салауатты өмір салтын ұстануға алмастыруға болады. Ол – шылым шегу, ішімдік ішу секілді зиянды әдеттерден аулақ болу, ұйқыны дұрыстау, құнарлы тамақ пен дәрумен ішу. Күнделікті кем дегенде денені шынықтыруға 30 минут уақыт бөлу керек. Қазір экологияның нашарлағанына қарамастан, қаланың сыртында ауасы таза жерлерді табуға болады.
Адамның қартаюы – күрделі құбылыс. Ғалымдар қазір ұзақ өмір сүрудің қыр-сырын зерттеп жатыр. Геронтология ғылымының өзі ұзақ жасаудың құпиясын ашумен айналысады.
Оқи отырыңыз: Дененің ісінуі, шаштың түсуі және ұйқысыздықтың себебі не? Фармацевт-нутрициолог түсіндірді
– Қартайғанда дәріге жүгінбеу үшін дәрумендердің де маңызды екенін айттыңыз. Анализ тапсырмаса да, көпшілік үшін қажет деген дәрумендер бар ма?
– 50 жастан асқаннан кейін ағзаға көмектесу үшін А, Е, Д, С дәрумендерін ішу қажет. Емхана науқастарының диагнозына талдау жасайтын болсақ, темір тапшылығы себебінен анемияның жиі кездесетінін көреміз. Сол себепті осы диагноз қойылған ата-әжелерімізге калий, магний, кальций секілді микроэлементтер аса қажет. Ал қажет мөлшерін дәрігерден білуге болады.
– Үлкен кісілердің тамақ рационы қандай болғаны жөн?
– Қан айналымын баяулатып, жүрек ауруларын асқындыратындықтан, қандағы холестерин деңгейін жиі тексеріп тұру қажет. Сонымен қатар жауыр болса да, қандағы қант мөлшерін бақылау аса маңызды. Өйткені глюкозаның көп болуы қант диабетіне шалдықтырады. Трансмайлар қосылған тамақтар ағза үшін зиян болғандықтан, орнына балықты аптасына екі рет қуырмай, буға пісіріп жеуге болады. Қазақ халқы ет тағамдарын ертеден тұтынып келе жатқандықтан, ағзамыз оны жақсы сіңіреді. Яғни ет пен саумал қашан да пайдалы.
Оқи отырыңыз: ""Гендерлік ауру"": Неге әйелдердің буындары көбірек ауырады? Ревматолог дәрігермен сұхбат
Үлкен кісілердің ағзасы тез құрғайтындықтан, суды көбірек ішу қажет. Ең бастысы дұрыс тамақтану дегеннің тойып ішу еместігін ұмытпау. Бұдан өзге қарт кісілерге иммунитетін көтеруге C, D дәрумендері мен күн сәулесі көп көмектеседі.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Маман қарт адамдар үшін қандағы холестерин мен қант деңгейін бақылау аса маңызды екенін алға тартты.,,2023-10-09T17:03:34+05:00
qant-diabetin-qandai-belgiler-arqyly-anyqtauga-bolady,informburo.kz,Қант диабетін қандай белгілер арқылы анықтауға болады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/qant-diabetin-qandai-belgiler-arqyly-anyqtauga-bolady,"Болжамдарға сәйкес, 2045 жылға қарай олардың саны 783 миллионға дейін артады. Қазақстанда 400 мыңнан астам азамат бұл дертке шалдыққан, науқастар саны жыл сайын орта есеппен 20 мыңға көбейіп келеді.
Басты фактор – физикалық белсенділіктің аздығы, дұрыс тамақтанбау, семіздік және күйзеліс. Оның үстіне, әрбір екінші адам ауруға шалдыққанын білмейді. Көбісі аурудың белгілеріне назар аудармайды.
Оқи отырыңыз: Отандық ғалымдар қант диабетінің асқынуларын қашықтан диагностикалау жүйесін әзірледі
""Қант диабеті – бұл инсулин гормонының жетіспеушілігінен дамитын эндокриндік аурулар тобы, нәтижесінде гипергликемия – қандағы глюкозаның тұрақты өсуі пайда болады. Бұл метаболизмнің барлық түрлерінің бұзылуымен сипатталатын созылмалы ауру. Екі негізгі түрі бар, олардың әрқайсысы жеке тәсілді қажет етеді"", – дейді Алматыдағы №6 емхананың жалпы практика дәрігері Бейбіт Пайзулла.
Қант диабетінің І түріне қарағанда, ІІ түрі біртіндеп біліне бастайды, бұл жағдайды күрделендіре түседі. Мәселен, ұзақ уақыт бойы ауырып жүріп, дертке шалдыққаныңызды аңғармауыңыз да мүмкін.
""Қазақстанда түрлі ауруларды, соның ішінде қант диабетін анықтау үшін емханалар 40 пен 70 жас аралығындағы азаматтарды скринингке шақырады. Осындай тексеруден өткеннен кейін адам алдын ала білмеген ауруға бейімділігін анықтап, профилактикалық емдеуді бастай алады"", – деп атап өтті Бейбіт Пайзулла.
Егер адам күдіктеніп немесе тұқым қуалайтын бейімділікке байланысты қант диабетін тексеруді шешсе, ол медициналық мекемедегі өзінің терапевтіне жүгінуі керек. Дәрігер тексеру өткізіп, пациенттің сынақтары қанағаттанарлықсыз болса, оны эндокринологқа жібереді, нақты диагнозды сол анықтайды.
""Қант диабетін анықтау үшін гормондарды зертханалық зерттеу және қан мен зәрді биохимиялық тексеру қажет. Сондай-ақ глюкозаға, гликозаланған гемоглобинге және фруктозаминге қан тапсыру керек. Диабеттің түрін анықтау үшін глюкозаға төзімділік сынағы қолданылады"", – дейді маман.
Оқи отырыңыз: Қалай қант диабетінің алдын алуға болды? Дәрігер кеңесі
Қант диабеті ауруының бірнеше себебі бар. Бұл тұқым қуалайтын бейімділік, семіздіктен туындаған метаболикалық бұзылулар және физикалық белсенділіктің жетіспеуі. Бұл сондай-ақ қызамық, шешек немесе тіпті, тұмау сияқты вирустарды қоздыратын жұқпалы аурулар және ұйқы безінің аурулары болуы мүмкін.
""Негізгі шешуші фактор ауруды ерте анықтау болып табылады. Сондықтан қант диабетіне бейімділік генетикалық жолмен берілетінін есте ұстаған жөн. Егер сіздің қаны бір туыстарыңыз онымен ауырса, бұл дерт сізде де дамуы мүмкін"", – дейді дәрігер.
Көптеген жағдайларда қант диабетінің және онымен байланысты асқынулардың дамуын тұрақты физикалық белсенділік, темекі мен алкогольді тұтынудан бас тарту, дене салмағын қалыпты ұстау және дұрыс тамақтану арқылы болдырмауға болады.
""Дәрігер науқасқа күнделікті рационды тағайындағанда, оның жасына, жынысына, физикалық белсенділік деңгейіне және салмақ дәрежесіне назар аударады. Әрине, бұл ауру кезінде диеталық тамақтанудың негізгі қағидасы қантты тағамдарды шектеу және ашықпау болып табылады"", – дейді Бейбіт Пайзулла.
Диабет кезінде қандағы глюкозаны қалыпты деңгейде ұстаудың екі негізгі жолы бар:
Екі жағдайда да тамақты дұрыс ""санай"" білу керек. Бірінші нұсқа күрделірек, ол жас белсенді адамдарға сай келеді. Екіншісі, егде жастағы адамдар, тыныш өмір салтын ұстанатындар үшін қолайлы.
Оқи отырыңыз: №9 диета деген не және қант диабетінен қалай сақтанған дұрыс? Эндокринолог кеңестері
Рамазан айында ораза ұстау әр мұсылманның парызы болып табылады. Әрине, денсаулығына зиян келетін жағдайда, бұл міндеттен арылатыны анық. Дегенмен, оразаны ұстау-ұстамау туралы шешімді әркім өзі қабылдайды.
Асқыну қаупі орташа немесе төмен болған кезде қант диабетімен ауыратын науқастарға ораза ұстауға рұқсат етіледі. Алайда, диетаның күрт өзгеруі және қантты төмендететін дәрілерден бас тарту естен тануға және басқа да асқынуларға әкелуі мүмкін.
Дегенмен, қант диабетімен ауыратын науқас ораза ұстауға шешім қабылдаса, мына шараларды орындауы қажет:
Қант диабетінің ауыр асқынулары бар науқастарға жағдайдың нашарлау және гипогликемия қаупін ескере отырып, ораза ұстау ұсынылмайды.
Айта кетейік, христиан дінінде де осы санаттағы адамдарға ораза ұстау міндеттелмейді. Қант диабетімен ауыратын қауым мүшелеріне ораза ұстау туралы өз бетінше шешім қабылдауға кеңес берілмейді. Алдымен эндокринологпен кеңесу керек. Егер тамақтануға қатысты шектеулер денсаулыққа зиянын тигізуі мүмкін болса, ораза ұстаудан бас тарту қажет.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","ДДСҰ мәліметі бойынша, жер бетінде қант диабетімен ауыратын шамамен 537 млн адам бар.",,2023-11-16T11:00:00+05:00
tuberkulezdin-belgileri-qandai-zane-qalai-emdeluge-bolady-ftiziatrmen-suxbat,informburo.kz,Туберкулездің белгілері қандай және қалай емделуге болады? Фтизиатрмен сұхбат,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/tuberkulezdin-belgileri-qandai-zane-qalai-emdeluge-bolady-ftiziatrmen-suxbat,"Қыркүйек айында БҰҰ бас ассамблеясының Нью-Йорктегі 78-сессиясында Қазақстан туберкулезді емдеу жөніндегі әлемдік көшбасшылар коалициясына қосылды. Сессия барысында денсаулық сақтау министрі Ажар Ғиният Қазақстанның туберкулезбен күресте елеулі жетістіктерге жеткенін атап өтті. Мысалы, соңғы 5 жылда туберкулезбен сырқаттанушылық көрсеткіші – 24,2%, өлім-жітім көрсеткіші – 1,7 есе, инфекцияның таралуы 2,3 есе төмендеген. Осы орайда №2 қалалық емхананың фтизиатр маманы Светлана Ибрагимова аурудың қай сатыда анықталатынына қарамастан, оны толықтай емдеп-жазуға болатынын айтады. Сондай-ақ ол ауру белгілері және оны емдеу әдістері туралы әңгімеледі.
– Ауруды қандай белгілеріне қарап білеміз?
– Туберкулез – жынысы, жасы, әлеуметтік жағдайына қарамастан кез келген адам жұқтыруы мүмкін ауру. 5-10% жағдайда адам бұл аурудан ешқашан айықпауы мүмкін. Десе де қазір бүкіл әлемде адамның өмірін сақтап қалу үшін қажет дәрі-дәрмек пен ем-дом шаралары бар. Белгілер аурудың даму түрі, формасы, инфекциялық процесс және науқас ағзасының ерекшеліктеріне байланысты әртүрлі болып келеді. Белгілердің әртүрлі болуы ауруды бірден тануға мүмкіндік бермейді. Туберкулезбен ауыратындардың дәрігерге кеш келетіні осымен байланысты. Дегенмен келесідегідей ортақ белгілері бар:
– Жұқтырған соң ауру адам ағзасында қаншалықты тез дамиды?
– Әдетте ауру бірнеше ай қатарынан баяу таралады. Ал жылдам формалары бірнеше күн немесе апта ішінде ағзаға толық жайылуы мүмкін.
– Туберкулез көптеген дәрі-дәрмектің күшін жойып жібере алады. Емдейтін жаңа дәрі-дәрмек түрлері бар ма?
– Фтизиатрияға әрдайым жаңа дәрілер келіп түсіп отырады. Ғалымдар мәліметіне сүйенсек, соңғы уақытта алапес секілді ауруларды емдейтін дәрілер туберкулезге қарсы өз тиімділігін көрсетіп отыр. Патоген көптеген дәрінің күшін жоятын қабілетке ие болғандықтан, кейбір антибиотиктерді қолдануды мүлдем тоқтаттық. Бұл адамзатпен ертеден бірге келе жатқан ауру болса да, алда әлі жаңа препараттарды синтездеп, жаңа молекула тауып, одан препарат жасау көп жылға созылады.
Оқи отырыңыз: ""Барлық жүйке ауруының басты емі – түнгі тыныш ұйқы"". Неврологпен сұхбат
Атап айтқанда, қазір коллапсотерапия әдісі жиі қолданылады – жасанды пневмоперитонеум, жасанды пневматоракс. Бұл ем түрін қолданған кезде өкпе тіні жатып, жиырылады, осылайша емделуге қолайлы жағдай жасалады. Мұнымен қатар соңғы уақытта клапанды бронхоблокация әдісі жиі қолданылады – эндоскопист бронхоскопия кезінде бронхқа клапан орнатады, содан кейін қуыс төмендейді және ем тезірек жүреді. Дегенмен барлығына бірдей ем түрін қолдану мүмкін емес, міндетті түрде аурудың қай сатыда екені ескеріледі. Ал біз өз кезегімізде ДДҰ берген нұсқаулықтарды ескере отырып қана емдейміз.
– Бұрын ота жасау үшін үлкен тілік жасайтын. Қазір де солай ма?
– Бүгінгі таңда бейнетораскопиялық оталардың арқасында бұрынғыдай үлкен тілік жасаудың қажеті жоқ екенін атап өтуіміз керек. Дәрігерлер 90-жылдары өкпеге ота жасау үшін 35 сантиметрге дейін тілетін. Ең бастысы – ауру қай сатысынды анықталса да, оны толық емдеп алуға мүмкіндіктер көп. Яғни қазір көп жағдайда отасыз емдейміз.
– Бұл аурудың алдын алу үшін не істеуге болады?
– Ең бірінші – жаңа туған нәрестеге салынатын БЦЖ екпесінен бас тартпау. Қазір көптеген азамат діни көзқарасына байланысты екпеден бас тартып жатыр. БЦЖ инфекциядан қорғамайды, бірақ ол аурудың асқынуына жол бермейді. Екіншіден, дұрыс тамақтану және зиянды әдеттерден бас тарту. Ішімдік туберкулезге шалдығуды 3 есе, ал шылым шегу 2 есе арттырады. Үшіншіден, физикалық белсенділік пен қарапайым гигиена ережелері. Ұзақ уақыттан бері жөтеліп жүрген адамды байқасаңыз, жақын қарым-қатынасқа түспеуге тырысыңыз.
Оқи отырыңыз: ""Науқастардың 6 пайызына ғана І кезеңде диагноз қойылады"". Қазақстандық дәрігерлер өкпе обырын алдын алудың жолын айтты
– Бұған дейін ДДҰ өз жұмысына арнайы туберкулезді емдеуге қатысты стратегиялық жоспар енгізді. Ол қалай жүзеге асып жатыр?
– 2015 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы туберкулезді емдеуге бағытталған End TB стратегиясын қабылдады. Осының арқасында әлемде жыл сайын туберкулезбен ауыратындар саны 6-10%, өлім-жітім кемінде 10% азаяды деп болжанып отыр. Яғни 2025 жылға қара туберкулезге шалдығу 35%, ал өлім-жітім 50% төмендеуі тиіс. Стратегия 2015 жылы қабылданды, ал 2020 жылы Covid-19 пандемиясы басталды. Карантин себебінен медициналық көмекке дер кезінде қол жеткізу мүмкін болмады. Нәтижесінде туберкулезді анықтау деңгейі 18%, ал балалар мен жасөспірімдер арасында 24% төмендеді. ДДҰ Covid-19 пандемиясының туберкулезбен күрестегі жоспарын өзгертті. 2020 жылы туберкулезге шалдығу деңгейі 2017 жылғы көрсеткіштерге қайта оралды. 2019 жылмен салыстырғанда 2020 жылы әлемде туберкулезден болатын өлім-жітім 100 мы4 адамға өсті. Дегенмен жоспарланған нәтижеге қол жеткізуге болады деп ойлаймын, тек уақыт керек. Өйткені қазір емдеу әдістері жеткілікті.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қазақстанда соңғы 5 жылда туберкулезбен сырқаттанушылық көрсеткіші 24,2% төмендеді.",,2023-11-30T11:30:39+05:00
zuieli-qyzyl-zegi-dertine-saldyqqan-aielderge-bala-koteruge-bola-ma,informburo.kz,Жүйелі қызыл жегі дертіне шалдыққан әйелдерге бала көтеруге бола ма?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zuieli-qyzyl-zegi-dertine-saldyqqan-aielderge-bala-koteruge-bola-ma,"Жүйелі қызыл жегі дерті – бұл дәнекер тіндер мен тамырлардың созылмалы аутоиммунды ауруы. Бұл ауруға шалдыққан адамның ағзасы өз жасушаларымен күресіп жатқандай болады. Осының себебінен бүйрек, тері, буын, жүрек, қан жасушалары және өкпе қабынады. Осы орайда кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ №2 терапия бөлімінің меңгерушісі, ревматолог дәрігер Майса Қалыкова ондаған жылдар бойы аурудың өршуіне және ұрықтың түсіп қалу қаупіне байланысты ЖҚЖ бар әйелдерге жүкті болудың қауіптілігін ескертеді.
""Аурудың қауіпті екеніне қарамастан, заманауи емдеу тәсілдері әйелдерге бала көтеріп, сау бала тууға мүмкіндік береді. Бүгінгі таңда науқастар баласын еш қиналмай босанып жатыр"", – деді Майса Қалыкова.
Дәрігердің айтуынша, ЖҚЖ кезіндегі жүктілік кей жағдайда ағзаны зақымдап, түсік тастауға алып келеді. Преэклампсия, мерзімнен бұрын босану, ұрықтың жетілуіндегі бұзылулар, плацентада тромбтың пайда болуы сияқты басқа да қиындықтар болуы мүмкін.
Оқи отырыңыз: Туберкулездің белгілері қандай және қалай емделуге болады? Фтизиатрмен сұхбат
""Ең алдымен, жүкті әйел ревматолог және акушер-гинеколог маманмен байланысқа шығуы керек. Кейін ұрықтың өсуі мен дамуын бақылау үшін қосымша зерттеулер тағайындалады – мысалы, аурудың ауырлығын бақылауға көмектесетін ""қызыл жегі антикоагулянтына"" арнайы қан талдауы. Қан қысымын, баланың өсуін бақылау үшін ультрадыбыстық, кіндік арқылы қан ағымының қалыпты екенін анықтау үшін допплерометрия, нәрестенің жүрек соғу жиілігін тексеру және жүрек бітелуінің белгілерін бақылау үшін ұрық мониторингі, жүктіліктің соңғы екі айында нәрестенің жүрек соғу жиілігін өлшеуге арналған стресстік емес тест, құрсақта оттегі жеткіліктілігін, нәрестенің дамуын бағалау және анықтау үшін биофизикалық профиль жасалады. Аталған шарттар орындалған жағдайда, ЖҚЖ сырқатымен жүктіліктің көпшілігі сәтті аяқталады. Көптеген әйел мұқият тексерілсе және босану кезінде ЖҚЖ белгілері болмаса, нәрестені өзі босана алады"", – деді ревматолог дәрігер.
Сондай-ақ, дәрігер келесілердің көмектесетінін атап өтті:
Оқи отырыңыз: Баланы неше айға дейін емізуден шығаруға болмайды? Психолог кеңесі
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","ЖҚЖ кезіндегі жүктілік кей жағдайда ағзаны зақымдап, түсік тастауға алып келеді.",,2023-12-04T15:30:00+05:00
zurek-saulygyn-saqtau-usin-ne-isteu-kerek-darigerden-kenes,informburo.kz,Жүрек саулығын сақтау үшін не істеу керек? Дәрігерден кеңес,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zurek-saulygyn-saqtau-usin-ne-isteu-kerek-darigerden-kenes,"Жыл сайын әлемде 29 қыркүйекте Дүниежүзілік жүрек күнін атап өтеді. Ол алғаш рет 1999 жылы Дүниежүзілік жүрек федерациясының бастамасымен ұйымдастырылған. 2023 жылы Дүниежүзілік жүрек күнінің ұраны – ""Жүрек – өмір сүруге арналған"". Бұл күнді өткізудің мақсаты – қоғамның назарын денсаулықты сақтау мәселелеріне аудару, жүрек-қан тамырлары ауруларының алдын алудың маңыздылығын атап өту.
Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, жыл сайын 18 миллионнан астам адам жүрек-қан тамырлары ауруларынан көз жұмады. Бұл – жұқпалы емес аурулардан болатын өлімнің жартысынан астамы.
Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ консультациялық-диагностикалық орталығының кардиологы, жоғары санатты дәрігер, медицина ғылымдарының кандидаты Ботагөз Қыстауова жүрек қызметін жақсартатын әдеттерге көбірек көңіл бөлуге кеңес берді.
""Ағзалардың, организм жүйелерінің жағдайы және адамның өмір сүру ұзақтығы жүректің және бүкіл жүрек-қантамыр жүйесінің дұрыс жұмыс істеуіне байланысты. Жүрек-қан тамырлары ауруларының алдын алу денсаулық пен ұзақ өмір сүруді қамтамасыз етуде шешуші рөл атқарады"", – деді Ботагөз Қыстауова.
Оқи отырыңыз: Дененің ісінуі, шаштың түсуі және ұйқысыздықтың себебі не? Фармацевт-нутрициолог түсіндірді
Дәрігердің айтуынша, келесілер жүрек қызметін жақсартуға көмектеседі:
""Жүрек-қан тамырлары ауруларының алдын алу – ұзақ мерзімді процесс. Өмір бойы салауатты өмір салтын ұстану маңызды. Осы шараларды сақтау жүрек проблемаларының даму қаупін азайтады және жалпы денсаулықты жақсартады"", – деп қосты дәрігер.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Жыл сайын 18 миллионнан астам адам жүрек-қан тамырлары ауруларынан көз жұмады.,,2023-09-29T15:09:46+05:00
9-dieta-degen-ne-zane-qant-diabetinen-qalai-saqtangan-durys-endokrinolog-kenesteri,informburo.kz,№9 диета деген не және қант диабетінен қалай сақтанған дұрыс? Эндокринолог кеңестері,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/9-dieta-degen-ne-zane-qant-diabetinen-qalai-saqtangan-durys-endokrinolog-kenesteri,"Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ Консультативтік-диагностикалық орталығының эндокринолог дәрігер Эльнара Ахмедова Informburo порталына қант диабеті түрлері, адамдардың оған шалдығу себебі мен одан айығу жолдары туралы айтты.
– Бүгінгі таңда қант диабетіне қатысты статистика қандай?
– ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Диспансерлік науқастардың электрондық тіркелімінің деректеріне сәйкес, Қазақстанда 2022 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша ""Д"" есебінде 439 327 адам тұр. Бұл ретте, науқастардың басым көпшілігі – 95 пайызы қант диабетінің екінші түрімен ауырады. Яғни, дұрыс тамақтанбау, аз қозғалмалы өмір салты және тағы басқа себептерден пайда болған. Ал соңғы 10 жылда қант диабетімен ауыратындар саны 2 есе артты. Қант диабетімен ауыратындар санының бұлай артуы денсаулық сақтау ұйымдары медициналық қызметкерлерінің ауруды анықтауының жақсаруына, салауатты өмір салты, яғни фаст-фудты шамадан тыс тұтыну, артық салмақ және тағы басқаға байланысты.
– Қандай белгілер байқалған кезде науқас эндокринолог маманға қаралуы тиіс?
– Егер ауыздың құрғауы, шөлдеу, жиі зәр шығару, салмақ жоғалту, әлсіздік, ұзақ уақыт емделмейтін жаралар, терінің қышуы, терінің жиі іріңді зақымдануы сияқты белгілер мазаласа, онда эндокринологқа жүгіну керек.
– ""Қант диабеті"" диагнозы қойылған адам не істеуі керек? Үй жағдайында, күнделікті өмірде қандай да бір ұстану қажет ережелер бар ма?
– Егер қант диабеті диагнозы қойылса, онда белгіленген диетаны ұстану, дәрігер тағайындаған қантты төмендететін дәрілерді қабылдау керек. Сондай-ақ қандағы қант мөлшері мен гликирленген гемоглобинді бақылап тұру қажет.
– Қант диабетіне шалдыққан адам қандай тағамдарды көбірек жегені абзал?
– Қант диабеті кезінде №9 диетаны ұстану қажет. Бұл диета қант диабетінің 1-ші және 2-ші типтері бар адамдарға тағайындалады.
Шектеулі түрде пайдалануға болады:
Оқи отырыңыз: Маусымдық аллергия мен астмадан қалай арылуға болады? Аллергологпен сұхбат
Төмендегі өнімдерді мезгілімен қолдануға болады. Дәрігермен кеңескен жөн, өйткені әр пациент үшін диета жеке түзілуі мүмкін.
Күнделікті асқа енгізуге ұсынылатын тағамдар:
– Қант диабетіне тәттіні жақсы көретіндер шалдығады, дейді. Бұл қаншалықты рас? Бұл аурудың пайда болу себебі не?
Белгілі бір дәрежеде қантты тағамды асыра пайдаланудан бөлек, адамда артық салмақ, созылмалы панкреатит, тұқым қуалаушылық та қант диабетіне шалдықтыруы мүмкін. 1 типті қант диабетінің даму себебі – ұйқы безінің β-жасушаларына антиденелер, ал 2 типті қант диабетінің себебі – 2 типті қант диабетінің дамуына әкелетін инсулинге төзімділік.
Оқи отырыңыз: Қазақстанның қай қалаларында ЭКО операциясы тегін жасалады? Тізім
– Белгілі бір жастағы адамдардың бұл ауруға шалдығу қаупі жоғары ма?
– Иә, артық салмағы бар және 45 жастан асқан әйелдер.
– Балалар да эндокринолог маманға қаралып тұруы тиіс пе?
– Егер балада қант диабетінің даму қаупі бар болса, қаралуы қажет. Екінші типтегі қант диабеті ""жасарған"" – бүгінде ол балалар мен жасөспірімдерде де анықталады. Бүгінгі таңда Қазақстанда осы аурудан зардап шегетін 200-ге жуық кішкентай пациент бар. Нақты көрсеткіш бұдан да көп болуы мүмкін, сондықтан оған тұқым қуалау бейімділігі, артық салмақ, тамақтану сипаты және тағы басқасебеп болу мүмкін.
– Диабет кезінде адам арықтай ма, керісінше салмақ қоса ма?
– 1 типті қант диабетінде салмақ жоғалады. 2 типті қант диабетінде пациенттер инсулин тапшылығы мен қанда қант жоғары болған кезде ғана салмағын төмендетеді.
– Жалпы бұл ауруға шалдыққандарға қандай кеңес бересіз?
– Қант диабетінің күрделі асқынулары болмаған жағдайда күніне кемінде 10 мың қадам жүру, физикалық жаттығулар жасау.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда соңғы 10 жылда қант диабетімен ауыратындар саны 2 есе артқан.,,2023-07-25T15:00:00+05:00
genderlik-auru-nege-aielderdin-buyndary-kobirek-auyrady-revmatolog-darigermen-suxbat,informburo.kz,"""Гендерлік ауру"": Неге әйелдердің буындары көбірек ауырады? Ревматолог дәрігермен сұхбат",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/genderlik-auru-nege-aielderdin-buyndary-kobirek-auyrady-revmatolog-darigermen-suxbat,"Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ №2 терапия бөлімшесінің меңгерушісі, ревматолог дәрігер Майса Байұзаққызы Қалықова Informburo порталына буын ауруларының туындау себебі, әсер ететін факторлар және емделу жолы туралы баяндады.
– Ревматологиялық аурулар неден туындайды?
– Аутоиммунды сырқаттар иммундық жүйенің жұмысының бұзылуымен байланысты болатын аурулар қатарына жатады. Патологияның себебі: иммунитеттің шамадан тыс белсенділігінде жатыр, ол дене жасушаларын бөтен деп санайды және оларды жоя бастайды. Негізгі себебі белгісіз, бірақ ревматикалық аурудың даму қаупін арттыратын факторлар бар. Олар: бала туу жасы, генетикалық бейімділік, физикалық және эмоционалды күйзелістер, вирустық инфекциялар, шылым шегу.
– Бұл ауруға көбінесе кімдер бейім келеді?
– Әйелдер ерлерге қарағанда бұл ауруға екі есе көп шалдығады, сондықтан бұл гендерлік ауру. Жағдайлардың басым көпшілігінде ауру жүктілік кезінде және босанғаннан кейін пайда болады. Көбінесе аутоиммунды процесс 15-30 жаста басталады, ал ең қарқынды және белсенді кезеңдер 30-40 жаста болады. Алайда тек егде жастағы адамдарда пайда болатын кейбір аутоиммунды аурулар бар, мысалы, полимиозит, ревматикалық полимиалгия және басқалар.
– Буын ауруларына шалдыққан адамдарға қандай кеңес бересіз?
– Егер сізге ревматолог буын ауруы диагнозын қойған болса, міндетті түрде негізгі базисті емді алу керек. Емді өз бетімен жүргізуге болмайды. Сонымен қатар егер инфекция болса, міндетті түрде емдеу керек.
– Керісінше аурудың алдын алу үшін не істеуге болады?
– Рецидивтің алдын-алу – бұл барлық медициналық ұсынысты орындау және тамақтануды, өмір салтын дұрыс ұйымдастыру, жаман әдеттерден бас тарту. Буын ауруларының нақты профилактикасы жоқ. Бірақ тәуекелдерді азайту үшін барлық вирустық, бактериялық инфекцияларды, ЖРВИ-ны толығымен емдеу керек. Дұрыс тамақтануды реттеп, дене салмағын қалыпқа келтіріп, күйзелісті жеңіл өткеруді үйренген артық болмайды. Қолжетімді физикалық белсенділік, қалыпты, тұрақты спорттық жүктеме өте пайдалы.
Оқи отырыңыз: Жазда қан қысымы неге төмен болады? Кардиологпен сұхбат
– Ағзада қандай белгілер болған кезде ревматолог маманның көмегіне жүгінеміз?
– Егер ревматолог мамандар тірек-қимыл жүйесінің 200-ден астам ауруын емдесе, олардың белгілері өте көп екендігі таңқаларлық емес. Егер сіз өзіңізде төмендегі белгілерді байқасаңыз, міндетті түрде дәрігерге бару керек: оянғаннан кейін буындардағы ауырсыну және құрысу сезімі; буынның ісінуі, оның көлемінің ұлғаюы; мойын, төменгі арқа және басқа буындардағы тұрақты ауырсыну және қозғалысты шектеу, тамақтың жиі ауруы және басқа вирустық аурулар; ешқандай себепсіз температураның ұзақ уақыт көтерілуі; қатты салмақ жоғалту. Бірқатар ревматологиялық патологиялар – ""нағыз хамелеондар"" және олардың белгілері мүлдем басқа ауруларға ұқсауы мүмкін. Тиісті диагноз қоюға және емдеу курсын тағайындауға мүмкіндік беретін мұқият бақылау қажет.
– Науқас дәрігердің қабылдауына өзімен бірге қандай анализдер нәтижесін ала келгені жақсы?
– Ревматологқа барған кезде, бірінші қабылдауда анализ қажет емес, өйткені қандай тексерулер қажет екенін науқасты қарағаннан соң белгілі болады.
– Артрит пен артроздың айырмашылығы қандай?
– Артроз – буынның оңай қозғалуына мүмкіндік беретін буын капсуласының деформациясы мен үйкелуі. Ауру құрылымдық өзгерістерге, шеміршектің зақымдалуына және оның тіндерінің бұзылуына әкеледі. Әдетте артроз – 45-50 жастан кейін пайда болады және дененің табиғи қартаю процесінің нәтижесі. 60 жастан асқан қарт адамдарда ауру 80% жағдайда аяқтарындағы ауырсынуға шағымданады. Артрит кезінде ауырсынудың артроздан айырмашылығы – қозғалыс кезінде азаяды, тыныштықта созылмалы болады. Көбінесе ауырсыну түнде немесе таңертең, демалыс кезінде күшейеді; буындар ісінеді, ісіну, ауыратын пальпация бар; буын аймағы қызыл және ыстық болады; қан анализінде қабыну реакциясы байқалады; бүкіл денеде құрысу сезімі болады.
Оқи отырыңыз: №9 диета деген не және қант диабетінен қалай сақтанған дұрыс? Эндокринолог кеңестері
– Буындар мен сүйектер қалпында болуы үшін ағзаға қандай дәрумендер қажет?
– Адамның тірек-қимыл аппараты сүйектерден және оларды байланыстыратын анатомиялық құрылымдардан тұрады. Сүйек тіндерінің негізгі құрылыс элементі кальций болып табылады. Буындар біздің денеміздің қозғалғыштығын қамтамасыз етеді және көрші сүйектердің буын беттерін жабатын шеміршек тінінен тұрады. Шеміршек тінінің негізгі компоненті – коллаген. Буын қуыстары синовиальды сұйықтықпен толтырылған, оны қалыптастыру үшін коллаген және гликозаминогликандар қажет. Тірек-қимыл жүйесінің денсаулығын қолдайтын ең маңызды микроэлементтер мен дәрумендерге сүйек түзілуіне және бұлшықет аппаратының қалыпты жұмысын қамтамасыз етуге қатысатын кальций және кальцийдің сіңуін тездетуге көмектесетін фосфор жатады. Қандай да болмасын дәрумен ішу үшін, алдымен анализ тапсырып, жеткіліксіздігіне көз жеткізу керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрігер дәрумендердің өзін ағзада тапшылық болған кезде ғана ішу қажет екенін айтады.,,2023-07-28T15:45:00+05:00
merzimi-otken-nesienin-tolemin-qalai-azaituga-bolady,informburo.kz,Мерзімі өткен несиенің төлемін қалай азайтуға болады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/merzimi-otken-nesienin-tolemin-qalai-azaituga-bolady,"Қазақстанда кредитін уақытында төлей алмай қиындыққа тап болған азаматтар 2021 жылдың 1 қазанынан бастап мерзімі өткен берешегін реттеу тәртібіне жүгіне алады. Бұл қызмет барлық кредиттік ұйымдарға – банктер мен микроқаржы ұйымдарының қызметіне де қатысты. Бұл туралы e-Otinish сайтында хабарланған.
Берешегін реттеу тәртібіне сәйкес, банктер мен микроқаржы ұйымдары қарыз алушының табыс деңгейін, қаржылық жағдайын, әлеуметтік мәртебесін және өмір сүру жағдайын жеке-жеке талдап, анықтайды.
Қарыз алушы кредиттік төлемін қайта реттеу үшін банкке немесе микроқаржы ұйымына қалай жүгінеді?
Заңға сәйкес, кредитор (банк, МҚҰ) қарыз мерзімі кешіккен күннен бастап 20 күн ішінде қарыз алушыға хабарлауға міндетті.
Хабарламада кредиттік ұйымдар азаматтарға төмендегі ақпараттарды мәлімдейді:
Ал, қарыз алушылар төлем мерзімі кешіккен күннен бастап 30 күн ішінде қарыз кестесін қайта құру үшін банкке, МҚҰ-на өтініш беруі тиіс. Өтініште борышкер қарызды неге кешіктіргенін, табысының азайғанын, келісімшарт бойынша төлем жасаудың мүмкін еместігін растайтын құжаттарды ұсыну керек. Сонымен қатар, қарыз кестесін қайта құру туралы өз нұсқасын ұсынады. Ешқашан кредитордан жасырынуға болмайды!
Қарыз алушының өтініші банк пен МҚҰ тарапынан міндетті түрде қабылдауға, тіркеуге, есепке алуға және қарауға алынады.
Кредитор борышкер өтінішін 15 жұмыс күн ішінде қарап, жауап беруге міндетті. Ал, банк сұраған құжаттарды ұсынбау - қарыз алушының өтінішін қараусыз қалдыруға негіз болады.
Егер, өтініш қабылданса, кредитор қарыз алушыға қарыз шартын өзгерту жөнінде ұсыныстар жасайды. Ал өтініш қабылданбаса, банк, микроқаржы ұйымы бас тарту себебін нақты көрсетуі керек.
Оқи отырыңыз: Туысыңызға несие әперіп, ол төлемей қойса, не істеуге болады? Заңгер қарызды өндіру жолын түсіндірді
Кредиттік ұйымдар қарыз алушыға қандай шарттар ұсынуы мүмкін?
Ұсыныстардың тағы бірі – борышкердің ипотекадағы жылжымайтын мүлкін өз бетінше сату немесе кепіл мүлкін кредиторға беру арқылы бас тартуды ұсыну, міндеттемені сатып алушыға табыстау арқылы жылжымайтын мүлікті сату.
Егер борышкер қарыз кестесін қайта құру шарттары бойынша кредитормен келісімге келе алмаса, ол ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне жүгінуге құқылы. Бұл ретте қарыз алушы банкке немесе МҚҰ-ға жүгінгенін және өзара келісімге келе алмағанын растайтын дәлелдеме міндетті түрде ұсынуы тиіс.
Берешегін реттеу тәртібіне egov.kz порталы арқылы өтініш беруге болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Борышкерлер қарыз кестесін қайта құру үшін банкке, микроқаржы ұйымына өтініш бере алады.",,2023-09-19T15:17:53+05:00
osiet-qaldyrmagan-adamnyn-murasy-kimge-qalady-zanger-tusindirdi,informburo.kz,Өсиет қалдырмаған адамның мұрасы кімге қалады? Заңгер түсіндірді,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/osiet-qaldyrmagan-adamnyn-murasy-kimge-qalady-zanger-tusindirdi,"Заңгер Мәулен Спанқұлов Қазақстан Республикасының азаматтық кодексіне сәйкес марқұмның мұрагерлерін тағайындау қандай тәртіппен жүзеге асатынын және мұраны иелену үшін не істеу қажет екенін түсіндірді. Маманның айтуынша, заңды мұрагер бола алатын адамдар 8 кезекке бөлінеді. Егер алдыңғы кезекте тұрған азамат 6 ай мерзім ішінде тиісті құжаттарды рәсімдемесе, мұрагерлік құқығынан айырылуы мүмкін.
– Қазақстан заңнамасына сәйкес мұрагер қалай тағайындалады?
– Мұрагерлік дегеніміз – еліміздің азаматтық кодексіне сәйкес қайтыс болған адамның мүлкінің басқа тұлғаларға, яғни мұрагеріне 2 тәсіл арқылы ауысуы. Ол өсиет және өсиет алдын ала жасалмаған жағдайда заң бойынша жүзеге асады. Марқұмның жылжымайтын және жылжитын мүлкі, интеллектуалдық меншігі, фирмалық атаулары мен тауарлық белгілерімен бірге қарыздары да мұраға қалады.
Алайда келесілер мұра ретінде қалмайды:
– Марқұм көзі тірісінде өсиет жазып қалдырса, мұра қалай бөлінеді? Бұл тізімде жоқ азаматтар мұрадан үмітті бола ала ма?
– Егер марқұм көзі тірісінде өсиет құжат қалдырса, мүлік алдын ала таңдалған тұлғаларға ауысады. Бұл үшін нотариус арқылы жазбаша құжат қалдыруы жеткілікті. Адам мұрасын тек туыстары емес, бөтен тұлғаларға да қалдыра алады.
Оқи отырыңыз: Туысыңызға несие әперіп, ол төлемей қойса, не істеуге болады? Заңгер қарызды өндіру жолын түсіндірді
Мұнымен қатар өсиетті келесі мамандар нотариуссыз жасай алады:
Өсиетте аталатын куәгер құжатқа қол қояды.
– Қазақстанда бірінші кезектегі мұрагерлер мүлік және т.б.-дан бас тартса, онда бұл құқық кімге ауысады?
– Егер өсиет жоқ болса, онда мұра заң бойынша басымдығы туыстық дәрежемен анықталатын кезекпен үлестіріледі.
Оқи отырыңыз: Қайтыс болған адамның көлік салығы бойынша берешегін кім төлейді?
Мұра бір кезекте тұрған адамдар арасында тең бөлінеді. Азаматтық кодекстің 1060-бабында егер алдыңғы кезектегі мұрагерлер жоқ болса, мұрагерлердің әрбір кейінгі кезегі заң бойынша мұрагерлікке құқық алады.
– Кім лайықсыз мұрагер деп танылады?
– Мұра қалдырушыға заң бойынша күтім жасауы керек болып, бұл міндетті орындамаған ата-аналар, асырап алушылар және кәмелетке толған балаларды ""лайықсыз мұрагерлер"" деуге болады. Мұнымен қатар мұра қалдырушыны қасақана өлтiрген немесе өмiрiне қастандық жасаған адамдар, мұра қалдырушының соңғы еркiн жүзеге асыруға қасақана кедергi жасаған, балаларына ата-аналық құқықтарынан айырылған ата-аналар лайықсыз мұрагер деп танылады.
– Мұраны қабылдау үшін қайда жүгіну қажет?
– Мұра азамат қайтыс болған күні соңғы тұрған жерінде ашылады. Егер соңғы тұрғылықты мекенжайы белгісіз болса, онда мұра ретінде қалатын мүлік тұрған жерде ашылады. Күн мен жерді анықтау мұрагерлерге мұраға құқық туралы куәлік алу үшін қажет. Мұрагер мұраға үмітті болса, бірден нотариусқа мұраның ашылу орны бойынша жүгінуі қажет. Заңға сәйкес азамат мұрагерлікке 6 ай ішінде кіріп үлгере алады. 6 айдан кейін нотариус мұрагерге мұрагерлікке құқық туралы куәлік береді.
Азамат белгілі бір себептермен осы мерзімді өткізіп алса, сотқа жүгіне алады. Мысалы, қатты ауырып қалған жағдайда. Мұрагер сотқа дәлелді себептердің әрекет етуі тоқтағаннан кейін жарты жыл ішінде жүгінген болса.
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар үшін тегін баспана алудың жолдары қандай?
Келесілерді орындаған жағдайда азамат мұрагер атана алады:
Қазақстан азаматымен қатар шетел азаматы да мұрагер атана алады. Ал егер керісінше мұра Қазақстаннан тыс жерде болса, қайта ресімдеу мұрагерлік ашылған елдің заңы бойынша жүргізіледі.
– Мұрагерлікке құқықтарды қалай тіркеуге болады?
– Мұрагер не мұрагерлер мұраның ашылу күнінен бастап 6 ай өткеннен кейін нотариустан мұра алу құқығы туралы куәлік алады. Бұл ХҚКО арқылы жүзеге асады. Егер мұраға ешкім таласпаса, құжат жылдам беріледі. Куәлік ресми түрде үй, пәтер немесе учаскеге меншік құқығын ресімдеуге мүмкіндік береді. Алайда мемлекеттік тіркеусіз меншік құқығы басталмайды.
Құжаттар ХҚКО-ға жылжымайтын мүлік объектісінің орналасу орны бойынша беріледі. Өтінішке қоса беріледі:
Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу үшін берілетін өтінішті қарау мерзімі 3 жұмыс күнін құрайды.
Оқи отырыңыз: Зейнетақы жүйесінде қандай өзгерістер бар? Маңызды 8 сұраққа жауап
– Мұрагердің зейнетақы жинағындағы ақшасын кім шешіп ала алады?
– Марқұмның БЖЗҚ-дағы қаржысын тікелей мұрагерлері шешіп алуға құқылы. Ол үшін БЖЗҚ-ға барып шоттағы ақшаны алуға өтініш жасады. Өзімен бірге марқұмның қайтыс болғаны туралы куәлік пен өзінің заңды мұрагер екенін дәлелдейтін құжат ала баруы тиіс.
– Қайтыс болған адамның несиесін кім төлейді?
– Марқұмның мұрасын кім алса, сол несиені төлейді. Егер несие қарызының сомасы үлкен болса, мұрадан бас тартуға болады. Ал егер мұра ретінде үй мен көлік, т.б. қалып жатса, онда несиені жабу қиынға соқпайды. Яғни таңдау еркі мұрагердің өзінде.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Азаматтық кодекске сәйкес, марқұмның мұрасына үміткер азаматтар 8 кезекке бөлінеді.",,2023-09-13T14:00:00+05:00
pater-satyp-alganda-alayaqtarga-aldanbas-usin-qandai-quzattar-talap-etu-qazet,informburo.kz,Пәтер сатып алғанда алаяқтарға алданбас үшін қандай құжаттар талап ету қажет?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/pater-satyp-alganda-alayaqtarga-aldanbas-usin-qandai-quzattar-talap-etu-qazet,"Krisha.kz үй сатып алған кезде алаяқтарға алданып қалмау үшін келесі 6 фактіге назар аударуды ұсынады.
1. Сатушы меншік иесі болмаса
Сату туралы келіссөз жүргізетін адам мүліктің заңды иесі болуы керек. Алайда кейде меншік иесі физикалық түрде қатыспай, оның атынан сенімхат арқылы делдал әрекет етеді. Заңгерлердің айтуынша, мұндай мәмілелерге қарапайым операциялардан гөрі мұқият қарау керек.
Ол үшін:
Сенімхатты тексеріңіз. Онда шығарылған күні мен жарамдылық мерзімі көрсетілуі керек. Күні болмаған жағдайда құжат жарамсыз деп есептеледі және жарамдылық мерзімі үш жылдан аспауы мүмкін. Егер ол көрсетілмесе, сенімхат бір жыл ғана жарамды болатын жағдайлар бар.
Меншік иесіне хабарласып, оның шынымен тұрғын үй сататынына көз жеткізіңіз.
Меншік иесімен келіссөздерді және оның сатуға келісім бергенін бейне жазбаға түсіріңіз.
2. Құжатта келеңсіздіктер болса
Сатушының барлық ауызша айтқаны құжат түрінде көрсетілуі керек. Сондықтан келесі құжаттарды тексеріңіз:
Ол үшін: барлық құжаттағы ақпараттың сәйкестігін тексеріңіз.
Тұрғын үйдің құжаттары заңды болуын тексеру керек. Егер қателер, сәйкес емес ақпараттар, заңсыз қайта өңдеулер болса, сатушыдан құжаттарды ретке келтіруін сұраңыз.
Айтпақшы, егер сатушы некеде болса, мәміле үшін оның жұбайының (жұбайларының) қатысуы және нотариалдық келісімі қажет болады.
3. Үй иелері өте жиі ауысса
Мұндай жағдай меншік иелері несие берушілер алдындағы қаржылық жауапкершіліктен жалтарып, тұрғын үйді туыстары мен достарына бірнеше рет беруге немесе сатқысы келген кезде болады.
Алайда егер бәрі әшкереленсе, несие беруші сотқа жүгініп, меншік иесінің жауапкершіліктен жалтару фактісін анықтайды, барлығы анықталса, сатушының адалдығына қарамастан тұрғын үйді тәркілеуге болады. Нәтижесінде, ол ештеңесіз қалады.
Не істеу керек: көршілеріңізбен сөйлесіңіз, соңғы 5-10 жылда Сот кабинетінде (Сот актілері банкінде) үй иесіне қатысты істердің бар-жоғын тексеріңіз немесе сатушы сенімсіз деген күдік туындаған жағдайда мәміледен бас тартыңыз.
Оқи отырыңыз: Пәтер жалдағанда алаяққа алданып қалмас үшін не білу керек?
4. Мүліктің иесі үйді сыйға немесе мұрагерлік жолмен алған болса
Егер меншік иесі тұрғын үйді сыйға тарту немесе мұрагерлік жолмен алған болса, онда басқа тұлғалардың құқықтарының бұзылған-бұзылмағанын, олардан қандай да бір талаптардың бар-жоғын анықтау керек.
Ол үшін: Сот кабинетін тексеріп, көршілермен сөйлесіңіз.
Есіңізде болсын: кейін зардап шеккеннен гөрі күмәнді мәселеден бірден бас тартқан дұрыс.
5. Депозит дұрыс рәсімделмесе
Көбінесе салым шартында объектінің бағасында қателіктер кетеді немесе оны валютамен көрсетеді. Бұл дұрыс емес. Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша, құжаттардағы барлық сома теңгемен көрсетілуі керек.
Ол үшін: салым жазбаша түрде екі данада дұрыс рәсімделу керек.
Мына тармақтарды міндетті түрде жазып алыңыз:
Келісімді нотариуспен куәландыру қажет емес, бірақ олай жасауға да болады. Егер дау туындаса, нотариалды куәландыру ақшаны өндіру процесін жеңілдетеді.
6. Сатушы сатып алу – сату шартында бағаны төмендетуді сұраса
Сатушы сатудан түскен табыстан салық төлемеу үшін кірісін жасырғысы келгенде осындай әрекетке барады.
Төмен баға – сатып алушы үшін тәуекелге бару болып есептеледі. Себебі мәміле жарамсыз деп танылса, ол ақшаның бір бөлігін жоғалтуы мүмкін.
Мұның әртүрлі себебі болуы мүмкін, мысалы:
Мәміле жойылған кезде, сатып алушы іс жүзінде төленген соманы емес, сатып алу-сату шартында көрсетілген соманы ғана санайды. Оның үстіне ол сот арқылы сатушыдан төлем талап етуі керек.
Ол үшін: сатып алу-сату шартында тек тұрғын үйдің нақты бағасын талап ету және көрсету немесе тәуекелге бармау үшін мәміледен бас тартуы керек.
Оқи отырыңыз: Пәтерді жалға аларда не білу керек? Маңызды 9 сұраққа жауап
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мамандар &quot;үй сатып алғанда маңызды алты ережені ескеру керек&quot; дейді.,,2023-08-07T15:44:00+05:00
qant-diabeti-bar-aielder-zuktilikti-qalai-zosparlauy-kerek-endokrinolog-kenesi,informburo.kz,Қант диабеті бар әйелдер жүктілікті қалай жоспарлауы керек? Эндокринолог кеңесі,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/qant-diabeti-bar-aielder-zuktilikti-qalai-zosparlauy-kerek-endokrinolog-kenesi,"ДДСҰ мәліметінше, 1980-2014 жылдары арасында қант диабетімен ауыратындар саны 108 миллионнан 422 миллион адамға дейін өсті. Ал 2000-2019 жылдары қант диабетінен көз жұмғандар саны 3 пайызға көбейді. Табысы орташа елдерде бұл көрсеткіш 13% артқан. Аталған аурудың белгісі бірден білінбей асқынатын болса да, отандық дәрігерлер оны толығымен емдеп-жазуға болатынын айтады. Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ №1 терапия бөлімшесінің эндокринолог дәрігері Балнұр Сұлтанова қант диабетімен ауыратын әйелдерге жүктілікке дайындалар кезде нені ескеру керегін түсіндірді.
Маман І немесе ІІ типтегі қант диабеті диагнозы қойылса, нәрестенің денесі ірі болып, босануды қиындататынын айтады. Осының себебінен дәрігерлер көп жағдайда кесарь тілігін жасайды. Мұнымен қатар диабеттік ретинопатия және нефропатия секілді аурулар асқынады.
Дәлірек айтқанда, балаға келесі қауіптер төнеді:
Дәрігердің айтуынша, жүктілікке дейін және кезінде қант диабетін дұрыс емдеу жоғарыдағы қауіптерді азайтуға көмектеседі.
""Жүктілікті жоспарлауға байланысты эндокринолог дәрігерден кеңес алыңыз. Үш айда 1 рет гликирленген гемоглобинге тест тапсырып, деңгейін 6,5 пайызға дейін түсіріңіз. Егер бұл көрсеткіш 10 пайыздан жоғары болса, қажет мөлшерге жақындағанша жүктілікті жоспарламауға кеңес беремін"", – деді Балнұр Сұлтанова.
Сондай-ақ эндокринолог дәрігер жүкті болу үшін фолий қышқылын ішудің маңыздылығына тоқталды. Оны жүктіліктің 12 аптасына дейін ішуге болады.
""Егер сізде қант диабеті болса және жүкті болғыңыз келсе, күніне 5 мг фолий қышқылын ішу керек. Ол бала омыртқасының ыдырауы, диабеттік фетопатия секілді аурулардың дамуын болдырмауға көмектеседі. Қант диабетін бақылау үшін дәрілер ішсеңіз, инсулин инъекциясына ауысқаныңыз жақсы. Бұдан өзге жүректі айнытып, құстыратындықтан, глюкозаны да жиі бақылаған артық болмайды"", – деді эндокринолог.
Жүктілік кезінде диабеттік ретинопатия белгілерін анықтау үшін көзді үнемі тексеру қажет. Ерте анықталса, циклоскопиямен емдеуге болады.
Оқи отырыңыз: Аяғы ауыр әйелдер неліктен фолий қышқылын тұтынуы керек?
""Жүктіліктен кейін қандағы глюкозаны бақылау үшін көп инсулин қажет емес. Инсулин дозасын жүктілікке дейінгі дозаға дейін төмендетуіңіз немесе жүктілікке дейін қабылдаған дәрілерге қайтып оралғаныңыз жақсы"", – деп қосты маман.
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрігер гликирленген гемоглобин деңгейі 10 пайыздан төмен болған жағдайда ғана жүкті болуға кеңес береді.,,2023-09-11T14:30:00+05:00
seteldik-kolikti-qalai-5-zylga-esepke-qoyuga-bolady-sagyn-nusqaulyq,informburo.kz,Шетелдік көлікті қалай 5 жылға есепке қоюға болады? Шағын нұсқаулық,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/seteldik-kolikti-qalai-5-zylga-esepke-qoyuga-bolady-sagyn-nusqaulyq,"Ішкі істер министрлігі Қазақстан аумағына 2022 жылғы 1 қыркүйекке дейін ЕЭО елдерінен келген, бұрынғы тіркеуінен шықпағаны үшін заңдастырып үлгермеген автомобильдерді уақытша есепке қоюға рұқсат берді, деп хабарлады Kolesa.kz .
Уақытша есепке қою 5 жылға жарамды. Одан соң машина автоматты түрде тіркеуден шығады.
Құжатты қалай тапсырады және қанша тұрады?
Оқи отырыңыз: Айыппұл бар-жоғын қалай онлайн тексеруге болады?
""Түпнұсқа тіркеу құжаты мен шетелдік нөмір мемлекеттік корпорация филиалында уақытша есепке қою мерзімі біткенше сақталады. Қазақстан азаматы көлікті шетелге шығаратын болса, олар біздің елдің нөмірі мен тіркеу құжаттарын өткізеді, содан кейін оларға шетелдік құжаттарды қайтарады"", – делінген Kolesa.kz хабарламасында.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Көлік иесі мемлекеттік нөмір үшін 9660 теңге және көлік құралын тіркеу куәлігі үшін 4313 теңге салық төлейді.,,2023-07-20T10:30:23+05:00
tabys-pen-maxabbat-eselep-artady-emociyalyq-intellekt-paidasy-qandai-zane-ony-qalai-damytamyz,informburo.kz,"""Табыс пен махаббат еселеп артады"". Эмоциялық интеллект пайдасы қандай және оны қалай дамытамыз?",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/tabys-pen-maxabbat-eselep-artady-emociyalyq-intellekt-paidasy-qandai-zane-ony-qalai-damytamyz,"Эмоциялық интеллект теориясын 1990 жылдары ғалымдар Джон Майер, Питер Саловей және Дэвид Карузо дамыта бастады. Олар эмоциялық интеллектіні адамның екінші бір жанның қалауын, эмоциясын дәл ұғынып, оны мәселенің шешімін табу үшін тиімді пайдалана білу қабілеті деп түсіндірді. Осы орайда эмоциялық интеллектінің қандай да бір өлшемі мен сипаты болуы үшін MayerSaloveyCaruso Emotional Intelligence Test (МSCEIT) әдісін ойлап шығарды.
Кейін ғылыми зерттеулер нәтижесін ірі компаниялар бірден өз керегіне жаратты. Talent Smart халықаралық тренинг өткізетін компания баяндамаларының бірінде эмоциялық интеллектіні мақсатты түрде пайдалана білген компаниялардың табысын жариялады. Мысалы, L'Oreal косметика компаниясы қызметкерлерінен бір топты жасақтап, оларды эмоциялық интеллект тақырыбындағы тренингке қатыстырады. Кейін осы топтағы әрбір менеджердің компания кірісін орта есеппен 91 370 долларға арттырғаны белгілі болады.
Тағы бір мысал – Multinational Consulting Firm компаниясы топ менеджерлерінің эмоциялық интеллект деңгейін өлшеп, келесіні анықтайды: эмоциялық интеллектісі жоғары әрбір компания басшысы жыл сайын топ-менеджерлерге қарағанда 1,2 млн долларға артық пайда әкелген. Жалпы эмоциялық интеллектісі дамыған басшылар компанияның жылдық кірісін 139 пайызға арттырған.
Оқи отырыңыз: ""Кәсіби күю"" синдромының себебі не және одан арылуға көмектесетін 3 тәсіл
Психоаналитиктер Жанар Оспан мен Эльвира Дәулетова эмоциялық интеллект деңгейінің жоғары болуы материалдық табысты арттырып қана қоймай, бірінші кезекте жақын адамдарымызбен қарым-қатынаста пайдасы мол екенін айтады. Осы орайда олар эмоциялық интеллектіні дамытуға көмектесетін бірнеше әдісті бөлісті. Мамандардың айтуынша, эмоциялық интеллектіні ""сезімді басқару"" деп түсіну қате. Өйткені эмоция бейсанаға тән болғандықтан, оны басқару, алдын ала болжау мүмкін емес. Сөзсіз көшеде біреу байқаусыз қағып кетсе де, жақынымыз жағымсыз сөз айтып қалса да ренжиміз.
""Эмоциялық интеллектіні дамытқан кезде ешнәрсе жұмсамайсыз, керісінше қалағаныңыздың бәрін аласыз. Ең бастысы – өзіңізге мүлдем қажеті жоқ кикілжіңнен кетесіз. Қазақстанда отбасылардың көп балалы болуды қалайтынын және ер азаматтардың бала-шағасын асырау үшін барын салатынын байқауға болады. Кейбірінде ""отбасымды баға алмай қалсам не болады"" деген қорқыныш бар. Осы қорқыныштың жетегінде жүріп ішімдік ішеді, жұмыстан шығып қалады, депрессияға шалдығады. Осы секілді жағдайдың алдын алу үшін 3 минут әдісін қолдануға болады"", – деді Жанар Оспан.
Психоаналитиктің айтуынша, эмоцияның небәрі үш минутқа созылатынын ғалымдар әлдеқашан дәлелдеген. Мұнымен қатар, ""жағымсыз эмоцияны сезінбеймін, оны басып тастауым керек"" дейтін болсақ, бауырымызға зақым келеді.
"" Денсаулығымызға зақым келмегенін қаласақ, жағымсыз эмоциядан қашпауымыз қажет. Өйткені бастапқы үш минутта ағза қорғанамын деп қан қысымы қатты көтеріледі. Өзіңіз ашуланып тұрған адамға ұрысқыңыз келсе, ұрысып алыңыз, ұрғыңыз келсе – оны да жасаңыз. Бірақ мұның барлығын тек қиялыңызда жасаңыз. Бұған спорт пен би де көмектеседі. Жапонияда қызметкерлерге арналған арнайы бөлме болады. Онда адамдар жемістерді қылышпен кеседі немесе айқайлап алады. Яғни ашуланған кезде 3 минут күтеміз, кейін өзімізге ыңғайлы әдіспен эмоцияны сыртқа шығарамыз"", – деді Жанар Оспан.
Эльвира Дәулетова әрбір жағымды-жағымсыз эмоциядан кейін мида бағдарламалар пайда болатынын айтады. Мысалы, кішкене бала ыстық шәйнекке қолын күйдіретін болса, ол сол шәйнекке екінші рет жоламайды. Дәл солай қуанышты эмоциямен байланысты бағдарламалар да бар.
Оқи отырыңыз: Балалар мен жасөспірімдермен қалай оңай тіл табысуға болады? Психолог кеңесі
""Әрбір жағымсыз эмоциядан кейін пайда болатын бағдарламадан неғұрлым тезірек арылуға тырысу қажет. Эмоция тез өтіп кетеді, ал бағдарлама мәңгілікке қалады. Бір адамдар ""мен нашар адаммын, осыған лайықпын"" деп жұмыстан шығып кетеді. Ал харизматиктер керісінше ""Мен бәрінен мықтымын, менен жақсы маман таба алмайсыңдар"" деп есікті тарс жауып кетіп қалады. Бұл екеуі да қоғам таңып берген сценарийлер. Шын мәнінде, дәл осы сәтте адам жұмыста қалғысы келеді, ішкі қалауы осы. Психоаналитиктер бірінші бейсанада қандай бағдарлама барын, кейін оның қандай эмоциядан пайда болғанын анықтайды. Кейін мәселенің шешімін табуға көмектеседі. Маманға бару міндетті емес, қаражат үнемдеу үшін бірден бағдарламаны өзгертіп отыру жеткілікті. Стив Джобс, Илон Маск секілді азаматтар қоғамнан өзгеше ойлаған және тек ішкі қалауын орындаған азаматтар. Сіз де солардың бірі бола аласыз"", – деді Эльвира Дәулетова.
Мұнымен қатар маман ұл балаларды сезімін көрсетуден шектеу – креативті ойлауына кедергі келтіреді, дейді. Мысалы, Бразилияда ұл балаларға жылауға, сезімтал болып өсуге мүмкіндік береді. Тіпті үйде жалғыз қалғанда би билеу олар үшін қалыпты жағдай. Сондай-ақ, мамандар базалық 3-4 эмоция бар екенін айтады. Олардың бастылары – қорқыныш, реніш, ашу. Қалғаны осылардың қосындысы.
""Егер бір нәрседен қатты қорықсаңыз, сезімге ерік беріңіз. Қорқыныш сезімі өте пайдалы, ол ағзаның қорғаныш реакциясы. Егер ипотекамды жаба алмай қаламын деп қорықсаңыз, қиялыңызға ерік беріңіз. Үйдің ақшасын төлей алмай далада қалып қалдым, жақындарыңыз сізден теріс айналды, көше кезіп кеттім деп елестетіңіз. Кейін негатив, орташа және оптимистік сценарий құрыңыз. Сол кезде қорқыныш сезімі де басылады, өміріңізде болатын жағдайларға да өзгерістер енеді. Эмоциялық интеллектінің қыр-сырын игерген адамның тапқан табысы да, махаббаты да еселеп артады"", – деді маман.
Оқи отырыңыз: Ата-ана баласын қашықтан оқуға қалай бейімдегені жөн? Психолог кеңесі
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Психоаналитик мамандар адамдармен арадағы жақсы қарым-қатынасты сақтап қалуға көмектесетін бірнеше әдісті айтты.,,2023-07-12T15:15:15+05:00
tuysynyzga-nesie-aperip-ol-tolemei-qoisa-ne-isteuge-bolady-zanger-qaryzdy-ondiru-zolyn-tusindirdi,informburo.kz,"Туысыңызға несие әперіп, ол төлемей қойса, не істеуге болады? Заңгер қарызды өндіру жолын түсіндірді",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/tuysynyzga-nesie-aperip-ol-tolemei-qoisa-ne-isteuge-bolady-zanger-qaryzdy-ondiru-zolyn-tusindirdi,"Соңғы статистикалық мәліметтерге сүйенсек, маусым айында қазақстандықтарға берілген несиенің жалпы көлемі 1,2 трлн теңгеден асып, көрсеткіш тарихи максимумға жетті. Мұнымен қатар берілген тұтынушылық кепілсіз несиелердің көлемі 800 млрд теңгеден асты. Бұл да – рекорд. Осы орайда отандық заңгер Мәулен Спанқұлов несие туралы маңызды 10 сұраққа жауап берді. Маманның айтуынша, тіпті, сіздің атыңыздан жақыныңыз несие алып, кейін оны төлемей қойса, одан қарызды заңды түрде өндіріп алуға болады.
– Көп адам несие алғанда келісімшартты оқымайды. Несие алғанда не нәрсеге мән беру қажет?
– Несие аларда банк пен жеке тұлға арасында міндетті түрде келісімшарт жасалады. Сол келісімшарттағы кестенің аннуитеттік немесе дифференциалды екеніне мән беріңіз. Көп жағдайда банктер аннуитеттік кестені ғана ұсынады. Алайда үстіне қосылатын пайыз аз болғандықтан, қарызды алушы азаматтар үшін дифференциалдысы тиімдірек.
– Несиені кешіктіру мен төлемеудің қандай салдары бар?
– Біріншіден, іс коллекторларға өтеді. Әрекеттері заңсыз болса да, туысқан, дос және жұмыс орныңызға хабарласады. Кейін іс сот орындаушыға өтіп, ол шоттарға және Қазақстан Республикасынан шығуға шектеу қояды. Мұнымен қатар нотариус арқылы жасалатын әрекеттеріңізге шектеу қойылып, тіпті, сенім хат жасата алмайсыз және мүлік сатып ала алмайсыз.
– Қандай жағдайда шетелге шығуға шектеу қойылады?
– Егер банкке берешегіңіз 160-170 мың теңгеден асса, Қазақстан Республикасынан шығуыңызға шектеу қойылады. Бірақ адами факторға байланысты бұл шектеу қойылмауы мүмкін. Ал шектеудің қойылған-қойылмағанын Google-дан тексере аласыз. Яғни Әділет министрлігінің сайтынан ""Борышкерлер тізіліміне"" өзіңіздің ЖСН нөміріңізді жазасыз. Егер тыйым салынған болса, оң жақ шетінде қызыл белгі тұрады.
– Шектеуді қалай шешуге болады?
– Шотты шектеудің төрт түрі болады. Олар:
Нотариус арқылы қойылған шектеу 3-7 күннің ішінде шешіледі. Бұл үшін нотариусқа шектеуге қарсы екеніңіз туралы өтініш бересіз. Нотариус үш жұмыс күні ішінде сізге шектеуді алу туралы құжат береді. Кейін сол құжатты сот орындаушыларға беріп, бір күн ішінде шектеуді алып тастата аласыз.
Сот арқылы шектеу қойылған кезде сот орындаушылар нотариусқа жүгінбей, бірден сотқа талап-арыз береді. Яғни сізді соттап, шоттыңыздың барлығын бұғаттайды. Бұл шектеу түрі 20-30 күн ішінде шешіледі. Ол үшін соттың шешімімен келіспейтініңіз туралы шағым түсіресіз. Кейін соттың шешімі жойылғаны туралы құжатты сот орындаушыларға жібересіз. Олар шектеуді бір күн ішінде шешуі керек. Жалпы сот арқылы қойылған шектеуді алып тастау үшін 20-30 күн қажет.
Оқи отырыңыз: ""Үш адамға кредит әперіп, үшеуін де өзім төледім"". Қазақтар неге жақындарына несие алып беруге бейім?
Үшінші – ішкі шектеуді банк қойып, өзі алады. Оны алып тастау үшін банк пен коллекторларға хабарласып, өтініш жазып келіссөз жүргізесіз. Кейін олар сізге берешекті өтейтін тиімді кесте жасап береді. Жалпы бұл шектеу түрін алып тастауға 30-40 күн қажет.
Төртінші – шот айыппұлға қатысты бұғатталса, оны банк шешіп бере алмайды. Бұл шектеуді мемлекет қойғандықтан, айыппұлдарды төлеп барып қана шеше аласыз.
Публикация от Кредит заңгері Маулен Спанкулов (@maulen.spankulov)
– Коллекторлар заңсыз болса да, жақындарымызға хабарласуы мүмкін екенін айттыңыз. Олармен қалай сөйлесу керек?
– Ең бастысы – сабырлы болу , телефонның ар жағында отырған да сіз секілді адам. Екіншіден, хабарласқан коллектор өзінің толық аты-жөні, қызметі және коллекторлық лицензиясы туралы ақпарат беруі керек. Егер осы ақпараттарды ұсынбаса, сіздің олармен сөйлеспеуге құқығыңыз бар. Ал құқығыңызды бұзып жатса, нақты дәлелдер жинайсыз. Жазған хатының скрині және аудиожазба деген секілді. Кейін мұның барлығын ұлттық банкке ұсынасыз.
– Коллекторлар жеке тұлғаны баласының немесе туысының несиесін төлеуге міндеттей ала ма?
– Бала 18 жасқа толып тұрғандықтан, ол бар жауапкершілікті өз мойнына алады. Кей коллекторлар туыстарымыздың несие берешегін кешіктіргені үшін хабарласып жатады. Алайда олардың бұл әрекеті заңсыз. Олар тек несиені алған азаматқа хабарласуы керек. Бұл жағдайда да қажет дәлелдерді жинап, ұлттық банк көмегіне жүгіне аласыз.
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар eGov арқылы өз атынан несие алуға шектеу қоя алады
– Қайтыс болған адамның несиесін кім төлейді?
– Марқұмның мұрасын кім алса, сол несиені төлейді. Егер несие қарызының сомасы үлкен болса, сіз мұрадан бас тарта аласыз. Ал егер мұра ретінде үй мен көлік, т.б. қалып жатса, онда несиені жабу қиынға соқпайды. Яғни таңдау еркі өзіңізде.
– Несиені қалай жылдам жауып тастауға болады?
– Ең бірінші әдіс – банкпен келісімшартты қайта жасап, өзіңіз үшін тиімді кесте жасату. Сол кезде ай сайын төлейтін сома азаяды және үстіне ешқандай пайыз қосылмайды. Екіншісі – 12 ай бойы еш қарызды төлемей, өзіңізді банкрот деп жариялау.
– Туысқаныңыз немесе досыңыз сіздің атыңыздан несие алып, төлемей қойса, не істеуге болады?
– Сол туысыңызды немесе досыңызды азаматтық кодекске сәйкес сотқа беріп, алған несие сомасын өндіруге болады.
– Егер заңгердің көмегі қажет болса, оның білікті маман екенін қалай тексереміз?
– Заңгермен жұмыс бастаған кезде үш құжатты талап етесіз. Ол – жеке куәлік, диплом және Заңгерлер палатасына мүшелікті дәлелдейтін құжат.
Оқи отырыңыз: Үй жөндеуге арналған мемлекеттік несие. Оны кімдер және қалай алады?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Маусым айында тұтынушылық кепілсіз несиелердің көлемі 800 млрд теңгеден асып, рекорд орнады.",,2023-09-07T09:40:40+05:00
zazda-qan-qysymy-nege-tomen-bolady-kardiologpen-suxbat,informburo.kz,Жазда қан қысымы неге төмен болады? Кардиологпен сұхбат,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zazda-qan-qysymy-nege-tomen-bolady-kardiologpen-suxbat,"Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ консультативтік-диагностикалық орталығының жоғары санатты кардиолог-дәрігері Роза Төлеуова жүрек ауруларының басты себебі, емделу жолы және қан қысымымен байланысты аурулар туралы баяндады.
– Жүрек-қан тамырлары ауруы несімен қауіпті? Қазір оны қаншалықты жақсы емдейді?
– Жүрек-қан тамырлары ауруы асқынуыменен қауіпті. Ауырудың асқынуы – миокард инфарктіне, инсультке, жүрек жетіспеушілігіне және тағы басқа ауруларға әкелуі мүмкін. Жүрек ауыруы диагнозы ерте қойылса – науқас емделіп, жақсы нәтижелерге жетуіне болады, асқынудын да алдын алуға болады.
– Жүрек-қан тамырлары ауруларына шалдығудың басты факторлары қандай? Қай аурулар жүректің жұмысын нашарлатады?
– Жүрек-қан тамырлары ауруларына шалдығудың басты факторлары:
– Осы тұста гипертония туралы айта кетсеңіз. Оның себебі қандай? Жыл мезгілдерімен байланысты болуы мүмкін бе?
– Гипертония – көп факторлы ауру:
Оқи отырыңыз: №9 диета деген не және қант диабетінен қалай сақтанған дұрыс? Эндокринолог кеңестері
– Жаз мезгілінде қан қысымының төмен болуы қалыпты ма?
– Иә, қалыпты. Себебі, жазда күн ыстық, қан тамырлары кеңейеді, тонус төмендейді.
– Гипотония гипертонияға өтуі мүмкін бе?
– Қауіп факторлары көбейсе, гипотониктер келешекте  гипертоник болуы мүмкін.
– Жүрекке қай спорт түрі ерекше пайдалы?
– Негізі адам күніне 5-6 км жүрсе, таза ауада серуендесе – жүрекке пайдалы. Шамадан тыс физикалық жүктемеден аулақ болу керек.
– Жүрек аурулары тұқым қуалай ма?
– Иә, жүрек аурулары тұқым қуалайды.
– Жүрек ауруы мен қант диабетінің арасында байланыс бар ма?
– Қант диабеті – жүрек ауруларының қауіп факторларының бірі. Қант диабеті де, гипертония да өте кең таралған ауру, әсіресе егде жастағы адамдарда. Қант диабетіне шалдыққан науқастардың шамамен 75 пайызында жүректің асқынуы бар: артериялық гипертензия, жүректің ишемиялық ауруы, созылмалы жүрек жеткіліксіздігі және т.б. Кейде керісінше болады – алдымен жүрек-қан тамырлары ауруы дамиды, содан кейін предиабет немесе ІІ типті қант диабеті диагнозы қойылады.
Оқи отырыңыз: Италия биотехнологы: Косметика өндіріп бастауыма баламның тері ауруы себеп болды
– Вирустық аурулар жүрекке қалай әсер етеді?
– Кез келген жұқпалы процесс асқыну қаупі жоғары жүрек-қан тамырлары ауруларының өршуін тудыруы мүмкін. Вирустар миокардтың қабынуына да алып келеді. Вирустың қабыну әсерін ескере отырып, вирустық инфекция коронарлық артериялардағы атеросклеротикалық бляшкаларды жарып, инфарктқа әкелуі мүмкін. Ауыр жүйелі қабыну кейбір науқастарда аритмияны күшейтуі немесе тіпті жүрекшелердің фибрилляциясын да тудыруы мүмкін.
– Антидепрессанттар, тынышталдыратын препараттар, антибиотиктер жүрек жұмысына қалай әсер етеді?
– Тікелей әсер етпейді, тек антибиотиктер микрофлораны өзгертеді, миокардитке алып әкелуі мүмкін. Егер миокардитке шалдыққан науқас емделмесе, келешекте ол жүрек жеткіліксіздігіне алып келеді.
– Жүрек ауруы адам жасына байланысты пайда болуы мүмкін бе? Мысалы, егде жастағылар жиі шалдығады...
– Жүрек ауруы адамның жасына да байланысты, себебі атеросклероз егде жастағы адамдарда жиі кездеседі.
Оқи отырыңыз: Көктемде бетімізге қалай күтім жасаймыз? Косметолог Алтын Сартаймен сұхбат
– Құрамында кофеин бар сусындар жүрек жұмысына қалай әсер етеді?
– Бұл сусындар жүректі тез соқтырады, қан тамырларын тарылтады және қан қысымын көтереді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрігер спорттық жаттығулардың жүрекке пайдалы екенін айтады.,,2023-07-27T11:40:46+05:00
aptap-ystyqtan-qalai-qorganuga-bolady-paidaly-8-kenes,informburo.kz,Аптап ыстықтан қалай қорғануға болады? Пайдалы 8 кеңес,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/aptap-ystyqtan-qalai-qorganuga-bolady-paidaly-8-kenes,"""Қазгидромет"" болжамынша, апта соңына қарай бірқатар өңірде күн ысиды . Ауа температурасы 40 градусқа жақындап, өрт қаупі күшейеді. Жоғары температура адамдарға да кері әсер етпей қоймайды. Ол, әсіресе, балалар, қарттар мен жүрек-тамыр аурулары бар адамдар үшін қауіпті. Осы ретте ""Информбюро"" порталы оқырмандарын өз денсаулығына мұқият болуға және бірнеше ережені сақтауға шақырады.
Ауа-райы қатты ыстық болып тұрған кезде таңертең үйден шығар алдында салқын, алайда денеге қолайлы температурада душ қабылдаған жөн. Бұл дененің сергуіне көмектеседі.
Үйден шығарда терезелерді жауып, перделер мен жалюзилерді түсіріп кеткен жөн. Ал кешке үйге келгенде, терезелерді ашып, желдетіп алу керек.
Жұмыс орнында да терезелердің жалюзиін жауып қою керек. Дегенмен, ара-тұра кеңсеге таза ауа кіруі үшін, желдетіп алған жөн.
Кеңсеге даладан ыстықтап, терлеп кірген бойда кондиционер астына отыруға болмайды. Бұл радикулит пен пневмонияға шалдығу қаупін арттырады. Күн қаншалықты ыстық болса да, кондиционерді 18 градустан төмен түсіруге болмайды. Ең дұрысы – дала мен ғимарат ішіндегі температура айырмашылығы 10 градустан аспауы керек. Бірақ кондиционер жұмыс істеп тұрған бөлмеде екі сағаттан артық отыруға болмайтынын естен шығармау керек.
Сонымен қатар үйде де, кеңседе де ауаның құрғап кетуінен сақтану керек. Ол үшін бір ыдысқа су құйып, бетін ашық қалдыруға болады.
Оқи отырыңыз: Маусымдық аллергия мен астмадан қалай арылуға болады? Аллергологпен сұхбат
Тар немесе денеге жабысып тұратын киімдерден бас тартқан жөн. Ең дұрысы ақшыл түсті, жеңіл, кең тұратын және ауа өткізетін матадан тігілген киімдер киіңіз. Жеңіл, ашық түсті баскиім киюды ұмтыпаңыз. Дененің ашық тұстарына күннен қорғайтын крем жағып, көзіңізге көзілдірік таққан абзал.
Дәрігерлер күн ыстықта даладағы жұмыстарды таңертеңгі сағат 10.00-ге дейін және күндізгі 17:00-ден кейінгі істеуге кеңес береді. Серуенді де осы уақытқа жоспарлаған жөн. Себебі сағат 11:00-17:00 аралығында күн қатты ыстық болады. Егер осыуақытта көшеге шығу қажет болса, онда жолдың көлеңке жағымен жүрген дұрыс. Ыстық өтіп кетпеуі үшін күннің көзінде екі сағаттан артық жүруден сақтаныңыз.
Күн ыстықта қарапайым су немесе жеміс сусыны мен компот ішкен дұрыс. Ал шай ішетін болсаңыз, оны бөлме температурасына дейін салқындату керек.
Мұндай ауа райында алкогольді ішімдік ішу, темекі шегу қауіпті. Себебі, алкоголь дене температурасын көтереді. Ал никотин қан тамырларын кішірейтіп, қанға оттегінің келуіне кедергі жасайды.
Сонымен қатар дәрігерлер аптап ыстықта көп тамақ ішпеуге шақырады. Бірақ аш жүрмеу керекн Ең дұрысы – әр екі-үш сағат сайын аз-аздан тамақтану. Оның өзінде қою тамақтан бас тартып, салқындатылған сорпа, көкөніс пен жеміске көбірек мән берген жөн.
Оқи отырыңыз: Ұйқы алдында спортпен шұғылдану зиян. Жақсы тынығуға арналған пайдалы кеңестер
Жолға салқындатылған сусындар алып алыңыз. Жолда ыстықтан өзіңізді нашар сезінсеңіз, көлікті көлеңкеге қойып, далаға шығып, демалып алған жөн. Бұл кезде көліктің есік-терезелерін ашып, желдетіп алуға тырысыңыз. Өзіңізді жақсы сезінгеннен кейін ғана рөлге отырыңыз. Салқындау үшін мойынға дымқыл орамал тағып алуға болады.
Егер көлікте салқындатқыш болса, оның бағытын денеңізге тура бағыттамаңыз. Радиатордың таза болуын қадағалаңыз. Антифриздің температурасы термометр сызығының қызыл сызығынан асып кетпеуі керек.
Сондай-ақ күн ыстықта балаларды немесе үй жануарларын көлікте қалдырып кетуге болмайды.
Көптеген қала тұрғындары күн ыстық кезде қаладағы субұрқақтың маңайын паналауға құмар. Тіпті кішкентай балалардың субұрқаққа шомылып жүретінін де байқауға болады. Алайда дәрігерлер мұның дұрыс емес екенін айтады. Себебі, субұрқақтағы суда вирустар, адам үшін зиянды микроорганизмдер көп болады. Оең басты қауіп – ротавирусты және энтеровирусты инфекциялар. Сонымен қатар бұрқақтарға суға түскенде дизентерияны, ішек инфекцияларын және А гепатитін жұқтыру қауіпі жоғары. Сондай-ақ ондағы су тұйық жүйеде айналғандықтан, жан-жануарлардан қалған гельминт жұмыртқаларының жұғуына себеп болуы мүмкін.
Субұрқақтарда ауру жқтырудан бөлек, тоқ соғу және жарақат алу қаупі де жоғары.
Егер бір адамның әлсіреп, басы айналғанын байқасаңыз, оны бірден көлеңке жерге, ғһсалқын ғимарат ішіне апару керек. Сосын көп мөлшерде су ішкізу керек. Айран немесе кампот беруге де болады. Егер адамға ауа жетпей жатса, дәрігер шақырған жөн.
Есте сақтаңыз: күн ыстықта адамның терісінің түсі бозарса, бұл – жылу соққысының, ал қызарса – күн өткеннің белгісі.
Оқи отырыңыз: Мемлекеттік тұрғын үйге қалай кезекке тұруға болады? Түсіндірме
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Апта соңына қарай бірнеше өңірде ауа температурасы 35 градустан жоғарылап, өрт қаупі күшейеді.",,2023-06-02T16:30:00+05:00
balalar-nese-zastan-bastap-poiyzben-zalgyz-ozi-saparga-syga-alady,informburo.kz,Балалар неше жастан бастап пойызбен жалғыз өзі сапарға шыға алады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/balalar-nese-zastan-bastap-poiyzben-zalgyz-ozi-saparga-syga-alady,"Қай жастан асқан балаларға пойызға билет алу міндетті? Бала қай жастан бастап, жалғыз өзі саяхаттай алады? Ол үшін қандай құжаттар керек? ""Жолаушылар тасымалы"" АҚ балалар үшін пойызға билет алу тәртібін түсіндірді.
7 жасқа жетпеген балалар үшін пойызға міну ақысы тегін, алайда оған бөлек орын қарастырылмайды. Өзіне бөлек орын беру үшін балалар билетін алу қажет. 7 жасқа дейінгі балалар саны екі немесе одан көп болса да, ол үшін балаларға арналған билет алу керек болады.
7-15 жас аралығындағы балалар билетіне жеңілдіктер бар. Ол ересектерге арналған билет құнының 50 пайызын құрайды. 15 жастан асқан балаларға ересек адамдармен бірдей бағада билет алынады.
Балаға билет алу үшін жеке басын куәландыратын құжат – баланың туу туралы куәлігі немесе паспорты керек болады.
Баланың туу туралы куәлігі немесе оның нотариалды куәландырылған көшірмесі билетпен бірге жолсерікке пойызға мінер алдында беріледі.
15 жасқа дейінгі балалар тек ересектермен бірге пойызға отыра алады. Егер баланы туысқаны, таныс адамдармен, яғни заңды өкілі емес адаммен жеберетін болсаңыз, онда сол адамның баланы ертіп жүруіне рұқсат етілгені туралы нотариалды куәландырылған сенімхат керек.
15 жастан асқан балаларға ата-анасы, яғни заңды өкілінің оның жалғыз жүруіне рұқсат етілгені туралы нотариалды куәландырылған сенімхат болса, жеткілікті.
Ал баланың қасында заңды өкілі болған жағдайда сенімхат көрсету талап етілмейді.
Оқи отырыңыз: Әйелдер вагоны тағы үш бағыттағы пойыздарға қосылады
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қандай жағдайда сенімхат және ата-ана келісімі қажет?,,2023-06-01T14:25:00+05:00
bolasaqpen-til-kursyn-oqyp-qalai-setelde-bilim-aluga-bolady,informburo.kz,"""Болашақпен"" тіл курсын оқып, қалай шетелде білім алуға болады?",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/bolasaqpen-til-kursyn-oqyp-qalai-setelde-bilim-aluga-bolady,"Биыл ""Болашақ"" аясында үздік шетелдік жоғары оқу орындарда академиялық оқуға арналған жеңілдік санаттарының тізімі кеңейтілді. Бұл туралы ""Болашақ"" халықаралық бағдарламалар орталығы хабарлады .
Квоталық санаттар:
Квотамен түсушілер мерзімі 12 айға дейінгі тегін тілдік дайындықтан өте алады. Олар құжат тапсырған кезде шетелдік ЖОО-ға өз бетімен түсуге міндетті емес. Олардың стипендия тағайындалғаннан кейін бағдарлама аясында білім алуға ұсынылатын университеттер тізімінен оқу орнын таңдауға мүмкіндігі бар.
Құжат eGov.kz электронды үкімет порталы арқылы қабылданады.
Оқи отырыңыз: ""Бакалавриат қайтарылады"". ""Болашақ"" бағдарламасындағы үш өзгерісті ғылым министрі атады
Үміткерлерге қойылатын талаптар:
Қажетті құжаттар:
Оқуды ұйымдастыру тәртібі:
Оқи отырыңыз: ""Болашақ"" бағдарламасына құжат қабылдаудың екінші легі басталды
Үміткерлерге қойылатын талаптар:
Қажетті құжаттар пакеті:
Оқуды ұйымдастыру тәртібі:
Оқи отырыңыз: ""Болашақ"" бойынша тағылымдамадан өту шығынын еңбекпен өтеу мерзімін енді кейінге шегеруге болады
Үміткерлерге қойылатын талаптар:
Қажетті құжаттар:
Оқуды ұйымдастыру тәртібі:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Үміткерлер шетелдік университетке өз бетімен түсуге міндетті емес.,,2023-04-24T15:45:00+05:00
kasibi-kuyu-sindromynyn-sebebi-ne-zane-odan-aryluga-komektesetin-3-tasil,informburo.kz,"""Кәсіби күю"" синдромының себебі не және одан арылуға көмектесетін 3 тәсіл",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/kasibi-kuyu-sindromynyn-sebebi-ne-zane-odan-aryluga-komektesetin-3-tasil,"1974 жылы АҚШ-та психоаналитик Герберт Фрейденберг ""кәсіби күю"" терминін енгізіп, оны адамның созылмалы күйзеліс әсерінен эмоциялық-энергетика қорының сарқылуы деп сипаттады. 40 жылдық тәжірибесі бар жоғары санаттағы отандық психиатр-нарколог Тамара Асимова адамның әуелі ""үнемі шаршау"" синдромына шалдығатынын айтады. Егер емделмесе, бұл артынша эмоциялық күюге ұласады. Мамандар адамның неліктен бұл синдромға шалдығатынын және одан қалай емделуге болатынын бөлісті.
""Кәсіби күю"" синдромына шалдыққан адамдар айналасындағылардың қашқақтап, жалғыз қалуды жөн көреді. Жасап жүрген жұмысына көңілі толмай, өзіне беретін бағасы төмендейді. Жұмыс және әріптестерімен байланысты жағымсыз сезімді сана деңгейінде өңдеуге күш-қуаты жетпегендіктен, соматизация әсерінен түрлі ауруға шалдығады. Бұлшық еттері жиырылып, мойны, арқасы және кеуде тұсы ауырады. Кейде дірілдеп, қан қысымы көтеріледі және жүрек соғысы жиілей түседі. Осының барлығы есепке алынып науқастың физиологиялық денсаулығына қарай дәрі-дәрмек тағайындалады"", – деді Тамара Асимова.
Маманның айтуынша, психоаналитик Герберт Фрейденберг ""эмоциялық күю"", ""кәсіби күю"" терминдерін психология тұрғысынан түсіндірсе де, бұл тақырыптың психоаналитикалық аясы аз зерттелген. Мағынасы әлеуметтік психология шеңберінде қалып қойған. Бірақ аздаған зерттеудің өзі ""эмоциялық күюдің"" түпкі себебін анықтап, адамның емделуіне жақсы әсерін тигізеді.
Оқи отырыңыз: Отандық профессор: Ұйқының тыныш болуы белсенді жаттығу жасаумен тікелей байланысты
""Психиатр маман болсам да, адам баласын тек дәрімен емдеуім керек деген қағида жоқ. Бір науқасқа дәрі жазып беруім мүмкін, енді екіншісіне рухани қолдау көбірек қажет екенін ұғынамын. Күйзелістің ұзаққа созылғанын көрсем, жеңіл антидепрессанттар тағайындаймын. Кейін науқас 2-3 аптаға дейін бақылауымда болады. Жүйке жүйесін қалыпқа келтіру үшін де жеңіл тыныштандыратын дәрілер, қан тамырлары мен әбден шаршаған мидың жұмысын жақсарту үшін ноотроптар жазып беремін"", – деді Тамара Асимова.
Томск мемлекеттік университетінің психология магистрі Арай Әбілқасымова ""кәсіби күю"" синдромына шалдығудың негізгі екі себебі барын айтады. Біріншісі – ""эмоциялық күюдің"" әсерінен адамның өзінің жақсы маман екеніне күмән келтіруі. Екіншісі – қарым-қатынас мәселесіндегі қиындықтар.
""Аталған синдромға шалдыққан мамандар жұмысын өмірінің мәніне айналдырып алғандар. Қызметінде белгілі бір жетістікке жетсе ғана өзін адам қатарына қосады және жақындары оны тек жетістіктері үшін бағалайды деп ойлайды. Іштей ""мен өзгелер үшін өмір сүруге және оларға көмектесуге міндеттімін"" деп өмір сүреді. Бір қарағанда бұл ойда тұрған ешнәрсе жоқ сияқты болып көрінеді. Алайда бірінші орынға өзін қоймаған адам ешуақытта өзгелерге көмектесе алмайды. Өзгеге ұнау мәселесі көбірек толғандырып, өзін бағалау сезімін жоғалтады"", – деді психолог Арай Әбілқасымова.
Психолог Эльвира Қасым эмоциялық күюге ұшыраған адамның бойында өзін өзгелерге мойындату қалауының өте ерте пайда болатынын айтады. Мұны адам ішіндегі ""бос кеңістікті"" толтыруы үшін жасайды. Басты себептердің бірі – махаббат пен ұқсағысы келетін үлгілі ата-анасының болмауы. Осының әсерінен адам қиялында ""идеал образ"" ойластырып, соған ұмтылады.
Оқи отырыңыз: Көктемде адамды неге ұйқы қысады және оны қалай жөнге келтіруге болады?
""Эмоциялық күюдің түрлі себебі болуы мүмкін, әр адамда әртүрлі. Жиі кездесетін ортақ себеп – адамның бейсанасында құрып алған идеал образға, мінсіз болуға ұмтылуы. Мұндай адамдардың психикасында ""Мен"", ""Идеал мен"" (адамның өзін мінсізбін деп ойлауы – авт. түсіндірмесі) және ""Мен идеал"" (ұмтылғысы келетін идеал образ – авт. түсіндірмесі) өмір сүреді.  Сонда бұл синдромға шалдығатын адам үшін өзгелердің өз жетістігін бағалап, қошемет көрсетіп отыруы маңызды. Егер басшылық, әріптестері мақтап, жетістіктерін жоғары бағаласа, өзін бақытты сезінеді, көңілді жүреді. Одан да биік жетістіктерге ұмтыла түседі. Ал керісінше болған жағдайда іштей сол адамға деген жек көру сезімі пайда болады"", – деді Эльвира Қасым.
Маман идеал образға ұмтылу барысында екі динамикалық процестің жүзеге асатынын айтады. Біріншісінде – мінсіз образ өзінен әлдеқайда ""жақсы"" болғандықтан, адамның бойында өзін дамытуға деген мотивация пайда болады, яғни жұмысын мінсіз етіп жасауға тырысады. Соңында өзгелерге шексіз қызмет көрсетемін деп шаршап, ешнәрсеге көңілі толмайтын болады. Жұмысы жеміс бермей жатқандай сезіліп, үй мен жұмыс арасын бөліп тұрған шекара бұзылады. Құдды аптасына 7 күн 24 сағаттан жұмыс істеп жатқандай күй кешеді.
Екінші жағдайда адам өзіне қошемет білдірмеген әріптестері мен отбасына ренжіп, өзі ұмтылған мінсіз образдан бас тартудың орнына, айналасындағылармен мүлдем қарым-қатынасқа түспеуді жөн көреді.
Ал психоаналитик Светлана Қуаныш эмоциялық күю синдромына шалдығудың астарында нарцистік жан жарасы жатқанын айтады. Өзін өзгелерден кем сезінуге қорқатындықтан, шектен тыс көп жұмыс істейді. Өзгелердің қошеметі арқылы бала күнінде жетіспеген махаббатқа деген шөлін қандырғысы келеді.
""Психоанализде ""депрессив нарциссизм"" деген ұғым бар. Бұл адамның өзіне берер бағасы айналасындағылардың мойындауы мен қошеметіне тікелей байланысты. Өзіне берер бағасы тұрақсыз келетін адамдардың өзін құрметтеуі неғайбыл. Тіпті ""эмоциялық күю"" синдромына шалдыққан сәтте осы күнге дейін жеткен мардымды жетістіктерін жоққа шығара салуы мүмкін. Осының әсерінен жоғарыда айтқан депрессияға түседі"", – деді Светлана Қуаныш.
Психологтар Арай Әбілқасымова мен Эльвира Қасым кәсіби күю синдромына шалдыққан қазақстандықтарға маманға жүгінбес бұрын келесі техникаларды өз бетінше жасап көруге кеңес берді. Мұнымен қатар, олар әр адамның өзін еш себепсіз жақсы көретін жақындары болатынын ұмытпауға шақырды.
Оқи отырыңыз: Оқи отырыңыз: Ұйқысыздық – ауру емес, синдром. Салдары неге әкеп соғады?
""Маңыздылық деңгейін төмендету – қосымша жол іздеу""
Кез келген салада тепе-теңдік сақтау маңызды. Күйзеліске түскенде ""Дәл осы жағдай мен өзімді жайсыз сезінетіндей маңызды ма?"" деп ойланып көріңіз. Жетістік қаншалықты маңызды болса, қорқыныш та соншалық көп болады. Мысалы, ""Бұл жұмыстан айырылсам, ипотекамды төлей алмай қаламын, отбасымды асырай алмай қаламын"" деген қорқыныш болуы мүмкін. Мұндайда тығырықтан шығудың қосымша жолдарын қарастырған жөн. Сол кезде жұмыстың маңыздылық деңгейі азая түседі. Бұл адам жұмысына бей-жай қарайды деген сөз емес. Бар болғаны іштегі қысым азайып, қызметін қуана жүріп атқарады.
""Өзгенің қара пенжегі""
Жағымды болсын, жағымсыз болсын – кез келген сезім түрі бір адамнан екіншісіне жылдам беріледі. Мұны тұрмыста да, жұмыста да байқауға болады. Мысалы, бар ашуын бізден алған адаммен қарым-қатынасқа түскен соң күні бойы өзімізді жайсыз сезінеміз. Басқа адамдармен ренжісіп, қолға алғанымыздың барлығы бүлінеді. Ең қауіптісі – біз де басқалармен ұрыса бастаймыз. Сол себепті жанжалдаспас бұрын аздап кідіріп, ""Біреуден жағымсыз эмоция жұқтырып алмадым ба?"" деп ойлаған артық болмайды. Әсіресе, бұл жақын адамдарымыздан жұққан болуы мүмкін. Образды түрде айтсақ, біреудің қара пенжегін киіп алдық деуге болады. Сондай-ақ адам біреуді жамандаған кезде ең бірінші өзі туралы айтып тұрғанын естен шығармауы керек. Өйткені кез келген адам ішіндегі барын бөліседі. Психоанализ тілінде мұны ""проекция жасау"" деп атайды.
""Шекара қою"" техникасы
Бұл синдромға көбінесе ақкөңіл адамдар ұшырайды. Өкінішке орай, бұл адамдар өзгелерді ренжітуден қорықса да, өзінің көңіліне мүлдем қарамайды. Сондықтан әрдайым эмоциялық шекарасының бұзылуына жол береді. Егер адам ""эмоциялық күю"" синдромынан айыққысы келсе, онда бес кезеңнен өтетін ""Шекара қою"" техникасын қолданғаны жөн.
Оқи отырыңыз: ""Ана сүтін ештеңе алмастыра алмайды"". Бала емізудің пайдасы жөнінде маман кеңестері
Біріншісінде адам өзінің позициясын білдіреді. Не нәрсемен келісе алмайтынын сабырмен ашып айтады. Осы сәтте бұрынғыдай бәрімен келісе алмайтынын көрген екінші тарап ашуға бой алдырады. Тіпті айқайға басуы мүмкін. Бірақ араға біраз уақыт салып екінші тарап көндігіп, арада қандай да бір шекара барын сезіне бастайды. Бұл жерде шекара жақсы мағынасында қолданылып тұр. Төртінші кезеңде екі тарап бірігіп бұдан былай алда кикілжің болмауы үшін жоспар құрып, оны іс жүзінде жүзеге асырады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Мамандар бұл синдромның астарында махаббат пен қошеметке шөлдеу сезімдерінің жатқанын айтады.,,2023-06-21T16:00:00+05:00
memleket-kimderge-turgyn-ui-zaldauga-komektesedi,informburo.kz,Мемлекет кімдерге тұрғын үй жалдауға көмектеседі?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/memleket-kimderge-turgyn-ui-zaldauga-komektesedi,"Отбасы банкі тұрғын үй жалдау төлемдерін субсидиялау бағдарламасы қалай жұмыс істейтінін таныстырды .
Бағдарламаға кімдер қатыса алады?
Тұрғын үй жалдау төлемдерін субсидиялау бағдарламасына келесі төрт санат бойынша кезекте тұрған қазақстандықтар қатыса алады:
Оқи отырыңыз: 5 мың теңгеге қалай пәтер жалдап тұруға болады? Мемлекеттік бағдарламаларға шолу
Басты талап қандай?
Жалдау ақысын субсидиялауға өтініш білдірген отбасының соңғы 6 айдағы орташа табысы отбасының әр мүшесіне шаққанда 1 ең төменгі күнкөріс деңгейінен (2023 жылы – 40 567 теңге) аспауы қажет.
Ескерту: бағдарламаға қатысқысы келетін адамның Отбасы банкінде ашылған депозиті болуы керек. Субсидия алуға өтінімдер электрондық цифрлық қолтаңба көмегімен www.otbasybank.kz сайтында онлайн қабылданады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Бұл ретте субсидиядан үміткер отбасының орташа табысы есепке алынады.,,2023-04-11T14:38:59+05:00
orazanyn-10-kuni-qaldy-bul-kunderdi-qalai-otkizuge-arnalgan-10-kenes,informburo.kz,Оразаның 10 күні қалды. Бұл күндерді қалай өткізуге арналған 10 кеңес,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/orazanyn-10-kuni-qaldy-bul-kunderdi-qalai-otkizuge-arnalgan-10-kenes,"23 наурызда басталған Рамазан айы он күннен кейін аяқталады. Осы орайда Қазақстан мұслмандары діни басқармасы оразаның соңғы күндерін пайдалы өткізудің жолдарын айтты .
Бәлкім, Рамазан айының басында-ақ көгілдір экраннан бас тартуды жоспарлаған боларсыз. Егер ол жоспарыңызда болмаса, онда Рамазан айының соңғы он күні – теледидар пультін алыстау жерге қойып қоюдың ең тиімді кезі.
Қасиетті айдың 21-күні келгенше бар уақытымызды интернетте құр жібергсек, нағыз қылмыс жасаған боламыз. Интернеттен бас тарта алмайтын болсаңыз, модеміңіз, тіпті ұялы телефоныңыз да пульттің жанынан орын тепсін.
Рамазан айының соңғы күндері оңашалануды талап етеді. Таңнан кешке дейін мешітте отырып құлшылық жасауға әркімнің жағдайы келе бермесі айдан анық. Алайда әрқайсымыздың бос сөзден, талас-тартыстан, ауызашардан басталып бірнеше сағаттарға созылған кездесулерден, таңға дейін әңгіме-дүкен құрып отырудан тыйылуға ерік-жігеріміз жетеді. Рамазан айының соңғы он күні он түрлі алтын жамбы іспетті. Ендеше, бір шыны шәй үшін алтын жамбыдан айырылып қалмайық.
Оқи отырыңыз: ҚМДБ Рамазан айында жасалуы тиіс бес амалды хабарлады
Рамазан айының аяғында көпшілігіміз шаршаңқырап қаламыз. Бәлкім, бұл әлсіздікке себеп болған режимнің бұзылуы мен аштық сезімдері болар. Қалай болғанда да, біздің ықыласымыз әлсірейді, бірақ оған жол беруге болмайды. Рамазан айының 20-түні тарауық намазын оқыған жанға берілер сыйлықты естеріңізге салайық па? Жоқ, әлде 29-шы түнгі сауапты айтайық па? Есіңізге алар болсаңыз, қалай жайнамаз үстінде тұрғаныңызды аңғармай қаларсыз.
Бұл айдың соңғы күндеріндегі ең тиімсіз тірлік – үйіңізге тазалық жасау, яғни бір қолыңызбен төбені әктеп, бір жақтан кілем жуу. Негізінде, үйдің ауасын жаңартып, үйге мерекелік атмосфераны Рамазан айы кірмес бұрын жасауға тиіспіз. Егер дәл уақытында жасап үлгермей қалған болсаңыз, барынша жеңілін таңдаңыз: айт күнінің алдында үйді тазалап, мерекелік әшекейлер іліп қойыңыз.
Айт күндері отбасымызды, жақындарымызды қуантуға асыққанды жақсы көреміз. Алайда, сыйлық аламын деп асыра сілтеудің қажеті шамалы. Ораза айты – бұл әдемі сыйлық беруден жарыс күні емес, қуанышты бөлісу, махаббатты жеткізудің бір жолы, мүмкіндігі. Берекелі дастархан, кішігірім естелік сыйлықтар, жайлы атмосфера меркені сезінуге таптырмас құрал болмақ.
Оқи отырыңыз: Құран оқу, пітір беру, салауат айту, отбасыға көңіл бөлу. Оразада орындайтын 10 амал
Мұсылман әйелдерге беретін тағы бір маңызды кеңес. Айт күніне екі-үш күн қалғанда, тіпті бір апта қалғанда азық-түлік тізімін жасауды бастаңыз. Бұл жақсы. Дегенмен, ең бастысы аспаздық шабытымыз шегінен шығып кетпеуін қадағалаған жөн.
Енді жан дүниеміз жайлы сөз қозғайық. Рамазан бойы кешірім сұрауым керек, туыстармен қарым-қатынасты жақсарту керек, отбасылық өміріме жылулықты қайтаруым керек деп ойлап жүрген боларсыз. Қасиетті айдың соңғы он күні осы ойлардың жүзеге асуына таптырмайтын сәт. Ата-анаңыздан, жолдасыңыздан, аға-бауыр, таныстарыңыздан, Жаратушыдан кешірім сұраңыз. Өзіңіз де сізді ашық әрі жасырын түрде ренжіткен жандар болса, кешіріңіз.
Рамазан айының басында алға мақсат қойғаныңыз белгілі: Құран оқуды бастау, нәпіл намаздар оқу, уәдеге берік болу, күнде ата-анаңызға хабарласу және тағы басқа. Рамазан айында мақсатыңызға жетудің қадамын жасамаған болсаңыз, қасиетті айдың берекеті бізді тастап кетпей тұрып, соңғы он күнінде бастаңыз. Бір қадам жасар болсаңыз, Жаратушы мәреге жетуге жәрдем береді.
Оқи отырыңыз: Қадір түнін қалай өткізу керек? Басты 10 сұраққа жауап
Ең соңғы күнге дейін, сағатқа, тіпті минутқа дейін Алла Тағаладан жүрегімізді мазалаған уайымымызды жеңілдет деп, Өзіне апарар жолды көрсетуін, күнәмізді кешіріп, жақындарымызды жәннатпен сүйіншілеуін сұрауға тиіспіз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Биыл Рамазан айы 29 күнге созылады. Соңғы күні – 20 сәуір.,,2023-04-11T09:27:31+05:00
orman-ortinen-auany-tutin-basqanda-ne-isteu-kerek-densaulyq-saqtau-ministrligi-tusindirdi,informburo.kz,Орман өртінен ауаны түтін басқанда не істеу керек? Денсаулық сақтау министрлігі түсіндірді,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/orman-ortinen-auany-tutin-basqanda-ne-isteu-kerek-densaulyq-saqtau-ministrligi-tusindirdi,"Абай облысындағы орман өртіне байланысты Жетісу облысының Алакөл, Ақсу, Көксу, Қаратал аудандары мен Талдықорған қаласын түтін басқан. Денсаулық сақтау министрлігі орман өртінен ауаны қатты түтін басқан кезде не істеу керек екенін түсіндірді .
Министрліктің жазуынша, ауаны орман өрттерінен пайда болған түтін басқан кезде адамдардың жанғыш өнімдерден улануы, жүрек-қан тамырлары, өкпе және басқа да созылмалы ауруларының өршуі, аурулардың жіті ұстамалары болуы мүмкін. Сол себепті зиянды химиялық заттардың ағзаға түсуін шектейтін профилактикалық іс-шараларға ерекше назар аудару керек.
Орман өртінің түтіні кімге қауіпті?
Түтін тараған өңірлердің тұрғындарына ұсыныс:
Жүрек-қан тамырлары аурулары, қант диабеті, созылмалы өкпе аурулары және аллергиялық патологиялармен ауыратын адамдарға  ұсыныс:
Егер созылмалы ауру болса, дәрігер ұсынған тағайындауларды қатаң түрде орындаңыз.
Есіңізде болсын, темекі шегу ауаны одан әрі ластайды.
Бастың ауруы, көмірқышқыл газымен уланудың алғашқы белгілері пайда болған кеде дереу медициналық көмекке жүгіну керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Абай облысындағы орман өртіне байланысты Жетісу облысының бірқатар ауданын түтін басты.,,2023-06-12T18:42:07+05:00
otandyq-professor-uiqynyn-tynys-boluy-belsendi-zattygu-zasaumen-tikelei-bailanysty,informburo.kz,Отандық профессор: Ұйқының тыныш болуы белсенді жаттығу жасаумен тікелей байланысты,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/otandyq-professor-uiqynyn-tynys-boluy-belsendi-zattygu-zasaumen-tikelei-bailanysty,"Қытай ғалымы, Гуанжоу медицина университетінің докторы Цзихуэй Чжан белсенді түрде жаттығу жасаудың дұрыс ұйықтауға қандай әсері барын зерттеп көрді. Нәтижесінде жаттығу жасаудың өлім қаупін төмендететіні белгілі болды. Аталған зерттеу Еуропа профилактикалық кардиология журналында жарияланды.
Зерттеу барысында 2013 жылдан 2015 жылға дейін бір апта бойы акселерометрі бар білезік таққан 40-73 жас аралығындағы 92 221 адамның нәтижеcі талданды. Тәжірибе жұмысына қатысушылардың 73,2 пайызы тәулігіне 6-8 сағат ұйықтаған. Сондай-ақ19,7 пайызы 8 сағаттан астам ұйықтаса, 7,1 пайызын ұйқысыздық мазалаған.
Қатысушылардың 33,4 пайызы күнделікті өмірде дене жаттығуын жасамаған. Нәтижесінде жаттығу жасамайтындардың тым аз немесе керісінше тым көп ұйықтайтыны, осының себебінен өлім қаупі жоғары екені анықталды. Дәлірек өлім қаупі 16 пайыздан 37 пайызға артқан. Ал дене жаттығуын орташа жасайтындар арасында бұл көрсеткіш 41 пайызға жеткен.
Оқи отырыңыз: Спортшылар мен жаттықтырушыларға қандай жетістігі үшін ай сайын 345 мың теңге төленеді?
Орташа жүктеме мен ұйқы сағаттары артық қатысушылар арасында өлім қаупінің жоғарылауы байқалмапты. Ал дене жаттығуын қарқынды жасайтындарда ұйқының ұзақтығы өлім қаупімен байланысты болмаған. Сонымен қатар, физикалық белсенділігі төмен және ұйқының жетіспеушілігі бар қатысушылар арасында жүрек-қан тамырлары ауруларынан болатын өлім қаупі 69 пайызға өскен, бірақ физикалық белсенділік орташа немесе жоғары деңгейге шықса, бұл қауіп жойылыпты. Ұйқысы көп және физикалық белсенділігі төмен адамдарда қатерлі ісіктен өлім қаупі 21 пайызға өскен, бірақ жаттығу деңгейі жоғарылаған сайын бұл қауіп те жойылған.
""Қытай ғалымдарының зерттеуі дене шынықтыру мен ұйқы ұзақтығы өлім қаупімен тығыз байланысты екенін растап отыр. Сондықтан физикалық белсенділік нашар ұйқының жағымсыз әсерін азайтуға қабілетті. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы аптасына 150 минут орташа физикалық белсенділікті немесе 75 минут қарқынды физикалық белсенділікті ұстануды ұсынады. Адамның өзі ұстанатын және басқаратын салауатты өмір салты мен салауатты әдеттер ғана ұзақ және сапалы өмір сүруге мүмкіндік береді"", – деді қазақстандық сарапшы, дәрігер-нарколог, С. Д. Асфендияров атындағы ҚазҰМУ профессоры, ""Психикалық денсаулық саласында жұмыс істейтін мамандар қауымдастығы"" РҚБ президенті Сағат Алтынбеков.
Сарапшы алкоголь, темекі шегу және дұрыс тамақтанбау сияқты жаман әдеттер де ауыр аурулардың қаупін арттыратынын атап өтті. Жағымсыз әдеттерден бас тартуға әлі дайын емес адамдарға сарапшы ""зиянды азайту"" тұжырымдамасын қолдануды ұсынады.
Оқи отырыңыз: Ағзадағы қажетсіз заттардан арылуға ыстық су қалай көмектеседі? Диетолог маманнан кеңес
Бұл тұжырымдама зияны аз баламаларға біртіндеп көшуді білдіреді: күшті алкогольден алкогольсіз сусындарға, дәстүрлі темекіден түтінсіз құрылғыларға, майлы тағамнан сау тағамға.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қытай мамандары белсенді жаттығулардың жүрек-қан тамырлары ауруларын алдын алуға көмектесетінін айтады.,,2023-06-16T18:16:03+05:00
sylymnan-qalai-bas-tartuga-bolady-psixiatr-darigerden-kenes,informburo.kz,Шылымнан қалай бас тартуға болады? Психиатр дәрігерден кеңес,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/sylymnan-qalai-bas-tartuga-bolady-psixiatr-darigerden-kenes,"Шылым шегуден бас тарту оңай емес. Көбінесе темекінің түтініне уланып, никотинге тәуелді адамдарға оның бағасының қымбаттауы, сырқатын асқындырып, діңкелеткені әсер етпейтінін айғақтайтын көптеген оқиғаны мысалға келтіруге болады. Алматылық 60 жастағы Мұқан қарияның өкпесін қақыратқан қатерлі ісік күннен-күнге ағзасына меңдеп барады. Бірақ ол ақырғы демі таусылғанша жарық дүниедегі өмірін қысқартып, өкпесін қысқан көк түтінді тастамады.
Осы орайда психологтар жағымсыз әдеттен құтылу үшін кәсіби мамандардың көмегіне жүгінуге кеңес береді. Республикалық психикалық ғылыми-практикалық орталықтың психиатр дәрігері, психотерапевт Гүлнұр Атамбаева шылымға құмарлықтан құтылудың жеті әдісін ұсынады:
Оқи отырыңыз: Маусымдық аллергия мен астмадан қалай арылуға болады? Аллергологпен сұхбат
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Мамандар азаматтардың рак ауруына шалдыққанына қарамастан, шылымнан бас тартуға асықпайтынын айтады.",,2023-06-09T17:51:14+05:00
turgyn-ui-satyp-alarda-neni-eskeru-qazet-rieltor-kenesteri,informburo.kz,Тұрғын үй сатып аларда нені ескеру қажет? Риэлтор кеңестері,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/turgyn-ui-satyp-alarda-neni-eskeru-qazet-rieltor-kenesteri,"Тұрғын үй сату саласының маманы Саяжан Мұқанова риэлтордың қызметіне не кіретіні, үй сатып аларда не нәрсеге мән беру қажет екені және шетелде пәтер сатып алудың тиімді тұстары туралы әңгімеледі.
– Қазақстан нарығында риэлторлар бір айда қанша табыс табады?
– Бұл салада еңбекақы қандай объектіні сататыныңызбен тікелей байланысты. 20-30 млн теңгенің үйін сатсаңыз, сәйкесінше табысыңыз аздау болады. Алматы мен Астана қалаларында бір айда кемінде – 500 мың теңге, ал ең көп дегенде 10 млн теңгеге дейін табыс табуға болады.
– Риэлтор қызметіне не кіреді?
– Риэлтордың бірінші жұмысы Instagram, Facebook, Tik-tok, OLX және Крыша алаңдарында үйге қатысты шынайы ақпарат жазылған хабарландыру орналастыру.
Екіншіден, үйдің құжатын бастан-аяқ тексеріп шығамыз: тұруға заңмен тыйым салынған, жуырда тәркіленуі мүмкін, кепілде тұрған үй болуы мүмкін.
Мұнымен қатар, бұрынғы үй иесінің 7-8 ұрпағы келіп, пәтердің өзіне мұрагерлікке қалғанын заңмен дәлелдейтін жағдайлар жиі кездеседі. Риэлтор осы келеңсіз жағдайлардың барлығын алдын алады.
Үшіншіден, қажет жағдайда ипотеканың барынша тиімді түрін таңдап, келісімшартта не жазылғанын толық түсіндіріп береміз. Кейде клиенттер үйін сатарда ақылға қонымсыз баға қойып қояды. Нақты фактілермен қандай бағаға лайық екенін дәлелдейміз, яғни құжат жүзінде үйдің бағасын анықтауға көмектесеміз.
– Ең алдымен, үйді таңдаған кезде не нәрсеге мән беру қажет?
– Бірінші кезекте, үйге емес, ол орналасқан ауданға назар аударамыз. Үйге жақын жерде балабақша, мектеп, колледж, университет, метро мен автобус аялдамасы және азық-түлік арзан супермаркеттің болғаны абзал. Әсіресе, Алматы мен Астана қалаларында жұмысқа дейін және кейін кептеліссіз жету маңызды.
Әдетте осы объектілер бар үйлер 2-3 млн теңгеге қымбат болады. Екіншіден, газ, жарық, орталық кәріз жүйесінің болуы, қай жылы салынғаны, бірінші және соңғы қабат болмауына, пәтердің шетте орналаспауына, көгерген иістің шықпауына мән береміз. Қазақта ""Алыстағы ағайыннан, жаныңда тұрған көршің артық"" деген сөз бар. Үйді сатып алмай тұрып көршілермен танысқан да артық болмайды.
Оқи отырыңыз: Ләззат Ибрагимова 2023 жылы жаңа үйлердің арзандайтынын айтты
– Үйді сататын кезде жөндеу жұмысын жасау қаншалықты тиімді?
– Үйді жөндеу сатушыға тиімді. Көбіне инвесторлар үйді арзан бағаға сатып алып, жөндеу жұмысын жасап, кейін үстіне 10 млн теңге қосып сатады – бұл үстінен көретін таза табыс. Мұнымен қатар, клиенттер ""черновой"" үйге қарағанда ""чистовой"" нұсқаны таңдайды. Сондықтан жөндеу жұмысы кезінде үйдің ішін талғаммен әрлейтін болса, бұл нұр үстіне нұр болады.
– Үйдің қанша балдық жер сілкінісіне шыдайтыны құжатта көрсетіле ме?
– Алтын төртбұрыштың ішінде орналасқан үйлер 50-жылдары салынғанына қарамастан, қымбат бағаға өтеді. Тіпті, көп адам ипотекаға рәсімдеп алғысы келеді. Себебі, 9 балдық жер сілкінісіне шыдайтын жапон үйлері сол жерде орналасқан. Өкінішке орай, қазір көптеген тұрғын үй жер сілкінісіне шыдамайды, тез сатылуы үшін жалған ақпарат көрсетіледі. Тіпті, бір пәтердегі баланың дауысы екіншісіне естіліп жатады.
– Қазақстаннан өзге қай елден үй сатып алуға кеңес беретін едіңіз?
– Алдыңғы қатардағы елдердің үй нарығын зерттей келе шетелде тек Дубайда үй сатып алуға кеңес беретін едім. Мысалы, Қазақстанда 50 млн теңгеге Қалқаман ауданынан екі бөлмелі пәтер аласыз. Ал Дубайда бұл сомаға орналасқан аумағы мен сапасы жоғары үйді иеленесіз.
Оқи отырыңыз: ""7-20-25"", ""Бақытты отбасы"" және өңірлік ипотекалар. 2023 жылы қалай баспана алуға болады?
– Жуырда Отбасы банкінің басшысы Ләззат Ибрагимова 2023 жылы жаңа үйлер бағасы арзандайтынын мәлімдеді. Үйлердің бұлай арзандауы немен байланысты деп ойлайсыз?
– Үй бағасының арзандауы немесе қымбаттауы сұраныспен тікелей байланысты. Банктер ұсынған ипотека бағдарламасы көптеген азамат үшін тиімсіз. Ал мемлекеттік бағдарламалардың қатысушыларға қатысты нақты шектеуі бар. Осылардың себебінен үй арзандамаса да, аз уақытқа тұрақтайды. Дегенмен, үй бағасы жыл сайын 25-30 пайызға қымбаттайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Саяжан Мұқанова Қазақстанда жаңадан салынып жатқан үйлердің көбісінің жер сілкінісіне төзімсіз екенін айтады.,,2023-05-05T15:00:00+05:00
535-tenge-pitir-sadaqasyn-onlain-berudin-zoldary-qandai,informburo.kz,535 теңге пітір садақасын онлайн берудің жолдары қандай?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/535-tenge-pitir-sadaqasyn-onlain-berudin-zoldary-qandai,"Рамазан айында әрбір мұсылман Ораза айт басталғанша пітір садақасын береді. 2023 жылы пітір садақа мөлшері бір адам үшін 535 теңге деп бекітілді. Пітір садақаны онлайн беруге болады. Осы орайда Информбюро порталы қандай қосымшалар арқылы төлеуге болатынын түсіндіреді.
Бұрын пітір садақаны тек мешітке апарып беру қажет болса, қазір онлайн төлеуге болады. Оның бірнеше жолы бар:
Оқи отырыңыз:
""Тұратын жеріңіздегі мешітке садақаңызды жіберген соң, сол мешіттің қызметкерлері пітір садақыны тиісті мешіттің тізімінде тұрған кедей-кепшіктерге үлестіреді. Қосымшаларға әр мешітті тіркеп қойғанбыз. Пітір садақа сол жерде тұратын көмекке мұқтаж адамдарға берілуге тиіс"", – деді ҚМДБ өкілі Ағабек Қонарбайұлы.
Мешітке түскен қаражат мүфтият бекіткен арнайы жарғы негізінде қайырымдылыққа жұмсалады. Рамазан айындағы пітір садақасы мешіт тізіміне тіркелген көмекке мұқтаж отбасыларға, жетімдерге, жалғызбасты аналарға арнайы тексеру комиссиясының шешімімен заттай немесе қаржылай беріледі.
Дегенмен пітір садақаны ораза басталғаннан айт намазына дейін берген жөн. Одан кейін берілген пітір садақа жәй садақа болып қалады.
Оқи отырыңыз:
Қосымшаларда ""Қайырымдылық"" дегенді таңдағанда ""Зекет"" қайырымдылық қоры да шығады. Қор садақа жинағанымен, пітір садақасын бәрібір де мешітке аудару керек.
""Зекет"" қайырымдылық қоры зекет жинап, қаражатты жетім-жесірлер, үйсіз-күйсіз қалғандар, пақырлар, білім жолындағы азаматтар, кедей-кепшіктер секілді санаттағы адамдарға үлестіреді. Зекетке зекетті, сондай-ақ ерікті садақа мен ауызашар ақшасын да жіберуге болады"", – деді ҚМДБ өкілі.
Еске сала кетсек, Рамазан айында ораза ұстауға әл-қуаты жетпейтін адамдар мұқтаждарға підия берсе болады. Оның биылғы мөлшері – 3 мың теңге.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Пітір садақасын 21 сәуірде оқылатын айт намазына дейін берген жөн.,,2023-04-10T14:49:14+05:00
ana-sutin-estene-almastyra-almaidy-bala-emizudin-paidasy-zoninde-maman-kenesteri,informburo.kz,"""Ана сүтін ештеңе алмастыра алмайды"". Бала емізудің пайдасы жөнінде маман кеңестері",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/ana-sutin-estene-almastyra-almaidy-bala-emizudin-paidasy-zoninde-maman-kenesteri,"Ана сүті дүниеге жаңа келген, өмір сүруге бейімделмеген сәбидің ағзасына толықтай сай келетін жалғыз өнім. Оны ешбір малдың сүті, ешбір жасанды қоспа алмастыра алмайды. Себебі оның құрамында нәрестеге қажет барлық зат бар. Бала емізудің тағы қандай пайдасы бар екенін ""Шипагер"" клиникасында өткен шеберлік сағатында педиатр, гастроэнтеролог, бала емізу бойынша сарапшы Анастасия Лукьянченко мен педиатр, гастроэнтеролог Григорий Лукьянченко айтып берді.
Оқи отырыңыз: ""Бала үшке толғанша анасы қасында болуы керек"". Декрет демалысын ерте үзу неге дұрыс емес?
Сарапшының айтуынша, көп аналар алдыңғы сүтті су сияқты болған соң, құнарсыз деп ойлап, сауып тастайды да, баласын тек артқы сүтпен емізеді. Бұл дұрыс емес. Себебі алдыңғы сүттің құрамында балаға артқы сүттің майлылығын қорытуға көмектесетін пайдалы заттар болады. Сондықтан баланы екі сүтпен де емізген жөн.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда жаңа туған балаға бірінші ID-код, кейін ЖСН беріледі
Ел арасында жүкті әйелдерге немесе бала емізетін аналарға көп тамақ жеуді, ""екі адам үшін"" тамақтану керек екенін айтатындар бар. Дегенмен, бұл дұрыс емес. Бала емізетін анаға түрлі көкөністер, ет пен балық түрлерін, дәнді-дақыл өнімдерін, жаңғақтар жеген жөн. Жоғары аллергенді заттарды азайту қажет, бірақ бұл оларды мүлде жемеу керек деген сөз емес. Бастысы анада жеген тамағына аллергия болмауы қажет.
Кей тағамдар ішекте іруі мүмкін. Олардың қатарында: тәтті нан өнімдері, дүкенде сатылатын йогурттар, жүзім мен газды сусындар бар.
Сонымен қатар ана сүтінің дәмін өзгертетін азық-түлік бар. Мысалы, қырыққабат, пияз, сарымсақ, шалғам сияқты көкөністер сүтке қышқыл дәм береді. Мұндай жағдайда бала емуден бас тартуы мүмкін.
Тым көп майлы тағам жеу де сүттің майлылығын арттырып, баланың іші қату ықтималдығын арттырады.
Оқи отырыңыз: 2023 жылы әйелдер қалай 2 миллион теңгеге жуық ақша ала алады? Декреттік төлем мен оның тәртібі
Кейде жас анаға сүтін ""көбейту"" үшін сүтті шай немесе шөп шай ішуді, сүтті майлы қылу үшін жаңғақ жеуді, түрлі препарат ішуді ұсынатындар бар. Сарапшы бұлардың ешқайсының тиімділігі дәлелденбегенін айтады. Сүтті көбейтудің жалғыз жолы – баланы жиі емізу және дұрыс тамақтану.
Ана сүті қатып қалмауы үшін баланы екі омырауымен кезек-кезек емізгені жөн. Мысалы, бала әлі кішкентай кезде бір омырауымен емізгеннен кейін, екінші омырауының сүтін сауып тастау керек. Келесі емізетін уақытта екінші омырауын беріп, бірінші омырауының сүтіп сауып отыру қажет.
Сарапшы осындай бала аз еметін уақытта артылған сүтті сауып, арнайы ыдыстарға құйып, мұздатқышға сақтап қоюға кеңес береді. Себебі 3 айда, 6 айда анада сүт азайып кететін кездер болады. Сол кезде мұздатқыштағы сүтті алып, тоңазытқыштың есігіндегі қалташаға салып ерітіріп, судың буымен жылытып, балаға беруге болады. Бірақ бірінші балаға омырау беріп, кейін ертіліген сүтті берген жөн. Ескерту: бір рет еріткен сүтті қайтадан қатыруға болмайды. Ерітіп берген сүт баладан артылып қалса, төгіп тастау қажет.
Емізу режимін де реттеп отыру қажет. Себебі жиі-жиі емізе беру де баланың асқазан – ішек жолдарының жұмысына кері әсер етуі мүмкін. Сарапшының айтуынша, жаңа туған баланы сұранысы бойынша емізсе, перзентхандан шығар кезде күніне 9-10 рет, бала өсе бастаған сайын оны ақырындап азайта бастаған жөн. Жалпы алғанда сарапшылар баланы 1,5-2 сағат сайын емізуге кеңес береді. Өйткені баланың асқазаны сүтті 1-1,5 сағатта қорытады. Ал бала әлі сүтті қорытып үлермей тұрып емізсе, баланың іші ауыруы, құсуы мүмкін.
Ал баланы дұрыс емізбегеннен омырау ұшы жарылып, емізу қиындайтын кездер болады. Бұл жас босанған аналардың 65 пайызында кездесетін жағдай. Ол үшін баланы дұрыс емізуді үйрену қажет. Сонымен қатар омырау ұшына сабын мен душқа арналған гель тигізбеген, құрамында спирт бар аэрозоль, лосьон қолданбаған абзал. Омырау ұшын мейілінше құрғақ ұстауға тырысып, жараға ""Ланолин"", ""Декспантенол"" сияқты жақпамай жағуға болады. Бір ескеретіні – бала емізерде ""Ланолинді"" жуудың қажеті жоқ, ал ""Декспантенолды"" жуу керек.
Оқи отырыңыз: Қазақстанның бала тәрбиесі бойынша соңғы орында тұрғаны рас па? Аймағамбетов түсіндірді
ЮНИСЕФ деректеріне сүйенсек, Қазақстанда тек ана сүтімен тамақтанатын балалардың үлесі 37,8 пайызды құрайды. Ал баланы емізу ұзақтығы бойынша алғанда бала 1 жасқа толғанша емізетіндер үлесі 59,8 пайыз болса, 2 жасқа толғанша емізетіндер үлесі – 21,1 пайыз.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегінше, баланы 2 жасқа дейін емізген жөн. Алайда бұл бала екіге келгенше тек ана сүтімен тамақтануы керек дегенді білдірмейді.
6 айынан бастап баланы қосымша тамақтандыруды бастау керек.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда әкелерге бірнеше апталық декрет демалысы берілуі мүмкін
"" Ең бастысы бала емізетін ананың ұйқысы қанған, тамағы тоқ, көңіл күйінің жақсы болуы шарт. Жас ананың ең маңызды жұмысы – нәрестенің өмірге дұрыс бейімделуіне, дені сау болып өсуіне жағдай жасау. Сол себепті мұндай кезде оған отбасы мүшелері, жақындары көмекке келіп, тамақ істеу, үй жинау, басқа балаларды балабақшаға не мектепке апарып-алып келу сынды жұмыстарын бөлісіп алғаны жөн"", – дейді сарапшы.
Кейде жас босанған анаға мүлде сүт келмей қалуы мүмкін немесе бала емізумен сәйкес келмейтін дәрі ішу керек болып жатады. Болмаса, ана ауырып, ауруханаға түсіп қалса да, балаға жасанды қоспа беруге тура келеді.
Сарапшы мұндай жағдайда қоспаны тек дәрігер таңдауы керек екенін айтады. Өз бетінше немесе жарнамаға қарап, қоспа ала беруге болмайды. Сонымен қатар нәрестеге ешбір малдың сүтін бермеген жөн.
Оқи отырыңыз: Бала күтіміне төленетін жәрдемақыны қалай есептеуге болады?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сүтті көбейтудің жалғыз жолы – баланы жиі емізу және дұрыс тамақтану.,,2023-02-15T13:40:40+05:00
astana-men-almatyda-8-nauryz-kuni-qyzdar-men-aielderdi-qaida-aparuga-bolady,informburo.kz,Астана мен Алматыда 8 наурыз күні қыздар мен әйелдерді қайда апаруға болады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/astana-men-almatyda-8-nauryz-kuni-qyzdar-men-aielderdi-qaida-aparuga-bolady,"8 наурыз – Халықаралық әйелдер күні – әйелдер қауымының асыға күтетін көктем мерекелерінің бірі. Бұл күнге орай, Астана мен Алматы қалаларында түрлі іс-шаралар жоспарланған.
Концерттер. 8 наурыз күні Роза Бағланова атындағы орталық концерт залында ҚР Еңбек сіңірген қайраткері, ""Құрмет"" орденінің иегері, әнші, композитор, продюсер Ұлықпан Жолдасовтың өнерде жүргеніне 40 жыл толуына орай мерекелік концерт өтеді. Онда әншімен бірге ""Каспий"" тобы, Нұрлан Өнербай, Мейрамбек Беспаев, Қанат пен Света Айтбаевтар, Мансұр Құдайберген, Нұрмұхаммед Жақып, Әділбек Байтанат, Алтынбек Иманбетов, Ильхан Ихсан, ""Заман"" тобы, Саят Медеуов, Ақылбек Жеменей, Абай Бегей, Әділ Сламхан, Ғаділбек Жанай, Фарида Жолдасова, Қуат Әбілов, ""Айналайын"" балалар хоры, ""Диета Кз"", ""Самал"", ""Дауыс Кз"", ""Бастау"", JL топтары өнер көрсетеді.
Астана қаласы филармониясының концерт залында ""Шымкент шоу"" театрының әзіл кеші өтеді.
Классикалық музыка сүйер қауымға ""Жастар"" сарайында скрипкашы Эмир Сулейманның кеші жоспарланған.
Сондай-ақ, осы күні Қалибек Қуанышбаев атындағы драма театрының артистері мен симфониялық оркестрі ""Тыңда"" музыкалық кешін ұсынады. Сахнада Еркеғали Рахмадиев, Шәмші Қалдаяқов, Абай, Нұрғиса Тілендиев, Құрманғазы қалдырған музыкалық туындылар орындалады. Кеште Қасымхан Бұғыбай, Шах-Мұрат Ордабаев, Жасұлан Ерболат, Олжас Жақыпбек, Қобыланды Болат, Әнуар Бектас, Бәзіл Сұлтанғазы, Біржан Жүнісов және тағы басқа дарынды артистер өнер көрсетеді.
Ал рок жанрын жақсы көретіндер үшін The Rocks bar-да "" Черный пеликан"" рок тобы өнер көрсетеді.
Театрлар. ""Астана Опера"" театры осы күні көрермен назарына Виктор Гюгоның романы бойынша ""Париж Құдай анасының соборы"" балетін ұсынады. Ол 2 бөлімнен, 13 көріністен тұрады. Балетте классикалық бидің мінсіз сұлулығы заманауи пластикаға толы өткір қимылдармен алмасқан. Сондай-ақ бұл күрделі де қайғылы спектакльде қатал шындық пен қиял әлемі үйлесіп жатыр.
Сонымен қатар Жас көрерменнің музыкалық театры 8 наурызда екі бірдей қойылым қоюды жоспарлап отыр. Оның бірі – ""Махаббат бар ма?"" лирикалық комедиясы , екіншісі – Дулат Исабековтың шығармасына негізделген ""Гауһартас"" музыкалық драмасы .
Басқа да шаралар. Астаналықтар мереке күні тек концерт пен театрға ғана емес, көрме, балаларға арналған квест ойынға бара алады.
Осы күні ҚР Ұлттық мұражайында Сержан Баширов пен оның ізбасарларының ""Текті өнердің шеңбері"" атты қолөнер көрмес і өтеді.
Ал Кидбург мамандықтар қаласында ""Nevermore академияcы"" балаларға арналған квест ойыны жоспарланған. Билет бағасына актерлермен бір сағаттық бағдарлама, 30 минут қағаз дискотека, кәсіптер қаласында ойнау және бір ересек билеті кіреді.
Барлық шараның билеттерін мына сайттан қарай аласыз.
Оқи отырыңыз:
Концерттер. Республика сарайында Тоқтар Серіков пен Бейбіт Сейдуалиеваның мерекелік жаңа ән кеші өтеді. Концерт өнерлі жұптың сахнада жүргеніне 30 жыл толуына орай өткелі отыр.
Музкафеде Jantik Cadillac Band өнер көрсетеді. Ал La Bohême театрында джаз кеші жоспарланған.
Театр. Алматы театрында аты аңызға айналған A'Studio тобының хит әндеріне негізделген ""Джулия"" мюзиклі өтеді.
Наталья Сац атындағы театрда ""Театр"" комедиясы , Ермашов атындағы көркемөнерпаздар театрында ""Париждегі кездесу"" комедиясы сахналанады.
Ғабит Мүсірепов атындағы қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры болса, мереке күні Шыңғыс Айтматовтың ""Қызыл орамалды шынарым"" туындысын , ""Жас сахна"" театры Мирия Зелинскаяның ""Гуманитас инжиниринг"" пьесасы негізінде ""Робот қыз"" қойылымын қояды.
Ал ұйғыр музыкалық комедия театры ""Тәбәссүм"" мерекелік кешін , ARTиШОК театрының шеберханасы ""Парадокс"" қойылымын көрермен назарына ұсынады.
Басқа да шаралар. Art-bunker баспанасында әйелдерге арналған standUp кеші өтеді.
Сонымен қатар ""Шығыс күнтізбесі"" субұрқағының жанында ""Ары қарай қайда?"" аудиоспектаклі ұйымдастырылады. Ал Медеу таулы мұз кешенінің жанындағы субұрқақта "" Сенің шыңың"" аудиоспектаклі өтеді.
Сондай-ақ алматылық туроператорлар Шарын каньонына бір күндік тур ұйымдастыруды жоспарлап отыр.
Барлық шараның билеттерін мына сайттан қарауға болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Информбюро мереке күні Алматы мен Астанада өтетін шараларға шолу жасады.,,2023-03-03T15:45:00+05:00
dabyl-cemodany-totense-zagdaiga-daiyn-bolu-usin-qandai-zattar-kerek,informburo.kz,Дабыл чемоданы:  Төтенше жағдайға дайын болу үшін қандай заттар керек?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/dabyl-cemodany-totense-zagdaiga-daiyn-bolu-usin-qandai-zattar-kerek,"Жер сілкінісі, су тасқыны, өрт және тағы басқа төтенше жағдай болғанда өзіңмен бірге қандай заттарды алып шығу керек? Алматы қаласы ТЖД қызметкерлері экстремалды жағдайларда аман қалуға арналған заттардың базалық жиынтығы – дабыл чемоданын жинақтау жолын түсіндірді .
""Біз сейсмикалық белсенді аймақта тұратынымызды ескере отырып, бүгіннен бастап дабыл чемоданын дайындау қажет""– деді ТЖД өкілі.
Оқи отырыңыз: Нұртөре Жүсіп: Төтенше жағдайда көмек беру бар, бірақ алдын алу жоқ
Дабыл чемоданына:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Алматы ТЖД қызметкерлері қала тұрғындарына дабыл чемоданы үнемі дайын тұру керектігін ескертеді.,,2023-02-13T13:00:00+05:00
it-mamandygyn-igerudin-us-artyqsylygy-qandai-sala-mamanynan-paidaly-kenester,informburo.kz,IT мамандығын игерудің үш артықшылығы қандай? Сала маманынан пайдалы кеңестер,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/it-mamandygyn-igerudin-us-artyqsylygy-qandai-sala-mamanynan-paidaly-kenester,"Halyk Finance бас техникалық директоры Әсел Марченко Technowomen Central Asia форумында IT саласындағы мамандықтар мен трендтер туралы сөз сөйледі. Информбюро порталы сарапшының IT саласында білім алып, жұмыс істегісі келетіндерге берген кеңесін ұсынады.
– IT саласында медицина секілді мыңдаған мамандық бар. Медицина адамды емдесе, IT технологиялар арқылы адамға көмектесуді мақсат етеді. Технологиялар адам өмірін жақсарту үшін және ісін жеңілдету үшін енгізіледі. Олардың тілін табатын адамдар IT саласында жұмыс істей алады. Бізде IT өте күрделі сала деген түсінік бар. Осы саладағы небір мамандықтарға қарасақ көптеген дағдыға ие адамдарды көреміз.
Мысалы, WhatsApp мессенджері қолданысқа енбес бұрын алдымен идея, идеядан жоспар пайда болды. Жоспардан аналитик пен архитектор рөлі шығады. Аналитик анализ жасайды, ақпарат жинайды, жоспар құрып, міндеттер қояды. Ал архитектор өнімнің архитектурасын жасап, интергация, өзара әрекеттесу, масштабтау секілді жұмыстармен айналысады. UX/UI дизайнер өнімнің қалай көрінетінін көрсету үшін түсінікті интерфейс жасайды. Осыдан кейін әзірлеушілер өнімді әзірлеуге кіріседі. Ал developer оларға қажет жағдай жасайды. Тестілеушілер өнімді тестілейді. Product менеджерлер өнім қандай болу керек деген сұраққа бас қатырса, маркетологтар мақсатты аудиторияны зерттейді. Осыдан-ақ адамға IT саласында дағдыларға сай келетін мамандық табылатынын аңғарамыз.
IT саласындағы мамандықтар адамға көп мүмкіндік береді. Ең біріншіден, адам өзін дамытады. Екіншіден, жақсы жалақы алады. Үшіншіден, соңғы технологиялардан хабардар болады.
Оқи отырыңыз: Google, WhatsApp, TikTok. Бағдарламалар тілін қалай қазақшаға ауыстыруға болады?
IT саласында өзін байқап көргісі келетіндерге Гарвард университетінің CS50: Introduction to Computer Science атты компьютер ғылымына кіріспе жасайтын тегін 11 апталық  курсынан бастауды ұсынамын. Бұл ""IT деген не?"" деген сұраққа жауап беретін, негізгі ұғымдарды түсіндіретін курс. Алгоритмді ойлауды үйренесіз, бағдарламалау тілдерін қолданасыз, соңында алған біліміңізден өз жобаңызды жасап шығарасыз. Бұл курсты университет бітірген соң он жылдан кейін оқығам едім. Жиған білімді еске түсіруге өте жақсы көмектеді.
IT саласында жұмыс істесеңіз, Гарвард курсын оқысаңыз, Roadmap SH жобасын қарап шығуды ұсынамын. Бұл жерде мамандықтар мен дағдыларға қарай карта жасап береді. Мысалы, таңдаған мамандыққа қандай дағды қажет екенін көрсетеді. Дағдының үстін бассқанда нақты сілтемелер шығады. Ол жерде анықтамалардың түсініктемесі, оқу материалдары жазылған. Бұл картаны IT мамандардың жүріп өткен жолы деуге болады. Сайтқа кіріп, олардың тәжірибесін пайдаланыңыз.
Оқи отырыңыз: Дәрігерлер мен IT мамандар тапшы. Еңбек нарығында қандай мамандықтарға сұраныс артады?
IT саласына қызықсаңыз әлем қайда бара жатыр, қалай өзгереді деген сұраққа үнемі жауап іздеңіз. Болжам бойынша алдағы он жылдағы технологиялық прогресс жүз жыл бұрынғыдан әлдеқайда көп болады.
McKinsey-дің технологиялардың дамуы мен трендтері жөнінде зерттеуі бар. Ондағы он бағыт алдағы он жылда трендке айналады. Процесстерді автоматтандыру және виртуализациялау маңызды болады. 2025 жылы интернетке қосылған құрылғылар саны 50 миллиардқа жетеді. Олар жылына 80 зеттабайт ақпаратты түрлендіреді. Жасанды интеллект өмірімізге еніп кетті. Келер жылы компьютер мен адам арасындағы коммуникацияның 50 пайызы жасанды интеллект арқылы жасалады.
Бағдарламалық қамсыздандыру 2.0 пайда болады. IT код пен өнім машиналық оқыту және нейрон желілерінің көмегімен жасалады. Нәтижесінде дәл қазір елестете алмайтын технологиялар пайда болуы мүмкін. Био революция болады. Жасыл энергетика, суды дұрыс қолдану, жаңартылатын энергия көздері өзекті болып қала береді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Әсел Марченко 15 жылдан бері IT саласында жұмыс істейді.,,2023-03-16T17:52:36+05:00
koktemde-adamdy-nege-uiqy-qysady-zane-ony-qalai-zonge-keltiruge-bolady,informburo.kz,Көктемде адамды неге ұйқы қысады және оны қалай жөнге келтіруге болады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/koktemde-adamdy-nege-uiqy-qysady-zane-ony-qalai-zonge-keltiruge-bolady,"Әлемдегі 8 миллиардқа жуық адамның төрттен бірі ұйқысыздықтан зардап шегеді. Әсіресе, көктемгі мезгілде адамдар әлсіреп, үнемі ұйқы қысады.
Неліктен түнгі ұйқы маңызды және ұйқыны қалай жөндеуге болады? Informburo.kz Қазақстан отбасылық дәрігерлер қауымдастығының мәліметтеріне сүйене отырып жауап береді.
Ұйқының оңтайлы уақыты жеке қажеттіліктер мен күн тәртібіне байланысты өзгеруі мүмкін. Бірақ жалпы алғанда, сарапшылар күн сайын кем дегенде 7-9 сағат ұйықтауға, сондай-ақ күнделікті, тіпті демалыс күндері де бір уақытта жатып, бір уақытта оянуға кеңес береді.
""Қай уақытта ұйықтау керек екенін анықтау үшін таңертең оянатын уақытты есептеңіз. Мысалы, егер сіз таңғы 6-да тұрсаңыз және сізге кем дегенде 8 сағат ұйықтау қажет болса, онда сіз 22.00-ден кешікпей жатуыңыз керек. Сонымен қатар, жаттығу уақыты, ішетін кофе мөлшері және сіздің ұйықтауыңызға жасалған жағдайлар сияқты факторларды ескеру маңызды"", – деді ҚОДА дәрігерлері.
Кейде түнгі ұйқы режимі бұзылады. Оған жиі кеш жату, сағаттық белдеулердің ауысуы, ұйықтар алдында смартфондарды немесе планшеттерді пайдалану әсер етуі мүмкін.
Бұл жағдайда сарапшылар түнгі ұйқының сапасын жақсарту үшін түн аумай көз іліуге кеңес береді. Дененің табиғи циркадиялық (биологиялық) ырғағы қараңғы түскенде, әсіресе түннің бірінші жартысында ұйықтауға бейімделеді. Циркадиялық ырғақтар – 24 сағаттық циклге сәйкес келетін физикалық, психикалық және мінез-құлық өзгерістері. Олар ""ұйықтау – ояну"" механизмін реттеуге көмектеседі.
Оқи отырыңыз: Ұйқысыздық – ауру емес, синдром. Салдары неге әкеп соғады?
Түнде барынша жақсы ұйықтау адамның физикалық және менталды денсаулығы үшін өте маңызды. Ұйқы:
Ересектер әр түнде 7-9 сағат ұйықтауы керек, ал балалар мен жасөспірімдерге одан да ұзақ ұйықтау қажет болуы мүмкін.
Оқи отырыңыз: Ұйқысыздық, айкезбе. Ұйқының 5 кезеңінің бұзылуы ағзада қандай өзгерістерге әкеледі?
Ұйқыны реттеудің бірнеше жолы бар. Олар:
Жоғарыда аталған барлық ұсынысты орындасаңыз да, бірнеше апта бойы ұйқыңыз реттелмесе, онда дәрігерге жүгініңіз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Сарапшылардың сөзінше, ересек адам күн сайын кем дегенде 7-9 сағат ұйықтауы керек.",,2023-03-24T15:00:00+05:00
koktemde-betimizge-qalai-kutim-zasaimyz-kosmetolog-altyn-sartaimen-suxbat,informburo.kz,Көктемде бетімізге қалай күтім жасаймыз? Косметолог Алтын Сартаймен сұхбат,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/koktemde-betimizge-qalai-kutim-zasaimyz-kosmetolog-altyn-sartaimen-suxbat,"Косметолог маман Алтын Сартай бетте қара дақ пен безеудің пайда болу себебін және оларды қалай емдеуге болатынын әңгімеледі. Мұнымен қатар, маман көктем мезгілінде теріге қалай күтім жасау керектігін бөлісті.
– Тері типін қалай анықтаймыз және оның қанша түрі бар?
– Терінің 4 типі болады деген ескірген ұғым және косметика таңдаған кезде ""терім майлы немесе құрғақ"" деп айту жеткіліксіз. Америкалық дерматолог Лесли Бауманн тері түрлерін он алтыға бөліп, олардың әрқайсысына толыққанды сипаттама берді. Бұл классификацияда терінің дақ, әжім, тітіркену және тағы басқаға бейімділігі тереңінен қарастырылған. Тәжірибелі косметолог-эстетистер өз теріңіздің типін анықтауға жақсы көмектеседі.
– Көктем мезгілінде бетке қалай күтім жасаймыз? Не нәрсеге көбірек мән беру керек?
– Негізгі тері күтімі үш басты элементтен тұрады: жұмсақ тазарту, ылғалдандыру және күннен қорғау. Осылардан кейін ғана терінің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін белсенді ингредиенттер қосамыз. Көктемде С дәрумені мен ниацинамидпен қосымша қоректендіру арқылы тері жағдайын жақсарта аламыз. Ең бастысы – SPF крем қолдануды ұмытпау.
– Интернетте терісін күн сәулесінен қорғамаған жүк көлігі жүргізушісінің суреті кеңінен танымал. Мұндай суреттерге қаншалықты сенуге болады?
– Бұл суреттер өтірікке қарағанда шындыққа жақынырақ. Оның үстіне жазға қарағанда көктемде күн теріге қатты әсер етеді. Жаңа химиялық фильтрлерге негізделген, екі жарым сағат сайын жаңартып отыруды қажет етпейтін SPF кремдерді қолдануға кеңес беремін. Мұнымен қатар, күн сәулесінен қорғайтын кремдерді сыртындағы аббревиатураларға қарай таңдаудың пайдасы мол.
SPF (""sun protection factor"" – ред. түсіндірмесі) ""күннен қорғайтын фактор"" дегенді білдіреді және теріге енуге тырысатын ультра күлгін сәулелерді бұғаттайды. Мұндай кремдердің сапасын анықтаудың бірнеше тәсілі бар. Егер SPF-15 кремін жаққан соң тері 10 минуттан кейін қызара бастаса, онда крем теріңізді екі жарым сағаттай қорғайды. Яғни күнделікті екі жарым сағат сайын беттегі SPF кремді жаңартып отыру қажет. Мұнымен қатар, кремнің қаншалықты қорғай алатыны маңызды. Мысалы, SPF-15 – UVB сәулесін 93-95% бұғаттаса, SPF-30 – 97%, SPF-50 – UVB сәулесін 98% бұғаттайды. Осы орайда, крем сыртындағы UV белгісінің нені білдіретініне тоқталып өтейін:
Оқи отырыңыз: Көктемде қалай арықтап, дұрыс тамақтану керек? Нутрицолог кеңестері
– Безеуді неге сығуға болмайды және оны қалай емдейміз?
– Біріншіден, безеуді сыққан кезде ішіне инфекция түседі. Екіншіден, дұрыс сықпағанда орнында үлкен тыртық қалып қояды. Әр ағзаның өзіндік ерекшелігі болатындықтан, кез келген дәрі барлығына бірдей жаға бермейді. Нүкте етіп тура безеудің үстіне жағатын құралдар ісінуді басып, теріні тынышталдырады.
– Беттегі қара саңылауларды қалай кішірейтуге болады?
– Мұндай саңылаулар әу бастан бар, бірақ май бездері гипербелсенді болғанда олардың аузы үлкейе түседі. Ағзада май көп өндірілген кезде секреция кедергісіз шығуы үшін тері саңылауларының аузы кеңейеді. Ал тері саңылауының көлемі бұл процесс кезінде өзгеріссіз қалатын болса, тері астында қара нүктелі безеулер пайда болады. Мұнымен қатар, асқынған жағдайда терінің терең қабатында ірің инфильтраты түзіледі. Мұндайға жол бермеу үшін күнделікті қара саңылауларды жұмсақ тазарта білу маңызды.
– Ал көлемі үлкен қара дақтардан қалай арылуға болады?
– Меланин – қара дақтар терінің ультракүлгін сәулеге ""берген жауабы"", яғни осы сәуленің теріс әсеріне төтеп бере алмай жатыр деген сөз. Қалыпты жағдайда меланин күн сәулесін өзіне сіңіріп алып, оның жасуша ядросы мен ДНҚ-ға өтуіне жол бермейді. Ал меланинді арнайы меланоцит жасушалары өндіреді. Меланоциттер меланинді ағзаға қажет мөлшерден бірнеше есе көп синтездеген кезде бетте үлкен қоңыр-қара дақтар пайда болады. Ал меланоциттің меланинді синтездеуінің бірнеше себебі бар, солардың көп кездесетін үшеуін атап өтейін:
Оқи отырыңыз: Жөргек дерматиті: ""Памперсті"" жиі қолданатын аналарға кеңестер
Дәлірек айтатын болсақ, қара дақтардың кетуі олардың қашан пайда болғанымен тікелей байланысты. Теріні ағарту тәсілін қаншалықты ертерек бастасақ, соншалықты теріміз дақтардан жылдам тазарады. Мұнымен қатар, іш-құрылысты емдеп, салауатты өмір салтын ұстану да маңызды.
– Еуропа, Корея, Жапония косметикалары көбіне қандай тері типіне жағады? Бұлай бөлу қаншалықты орынды?
– Жапония, Корея косметикасы – азиаттарға, ал Еуропа косметикасы еуропеоидтерге ғана сай келеді деген – аңыз. ""Күтім"" нақты ғылым болғанда, біз әрқайсымыз өзімізге керегін баяғыда тауып алатын едік.
– Көктемде тері жағдайын жақсартуға қандай дәрумендер көмектеседі?
– Тері үшін жемістер мен көкөністерден артық дәрумен жоқ. Негізінен сәбіз, бұрыш, асқабақ, асжапырақ жасушалардың жаңаруына ықпал ететін бета-каротинмен қамтамасыз етеді. Мұнымен қатар, бұл көкөністер терінің құрғауы мен қабынуына жол бермейтін А дәруменіне бай.
Оқи отырыңыз: Шаш неге түседі және оны қалай тоқтатуға болады? Дәрігер кеңесі
– Соңғы уақытта TikTok желісінде ""барлық аруда болуы керек кремдер"" туралы видео хит болып жатыр. Олардың барлығы расымен көмектесе ме?
– Жуырда осылай кең тараған видеолардың біріне талдау жасаған едім, оны төмендегі видеодан көре аласыздар. Видеодағы өнімдердің ішінде аса пайдалысы және тек PR-маркетинг арқылы асқан танымалдылыққа ие болғандары бар. Кейінгісінің пайдасы әртүрлі болса да, қалтаны қағатыны сөзсіз. Сондықтан енді тұрақты түрде осындай талдау видеоларды жариялап отырмақпын.
Публикация от КОСМЕТОЛОГ-ЭСТЕТИСТ, АЛТЫН (@altyn.sartay)
Қабынған және беті ашық жараны механикалық әдіспен тазалайтын болсақ, жаралар одан бетер ісіп кетеді. Оның үстіне бұл әдіспен акнені емдей алмаймыз. Механикалық тазалау әдісін тек камедондардың беті жабық болған кезде қолданған абзал.
Көптеген косметолог безеу мен қара дақты сығып, артынша үстін хлоргексидинмен сүртуге кеңес береді. Бірақ, бұл керісінше теріні қабындырып, жасушаларды өлтіреді. Күнделікті үйде күтімді дұрыс жасайтын болсақ, бетті тазалатуға бармай-ақ қойсақ та болады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Дерматолог Лесли Бауманн тері типін он алтыға бөліп, олардың әрқайсына толыққанды сипаттама берген.",,2023-03-15T16:45:33+05:00
koktemde-qalai-aryqtap-durys-tamaqtanu-kerek-nutricolog-kenesteri,informburo.kz,"Көктемде қалай арықтап, дұрыс тамақтану керек? Нутрицолог кеңестері",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/koktemde-qalai-aryqtap-durys-tamaqtanu-kerek-nutricolog-kenesteri,"Дүниежүзілік семіздікті емдеумен айналысатын World Obesity Federation федерациясы жуырда жариялаған баяндамасында 12 жылдан кейін әлем халқының жартысынан көбінде артық салмақ болатынын мәлімдеді. Дәлірек айтқанда, 4 млрд адам семіздікпен байланысты қиындықтармен бетпе-бет келеді. Мұнымен қатар, мамандардың болжауынша, семіздікке бірінші кезекте балалар мен жасөспірімдер шалдығады. Көрсеткіш ұлдар арасында 208 миллионға (100% өседі), ал қыздар арасында 175 миллионға (125%) дейін артады.
Сондай-ақ, семіздіктің алдын алу немесе емдеу шығыны әлем бойынша 4 трлн долларға өседі. Бұл бірінші кезекте халықтың табысы аз, күнделікті дұрыс тамақтану үшін ақшасы жетпейтін Африка және Азия елдерінде көрініс табады. Осы орайда, Санжар Асфендияров атындағы қазақ ұлттық медициналық университетіне қарасты Нутрициология кафедрасының меңгерушісі, медицина ғылымдарының кандидаты Майгүл Қайнарбаева адамдардың семіздікке шалдығу себебі мен оны алдын алу үшін не істеу керегін әңгімеледі.
Майгүл Сейдуллақызының айтуынша, адамның семіздікке шалдығуына басты бірнеше себеп бар. Олар:
Оқи отырыңыз: Оразада денсаулыққа зиян тимес үшін қалай тамақтану керек? Диетологтан 5 кеңес
– Артық салмақтан арылу процесін неден бастаймыз?
– Әдетте арықтауды қатаң диеталардан бастап жатамыз. Алайда мұндай шектеулер керісінше ағзаны бұрынғысынан бетер күйзеліске түсіріп, адамның әлдеқайда көп салмақ жинап алуына себеп. Салмақ қайтып келмейтіндей сапалы арықтауға болады. Біріншіден, тамақтану тәртібін өзгертіп, күнделікті үздіксіз бірнәрсе жеу әдетінен арылу қажет. Зиянды тағамдарды пайдалысына алмастыру, құнарлылығы жоғары, майлы және тәтті тағамдардан уақытша бас тарту. Арықтау кезінде күнделікті рационға 500 грамм көкөніске дейін қосуға болады. Олардың құрамындағы дәрумендер мен талшықтар қарынның ашпауына, асқазан-ішек жолдарындағы зиянды өнімдердің сыртқа шығуына көмектеседі. Екіншіден, күнделікті тұтынатын тағам құрамындағы тұз мөлшерін бақылау. Әдетте тұз бен әртүрлі дәмдеуіш адам тәбетін ашып, керісінше адамның салмақ тастауы қиындап кетеді. Мысалы, консервіленген, тұздалған, үйде жапқан, балық құрамында көп кездеседі. Үшіншіден, бұрын-соңды спортпен тұрақты түрде шұғылданбаған болсаңыз, күнделікті 10 мың қадам жүру және 30 минут жаттығу жасау. Төртінші маңызды кеңес – баяу арықтау. Себебі, адам жылдам салмақ тастайтын болса, денедегі қорғаныс реакциясы іске қосылады. Диетаны тоқтатқанда екі есе салмақ жинап алады. Осыны ескеріп 3-6 ай бойы аптасына  500-700 грамм салмақ тастау жеткілікті.
– Артық салмақ пен психосоматиканың байланысы қандай? Адамның жағымсыз эмоциядан арылуы үшін тамақ жейтіні рас па?
– Семіздікке ерте жаста шалдығудың қауіп-қатері жоғары. Есейгенде әртүрлі аурудың дамуымен шектелмейді, адамның еңбектену, ойлау қабілеті төмендейді. Өзін әлеуметтік қарым-қатынастан шектеп, қоғамға араласуды қояды. Мұнымен қатар, отбасында бір қазаннан тамақтану – ересек адамдардың да, балалардың да тамақ порциясының бірдей болуы. Осылайша адам өз ағзасының қажеттілігіне қарай емес, жанындағы адамдарға қарап тамақтанады. Бұл ""экстернальды тамақтану"" деп аталады. Бұдан өзге адамдар депрессия мен күйзелісті басқаша емдей алмайтындықтан, тоқтаусыз тамақтанатын кездер болады.
Оқи отырыңыз: Қалай қант диабетінің алдын алуға болды? Дәрігер кеңесі
– Түйсікпен тамақтанудың пайдасы мен зияны қандай?
– Ғылым тұрғысынан тиімділігі толық дәлелденбегендіктен, мұны біздің тағамтану ғылымында талас тудыратын концепцияларға жатқызады. Десе де кейбір топтарға тиімді түрде көмектеседі. Түйсікпен тамақтанудың басты қағидасы – адам өзін қатты шектемей, ағза қажеттілігін қалауына қарай толық өтеу. Сондай-ақ, түйсікпен тамақтану қағидасында физикалық және эмоциялық ашығуға мән береді. Бұл қағидамен тамақтану үшін адамның күш-жігері мықты болып, қалай ашығып тұрғанын түсіне білуі керек. Тағы бір мәселе – дұрыс тамақтану үшін ақшасының жеткілікті болуы. Ал жасөспірімдер мұны басқаша түсініп, фастфуд, газдалған сусын, қанты көп өнімді қалағанша тұтынады. Мұнымен қатар, қант диабетімен ауыратын адамдар түйсігіне сүйенбей, белгілі бір уақыт аралығында міндетті түрде тамақ жеуі керек. Әйтпесе, гипергликемиялық комаға шалдығады.
Оқи отырыңыз: ""Ана сүтін ештеңе алмастыра алмайды"". Бала емізудің пайдасы жөнінде маман кеңестер
– Қант диабеті де кеңінен таралған аурулардың бірі. Қандай тағамдардан бас тарту қажет?
– Қант диабетінің бірнеше түрі бар, І, ІІ типі инсулин мөлшеріне тәуелді. Ол сырттан инсулин беру арқылы емделеді. Мұнымен қатар, қант диабетін дұрыс тағам түрлерін таңдау арқылы тиімді емдеуге болады. Бұл жағдайда келесі өнімдерді тұтынбаған абзал:
– Көктемде қалай тамақтануға кеңес бересіз?
Бұл мезгіл жуанның жіңішкеріп, жіңішкенің үзілетін кезі. Адамның ағзасындағы пайдалы қордың мөлшері азаятындықтан, дастарханға ерекше мән беру керек. Бірінші кезекте рационда ақ және асылған ет, балық пен құс еті көп болуы тиіс. Екіншіден, сүт өнімдері мен сүт қышқылы өнімдері фосфор мен кальций мөлшерін реттеп, адамның сүйек, тырнақ және шашына оң әсерін береді. Сүттен гөрі сүт қышқылы өнімдерінің ағзаға жылдамырақ сіңетінін ескеру керек. Ұннан жасалған тағамдарды жармалар мен бұршақ тұқымдастарға, жаңғақ, күріш және қара құмыққа алмастыру. Үшіншіден, көктемде ағзадағы дәрумендер мен минералдық элементтер азая бастайтындықтан, көкөністер мен жемістерді көбірек тұтыну қажет. Олар адамның жүйке жүйесіне де оңтайлы әсер етеді. Сары, сарғыш және жасыл түсті көкөністер мен жемістердің тағамдық құндылығы жоғары болады. Төртіншіден, ағзаға оттекті тасымалдап, шаршағанды басу үшін судың мөлшері жеткілікті болуы тиіс. Итмұрыннан жасалған тұнбалар мен қақтан жасалған компоттардың да пайдасы зор. Бір сөзбен айтқанда осы уақытқа дейін тұтынып келген өнімдерді пайдалы түріне алмастыру арқылы ағзаны көктемге бейімдей аламыз.
Оқи отырыңыз: Қымызда қандай дәрумендер бар және ол қай ауруларға ем?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Мамандардың болжауынша, семіздікке бірінші кезекте балалар мен жасөспірімдер шалдығады.",,2023-03-10T14:27:02+05:00
otbasy-bankinde-qosalqy-qaryz-alusyny-qalai-sygarady-bank-bassysy-tusindirdi,informburo.kz,Отбасы банкінде қосалқы қарыз алушыны қалай шығарады? Банк басшысы түсіндірді,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/otbasy-bankinde-qosalqy-qaryz-alusyny-qalai-sygarady-bank-bassysy-tusindirdi,"Отбасы банкінің басқарма төрағасы Ләззат Ибрагимова қосалқы қарыз алушыны қалай алып тастауға болатынын түсіндірді. Ол бұл туралы Ашық диалог порталының қолданушысына берген жауабында айтты.
Ләззат Ибрагимованың түсіндіруінше, қосалқы қарыз алушыны қарыз берілген күннен бастап 12 ай өткен соң ғана алып тастауға болады. Ол үшін оң өтеу тәртібі фактісі және сақтандыру шартының өзектілігі тексеріледі.
“Қарыз алушы мен қосалқы қарыз алушының төлем қабілеттілігіне кірістер мен шығыстар жөніндегі құжаттардың, Бірінші кредиттік бюроның есебінің деректері ( кредиттік тарих туралы анықтама ) негізінде талдау жүргізіледі. Табыстар жөніндегі құжат ретінде жалақы туралы анықтама және өтініш берген кездегі соңғы қатарынан 7-13 айдан кем емес кезең үшін зейнетақы аударымдары туралы үзінді қабылданады”, – деп түсіндірді Ләззат Ибрагимова.
Оқи отырыңыз: Отбасы банкіндегі тұрғын үй несиесінің шартын қалай өзгертуге болады?
Қарыз алушының төлем қабілеттілігі банк бөлімшесінде есептеледі.
Қосалқы қарыз алушыны шығару туралы өтініш жұмыс күндері сағат 09.00-ден 16.00-ге дейін Банк филиалының посткредиттік бөлімінде қабылданады. өтініші күнтізбелік 15 күн ішінде қаралады. Бұл қызмет үшін несиелік берешек қалдығының 1% мөлшерінде комиссия алынады (мин/макс 5 000 теңге).
Өтінішті ресімдеу үшін қажет құжаттар:
Банк қосымша құжаттар талап ете алады.
Оқи отырыңыз: Отбасы банкі кезексіз және конкурссыз ипотека рәсімдеудің жолын түсіндірді
Тұрғын үй қарызының мерзімі аяқталған кезде қарыз алушының жасы 70 жастан асса, қосалқы қарыз алушы шығарылмайды. Қосалқы қарыз алушыны ауыстыру да қарастырылмаған.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қосалқы қарыз алушыны ипотека берілген күннен бастап 12 ай өткен соң ғана алып тастауға болады.,,2023-03-02T16:00:03+05:00
qmdb-ramazan-aiynda-zasaluy-tiis-bes-amaldy-xabarlady,informburo.kz,ҚМДБ Рамазан айында жасалуы тиіс бес амалды хабарлады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/qmdb-ramazan-aiynda-zasaluy-tiis-bes-amaldy-xabarlady,"Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының Уағыз-насихат бөлімі Рамазан айын лайықты өткізу үшін жасалуы тиіс бес амал туралы жазды .
Рамазан айының негізгі ерекшелігі, бұл айда денсаулығы жарамды, балиғатқа толған, ақыл есі сау, сапарда болмаған әрбір мұсылманға ораза ұстау парыз етілді. Оразаның негізгі рухы да осы ораза ұстауда.
""Олай болса, қасиетті Рамазан айында ораза ұстау арқылы пенденің тақуалығы арта түседі. Ораза ұстау кезіндегі ниеттің, атқарылатын ізгі амалдардың, көркем мінездің барлығының да мақсаты тақуалыққа қол жеткізу болып табылады. Бұлайша тақуалыққа қол жеткізген адам, Рамазан айының берекетін сезініп, Жаратушының кешіріміне ие болып, мол сауаптарға кенеледі"" деп жазды ҚМДБ Уағыз-насихат бөлімі.
Оқи отырыңыз: 2023 жылғы ораза кестесі: Қазақстан қалалары мен елді мекендері
Қасиетті Рамазан айында мұсылман адам күнделікті парыз етілген бес уақыт намаздан бөлек нәпіл намаздарды атқаруға ерекше ден қоюы қажет. Әсіресе, Рамазан айының түндерін намазбен өткізу жай түндері оқылатын намаздан сауабы мен дәрежесі тұрғысынан көп есе артық.
Рамазан айында құптан намазынан кейін тарауық намазын оқу – бекітілген сүннет.
Рамазан айы Қасиетті Құранмен тығыз байланысты.
""Осы себепті Рамазан айын – ""Құран айы"" деп атаймыз. Бұрынғы өткен ғұламаларымыз осы айда Құран оқуға ерекше көңіл бөлуге тырысатын. Ендеше, біз де Рамазан айында қасиетті Құранға лайықты түрде көңіл бөліп,  оны оқып, үйренуге тырысқанымыз жөн. Сондай-ақ қасиетті Құранның әрбір әрпі Рамазан айында еселеген сауапқа кенелтеді. Құран жүрегімізге нұр, дүниемізге береке, ақыретімізге шапағат етеді. Құранды оқи алмаған адам ең болмағанда назар салып, қарайтын болса, құлшылық сауабын алады"" деп жазды ҚМДБ Уағыз-насихат бөлімі.
Оқи отырыңыз: 2023 жылғы пітір садақа мөлшері 535 теңге болып белгіленді
ҚМДБ түсіндіруінше, Рамазан айының ерекше қадір-қасиеттерінің бірі – бұл айда жаратқанның дұғаларды қабыл етуі.
""Ендеше, біз де осы қасиетті айда отбасы мүшелеріміз бен Алла Тағаладан көбірек дұға сұрап, өзіміз үшін, халқымыз үшін, Отанымыз үшін, сондай-ақ айналамыздағы адамдар үшін де тілек тілеп, жалбарынуға ден қоюымыз керек. Өйткені бұл айда барлық дұғалар қабыл болады"" деп жазды ҚМДБ Уағыз-насихат бөлімі.
Оқи отырыңыз: Рамазан айындағы підия мөлшері 2023 жылға 3 мың теңге болып бекітілді
Рамазан – Алла Тағаланың мейірімі түсетін ай. Бұл айда түсірілген Қасиетті Құран адамдарға мейіріммен түскен.
ҚМДБ Уағыз-насихат бөлімінің жазуынша, Рамазан айында адамдарға мейірімділік таныту дегеніміз  қарым-қатынас жасағанда көркем мінезді болу, қателіктерін кешіре білу, жомарттық жасап, мұқтаж жандарға көмектесу, садақа беру, өзге ораза ұстаушыларға ауызашар беру сынды ізгі істер жасау.
Қарай отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",2023 жылы Рамазан айының бірінші күні 23 наурызға сәйкес келеді.,,2023-03-17T17:15:15+05:00
qyzylsadan-qalai-saqtanuga-bolady-dariger-kenesi,informburo.kz,Қызылшадан қалай сақтануға болады? Дәрігер кеңесі,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/qyzylsadan-qalai-saqtanuga-bolady-dariger-kenesi,"Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, 2022 жылы әлемде 155 мыңнан астам адам қызылша жұқтырған. Биыл бұл дерт Қырғызстан, Ресей, Украина секілді жақын елдерде жиі тіркеле бастады. Қазақстанда соңғы жылдары қызылшамен ауыратындар саны азайды, тіпті, кей жылдары ешқандай жұқтыру дерегі тіркелмеді. Алайда таяуда ғана Түркиядан Ақтөбеге ұшып келген алты жасар баладан қызылша вирусы анықталды. Сондықтан эпидемологтар бұл вирустық инфекцияның қауіпті екенін ескертеді. Кардиохирург Мыңжылқы Бердіқожа болса вакцина алуды қызылшадан сақтанудың жалғыз амалы дейді.
Оқи отырыңыз: Қазақстанда қызылша ауруы өршіп тұр. Бұл ауру туралы не білу керек
Қызылша – инфекциялық жұқпалы ауру. Көбінесе балаларда кездеседі. Ауруға қарсы екпе алмаған адамның қызылшаны жұқтырып алуы әбден мүмкін. Вирус ауа тамшылары арқылы сөйлескенде, жөтелгенде, түшкіргенде ауру адамның сілекейімен сыртқы ортаға тарайды. Төртінші күні көзі бөртіп ауырып жүрген адам инфекцияны таратушы көз деуге болады. Бесінші күннен бастап вирус адамға жұқпайды. Ауырып, жазылған адамда өмір бойы қызылшаға қарсы иммунитет сақталады. Кезінде қызылшамен ауырған әйелден туған бала үш айға дейін бұл ауруға шалдықпайды, өйткені оның бойында анасынан берілген вирустан қорғайтын ауруға қарсы денелер уақытша сақталады. Қызылшамен ауырмаған және оған қарсы вакцина егілмеген адамда кез келген жаста вирусты жұқтырып алуы мүмкін.
Аурудың негізгі белгілері:
Ауру белгілері байқалса, сау адамдарға жұқтырмас үшін қарым-қатынасты дереу тоқтату керек. Мұндайда бірден емханаға барып, зертханалық сынамаларын алғаннан кейін диагнозды инфекционист-дәрігерлер қояды. Ауру адам қан және зәр тапсырады. Дәрігердің жолдамасымен тағы да қажетті анализдерді тапсыруы ықтимал. Дәрігерлер аурумен қарым-қатынаста болған адамдарың бәрін 21 күн бойы тексереді.
""Балалар арасында бұл дерт жиі кездеседі, әрі аса қауіпті инфекция саналады. Өйткені бұл инфекцияның емі жоқ. Қызылша деп аталуының да өз мәні бар. Баланың ыстығы көтеріліп, денесін бөртпе басады. Бұл дерт ертеден белгілі. Қызылша – вирусты инфекция. Статистикаға жүгінсек, вирусты он адамның тоғызы жұқтырады. Сондықтан ол жұқпалы жоғары тыныс алу жолының инфекциясы қатарына жатады  Бұл дерттен менингит секілді әртүрлі асқынулар туындайды. Қызамық пен қызылша аурулары балалар инфекциясы саналғанымен, оның жұғу көрсеткіші аса жоғары. Қазір ол коронавирус тәрізді жылдам жұғып, тез таралады"", – деді дәрігер Мыңжылқы Бердіқожа.
Оқи отырыңыз: Нейрохирург Мыңжылқы Бердіқожаев: ""Мүгедек ететін аурулар ішінде инсульт бірінші орында тұр""
Нейрохирургтің айтуынша, ұзақ уақыт бойы қызылша ауруының емі табылмаған. Бұл дертті, тіпті, шешектің жеңіл түрі деп санаған. Алайда 18-ғасырда ғана оның жеке ауру екені анықталған. Вакцина ойлап табылғанға дейін ауру балалардың 85 пайызына тарап отырған. Жыл сайын қызылша ауруынан 2,5 миллионнан аса адам қайтыс болған. Эпидемия екі-үш жылда бір қайталанып отырған. Мамандардың айтуынша, бұл дерттен өліп кету қаупі бар. Көбінесе вакцина алмаған адамдарда ауру ауыр өтеді.
""Қызылша науқаспен тікелей қатынаста болғанда ауа арқылы оңай жұғады. Қоздырғышы вирустар екенін алғаш рет бір ғасыр бұрын дәлелденді. Вирустың өзін алғаш рет 1954 жылы америкалық ғалымдар бөліп шығарды. Нобель сыйлығының лауреаты танымал вирусолог Джон Эндерс пен дәрігер Томас Пиблздің бұл орайда еңбегі зор. 1963 жылы Джон Эндерс өндіріп алған штаммнан қызылшаға қарсы тұңғыш вакцина жасап шығарылды. Алайда ол кезде бұл дәрмекті жаппай қолданудың мүмкіндігі болмады. Араға бес жыл салып 1968 жылы америлық микробиологы Моррис Хиллеман тағы бір вакцина жасап шығарды және ол вакцина тарихтағы ең сәтті вакцина деп саналады"", – деді Мыңжылқы Бердіқожа.
Оның сөзінше, 1960-жылдары КСРО көлемінде қызылшаға қарсы вакциналау жұмыстары жүргізіліп, иммундау арқасында қызылша вирусын жеңудің сәті туған. Алайда уақыт өте келе бұл вакцинаның тұрақты иммунитет қалыптастыруға қауқарсыз екені анықталды. Оның себебін мәскеулік ғалымдар ғана емес, қазақстандық ғалымдар да терең зерттеді. Қазіргі уақытта қызылшаға қарсы вакцина құрамында қызылша, қызамық және паротитке қарсы аралас вакциналар бар. Осы үш түрлі инфекциядан сақтанудың жалғыз жолы – иммундау, яғни вакцина алу.
""Елімізде ара тұра қызылша вирусын жұқтыру фактілері тіркеліп тұрады. Кеңес Одағы тараған уақытта жүйелі жұмыстар тоқтады. Вакцина салудан бас тартатындар саны артты. Бұл вакцина бірінші рет бала 12-15 айға толғанда және екінші рет алты жасында салынады. ДДСҰ мәліметінше, 2000 жылдан бері вакциналау әлем бойынша қызылшадан қайтыс болу көрсеткішін 80 пайызға төмендетті"", – деді Мыңжылқы Бердіқожа.
Оқи отырыңыз: ХХІ ғасырдың эпидемиясы – аллергиядан құлантаза айығуға бола ма?
Вирустың алдын алмаса пневмония, энцефалит ауруларына шалдығу қаупі бар. Сол үшін дер кезінде дәрігерге жүгіну керек. Көбінесе қызылшамен 5 жасқа дейінгі балалар немесе 20 жастан асқандар ауырады. Оларда құлақ қуысы, мойын тұсы ауырады, көз ауруы барларда соқырлыққа дейін асқыну қаупі болуы мүмкін. Сондықтан учаскелік дәрігер ауруды жиі бақылап тұруға тиіс.
Мыңжылқы Бердіқожа айтқандай, қызылшаны арнайы емдеу тәсілі жоқ. Науқастар төсекте жатып, сұйықтық көп ішуі керек. Дәрігер науқасқа қызу түсіретін, мұрын бітелуіне және тамақ ауруына қарсы дәрілер мен витаминдер тағайындайды. Ауруы асқынған науқастар ауруханаға жатқызылады.
Қызылшамен ауырмаудың ең тиімді әдісі – вакцина алу. Қазақстанда қызылша, қызамық және паротитке қарсы вакцина тегін.
Вирустың алдын алу үшін бөлмені жиі желдетіп, ылғалды тазалау жұмыстарын жасаған дұрыс. Науқас адамның үйіне, ауру өршіп тұрғанда адам көп жерлерге бармауға кеңес беріледі. Халық көп шоғырланған орындарда маска киіп жүрген жөн.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қызылшамен вакцина алмаған 5 жасқа дейінгі балалар мен 20 жастан асқандар жиі ауырады.,,2023-03-01T13:45:26+05:00
zana-soigan-maldyn-etin-qalai-saqtauga-bolady-aspaz-usyngan-7-adis,informburo.kz,Жаңа сойған малдың етін қалай сақтауға болады? Аспаз ұсынған 7 әдіс,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zana-soigan-maldyn-etin-qalai-saqtauga-bolady-aspaz-usyngan-7-adis,"Төрт түлік малдың еті, әсіресе, ішек-қарны А және В тобындағы дәрумендерге бай. Мұнымен қатар құрамында мыс, фосфор, күкірт, кобальт, темір, йод, натрий, калий, мырыш секілді түрлі пайдалы заттар бар. Осы орайда, астаналық аспаз Ақнұр Абдуллаева ет бұзылмай сақталуы үшін не істеу керегін түсіндірді.
""Ет өнімінің дәмі бұзылып кетпеуі үшін тұздаған кезде орташа ұсақталған ас тұзын пайдаланады. Бұдан бөлек үлкен өндіріс орындарында натрий нитраты, қант, аскорбин қышқылы мен басқа да дәмдеуіштер қосады. Еттің құрамына келетін болсақ, оның 52-78 пайызы судан, 16-21 пайызы ақуыздан, 0,5-49% майдан, 0,4-0,8% көмірсудан, 2,5-3 пайызы экстрактивті заттардан және 1,3 пайызы минералдық заттардан тұрады"", – деді Ақнұр Абдуллаева.
Мұнымен қатар, аспаз қандай жағдайда етті тұздауға болмайтынын атап өтті:
Оқи отырыңыз: Соғым маусымы: Ет мүшелеудің тәртібі қандай?
"" Қазақ халқы етті бүрмелеп және сүрлеп сақтаған. Біріншісінде қой мен сиырдың жас етін өз қарнына тұздап салып, етханадағы биіктеу үстелдің үстіне қояды. Осылайша еттің қан-сөлі өзіне сіңеді. Сондай-ақ кей жерде етті ағаш бөшке мен күбіге салып сақтайды. Екіншісінде сойған малдың басы, сирағы, өкпе-бауыры және  ішек-қарынынан басқа жерлерінің барлығы сүрленеді. Бұл әдісті қолданған ет борсып немесе үсіп кетпей сақталады"", – деді аспаз.
Ары қарай Ақнұр Абдуллаева ет сүрлеудің түрлеріне тоқталды. Негізгі 7 түрі:
Оқи отырыңыз: Қант зиян және қымбат. Оны немен алмастыруға болады?
""Тұз ет шіріп кетпеуі үшін ғана емес, дәмін бастапқы қалпында сақтап тұру үшін де керек. Үлкен өнеркәсіп орындарында бұл үшін тұз бен қанттан бөлек, натрий және калий нитритін пайдаланады. Кейінгі екеуі ішек таяқшалары, спора түзетін микроағзалар, сальмонелла, энтеробактерияларды жою үшін қажет. Мысалы, 100 мл ерітіндіге 2,5 мг натрий нитритін қосу арқылы етті 10 тәулік бойы бұзбай сақтауға болады"", – деді Ақнұр Абдуллаева.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақ халқы етті бүрмелеп және сүрлеп сақтаған.,,2023-04-03T16:30:00+05:00
zeke-kualikti-1-7-kunde-qansa-tengege-zedel-zasatuga-bolady,informburo.kz,Жеке куәлікті 1-7 күнде қанша теңгеге жедел жасатуға болады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zeke-kualikti-1-7-kunde-qansa-tengege-zedel-zasatuga-bolady,"Қазақстанда жеке куәлікті жедел жасату бағасы ""Шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорын көрсететін, жеке басын куәландыратын құжаттарды жеделдетілген тәртіппен беру бойынша көрсетілетін қызмет бағаларының прейскурантында "" айқындалған.
Оған сәйкес, республикалық маңызы бар қала, облыс орталығы және облыс аудандары мен қалалары үшін келесі бағалар ұсынылған:
Астана, Алматы және Шымкент қалалары:
Облыс орталықтары:
Облыс аудандары мен қалалары:
Оқи отырыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда жеке куәлікті жедел жасатудың үш санаты бар.,,2023-03-31T17:20:00+05:00
122-520-tenge-syilyqaqyny-biyl-kimder-alady,informburo.kz,122 520 теңге сыйлықақыны биыл кімдер алады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/122-520-tenge-syilyqaqyny-biyl-kimder-alady,"Отбасы банкінің салымшылары депозиттерінде 2022 жылы жинаған ақшасы үшін мемлекет сыйлықақысын ала алады. Ал жылдың аяқталуына он жұмыс күні ғана қалды. Осыған орай, мемлекет сыйлықақысын алу шарттары мен тәртібін еске саламыз.
Қазақстандықтардың баспаналы болуына қолдау көрсету мақсатында жыл сайын республикалық бюджеттен қаржы бөлінеді. Ол сыйлықақы түрінде Отбасы банкі салымшыларының жыл басынан осы жылдың соңына дейін жинақтаған салым сомасына есептеледі.
Сыйлықақы сомасы. 20% мөлшеріндегі мемлекет сыйлықақысы жинақтың барлық сомасына емес, 200 АЕК аспайтын мөлшеріне есептеледі. Биыл сыйлықақы есептелетін ең жоғарғы жинақ сомасы 612 600 теңгені құрайды. Сонда сіз ең көп дегенде 122 520 теңге ала аласыз. Ал бұл сома 2023 жылдың қаңтар-ақпанында салымшылардың жинағына аударылады.
Не істеу керек? Сыйлықақы алу үшін ештеңе істеудің қажеті жоқ. Отбасы банкінде депозиті бар салымшыларға автоматты түрде есептеледі. Депозитті қашан толықтырғаныңыз маңызды емес. Ай сайын ақша аударатын салымшыға да, осы желтоқсанда жинақ ашқан адамға да сыйлықақы есептеледі. Жинағыңыз 612 600 теңгеге жетпесе, бірақ ең жоғарғы сыйлықақы алғыңыз келсе, жаңа жылға дейін ақша аударуды ұмытпаңыз.
Ал депозитіңіз болмаса, жыл соңына дейін ашып үлгеріңіз.
Оқи отырыңыз: Үй алу үшін ай сайын қанша ақша табу қажет? Ипотекаға қатысты маңызды 10 сұраққа жауап
Сыйлықақы алу үшін 30 желтоқсан күні сағат 18.00-ге дейін депозит ашып не шотқа ақша салып үлгеру қажет. Одан кейін аударылған жарналар 2023 жылдың қаңтарына есептеледі.
Депозит ашу жолдары. Депозитті банкке барып немесе кез келген жерде отырып онлайн ашуға болады. Онлайн ашудың екі жолы бар: біріншісі – Отбасы банк сайтында бейне қоңырау арқылы, екіншісі – Otbasybank мобильді қосымшасы арқылы. Отбасы банк бөлімшелеріне немесе кеңес беру орталығына, болмаса ""Қазпошта"" бөлімшесіне барсаңыз сол жердегі мамандар депозит ашып береді. Оларға бара алмасаңыз банктің мобильді кеңес берушілері демалысқа қарамай сізге ыңғайлы уақытта үйіңізге немесе кеңсеңізге келе алады..
Бір салымшыда бірнеше депозит болса мемлекет сыйлықақысы соның тек біреуіне ғана есептеледі. 122 520 теңгеден көп сыйлықақы алғыңыз келсе, отбасы мүшелеріне депозит ашып, солардың жинағын толықтырсаңыз болады. Сонда сыйлықақы әр адамның жинағына аударылады.
Есте ұстаңыз! Депозитті 3 жылға жетпей мерзімінен бұрын жабамын деп шешсеңіз немесе жинағыңызды баспаналы болуға пайдаланбасаңыз, онда мемлекет сыйлықақысы бюджетке қайтарылады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Сыйлықақы алу үшін 30 желтоқсан сағат 18.00-ге дейін депозиттегі биылғы жинақ көлемін ең кемі 612 600 теңгеге жеткізу керек.,,2022-12-19T14:00:00+05:00
asqazandagy-auyrlyq-sezimi-qandai-aurudyn-belgisi-boluy-mumkin,informburo.kz,Асқазандағы ауырлық сезімі қандай аурудың белгісі болуы мүмкін?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/asqazandagy-auyrlyq-sezimi-qandai-aurudyn-belgisi-boluy-mumkin,"Тойып тамақтанған кезде асқазан тамақты көтере алмай жатады. Мұндайда іш ауырып, адам өзін жайсыз сезінеді. Асқазандағы ауырлық сезімі нақты бір аурудың белгісі болуы мүмкін. Жиі мазаласа, дәрігерге қаралған жөн.
Артық ішіп-жеп қойғанда асқазан ауырлап, ұйқы келеді. Әдетте бұл 30-40 минуттан аспайды. Асқазандағы ауырлық сезімі әркімді әрқалай сезіледі. Онымен қоса келесідей белгілер болуы мүмкін:
Бұл жағымсыз сезімдердің бәрі бір сағатта басылады. Тағы көп тамақ ішсеңіз, олар қайта оянады, өйткені асқазан тамақты қорытып үлгермейді. Ауырлық сезімі бірнеше сағатқа жалғасса немесе аз-аздан тамақтансаңыз да үнемі болса, онда жақын арада гастроэнтеролог дәрігерге қаралуыңыз керек.
Асқазандағы ауырлық сезімінен бөлек келесідей белгілер байқалса дереу жедел жәрдемге хабарласыңыз, болмаса шұғыл көмек көрсету бөліміне барыңыз:
Оқи отырыңыз: Кешкі алтыдан соң тамақ ішпеу дұрыс па? Төрегелді Шармановтың кеңесі
Көбінесе асқазандағы ауырлық сезімі тамақтану әдеттерінің салдарынан туындайды. Мысалы:
Кейде асқазандағы ауырлық сезімі келесідей ауру түрлерінің белгісі болуы мүмкін: –
Оқи отырыңыз: ""Диета сайын семіре бердім"". Тамақтан бас тарта алмайтындардың анонимді тобы қалай жұмыс істейді?
Асқазандағы ауырлықтан құтылу үшін алдымен оның не себептен туындағанын анықтау керек.
Тамақ ішіп болған соң бірден ауырлық пайда болса, өмір салтыңызды өзгертуге тырысыңыз.
Дәл қазір асқазаныңызда ауырлық болса, салқын су ішіп жеңілдей аласыз. Мұны тойып тамақтанғаннан кейін, не болмаса терапевт кеңесімен жасауға болады.
Ал ауырлық сезімі қаншалықты тамақ жегеніңізбен байланысты болмаса, гастроэнтеролог дәрігерге қаралыңыз. Дәрігер сізді қарап, симптомдар жайлы сұрайды. Қан мен үлкен дәрет анализін тапсыруды, құрсақ қуысы мүшелерінің УЗИ-іне түсуді, басқа да зерттеулерді ұсынуы мүмкін. Анализ бен зерттеулердің нәтижесінде диагноз қойып, ем тағайындайды. Ем алғаннан кейін негізгі ауруды жеңіп, асқазандағы ауырлық сезімі өзінен-өзі кетеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Асқазанның ауырсынуы – гастрит, көкет жарығы, панкреатит секілді аурулардың белгілерінің бірі.",,2022-12-26T10:30:00+05:00
attestat-pen-diplomnyn-telnusqasyn-qalai-zasatuga-bolady,informburo.kz,Аттестат пен дипломның телнұсқасын қалай жасатуға болады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/attestat-pen-diplomnyn-telnusqasyn-qalai-zasatuga-bolady,"Қазақстандықтар жоғары білім туралы дипломды тікелей ХҚКО-ға барып немесе egov.kz порталында өтініш беру арқылы қалпына келтіре алады.
Оқи отырыңыз: Мәжіліс депутаты: Ауылда жалған дипломмен сабақ беретін мұғалімдер көп
Жоғарыдағы екінші тармақтағы өтінімді қалай толтырамыз?
Оқи отырыңыз: ""Дипломмен – басқа салаға!"". Мектеп қабырғасында кәсіптік бағдарлау не үшін қажет?
Қызметті мемлекеттік органнан немесе ""Азаматтарға арналған үкімет"" мемлекеттік корпорациясы"" КЕАҚ-қ қалай алуға болады:
Жеке басын куәландыратын құжат туралы мәліметті мемлекеттік корпорацияның қызметкері ""электрондық үкімет"" шлюзі арқылы тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден алады және оны көрсетілетін қызметті берушіге жолдайды.
Қызметті мемлекеттік органнан немесе ""Азаматтарға арналған үкімет"" мемлекеттік корпорациясы"" КЕАҚ-қа қалай алуға болады (қажетті құжаттар):
Оқи отырыңыз: Өңірлерден жұмысқа келген жастарға үйді жалға алу үшін көтерме жәрдемақы енгізіледі
Жеке басын куәландыратын құжат туралы мәліметті Мемлекеттік корпорацияның қызметкері ""электрондық үкімет"" шлюзі арқылы тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден алады және оны көрсетілетін қызметті берушіге жолдайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Құжат 15 жұмыс күні ішінде дайын болады.,,2023-01-09T16:20:00+05:00
ayaz-ne-borandy-kuni-zolda-qalyp-qoisan-ne-isteu-kerek-zolausyga-arnalgan-kenester,informburo.kz,"Аяз не боранды күні жолда қалып қойсаң, не істеу керек? Жолаушыға арналған кеңестер",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/ayaz-ne-borandy-kuni-zolda-qalyp-qoisan-ne-isteu-kerek-zolausyga-arnalgan-kenester,"""ҚазАвтоЖол"" АҚ мәліметінше, елдің 3 облысында қар, боран және жолдың нашар көрінуіне байланысты республикалық маңызы бар автожолдардың 5 учаскесінде жол қозғалысына уақытша шектеу енгізілді .
Осыған орай, жолға шығар алдында жүргізушілер мен жолаушылар мұқият дайындалып, келесі кеңестерді ескергені абзал.
Жолға шықпас бұрын ауа райы болжамын нақтылап алу керек. Егер ауа райының қолайсыздығына орай көлік қозғалысы шектелсе, қандай жағды болмасын ескертуге құлақ асып, жолға шықпаған жөн.
Жолға шықпас бұрын көлікті техникалық қызмет көрсету станциясына апарып, жан-жақты тексеріп алған жөн.
Сонымен қатар маршрутты толықтай алдын-ала пысықтап алу қажет. Мәселен, жол бойында орналасқан тамақтану пункттері, жанармай құю станциялары және тағы басқа қызмет көрсету нысандарының қай жерде орналасқанын біліп алу маңызды. Бұл ақпаратты Sapar қосымшасын жүктеу арқылы білуге болады.
Дизельді отынмен жүретін автокөліктерге қысқы дизель отынын құю қажет.
Оқи отырыңыз: Пойызбен жолға шыққанда нені ұмытпау керек? Жолаушыға арналған алты кеңес
Автокөлікте медициналық дәрі-дәрмек қобдишасы мен өрт сөндіргіш болуы керек. Сондай-ақ, көлікте қалың киім, қар тазалайтын щетка мен күрек, шам, кабель, дөңгелектерге арналған шынжыр алып жүрген артық етпейді.
Қатты аяз немесе қар жауып, жолда қалған кезде мейілінше басқа көліктермен топтасуға тырысу керек.  Ал көлігіңіз елді мекеннен алыс жерде немесе сізге бейтаныс жерде тоқтап қалса, көлікте қалып, жол бойымен басқа көлік өткенін күткен жөн немесе ""112"" ұялы телефон нөмірі бойынша қоңырау шалып, көмек шақыру керек.
Сондай-ақ, көліктің сыртында алыстан қарағанда көрінетіндей ашық түсті шүберек немесе шар іліп қойған жөн. Бұл құтқарушылардың сізді тезірек тауып алуына жәрдемдеседі.
Кейін қауіпсіздік үшін терезелерді, есіктерді, шатыр люктерін және желдеткіш саңылауларын тығыз жауып, қозғалтқышты радиатор жағынан жауып қою керек. Сонымен қатар машинаның қозғалтқышын желдің бағытымен орналастырып, жанармайды үнемдеуге тырысу керек.
Қалың қар жауып тұрса немесе аяз болса, көліктің есіктері ашылмай қалуы мүмкін. Бұл жағдайдың алдын алу үшін есікті мезгіл-мезгіл ашып, қарын түсіріп тұрған жөн.
Қаншалықты суық болса да, қозғалтқышты қоспаған дұрыс. Себебі одан бөлінетін газдар салонға бірте-бірте жиналады және ол өте қауіпті. Соған қарамастан қозғалтқышты арада бір қосып, жылынғыңыз келсе, сыртқа шығып, газ көліктің астына емес, ауаға кетуі үшін газ шығатын трубаның маңайын қардан тазарту қажет.
Бірақ, сыртқа шықпас бұрын өзіңізді көлікке арқанмен байлап қоюды ұмытпаңыз. Қарлы боранда өз үйінен немесе көлігінен жарты метр ұзаған адам әп-сәтте адасып кетуі мүмкін.
Көмек келгенше, ұйықтамауға тырысыңыз.
Оқи отырыңыз: Ата-анаға кеңес: Баланың ыстығын қалай түсірген дұрыс?
Республикалық маңызы бар автожолдардың жабылуы туралы ақпаратты ҚазАвтоЖолдың бірыңғай тәулік бойы жұмыс істейтін 1403 Call орталығына қоңырау шалу арқылы білуге болады.
Алыс жолға шығатын жолаушылар үшін Sapar және ""Дәрмен"" мобильді қосымшасын пайдалануға болады.
Бұдан басқа, республикалық маңызы бар автожолдардың ұлттық операторының ресми сайтында ситуациялық карта қолжетімді.
Сонымен қатар ауа райы бойынша хабарландыруларды әр өңірдің Төтенше жағдайлар департаментінің әлеуметтік желілеріндегі ресми парақшаларынан қарап отыруға болады.
Оқи отырыңыз: Үкімет ""112"" бірыңғай диспетчерлік қызметін құру жобасынан бас тартты
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дайындықты жолға шықпас бұрын бастау керек.,,2023-02-10T10:31:13+05:00
bala-nege-oetirik-ajtady-zhaene-oghan-khol-zhumsaugha-bola-ma,informburo.kz,Бала неге өтірік айтады және оған қол жұмсауға бола ма?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/bala-nege-oetirik-ajtady-zhaene-oghan-khol-zhumsaugha-bola-ma,"Балалар психологы Гүлмира Ғабитқызы Kursiv Media сайтына берген сұхбатында бала тәрбиесіне қатысты сұрақтарға жауап берді.
Психологтың айтуынша, баланың өтірік айта бастауына, ең алдымен жауапты адамдар – ата-анасы.
""Мысалы, ата-ана балаға қонаққа бара жатқанын айтпай, дәрігерге барамын деп жалған сөйлейді. Ол әрекеттің өтірік екенін түсінген бала, өтірік айтуды қалыпты жағдай деп ойлайды. Балада маған да өтірік айтуға болады деген ой қалыптасады. Сонымен қатар, бала қорыққанда да өтірік айтады Анам біліп қояды, ұрысады немесе ұрады деп ойлаған бала жалған сөйлейді. Сондықтан, баланың жалған сөйлемеуі үшін, барынша ашық және шынайы сөйлесу қажет. Ащы болса да, шындықты естуге дайын болуымыз керек. Ата-ана мейлінше мейірім таныту керек. Бала өтірік айтты екен деп, оны жазалауға болмайды"", – деді психолог.
Оқи отырыңыз:
Гүлмира Ғабитқызының айтуынша, баланы ұру мәселенің шешімі емес, ол тек жағдайды жылы жауып қою деген сөз. Керісінше, баланы ұрып-соғу оның психикасына кері әсерін тигізеді.
""Көптеген ата-ана ""бізде таяқ жеп өстік, ештеңе етпейді"" деп қатты қателеседі. Бұл өте дұрыс емес іс-әрекет. Баланы ұрған кездегі физикалық соққы емделіп кетуі мүмкін. Бірақ, жүректе қалған жара психологиялық тұрғыда ауытқушылық тудырады. Оның зардабы, өте жаман болуы мүмкін. Баланы таяқпен тәрбилеуге болмайды. Өзі жазаланған бала, өзі де жазалауға үйренеді. Атан-ананың әрбір іс әрекеті бала үшін өте маңызды. Өйткені, ата-анадан алған тәрбиені ешбір мектеп бере алмайды"", – деді психолог.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Психологтың айтуынша, ата-анадан алған тәрбиені ешбір мектеп бере алмайды.",,2022-12-13T12:05:23+05:00
bala-tili-nege-kesh-shyghady-psiholog-ata-analardyng-toert-khateligin-atady,informburo.kz,Бала тілі неге кеш шығады? Психолог ата-аналардың төрт қателігін атады,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/bala-tili-nege-kesh-shyghady-psiholog-ata-analardyng-toert-khateligin-atady,"Кей ата-аналар өздері де білместен, бала тілінің кеш шығуына жағдай жасайды. Бұл туралы балалар клиникалық психологы, нейропсихолог Айнұр Алдаш жазды .
""Бала туған соң әлемді тануға, сезінуге ұмтылады. Алты айдан аса бере қолы жеткен жердің бәрін ұстап, аузына салып, дәмін сезуге, ашып-жауып, басып көруге асығады. Осындайда ересек адамдар баланың тілінің шығуына кедергі жасайды"", – дейді нейропсихолог.
Оқи отырыңыз: Нейропсихолог: Ертегі тыңдамаған баланың тілі кеш шығады, өзі жасқаншақ боп өседі
Маманның жазуынша, көп ата-ана келесі төрт қателікке жиі бой алдырады:
""Ата-аналар бәрін ретке келтіру үшін ми мен бұлшықет нейронларының байланысын қайта орнына келтіретін нейрокоррекциялық жаттығулар жасауы қажет. Олар, әсіресе, вестибулярлы аппаратқа, проприоцепцияға бағытталуы тиіс"", – дейді нейропсихолог.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Бала тілінің кеш шығуына үйде аяқ киім киіп жүруі, қоларбада көп отыруы да әсер етуі мүмкін.",,2022-12-07T15:00:00+05:00
bylgary-kostyum-ken-salbar-2023-zyly-qandai-tusti-kiimder-sandi-bolady,informburo.kz,"Былғары костюм, кең шалбар: 2023 жылы қандай түсті киімдер сәнді болады?",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/bylgary-kostyum-ken-salbar-2023-zyly-qandai-tusti-kiimder-sandi-bolady,"2023 жылы нюд пен жарқын түстер, еліктіргіш және көп қабатты киімдер, биік өкшелі және жалпақ табанды аяқ киімдер – әртүрлі киім үлгісі сәнге айналады.
Pantone түс институты 2023 жылдың ең басты сәні ретінде Viva Magenta түсін атады. Ол қызыл және күлгін түстің қосындысы.
""Қазіргі технология ғасырында біз табиғаттан және шындықтан шабыт алуға тырысамыз. Pantone 18-1750 Viva Magenta қызыл түстер отбасынан шыққан және біз оны таңдағанда ең құнды табиғи бояғыштан шабыт алдық. Viva Magenta бізді бастапқы материямен байланыстырады. Табиғат күштерін шақыра отырып,  рухымызды қуаттандырады, ішкі күшімізді нығайтуға көмектеседі"", – дейді Pantone түс институтының атқарушы директоры Леатрис Айзман.
Осы қыстың басты үрдісі – жасанды жүннен жасалған тон. Әсіресе, табиғи жүнге ұқсас, классикаға жақын пішіндегі түрлі-түсті модельдер, қысқа және ұзын кең пішінді тондар сәнге айналды.
Оқи отырыңыз: Сәнгер Алмас Керімбек: Сән – жай ғана жылтыр көйлек емес, ол – тарих пен философия
Осы маусымда дизайнерлер бастан-аяқ былғары киюге кеңес береді. Әсіресе, әрқайсын бөлек киюге болатын екі бөліктен тұратын костюм. Мысалы, былғары белдемше мен орташа немесе максималды ұзындықтағы былғары күрте киюге болады.
Кең шалбар кигенде үстіне денеге жабысып тұратын боди, қысқартылған жейде немесе жемпір, корсет, бра киюге болады. Британдық жоғары дизайн мектебінің стилисі Анна Рыкованың пікірінше, бұл ешқашан өзектілігін жоғалтпайтын комбинация.
Өткен маусымда жилет қайтадан сәнге айналды және алдағы күзде де сәннен түспек емес. Дизайнерлер оны көйлектің, топтың сыртынан немесе тіпті жалаңаш денеге киюді ұсынады. Сонымен қатар жилеттің матасы да әртүрлі болуы мүмкін: тоқылған, жүн, былғары және тағы басқа. Мысалы, Chanel, Etro және Jason Wu топтамаларында сондай үлгілер кездеседі.
Оқи отырыңыз: ""Қыз Жібек"" лиро-эпосындағы сән-салтанат көріністері
Белдемшелі костюмдер 2022-2023 күзгі-қысқы трендтерге кірді. Олар іскер ханымдар мен сәнгерлердің гардеробында болатын шалбарлы костюммен бәсекелес болады. Енді Alberta Ferretti, Chanel және Jason Wu стиліндегі жайлы және стильді белдемше жиынтығының уақыты келді.
2023 жылдың жазының негізгі трендтерінің бірі джинсы шорт болады. Олармен бірге джинс күртешелер де сәнге оралады. Солайша бастан-аяқ джинс кию қайтадан сәнге айналады.
Шашақты киімдер 2023 жылы да сәннен түспейді. Ол жейде, көйлек, белдемше және сырт киімдерде де болады. Дизайнерлер бұл үлгідегі киімді, әсіресе, жазда киюді ұсынады.
Оқи отырыңыз: Үшкір кроссовка, биялай және жүн етік. 2022 жылы қандай киімдер сәнде болды?
Осы көктемде футуристік кроссовка іздеп шаршамайсыз, себебі қарапайым аяқ киімдер сәнге айналады. Олар: қарапайым кроссовка, жібі жіңішке сандалдар, табаны қалың сандалдар және лоферлер.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Дизайнерлердің болжамынша, биыл бастан-аяқ былғары немесе джинс киімдер кию сәнге айналады.",,2023-01-10T15:43:44+05:00
otsasu-ortke-ulaspas-usin-qandai-qauipsizdik-talaptaryn-bilu-kerek,informburo.kz,Отшашу өртке ұласпас үшін қандай қауіпсіздік талаптарын білу керек?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/otsasu-ortke-ulaspas-usin-qandai-qauipsizdik-talaptaryn-bilu-kerek,"Жаңа жыл жақындағанда пиротехникалық бұйымдардың саудасы қыза түседі. Оны халық арнайы сауда орындарынан да, лицензиясы жоқ адамдардан да алып жатады. Отшашуды сатып аларда неге мән беру керек? Оны қолданғанда қандай қауіпсіздік ережелерін сақтау қажет? Ендеше Informburo кеңесіне құлақ түріңіз.
Пиротехникалық бұйымдарды сатып аларда ескеріңіз:
Отшашу кезінде қелесідей кауіпсіздік ережелерін сақтаңыз:
Оқи отырыңыз: Отшашу кезіндегі қауіпсіздік талаптары қандай?
""Пиротехникалық бұйымдарды мақсатсыз пайдалануға, адамдар көп жиналған сәтте ғимараттардың, үй-жайлардың ішінде, ашық аумақтарда қолдануға болмайды. Мұндай өнімдерді кез келген нысанға 50 метрден жақын қашықтықта пайдалануға тыйым салынады. Ұшқындары терезеге немесе балконға, шатырға тисе, соңы оқыс оқиғамен аяқталуы мүмкін"", – дейді ІІМ әкімшілік полиция комитетінің ерекше тапсырмалар жөніндегі аға инспекторы Әміржан Байғошев.
Пиротехникалық бұйымдарды:
Пиротехника бұйымдарын құрғақ жерде, өзінің орамасында сақтаңыз. Тез тұтанатын заттардың, жылыту құралдарының жанында, температурасы жоғары, ылғал немесе өте құрғақ үй-жайда сақтауға тыйым салынады.
Еске сала кетсек, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодекстің 196-бабына сәйкес пиротехникалық бұйымдарды заңсыз сатқандарға 25 АЕК (76 575 теңге) мөлшерінде айыппұл салынып, тауарлары тәркіленді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",ІІМ жаңа жыл қарсаңында пиротехникалық бұйымдарды пайдалану ережелерін қатаң сақтауды ескертеді.,,2022-12-27T17:45:00+05:00
uiinde-ne-zeke-koliginde-balagat-soz-aitqandar-aiyppul-arqalai-ma,informburo.kz,Үйінде не жеке көлігінде балағат сөз айтқандар айыппұл арқалай ма?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/uiinde-ne-zeke-koliginde-balagat-soz-aitqandar-aiyppul-arqalai-ma,"ҚР ІІМ ӘПК басқарма бастығының міндетін атқарушы Азамат Құрымбаев қандай жағдайда балағат сөздер үшін айыппұл салынатынын түсіндірді, деп хабарлады Polisia.kz сайты.
– Қандай жағдайда балағат сөздер үшін айыппұл салынады?
– Қазақстан заңнамасында балағат сөздер үшін жауапкершілік бұрыннан көзделген. Мысалы, қорлау, яғни басқа адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін әдепсіз түрде қорлау – бұл қылмыстық теріс қылық. Оны жасағаны үшін азаматқа 100 АЕК-ке дейін айыппұл салынып, 120 сағатқа түзеу немесе қоғамдық жұмыстарға тартылуы мүмкін.
Енді құқық бұзушы отбасылық-тұрмыстық қатынастағы адамдарға айқын құрметсіздік білдірсе және қылмыс құрамын қамтымайтын балағат сөздер мен басқа да әрекеттер жасаса, бұл әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 73-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік болып саналады. Жаза соттан ескерту немесе 5 тәулікке дейін қамауға алу түрінде болуы мүмкін.
– Балағат сөздер үшін жауапкершілік қаншалықты күшейді?
– Бұл, ең алдымен, қоғамдық тәртіпті бұзудың жолын кесу мақсатында жасалды. Қазір автобуста біреу балалардың немесе аға буын адамдардың көзінше, яғни қоғамдық орында, айналасындағыларға құрметсіздік көрсетіп, қоғамдық тәртіпті бұзып, балағат сөздер айтқан жағдайда, бұл үшін айыппұл 17 250 теңгені құрайды немесе 10 тәулікке дейін қамауға алынады. 6 наурыздан бастап мұндай әрекеттер үшін 20 АЕК (69 мың тенге түріндегі жаза) айыппұл немесе 5-тен 15 тәулікке дейін қамауға алу көзделген.
Оқи отырыңыз: Кеш сөйлеу кекештікке әкеледі. Бала тілі ерте шығу үшін не істеу керек?
– Егер біреу мені жай ғана балағаттады деп айтса, айыппұл салына ма?
– Әрбір өтініш бойынша полиция қызметкерлері дәлел жинайды. Бұл – азаматтардың өтініші, куәгерлердің айғақтары, сондай-ақ құқық бұзушылықтың аудио-бейне түсірілімі, қажет болған жағдайда сарапшының қорытындысы.
– Адам үй, көлік секілді жекеменшігінде отырып балағаттаса, бұл үшін жазалана ма?
– Бәрі мән-жайға байланысты. Ұсақ бұзақылық бойынша жауапкершілікке тарту үшін қоғамдық орындарда балағат сөздер айту, айналасындағыларға құрметсіздік көрсету, сондай-ақ қоғамдық тәртіп пен азаматтардың тыныштығын бұзу ""міндетті шарт"".
– Әлеуметтік желідегі балағат сөздер үшін айыппұлды қалай салады?
– Егер бұл әрекет азаматтардың тыныштығын бұзса, балағат сөздер қоғамдық орында айтылса, онда ол ұсақ бұзақылық бабымен қаралады.
Оқи отырыңыз: Қазақ баланы қалай тәрбиелеген? Бізге отбасындағы зорлық-зомбылыққа қарсы заң керек пе?
– Қай тілдегі балағат сөздерге айыппұл салынады?
– Балағаттың қай тілде айтылатыны маңызды емес, барлық жағдайда жазаланады.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Полиция өкілі барлығының мән-жайға байланысты екенін айтады.,,2023-01-13T18:25:07+05:00
zas-bosangan-ana-qalai-tamaqtanuy-kerek-dariger-kenesi,informburo.kz,Жас босанған ана қалай тамақтануы керек? Дәрігер кеңесі,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zas-bosangan-ana-qalai-tamaqtanuy-kerek-dariger-kenesi,"Баланың тойып тамақтануы мен дені сау болып өсуіне анасының жеген тамағы өте маңызды. Себебі, анасы не жесе де, соның бәрі сүтпен балаға беріледі. Осы орайда инфекционист дәрігер Әділбек Нұрымбетов YouTube арнасында жаңа босанған аналардың ас мәзірі қандай болуы керек екенін айтты.
Жаңа босанған ана күніне кемінде 500 ккал болатын құнарлы тағам ішуі керек. Оларға ең алдымен қайнатылған, буға піскен, бұқтырылған сиыр мен тауық еті кіреді.
Оқи отырыңыз: ""Бала үшке толғанша анасы қасында болуы керек"". Декрет демалысын ерте үзу неге дұрыс емес?
Әділбек Нұрымбетов, инфекционист дәрігер:
– Бұл тағамдар ана мен балаға еш зияны жоқ, керісінше, пайдасын тигізеді. Мұнымен қатар зиянды, жеуге болмайтын тамақтар бар. Мысалы, ащы тағамдарды ана көп жесе, бала да ашырқанып дұрыс ембей қояды. Қуырылған, қақталған, тұздалған тамақтарды жемеген дұрыс. Қой мен жылқының еті ауыр тиеді. Одан да тез қорытылатын сиыр мен бұзаудың, тауықтың етін жеп, сорпасын ішкен жөн. Шоколад, цитрустар мен балды көп жемеген жөн, өйткені балада аллергия болуы мүмкін. Ұннан жасалған тамақтарды да азайтқан жөн, себебі ол жаңа туған нәрестенің іш қатуына әкеледі. Ал газдалған сусындар баланың асқазан-ішек жолдарын бұзады. Анасы ішіп-жеуге болмайды деген тағамдарды қатты аңсаған кезде ғана аз-аздан тұтынуға болады, бірақ көп ішіп-жеуге болмайды. Баланың денсаулығы жақсы болуы үшін неғұрлым пайдалы тамақтар жеу қажет.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Шоколад, цитрустар мен бал балада аллергия тудыруы мүмкін.",,2022-11-28T15:25:00+05:00
zeke-kasipker-zane-zandy-tulga-retinde-qalai-tirkeluge-bolady,informburo.kz,Жеке кәсіпкер және заңды тұлға ретінде қалай тіркелуге болады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zeke-kasipker-zane-zandy-tulga-retinde-qalai-tirkeluge-bolady,"Қаржы министрлігінің мемлекеттік кірістер комитеті Қазақстанда жеке кәсіпкер және заңды тұлға ретінде қалай тіркелуге болатынын түсіндіріп берді.
Жеке кәсіпкер ретінде тіркеу есебіне қою хабарлама жіберу тәртібімен жүзеге асырылады. Жеке кәсіпкер ретінде қызметтің басталғаны туралы хабарлама жіберудің үш жолы бар:
Егер кәсіпкерлікпен бірлескен топ айналысатын болса, онда оның уәкілетті тұлғасы барлық қатысушылардың қолы қойылған сенімхатты ұсынуы тиіс.
Егер өтініш беруші кәмелетке толмаған болса, хабарламаға заңды өкілдердің келісімі, ал мұндай келісім болмаған кезде неке қию туралы куәліктің көшірмесі не қорғаншылық және қамқоршылық органының шешімі, болмаса кәмелетке толмаған адамды толық әрекетке қабілетті деп жариялау туралы сот шешімі қоса беріледі.
Өзге құжаттарды талап етуге тыйым салынған.
Мемлекеттік кіріс органы жеке тұлға құжаттарды ұсынған күннен бастап 1 жұмыс күні ішінде жеке кәсіпкерді мемлекеттік тіркеуді жүргізеді.
Еске салайық, Қазақстан азаматтары мен қандастардан басқа ел аумағында тұрақты тұратын Ресей, Қырғыз, Беларусь, Тәжікстан, Армения республикаларының азаматтары жеке кәсіпкерлікпен айналыса алады.
Оқи отырыңыз: Жеке кәсіпкерлік қызметін қалай жабуға болады
Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеуді, қайта тіркеуді, олардың қызметін тоқтатуды Әділет министрлігі және ""Азаматтарға арналған үкімет мемлекеттік корпорациясы"" КЕАҚ жүзеге асырады.
Салық төлеушінің тіркеу деректеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізуді мемлекеттік кіріс органдары бизнес-сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімінің мәліметтері негізінде жүзеге асырады.
Осыған байланысты, заңды тұлғалардың электрондық тіркеліміне енгізілген мәліметтер ""заңды тұлғалар"" мемлекеттік дерекқоры арқылы автоматты режимде Тіркеуші органдардан мемлекеттік кіріс органдарына түседі.
Қызметін филиал, өкілдік ашпай тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент емес заңды тұлға салық төлеуші ретінде тіркелу үшін Қазақстанда қызметті жүзеге асыру басталған күннен бастап күнтізбелік 30 күн ішінде тұрақты мекеме арқылы тұрақты мекеменің орналасқан жері бойынша салық органына тіркеу мекемесіне қою туралы салықтық өтініш беруге міндетті.
Резидент емес заңды тұлғаға тіркеуді жүзеге асыру жолдары:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Қазақстанда ел азаматтары мен қандастардан бөлек, Ресей, Қырғыз, Беларусь, Тәжікстан, Армения азаматтары айналыса алады.",,2023-01-20T15:10:00+05:00
zorgek-dermatiti-pampersti-zii-qoldanatyn-analarga-kenester,informburo.kz,"Жөргек дерматиті: ""Памперсті"" жиі қолданатын аналарға кеңестер",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/zorgek-dermatiti-pampersti-zii-qoldanatyn-analarga-kenester,"Халық ""памперс"" атап кеткен бір реттік жөргек пайда болғалы аналардың қолы ұзарып, жұмысы жеңілдеді. Алайда, жөргекті дұрыс кигізбеу, жиі ауыстырмау баланың терісіне зиян. Осы орайда YouTube арнасында ана мен бала денсаулығы туралы пайдалы ақпарат бөлісетін дәрігер Айзада Нұрулланың жөргектік дерматиттің алдын алу және емдеу тәсілдері жайлы кеңесін ұсынамыз.
Себептері. Жөргектік дерматит бір жасқа дейінгі балаларда жөргек киілген аймақта дамитын дерматит түрі. Оның себептері – гигиена талаптарын сақтамау, жөргекті сирек ауыстыру, жиі кіші дәретке шығу, диарея, баланың жуынатын заттарын дұрыс таңдамау. Антибиотиктермен емдегеннен кейін жасанды тамақтандыру себебінен де жөргектік дерматит пайда болады. Жөргектер жиі ылғалды дұрыс сіңірмейді, нәтижесінде терінің беткі қабаты – эпидермисі жұмсарады және тері қажалады. Терінің қорғаныш барерьлік қызметі төмендейді. Зақымдалған теріге нәжіс зәр тез өтеді. Инфекция түсіп, дамиды.
Клиникалық көріністері. Жөргектік дерматиттің үш сатысы бар:
Оқи отырыңыз: ""Бала үшке толғанша анасы қасында болуы керек"". Декрет демалысын ерте үзу неге дұрыс емес?
Емі. Жөргектік дерматиттің сатыларына қарай ем жасайды. Алғашқы сатысында үй жағдайында ем жасап, оның алдын алу. создырып алмау, яғни созылмалы дерматитке ауыстырып алмау керек. Емі – гигиена талаптарын сақтау, жөргекті ауыстыру, дерматит жазылғанша мейілінше жөргек кигізбеу керек. Жиі жуындырып құрғатып, яғни ауа ваннасын жасау керек. Бастапқыда гигиена талаптарын қатаң сақтаса, толық жазылып кетеді.
Ойылу, қызару болса баланың бұтын итошаған, түймедақ тұңбаларымен жуу керек. Күніне бір-екі рет ауа ваннасын жасап, жөргек кигізбей құрғақ күйінде ұстау қажет.
Айзада Нұрулла, дәрігер:
""Мырыш жақпа майы"" секілді құрамында мырыш бар жақпа майлар жағамыз. ""Судокрем"", ""Деситин"", ""Мырыш пастасы"" да жатады. ""Бепантен"" мен ""Пантенолға"" қарағанда ""Аквален"", ""Эплан"", ""Прополис"" жақпа майлары жақсы көмектеседі. ""Бепантен"" мен ""Пантенол"" құрамында парафин болғандықтан кеңес бермеймін. Жұмсақ парафин тері қабаттарын бітеп, терінің тыныс алуына кедергі келтіреді және жара жазылуын кешеуілдетеді. ""Присыпка"" қолдануға кеңес бермеймін, оның құрамында белгісіз косметикалық зат пен тальк бар. Ем қолданған соң үш күнде дәрі-дәрмек әсер етпесе, қызарулардың көлемі ұлғайып, сан мен ішке де жайылса, ірің көпіршік жара пайда болса, саңырауқұлақ пен бактериялар пайда болып дерматит асқынуы мүмкін. Сондықтан дер кезінде дәрігерге қаралып, оның нұқсаулығымен ""Гидрокортезон"" жақпа майын қолдану керек"", – дейді дәрігер Айзада Нұрулла.
Оқи отырыңыз: Баланы ата-әжесінің бауырына басу дұрыс па?
Бала терісі ересектермен салыстырғанда өте нәзік. Жарақаттанып қалу мүмкіндігі де жоғары. Тері, теріасты май қабаттары, тер шығарушы бездері әлі толық дами қоймаған. Терісінде майда қантамырлары молынан шоғырланған. Бала терісінің өткізгіштігі жоғары болғандықтан оған көп көңіл бөліп, таза ұстау шарт. Жөргекті мұқият таңдаған жөн.
Дәрігер кез келген жақпа май, кремді қолдана беруге болмайтынын айтып отыр. Құрамында зиянды заттар бар жақпа майлар теріні зақымдап қана қоймай, қанға тез араласып балада аллергия тудыруы мүмккін.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Дерматит себебі – гигиена талаптарын сақтамау, жөргекті сирек ауыстыру, жиі кіші дәретке шығу, баланың жуынатын заттарын дұрыс таңдамау.",,2022-12-05T18:00:00+05:00
anemiyanyn-belgileri-zane-emi-qandai-dariger-kenesi,informburo.kz,Анемияның белгілері және емі қандай? Дәрігер кеңесі,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/anemiyanyn-belgileri-zane-emi-qandai-dariger-kenesi,"Анемия – ағзада қанның қызыл элементтері – гемоглобин мен эритроциттің азаюы. Ағза жасушаларына қажет барлық элемент осы қан арқылы тасымалданады. Ал оның аз болуы әлсіздік, шаштың түсуі, ұйқының қанбауы сынды белгілер арқылы көрініс табады. Осы орайда, дәрігер Қуанышбек Дәулетбаев ағзадағы қан аздығы себептерін атады. Айтуынша, анемияны үй жағдайында емдеу аса қауіпті, себебі темірдің шектен тыс мөлшері өлімге әкеліп соғуы мүмкін.
Қаназдықтың негізгі белгілері:
Адам ағзасындағы гемоглобинның нормасы қандай?
Оқи отырыңыз: Тұмау және жөтел: Балаға антибиотик беруге бола ма?
""Анализ тапсырған кезде гемоглобин мөлшері 50-100 болса, бұл қан аздығын білдіреді. Ары қарай анемияның себебін анықтау қажет. Мысалы, көліктің багы тесік делік. Осы бұзылып тұрған көлікке АИ-98 бензинін құйсақ та, ол жүрмейді. Екінші жағынан ақауы жоқ көлікке керісінше сапасыз бензин құйылуы мүмкін. Осы секілді анемияның нақты себебін анықтау маңызды. Бұл мысалдар ағзада геморрой, ішек пен асқазаннан қан кету, асқазан ойық жарасы арқылы көрініс табады. Мұндағы бензин деп отырғаным – тамақ өнімдері. Өкінішке орай, қазір қазақстандықтар жартылай фабрикат өнімдерін, көшеде дүңгіршекте сатылатын бәліш пен самса секілді тағамдарды көп тұтынады. Керісінше ет, көмірсу, майдан бас тартпау керек. Бұлар алиментарлық анемияның алдын алуға көмектеседі "", – деді Қуанышбек Дәулетбаев.
Дәрігер қан аздығын анализ қорытындысы шыққан соң, маманмен кеңесе отырып қана емдеу қажеттілігін айтады. Анализдер келесі себептерге байланысты теріс қорытынды беруі мүмкін:
Оқи отырыңыз: Шаш неге түседі және оны қалай тоқтатуға болады? Дәрігер кеңесі
""Анемияның қай түрін болсын үйде емдемеген абзал. Өйткені, темірдің ағзада көп болуы адамды өлімге алып келеді"", – деп ескертті Қуанышбек Дәулетбаев.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қаназдық ауруы тұқым қуалауы мүмкін.,,2022-11-23T13:40:00+05:00
ata-anaga-kenes-balanyn-ystygyn-qalai-tusirgen-durys,informburo.kz,Ата-анаға кеңес: Баланың ыстығын қалай түсірген дұрыс?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/ata-anaga-kenes-balanyn-ystygyn-qalai-tusirgen-durys,"Баланың дене қызуын қалай түсіру керек? Ибупрофен мен парацетамолды бірге беруге бола ма? Но-шпа қалай әсер етеді? Педиатр дәрігер Екатерина Маркова осы сұрақтарға жауап берді.
Ең алдымен қызуөлшегіш көрсеткен санға емес, баланың жағдайына қараңыз. Температура жоғары болса, тіпті қызуөлшегіш 39 градусты көрсетсе де, бала өзін жақсы сезінсе, су ішіп, ойыншықтармен ойнап, мультфильмді қызыға қараса онда су беріп, бақылау жеткілікті. Ал дене қызуы қатты көтерілмесе, бірақ бала әлсізденіп жата берсе, ішуге зауқы болмаса, басы ауырса онда температураны түсіру керек.
Дене қызуын түсірудің физикалық тәсілдері:
Оқи отырыңыз: Дене қызуы көтерілсе, қалай түсірген жөн және үй жағдайында емделген дұрыс па? Дәрігер кеңесі
Баланы салқын суға түсіруге бола ма?
Қалтырап-дірілдемесе, алақаны мен табаны ыстық болса салқын суға шомылдыруға болады. Бірақ ұзақ емес, көп дегенде 5 минут. Бала дірілдеп, жайсыз сезінбес үшін судың температурасы дене температурасынсн 1-2 градусқа төмен болуы керек. Судың температурасын ақырындап түсіруге болады, бірақ балаға жайлы болуын ұмытпаңыз.
Баланың денесін құрамында спирт бар ерітінділермен, сірке суымен ысқылауға үзілді-кесілді тыйым салынады. Олардың уыттық әсері болғандықтан өте қауіпті. Дене күйіп қалуы әбден мүмкін.
Дене қызуын түсіретін дәрі-дәрмектер
Баланың температурасын парацетамол мен ибупрофенмен ғана түсіруге болады. Дәрі берер алдында мөлшерін баланың жасына қарай емес, дене салмағына қарай есептейміз. Тек жасын есепке алсақ дәрі әсер етпеуі мүмкін. Әр баланың салмағы әртүрлі. Мысалы, бір жастағы баланың бірі 8 келі, бірі 12 келі болуы мүмкін. Парацетамолдың бірреттік мөлшері бір келі салмаққа – 15 мг, ибупрофен болса – 10 мг.
Оқи отырыңыз: ""Әр үшінші бала ауырып жатыр"". Тұмаудың қауіпті белгілері қандай?
Екатерина Маркова, бала дәрігері:
– Парацетамол мен ибупрофенді кезек-кезек беруге болмайды, өйткені мөлшерін есептеу қиын. Анальгин, аспирин, нимесулидті балаңызға бермеңіз. Баланың денесі қызып тұр, бірақ аяқ-қолы суық, Но-шпа беруге бола ма деп сұрап жатады. Но-шпа, Папаверин секілді түйілуді, ауырсынуды басатын дәрілерді беру қисынға келмейді, өйткені мұндай препараттар оларға әсер етпейді. Одан гөрі тоңған аяқ-қолды алақаныңызбен не түкті сүлгімен дене қызарғанша ысқылап қыздырамыз.
Қызу басатын дәріні беріп, денені сүрткеннен кейін жарты не бір сағат өткен соң температураны өлшеп тұру керек. Дене қызуы тым болмаса 0,5 температура түссе және бала жеңілдеп қалса, дене қызуын айтарлықтай түсіре алдыңыз деген сөз.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Баланың денесін құрамында спирт бар ерітінділермен, сірке суымен ысқылауға үзілді-кесілді тыйым салынады.",,2022-11-25T13:00:00+05:00
auyzdan-sygatyn-zagymsyz-iisten-qalai-aryluga-bolady,informburo.kz,Ауыздан шығатын жағымсыз иістен қалай арылуға болады?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/auyzdan-sygatyn-zagymsyz-iisten-qalai-aryluga-bolady,"Тыныс алған кезде ауыз қуысына белгілі бір химиялық заттар – құрамының 90 пайызын күкірт немесе басқа да қосылыстар құрайтын заттар түссе, жағымсыз иіс шығады. Негізінен жағымсыз иісі бар заттар анаэробтардан, яғни оттегісіз көбейе алатын бактериялардан өндіріледі. Олар сарымсақ, көгерген ірімшік, шіріген жұмыртқа немесе бензиннің иісін еске түсіреді.
Ауыздан жағымсыз иістің шығуына келесі факторлар да әсер етеді:
Бұдан өзге адамның қандай тамақ жегеніне қарамастан, үнемі аузынан жағымсыз иіс шығып тұратын кез болады. Мұны медицинада ""физиологиялық галитоз"" деп атайды.
Оқи отырыңыз: МӘМС: Кімдер тісін тегін емдете алады?
Ол көбінесе келесі жағдайларда кездеседі:
Осы орайда, дәрігер Әсеткүл Сариева ауыздан жағымсыз иіс шықпауы үшін не істеу керегін айтып берді. Айтуынша, ем асқазанның жұмысын жеңілдетумен тікелей байланысты.
Оқи отырыңыз: Желшешекке қарсы екпе алу дұрыс па? Дәрігер кеңесі
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрігер Әсеткүл Сариеваның кеңесін ұсынамыз.,,2022-11-11T17:40:00+05:00
qalai-qant-diabetinin-aldyn-aluga-boldy-dariger-kenesi,informburo.kz,Қалай қант диабетінің алдын алуға болды? Дәрігер кеңесі,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/qalai-qant-diabetinin-aldyn-aluga-boldy-dariger-kenesi,"Қант диабеті – ұйқы безінің бетта-клеткаларының инсулинді аз мөлшерде шығаруымен осы инсулин гормонының жетіспеушілігінен пайда болатын және осы себепті барлық зат алмасу түрлерінің, айрықша қант алмасуының бұзылуымен сипатталатын ауру. Бүгінде бұл ауруға шалдыққандар қатары көбеймесе, азаяр емес.
Халықаралық диабет федерациясы бүкіл әлемде қант диабетімен ауыратындар саны артып келеді деп дабыл қақты. Әлемде 530 миллионнан астам адам қант диабетіне шалдыққан. Бұл жер бетінде 20-79 жас аралығындағы барлық адамның шамамен 10%-ын құрайды. Зардап шеккендердің басым көпшілігі, яғни 90%-дан астамы 2-типті қант диабетімен ауырады.
Қант диабеті ең алдымен, адамзаттың өмір салтының түбегейлі өзгеруінен туындайды. Балалар мен жасөспірімдер арасында сырқаттану, қант диабетінің асқынуынан өлім саны артып келеді. 2025 жылға қарай қант диабетімен ауыратын науқастардың саны екі есе артады деген болжам бар.
ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Диспансерлік науқастардың электрондық тіркелімінің деректеріне сәйкес, Қазақстанда осы диагнозбен 400 мыңнан астам пациент тіркелген.
Оқи отырыңыз: Отандық ғалымдар қант диабетінің асқынуларын қашықтан диагностикалау жүйесін әзірледі
Диабет – соқырлықтың, бүйрек функциясы жеткіліксіздігінің, жүрек ұстамасы мен инсульттің негізгі себептерінің бірі. Сондықтан ерте алдын алған жөн.
Бірінші типтегі қант диабеті – инсулинге тәуелді диабет түрі. Мұны бұрындары жастардың диабеті деп атаған, әсіресе балалар мен жасөспірімдер жиі шалдыққан. Ағзадағы инсулин өндірісі бұзылғанда адам осы аутоиммундық ауруға шалдығады. Абсолютті инсулин тапшылығы дамып, пациентке ағзасына күнде инсулин енгізуге тура келеді.
2-типті қант диабетінің қауіп факторлары:
Оқи отырыңыз: Коронавирус қант диабетімен ""дос"". Аурудың қалай алдын алуға болады?
""Қант диабетімен ауыратын науқастардың шамамен 40%-ы артериялық гипертония, жүректің ишемиялық ауруы, жүрек функциясының созылмалы жеткіліксіздігі сияқты кардиологиялық асқынулар, бүйректің созылмалы ауруымен ауырады. Кейде бұл керісінше болуы мүмкін: бастапқыда жүрек-қан тамырлары аурулары асқынып, содан кейін предиабет (қандағы қант мөлшері нормадан көп болуы) немесе 2-типті қант диабеті диагнозы қойылады. Артық салмақ, артериялық гипертония немесе липидтер алмасуының бұзылуы бар адамдар қауіпті топқа жатады. Сондықтан олар предиабетке тексеруден өтуі керек. 2-типті қант диабеті балалар мен жасөспірімдер арасында көбейіп жатыр. Қазақстанда бүгінде 200-ге жуық кішкентай науқас осы аурумен күресіп жатыр. Статистика бұдан да көп болуы мүмкін. Оның тұқым қуалайтын бейімділік, артық салмақ, дұрыс тамақтанбау және басқа да себептері бар"", – деді Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ эндокринология кафедрасының меңгерушісі Лаура Даньярова.
2013 жылдан бері Қазақстанда Ауруларды басқару бағдарламасы (АББ) жұмыс істейді. Бұл бағдарламаға артериялық гипертензия, жүрек функциясының созылмалы жеткіліксіздігі және 2-типті қант диабеті сияқты аурулар кірді. Бағдарламаға қатысқан пациенттер емдеудің тиімділігі көбінесе аурудың мәнін дұрыс түсінуге, емдеуді ұстануға және дәрігердің ұсыныстарын орындауға байланысты екенін түсіне бастады.
Қант диабетімен ауыратын диспансерлік есепте тұрған 391 703 пациенттің 239 670-і (61,2%) АББ-ға кірді. АББ-ға қатысатын қант диабетімен ауыратын науқастардың 26%-ында гликирленген гемоглобиннің бақылау деңгейі 7%-дан төмендеді.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",14 қараша – Дүниежүзілік қант диабетімен күрес күні.,,2022-11-14T14:45:00+05:00
sas-nege-tusedi-zane-ony-qalai-toqtatuga-bolady-dariger-kenesi,informburo.kz,Шаш неге түседі және оны қалай тоқтатуға болады? Дәрігер кеңесі,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/sas-nege-tusedi-zane-ony-qalai-toqtatuga-bolady-dariger-kenesi,"Алопеция грек тілінен аударғанда ""шаштың түсуі"" деген мағынаны білдіреді. Бұл терінің белгілі бір бөлігінде қандай да бір себепке байланысты түктердің азаюы. Шаштың түсу қарқыны әркімде әртүрлі болады.
Әр шаш фолликулдан өсіп шығады. Алғашқы 5 жылға созылатын анаген кезеңінде шаш белсенді түрде өседі. Келесі ең қысқа төрт аптаға созылатын катаген фазасында шаштың өсуі толық тоқтайды. Фолликул ""ұйқыға кеткеннен"" кейін телоген фазасы басталады. Бұл кезеңде фолликул демалады. Шаш 6-8 аптадай фолликулда тұрақтап, кейін түсіп қалады. Ары қарай осы фаза қайталанады.
Күнделікті 80-150 шаш түседі. Егер шаш тым көп түсетін болса, трихолог дәрігерге қаралған жөн. Осы орайда, Ясин дәрігер әлеуметтік желідегі парақшада шаш күтімі туралы кеңесін бөлісті.
""Қазір отбасылық проблемалар себебінен туындаған күйзеліс пен экология да теріс әсерін тигізіп жатыр. Сіз шаш түсуін уақытша тоқтататын сусабын табуыңыз мүмкін. Алайда шаш түсуінің нақты себебін анықтамасаңыз, қалғанының әсеру уақытша ғана болады"", – дейді дәрігер Ясин Курайш.
Оқи отырыңыз: Қалай қант диабетінің алдын алуға болды? Дәрігер кеңесі
Маманның айтуынша, шаш көп жағдайда келесі себептерге байланысты түседі:
Осы орайда, ол шаш түсуін алма сірке суының көмегімен қалай тоқтатуға болатынын айтты. Оның сөзінше, 3 немесе 6 пайыздық алма сірке суы тері асты қабаттардағы бактериялар мен саңырауқұлақтарды жояды. Мұнымен қатар, шашқа керек дәрумендер алма сірке суында бар. Оны қолданған уақытта шаштың жылтырау себебі де осы.
Оқи отырыңыз: Ауыздан шығатын жағымсыз иістен қалай арылуға болады?
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Күнделікті түсетін шаш саны шамамен 150-ден артса, трихолог дәрігерге қаралу қажет.",,2022-11-16T13:45:00+05:00
satyp-algan-tauar-sapasyz-bolyp-syqsa-ne-isteu-kerek-zanger-kenesi,informburo.kz,"Сатып алған тауар сапасыз болып шықса, не істеу керек? Заңгер кеңесі",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/satyp-algan-tauar-sapasyz-bolyp-syqsa-ne-isteu-kerek-zanger-kenesi,"Тұтынушылардың құқығын қорғау комитетіне қазақстандықтардан бір аптада 608 өтініш түскен. 331 шағымданушыға құқықтық көмек көрсетіліп, 274 арыз иесінің өтініші қанағаттандырылыпты. Комитет өкілдері, көбіне кәсіпкер сапасыз өнім ұсынып, тауарды айырбастаудан, жөндеуден немесе ақшаны кері қайтарудан бас тартқан жағдайда ел арыздануға мәжбүр болатынын айтады.
Әрі шағымдардың басым бөлігі бөлшек сауда, тұрмыстық қызметтер мен электрондық коммерцияға қатысты болып отыр. Жалпы қыруар қаржыға алған тауарыңыздың сапасы нашар немесе жарнамадан көрген мүлікке мүлде ұқсамайтын болса, не істеу керек?
31 арнаның ""Информбюро"" ақпараттық бағдарламасында заңгер Ғабит Өмірбек жауап берді.
– Тұтынушы құқығын қалай қорғай алады? Не істеу керек? Жалпы, бұның бір белгіленген тәртібі бар ма?
– Әрине, бар. Тұтынушы құқығын қорғауы үшін, ең алдымен, өзі қандай тауар сатып алса да, көзімен көріп, ұстап, сапасын тексеріп көруі керек. Егер тауарды интернет арқылы алып жатқан болса, ол жерде ""Интернеттегі бейнесі мен нақты тауардың түрі сәйкес келмейді"" деп жазылып, ескертіліп тұрады. Егер сатып алған тауар көлемі немесе сапасы бойынша сәйкес келмесе, оны қайтаруыңызға болады.
Оқи отырыңыз: Жарамдылық мерзімі, құрамы, сақтау шарты. Азық-түлік өнімі қаптамасындағы қандай жазбаларға мән беру керек?
– Қазір көп адамдар сіз айтып отырған ережеге мән бермей, тауарға тапсырыс береді. Егер алған тауар, техника біз ойлағандай болмай шығып, ал ол несиеге алынса, қалай болады? Несиені төлей бере ме?
– Ондай жағдайда несие беріп жатқан банк серіктес болып есептеледі. Яғни, тауарды сатып жатқан дүкен банкпен өзара келісімшартқа отырады. Сол келісімшарт арқылы азамат тауарды сатып алады. Сол уақытта тауар суреттегімен сәйкес келмесе немесе жұмыс істемейтін тауар болса, дереу сатушыға ""сізден алған тауар сәйкес келмейді"" деп арыз жазу керек.
Сонымен қатар банкке шағым тастау керек. Заң бойынша, тұтынушыға тауар ұнамаса, 14 күнде иесіне қайтарып беруге тиіс. Ол кезде де тауардың сатып алған кездегі түрі мен қайтарып жатқан кездегі түрі бір-біріне сәйкес келуікерек. Егер тұтынушы тауарды сындырып алса немесе қолданған болса, бір бөлшегі жоғалған болса, сатушының тауарды алмауға құқығы бар.
Оқи отырыңыз: Қазақстандықтар Интернет саудаға сенбейді
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Заңгер Ғабит Өмірбектен пайдалы кеңес.,,2022-11-11T13:00:00+05:00
soilei-almau-men-bettin-qisayuy-insulttyn-ozge-de-belgileri-qandai,informburo.kz,Сөйлей алмау мен беттің қисаюы. Инсульттың өзге де белгілері қандай?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/soilei-almau-men-bettin-qisayuy-insulttyn-ozge-de-belgileri-qandai,"Мидағы қан айналымының бұзылуы жасушалардың өлуіне немесе тамырлардың жарылуына әкеледі. Бұл медицина тілінде инсульт аталады. Инсульт алған адамды тезірек ауруханаға жатқызып емдемесе, науқас көз жұмуы мүмкін.
""Қазақстанда жыл сайын шамамен 49 мың инсульт тіркеледі. Олардың ішінде 5 мың адам инсульт алған алғашқы 10 күнде көз жұмады. Тағы 5 мыңы бір айдың ішінде қайтыс болады. Одан бөлек, инсульт алғандардың 80 пайызы сал болып қалады"", – дейді Medsupport.kz қауымдастығының мамандары.
Инсульт белгілері қандай?
Инсульт жас талғамайды. Кез келген адам кез келген жерде инсульт алуы мүмкін. Сондықтан оның белгілерін біліп жүрген жөн.
Негізгі белгілері:
Осы белгілердің бірін байқасаңыз шұғыл 103 нөміріне хабарласып, жедел жәрдем шақырыңыз. Инсульт алған адамды ары кеткенде 4,5 сағат ішінде аурхуханаға жеткізіп, көмек беру қажет.
Оқи отырыңыз: Нейрохирург Мыңжылқы Бердіқожаев: ""Мүгедек ететін аурулар ішінде инсульт бірінші орында тұр""
Медицина қаншалықты дамыса да, инсульт адам өлім мен мүгедектіктің негізгі себебінің бірі болып қалып отыр. Жыл сайын әлемде миллиондаған адамдар инсульттан зардап шегеді.
""Жүрекшелері бүлкілдейтін (фибрилляция) науқастар инсульттің алдын алу үшін үнемі қан ұюға қарсы дәрілерді ішу қажет. Бұрындар қанның ұю көрсеткіштерін үнемі бақылауды қажет етеін варфарин тағайындалса, қазіргі уақытта үнемі зертханалық бақылауды қажет етпейтін, жаңа ішке қабылдайтын антикоагулянттар әзірленіп, медициналық тәжірибеде кеңінен қолданылып жатыр"", – деді Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ Консультациялық-диагностикалық орталығының меңгерушісі, кардиолог дәрігер Гузель Исхакбаева.
Қалай инсульттің алдын алуға болады?
30 жастан асқан әр адам жыл сайын медициналық тексерістен өтіп тұруы қажет. Дәрігерге уақытында қаралсаңыз инсульттің ғана емес, басқа да ауруларды анықтап, ерте бастан емделе аласыз.
Инсульттің алдын алуға болады. Ол үшін кез келген емханаға барып, келесідей тексерістен өтіп тұрыңыз:
Инсульттің маңызды қауіп факторларының бірі – артериялық гипертония, яғни қан қысымының жоғары болуы. Артериялық гипертонияны емдеу үшін міндетті түрде өмір сүру салтын өзгертіп, гипертензияға қарсы дәрі-дәрмектерді үнемі қабылдау керек. Емдеудің бірінші кезеңінде систолалық қан қысымы деңгейіне 140-қа түсіру  керек.
Оқи отырыңыз: Инфаркт пен инсульт көбейді: Қан қысымын қалай өлшеген дұрыс?
Қан қысымы жоғары адамдарға ұсынылатын диета:
Дене салмағын бақылауда ұстау қажет. Физикалық белсенділік те маңызды. Темекі шегуден бас тартып, пассивті темекі шегуден де аулақ болу керек.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстанда жыл сайын шамамен 49 мың инсульт тіркеледі.,,2022-11-10T17:00:00+05:00
tumau-zane-zotel-balaga-antibiotik-beruge-bola-ma,informburo.kz,Тұмау және жөтел: Балаға антибиотик беруге бола ма?,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/tumau-zane-zotel-balaga-antibiotik-beruge-bola-ma,"Бала тұмауратса, оған суық тисе, үздіксіз жөтеліп, көзі жасаурап, мұрнынан су тоқтамайды. Оған қоса тамақ бездері ісініп, мұрны бітеледі, жұтынуы қиындайды. Мұндайда балаға антибиотик берген дұрыс па? Қазақстан отбасылық дәрігерлер қауымдастығының кеңестерін ұсынамыз.
Баланың мұрнынан су тоқтамаса, оны емдеудің әрі қауіпсіз, әрі тиімді бір ғана әдісі бар. Ол – кішкентай кезінен мұрын қуысын тұзды ерітіндімен жуу. Кішкентай балаларға тұзды ерітіндіні дайын дәрі тамшылары түрінде қолданған дұрыс. Мысалы, ""Аква Марис"", ""Марисоль"", ""Аквалор бэби"" және тағы басқа дайын ерітінділер.
""Балаларға суық тиеді"" деп айтамыз. Ал бұл анығында вирустық инфекциялардан туындайтын сырқат. Суық тигенде баланың ағзасы инфекциямен өзі күресуі керек, сондықтан арнайы емдеу шарасы қажет емес. Сұйықтықты көп мөлшерде ішу және мұрынды тұзды ерітіндімен шаю жеткілікті. Мұндайда антибиотиктер мен қақырық түсіретін дәрілерді қолдану ешқандай пайда бермейді, керісінше баланың жағдайын нашарлатуы мүмкін"", – дейді Қазақстан отбасылық дәрігерлер қауымдастығының мамандары.
Оқи отырыңыз: ""Әр үшінші бала ауырып жатыр"". Тұмаудың қауіпті белгілері қандай?
Бала жөтеліп жүрсе, алдымен оның себебін анықтау қажет. Тек нақты диагноз қойылғаннан кейін ғана емдеуге кіріскен жөн.
""Жөтелдің себептері өте көп. Балалар түнде жөтелсе, оның себебі көп жағдайда вирустық инфекцияларға байланысты болады. ЖРВИ-де жоғарғы тыныс жолдары (көмей, кенірдектің жоғарғы бөлігі) қабынып, ісінеді. Тыныс жолдарының шырышты қабаттары ісінгендіктен осы жердегі жүйке ұштары тітіркеніп, бала жөтеле береді"", – дейді қауымдастық дәрігерлері.
ЖРВИ кезінде бала 1-2 аптадай жөтеліп жүреді. Одан көп уақытқа созылып кетсе, мұның себебі басқа ауру, мысалы, аллергиялық ауру болуы мүмкін.
Баланың тыныс жолдарына аллергиялық заттар түскендіктен (жастық, көрпелерде көп болады) , түнгі уақытта жиі жөтеледі. Баланың мұрнында, көмейінде аденоидтар болса, ол да түнде жөтел шақырады. Сонымен бірге, ұзақ жөтел туберкулез ауруы кезінде де жиі кездеседі. Сондықтан отбасылық дәрігерлер баланы педиатр, лор-дәрігерлерге қаратуға кеңес береді. Лор-дәрігер арнайы айналармен баланың мұрнын, көмейін тексеріп, себебін анықтайды және ем тағайындайды.
Оқи отырыңыз: Тұмаудың асқынуы: Оқушылар қандай жағдайда үйде оқиды?
Аденоид – мұрын мен жұтқыншаққа лимфоидтті тіндердің жиналуы, яғни тамақ пен көмей бездерінің ісінуі. Ең үлкен көлемді аденоидтар екі жастан алты жасқа дейінгі балаларда болады. Олар физиологиялық, вирустық, бактериялық инфекцияның және аллергияның салдарынан көбеюі мүмкін.
Аденоидтардың өсуі айқын болған кезде олар есту түтіктерін жабуы мүмкін және бұл орта отитін тудырады. Сонымен қатар, олар синуситтің дамуымен асқынуы мүмкін. Мысалы, бала гайморитпен ауырған жағдайда.
Көп жағдайда аденоидты гипертрофия кезінде ауызбен тыныс алу, қорылдау, ұйқының мазасыз болуы, ауыздан жағымсыз иістің шығуы, отиттің қайталануы, мұрынның пысылдауы, отит салдарынан есту қабілетінің бұзылуы байқалады.
Созылмалы, яғни аденоидтардың ұзақ өмір сүруі созылмалы фарингитке, мұрыннан қан кетуге және жөтелге әкелуі мүмкін.
""Ауруды емдеу аденоидтардың қаншалықты ауыратынына, асқынулардың болуына байланысты. Бірінші кезекте оның себебін анықтау қажет. Аллергия болса, гормоналды препараттарды (кортикостероидтарды) қолдану қажет, бактериялы инфекция болса, антибиотиктер қолданылады. Отитпен қайта ауырған балаларға (ортаңғы құлақтың қабынуы) аденотомия аденоидтарды хирургиялық жолмен алып тастау жиі ұсынылады"", – деді отбасылық дәрігерлер.
Хирургиялық емдеу мұрнынан жиі қан кететін, мұрны қатты бітелетін (мазасыз ұйқы, дауыстың бұзылуы) балаларға да ұсынылады. Оториноларинголог дәрігер баланы қарап, тексергеннен кейін қандай емдеу шаралары қажет екенін шешеді.
Тұмау мен ЖРВИ туралы басқа да материалдарды оқыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Қазақстан отбасылық дәрігерлер қауымдастығының кеңестері.,,2022-11-21T13:45:00+05:00
tumaudan-keiin-immunitetti-qalai-koteruge-bolady-dariger-kenesi,informburo.kz,Тұмаудан кейін иммунитетті қалай көтеруге болады? Дәрігер кеңесі,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/tumaudan-keiin-immunitetti-qalai-koteruge-bolady-dariger-kenesi,"Қазір тұмау мен ЖРВИ өршіп тұр. Қайда барсаңыз да күрк-күрк жөтелген, түшкірген, көзі жасаураған адамды көруге болады. Осы орайда Қазақстан отбасылық дәрігерлер ассоциациясының дәрігері Дәулет Дәуітов тұмау маусымы кезінде иммунитетті нығайту жолдарын баяндады . Оның айтуынша, ЖРВИ-ді емдеудің нақты әдісі жоқ. Ал иммунитетті жақсарту үшін қарапайым қағидаларға құлақ түру керек.
Дәулет Дәуітов, терапевт, жоғары санаттағы дәрігер:
– Кейбір вирусты инфекциялармен ауырмаудың, олардың алдын алудың тиімді әдісі – вакциналау. Жыл сайын тұмауға қарсы екпе алуға болады. Екпе тұмаудың алдын алуға, асқынуына жол бермейді. Өкінішке қарай, иммунитетті нығайтатын нақты дәрі-дәрмек жоқ. Фармацевтика нарығында иммунтүрлендіруші, иммунитетті көтеретін, вирусты инфекциялардың алдын алатын дәрілер бар болғанымен, олардың тиімділігі дәлелденбеген. Сондықтан денсаулығыңыз, иммун жүйеңіздің жағдайы сіздің қолыңызда екенін ескеріңіз. Салауатты өмір салтын ұстанып қана иммунитетіңізді нығайта аласыз.
Кей адамдар онкологиялық, қан-тамыр жүйесі аурулары, СПИД пен АИТВ секілді ауыр иммун тапшылығы секілді иммунитетке тікелей әсер ететін ауруларға шалдыққан. Мұндайда арнайы ем алу шарт. Ал тұмау мен ЖРВИ-ден кейін иммунитетті нығайту үшін салауатты өмір салты қағидаларын ұстау жеткілікті.
Тұмау мен ЖРВИ туралы басқа да материалдарды оқыңыз:
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Иммунитетті нығайтатын дәрі-дәрмектердің тиімділігі дәлелденбеген.,,2022-11-17T14:38:23+05:00
uiqydan-turganda-zotel-qysa-ma-okpe-aurularynan-saqtanu-zoldary,informburo.kz,Ұйқыдан тұрғанда жөтел қыса ма? Өкпе ауруларынан сақтану жолдары,Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/uiqydan-turganda-zotel-qysa-ma-okpe-aurularynan-saqtanu-zoldary,"Өкпенің созылмалы обструктивті ауруы – әлемде ең көп таралған тыныс алу ағзаларының созылмалы ауруы. Бүкіл дүниежүзінде өлім себебі болатын аурулар қатарында үшінші орында тұр. Бұл ауру 40 жастан асқан ағзасы осы ауруға бейім адамдарда дамиды. Алғашқы белгілері – қақырықты жөтел мен ентігу. ӨСОА темекі шегу, ауаның ластануы, еңбек және өндірістік процестерде зиянды факторлар, тыныс алу жолдарының инфекцияларының әсерінен пайда болады. Генетикалық бейімділік те маңызды орын алады.
Сәуле Қасенова, Кардиология және ішкі аурулар ҒЗИ профессоры:
– Негізгі белгілері – ентігу, таңғы жөтел, ақ не сары түсті қақырықтың шығуы. ӨСОА кезінде ең кішкентай бронхтар (бронхиолалар) және альвеолярлы қалқалар зақымдалады. Ол өкпенің құрылымдық зақымдалуына, тыныс алу мен газ алмасудың бұзылуына алып келеді. Бұл процесті тоқтату мүмкін емес, бірақ оны баяулатуға болады. Негізгі белгілері – ентігу, таңғы жөтел, ақ не сары түсті қақырықтың шығуы. Тыныс алу функциясын жақсарту үшін ингаляторлар немесе сұйық ерітінділермен небулайзерлік терапия түрінде бронхты кеңейтетін препараттар тағайындалады. Науқастар дәрігердің бақылауымен ұзақ уақыт емделеді. Үйде жеке небулайзер аппараты арқылы бронхолитикалық терапияны жасауға болады.
Ең ауыр кезеңінде ауру қатты асқынып, науқаста жөтел мен ентігу күшейеді, іріңді қақырық шығады. Тыныс алуы қиындап, оттегінің сатурациясы 95%-дан төмендейді. Егер науқаста өкпенің созылмалы обструктивті ауруының асқынуы бір жылда екі реттен көп байқалса, науқастың қабылдайтын базистік терапиясын қайта қарап, ауруханаға жатқызу қажет. Науқастар уақтылы медициналық көмекке жүгінгені жөн. ӨСОА-мен ауыратын науқасқа дұрыс ем алып, аурудың асқынуына жол бермеу үшін пульмонологқа қаралуы керек.
Оқи отырыңыз: Пневмония белгілері қандай және қалай оның алдын алуға болады?
Профессордың айтуынша, ӨСОА алдын алу үшін темекі шегуден бас тарту, кейде кәсіп пен жұмыс орнын ауыстыру, сондай-ақ пневмококк инфекциясына қарсы вакцина алу маңызды. Екпе алған адамдарда пневмония мен ӨСОА өршуі, өлім қаупі айтарлықтай төмендейді. Ал өкпені оңалту үшін тыныс алу гимнастикасын, оттегі терапиясын жасап тұру қажет. ӨСОА-мен ауыратын науқастар ауру белгілерін өз бетінше бақылап, асқыну белгілері пайда болса дәрігерге уақытында барып, салауатты өмір салты ережелерін сақтауы керек.
2018 жылдан бастап Ауруларды басқару бағдарламасының ауруларды бақылау тобына өкпенің созылмалы обструктивті ауруы енгізілген. Маңызды бағдарламаның үйлестірушісі – Кардиология және ішкі аурулар ғылыми-зерттеу институты. Институтта білім алған дәрігерлер Алматы мен Астанадағы үш емханада пациенттермен пилоттық режимде жұмыс істейді.
Covid-19 пандемиясы кезінде өкпенің созылмалы обструктивті ауруына шалдыққан пациенттер негізгі бронхолитикалық терапияны қабылдау мен ертерек пневмококкқа қарсы вакцина алудың арқасында коронавирус инфекциясын ауыр асқынуларсыз бастан өткерді. Бір рет салынатын вакцина 60 жастан асқан адамдарға ұсынылады және бұл өкпенің қабыну ауруларынан қорғайды.
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз",Дәрігер аурудың алдын алу үшін пневмококк инфекциясына қарсы вакцина алуға кеңес береді.,,2022-11-25T16:00:00+05:00
kim-bolamyn-mamandyq-tandauga-komektesetin-5-test,informburo.kz,"""Кім боламын?"" Мамандық таңдауға көмектесетін 5 тест",Пайдалы кеңес,https://informburo.kz/kaz/paydaly-kenes/kim-bolamyn-mamandyq-tandauga-komektesetin-5-test,"Жыл сайын орта есеппен 70 мыңнан астам түлек жұмысқа орналаса алмайды. Жұмысқа тұрған түлектердің 40,1 пайызы мамандығы бойынша жұмыс істемейді. Мамандық таңдауда əр төртінші адамға ата-анасы əсер етеді, ал 6,4 пайызы – оқу гранттарының болуына, 4 пайызы – достарының ұсынысына сүйенді. Жастардың үштен бірінен астамы мамандықты өзі таңдамайды. Бұл ""Қазақстанның еңбек нарығы: жаңа реалия жағдайындағы даму"" ұлттық баяндамасындағы деректер.
Мамандар адам мамандығын дұрыс таңдауы үшін өзінің қызығушылықтары мен қабілеттеріне мән беруі керек екенін айтады. Оны анықтау үшін түрлі психологиялық-профориентациялық тесттер құрастырылған.
Кәсіби бағдарды анықтаудың екі негізгі әдісі бар. Олар: Климов тесті және Голланд тесті. Екеуі де адамның бойындағы барлық қабілетін анықтап, соған сай мамандық таңдауға көмектеседі.
Климов тесті адамның табиғатына жақын кәсіби саланы табуға бағытталған. Тестте ол бес топқа біріктірілген жән соған сәйкес мамандықтарды ұсынады:
Голландтың әдістемесі тұлғаның типін және оның бейім саласын анықтауға көмектеседі. Онда барлығы алты тип бар:
Оқи отырыңыз: ""Баланы өзіне емес, біреуге жұмыс істеуге тәрбиелейміз"". Мамандық таңдаудағы қателіктер
Болашақ мамандықты бала 8-сыныпта оқып жүрген кезінен бастап анықтауға болады. Өсе келе қызығушылығы өзгеріп кетуі мүмкін десеңіз, жыл сайын тапсыра аласыз.
Тесті тыныш, бейтарап ортада тапсырған жөн. Неғұрлым дәл нәтижелерге қол жеткізу үшін сауалдарға барынша шынайы жауап берген дұрыс.
Сайтта 5-8, 9-11 сынып оқушыларына, түлектер мен талапкерлерге және кәсібін өзгертуді ойлап жүрген ересектертерге арналған үш түрлі тест жүйесі бар. Тест жиынтығы таңдау бейімділіктерін, қабілеттерді, уәждемелерді, академиялық жетістіктердің объективті көрсеткіштері мен медициналық қарсы көрсеткіштерді ескере отырып, жүргізіледі.
Тест тапсыру →
Enbek.kz сайтында Ирина Гуслованың модификациясындағы Джим Барреттің кәсіби бағдарлау тесті бар. Ол сізге жеке тұлға типі бойынша ең жақын мамандықтарды айтады.
Тесттің әр блогында үш қызмет түрі ұсынылады. Оның ішінен тек бір нұсқаны таңдау керек.
Тест тапсыру →
Бұл сайтта Климовтың да, Голландтың да әдістемесіне негізделген тест жүйелері бар. Олар арқылы адам өзінің тұлғалық типін, болмысына жақын мамандық салаларын, мінезінің күшті жақтарын анықтай алады.
Тест тапсыру →
Оқи отырыңыз: Дастан Аспан, білім маманы: Әке жолын қуу – кәсіби бағдарлау емес
Үш бөліктен тұратын визуалды дизайны бар кеңейтілген тест. Тест тапсыру кезінде өзіңізге қызық емес қызмет салаларын алып тастау керек. Содан кейін өзіңізге ұнайтын жұмысты таңдап, қабілеттеріңізді бағалай аласыз. Нәтижелер сіздің тұлғалық типіңізді, типіңізге қолайлы мамандықтарды, психологиялық сипаттарды және күшті жақтарыңызды көрсетеді.
Тест тапсыру →
Тест Голланд әдістемесіне негізделген. Барлығы 42 сұрақтан тұрады. Ұсынылған екі мамандықтың бірін таңдап отыру арқылы мінезіңізде алты тұлға типінің қайсысы басым екенін анықтай аласыз. Сонымен қатар олардың әрқайсысының егжей-тегжейлі сипаттамасы беріледі.
Тест тапсыру →
Егер мәтінде қате болса, оны белгілеп, Ctrl+Enter батырмасын басыңыз
Егер мәтіндегі қатені смартфонда көрсеңіз, оны белгілеп, «Қатені хабарлау» батырмасын басыңыз","Бірнеше сұраққа жауап беріп, қандай мамандыққа бейім екеніңізді анықтай аласыз.",,2022-10-10T15:30:09+05:00
